આપસ્તમ્બગૃહ્યસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

અથ પ્રથમઃ પટલઃ
પ્રથમઃ ખણ્ડઃ
અથ કર્માણ્યાચારાદ્યાનિ ગૃહ્યન્તે

ઉદગયનપૂર્વપક્ષાહઃપુણ્યાહેષુ કાર્યાણિ

યજ્ઞોપવીતિના

પ્રદક્ષિણમ્

પુરસ્તાદુદગ્વોપક્રમઃ

તથાઽપવર્ગઃ

અપરપક્ષે પિત્ર્યાણિ

પ્રાચીનાવીતિના

પ્રસવ્યમ્

દક્ષિણતોઽપવર્ગઃ

નિમિત્તાવેક્ષાણિ નૈમિત્તિકાનિ

અગ્નિમિધ્વા પ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈરગ્નિં પરિસ્તૃણાતિ

પ્રાગુદગગ્રૈર્વા

દક્ષિણાગ્રૈઃ પિત્ર્યેષુ

દક્ષિણાપ્રાગગ્રૈર્વા

ઉત્તરેણાગ્નિં દર્ભાન્ત્સંસ્તીર્ય દ્વન્દ્વં ન્યઞ્ચિ પાત્રાણિ પ્રયુનક્તિ દેવસંયુક્તાનિ

સકૃદેવ મનુષ્યસંયુક્તાનિ

એકૈકશઃ પિતૃસંયુક્તાનિ

પવિત્રયોસ્સંસ્કાર આયામતઃ પરીમાણં પ્રોક્ષણીસંસ્કારઃ પાત્રપ્રોક્ષ ઇતિ દર્શપૂર્ણમાસવત્તૂષ્ણીમ્

અપરેણાગ્નિં પવિત્રાન્તર્હિતે પાત્રેઽપ આનીયોદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં ત્રિરુત્પૂય સમં પ્રાણૈર્હૃત્વોત્તરેણાગ્નિં દર્ભેષુ સાદયિત્વા દર્ભૈઃ પ્રચ્છાદ્ય

બ્રાહમણં દક્ષિણતો દર્ભેષુ નિષાદ્ય

આજ્યં વિલાપ્યાપરેણાગ્નિં પવિત્રાન્તર્હિતાયામાજ્યસ્થાલ્યામાજ્યં નિરુપ્યોદીચોઽઙ્ગારાન્નિરૂહ્ય તેષ્વધિશ્રિત્ય જ્વલતાઽવદ્યુત્ય દ્વે દર્ભાગ્રે પ્રત્યસ્ય ત્રિઃ પર્યગ્નિ કૃત્વોદગુદ્વાસ્યાઙ્ગારાન્પ્રત્યૂહ્યોદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં પુનરાહારં ત્રિરુત્પૂય પવિત્રે અનુપ્રહૃત્ય

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને પ્રથમઃ ખણ્ડઃ
દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ
યેન જુહોતિ તદગ્નૌ પ્રતિતપ્ય દર્ભૈઃ સંમૃજ્ય પુનઃ પ્રતિતપ્ય પ્રોક્ષ્ય નિધાય દર્ભાનદ્ભિસ્સંસ્પૃશ્યાગ્નૌ પ્રહરતિ

શમ્યાઃ પરિધ્યર્થે વિવાહોપનયનસમાવર્તનસીમન્તચૌલગોદાનપ્રાયશ્ચિત્તેષુ

અગ્નિં પરિષિઞ્ચત્યદિતેઽનુમન્યસ્વેતિ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનમનુમતેઽમુમન્યસ્વેતિ પશ્ચાદુદીચીનં સરસ્વતેઽનુમન્યસ્વેત્યુત્તરતઃ પ્રાચીનં દેવ સવિતઃ પ્રસુવેતિ સમન્તમ્

પૈતૃકેષુ સમન્તમેવ તૂષ્ણીમ્

ઇધ્મમાધાયાઘારાવાઘારયતિ દર્શપૂર્ણમાસવત્તૃષ્ણીમ્

અથાજ્યભાગૌ જુહોત્યગ્નયે સ્વાહેત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે સોમાય સ્વાહેતિ દક્ષિણાર્ધપૂર્વાર્ધે સમં પૂર્વેણ

યથોપદેશં પ્રધાનાહુતીર્હુત્વા જયાભ્યાતાનાન્રાષ્ટ્રભૃતઃ પ્રાજાપત્યાં વ્યાહૃતીર્વિહૃતાઃ સૌવિષ્ટકૃતીમિત્યુપજુહોતિ યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં યદ્વા ન્યૂનમિહાકરમ્ । અગ્નિષ્ટકૃત્સ્વિષ્ટકૃદ્વિદ્વાન્ત્સર્વઁ સ્વિષ્ટં સુહુતં કરોતુ સ્વાહેતિ

પૂર્વવત્પરિષેચનમન્વમઁ સ્થાઃ પ્રાસાવીરિતિ મન્ત્રસન્નામઃ

લૌકિકાનાં પાકયજ્ઞશબ્દઃ

તત્ર બ્રાહ્મણાવેક્ષો વિધિઃ

દ્વિર્જુહોતિ દ્વિર્નિમાર્ષ્ટિ દ્વિઃ પ્રાશ્નાત્યુત્સૃત્યાચામતિ નિર્લેઢીતિ

સર્વઋતવો વિવાહસ્ય શૈશિરૌ માસૌ પરિહાપ્યોત્તમં ચ નૈદાઘમ્

સર્વાણિ પુણ્યોક્તાનિ નક્ષત્રાણિ

તથા મઙ્ગલાનિ

આવૃતશ્ચાસ્ત્રીભ્યઃ પ્રતીયેરન્

ઇન્વકાભિઃ પ્રસૃજ્યન્તે તે વરાઃ પ્રતિનન્દિતાઃ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ
તૃતીયઃ ખણ્ડઃ
મઘાભિર્ગાવો ગૃહ્યન્તે

ફલ્ગુનીભ્યાં વ્યૂહ્યતે

યાં કામયેત દુહિતરં પ્રિયા સ્યાદિતિ તાં નિષ્ટ્યાયાં દદ્યાત્ પ્રિયૈવ ભવતિ નેવ તુ પુનરાગચ્છતીતિ બ્રાહ્મણવેક્ષો વિધિઃ

ઇન્વકાશબ્દો મૃગશિરસિ

નિષ્ટ્યાશબ્દસ્સ્વાતૌ

વિવાહે ગૌઃ

ગૃહેષુ ગૌઃ

તયા વરમતિથિવદર્હયેત્

યોઽસ્યાપચિતસ્તમિતરયા

એતાવદ્ગોરાલમ્ભનમતિથિઃ પિતરો વિવાહશ્ચ

સુપ્તાં રુન્દન્તીં નિષ્ક્રાન્તાં વરણે પરિવર્જયેત્

દત્તાં ગુપ્તાં દ્યોતામૃષભાં શરભાં વિનતાં વિકટાં મુણ્ડાં મણ્ડૂષિકાં સાઙ્કારિકાં રાતાં પાલીં મિત્રાં સ્વનુજાં વર્ષકારીં ચ વર્જયેત્

નક્ષત્રનામા નદીનામા વૃક્ષનામાચ ગર્હિતાઃ

સર્વાશ્ચ રેફલકારોપાન્તા વરણે પરિવર્જયેત્

શક્તિવિષયે દ્રવ્યાણિ પ્રતિચ્છન્નાન્યુપનિધાય બ્રૂયાદુપસ્પૃશેતિ

નાના બીજાનિ સંસૃષ્ટાનિ વેદ્યાઃ પાંસૂન્ ક્ષેત્રાલ્લોષ્ટં શકૃચ્છ્મશાનલોષ્ટમિતિ

પૂર્વેષામુપસ્પર્શને યથાલિઙ્ગમૃદ્ધિઃ

ઉત્તમં પરિચક્ષતે

બન્ધુશીલલક્ષણસમ્પન્નામરોગામુપયચ્છેત

બન્ધુશીલલક્ષણસમ્પન્નશ્શ્રુતવાનરોગ ઇતિ વરસમ્પત્

યસ્યાં મનશ્ચક્ષુષોર્નિબન્ધસ્તસ્યામૃદ્ધિર્નેતરદાદ્રિયેતેત્યેકે

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપક્ષે તૃતીયઃ ખણ્ડઃ
સમાપ્તશ્ચ પ્રથમઃ પટલઃ
અથ દ્વિતીયઃ પટલઃ
ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ
સુહૃદસ્સમવેતાન્મન્ત્રવતો વરાન્પ્રહિણુયાત્

તાનાદિતો દ્વાભ્યામભિમન્ત્રયેત

સ્વયં દૃષ્ટ્વા તૃતીયાં જપેત્

ચતુર્થ્યા સમીક્ષેત

અઙ્ગુષ્ઠેનોપમધ્યમયા ચાઙ્ગુલ્યા દર્ભ સંગૃહ્યોત્તરેણ યજુષા તસ્યા ભ્રુવોરન્તરઁ સંમૃજ્ય પ્રાચીનં નિરસ્યેત્

પ્રાપ્તે નિમિત્ત ઉત્તરાં જપેત્

યુગ્માન્સમવેતાન્ મન્ત્રવત ઉત્તરયાઽદ્ભ્યઃ પ્રહિણુયાત્

ઉત્તરેણ યજુષા તસ્યાશ્શિરસિ દર્ભેણ્વં નિધાય તસ્મિન્નુત્તરયા દક્ષિણં યુગચ્છિદ્રં પ્રતિષ્ઠાપ્ય છિદ્રે સુવર્ણમુત્તરયાન્તર્ધાયોત્તરાભિઃ પઞ્ચભિસ્સ્નાપયિત્વોત્તરયાઽહતેન વાસસાચ્છાદ્યોત્તરયા યોક્ત્રેણ સન્નહ્યતિ

અથૈનામુત્તરયા દક્ષિણે હસ્તે ગૃહીત્વાગ્નિમભ્યાનીયાપરેણાગ્નિમુદગગ્રં કટમાસ્તીર્ય તસ્મિન્નુપવિશત ઉત્તરો વરઃ

અગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽથૈનામાદિતો દ્વાભ્યામભિમન્ત્રયેત

અથાસ્યૈ દક્ષિણેન નીચા હસ્તેન દક્ષિણમુત્તાનઁ હસ્તં ગૃહ્ણીયાત્

યદિ કામયેત સ્ત્રીરેવ જનયેયમિત્યઙ્ગુલીરેવ ગૃહ્ણીયાત્

યદિ કામયેત પુંસ એવ જનયેયમિત્યઙ્ગુષ્ઠમેવ સોઽભીવાઙ્ગુષ્ઠમભીવ લોમાનિ ગૃહ્ણાતિ

ગૃભ્ણામિ ત ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિઃ

અથૈનામુત્તેરણાગ્નિં દક્ષિણેન પદા પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમભિ પ્રક્રમયત્યેકમિષ ઇતિ

સખેતિ સપ્તમે પદે જપતિ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ
પઞ્ચમઃ ખણ્ડઃ
પ્રાગ્ઘોમાત્પ્રદક્ષિણમગ્નિં કૃત્વા યથાસ્થાનમુપવિશ્યાન્વારબ્ધાયામુત્તરા આહુતીર્જુહોતિ સોમાય જનિવિદે સ્વાહેત્યેતૈઃ પ્રતિમન્ત્રમ્

અથૈનામુત્તરેણાગ્નિં દક્ષિણેન પદાઽશ્માનમાસ્થાપયત્યાતિષ્ઠેતિ

અથાસ્યા અઞ્જલાવુપસ્તીર્ય દ્વિર્લાજાનોપ્યાભિઘારયતિ

તસ્યાસ્તોદર્યો લાજાનાવપતીત્યેકે

જુહોતિ યં નારીતિ

ઉત્તરાભિસ્તિસૃભિઃ પ્રદક્ષિણમગ્નિં કૃત્વાઽશ્માનમાસ્થાપયતિ યથા પુરસ્તાત્

હોમશ્ચોત્તરયા

પુનઃ પરિક્રમણમ્

આસ્થાપનમ્

હોમશ્ચોત્તરયા

પુનઃ પરિક્રમણમ્

જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વોત્તરાભ્યાં યોક્ત્રં વિમુચ્ય તાં તતઃ પ્ર વા વાહયેત્ પ્ર વા હારયેત્

સમોપ્યૈતમગ્નિમનુહરન્તિ

નિત્યઃ

ધાર્યઃ

અનુગતો મન્થ્યઃ

શ્રોત્રિયાગારાદ્વાહાર્યઃ

ઉપવાસશ્ચાન્ય તરસ્ય ભાર્યાયાઃ પત્યુર્વા

અનુગતેઽપિ વોત્તરયા જુહુયાન્નોપવસેત્

ઉત્તરા રથસ્યોત્તમ્ભની

વાહાવુત્તરાભ્યાં યુનક્તિ દક્ષિણમગ્રે

આરોહતીમુત્તરાભિરભિમન્ત્રયતે

સૂત્રે વર્ત્મનોર્વ્યવસ્તૃણાત્ત્યુત્તરયા નીલં દક્ષિણસ્યાં લોહિતમુત્તરસ્યામ્

તે ઉત્તરાભિરભિયાતિ

તીર્થસ્થાણુચતુષ્પથવ્યતિક્રમે ચોત્તરાં જપેત્

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને પઞ્ચમઃ ખણ્ડઃ
ષષ્ઠઃ ખણ્ડઃ
નાવમુત્તરયાઽનુમન્ત્રયતે

ન ચ નાવ્યાઁસ્તરતી વધૂઃ પશ્યેત્

તીર્ત્વોત્તરાં જપેત્

શ્મશાનાદિવ્યતિક્રમે ભાણ્ડે રથે વા રિષ્ટેઽગ્નેરુપસમાધાનાદ્યજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધાયામુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કરોતિ

ક્ષીરિણામન્યેષાં વા લક્ષ્મણ્યાનાં વૃક્ષાણાં નદીનાં ધન્વનાં ચ વ્યતિક્રમ ઉત્તરે યથાલિઙ્ગં જપેત્

ગૃહાનુત્તરયા સઙ્કાશયતિ

વાહાવુત્તરાભ્યાં વિમુઞ્ચતિ દક્ષિણમગ્રે

લોહિતં ચર્માઽઽનડુહં પ્રાચીનગ્રીવમુત્તરલોમ મધ્યેઽગારસ્યોત્તરયાઽઽસ્તીર્ય ગૃહાન્પ્રપાદન્નુત્તરાં વાચયતિ દક્ષિણેન પદા

ન ચ દેહલીમભિ તિષ્ઠતિ

ઉત્તરપૂર્વે દેશેઽગારસ્યાગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધાયામુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વોત્તરયા ચર્મણ્યુપવિશત ઉત્તરો વરઃ । અથાસ્યાઃ પુઁસ્વોર્જીવપુત્રાયાઃ પુત્રમઙ્ક ઉત્તરયોપવેશ્ય તસ્મૈ ફલાન્યુત્તરેણ યજુષા પ્રદાયોત્તરે જપિત્વા વાચં યચ્છત આ નક્ષત્રેભ્યઃ

ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્યોત્તરાભ્યાં યથાલિઙ્ગં ધ્રુવમરુન્ધતીં ચ દર્શયતિ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને ષષ્ઠઃ ખણ્ડઃ
ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
અથ તૃતીયઃ પટલઃ
સપ્તમઃ ખણ્ડઃ
અથૈનામાગ્નેયેન સ્થાલીપાકેન યાજયતિ

પત્ન્યવહન્તિ

શ્રપયિત્વાભિઘાર્ય પ્રાચીનમુદીચીનં વોદ્વાસ્ય પ્રતિષ્ઠિતમભિઘાર્યાગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધાયાઁ સ્થાલીપાકાજ્જુહોતિ

સકૃદુપસ્તરણાભિઘારણે દ્વિરવદાનમ્

અગ્નિર્દેવતા સ્વાહાકારપ્રદાનઃ

અપિ વા સકૃદુપહત્ય જુહુયાત્

અગ્નિસ્સ્વિષ્ટકૃત્ દ્વિતીયઃ

સકૃદુપસ્તરણાવદાને દ્વિરભિઘારણમ્

મધ્યાત્પૂર્વસ્યાવદાનમ્

મધ્યે હોમઃ

ઉત્તરાર્ધાદુત્તરસ્ય

ઉત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે હોમઃ

લેપયોઃ પ્રસ્તરવત્તૂષ્ણીં બર્હિરઙ્ત્ત્વાગ્નૌ પ્રહરતિ

સિદ્ધમુત્તરં પરિષેચનમ્

તેન સર્પિષ્મતા બ્રાહ્મણં ભોજયેત્

યોઽસ્યાપચિતસ્તસ્મા ઋષભં દદાતિ

એવમત ઊર્ધ્વં દક્ષિણાવર્જમુપોષિતાભ્યાં પર્વસુ કાર્યઃ

પૂર્ણપાત્રસ્તુ દક્ષિણેત્યેકે

સાયં પ્રાતરત ઊર્ધ્વં હસ્તેનૈતે આહુતી તણ્ડુલૈર્યવૈર્વા જુહુયાત્

સ્થાલીપાકવદ્દૈવતમ્

સૌરી પૂર્વાહુતિઃ પ્રાતરિત્યેકે

ઉભયતઃ પરિષેચનં યથા પુરસ્તાત્

પાર્વણેનાતોઽન્યાનિ કર્માણિ વ્યાખ્યાતાન્યાચારાદ્યાનિ ગૃહ્યન્તે

યથોપદેશં દેવતાઃ

અગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતં ચાન્તરેણ

અવિકૃતમાતિથ્યમ્

વૈશ્વદેવે વિશ્વે દેવાઃ

પૌર્ણમાસ્યાં પૌર્ણમાસી યસ્યાં ક્રિયતે

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને સપ્તમઃ ખણ્ડઃ
અષ્ટમઃ ખણ્ડઃ
ઉપાકરણે સમાપને ચ ઋષિર્યઃ પ્રજ્ઞાયતે

સદસસ્પતિર્દ્વિતીયઃ

સ્ત્રિયાઽનુપેતેન ક્ષારલવણાવરાન્નસંસૃષ્ટસ્ય ચ હોમં પરિચક્ષતે

યથોપદેશં કામ્યાનિ બલયશ્ચ

સર્વત્ર સ્વયં પ્રજ્વલિતેઽગ્નાવુત્તરાભ્યાં સભિધાવાદધ્યાત્

આપન્માશ્રીઃ શ્રીર્માગાદિતિ વા

એતદહર્વિજાનીયાદ્યદહર્ભાર્યામાવહતે

ત્રિરાત્રમુભયોરધશ્શય્યા બ્રહ્મચર્યં ક્ષારલવણવર્જનં ચ

તયોર્શ્શય્યામન્તરેણ દણ્ડો ગન્ધલિપ્તો વાસસા સૂત્રેણ વા પરિવીતસ્તિષ્ઠતિ

તં ચતુર્થ્યાઽપરરાત્ર ઉત્તરાભ્યામુત્થાપ્ય પ્રક્ષાલ્ય નિધાયાગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધાયામુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વાઽપરેણાગ્નિં પ્રાચીમુપવેશ્ય તસ્યાશ્શિરસ્યાજ્યશેષાદ્વ્યાહૃતિભિરોઙ્કારચતુર્થાભિરાનીયોત્તરાભ્યાં યથાલિઙ્ગં મિથસ્સમીક્ષ્યોત્તરયાજ્યશેષેણ હૃદયદેશૌ સંમૃજ્યોત્તરાસ્તિસ્રો જપિત્વા શેષં સમાવેશને જપેત્

અન્યો વૈનામભિમન્ત્રયેત

યદા મલવદ્વાસાઃ સ્યાદથૈનાં બ્રાહ્મણપ્રતિષિદ્ધાનિ કર્માણિ સઁશાસ્તિ યાં મલવદ્વાસસ મિત્યેતાનિ

રજસઃ પ્રાદુર્ભાવાત્સ્નાતામૃતુસમાવેશને ઉત્તરાભિરભિમન્ત્રયેત

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને અષ્ટમઃ ખણ્ડઃ
નવમઃ ખણ્ડઃ
ચતુર્થીપ્રભૃત્યાષોડશીમુત્તરામુત્તરાં યુગ્માં પ્રજાનિઃશ્રેયસમૃતુગમન ઇત્યુપદિશન્તિ

અર્થપ્રાધ્વસ્ય પરિક્ષવે પરિકાસને ચાપ ઉસ્પૃશ્યોત્તરે યથાલિઙ્ગં જપેત્

એવમુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગં ચિત્રિયં વનસ્પતિં શકૃદ્રીતિ સિગ્વાતં શકુનિમિતિ

ઉભયોર્હૃદયસંસર્ગેઽપ્સુસ્ત્રિરાત્રાવરં બ્રહ્મચર્યં ચરિત્વા સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધાયાઁ સ્થાલીપાકાદુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે પરિષેચનાન્તં કૃત્વા તેન સર્પિષ્મતા યુગ્માન્દ્વ્યવરાન્ બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વા સિદ્ધિં વાચયીત

શ્વસ્તિષ્યેણેતિ ત્રિસ્સપ્તૈર્યવૈઃ પાઠાં પરિકિરતિ યદિ વારુણ્યસિ વરુણાત્ત્વા નિષ્ક્રીણામિ યદિ સૌમ્યસિ સોમાત્ત્વા નિષ્ક્રીણામિ ઇતિ

શ્વોભૂતે ઉત્તરયોત્થાપ્યોત્તરાભિસ્તિસૃભિરભિમન્ત્ર્યોત્તરયા પ્રતિચ્છન્નાં હસ્તયોરાબધ્ય શય્યાકાલે બાહુભ્યાં ભર્તારં પરિગૃહ્ણીયાદુપધાનલિઙ્ગયા

વશ્યો ભવતિ

સપત્નીબાધનઞ્ચ

એતેનૈવ કામેનોત્તરેણાનુવાકેન સદાદિત્યમુપતિષ્ઠતે

યક્ષ્મગૃહીતામન્યાં વા બ્રહ્મચર્યયુક્તઃ પુષ્કરસંવર્તમૂલૈરુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગમઙ્ગાનિ સંમૃશ્ય પ્રતીચીનં નિરસ્યેત્

વધૂવાસ ઉત્તરાભિરેતદ્વિદે દદ્યાત્

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને નવમઃ ખણ્ડઃ
સમાપ્તસ્તૃતીયઃ પટલઃ
અથ ચતુર્થઃ પટલઃ
દશમઃ ખણ્ડઃ
ઉપનયનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ

બર્ભાષ્ટમેષુ બ્રાહ્મણમુપનયીત

ગર્ભૈકાદશેષુ રાજન્યં ગર્ભદ્વાદશેષુ વૈશ્યમ્

વસન્તો ગ્રીષ્મશ્શરદિત્યૃતવો વર્ણાનુપૂર્વ્યેણ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાશિષો વાચયિત્વા કુમારં ભોજયિત્વાઽનુવાકસ્ય પ્રથમેન યજુષાઽપઃ સંસૃજ્યોષ્ણાશ્શીતાસ્વાનીયોત્તરયા શિર ઉનત્તિ

ત્રીંસ્ત્રીન્ દર્ભાનન્તર્ધાયોત્તરાભિશ્ચતસૃભિઃ પ્રતિમન્ત્રં પ્રતિદિશં પ્રવપતિ

વપન્તમુત્તરયાનુમન્ત્રયતે દક્ષિણતો માતા બ્રહ્મચારી વા

આનડુહે શકૃત્પિણ્ડે યવાન્નિધાય તસ્મિન્કેશાનુપયમ્યોત્તરયોદુમ્બરમૂલે દર્ભસ્તમ્બે વા નિદધાતિ

સ્નાતમગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે પાલાશીં સમિધમુત્તરયાધાપ્યોત્તરેણાગ્નિં દક્ષિણેન પદાઽશ્માનમાસ્થાપયત્યાતિષ્ઠેતિ

વાસઃસદ્યઃકૃત્તોતમુત્તરાભ્યામભિમન્ત્ર્યોત્તરાભિસ્તિસૃભિઃપરિધાપ્ય પરિહિતમુત્તરયાનુમન્ત્રયતે

મૌઞ્જીં મેખલાં ત્રિવૃતાં ત્રિઃપ્રદક્ષિણમુત્તરાભ્યાં પરિવીયાજિનમુત્તરમુત્તરયા

ઉત્તરેણાગ્નિં દર્ભાન્સંસ્તીર્ય તેષ્વેનમુત્તરયાવસ્થાપ્યોદકાઞ્જલિમસ્મા અઞ્જલાવાનીયોત્તરયા ત્રિઃ પ્રોક્ષ્યોત્તરૈર્દક્ષિણે હસ્તે ગૃહીત્વોત્તરૈર્દેવતાભ્યઃ પરીદાયોત્તરેણ
યજુષોપનીય સુપ્રજા ઇતિ દક્ષિણે કર્ણે જપતિ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને દશમઃ ખણ્ડઃ
એકાદશઃ ખણ્ડઃ
બ્રહ્મચર્યમાગામિતિ કુમાર આહ

પ્રષ્ટં પરસ્ય પ્રતિવચનં કુમારસ્ય

શેષં પરો જપતિ

પ્રત્યગાશિષં ચૈનં વાચયતિ

ઉક્તમાજ્યભાગાન્તમ્

અત્રૈનમુત્તરા આહુતીર્હાવયિત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વાપરેણાગ્નિમુદગગ્રં કૂર્ચં નિધાય તસ્મિન્નુત્તરેણ યજુષોપનેતોપવિશતિ

પુરસ્તાત્ પ્રત્યઙ્ઙાસીનઃ કુમારો દક્ષિણેન પાણિના દક્ષિણં પાદમન્વારભ્યાહ સાવિત્રીં ભો અનુબ્રૂહિ ઇતિ

તસ્મા અન્વાહ તત્સવિતુરિતિ

પચ્છોઽર્ધર્ચશસ્તતસ્સર્વામ્

વ્યાહૃતીર્વિહૃતાઃ પાદાદિષ્વન્તેષુ વા તથાર્ધર્ચયોરુત્તમાં કૃષ્સ્નાયામ્

કુમાર ઉત્તરેણ મન્ત્રેણોત્તરમોષ્ટમુપસ્પૃશતે

કર્ણાવુત્તરેણ

દણ્ડમુત્તરેણાઽઽદત્તે

પાલાશો દણ્ડો બ્રાહ્મણસ્ય નૈય્યગ્રોધસ્સ્કન્ધજોઽવાઙ્ગ્રો રાજન્યસ્ય બાદર ઔદુમ્બરો વા વૈશ્યસ્ય

વાર્ક્ષો દણ્ડ ઇત્યવર્ણસંયોગેનૈક ઉપદિશન્તિ

સ્મૃતં ચ મ ઇત્યેતદ્વાચયિત્વા ગુરવે વરં દત્ત્વોદાયુષેત્યુત્થાપ્યોત્તરૈરાદિત્યમુપતિષ્ઠતે

યં કામયેત નાયમાચ્છિદ્યેતેતિ તમુત્તરયા દક્ષિણે હસ્તે ગૃહ્ણીયાત્

ત્ર્યહમેતમગ્નિં ધારયન્તિ

ક્ષારલવણવર્જનં ચ

પરિ ત્વેતિ પરિમૃજ્ય તસ્મિન્નુત્તરૈર્મન્ત્રૈસ્સમિધ આદધ્યાત્

એવમન્યસ્મિન્નપિ સદારણ્યાદેધાનાહૃત્ય

ઉત્તરયા સઁશાસ્તિ

વાસશ્ચતુર્થીમુત્તરયાદત્તેઽન્યત્પરિધાપ્ય

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને એકાદશઃ ખણ્ડઃ
ચતુર્થઃ પટલઃ સમાપ્તઃ
અથોપાકર્મોત્સર્જનપટલઃ
અથાત ઉપાકરણોત્સર્જને વ્યાખ્યાસ્યામઃ

શ્રવણાપક્ષ ઓષધીષુ જાતાસુ હસ્તેન પૌર્ણમાસ્યાં વાઽધ્યાયોપાકર્મ

અગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધેષુ કાણ્ડઋષિભ્યો જુહોતિ સદસસ્પતયે સાવિત્ર્યા ઋગ્વેદાય યજુર્વેદાય સામવેદાયાથર્વણવેદાયેતિ હુત્વા ઉપહોમો વેદાહુતીનામુપરિષ્ટાત્સદસસ્પતિમિત્યેકે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વા ત્રીનનુવાકાનાદિતોઽધીયીરન્

પ્રથમોત્તમાવનુવાકૌ વા

ત્ર્યહમેકાહં વા ક્ષમ્યાધીયીરન્

અથોપાકરણમધ્યાયઃ

તૈષીપક્ષસ્ય રોહિણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વોત્સર્ગઃ

પ્રાચીમુદીચીં વા સગણો દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય યત્રાપઃ પુરસ્તાત્સુખાઃ સુખાવગાહા અવકિન્યઃ શઙ્ખિન્યઃ તાસામન્તં ગત્વાઽભિષેકાન્કૃત્વા સુરભિમત્યાબ્લિઙ્ગા
ભિર્વારુણીભિર્હિરણ્યવર્ણાભિઃ પાવમનીભિરિતિ માર્જયિત્વાન્તર્જલગતોઽઘમર્ષણેન ત્રીન્પ્રાણાયામાન્ ધારયિત્વોત્તીર્યાચમ્યોપોત્થાય દર્ભાનન્યોન્યસ્મૈ સમ્પ્રદાય શુચૌ દેશે પ્રાક્કૂલૈર્દર્ભૈરાસનાનિ કલ્પયન્તિ

બ્રહ્મણે પ્રજાપતયે વૃહસ્પતયેઽગ્નયે વાયવે સૂર્યાય ચન્દ્રમસે નક્ષત્રેભ્યઃ ઋતુભ્યસ્સંવત્સરાય ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે સોમાય રાજ્ઞે યમાય રાજ્ઞે વરુણાય રાજ્ઞે વૈશ્રવણાય રાજ્ઞે વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યસ્સાધ્યેભ્યો મરુદ્ભ્ય ઋભુભ્યો ભૃગુભ્યોઽઙ્ગિરોભ્ય ઇતિ દેવગણાનામ્

અથર્ષયઃવિશ્વામિત્રો જમદગ્નિર્ભરદ્વાજો ગૌતમોઽત્રિર્વસિષ્ઠઃ કશ્યપ ઇત્યેતે સપ્તર્ષયઃ સપ્તર્ષિભ્યઃ કલ્પયિત્વા દક્ષિણતોઽગસ્ત્યાય કલ્પયન્તિ

તતો યાવદેકવૈદ્યન્તૈઃ કલ્પયન્તિ

પ્રાચીનાવીતાનિ કૃત્વા દક્ષિણતો વૈશમ્પાયનાય પૈઙ્ગયે તિત્તિરયે ઉખાયાત્રેયાય પદાકારાય કૌણ્ડિન્યાય વૃત્તિકારાય બૌધાયનાય પ્રવચનકારાય આપસ્તમ્બાય સૂત્રકારાય ભરદ્વાજાય સૂત્રકારાય સત્યાષાઢાય હિરણ્યકેશાય આચાર્યેભ્ય ઊર્ધ્વરેતોભ્ય એકપત્નીભ્યો વાનપ્રસ્થેભ્યઃ કલ્પયામીતિ

અથ યથાસ્વં પિતૃભ્યઃ કલ્પયન્તિ માતામહેભ્યશ્ચ પૃથક્

યજ્ઞોપવીતાનિ કૃત્વા તેષ્વેવ દેશેષુ તથૈવાનુપૂર્વ્યા તૈરેવ નામભિર્દેવાનૃષીંશ્ચ તર્પયન્તિ વૈશમ્પાયનપ્રભૃતીંસ્તુ માતુઃ પ્રપિતામહપર્યન્તાન્પ્રાચીનાવીતિનસ્તર્પયન્તિ અમું તર્પયામ્યમું તર્પયામ્યમું તર્પયામીતિ

અભિપ્યન્તે વાન્યોન્યમ્

યજ્ઞોપવીતાનિ કૃત્વા ત્રીનાદિતોઽનુવાકાનધીયીરન્

કાણ્ડાદીન્પ્રથમોત્તમૌ વા

કાણ્ડાત્કાણ્ડાત્પ્રરોહન્તીતિદ્વાભ્યામુપોદકે દૂર્વા રોપયન્તિ

અપઃ પ્રગાહ્યોદધિં કુર્વન્તિ

સર્વતઃ પરિવાર્યોર્મિમન્તઃ કુર્વન્તિ

ઉદ્ગાહ્યાતમિતોરાજિં ધાવન્તિ

પ્રત્યેત્યાભિદાનાનિ સક્તુભિરોદનેનેતિ બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા વાચયતિ

એવં પારાયણસમાપ્તૌ ચ કાણ્ડાદિ દૂર્વારોપણોદધિધાવનવર્જમ્

પ્રત્યેત્ય બ્રાહ્મણભોજનાદિ કર્મ પ્રતિપદ્યતે

એવમેવાદ્ભિરહરહર્દેવાનૃષીન્પિતૄંશ્ચ તર્પયેત્

ઇત્યુપાકર્મોત્સર્જનપટલઃ
અથ પઞ્ચમઃ પટલઃ
દ્વાદશઃ ખણ્ડઃ
વેદમધીત્ય સ્નાસ્યન્પ્રાગુદયાદ્વ્રજં પ્રવિશ્યાન્તર્લોમ્ના ચર્મણા દ્વારમપિધાયાસ્તે

નૈનમેતદહરાદિત્યોઽભિતપેત્

મધ્યન્દિનેઽગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે પાલાશીં સમિધમુત્તરયાધાયાપરેણાગ્નિં કટ એરકાયાં વોપવિશ્યોત્તરયા ક્ષુરમભિમન્ત્ર્યોત્તરેણ યજુષા વપ્ત્રે પ્રદાયાપાં સંસર્જનાદ્યાકેશનિધાનાત્સમાનમ્

જઘનાર્ધે વ્રજસ્યોપવિશ્ય વિસ્નસ્ય મેખલાં બ્રહ્મચારિણે પ્રયચ્છતિ

તાં સ ઉત્તરેણ યજુષોદૌમ્બરમૂલે દર્ભસ્તમ્બે વોપગૂહતિ

એવં વિહિતાભિરેવાદ્ભિરુત્તરાભિષ્ષડ્ભિસ્સ્નાત્વોત્તરયોદુમ્બરેણ દતો ધાવતે

સ્નાનીયોચ્છાદિતસ્સ્નાતઃ

ઉત્તરેન યજુષાઽહતમન્તરં વાસઃ પરિધાય સાર્વસુરભિણા ચન્દનેનોત્તરૈર્દેશતાભ્યઃ પ્રદાયોત્તરયાનુલિપ્ય મણિં સૌવર્ણં સોપધાનં સૂત્રોતમુત્તરયોદપાત્રે ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પરિપ્લાવ્યોત્તરયા ગ્રીવાસ્વાબધ્યૈવમેવ બાદરં મણિં મન્ત્રવર્જં સવ્યે પાણાવાબધ્યાહતમુત્તરં વાસો રેવતીસ્ત્વેતિ સમાનમ્

તસ્ય દશાયાં પ્રવર્તૌ પ્રબધ્ય દર્વ્યામાધાયાજ્યેનાભ્યાનાયન્નુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વતાભિરેવ દક્ષિણે કર્ણ આબધ્નીતૈતાભિસ્સવ્યે

એવમુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગં સ્રજશ્શિરસ્યાઞ્જનમાદર્શાવેક્ષણમુપાનહૌ છત્રં દણ્ડમિતિ

વાચં યચ્છત્યાનક્ષત્રેભ્યઃ

ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્યોત્તરેણાર્ધર્ચેન દિશ ઉપસ્થાયોત્તરેણ નક્ષત્રાણિ ચન્દ્રમસમિતિ

રાતિના સમ્ભાષ્ય યથાર્થં ગચ્છતિ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને દ્વાદશઃ ખણ્ડઃ
ત્રયોદશઃ ખણ્ડઃ
અથૈતદપરં તૂષ્ણીમેવ તીર્થે સ્નાત્વા તૂષ્ણીં સમિધમાદધાતિ

યત્રાસ્મા અપચિતિં કુર્વન્તિ તત્કૂર્ચ ઉપવિશતિ યથાપુરસ્તાત્

એવમુત્તરાભ્યાં યથાલિઙ્ગં રાજા સ્થપતિશ્ચ

આપઃ પાદ્યા ઇતિ પ્રાહ

ઉત્તરયાઽભિમન્ત્ર્ય દક્ષિણં પાદં પૂર્વં બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છેત્સવ્યઁ શૂદ્રાય

પ્રક્ષાલયિતારમુપસ્પૃશ્યોત્તરેણ યજુષાત્માનં પ્રત્યભિમૃશેત્

કૂર્ચાભ્યાં પરિગૃહ્ય મૃન્મયેનાર્હણીયા આપ ઇતિ પ્રાહ

ઉત્તરયાઽભિમન્ત્ર્યાઞ્જલાવેકદેશ આનીયમાન ઉત્તરં યજુર્જપેત્

શેષં પુરસ્તાન્નિનીયમાનમુત્તરયાઽનુમન્ત્રયતે

દધિ મધ્વિતિ સંસૃજ્ય કાંસ્યેન વર્ષીયસા પિધાય કૂર્ચાભ્યાં પરિગૃહ્ય મધુપર્ક ઇતિ પ્રાહ

ત્રિવૃતમેકે ઘૃતં ચ

પાઙ્ક્તમેકે ધાનાસ્સક્તૂંશ્ચ

ઉત્તરાભ્યામભિમન્ત્ર્ય યજુર્ભ્યામપ આચામતિ પુરસ્તાદુપરિષ્ટાચ્ચોત્તરયા ત્રિઃ પ્રાશ્યાનુકમ્પ્યાય પ્રયચ્છેત્

પ્રતિગૃહ્યૈવ રાજા સ્થપતિર્વા પુરોહિતાય

ગૌરિતિ ગાં પ્રાહ

ઉત્તરયાભિમન્ત્ર્ય તસ્યૈ વપાઁ શ્રપયિત્વોપસ્તીર્ણાભિઘારિતાં મધ્યમેનાન્તમેન વા પલાશપર્ણેનોત્તરયા જુહોતિ

યદ્યુત્સૃજેદુપાંશૂત્તરાં જપિત્વોમુત્સૃજતેત્યુચ્ચૈઃ

અન્નં પ્રોક્તમુપાંશૂત્તરૈરભિમન્ત્ર્ય ૐ કલ્પયતે ત્યુચ્ચૈઃ

આચાર્યાયર્ત્વિજે શ્વશુરાય રાજ્ઞ ઇતિ
પરિસંવત્સરાદુપતિષ્ઠદ્ભ્ય એતત્કાર્યમ્

સકૃત્પ્રવક્ત્રે ચિત્રાય

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને ત્રયોદશઃ ખણ્ડઃ
પઞ્ચમશ્ચ પટલઃ સમાપ્તઃ
અથ ષષ્ઠઃ પટલઃ
ચતુર્દશઃ ખણ્ડઃ
સીમન્તોન્નયનં પ્રશ્ને ગર્ભે ચતુર્થે માસિ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાશિષો વાચયિત્વાગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તેઽન્વારબ્ધાયામુત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વાપરેણાગ્નિં પ્રાચીનમુપવેશ્ય ત્રેણ્યા શલલ્યા ત્રિભિર્દર્ભપુઞ્જીલૈશ્શલાલુગ્લપ્સેનેત્યૂર્ધ્વં સીમન્તમુન્નયતિ વ્યાહૃતીભિરુત્તરાભ્યાં ચ ગાયતમિતિ વીણાગાયિનૌ સંશાસ્તિ

ઉત્તરયોઃ પૂર્વા સાલ્વાનાં વ્રાહ્મણાનામિતરા

નદીનિર્દેશશ્ચ યસ્યાં વસન્તિ

યવાન્વિરૂઢાનાબધ્ય વાચં યચ્છત્યાનક્ષત્રેભ્યઃ

ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય વત્સમન્વારભ્ય વ્યાહૃતીશ્ચ જપિત્વા વાચં વિસૃજેત્

પુઁસવનં વ્યક્તે ગર્ભે તિષ્યેણ

ન્યગ્રોધસ્ય યા પ્રાચ્યુદીચી વા શાખા તતસ્સવૃષણાં શુઙ્ગામાહૃત્ય સીમન્તવદગ્નેરુપસમાધાનાદિ

અનવસ્નાતયા કુમાર્યા દૃષત્પુત્રે દૃષત્પુત્રેણ પેષયિત્વા પરિપ્લાવ્યાપેરણાગ્નિં પ્રાચીમુત્તાનાં નિપાત્યોત્તરેણ યજુષાઽઙ્ગુષ્ઠેન દક્ષિણે નાસિકાચ્છિદ્રેઽપિ નયતિ

પુમાંસં જનયતિ

ક્ષિપ્રં સુવનમ્

અનાપ્રીતેન શરાવેણાનુસ્રોતસમુદકમાહૃત્ય પત્તસ્તૂર્યન્તીં નિધાય મૂર્ધઞ્છોષ્યન્તીમુત્તરેણ યજુષાઽભિમૃશ્યૈતાભિરદ્ભિરુત્તરાભિરવોક્ષેત્

યદિ જરાયુ ન પતેદેવંવિહિતાભિરેવાદ્ભિરુત્તરાભ્યામવોક્ષેત્

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને ચતુર્દશઃ ખણ્ડઃ
પઞ્ચદશઃ ખણ્ડઃ
જાતં વાત્સપ્રેણાભિમૃશ્યોત્તરેણ યજુષોપસ્થ આધાયોત્તરાભ્યામાભિમન્ત્રણં મૂર્ધન્યવઘ્રાણં દક્ષિણે કર્ણે જાપઃ

નક્ષત્રનામ ચ નિર્દિશતિ

તદ્રહસ્યં ભવતિ

મધુ ઘૃતમિતિ સંસૃજ્ય તસ્મિન્ દર્ભેણ હિરણ્યં નિષ્ટર્ક્યં બધ્વાવદાયોત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ કુમારં પ્રાશયિત્વોત્તરાભિઃ પઞ્ચભિસ્સ્નાપયિત્વા દધિ ઘૃતમિતિ સંસૃજ્ય કાંસ્યેન પૃષદાજ્યં વ્યાહૃતીભિરોઙ્કારચતુર્થાભિઃ કુમારં પ્રાશયિત્વાદ્ભિશ્શેષં સંસૃજ્ય ગોષ્ઠે નિનયેત્

ઉત્તરયા માતુરુપસ્થ આધાયોત્તરયા દક્ષિણં સ્તનં પ્રતિધાપ્યોત્તરાભ્યાં પૃથિવીમભિમૃશ્યોત્તરેણ યજુષા સંવિષ્ટમ્

ઉત્તરેણ યજુષા શિરસ્ય ઉદકુમ્ભં નિધાય સર્ષપાન્ફલીકરણમિશ્રાનઞ્જલિનોત્તરૈસ્ત્રિસ્ત્રિપ્રતિસ્વાહાકારં હુત્વા સંશાસ્તિ પ્રવિષ્ટે પ્રવિષ્ટ એવ તૂષ્ણીમગ્નાવાવપતેતિ

એવમહરહરાનિર્દશતાયાઃ

દશમ્યામુત્થિતાયાં સ્નાતાયાં પુત્રસ્ય નામ દધાતિ પિતા માતેતિ

દ્વ્યક્ષરં ચતુરક્ષરં વા નામપૂર્વમાખ્યાતોત્તરં દીર્ઘાભિનિષ્ઠાનાન્તં ઘોષવદાદ્યન્તરન્તસ્થમ્

અપિ વા યસ્મિન્સ્વિત્યુપસર્ગસ્સ્યાત્ તદ્ધિ પ્રતિષ્ઠિતમિતિ હિ બ્રાહ્મણમ્

અયુજાક્ષરં કુમાર્યાઃ

પ્રવાસાદેત્ય પુત્રસ્યોત્તરાભ્યામભિમન્ત્રણં મૂર્ધન્યવઘ્રાણં દક્ષિણે કર્ણ ઉત્તરાન્મન્ત્રાન્ જપેત્

કુમારીમુત્તરેણ યજુષાઽભિમન્ત્રયતે

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને પઞ્ચદશઃ ખણ્ડઃ
ષોડશઃ ખણ્ડઃ
જન્મનોઽધિ ષષ્ઠે માસિ બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વાશિષો વાચયિત્વા દધિ મધુ ઘૃતમોદનમિતિ સંસૃજ્યોત્તરૈર્મન્ત્રૈઃ કુમારં પ્રાશયેત્

તૈત્તિરેણ માઁસેનેત્યેકે

જન્મનોઽધિ તૃતીયે વર્ષે ચૌલં પુનર્વસ્વોઃ

બ્રાહ્મણાનાં ભોજનમુપાયનવત્

સીમન્તવદગ્નેરુપસમાધાનાદિ

અપરેણાગ્નિં પ્રાઞ્ચમુપવેશ્ય ત્રેણ્યા શલલ્યા ત્રિભિર્દર્ભપુઞ્જીલૈઃ શલાલુગ્લપ્સેનેતિ તૂષ્ણીં કેશાન્વિનીય યથર્ષિ શિખા નિદધાતિ

યથા વૈષાં કુલધર્મઃ સ્યાત્

અપાઁ સંસર્જનાદ્યાકેશનિધાનાત્સમાનમ્

ક્ષુરઁ પ્રક્ષાલ્ય નિદધાતિ

તેન ત્ર્યહં કર્મનિવૃત્તિઃ

વરં દદાતિ

એવં ગોદાનમન્યસ્મિન્નપિ નક્ષત્રે ષોડશે વર્ષે

અગ્નિગોદાનો વા સ્યાત્

સંવત્સરં ગોદાનવ્રતમેક ઉપદિશન્તિ

એતાવન્નાના સર્વાન્
કેશાન્વાપયતે

ઉદકોપસ્પર્શનમિતિ છન્દોગાઃ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને ષોડશઃ ખણ્ડઃ
ષષ્ઠશ્ચ પટલઃ સમાપ્તઃ
અથ સપ્તમઃ પટલઃ
સપ્તદશઃ ખણ્ડઃ
દક્ષિણાપ્રત્યક્પ્રવણમગરાવકાશમુદ્ધત્ય પલાશેન શમીમયેન વોદૂહેનૈતામેવ દિશમુત્તરયોદૂહતિ

એવં ત્રિઃ

કૢપ્તમુચરયાભિમૃશ્ય પ્રદક્ષિણં સ્થૂણાગર્તાન્ખાનયિત્વાઽભ્યન્તરં પાઁસૂનુદુપ્યોત્તરાભ્યાં દક્ષિણં દ્વારસ્થૂણામવદધાતિ

એવમિતરામ્

યથાખાતમિતરા અન્વવધાય વઁશમાધીયમાનમુત્તરેણ યજુષાઽભિમન્ત્રયતે

સમ્મિતમુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગમ્

પાલાશં શમીમયં વેધ્મમાદીપ્યોત્તરયર્ચાઽગ્નિમુદ્ધૃત્યોત્તરેણ યજુષાઽગારં પ્રપાદ્યોત્તરપૂર્વદેશેઽગારસ્યોત્તરયાઽગ્નિં પ્રતિષ્ઠાપયતિ

તસ્માદ્દક્ષિણમુદધાનાયતનં ભવતિ

તસ્મિન્વિષૂચીનાગ્રાન્દર્ભાન્સંસ્તીર્ય તેષૂત્તરયા વ્રીહિયવાન્ન્યુપ્ય તત્રોદધાનં પ્રતિષ્ઠાપયતિ

તસ્મિન્નુત્તરેણ યજુષા ચતુર ઉદકુમ્ભાનાનયતિ

દીર્ઘમુત્તરયાઽનુમન્ત્રયતે

અગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્તે ઉત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વોત્તરેણ યજુષોદકુમ્ભેન ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમન્તરતોઽગારં નિવેશનં વા પરિષિચ્ય બ્રાહ્મણાન્ભોજયેદપૂપૈસ્સક્તુભિરોદનેનેતિ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને સપ્તદશઃ ખણ્ડઃ
અષ્ટાદશઃ ખણ્ડઃ
શ્વગ્રહગૃહીતં કુમારં તપોયુક્તો જાલેન પ્રચ્છાદ્ય કંસં કિઙ્કિણિં વા હ્રાદયન્નદ્વારેણ સભાં પ્રપાદ્ય સભાયા મધ્યેઽધિદેવનમુદ્ધત્યાવોક્ષ્યાક્ષાન્ન્યુપ્યાક્ષેધૂત્તાનં નિપાત્ય દધ્ના લવણમિશ્રેણાઞ્જલિનોત્તરૈરવોક્ષેત્પ્રાતર્મધ્યન્દિને સાયમ્

અગદો ભવતિ

શઙ્ખિનં કુમારં તપોયુક્ત ઉત્તરાભ્યામભિમન્ત્ર્યોત્તરયોદકુમ્ભેન શિરસ્તોઽવનયેત્પ્રાતર્મધ્યન્દિને સાયમ્

અગદો ભવતિ

શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામસ્તમિતે સ્થાલીપાકઃ

પાર્વણવદાજ્યભાગાન્તે સ્થાલીપાકાદ્ધુત્વાઞ્જલિનોત્તરૈઃ પ્રતિમન્ત્રં કિશુકાનિ જુહોતિ

ઉત્તરાભિસ્તિસૃભિરારગ્વધમય્યસ્સમિધઃ

આજ્યાહુતીરુત્તરાઃ

જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વા વાગ્યતસ્સંભારાનાદાય પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્યસ્થણ્ડિલં કલ્પયિત્વા તત્ર પ્રાચીરુદીચીશ્ચ તિસ્રસ્તિસ્રો લેખા લિખિત્વાઽદ્ભિરુપનિનીય તાસૂત્તરયા સક્તૂન્નિવપતિ

તૂષ્ણીં સમ્પુષ્કા ધાના લાજાનાઞ્જનાભ્યઞ્જને સ્થગરોશીરમિતિ

ઉત્તરૈરુપસ્થાયાપઃ પરિષિચ્યાપ્રતીક્ષસ્તૂષ્ણીમેત્યા પશ્વેત પદેત્યાભ્યામુદકુમ્ભેન ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમન્તરતોઽગારં નિવેશનં વા પરિષિચ્ય
બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્નેઽષ્ટાદશઃ ખણ્ડઃ
એકોનવિંશઃ ખણ્ડઃ
ધાનાઃ કુમારાન્ પ્રાશયન્તિ

એવમત ઊર્ધ્વં યદશનીયસ્ય સક્તૂનાં વૈતં બલિં હરેદામાર્ગશીર્ષ્યાઃ

માર્ગશીર્ષ્યાં પૌર્ણમાસ્યામસ્તમિતે સ્થાલીપાકઃ

અહાર્ષમિતિ બલિમન્ત્રસ્ય સન્નામઃ

અત્રૈનમુત્સૃજતિ

અનાહિતાગ્નેરાગ્રયણમ્

નવાનાં સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વાગ્રયણદેવતાભ્યઃ સ્વિષ્ટકૃચ્ચતુર્થાભ્યો હુત્વા તણ્ડુલાનાં મુખં પૂરયિત્વા ગીર્ત્વાચમ્યૌદનપિણ્ડં સંવૃત્ત્યોત્તરેણ યજુષાગારસ્તૂપ ઉદ્વિદ્ધેત્

હેમન્તપ્રત્યવરોહણમ્

ઉત્તરેણ યજુષા પ્રત્યવરુહ્યોત્તરૈર્દક્ષિણૈઃ પાર્શ્વૈઃ નવસ્વસ્તરે સંવિશન્તિ

દક્ષિણતઃ પિતોત્તરા મૌતવમવશિષ્ટાનાં જ્યેષ્ઠોજ્યેષ્ઠોઽનન્તરઃ

સંહાયોત્તરાભ્યાં પૃથિવીમભિમૃશન્તિ

એવં સંવેશનાદિ ત્રિઃ

ઈશાનાય સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા ક્ષૈત્રપત્યં ચ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપતિષ્ક્રમ્ય સ્થણ્ડિલં કલ્પયિત્વાઽગ્નેરુપસમાધાનાદિ

અપરેણાગ્નિં દ્વે કુટી કૃત્વા

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને એકોનવિંશઃ ખણ્ડઃ
વિંશઃ ખણ્ડઃ
ઉત્તરયા દક્ષિણસ્યામીશાનમાવાહયતિ

લૌકિક્યા વાચોત્તરસ્યાં મીઢુષીમ્

મધ્યે જયન્તમ્

યથોઢમુદકાનિ પ્રદાય ત્રીનોદનાન્કલ્પયિત્વાગ્નિમભ્યાનીયોત્તરૈરુપસ્પર્શયિત્વા ઉત્તરૈર્યથાસ્વમોદનેભ્યો હુત્વા સર્વતસ્સમવદાયોત્તરેણ યજુષાગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતમ્ । ઉત્તરેણ યજુષોપસ્થાયોત્તરૈસ્સહોદનાનિ પર્ણાન્યેકૈકેન દ્વે દ્વે દત્ત્વા દેવસેનાભ્યો દશોત્તરાભ્યઃ

પૂર્વવદુત્તરૈઃ

ઓનપિણ્ડં સંવૃત્ય પર્ણપુટેઽવધાયોત્તરેણ યજુષા વૃક્ષ આસજતિ

અત્ર રુદ્રાન્ જપેત્

પ્રથમોત્તમૌ વા

અભિત એતમગ્નિં ગાસ્સ્થાપયતિ યથૈતા ધૂમઃ પ્રાપ્નુયાત્

તા ગન્ધૈર્દર્ભગ્રુમુષ્ટિનાવોક્ષતિ વૃષાણમેવાગ્રે

ગવાં મર્ગેઽનગ્નૌ ક્ષેત્રસ્ય પતિં જયતે

ઈશાનવદાવાહનમ્

ચતુર્ષુ સપ્તસુ વા પર્ણેષુ નામાદેશં દધાતિ

ક્ષિપ્રં યજેત પાકો દેવઃ

ઉત્તરાભ્યામુપતિષ્ઠતે

સ્થાલીપાકં બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્

ક્ષૈત્રપત્યં પ્રાશ્નન્તિ યે સનાભયો ભવન્તિ

યથા વૈષાં કુલધર્મસ્સ્યાત્

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને વિંશઃ ખણ્ડઃ
અથાષ્ટમઃ પટલઃ
એકવિંશઃ ખણ્ડઃ
માસિ શ્રાદ્ધસ્યાપરપક્ષે યથોપદેશં કાલાઃ

શુચીન્મન્ત્રવતો યો નિગોત્રમન્ત્રાસમ્બન્ધાનયુગ્માઁસ્ત્ર્યવરાનનર્થાવેક્ષો ભોજયેત્

અન્નસ્યોત્તરાભિર્જુહોતિ

આજ્યાહુતીરુત્તરાઃ

એતદ્વા વિપરીતમ્

સર્વમુત્તરૈરભિમૃશેત્

કૢપ્તાન્વા પ્રતિપૂરુષમ્

ઉત્તરેણ યજુષોપસ્પર્શયિત્વા

ભુક્તવતોઽનુવ્રજ્ય પ્રદક્ષિણીકૃત્ય દ્વૈધં દક્ષિણાગ્રાન્દર્ભાન્સંસ્તીર્ય તેષૂત્તરૈરપો દત્ત્વોત્તરૈર્દક્ષિણાપવર્ગાન્પિણ્ડાન્દત્ત્વા પૂર્વવદુત્તરૈરપો દત્ત્વોત્તરૈરુપસ્થાયોત્તરયોદપાત્રેણ ત્રિઃ પ્રસવ્યં પરિષિચ્ય ન્યુબ્જ્ય પાત્રાણ્યુત્તરં યજુરનવાનં ત્ર્યવરાર્ધ્ય માવર્તયિત્વા પ્રોક્ષ્યપાત્રાણિ દ્વન્દ્વમભ્યુદાહૃત્ય સર્વતસ્સમવદાયોત્તરેણ યજુષાશેષસ્ય ગ્રાસવરાર્ધ્યં પ્રાશ્નીયાત્ । યા માધ્યાઃ હ્પૌર્ણમાસ્યા ઉપરિષ્ટાદ્વ્યષ્ટકા તસ્યામષ્ટમી જ્યેષ્ઠયા સમ્પદ્યતે તામેકાષ્ટકેત્યાચક્ષતે

તસ્યાસ્સાયમૌપકાર્યમ્

અપૂપં ચતુશ્શરાવં શ્રપયતિ

અષ્ટાકપાલ ઇત્યેકે

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને એકવિંશઃ ખણ્ડઃ
દ્વાવિંશઃ ખણ્ડઃ
પાર્વણવદાજ્યભાગાન્તેઽઞ્જલિનોત્તરયાઽપૂપાજ્જુહોતિ

સિદ્ધશ્શેષસ્તમષ્ટધા કૃત્વા બ્રાહ્મણેભ્ય ઉપહરતિ

શ્વોભૂતે દર્ભેણ ગામુપાકરોતિ પિતૃભ્યસ્ત્વા જુષ્ટામુપાકરોમીતિ

તૂષ્ણીં પઞ્ચાજ્યાહુતીર્હુત્વા તસ્યૈ વપાં શ્રપયિત્વોપસ્તીર્ણાભિઘારિતાં મધ્યમેનાન્તમેન વા પલાશપર્ણેનોત્તરયા જુહોતિ

માઁસોદનમુત્તરાભિઃ

પિષ્ટાન્નમુત્તરયા

આજ્યાહુતીરુત્તરાઃ

સ્વિષ્ટકૃત્પ્રભૃતિ સમાનમાપિણ્ડનિધાનાત્

અન્વષ્ટકાયામેવૈકે પિણ્ડનિધાનમુપદિશન્તિ

અથૈતદપરં દધ્ન એવાઞ્જલિના જુહોતિ યયાઽપૂપમ્

અત એવ યથાર્થં માસં શિષ્ટ્વા શ્વોભૂતેઽન્વષ્ટકામ્

તસ્યા માસિશ્રાદ્ધેન કલ્પો વ્યાખ્યાતઃ

સનિમિત્વોત્તરાન્ જપિત્વાઽર્થં બ્રૂયાત્

રથં લબ્ધ્વા યોજયિત્વા પ્રાઞ્ચમવસ્થાપ્યોત્તરયા રથચક્રે અભિમૃશતિ પક્ષસી વા

ઉત્તરેણ યજુષાઽધિરુહ્યોત્તરયા પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમભિપ્રયાય યથાર્થં યાયાત્

અશ્વમુત્તરૈરારોહેત્

હસ્તિનમુત્તરયા

તાભ્યાઁ રેષણે પૂર્વવત્પૃથિવીમભિ
મૃશેત્

સંવાદમેષ્યન્સવ્યેન પાણિના છત્રં દણ્ડઞ્ચાદત્તે

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને દ્વાવિંશઃ ખણ્ડઃ
ત્રયોવિંશઃ ખણ્ડઃ
દક્ષિણેન ફલીકરણમુષ્ટિમુત્તરયા હુત્વા ગત્વોત્તરાં જપેત્

ક્રુદ્ધમુત્તરાભ્યામભિમન્ત્રયેત વિક્રોધો ભવતિ

અસંભવેપ્સુઃ પરેષાં સ્થૂલાઢારિકાજીવચૂર્ણાનિ કારયિત્વોત્તરયા સુપ્તાયાસ્સમ્બાધ ઉપવપેત્

સિદ્ધ્યર્થે બભ્રુમૂત્રેણ પ્રક્ષાલયીત

સિદ્ધ્યર્થે યદસ્ય ગૃહે પણ્યં સ્યાત્તત ઉત્તરયા જુહુયાત્

યં કામયેત નાયં મચ્છિદ્યેતેતિ જીવવિષાણે સ્વં મૂત્રમાનીય સુપ્તમુત્તરાભ્યાં ત્રિઃ પ્રસવ્યં પરિષિઞ્ચેત્

યેન પથા દાસકર્મકરાઃ પલાયેરન્તસ્મિન્નિણ્વાન્યુપસમાધાયોત્તરા આહુતીર્જુહુયાત્ । યદ્યેનં વૃક્ષાત્ફલમભિનિપતેદ્વયો વાઽભિવિક્ષિપેદવર્ષતર્ક્યે વા બિન્દુરભિનિપતેત્તદુત્તરૈર્યથાલિઙ્ગં પ્રક્ષાલયીત

આગારસ્થૂણાવિરોહણે મધુન ઉપવેશને કુપ્વાં કપોતપદદર્શનેઽમાત્યાનાં
શરીરરેષણેઽન્યેષુ ચાદ્ભુતોત્પાતેષ્વમાવાસ્યાયાં નિશાયાં યત્રાપાં ન શૃણુયાત્તદગ્નેરુપસમાધાનાદ્યાજ્યભાગાન્ત ઉત્તરા આહુતીર્હુત્વા જયાદિ પ્રતિપદ્યતે

પરિષેચનાન્તં કૃત્વાઽભિમૃતેભ્ય ઉત્તરયા દક્ષિણતોઽશ્માનં મ્પરિધિં દધાતિ

ઇત્યાપસ્તમ્બીયે ગૃહ્યપ્રશ્ને ત્રયોવિંશઃ ખણ્ડઃ
સમાપ્તસ્તથાઽષ્ટમશ્ચ પટલઃ
સમાપ્તોઽયમાપસ્તમ્બગૃહ્યસૂત્રમ્