આપસ્તમ્બ-ધર્મસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

આપાસ્તમ્બધર્મસૂત્રમ્
આપાસ્તમ્બધર્મસૂત્રમ્
અથાતઃ સામયાચારિકાન્ધર્માન્વ્યાખ્યાસ્યામઃ ૧ ધર્મજ્ઞસમયઃ પ્રમાણમ્ ૨ વેદાશ્ચ ૩ ચત્વારો વર્ણો બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવૈશ્યશૂદ્રાઃ ૪ તેષાં પૂર્વસ્પૂર્વો જન્મતઃ શ્રેયાન્ ૫ અશૂદ્રા ણામદુષ્ટકર્મણામુપાયનં વેદાધ્યયનમગ્ન્યાધેયં ફલવન્તિ ચ કર્માણિ ૬ શુશ્રૂષા શૂદ્ર સ્યેતરેષાં વર્ણાનામ્ ૭ પૂર્વસ્મિન્પૂર્વસ્મિન્વર્ણે નિઃશ્રેયસમ્ભૂયઃ ૮ ઉપનયનં વિદ્યાર્થસ્ય શ્રુતિતઃ સંસ્કારઃ ૯ સર્વેભ્યો વેદેભ્યઃ સાવિત્ર્ યનૂચ્યત ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૧૦ તમસો વા એષ તમઃ પ્રવિશતિ યમવિદ્વાનુપનયતે યશ્ચાવિદ્વાનિતિ હિ બ્રાહ્મનમ્ ૧૧ તસ્મિન્નભિજનવિદ્યાસમુદેતં સમાહિતં સંસ્કર્તારમીપ્સેત્ ૧૨ તસ્મિંશ્ચૈવ વિદ્યાકર્માન્તમવિપ્રતિપન્ને ધર્મેભ્યઃ ૧૩ યસ્માદ્ધર્માનાચિનોતિ સ આચાર્યઃ ૧૪ તસ્મૈ ન દ્રુહ્યેત્કદા ચન ૧૫ સ હિ વિદ્યાતસ્તં જનયતિ ૧૬ તચ્છ્રેષ્ઠં જન્મ ૧૭ શરીરમેવ માતાપિતરૌ જનયતઃ ૧૮ વસન્તે બ્રાહ્મણમુપનયીત રીષ્મે રાજન્યં શરદિ વૈશ્યં ગર્ભાષ્ટમેષુ બ્રાહ્મણં ગર્ભૈકાદશેષુ રાજન્યં ગર્ભદ્વાદશેષુ વૈશ્યમ્ ૧૯ અથ કામ્યાનિ ૨૦ સપ્તમે બ્રહ્મવર્ચસકામમ્ ૨૧ અષ્ટમ આયુષ્કામમ્ ૨૨ નવમે તેજસ્કામમ્ ૨૩ દશમેઽન્નાદ્યકામમ્ ૨૪ એકાદશ ઇન્દ્રિ યકામમ્ ૨૫ દ્વાદશે પશુકામમ્ ૨૬ આ ષોડશાદ્બ્રાહ્મણસ્યાનાત્યય આ દ્વાવિંશાત્ક્ષત્રિયસ્યા ચતુર્વિંશાદ્વૈશ્યસ્ય યથા વ્રતેષુ સમર્થઃ સ્યાદ્યાનિ વક્ષ્યામઃ ૨૭ અતિક્રાન્તે સાવિત્ર્યાઃ કાલ ઋતું ત્રૈવિદ્યકં બ્રહ્મચર્યં ચરેત્ ૨૮ અથોપનયનમ્ ૨૯ તતઃ સંવત્સરમુદકોપસ્પર્શનમ્ ૩૦ અથાધ્યાપ્યઃ ૩૧ અથ યસ્ય પિતા પિતામહ ઇતિ અનુપેતૌ સ્યાતાં તે બ્રહ્મહસંસ્તુતાઃ ૩૨ તેષામભ્યાગમનં ભોજનં વિવાહમિતિ ચ વર્જયેત્ ૩૩ તેષામિચ્છતાં પ્રાયશ્ચિત્તમ્ ૩૪ યથા પ્રથમેઽતિક્રમ ઋતુરેવં સંવત્સરઃ ૩૫ અથોપનયનં તત ઉદકોપસ્પર્શનમ્ ૩૬

પ્રતિપૂરુસં સંખ્યાય સંવત્સરાન્યાવન્તોઽનુપેતાઃ સ્યુઃ ૧ સપ્તભિઃ પાવમાનીભિર્યદન્તિ યચ્ચ દૂરક ઇતિ એતાભિર્યજુસ્પવિત્રેણ સામપવિત્રેણાઙ્ગિરસેણેતિ ૨ અપિ વા વ્યાહૃતીભિરેવ ૩ અથાધ્યાપ્યઃ ૪ અથ યસ્ય પ્રપિતામહાદિ નાનુસ્મર્યત ઉપનયનં તે શ્મશાનસંસ્તુતાઃ ૫ તેષામભ્યાગમનં ભોજનં વિવાહમિતિ ચ વર્જયેત્તેષામિચ્છતાં પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વાદશવર્ષાણિ ત્રૈવિદ્યકં બ્રહ્મચર્યં ચરેદ્ । અથોપનયનં તત ઉદકોપસ્પર્શનં પાવમાન્યાદિભિઃ ૬ અથ ગૃહમેધોપદેશનમ્ ૭ નાધ્યાપનમ્ ૮ તતો યો નિર્વર્તતે તસ્ય સંસ્કારો યથા પ્રથમેઽતિક્રમે ૯ તત ઊર્ધ્વં પ્રકૃતિવત્ ૧૦ ઉપેતસ્યાચાર્યકુલે બ્રહ્મચારિવાસઃ ૧૧ અષ્ટાચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ ૧૨ પાદૂનમ્ ૧૩ અર્ધેન ૧૪ ત્રિભિર્વા ૧૫ દ્વાદશાવરાર્ધ્યમ્ ૧૬ ન બ્રહ્મચારિણો વિદ્યાર્થસ્ય પરોપવાસોઽસ્તિ ૧૭ ૧૮ આચાર્યાધીનઃ સ્યાદન્યત્ર પતનીયેભ્યઃ ૧૯ હિતકારી ગુરોરપ્રતિલોમયન્વાચા ૨૦ અધાસનશાયી ૨૧ નાનુદેશ્યં ભુઞ્જીત ૨૨ તથા ક્ષારલવણમધુમાંસાનિ ૨૩ અદિવાસ્વાપી ૨૪ અગન્ધસેવી ૨૫ મૈથુનં ન ચરેત્ ૨૬ ઉત્સન્નશ્લાઘઃ ૨૭ અઙ્ગાનિ ન પ્રક્ષાલયીત ૨૮ પ્રક્ષાલયીત ત્વશુચિલિપ્તાનિ ગુરોરસંદર્શે ૨૯ નાપ્સુ શ્લાઘમાનઃ સ્નાયાદ્યદિ સ્નાયાદ્દણ્ડવત્ ૩૦ જટિલઃ ૩૧ શિખાજટો વા વાપયેદિતરાન્ ૩૨ મૌઞ્જી મેખલા ત્રિવૃદ્બ્રાહ્મણસ્ય શક્તિવિષયે દક્ષિણાવૃત્તાનામ્ ૩૩ જ્યા રાજન્યસ્ય ૩૪ મૌઞ્જી વાયોમિશ્રા ૩૫ આવીસૂત્રં વૈશ્યસ્ય ૩૬ સૈરી તામલી વેત્યેકે ૩૭ પાલાશો દણ્ડો બ્રાહ્મણસ્ય નૈય્યગ્રોધસ્કન્ધજોઽવાઙ્ગ્રો રાજન્યસ્ય બાદર ઔદુમ્બરો વા વૈશ્યસ્ય વાર્ક્ષો દણ્ડ ઇત્યવર્ણસંયોગેનૈક ઉપદિશન્તિ ૩૮ વાસઃ ૩૯ શાણીક્ષૌમાજિનાનિ ૪૦ કષાયં ચૈકે વસ્ત્રમુપદિશન્તિ ૪૧

માઞ્જિષ્ઠં રાજન્યસ્ય ૧ હારિદ્રં વૈશ્યસ્ય ૨ હારિણમૈણેયં વા કૃષ્ણં બ્રાહ્મણસ્ય ૩ કૃષ્ણં ચેદનુપસ્તીર્ણાસનશાયી સ્યાત્ ૪ રૌરવં રાજન્યસ્ય ૫ બસ્તાજિનં વૈશ્યસ્ય ૬ આવિકં સાર્વવર્ણિકમ્ ૭ કમ્બલશ્ચ ૮ બ્રહ્મવૃદ્ધિમિચ્છન્નજિનાન્યેવ વસીત ક્ષત્રવૃદ્ધિમિચ્છન્વસ્ત્રાણ્યેવોભયવૃદ્ધિમિચ્છન્નુભયમિતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૯ અજિનં ત્વેવોત્તરં ધારયેત્ ૧૦ અનૃત્તદર્શી ૧૧ સભાઃ સમાજાંશ્ચાગન્તા ૧૨ અજનવાદશીલઃ ૧૩ રહશ્શીલઃ ૧૪ ગુરોરુદાચારેષ્વકર્તા સ્વૈરિકર્માણિ ૧૫ સ્ત્રીભિર્યાવદર્થસંભાષી ૧૬ મૃદુઃ ૧૭ શાન્તઃ ૧૮ દાન્તઃ ૧૯ હ્રીમાન્ ૨૦ દૃઢધૃતિઃ ૨૧ અગ્લાંસ્નુઃ ૨૨ અક્રોધનઃ ૨૩ અનસૂયુઃ ૨૪ સર્વં લાભમાહરન્ગુરવે સાયં પ્રાતરમન્ત્રેણ ભિક્ષાચર્યં ચરેદ્ ભિક્ષમાણોઽન્યત્રાપપાત્રેભ્યોઽભિશસ્તાચ્ચ ૨૫ સ્ત્રીણાં પ્રત્યાચક્ષાણાનાં સમાહિતો બ્રહ્મચારીષ્ટં દત્તં હુતં પ્રજાં પશૂન્બ્રહ્મવર્ચસમન્નાદ્યં વૃઙ્ક્તે ૨૬-૧ તસ્માદુ હ વૈ બ્રહ્મચારિસંઘં ચરન્તં ન પ્રત્યાચક્ષીતાપિ હૈષ્વેવમ્વિધ એવંવ્રતઃ સ્યાદિતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૨૬-૨ નાનુમાનેન ભૈક્ષમુચ્છિષ્ટં દૃષ્ટશ્રુતાભ્યાં તુ ૨૭ ભવત્પૂર્વયા બ્રાહ્મણો ભિક્ષેત ૨૮ ભવદ્મધ્યયા રાજન્યઃ ૨૯ ભવદન્ત્યયા વૈશ્યઃ ૩૦ તત્સમાહૃત્યોપનિધાયાચાર્યાય પ્રબ્રૂયાત્ ૩૧ તેન પ્રદિષ્ટં ભુઞ્જીત ૩૨ વિપ્રવાસે ગુરોરાચાર્યકુલાય ૩૩ તૈર્વિપ્રવાસેઽન્યેભ્યોઽપિ શ્રોત્રિયેભ્યઃ ૩૪ નાત્મપ્રયોજનશ્ચરેત્ ૩૫ ભુક્ત્વા સ્વયમમત્રં પ્રક્ષાલયીત ૩૬ ન ચોચ્છિષ્ટં કુર્યાત્ ૩૭ અશક્તૌ ભૂમૌ નિખનેત્ ૩૮ અપ્સુ વા પ્રવેશયેત્ ૩૯ આર્યાય વા પર્યવદધ્યાત્ ૪૦ અન્તર્ધિને વા શૂદ્રા ય ૪૧ પ્રોષિતો ભૈક્ષાદગ્નૌ કૃત્વાભુઞ્જીત ૪૨ ભૈક્ષં હવિષા સંસ્તુતં તત્રાચાર્યો દેવતાર્થે ૪૩ આહવનીયાર્થે ચ ૪૪ તં ભોજયિત્વા યદુચ્છિષ્ટમ્ ૪૫

યદુચ્છિષ્ટં પ્રાશ્તિ ૧ હવિરુચ્છિષ્ટમેવ તત્ ૨ યદન્યાનિ દ્ર વ્યાણિ યથાલાભમુપહરતિ દક્ષિણા એવ તાઃ ૩ સ એષ બ્રહ્મચારિણો યજ્ઞો નિત્યપ્રતતઃ ૪ ન ચાસ્મૈ શ્રુતિવિપ્રતિષિદ્ધમુચ્છિષ્ટં દદ્યાત્ ૫ યથા ક્ષારલવણમધુમાંસાનીતિ ૬ એતેનાન્યે નિયમા વ્યાખ્યાતાઃ ૭ શ્રુતિર્હિ બલીયસ્યાનુમાનિકાદાચારાત્ ૮ દૃશ્યતે ચાપિ પ્રવૃત્તિકારણમ્ ૯ પ્રીતિર્હ્યુપલભ્યતે ૧૦ પિતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ચ ભ્રાતુરુચ્છિષ્ટં ભોક્તવ્યમ્ ૧૧ ધર્મવિપ્રતિપત્તાવભોજ્યમ્ ૧૨ સાયં પ્રાતરુદકુમ્ભમાહરેત્ ૧૩ સદારણ્યાદેધાનાહૃત્યાધો નિદધ્યાત્ ૧૪ નાસ્તમિતે સમિદ્ધારો ગચ્છેત્ ૧૫ અગ્નિમિદ્ધ્વા પરિસમૂહ્ય સમિધ આદધ્યાત્સાયં પ્રાતર્યથોપદેશમ્ ૧૬ સાયમેવાગ્નિપૂજેત્યેકે ૧૭ સમિદ્ધમગ્નિં પાણિના પરિસમૂહેન્ન સમૂહન્યા ૧૮ પ્રાક્ તુ યાથાકામી ૧૯ નાગ્ન્યુદકશેષેણ વૃથાકર્માણિ કુર્વીતાચામેદ્વા ૨૦ પાણિસંક્ષુબ્ધેનોદકેનૈકપાણ્યાવર્જિતેન ચ નાચામેત્ ૨૧ સ્વપ્નં ચ વર્જયેત્ ૨૨ અથાહરહરાચાર્યં ગોપાયેદ્ધર્માર્થયુક્તૈઃ કર્મભિઃ ૨૩ સ ગુપ્ત્વા સંવિશન્બ્રૂયાદ્ધર્મગોપાયમાજૂગુપમહમિતિ ૨૪ પ્રમાદાદાચાર્યસ્ય બુદ્ધિપૂર્વં વા નિયમાતિક્રમં રહસિ બોધયેત્ ૨૫ અનિવૃત્તૌ સ્વયં કર્માણ્યારભેત ૨૬ નિવર્તયેદ્વા ૨૭ અથ યઃ પૂર્વોત્થાયી જઘન્યસંવેશી તમાહુર્ન સ્વપિતીતિ ૨૮ સ ય એવં પ્રણિહિતાત્મા બ્રહ્મચાર્યત્રૈવાસ્ય સર્વાણિ કર્માણિ ફલવન્ત્યવાપ્તાનિ ભવન્તિ યાન્યપિ ગૃહમેધે ૨૯

ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
નિયમેષુ તપઃશબ્દઃ ૧ તદતિક્રમે વિદ્યાકર્મ નિઃસ્રવતિ બ્રહ્મ સહાપત્યાદેતસ્માત્ ૨ કર્તપત્યમનાયુષ્યં ચ ૩ તસ્માદૃષયોઽવરેષુ ન જાયન્તે નિયમાતિક્રમાત્ ૪ શ્રુતર્ષયસ્તુ ભવન્તિ કેચિત્કર્મફલશેષેણ પુનઃસંભવે ૫ યથા શ્વેતકેતુઃ ૬ યત્કિં ચ સમાહિતો ઽબ્રહ્માપ્યાચાર્યાદુપયુઙ્ક્તે બ્રહ્મવદેવ તસ્મિન્ફલં ભવતિ ૭ અથો યત્કિઞ્ચ મનસા વાચા ચક્ષુષા વા સઙ્કલ્પન્ધ્યાયત્યાહાભિવિપશ્યતિ વા તથૈવ તદ્ભવતીત્યુપદિશન્તિ ૮ ગુરુપ્રસાદનીયાનિ કર્માણિ સ્વસ્ત્યયનમધ્યયનસંવૃત્તિરિતિ ૯ અતોઽન્યાનિ નિવર્તન્તે બ્રહ્મચારિણઃ કર્માણિ ૧૦ સ્વાધ્યાયધૃગ્ ધર્મરુચિસ્તપ્સ્વ્યૃજુર્મૃદુઃ સિધ્યતિ બ્રહ્મચારી ૧૧ સદા મહાન્તમપરરાત્રમુત્થાય ગુરોસ્તિષ્ઠન્પ્રાતરભિવાદમભિવાદયીતાસાવહં ભો ઇતિ ૧૨ સમાનગ્રામે ચ વસતામન્યેષામપિ વૃદ્ધતરાણાં પ્રાક્ પ્રાતરાશાત્ ૧૩ પ્રોષ્ય ચ સમાગમે ૧૪ સ્વર્ગમાયુશ્ચેપ્સન્ ૧૫ દક્ષિણમ્બાહું શ્રોત્રસમં પ્રસાર્ય બ્રાહ્મણોઽભિવાદયીતોરઃસમં રાજન્યો મધ્યસમં વૈશ્યો નીચૈઃ શૂદ્રઃ પ્રઞ્જલિમ્ ૧૬ પ્લાવનં ચ નામ્નોઽભિવાદનપ્રત્યભિવાદને ચ પૂર્વેષાં વર્ણાનામ્ ૧૭ ઉદિતે ત્વાદિત્ય આચાર્યેણ સમેત્યોપસઙ્ગ્રહણમ્ ૧૮ સદૈવાભિવાદનમ્ ૧૯ ઉપસંગ્રાહ્ય આચાર્ય ઇત્યેકે ૨૦ દક્ષિણેન પાણિના દક્ષિણં પાદમધસ્તાદભ્યધિમૃશ્ય સકુષ્ઠિકમુપસંગૃહ્ણીયાત્ ૨૧ ઉભાભ્યામેવોભાવભિપીડયત ઉપસંગ્રાહ્યાવ્ ઇત્યેકે ૨૨ સર્વાહ્ણં સુયુક્તોઽધ્યયનાદનન્તરોઽધ્યાયે ૨૩ તથા ગુરુકર્મસુ ૨૪ મનસા ચાનધ્યાયે ૨૫ આહૂતાધ્યાયી ચ સ્યાત્ ૨૬

સદા નિશાયાં ગુરું સંવેશયેત્તસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય સંવાહ્ય ૧ અનુજ્ઞાતઃ સંવિશેત્ ૨ ન ચૈનમભિપ્રસારયીત ૩ ન ખટ્વાયાં સતોઽભિપ્રસારણમસ્તીત્યેકે ૪ ન ચાસ્ય સકાશે સંવિષ્ટો ભાષેત્ ૫ અભિભાષિતસ્ત્વાસીનઃ પ્રતિબ્રૂયાત્ ૬ અનૂત્થાય તિષ્ઠન્તમ્ ૭ ગચ્છન્તમનુગચ્છેત્ ૮ ધાવન્તમનુધાવેત્ ૯ ન સોપાનઃવેષ્ટિતશિરા અવહિતપાણિર્વાસીદેત્ ૧૦ અધ્વાપન્નસ્તુ કર્મયુક્તોવાસીદેત્ ૧૧ ન ચેદુપસીદેત્ ૧૨ દેવમિવાચાર્યમુપાસીતાવિકથયન્ન્ અવિમના વાચં શુશ્રૂષમાણોઽસ્ય ૧૩ અનુપસ્થકૃતઃ ૧૪ અનુવાતિ વીતઃ ૧૫ અપ્રતિષ્ટબ્ધઃ પાણિના ૧૬ અનપશ્રિતોઽન્યત્ર ૧૭ યજ્ઞોપવીતી દ્વિવસ્ત્રઃ ૧૮ અધોનિવીતસ્ત્વેકવસ્ત્રઃ ૧૯ અભિમુખોઽનભિમુખમ્ ૨૦ અનાસન્નોઽનતિદૂરે ૨૧ યાવદાસીનો બાહુભ્યામ્પ્રાપ્નુયાત્ ૨૨ અપ્રતિવાતમ્ ૨૩ એકાધ્યાયી દક્ષિણં બાહું પ્રત્યુપસીદેત્ ૨૪ યથાવકાશં બહવઃ ૨૫ તિષ્ઠતિ ચ નાસીતાનાસનયોગવિહિતે ૨૬ આસીને ચ ન સંવિશેત્ ૨૭ ચેષ્ટતિ ચ ચિકીર્ષન્તચ્છક્તિવિષયે ૨૮ ન ચાસ્ય સકાશેઽન્વક્સ્થાનિનમુપસંગૃહ્ણીયાત્ ૨૯ ગોત્રેણ વા કીર્તયેત્ ૩૦ ન ચૈનં પ્રત્યુત્તિષ્ઠેદનૂત્તિષ્ઠેદ્વા ૩૧ અપિ ચેત્તસ્ય ગુરુઃ સ્યાત્ ૩૨ દેશાત્ત્વાસનાચ્ચ સંસર્પેત્ ૩૩ નામ્ના તદન્તેવાસિનં ગુરુમપ્યાત્મન ઇત્યેકે ૩૪ યસ્મિંસ્ત્વનાચાર્યસંબન્ધાદ્ગૌરવં વૃત્તિસ્તસ્મિન્ન્ અન્વક્સ્થાનીયે ઽપ્યાચાર્યસ્ય ૩૫ ભુક્ત્વાચાસ્ય સકાશે નાનૂત્થાયોચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છેત્ ૩૬ આચામેદ્વા ૩૭ કિં કરવાણીત્યામન્ત્ર્ય ૩૮

ઉત્તિષ્ઠેત્તૂષ્ણીં વા ૧ નાપપર્યાવર્તેત ગુરોઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્યાપેયાત્ ૨ ન પ્રેક્ષેત નગ્નાં સ્ત્રિયમ્ ૩ ઓષધિવનસ્પતીનામાચ્છિદ્ય નોપજિઘ્રેત્ ૪ ઉપાનહૌ છત્રં યાનમિતિ ચ વર્જયેત્ ૫ ન સ્મયેત ૬ યદિ સ્મયેતાપિગૃહ્ય સ્મયેતેતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૭ નોપજિઘ્રેત્ સ્ત્રિયં મુખેન ૮ ન હૃદયેન પ્રાર્થયેત્ ૯ નાકારણાદુપસ્પૃશેત્ ૧૦ રજસ્વલો રક્તદન્સત્યવાદી સ્યાદિતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૧૧ યાં વિદ્યાં કુરુતે ગુરૌ તેઽપ્યસ્યાચાર્યા યે તસ્યાં ગુરોર્વંશ્યાઃ ૧૨ યાનન્યાન્પશ્યતોઽસ્યોપસંગૃહ્ણીયાત્ તદા ત્વેત ઉપસંગ્રાહ્યાઃ ૧૩ ગુરુસમવાયે ભિક્ષાયામુત્પન્નાયાં યમનુબદ્ધસ્તદધીના ભિક્ષા ૧૪ સમાવૃત્તો માત્રે દદ્યાત્ ૧૫ માતા ભર્તારં ગમયેત્ ૧૬ ભર્તા ગુરુમ્ ૧૭ ધર્મકૃત્યેષુ વોપયોજયેત્ ૧૮ કૃત્વા વિદ્યાં યાવતીં શક્નુયાદ્વેદદક્ષિણામાહરેદ્ધર્મતો યથાશક્તિ ૧૯ વિષમગતે ત્વાચાર્ય ઉગ્રતઃ શૂદ્ર તો વાહરેત્ ૨૦ સર્વદા શૂદ્ર ત ઉગ્રતો વાચાર્યાર્થસ્યાહરણં ધાર્મ્યમિત્યેકે ૨૧ દત્વા ચ નાનુકથયેત્ ૨૨ કૃત્વા ચ નાનુસ્મરેત્ ૨૩ આત્મપ્રશંસાં પરગર્હામિતિ ચ વર્જયેત્ ૨૪ પ્રેષિતસ્તદેવ પ્રતિપદ્યેત ૨૫ શાસ્તુશ્ચાનાગમાદ્વૃત્તિરન્યત્ર ૨૬ અન્યત્રોપસંગ્રહણાદુચ્છિષ્ટાશનાચ્ચાચાર્યવદાચાર્યદારે વૃત્તિઃ ૨૭ તથા સમાદિષ્ટેઽધ્યાપયતિ ૨૮ વૃદ્ધતરે ચ સબ્રહ્મચારિણિ ૨૯ ઉચ્છિષ્ટાશનવર્જમાચાર્યવદાચાર્યપુત્રે વૃત્તિઃ ૩૦ સમાવૃત્તસ્યાપ્યેતદેવ સામયાચારિકમેતેષુ ૩૧

યથા બ્રહ્મચારિણો વૃત્તમ્ ૧ માલ્યાલિપ્તમુખ ઉપલિપ્તકેશશ્મશ્રુરક્તોઽભ્યક્તો વેષ્ટિત્યુપવેષ્ટિતી કાઞ્ચુક્યુપાનહી પાદુકી ૨ ઉદાચારેષુ ચાસ્યૈતાનિ ન કુર્યાત્કારયેદ્વા ૩ સ્વૈરિકર્મસુ ચ ૪ યથા દન્તપ્રક્ષાલનોત્સાદનાવલેખનાનીતિ ૫ તદ્દ્રવ્યાણાં ચ ન કથયેદાત્મસંયોગેનાચાર્યઃ ૬ સ્નાતસ્તુ કાલે યથાવિધ્યભિહૃતમાહૂતો ઽભ્યેતો વા ન પ્રતિસંહરે ઇત્યેકે ૭ ઉચ્ચૈસ્તરાં નાસીત ૮ તથા બહુપાદે ૯ સર્વતઃ પ્રતિષ્ઠિતે ૧૦ શય્યાસને ચાચરિતે નાવિશેત્ ૧૧ યાનમુક્તોઽધ્વન્યન્વારોહેત્ ૧૨ સભાનિકષકટસ્વસ્તરાંશ્ચ ૧૩ નાનભિભાષિતો ગુરુમભિભાષેત પ્રિયાદન્યત્ ૧૪ વ્યુપતોદવ્યુપજાવવ્યભિહાસોદામન્ત્રણનામધેયગ્રહણપ્રેષણાનીતિ ગુરોર્વર્જયેત્ ૧૫ આપદ્યર્થં જ્ઞાપયેત્ ૧૬ સહ વસન્સાયં પ્રાતરનાહૂતો ગુરું દર્શનાર્થો ગચ્છેત્ ૧૭ વિપ્રોષ્ય ચ તદહરેવ પશ્યેત્ ૧૮ આચાર્યપ્રાચાર્યસંનિપાતે પ્રાચાર્યાયઓપસંગૃહ્યોપસંજિઘૃક્ષેદાચાર્યમ્ ૧૯ પ્રતિષેધેદિતરઃ ૨૦ લુપ્યતે પૂજા ચાસ્ય સકાશે ૨૧ મુહૂંશ્ચાચાર્યકુલં દર્શનાર્થો ગચ્છેદ્યથાશક્ત્યધિહસ્ત્યમાદાયાપિ દન્તપ્રક્ષાલનાનીતિ ૨૨ માતરં પિતરમાચર્યમગ્નીંશ્ચ ગૃહાણિ ચ રિક્તપાણિર્નોપગછ્હેદ્રા જાનં ચેન્ન શ્રુતમિતિ ૨૩ તસ્મિન્ગુરોર્વૃત્તિઃ ૨૩ પુત્રમિવૈનમનુકાઙ્ક્ષન્સર્વધર્મેષ્વનપચ્છાદયમાનઃ સુયુક્તો વિદ્યાં ગ્રાહયેત્ ૨૪ ન ચૈનમધ્યયનવિઘ્નેનાત્માર્થેષૂપરુન્ધ્યાદનાપત્સુ ૨૫ અન્તેવાસ્યનન્તેવાસી ભવતિ વિનિહિતાત્મા ગુરાવનૈપુણમાપદ્યમાનઃ ૨૬ આચાર્યોઽપ્યનાચાર્યો ભવતિ શ્રુતાત્પરિહરમાણઃ ૨૭ અપરાધેષુ ચૈનં સતતમુપાલભેત ૨૮ અભિત્રાસ ઉપવાસ ઉદકોપસ્પર્શનમદર્શનમિતિ દણ્ડા યથામાત્રમા નિવૃત્તેઃ ૨૯ નિવૃત્તં ચરિતબ્રહ્મચર્યમન્યેભ્યો ધર્મેભ્યોઽનન્તરો ભવેત્યતિસૃજેત્ ૩૦

ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યામધ્યાયમુપાકૃત્ય માસં પ્રદોષે નાધીયીત ૧ તૈષ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં રોહિણ્યાં વા વિરમેત્ ૨ અર્ધપઞ્ચમાંશ્ચતુરો માસાનિત્યેકે ૩ નિગમેષ્વધ્યયનં વર્જયેત્ ૪ આનડુહેન વા શકૃત્પિણ્ડેનોપલિપ્તેઽધીયીત ૫ શ્મશાને સર્વતઃ શમ્યાપ્રાસાત્ ૬ ગ્રામેણાધ્યવસિતે ક્ષેત્રેણ વા નાનધ્યાયઃ ૭ જ્ઞાયમાને તુ તસ્મિન્ન્ એવ દેશે નાધીયીત ૮ શ્મશાનવચ્છૂદ્ર પતિતૌ ૯ સમાનાગાર ઇત્યેકે ૧૦ શૂદ્રા યાં તુ પ્રેક્ષણપ્રતિપ્રેક્ષણયોરેવાનધ્યાયઃ ૧૧ તથાન્યસ્યાં સ્ત્રિયાં વર્ણવ્યતિક્રાન્તાયાં મૈથુને ૧૨ બ્રહ્માધ્યેષ્યમાણો મલવદ્વાસસેચ્છન્સંભાષિતું બ્રાહ્મણેન સંભાષ્ય તયા સંભાષેત સંભાષ્ય તુ બ્રાહ્મણેનૈવ સંભાષ્યાધીયીત । એવં તસ્યાઃ પ્રજાનિઃશ્રેયસમ્ ૧૩ અન્તઃશવમ્ ૧૪ અન્તશ્ચાણ્ડાલમ્ ૧૫ અભિનિર્હૃતાનાં તુ સીમ્ન્યનધ્યાયઃ ૧૬ સંદર્શને ચારણ્યે ૧૭ તદહરાગતેષુ ચ ગ્રામં બાહ્યેષુ ૧૮ અપિ સત્સુ ૧૯ સંધાવનુસ્તનિતે રાત્રિમ્ ૨૦ સ્વપ્નપર્યાન્તં વિદ્યુતિ ૨૧ ઉપવ્યુષં યાવતા વા કૃષ્ણાં રોહિણીમિતિ શમ્યાપ્રાસાદ્વિજાનીયાદેતસ્મિન્કાલે વિદ્યોતમાને સપ્રદોષમહરનધ્યાયઃ ૨૨ દહ્રેઽપરરાત્રે સ્તનયિત્નુના ૨૩ ઊર્ધ્વમર્ધરાત્રાદિત્યેકે ૨૪ ગવાં ચાવરોધે ૨૫ વધ્યાનાં ચ યાવતા હન્યન્તે ૨૬ પૃષ્ઠારૂઢઃ પશૂનાં નાધીયીત ૨૭ અહોરાત્રાવમાવાસ્યાસુ ૨૮

ચાતુર્માસીષુ ચ ૧ વૈરમણો ગુરુષ્વષ્ટાક્ય ઔપાકરણ ઇતિ ત્ર્યહાઃ ૨ તથા સંબન્ધેષુ જ્ઞાતિષુ ૩ માતરિ પિતર્યાચાર્ય ઇતિ દ્વાદશાહાઃ ૪ તેષુ ચોદકોપસ્પર્શનં તાવન્તં કાલમ્ ૫ અનુભાવિનાં ચ પરિવાપનમ્ ૬ ન સમાવૃત્તા વપેરન્નન્યત્ર વિહારાદિત્યેકે ૭ અથાપિ બ્રાહ્મણં રિક્તો વા એષોઽનપિહિતો યન્મુણ્ડસ્તસ્યૈતદપિધાનં યચ્છિખેતિ ૮ સત્રેષુ તુ વચનાદ્વપનં શિખાયાઃ ૯ આચાર્યે ત્રીનહોરાત્રાનિત્યેકે ૧૦ શ્રોત્રિયસંસ્થાયામપરિસંવત્સરાયામેકામ્ ૧૧ સબ્રહ્મચારિણીત્યેકે ૧૨ શ્રોત્રિયાભ્યાગમેઽધિજિગાંસમાનો ઽધીયાનો વાનુજ્ઞાપ્યાધીયીત ૧૩ અધ્યાપયેદ્વા ૧૪ ગુરુસંનિધૌ ચાધીહિ ભો ઇત્યુક્ત્વાધીયીત ૧૫ અધ્યાપયેદ્વા ૧૬ ઉભયત ઉપસંગ્રહણમધિજિગાંસમાનસ્યાધીત્ય ચ ૧૭ અધીયાનેષુ વા યત્રાન્યો વ્યવેયાદેતમેવ શબ્દમુત્સૃજ્યાધીયીત ૧૮ શ્વગર્દભનાદાઃ સલાવૃક્યેકસૃકોલૂકશબ્દાઃ સર્વે વાદિત્રશબ્દા રોદનગીતસામશબ્દાશ્ચ ૧૯ શાખાન્તરે ચ સામ્નામનધ્યાયઃ ૨૦ સર્વેષુ ચ શબ્દકર્મસુ યત્ર સંસૃજ્યેરન્ ૨૧ છર્દયિત્વા સ્વપ્નાન્તમ્ ૨૨ સર્પિર્વા પ્રાશ્ય ૨૩ પૂતીગન્ધઃ ૨૪ શુક્તં ચાત્મસંયુક્તમ્ ૨૫ પ્રદોષે ચ ભુક્ત્વા ૨૬ પ્રોદકયોશ્ચ પાણ્યોઃ ૨૭ પ્રેતસંકપ્તંચાન્નં ભુક્ત્વા સપ્રદોષમહરનધ્યાયઃ ૨૮ આ ચ વિપાકાત્ ૨૯ અશ્રાદ્ધેન તુ પર્યવદધ્યાત્ ૩૦

કાણ્ડોપાકરણે ચામાતૃકસ્ય ૧ કાણ્ડસમાપને ચાપિતૃકસ્ય ૨ મનુષ્યપ્રકૃતીનાં ચ દેવાનાં યજ્ઞે ભુક્ત્વેત્યેકે ૩ પર્યુષિતૈસ્તણ્ડુલૈરામમાંસેન ચ નાનધ્યાયાઃ ૪ તથૌષધિવનસ્પતિમૂલફલૈઃ ૫ યત્કાણ્ડમુપાકુર્વીત યસ્ય ચાનુવાક્યં કુર્વીત ન તત્તદહરધીયીત ૬ ઉપાકરણસમાપનયોશ્ચ પારાયણસ્ય તાં વિદ્યામ્ ૭ વાયુર્ઘોષવાન્ભૂમૌ વા તૃણ સંવાહો વર્ષતિ વા યત્ર ધારાઃ પ્રવહેત્ ૮ ગ્રામારણ્યયોશ્ચ સન્ધૌ ૯ મહાપથે ચ ૧૦ વિપ્રોષ્ય ચ સમધ્યયનં તદહઃ ૧૧ સ્વૈરિકર્મસુ ચ ૧૨ યથા પાદ પ્રક્ષાલનોત્સાદનાનુલેપનાણીતિ ૧૩ તાવન્તં કાલં નાધીયીતાધ્યાપયેદ્વા ૧૪ સન્ધ્યોઃ ૧૫ તથા વૃક્ષમારૂઢઃ ૧૬ અપ્સુ ચાવગાઢઃ ૧૭ નક્તં ચાપાવૃતે । તથા વૃક્ષમારૂઢોઽપ્સુ ચાવગાઢો નક્તં ચાપાવૃતે ૧૮ દિવા ચાપિહિતે ૧૯ અવિહિતમનુવાકાધ્યયનમાષાઢવાસન્તિકયોઃ ૨૦ નિત્યપ્રશ્નસ્ય ચાવિધિના ૨૧ તસ્ય વિધિઃ ૨૨ અકૃતપ્રાતરાશ ઉદકાન્તં ગત્વા પ્રયતઃ શુચૌ દેશેઽધીયીત યથાધ્યાયમુત્સૃજન્વાચા ૨૩ મનસા ચાનધ્યાયે ૨૪ વિદ્યુતિ ચાભ્યગ્રાયાં સ્તનયિત્નાવપ્રાયત્યે પ્રેતાન્ને નીહારે ચ માનસં પરિચક્ષતે ૨૫ શ્રાદ્ધભોજન એવૈકે ૨૬ વિદ્યુત્સ્તનયિત્નુર્વૃષ્ટિશ્ચાપર્તૌ યત્ર સંનિપતેયુસ્તસ્ત્ર્યમનધ્યાયઃ ૨૭ યાવદ્ભૂમિર્વ્યુદકેત્યેકે ૨૮ એકેન દ્વાભ્યાં વૈતેષામાકાલમ્ ૨૯ સૂર્યાચન્દ્ર મસોર્ગ્રહણે ભૂમિચલેઽપસ્વાન ઉલ્કાયામગ્ન્યુત્પાતે ચ સર્વાસાં વિદ્યાનાં સાર્વકાલિકમાકાલમ્ ૩૦ અભ્રં ચાપર્તૌ સૂર્યાચન્દ્ર મસોઃ પરિવેષ ઇન્દ્ર ધનુઃ પ્રતિસૂર્યમત્સ્યશ્ચ વાતે પૂતીગન્ધે નીહારે ચ સર્વેષ્વેતેષુ તાવન્તં કાલમ્ ૩૧ મુહૂર્તં વિરતે વાતે ૩૨ સલાવૃક્યામેકસૃક ઇતિ સ્વપ્નપર્યાન્તમ્ ૩૩ નક્તં ચારણ્યેઽનગ્નાવહિરણ્યે વા ૩૪ અનનૂક્તં ચાપર્તૌ છન્દસો નાધીયીત ૩૫ પ્રદોષે ચ ૩૬ સાર્વકાલિકમામ્નાતમ્ ૩૭ યથોક્તમન્યદતઃ પરિષત્સુ ૩૮

ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
તપઃ સ્વાધ્યાય ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ ૧ તત્ર શ્રૂયતે । સ યદિ તિષ્ઠન્ન્ આસીનઃ શયાનો વા સ્વાધ્યાયમધીતે તપ એવ તત્તપ્યતે તપો હિ સ્વાધ્યાય ઇતિ ૨ અથાપિ વાજસનેયિબ્રાહ્મણમ્ । બ્રહ્મયજ્ઞો હ વા એષ યત્સ્વાધ્યાયસ્તસ્યૈતે વષટ્કારા યત્સ્તનયતિ યદ્વિદ્યોતતે યદવસ્ફૂર્જતિ યદ્વાતો વાયતિ । તસ્માત્સ્તનયતિ વિદ્યોતમાનેઽવસ્ફૂર્જતિ વાતે વા વાયત્યધીયીતૈવ વષટ્કારાણામચ્છમ્બટ્કારાયેતિ ૩ તસ્ય શાખાન્તરે વાક્યસમાપ્તિઃ ૪ અથ યદિ વાતો વા વાયાત્સ્તનયેદ્વા વિદ્યોતેત વાવસ્ફૂર્જેદ્વૈકાં વર્ચમેકં વા યજુરેકં વા સામાભિવ્યાહરેદ્ભૂર્ભુવઃ સુવઃ સત્યં તપઃ શ્રદ્ધાયાં જુહોમીતિ વૈતત્ । તેનો હૈવાસ્યૈતદહઃ સ્વાધ્યાય ઉપાત્તો ભવતિ ૫ એવં સત્યાર્યસમયેનાવિપ્રતિષિદ્ધમ્ ૬ અધ્યાયાનધ્યાયં હ્યુપદિશન્તિ । તદનર્થકં સ્યાદ્વાજસનેયિબ્રાહ્મણં ચેદવેક્ષેત ૭ આર્યસમયો હ્યગૃહ્યમાનકારણઃ ૮ વિદ્યાં પ્રત્યનધ્યાયઃ શ્રૂયતે ન કર્મયોગે મન્ત્રાણામ્ ૯ બ્રાહ્મણોક્તા વિધયસ્તેષામુત્સન્નાઃ પાઠાઃ પ્રયોગાદનુમીયન્તે ૧૦ યત્ર તુ પ્રીત્યુપલબ્ધિતઃ પ્રવૃત્તિર્ન તત્ર શાસ્ત્રમસ્તિ ૧૧ તદનુવર્તમાનો નરકાય રાધ્યતિ ૧૨ અથ બ્રાહ્મણોક્તા વિધયઃ ૧૩ તેષાં મહાયજ્ઞા મહાસત્ત્રાણીતિ સંસ્તુતિઃ ૧૪ અહરહર્ભૂતબલિર્મનુષ્યેભ્યો યથાશક્તિ દાનમ્ ૧૫

દેવેભ્યઃ સ્વાહાકાર આ કાષ્ઠાત્પિતૃભ્યઃ સ્વધાકાર ઓદપાત્રાત્સ્વાધ્યાય ઇતિ ૧ પૂજા વર્ણજ્યાયસાં કાર્યા ૨ વૃદ્ધતરાણાં ચ ૩ હૃષ્ટો દર્પતિ દૃપ્તો ધર્મમતિક્રામતિ ધર્માતિક્રમે ખલુ પુનર્નરકઃ ૪ ન સમાવૃત્તે સમાદેશો વિદ્યતે ૫ ૐકારઃ સ્વર્ગદ્વારં તસ્માદ્બ્રહ્માધ્યેષ્યમાણ એતદાદિ પ્રતિપદ્યેત ૬ વિકથાં ચાન્યાં કૃત્વૈવં લૌકિક્યા વાચા વ્યાવર્તતે બ્રહ્મ ૭ યજ્ઞેષુ ચૈતદાદયઃ પ્રસવાઃ ૮ લોકે ચ ભૂતિકર્મસ્વેતદાદીન્યેવ વાક્યાનિ સ્યુર્યથા પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યૃદ્ધિમિતિ ૯ નાસમયેન કૃચ્છ્રં કુર્વીત ત્રિઃશ્રાવણં ત્રિઃસહવચનમિતિ પરિહાપ્ય ૧૦ અવિચિકિત્સા યાવદ્બ્રહ્મ નિગન્તવ્યમિતિ હારીતઃ ૧૧ ન બહિર્વેદે ગતિર્વિદ્યતે ૧૨ સમાદિષ્ટમધ્યાપયન્તં યાવદધ્યયનમુપસંગૃહ્ણીયાત્ ૧૩ નિત્યમર્હન્તમિત્યેકે ૧૪ ન ગતિર્વિદ્યતે ૧૫ વૃદ્ધાનાં તુ ૧૬ બ્રહ્મણિ મિથો વિનિયોગે ન ગતિર્વિદ્યતે ૧૭ બ્રહ્મ વર્ધત ઇત્યુપદિશન્તિ ૧૮ નિવેશે વૃત્તે સંવત્સરે સંવત્સરે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ સમાહિત આચાર્યકુલે વસેદ્ભૂયઃ શ્રુતમિચ્છન્ન્ ઇતિ શ્વેતકેતુઃ ૧૯ એતેન હ્યહં યોગેન ભૂયઃ પૂર્વસ્માત્કાલાચ્છ્રુતમકુર્વીતિ ૨૦ તચ્છાસ્ત્રૈર્વિપ્રતિષિદ્ધમ્ ૨૧ નિવેશે હિ વૃત્તે નૈયમિકાનિ શ્રૂયન્તે ૨૨

અગ્નિહોત્રમતિથયઃ ૧ યચ્ચાન્યદેવં યુક્તમ્ ૨ અધ્યયનાર્થેન યં ચોદયેન્ન ચૈનં પ્રત્યાચક્ષીત ૩ ન ચાસ્મિન્દોષં પશ્યેત્ ૪ યદૃચ્છાયામસંવૃત્તૌ ગતિરેવ તસ્મિન્ ૫ માતરિ પિતર્યાચાર્યવચ્છુશ્રૂષા ૬ સમાવૃત્તેન સર્વે ગુરવ ઉપસંગ્રાહ્યાઃ ૭ પ્રોષ્ય ચ સમાગમે ૮ ભ્રાતૃષુ ભગિનીષુ ચ યથાપૂર્વમુપસંગ્રહણમ્ ૯ નિત્યા ચ પૂજા યથોપદેશમ્ ૧૦ ઋત્વિક્શ્વશુરપિતૃવ્યમાતુલાનવરવયસઃ પ્રત્યુત્થાયાભિવદેત્ ૧૧ તૂષ્ણીં વોપસંગૃહ્ણીયાત્ ૧૨ દશવર્ષં પૌરસખ્યં પઞ્ચવર્ષં તુ ચારણમ્ । ત્રિવર્ષપૂર્વઃ શ્રોત્રિયઃ અભિવાદનમર્હતિ ૧૩ જ્ઞાયમાને વયોવિશેષે વૃદ્ધતરાયાભિવાદ્યમ્ ૧૪ વિષમગતાયાગુરવે નાભિવાદ્યમ્ ૧૫ અન્વારુહ્ય વાભિવાદયીત ૧૬ સર્વત્ર તુ પ્રત્યુત્થાયાભિવાદનમ્ ૧૭ અપ્રયતેન નાભિવાદ્યમ્ ૧૮ તથાપ્રયતાય ૧૯ અપ્રયતશ્ચ ન પ્રત્યભિવદેત્ ૨૦ પતિવયસઃ સ્ત્રિયઃ ૨૧ ન સોપાનહ્વેષ્ટિતશિરા અવહિતપાણિર્વાભિવાદયીત ૨૨ સર્વનામ્ના સ્ત્રિયો રાજન્યવૈશ્યૌ ચ ન નામ્ના ૨૩ માતરમાચાર્યદારં ચેત્યેકે ૨૪ દશવર્ષશ્ચ બ્રાહ્મણઃ શતવર્ષશ્ચ ક્ષત્રિયઃ । પિતાપુત્રૌ સ્મ તૌ વિદ્ધિ તયોસ્તુ બ્રાહ્મણઃ પિતા ૨૫ કુશલમવરવયસં વયસ્યં વા પૃચ્છેત્ ૨૬ અનામયં ક્ષત્રિયમ્ ૨૭ અનષ્ટં વૈશ્યમ્ ૨૮ આરોગ્યં શૂદ્ર મ્ ૨૯ નાસંભાષ્ય શ્રોત્રિયં વ્યતિવ્રજેત્ ૩૦ અરણ્યે ચ સ્ત્રિયમ્ ૩૧

ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
ઉપાસને ગુરૂણાં વૃદ્ધાનામતિથીનાં હોમે જપ્યકર્મણિ ભોજન આચમને સ્વાધ્યાયે ચ યજ્ઞોપવીતી સ્યાત્ ૧ ભૂમિગતાસ્વપ્સ્વાચમ્ય પ્રયતો ભવતિ ૨ યં વા પ્રયત આચામયેત્ ૩ ન વર્ષધારાસ્વાચામેત્ ૪ તથા પ્રદરોદકે ૫ તપ્તાભિશ્ચાકારણાત્ ૬ રિક્તપાણિર્વયસ ઉદ્યમ્યાપ ઉપસ્પૃશેત્ ૭ શક્તિવિષયે ન મુહૂર્તમપ્યપ્રયતઃ સ્યાત્ ૮ નગ્નો વા ૯ નાપ્સુ સતઃ પ્રયમણમ્વિદ્યતે ૧૦ ઉત્તીર્ય ત્વાચામેત્ ૧૧ નાપ્રોક્ષિતમિન્ધનમગ્નાવાદધ્યાત્ ૧૨ મૂઢસ્વસ્તરે ચાસંસ્પૃશન્ન્ અન્યાનપ્રયતાન્પ્રયતો મન્યેત ૧૩ તથા તૃણકાષ્ઠેષુ નિખાતેષુ ૧૪ પ્રોક્ષ્ય વાસ ઉપયોજયેત્ ૧૫ શૂનોપહતઃ સચેલોઽવગાહેત ૧૬ પ્રક્ષાલ્ય વા તં દેશમગ્નિના સંસ્પૃશ્ય પુનઃ પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ ચાચમ્ય પ્રયતો ભવતિ ૧૭ અગ્નિં નાપ્રયત આસીદેત્ ૧૮ ઇષુમાત્રાદિત્યેકે ૧૯ ન ચૈનમુપધમેત્ ૨૦ ખટ્વાયાં ચ નોપદધ્યાત્ ૨૧ પ્રભૂતૈધોદકે ગ્રામે યત્રાત્માધીનં પ્રયમણં તત્ર વાસો ધાર્મ્યો બ્રાહ્મણસ્ય ૨૨ મૂત્રં કૃત્વા પુરીષં વા મૂત્રપુરીષલેપાનન્નલેપાનુચ્છિષ્ટલેપાન્રેતસશ્ચ યે લેપાસ્તાન્પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ ચાચમ્ય પ્રયતો ભવતિ ૨૩

તિષ્ઠન્ન્ આચામેત્પ્રહ્વો વા ૧ આસીનસ્ત્રિરાચામેદ્ધૃદયઙ્ગમાભિરદ્ભિઃ ૨ ત્રિરોષ્ઠૌ પરિમૃજેત્ ૩ દ્વિરિત્યેકે ૪ સકૃદુપસ્પૃશેત્ ૫ દ્વિરિત્યેકે ૬ દક્ષિણેન પાણિના સવ્યં પ્રોક્ષ્ય પાદૌ શિરશ્ચેન્દ્રિ યાણ્યુપસ્પૃશેચ્ચક્ષુષી નાસિકે શ્રોત્રે ચ ૭ અથાપ ઉપસ્પૃશેત્ ૮ ભોક્ષ્યમાણસ્તુ પ્રયતોઽપિ દ્વિરાચામેદ્દ્વિઃ પરિમૃજેત્સકૃદુપસ્પૃશેત્ ૯ શ્યાવાન્તપર્યન્તાવોષ્ઠાવુપસ્પૃશ્યાચામેત્ ૧૦ ન શ્મશ્રુભિરુચ્છિષ્ટો ભવત્યન્તરાસ્યે સદ્ભિર્યાવન્ન હસ્તેનોપસ્પૃશતિ ૧૧ ય આસ્યાદ્બિન્દવઃ પતન્ત ઉપલભ્યન્તે તેષ્વાચમનં વિહિતમ્ ૧૨ યે ભૂમૌ ન તેષ્વાચામેદિત્યેકે ૧૩ સ્વપ્ને ક્ષવથૌ શૃઙ્ખાણિકાશ્ર્વાલમ્ભે લોહિતસ્ય કેશાનામગ્નેર્ગવાં બ્રાહ્મણસ્ય સ્ત્રિયાશ્ચાલમ્ભે મહાપથં ચ ગત્વામેધ્યં ચોપસ્પૃશ્યાપ્રયતં ચ મનુષ્યં નીવીં ચ પરિધાયાપ ઉપસ્પૃશેત્ ૧૪ આર્દ્રં વા શકૃદોષધીર્ભૂમિં વા ૧૫ હિંસાર્થેનાસિના માંસં છિન્નમભોજ્યમ્ ૧૬ દદ્ભિરપૂપસ્ય નાપચ્છિન્દ્યાત્ ૧૭ યસ્ય કુલે મ્રિયેત ન તત્રાનિર્દશે ભોક્તવ્યમ્ ૧૮ તથાનુત્થિતાયાં સૂતિકાયામ્ ૧૯ અન્તઃશવે ચ ૨૦ અપ્રયતોપહતમન્નમપ્રયતં ન ત્વભોજ્યમ્ ૨૧ અપ્રયતેન તુ શૂદ્રેણોપહૃતમભોજ્યમ્ ૨૨ યસ્મિંશ્ચાન્ને કેશઃ સ્યાત્ ૨૩ અન્યદ્વામેધ્યમ્ ૨૪ અમેધ્યૈરવમૃષ્ટમ્ ૨૫ કીટો વામેધ્યસેવી ૨૬ મૂષકલાઙ્ગં વા ૨૭ પદા વોપહતમ્ ૨૮ સિચા વા ૨૯ શુના વાપપાત્રેણ વા દૃષ્ટમ્ ૩૦ સિચા વોપહૃતમ્ ૩૧ દાસ્યા વા નક્તમાહૃતમ્ ૩૨ ભુઞ્જાનં વા ૩૩

યત્ર શૂદ્ર ઉપસ્પૃશેત્ ૧ અનર્હદ્ભિર્વા સમાનપઙ્ક્તૌ ૨ ભુઞ્જાનેષુ વ યત્રાનૂત્થાયોચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છેદાચામેદ્વા ૩ કુત્સયિત્વા વા યત્રાન્નં દદ્યુઃ ૪ મનુષ્યૈરવઘ્રાતમન્યૈર્વામેધ્યૈઃ ૫ ન નાવિ ભુઞ્જીત ૬ તથા પ્રાસાદે ૭ કૃતભૂમૌ તુ ભુઞ્જીત ૮ અનાપ્રીતે મૃણ્મયે ભોક્તવ્યમ્ ૯ આપ્રીતં ચેદભિદગ્ધે ૧૦ પરિમૃષ્ટં લૌહં પ્રયતમ્ ૧૧ નિર્લિખિતં દારુમયમ્ ૧૨ યથાગમં યજ્ઞે ૧૩ નાપણીયમન્નમશ્નીયાત્ ૧૪ તથા રસાનામમાંસમધુલવણાનીતિ પરિહાપ્ય ૧૫ તૈલસર્પિષી તૂપયોજયેદુદકેઽવધાય ૧૬ કૃતાન્નં પર્યુષિતમખાદ્યાપેયાનાદ્યમ્ ૧૭ ફાણિત-પૃથુક-તણ્ડુલ-કરમ્બ-ભરુજસક્તુ-શાક-માંસ-પિષ્ટ-ક્ષીરવિકારૌષધિ-વનસ્પતિ-મૂલ-ફલ-વર્જમ્ ૧૯ શુક્તં ચાપરયોગમ્ ૨૦ સર્વં મદ્યમપેયમ્ ૨૧ તથૈલકં પયઃ ૨૨ ઉષ્ટ્રીક્ષીરમૃગીક્ષીરસન્ધિનીક્ષીરયમસૂક્ષીરાણીતિ ૨૩ ધેનોશ્ચાનિર્દશાયાઃ ૨૪ તથા કીલાલૌષધીનાં ચ ૨૫ કરઞ્જપલણ્ડુપરારીકાઃ ૨૬ યચ્ચાન્યત્પરિચક્ષતે ૨૭ ક્યાક્વભોજ્યમિતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૨૮ એકખુરોષ્ટ્રગવયગ્રામસૂકરશરભગવામ્ ૨૯ ધેનુઅનડુહોર્ભક્ષ્યમ્ ૩૦ મેધ્યમાનડુહમિતિ વાજસનેયકમ્ ૩૧ કુક્કુટો વિકિરાણામ્ ૩૨ પ્લવઃ પ્રતુદામ્ ૩૩ ક્રવ્યાદઃ ૩૪ હંસભાસચક્રવાકસુપર્ણાશ્ચ ૩૫ ક્રુઞ્ચક્રૌઞ્ચવાર્ધ્રાણસલક્ષંનવર્જમ્ ૩૬ પઞ્ચનખાનાં ગોધાકચ્છપશ્વાવિટ્શલ્યકખણ્ગશશપૂતિખષવર્જમ્ ૩૭ અભક્ષ્યશ્ચેટો મત્સ્યાનામ્ ૩૮ સર્પશીર્ષી મૃદુરઃ ક્રવ્યાદો યે ચાન્યે વિકૃતા યથા મનુષ્યશિરસઃ ૩૯

ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
મધ્વામં માર્ગં માંસં ભૂમિર્મૂલફલાનિ રક્ષા ગવ્યૂતિર્નિવેશનં યુગ્યઘાસશ્ચોગ્રતઃ પ્રતિગૃહ્યાણિ ૧ એતાન્યપિ નાનન્તેવાસ્યાહૃતાનીતિ હારીતઃ ૨ આમં વા ગૃહ્ણીરન્ ૩ કૃતાન્નસ્ય વા વિરસસ્ય ૪ ન સુભિક્ષાઃ સ્યુઃ ૫ સ્વયમપ્યવૃત્તૌ સુવર્ણં દત્ત્વા પશું વા ભુઞ્જીત ૬ નાત્યન્તમન્વવસ્યેત્ ૭ વૃત્તિં પ્રાપ્ય વિરમેત્ ૮ ત્રયાણાં વર્ણાનાં ક્ષત્રિયપ્રભૃતીનાં સમાવૃત્તેન ન ભોક્તવ્યમ્ ૯ પ્રકૃત્યા બ્રાહ્મણસ્ય ભોક્તવ્યં કારણાદભોજ્યમ્ ૧૦ યત્રાપ્રાયશ્ચિત્તં કર્માસેવતે પ્રાયશ્ચિત્તવતિ ૧૧ ચરિતનિર્વેષસ્ય ભોક્તવ્યમ્ ૧૨ સર્વવર્ણાનાં સ્વધર્મે વર્તમાનાનાં ભોક્તવ્યં શૂદ્ર વર્જમિત્યેકે ૧૩ તસ્યાપિ ધર્મોપનતસ્ય ૧૪ સુવર્ણં દત્વા પશું વા ભુઞ્જીત નાત્યન્તમન્વવસ્યેદ્વૃત્તિં પ્રાપ્ય વિરમેત્ ૧૫ સઙ્ઘાન્નમભોજ્યમ્ ૧૬ પરિક્રુષ્ટં ચ ૧૭ સર્વેષાં ચ શિલ્પાજીવાનામ્ ૧૮ યે ચ શસ્ત્રમાજીવન્તિ ૧૯ યે ચાધિમ્ ૨૦ ભિષક્ ૨૧ વાર્ધુષિકઃ ૨૨ દીક્ષિતોઽક્રીતરાજકઃ ૨૩ અગ્નીષોમીયસંસ્થાયામેવ ૨૪ હુતાયાં વા વપાયાં દીક્ષિતસ્ય ભોક્તવ્યમ્ ૨૫ યજ્ઞાર્થે વા નિર્દિષ્ટે શેષાદ્ભુઞ્જીરન્ન્ ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૨૬ ક્લીબઃ ૨૭ રાજ્ઞાં પ્રૈષકરઃ ૨૮ અહવિર્યાજી ૨૯ ચારી ૩૦ અવિધિના ચ પ્રવ્રજિતઃ ૩૧ યશ્ચાગ્નીનપાસ્યતિ ૩૨ યશ્ચ સર્વાન્વર્જયતે સર્વાન્ની ચ શ્રોત્રિયો નિરાકૃતિર્વૃષલીપતિઃ ૩૩

મત્ત ઉન્મત્તો બદ્ધોઽણિકઃ પ્રત્યુપવિષ્ટો યશ્ચ પ્રત્યુપવેશયતે તાવન્તં કાલમ્ ૧ ક અશ્યાન્નઃ ૨ ય ઈપ્સેદિતિ કણ્વઃ ૩ પુણ્ય ઇતિ કૌત્સઃ ૪ યઃ કશ્ચિદ્દદ્યાદિતિ વાર્ષ્યાયણિઃ ૫ યદિ હ રજઃ સ્થાવરં પુરુષે ભોક્તવ્યમથ ચેચ્ચલં દાનેન નિર્દોષો ભવતિ ૬ શુદ્ધા ભિક્ષા ભોક્તવ્યૈકકુણિકૌ કાણ્વકુત્સૌ તથા પુષ્કરસાદિઃ ૭ સર્વતોપેતં વાર્ષ્યાયણીયમ્ ૮ પુણ્યસ્યેપ્સતો ભોક્તવ્યમ્ ૯ પુણ્યસ્યાપ્યનીપ્સતો ન ભોક્તવ્યમ્ ૧૦ યતઃ કુતશ્ચાભ્યુદ્યતં ભોક્તવ્યમ્ ૧૧ નાનનિયોગપૂર્વમિતિ હારીતઃ ૧૨ અથ પુરાણે શ્લોકાવુદાહરન્તિ । ઉદ્યતામાહૃતાં ભિક્ષાં પુરસ્તાદપ્રવેદિતામ્ । ભોજ્યાં મેને પ્રજાપતિરપિ દુષ્કૃતકારિણઃ । ન તસ્ય પિતરોઽશ્નન્તિ દશ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ । ન ચ હવ્યં વહત્યગ્નિર્યસ્તામભ્યધિમન્યત ઇતિ ૧૩ ચિકિત્સકસ્ય મૃગયોઃ શલ્યકૃન્તસ્ય પાશિનઃ । કુલટાયાઃ ષણ્ઢકસ્ય ચ તેષામન્નમનાદ્યમ્ ૧૪ અથાપ્યુદાહરન્તિ । અન્નાદે ભ્રૂણહા માર્ષ્ટિ અનેના અભિશંસતિ । સ્તેનઃ પ્રમુક્તો રાજનિ યાચન્નનૃતસંકર ઇતિ ૧૫

ઇતિ ષષ્ઠઃ પટલઃ
નેમં લૌકિકમર્થં પુરસ્કૃત્ય ધર્માંશ્ચરેત્ ૧ નિષ્ફલા હ્યભ્યુદયે ભવન્તિ ૨ તદ્યથામ્રે ફલાર્થે નિર્મિતે છાયા ગન્ધ ઇત્યનૂત્પદ્યેતે । એવં ધર્મં ચર્યમાણમર્થા અનૂત્પદ્યન્તે ૩ નો ચેદનૂત્પદ્યન્તે ન ધર્મહાનિર્ભવતિ ૪ અનસૂયુર્દુષ્પ્રલમ્ભઃ સ્યાત્કુહકશઠનાસ્તિકબાલવાદેષુ ૫ ન ધર્માધર્મૌ ચરત આવં સ્વ ઇતિ । ન દેવગન્ધર્વા ન પિતર ઇત્યાચક્ષતેઽયં ધર્મોઽયમધર્મ ઇતિ ૬ યત્ત્વાર્યાઃ ક્રિયમાણં પ્રશંસન્તિ સ ધર્મો યદ્ગર્હન્તે સોઽધર્મઃ ૭ સર્વજનપદેષ્વેકાન્તસમાહિતમાર્યાણામ્વૃત્તં સમ્યગ્વિનીતાનાં વૃદ્ધાનામાત્મવતામલોલુપાનામદામ્ભિકાનાં વૃત્તસાદૃશ્યં ભજેત ૮ એવમુભૌ લોકાવભિજયતિ ૯ અવિહિતા બ્રાહ્મણસ્ય વણિજ્યા ૧૦ આપદિ વ્યવહરેત પણ્યાનામપણ્યાનિ વ્યુદસ્યન્ ૧૧ મનુષ્યાન્રસાન્રાગાન્ગન્ધાનન્નં ચર્મ ગવાં વશાં શ્લેષ્મોદકે તોક્મકિણ્વે પિપ્પલિમરીચે ધાન્યં માંસમાયુધં સુકૃતાશાં ચ ૧૨ તિલતણ્ડુલાંસ્ત્વેવ ધાન્યસ્ય વિશેષેણ ન વિક્રીણીયાત્ ૧૩ અવિહિતશ્ચૈતેષાં મિથો વિનિમયઃ ૧૪ અન્નેન ચાન્નસ્ય મનુષ્યાણાં ચ મનુસ્યૈ રસાનાં ચ રસૈર્ગન્ધાનાં ચ ગન્ધૈર્વિદ્યયા ચ વિદ્યાનામ્ ૧૫ અક્રીતપણ્યૈર્વ્યવહરેત ૧૬

મુઞ્જબલ્બજૈર્મૂલફલૈઃ ૧ તૃણકાષ્ઠૈરવિકૃતૈઃ ૨ નાત્યન્તમન્વવસ્યેત્ ૩ વૃત્તિં પ્રાપ્ય વિરમેત્ ૪ ન પતિતૈઃ સંવ્યવહારો વિદ્યતે ૫ તથાપપાત્રૈઃ ૬ અથ પતનીયાનિ ૭ સ્તેયમાભિશસ્ત્યં પુરુષવધો બ્રહ્મોજ્ઝં ગર્ભશાતનમ્માતુઃ પિતુરિતિ યોનિસંબન્ધે સહાપત્યે સ્ત્રીગમનં સુરાપાનમસંયોગસંયોગઃ ૮ ગુર્વીસખિં ગુરુસખિં ચ ગત્વાન્યાંશ્ચ પરતલ્પાન્ ૯ નાગુરુતલ્પે પતતીત્યેકે ૧૦ અધર્માણાં તુ સતતમાચારઃ ૧૧ અથાશુચિકરાણિ ૧૨ શૂદ્ર ગમનમાર્યસ્ત્રીણામ્ ૧૩ પ્રતિષિદ્ધાનાં માંસભક્ષણમ્ ૧૪ શુનો મનુષ્યસ્ય ચ કુક્કુટસૂકરાણાં ગ્રામ્યાણાં ક્રવ્યાદસામ્ ૧૫ મનુષ્યાણાં મૂત્રપુરીષપ્રાશનમ્ ૧૬ શૂદ્રો ચ્છિષ્ટમપપાત્રાગમનં ચાર્યાણામ્ ૧૭ એતાન્યપિ પતનીયાનીત્યેકે ૧૮ અતોઽન્યાનિ દોષવન્ત્યશુચિકરાણિ ભવન્તિ ૧૯ દોષં બુદ્ધ્વા ન પૂર્વઃ પરેભ્યઃ પતિતસ્ય સમાખ્યાને સ્યાદ્વર્જયેત્ત્વેનં ધર્મેષુ ૨૦

ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
અધ્યાત્મિકાન્યોગાનનુતિષ્ઠેન્ન્યાયસંહિતાનનૈશ્ચારિકાન્ ૧ આત્મ-લાભાન્ન પરં વિદ્યતે ૨ તત્રાત્મલાભીયાઞ્શ્લોકાનુદાહરિષ્યામઃ ૩ પૂઃ પ્રાણિનઃ સર્વ એવ ગુહાશયસ્ય । અહન્યમાનસ્ય વિકલ્મષસ્ય । અચલં ચલનિકેતં યેઽનુતિષ્ઠન્તિ તેઽમૃતાઃ ૪ યદિદમિદિહેદિહ લોકે વિષયમુચ્યતે । વિધૂય કવિરેતદનુતિષ્ઠેદ્ગુહાશયમ્ ૫ આત્મન્ન્ એવાહમલબ્ધ્વૈતદ્ધિતં સેવસ્વ નાહિતમ્ । અથાન્યેષુ પ્રતીચ્છામિ સાધુષ્ઠાનમનપેક્ષયા । મહાન્તં તેજસસ્કાયં સર્વત્ર નિહિતં પ્રભુમ્ ૬ સર્વભૂતેષુ યો નિત્યો વિપશ્ચિદમૃતો ધ્રુવઃ । અનઙ્ગો ઽશબ્દોઽશરીરોઽસ્પર્શશ્ચ મહાઞ્શુચિઃ । સ સર્વં પરમા કાષ્ઠા સ વૈષુવતં સ વૈ વૈભાજનં પુરમ્ ૭ તં યોઽનુતિષ્ઠેત્સર્વત્ર પ્રાધ્વં ચાસ્ય સદાચરેત્ । દુર્દર્શં નિપુણં યુક્તો યઃ પશ્યેત્સ મોદેત વિષ્ટપે ૮

આત્મન્પશ્યન્સર્વભૂતાનિ ન મુહ્યેચ્ચિન્તયન્કવિઃ । આત્માનં ચૈવ સર્વત્ર યઃ પશ્યેત્સ વૈ બ્રહ્મા નાકપૃષ્ઠે વિરાજતિ ૧ નિપુણોઽણીયાન્બિસોર્ણાયા યઃ સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ । વર્ષીયાંશ્ચ પૃથિવ્યા ધ્રુવઃ સર્વમારભ્ય તિષ્ઠતિ । સ ઇન્દ્રિયૈર્જગતોઽસ્ય જ્ઞાનાદન્યોઽનન્યસ્ય જ્ઞેયાત્પરમેષ્ઠી વિભાજઃ । તસ્માત્કાયાઃ પ્રભવન્તિ સર્વે સ મૂલં શાશ્વતિકઃ સ નિત્યઃ ૨ દોષાણાં તુ વિનિર્ઘાતો યોગમૂલ ઇહ જીવિતે । નિર્હૃત્ય ભૂતદાહીયાન્ ક્ષેમં ગચ્છતિ પણ્ડિતઃ ૩ અથ ભૂતદાહીયાન્દોષાનુદાહરિષ્યામઃ ૪ ક્રોધો હર્ષો રોષો લોભો મોહો દમ્ભો દ્રોહો મૃષોદ્યમત્યાશપરીવાદાવસૂયા કામમન્યૂ અનાત્મ્યમયોગસ્તેષાં યોગમૂલો નિર્ઘાતઃ ૫ અક્રોધોઽહર્ષોઽરોષોઽલોભોઽમોહોઽદમ્ભોઽદ્રો હઃ સત્યવચનમનત્યાશોઽપૈશુનમનસૂયા સંવિભાગસ્ત્યાગ આર્જવં માર્દવં શમો દમઃ સર્વભૂતૈરવિરોધો યોગ આર્યમાનૃશંસં તુષ્ટિરિતિ સર્વાશ્રમાણાં સમયપદાનિ તાન્યનુતિષ્ઠન્વિધિના સાર્વગામી ભવતિ ૬

ઇતિ અષ્ટમઃ પટલઃ
ક્ષત્રિયં હત્વા ગવાં સહસ્રં વૈરયાતનાર્થં દદ્યાત્ ૧ શતં વૈશ્યે ૨ દશ શૂદ્રે ૩ ઋષભશ્ચાત્રાધિકઃ સર્વત્ર પ્રાયશ્ચિત્તાર્થઃ ૪ સ્ત્રીષુ ચૈતેષામેવમ્ ૫ પૂર્વયોર્વર્ણયોર્વેદાધ્યાયં હત્વા સવનગતં વાભિશસ્તઃ ૬ બ્રાહ્મણમાત્રં ચ ૭ ગર્ભં ચ તસ્યાવિજ્ઞાતમ્ ૮ આત્રેયીં ચ સ્ત્રિયમ્ ૯ તસ્ય નિર્વેષઃ ૧૦ અરણ્યે કુટિં કૃત્વા વાગ્યતઃ શવશિરધ્વજોઽર્ધશાણીપક્ષમધોનાભ્યુપરિજાન્વાચ્છાદ્ય ૧૧ તસ્ય પન્થા અન્તરા વર્ત્મની ૧૨ દૃષ્ટ્વા ચાન્યમુત્ક્રામેત્ ૧૩ ખણ્ડેન લોહિતકેન શરાવેણ ગ્રામે પ્રતિષ્ઠેત ૧૪ કોઽભિશસ્તાય ભિક્ષામિતિ સપ્તાગારાણિ ચરેત્ ૧૫ સા વૃત્તિઃ ૧૬ અલબ્ધોપવાસઃ ૧૭ ગાશ્ચ રક્ષેત્ ૧૮ તાસાં નિષ્ક્રમણપ્રવેશને દ્વિતીયો ગ્રામેઽર્થઃ ૧૯ દ્વાદશ વર્ષાણિ ચરિત્વા સિદ્ધઃ સદ્ભિઃ સંપ્રયોગઃ ૨૦ આજિપથે વા કુટિમ્કૃત્વા બ્રાહ્મણગવ્યોપજિગીષંઆણો વસેત્ત્રિઃ પ્રતિરાદ્ધોઽપજિત્ય વા મુક્તઃ ૨૧ આશ્વમેધિકં વાવભૃથમવેત્ય મુચ્યતે ૨૨ ધર્માર્થસંનિપાતેઽર્થગ્રાહિણ એતદેવ ૨૩ ગુરું હત્વા શ્રોત્રિયં વા કર્મસમાપ્તમેતેનૈવ વિધિનોત્તમાદુચ્છ્વાસાચ્ચરેત્ ૨૪ નાસ્યાસ્મિંલ્લોકે પ્રત્યાપત્તિર્વિદ્યતે કલ્મષં તુ નિર્હણ્યતે ૨૫

ગુરુતલ્પગામી સવૃષણં શિશ્નં પરિવાસ્યાઞ્જલાવાધાય દક્ષિણાં દિશમનાવૃત્તિં વ્રજેત્ ૧ જ્વલિતાં વા સૂર્મિં પરિષ્વજ્ય સમાપ્નુયાત્ ૨ સુરાપોઽગ્નિસ્પર્શા સુરાં પિબેત્ ૩ સ્તેનઃ પ્રકીર્ણકેશોઽએ મુસલમાદાય રાજાનં ગત્વા કર્માચક્ષીત । તેનૈનં હન્યાદ્વધે મોક્ષઃ ૪ અનુજ્ઞાતેઽનુજ્ઞાતારમેનઃ ૫ અગ્નિં વા પ્રવિશેત્તીક્ષ્ણં વા તપ આયચ્છેત્ ૬ ભક્તાપચયેન વાત્માનં સમાપ્નુયાત્ ૭ કૃચ્છ્રસંવત્સરં વા ચરેત્ ૮ અથાપ્યુદાહરન્તિ । સ્તેયં કૃત્વા સુરાં પીત્વા ગુરુદારં ચ ગત્વા બ્રહ્મહત્યામકૃત્વા ચતુર્થકાલા મિતભોજનાઃ સ્યુરપોઽભ્યવેયુઃ સવનાનુકલ્પમ્ ૯ સ્થાનાસનાભ્યાં વિહરન્ત એતે ત્રિભિર્વર્ષૈરપ પાપં નુન્દતે ૧૦ પ્રથમં વર્ણં પરિહાપ્ય પ્રથમં વર્ણં હત્વા સંગ્રામં ગત્વાવતિષ્ઠેત । તત્રૈનં હન્યુઃ ૧૧ અપિ વા લોમાનિ ત્વચં માંસમિતિ હાવયિત્વાગ્નિં પ્રવિશેત્ ૧૨ વાયસપ્રચલાકબર્હિણચક્રવાકહંસભાસમણ્ડૂકનકુલડેરિકાશ્વહિંસાયાં શૂદ્ર વત્પ્રાયશ્ચિત્તમ્ ૧૩

ધેન્વનડુહોશ્ચાકારણાત્ ૧ ધુર્યવાહપ્રવૃત્તૌ ચેતરેષાં પ્રાણિનામ્ ૨ અનાક્રોશ્યમાક્રુશ્યાનૃતં વોક્ત્વા ત્રિરાત્રમક્ષીરાક્ષારાલવણભોજનં ૩ શૂદ્ર સ્ય સપ્તરાત્રમભોજનમ્ ૪ સ્ત્રીણાં ચૈવમ્ ૫ યેષ્વાભિશસ્ત્યં તેષામેકાઙ્ગં છિત્ત્વાપ્રાણહિંસાયામ્ ૬ અનાર્યવપૈશુનપ્રતિષિદ્ધાઅચારેષ્વભક્ષ્યાભોજ્યાપેયપ્રાશને શૂદ્રા યાં ચ રેતઃ સિક્ત્વાયોનૌ ચ દોષવચ્ચ કર્માભિસંધિપૂર્વં કૃત્વાનભિસંધિપૂર્વં વાબ્લિઙ્ગાભિરપ ઉપસ્પૃશેદ્વારુણીભિર્વાન્યૈર્વા પવિત્રૈર્યથા કર્માભ્યાસઃ ૭ ગર્દભેનાવકીર્ણી નિરૃતિં પાકયજ્ઞેન યજેત ૮ તસ્ય શૂદ્રઃ પ્રાશ્નીયાત્ ૯ મિથ્યાઅધીતપ્રાયશ્ચિત્તમ્ ૧૦ સંવત્સરમાચાર્યહિતે વર્તમાનો વાચં યચ્છેત્સ્વાધ્યાય એવોત્સૃજમાનો વાચમાચાર્ય આચાર્યદારે ભિક્ષાચર્યે ચ ૧૧ એવમન્યેષ્વપિ દોષવત્સ્વપતનીયેષૂત્તરાણિ યાનિ વક્ષ્યામઃ ૧૨ કામમન્યુભ્યાં વા જુહુયાત્કામોઽકાર્ષીન્મન્યુરકાર્ષીદિતિ જપેદ્વા ૧૩ પર્વણિ વા તિલભક્ષ ઉપોષ્ય વા શ્વોભૂત ઉદકમુપસ્પૃશ્ય સાવિત્રીં પ્રાણાયામશઃ સહસ્રકૃત્વ આવર્તયેદપ્રાણાયામશો વા ૧૪

શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં તિલભક્સ ઉપોષ્ય વા શ્વોભૂતે મહાનદમુદકમુપસ્પૃશ્ય સાવિત્ર્યા સમિત્સહસ્રમાદધ્યાજ્ જપેદ્વા ૧ ઇષ્ટિયજ્ઞક્રતૂન્વા પવિત્રાર્થાનાહરેત્ ૨ અભોજ્યં ભુક્ત્વા નૈષ્પુરીષ્યમ્ ૩ તત્સપ્તરાત્રેણાવાપ્યતે ૪ હેમન્તશિશિરયોર્વોભયોઃ સંધ્યોરુદકમુપસ્પૃશેત્ ૫ કૃચ્છ્રદ્વાદશરાત્રં વા ચરેત્ ૬ ત્ર્યહમનક્તાશ્યદિવાશી તતસ્ત્ર્યહં ત્ર્યહમયાચિતવ્રતસ્ત્ર્યહં નાશ્નાતિ કિંચનેતિ કૃચ્છ્રદ્વાદશરાત્રસ્ય વિધિઃ ૭ એતમેવાભ્યસેત્સંવત્સરં સ કૃચ્છ્રસંવત્સરઃ ૮ અથાપરમ્ । બહૂન્યપ્યપતનીયાનિ કૃત્વા ત્રિભિરનશ્નત્પારાયણૈઃ કૃતપ્રાયશ્ચિત્તો ભવતિ ૯ અનાર્યાં શયને બિભ્રેદ્દદદ્વૃદ્ધિં કષાયપઃ । અબ્રાહ્મણ ઇવ વન્દિત્વા તૃણેષ્વાસીત પૃષ્ઠતપ્ ૧૦ યદેકરાત્રેણ કરોતિ પાપં કૃષ્ણં વર્ણં બ્રાહ્મણઃ સેવમાનઃ । ચતુર્થકાલ ઉદકાભ્યવાયી ત્રિભિર્વર્ષૈસ્તદપહન્તિ પાપમ્ ૧૧

ઇતિ નવમઃ પટલઃ
યથા કથા ચ પરપરિગ્રહમભિમન્યતે સ્તેનો હ ભવતીતિ કૌત્સહારીતૌ તથા કણ્વપુષ્કરસાદી ૧ સન્ત્યપવાદાઃ પરિગ્રહેષ્વિતિ વાર્ષ્યાયણિઃ ૨ શમ્યોષા યુગ્યઘાસો ન સ્વામિનઃ પ્રતિષેધયન્તિ ૩ અતિવ્યપહારો વ્યૃદ્ધો ભવતિ ૪ સર્વત્રાનુમતિપૂર્વમિતિ હારીતઃ ૫ ન પતિતમાચાર્યં જ્ઞાતિં વા દર્શનાર્થો ગચ્છેત્ ૬ ન ચાસ્માદ્ભોગાનુપયુઞ્જીત ૭ યદૃચ્છાસંનિપાત ઉપસંગૃહ્ય તૂષ્ણીં વ્યતિવ્રજેત્ ૮ માતા પુત્રત્વસ્ય ભૂયાંસિ કર્માણ્યારભતે તસ્યાં શુશ્રૂષા નિત્યા પતિતાયામપિ ૯ ન તુ ધર્મસંનિપાતઃ સ્યાત્ ૧૦ અધર્માહૃતાન્ભોગાનનુજ્ઞાય ન વયં ચાધર્મશ્ચેત્યભિવ્યાહૃત્યાધોનાભ્યુપરિજાન્વાછાદ્ય ત્રિષવણમુદકમુપસ્પૃશન્નક્ષીરાક્ષારાલવણં ભુઞ્જાનો દ્વાદશ વર્ષાણિ નાગારં પ્રવિશેત્ ૧૧ તતઃ સિદ્ધિઃ ૧૨ અથ સંપ્રયોગઃ સ્યાદાર્યૈઃ ૧૩ એતદેવાન્યેષામપિ પતનીયાનામ્ ૧૪ ગુરુતલ્પગામી તુ સુષિરાં સૂર્મિં પ્રવિશ્યોભયત આદીપ્યાભિદહેદાત્માનમ્ ૧૫ મિથ્યૈતદિતિ હારીતઃ ૧૬ યો હ્યાત્માનં પરં વાભિમન્યતેઽભિશસ્ત એવ સ ભવતિ ૧૭ એતેનૈવ વિધિનોત્તમાદુચ્છ્વાસાચ્ચરેત્ । નાસ્યાસ્મિંલ્ લોકે પ્રત્યાપત્તિર્વિદ્યતે । કલ્મષં તુ નિર્હણ્યતે ૧૮ દારવ્યતિક્રમી ખરાજિનં બહિર્લોમ પરિધાય દારવ્યતિક્રમિણે ભિક્ષામિતિ સપ્તાગારાણિ ચરેત્ । સા વૃત્તિઃ ષણ્માસાન્ ૧૯ સ્ત્રિયાસ્તુ ભર્તૃવ્યતિક્રમે કૃચ્છ્રદ્વાદશરાત્રાભ્યાસસ્તાવન્તં કાલમ્ ૨૦ અથ ભ્રૂણહા શ્વાજિનં ખરાજિનં વા બહિર્લોમ પરિધાય પુરુષશિરઃ પ્રતીપાનાર્થમાદાય ૨૧

ખટ્વાઙ્ગં દણ્ડાર્થે કર્મનામધેયં પ્રબ્રુવાણશ્ચઙ્ક્રમ્યેત કો ભ્રૂણઘ્ને ભિક્ષામિતિ । ગ્રામે પ્રાણવૃત્તિં પ્રતિલભ્ય શૂન્યાગારં વૃક્ષમૂલં વાભ્યુપાશ્રયેન્ન હિ મ આર્યૈઃ સંપ્રયોગો વિદ્યતે ૧-૧ એતેનૈવ વિધિનોત્તમાદુચ્છ્વાસાચ્ચરેત્ । નાસ્યાસ્મિંલ્ લોકે પ્રત્યાપત્તિર્વિદ્યતે । કલ્મષં તુ નિર્હણ્યતે ૧-૨ યઃ પ્રમત્તો હન્તિ પ્રાપ્તં દોષફલમ્ ૨ સહ સંકલ્પેન ભૂયઃ ૩ એવમન્યેષ્વપિ દોષવત્સુ કર્મસુ ૪ તથા પુણ્યક્રિયાસુ ૫ પરીક્ષાર્થોઽપિ બ્રાહ્મણ આયુધં નાદદીત ૬ યો હિંસાર્થમભિક્રાન્તં હન્તિ મન્યુરેવ મન્યું સ્પૃશતિ ન તસ્મિન્દોષ ઇતિ પુરાણે ૭ અથાભિશસ્તાઃ સમવસાય ચરેયુર્ધાર્મ્યમિતિ સાંશિત્યેતરેતરયાજકા ઇતરેતરાધ્યાપકા મિથો વિવહમાનાઃ ૮ પુત્રાન્સંનિષ્પાદ્ય બ્રૂયુર્વિપ્ર વ્રજતતાસ્મદેવં હ્યસ્મત્સ્વાર્યાઃ સંપ્રત્યપત્સ્યતેતિ ૯ અથાપિ ન સેન્દ્રિ યઃ પતતિ ૧૦ તદેતેન વેદિતવ્યમ્ । અઙ્ગહીનો હિ સાઙ્ગં જનયતિ ૧૧ મિથ્યૈતદિતિ હારીતઃ ૧૨ દધિધાનીસધર્મા સ્ત્રી ભવતિ ૧૩ યો હિ દધિધાન્યામપ્રયતં પય આતચ્ય મન્થતિ ન તેન ધર્મકૃત્યં ક્રિયતે । એવમશુચિ શુક્લં યન્નિવર્તતે ન તેન સહ સંપ્રયોગો વિદ્યતે ૧૪ અભીચારાનુવ્યાહારાવશુચિકરાવપતનીયૌ ૧૫ પતનીયાવિતિ હારીતઃ ૧૬ પતનીયવૃત્તિસ્ત્વશુચિકરાણાં દ્વાદશ માસાન્દ્વાદશાર્ધમાસાન્દ્વાદશ દ્વાદશાહાન્દ્વાદશ સપ્તાહાન્દ્વાદશ ત્ર્યહાન્દ્વાદશાહં સપ્તાહં ત્ર્યહમેકાહમ્ ૧૭ ઇત્યશુચિકરનિર્વેષો યથા કર્માભ્યાસઃ ૧૮

ઇતિ દશમઃ પટલઃ
વિદ્યયા સ્નાતીત્યેકે ૧ તથા વ્રતેનાષ્ટાચત્વારિંશત્પરીમાણેન ૨ વિદ્યાવ્રતેન ચેત્યેકે ૩ તેષુ સર્વેષુ સ્નાતકવદ્વૃત્તિઃ ૪ સમાધિવિશેષાચ્છ્રુતિવિશેષાચ્ચ પૂજાયાં ફલવિશેષઃ ૫ અથ સ્નાતકવ્રતાનિ ૬ પૂર્વેણ ગ્રામાન્નિષ્ક્રમણપ્રવેશનાનિ શીલયેદુત્તરેણ વા ૭ સંધ્યોશ્ચ બહિર્ગ્રામાદાસનં વાગ્યતશ્ચ ૮ વિપ્રતિષેધે શ્રુતિલક્ષણં બલીયઃ ૯ સર્વાન્રાગાન્વાસસિ વર્જયેત્ ૧૦ કૃષ્ણં ચ સ્વાભાવિકમ્ ૧૧ અનૂદ્ભાસિ વાસો વસીત ૧૨ અપ્રતિકૃષ્ટં ચ શક્તિવિષયે ૧૩ દિવા ચ શિરસઃ પ્રાવરણં વર્જયેન્મૂત્રપુરીષયોઃ કર્મ પરિહાપ્ય ૧૪ શિરસ્તુ પ્રાવૃત્ય મૂત્રપુરીષે કુર્યાદ્ભૂમ્યાં કિંચિદન્તર્ધાય ૧૫ છાયાયામ્મૂત્રપુરીષયોઃ કર્મ વર્જયેત્ ૧૬ સ્વાં તુ છાયામવમેહેત્ ૧૭ ન સોપાનહ્મૂત્રપુરીષે કુર્યાત્કૃષ્ટે પથ્યપ્સુ ચ ૧૮ તથા ષ્ઠેવનમૈથુનયોઃ કર્માપ્સુ વર્જયેત્ ૧૯ અગ્નિમાદિત્યમપો બ્રાહ્મણં ગા દેવતાશ્ચાભિમુખો મૂત્રપુરીષયોઃ કર્મ વર્જયેત્ ૨૦ અશ્માનં લોષ્ઠમાર્દ્રાઅનોષધિવનસ્પતીનૂર્ધ્વાનાચ્છિદ્ય મૂત્રપુરીષયોઃ શુન્ધને વર્જયેત્ ૨૧ અગ્નિમપો બ્રાહ્મણં ગા દેવતા દ્વારં પ્રતીવાતં ચ શક્તિવિષયે નાભિપ્રસારયીત ૨૨ અથાપ્યુદાહરન્તિ ૨૩

પ્રાઙ્મુખોઽન્નાનિ ભુઞ્જીત ઉચ્ચરેદ્દક્ષિણામુખઃ । ઉદઙ્મુખો મૂત્રં કુર્યાત્પ્રત્યક્પાદાવનેજનમિતિ ૧ આરાચ્ચાવસથાન્મૂત્રપુરીષે કુર્યાદ્દક્ષિણાં દિશં દક્ષિણાપરાં વા ૨ અસ્તમિતે ચ બહિર્ગ્રામાદારાદાવસથાદ્વા મૂત્રપુરીષયોઃ કર્મ વર્જયેત્ ૩ દેવતાભિધાનં ચાપ્રયતઃ ૪ પરુષં ચોભયોર્દેવતાનાં રાજ્ઞશ્ચ ૫ બ્રાહ્મણસ્ય ગોરિતિ પદોપસ્પર્શનં વર્જયેત્ ૬ હસ્તેન ચાકારણાત્ ૭ ગોર્દક્ષિણાનાં કુમાર્યાશ્ચ પરીવાદાન્વર્જયેત્ ૮ સ્પૃહતીં ચ ગાં નાચક્ષીત ૯ સંસૃષ્ટાં ચ વત્સેનાનિમિત્તે ૧૦ નાધેનુમધેનુરિતિ બ્રૂયાત્ । ધેનુભવ્યેત્યેવ બ્રૂયાત્ ૧૧ ન ભદ્રમ્ભદ્ર મિતિ બ્રૂયાત્ । પુણ્યં પ્રશાસ્તમિત્યેવ બ્રૂયાત્ ૧૨ વત્સતન્તીં ચ નોપરિ ગચ્છેત્ ૧૩ પ્રેઙ્ખાવન્તરેણ ચ નાતીયાત્ ૧૪ નાસૌ મે સપત્ન બ્રૂયાત્ । યદ્યસૌ મે સપત્ન ઇતિ બ્રૂયાદ્દ્વિષન્તં ભ્રાતૃવ્યં જનયેત્ ૧૫ નેન્દ્ર-ધનુરિતિ પરસ્મૈ પ્રબ્રૂયાત્ ૧૬ ન પતતઃ સંચક્ષીતઃ ૧૭ ઉદ્યન્તમસ્તં યન્તં ચાદિત્યં દર્શને વર્જયેત્ ૧૮ દિવાદિત્યઃ સત્ત્વાનિ ગોપાયતિ નક્તં ચન્દ્રમાસ્તસ્માદમાવાસ્યાયાં નિશાયાં સ્વાધીય આત્મનો ગુપ્તિમિચ્છેત્પ્રાયત્ય બ્રહ્મચર્યકાલે ચર્યયા ચ ૧૯ સહ હ્યેતાં રાત્રિં સૂર્યાચન્દ્રમસૌ વસતઃ ૨૦ ન કુસૃત્યા ગ્રામં પ્રવિશેત્ । યદિ પ્રવિશેન્નમો રુદ્રાય વાસ્તોષ્પતય ઇત્યેતામૃચં જપેદન્યાં વા રૌદ્રીમ્ ૨૧ નાબ્રાહ્મણાયોચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છેત્ । યદિ પ્રયચ્છેદ્દન્તાન્સ્કુપ્ત્વા તસ્મિન્ન્ અવધાય પ્રયચ્છેત્ ૨૨ ક્રોધાદીંશ્ચ ભૂતદાહીયાન્દોષાન્વર્જયેત્ ૨૩

પ્રવચનયુક્તો વર્ષાશરદં મૈથુનં વર્જયેત્ ૧ મિથુનીભૂય ચ ન તયા સહ સર્વાં રાત્રિં શયીત ૨ શયાનશ્ચાધ્યાપનં વર્જયેત્ ૩ ન ચ તસ્યાં શય્યાયામધ્યાપયેદ્યસ્યાં શયીત ૪ અનાવિઃસ્રગનુલેપણઃ સ્યાત્ ૫ સદા નિશાયાં દારં પ્રત્યલંકુર્વીત ૬ સશિરા વમજ્જનમપ્સુ વર્જયેત્ ૭ અસ્તમિતે ચ સ્નાનમ્ ૮ પાલાશમાસનં પાદુકે દન્તપ્રક્ષાલનમિતિ ચ વર્જયેત્ ૯ સ્તુતિં ચ ગુરોઃ સમક્ષં યથા સુસ્નાતમિતિ ૧૦ આ નિશાયા જાગરણમ્ ૧૧ અનધ્યાયો નિશાયામન્યત્ર ધર્મોપદેશાચ્છિષ્યેભ્યઃ ૧૨ મનસા વા સ્વયમ્ ૧૩ ઊર્ધ્વમર્ધરાત્રાદધ્યાપનમ્ ૧૪ નાપરરાત્રમુત્થાયાનધ્યાય ઇતિ સંવિશેત્ ૧૫ કામમપશ્ શયીત ૧૬ મનસા વાધીયીત ૧૭ ક્ષુદ્રા ન્ક્ષુદ્રા ચરિતાંશ્ચ દેશાન્ન સેવેત ૧૮ સભાઃ સમાજાંશ્ચ ૧૯ સમાજં ચેદ્ગચ્છેત્ પ્રદક્ષિણીકૃત્યાપેયાત્ ૨૦ નગરપ્રવેશનાનિ ચ વર્જયેત્ ૨૧ પ્રશ્નં ચ ન વિબ્રૂયાત્ ૨૨ અથાપ્યુદાહરન્તિ ૨૩ મૂલં તૂલં વૃહતિ દુર્વિવક્તુઃ પ્રજાં પશૂનાયતનં હિનસ્તિ । ધર્મપ્રહ્રાદ ન કુમાલનાય રુદન્હ મૃત્યુર્વ્યુવાચ પ્રશ્નમિતિ ૨૪ ગાર્દભં યાનમારોહણે વિષમારોહણાવરોહણાનિ ચ વર્જયેત્ ૨૫ બાહુભ્યાં ચ નદીતરમ્ ૨૬ નાવાં ચ સાંશયિકીમ્ ૨૭ તૃણચ્છેદનલોષ્ટવિમર્દનાષ્ઠેવનાનિ ચાકારણાત્ ૨૮ યચ્ચાન્યત્પરિચક્ષતે યચ્ચાન્યત્પરિચક્ષતે ૨૯

ઇત્યેકાદશઃ પટલઃ
ઇતિ પ્રથમોઽધ્યાયઃ
પાણિગ્રહણાદધિ ગૃહમેધિનોર્વ્રતમ્ ૧ કાલયોર્ભોજનમ્ ૨ અતૃપ્તિશ્ચાન્નસ્ય ૩ પર્વસુ ચોભયોરુપવાસઃ ૪ ઔપવસ્તમેવ કાલાન્તરે ભોજનમ્ ૫ તૃપ્તિશ્ચાન્નસ્ય ૬ યચ્ચૈનયોઃ પ્રિયં સ્યાત્તદેતસ્મિન્ન્ અહનિ ભુઞ્જીયાતામ્ ૭ અધશ્ચ શયીયાતામ્ ૮ મૈથુનવર્જનં ચ ૯ શ્વોભૂતે સ્થાલીપાકઃ ૧૦ તસ્યોપચારઃ પાર્વણેન વ્યાખ્યાતઃ ૧૧ નિત્યં લોક ઉપદિશન્તિ ૧૨ યત્ર ક્વ ચાગ્નિમુપસમાધાસ્યન્સ્યાત્તત્ર પ્રાચીરુદીચીશ્ચ તિસ્રસ્તિસ્રો લેખા લિખિત્વાદ્ભિરવોક્ષ્યાગ્નિમુપસમિન્ધ્યાત્ ૧૩ ઉત્સિચ્યૈતદુદકમુત્તરેણ પૂર્વેણ વાન્યદુપદધ્યાત્ ૧૪ નિત્યમુદધાનાન્યદ્ભિરરિક્તાનિ સ્યુર્ગૃહમેધિનોર્વ્રતમ્ ૧૫ અહન્યસંવેશનમ્ ૧૬ ઋતૌ ચ સંનિપાતો દારેણાનુવ્રતમ્ ૧૭ અન્તરાલેઽપિ દાર એવ ૧૮ બ્રાહ્મણવચનાચ્ચ સંવેશનમ્ ૧૯ સ્ત્રીવાસસૈવ સંનિપાતઃ સ્યાત્ ૨૦ યાવત્સંનિપાતં ચૈવ સહશય્યા ૨૧ તતો નાના ૨૨ ઉદકોપસ્પર્શનમ્ ૨૩

અપિ વા લેપાન્પ્રક્ષાલ્યાચમ્ય પ્રોક્ષણમઙ્ગાનામ્ ૧ સર્વવર્ણાનાં સ્વધર્માનુષ્ઠાને પરમપરિમિતં સુખમ્ ૨ તતઃ પરિવૃત્તૌ કર્મફલશેષેણ જાતિં રૂપં વર્ણં બલં મેધાં પ્રજ્ઞાં દ્ર વ્યાણિ ધર્માનુષ્ઠાનમિતિ પ્રતિપદ્યતે । તચ્ચક્રવદુભયોર્લોકયોઃ સુખ એવ વર્તતે ૩ યથૌષધિવનસ્પતીનાં બીજસ્ય ક્ષેત્રકર્મવિશેષે ફલપરિવૃદ્ધિરેવમ્ ૪ એતેન દોષફલપરિવૃદ્ધિરુક્તા ૫ સ્તેનોઽભિશસ્તો બ્રાહ્મણો રાજન્યો વૈશ્યો વા પરસ્મિંલ્ લોકે પરિમિતે નિરયે વૃત્તે જાયતે ચાણ્ડાલો બ્રાહ્મણઃ પૌલ્કસો રાજન્યો વૈણો વૈશ્યઃ ૬ એતેનાન્યે દોષફલૈઃ કર્મભિઃ પરિધ્વંસા દોષફલાસુ યોનિષુ જાયન્તે વર્ણપરિધ્વંસાયામ્ ૭ યથા ચાણ્ડાલોપસ્પર્શને સંભાષાયાં દર્શને ચ દોષસ્તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તમ્ ૮ અવગાહનમપામુપસ્પર્શને સંભાષાયાં બ્રાહ્મણસંભાષા દર્શને જ્યોતિષાં દર્શનમ્ ૯

ઇતિ પ્રથમઃ પટલઃ
આર્યાઃ પ્રયતા વૈશ્વદેવેઽન્નસંસ્કર્તારઃ સ્યુઃ ૧ ભાષાં કાસં ક્ષવયુમિત્યભિમુખો ઽન્નં વર્જયેત્ ૨ કેશાનઙ્ગં વાસશ્ચાલભ્યાપ ઉપસ્પૃશેત્ ૩ આર્યાધિષ્ઠિતા વા શૂદ્રાઃ સંસ્કર્તારઃ સ્યુઃ ૪ તેષાં સ એવાચમનકલ્પઃ ૫ અધિકમહરહઃ કેશશ્મશ્રુલોમનખવાપનમ્ ૬ ઉદકોપસ્પર્શનં ચ સહ વાસસા ૭ અપિ વાષ્ટમીષ્વેવ પર્વસુ વા વપેરન્ ૮ પરોક્ષમન્નં સંસ્કૃતમગ્નાવધિશ્રિત્યાદ્ભિઃ પ્રોક્ષેત્ । તદ્દેવપવિત્રમિત્યાચક્ષતે ૯ સિદ્ધેઽન્ને તિષ્ઠન્ભૂતમિતિ સ્વામિને પ્રબ્રૂયાત્ ૧૦ તત્સુભૂતં વિરાડ્ અન્નં તન્મા ક્ષાયીતિ પ્રતિવચનઃ ૧૧ ગૃહમેધિનોર્યદશનીયસ્ય હોમા બલયશ્ચ સ્વર્ગપુષ્ટિસંયુક્તાઃ ૧૨ તેષાં મન્ત્રાણામુપયોગે દ્વાદશાહમધઃશય્યા બ્રહ્મચર્યં ક્ષારલવણવર્જનં ચ ૧૩ ઉત્તમસ્યૈકરાત્રમુપવાસઃ ૧૪ બલીનાં તસ્ય તસ્ય દેશે સંસ્કારો હસ્તેન પરિમૃજ્યાવોક્ષ્ય ન્યુપ્ય પશ્ચાત્પરિષેચનમ્ ૧૫ ઔપાસને પચને વા ષડ્ભિરાદ્યૈઃ પ્રતિમન્ત્રં હસ્તેન જુહુયાત્ ૧૬ ઉભયતઃ પરિષેચનં યથા પુરસ્તાત્ ૧૭ એવં બલીનાં દેશે દેશે સમવેતાનાં સકૃત્સકૃદન્તે પરિષેચનમ્ ૧૮ સતિ સૂપસંસૃષ્ટેન કાર્યાઃ ૧૯ અપરેણાગ્નિં સપ્તમાષ્ટમાભ્યામુદગપવર્ગમ્ ૨૦ ઉદધાનસંનિધૌ નવમેન ૨૧ મધ્યેઽગારસ્ય દશમૈકાદશાભ્યાં પ્રાગપવર્ગમ્ ૨૨ ઉત્તરપૂર્વદેશેઽગારસ્યોત્તરેશ્ચતુર્ભિઃ ૨૩

શય્યાદેશે કામલિઙ્ગેન ૧ દેહલ્યામન્તરિક્ષલિઙ્ગેન ૨ ઉત્તરેણાપિધાન્યામ્ ૩ ઉત્તરેર્બ્રહ્મસદને ૪ દક્ષિણતઃ પિતૃલિઙ્ગેન પ્રાચીનાવીત્યવાચીનપાણિઃ કુર્યાત્ ૫ રૌદ્ર ઉત્તરો યથા દેવતાભ્યઃ ૬ તયોર્નાના પરિષેચનં ધર્મભેદાત્ ૭ નક્તમવોત્તમેન વૈહાયસમ્ ૮ ય એતાનવ્યગ્રો યથોપદેશં કુરુતે નિત્યઃ સ્વર્ગઃ પુષ્ટિશ્ચ ૯ અગ્રં ચ દેયમ્ ૧૦ અતિથીનેવાગ્રે ભોજયેત્ ૧૧ બલાન્વૃદ્ધાન્રોગસંબન્ધાન્સ્ત્રીશ્ચાન્તર્વત્નીઃ ૧૨ કાલે સ્વામિનાવન્નાર્થિનં ન પ્રત્યાચક્ષીયાતામ્ ૧૩ અભાવે ભૂમિરુદકં તૃણાનિ કલ્યાણી વાગ્ ઇતિ । એતાનિ વૈ સતોઽગારે ન ક્ષીયન્તે કદાચનેતિ ૧૪ એવંવૃત્તાવનન્તલોકૌ ભવતઃ ૧૫ બ્રાહ્મણાયાનધીયાનાયાસનમુદકમન્નમિતિ દેયમ્ । ન પ્રત્યુત્તિષ્ઠેત્ ૧૬ અભિવાદનાયૈવોત્તિષ્ઠેદભિવાદ્યશ્ચેત્ ૧૭ રાજન્યવૈશ્યૌ ચ ૧૮ શૂદ્ર મભ્યાગતં કર્મણિ નિયુઞ્જ્યાત્ । અથાસ્મૈ દદ્યાત્ ૧૯ દાસા વા રાજકુલાદાહૃત્યાતિથિવચ્છૂદ્ર મ્પૂજયેયુઃ ૨૦ નિત્યમુત્તરં વાસઃ કાર્યમ્ ૨૧ અપિ વા સૂત્રમેવોપવીતાર્થે ૨૨ યત્ર ભુજ્યતે તત્સમૂહ્ય નિર્હૃત્યાવોક્ષ્ય તં દેશમમત્રેભ્યો લેપાન્સંકૃષ્યાદ્ભિઃ સંસૃજ્યોત્તરતઃ શુચૌ દેશે રુદ્રા ય નિનયેત્ । એવં વાસ્તુ શિવં ભવતિ ૨૩ બ્રાહ્મણ આચાર્યઃ સ્મર્યતે તુ ૨૪ આપદિ બ્રાહ્મણેન રાજન્યે વૈશ્યે વાધ્યયનમ્ ૨૫ અનુગમનં ચ પશ્ચાત્ ૨૬ તત ઊર્ધ્વં બ્રાહ્મણ એવાગ્રે ગતૌ સ્યાત્ ૨૭

સર્વવિદ્યાનામપ્યુપનિષદામુપાકૃત્યાનધ્યયનં તદહઃ ૧ અધીત્ય ચાવિક્રમણં સદ્યઃ ૨ યદિ ત્વરેત ગુરોઃ સમીક્ષાયાં સ્વાધ્યાયમધીત્ય કામં ગચ્છેત્ । એવમુભયોઃ શિવં ભવતિ ૩ સમાવૃત્તં ચેદાચાર્યોઽભ્યાગચ્છેત્તમભિમુખો ઽભ્યાગમ્ય તસ્યોપસંગૃહ્ય ન બીભત્સમાન ઉદકમુપસ્પૃશેત્પુરસ્કૃત્યોપસ્થાપ્ય યથોપદેશં પૂજયેત્ ૪ આસને શયને ભક્ષ્યે ભોજ્યે વાસસિ વા સંનિહિતે નિહીનતરવૃત્તિઃ સ્યાત્ ૫ તિષ્ઠન્સવ્યેન પાણિનાનુગૃહ્યાચાર્યમાચમયેત્ ૬ અન્યં વા સમુદેતમ્ ૭ સ્થાનાસનચઙ્ક્રમણસ્મિતેષ્વનુચિકીર્ષન્ ૮ સંનિહિતે મૂત્રાપુરીષવાતકર્મોચ્ચૈર્ભાષાહાસષ્ઠેવનદન્તસ્કવનનિઃશૃઙ્ખણભ્રુક્ષેપણતાલનનિષ્ઠ્યાનીતિ ૯ દારે પ્રજાયાં ચોપસ્પર્શનભાષા વિસ્રમ્ભપૂર્વાઃ પરિવર્જયેત્ ૧૦ વાક્યેન વાક્યસ્ય પ્રતીઘાતમાચાર્યસ્ય વર્જયેત્ ૧૧ શ્રેયસાં ચ ૧૨ સર્વભૂતપરીવાદાક્રોશાંશ્ચ ૧૩ વિદ્યયા ચ વિદ્યાનામ્ ૧૪ યયા વિદ્યયા ન વિરોચેત પુનરાચાર્યમુપેત્ય નિયમેન સાધયેત્ ૧૫ ઉપાકરણાદોત્સર્જનાદધ્યાપયિતુર્નિયમઃ ।લોમસંહરણં માંસં શ્રાદ્ધં મૈથુનમિતિ ચ વર્જયેત્ ૧૬ ઋત્વે વા જાયામ્ ૧૭ યથાગમં શિષ્યેભ્યો વિદ્યાસંપ્રદાને નિયમેષુ ચ યુક્તઃ સ્યાત્ । એવં વર્તમાનઃ પૂર્વાપરાન્સંબન્ધાનાત્માનં ચ ક્ષેમે યુનક્તિ ૧૮ મનસા વાચા પ્રાણેન ચક્ષુષા શ્રોત્રેણ ત્વક્શિશ્નોદરારમ્ભનણાનાસ્રાવાન્પરિવૃઞ્જાનો ઽમૃતત્વાય કલ્પતે ૧૯

ઇતિ દ્વિતીયઃ પટલઃ
જાત્યાચારસંશયે ધર્માર્થમાગતમગ્નિમુપસમાધાય જાતિમાચારં ચ પૃચ્છેત્ ૧ સાધુતાં ચેત્પ્રતિજાનીતેઽગ્નિરુપદ્ર ષ્ટા વાયુરુપશ્રોતાદિત્યોઽનુખ્યાતા સાધુતાં પ્રતિજાનીતે સાધ્વસ્મા અસ્તુ વિતથ એષ એનસ ઇત્યુક્ત્વા શાસ્તું પ્રતિપદ્યેત ૨ અગ્નિરિવ જ્વલન્ન્ અતિથિરભ્યાગચ્છતિ ૩ ધર્મેણ વેદાનામેકૈકાં શાખામધીત્ય શ્રોત્રિયો ભવતિ ૪ સ્વધર્મયુક્તં કુટુમ્બિનમભ્યાગચ્છતિ ધર્મપુરસ્કારો નાન્યપ્રયોજનઃ સોઽતિથિર્ભવતિ ૫ તસ્ય પૂજાયાં શાન્તિઃ સ્વર્ગશ્ચ ૬ તમભિમુખોઽભ્યાગમ્ય યથાવયઃ સમેત્ય તસ્યાસનમાહારયેત્ ૭ શક્તિવિષયે નાબહુપાદમાસનં ભવતીત્યેકે ૮ તસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલયેત્ । શૂદ્ર મિથુનાવિત્યેકે ૯ અન્યતરોઽભિષેચને સ્યાત્ ૧૦ તસ્યોદકમાહારયેન્મૃન્મયેનેત્યેકે ૧૧ નોદકમાચારયેદ્ અસમાવૃત્તઃ ૧૨ અધ્યયનસાંવૃત્તિશ્ચાત્રાધિકા ૧૩ સાન્ત્વયિત્વા તર્પયેદ્ર સૈર્ભક્ષ્યૈરદ્ભિરવરાર્ધ્યેનેતિ ૧૪ આવસથં દદ્યાદુપરિશય્યામુપસ્તરણમુપધાનં સાવસ્તરણમભ્યઞ્જનં ચેતિ ૧૫ અન્નસંસ્કર્તારમાહૂય વ્રીહીન્યવાન્વા તદર્થાન્નિર્વપેત્ ૧૬ ઉદ્ધૃતાન્યન્નાન્યવેક્ષેતેદં ભૂયા ૧૭ ઇદા૩મિતિ ભૂય ઉદ્ધરેત્યેવ બ્રૂયાત્ ૧૮ દ્વિષન્દ્વિષતો વા નાન્નમશ્નીયાદ્દોષેણ વા મીમાંસમાનસ્ય મીમાંસિતસ્ય વા ૧૯ પાપ્માનં હિ સ તસ્ય ભક્ષયતીતિ વિજ્ઞાયતે ૨૦

સ એષ પ્રાજાપત્યઃ કુટુમ્બિનો યજ્ઞો નિત્યપ્રતતઃ ૧ યોઽતિથીનામગ્નિઃ સ આહવનીયો યઃ કુટુમ્બે સ ગાર્હપત્યો યસ્મિન્પચ્યતે સોઽન્વાહાર્યપચનઃ ૨ ઊર્જં પુષ્ટિં પ્રજાં પશૂનિષ્ટાપૂર્તમિતિ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ ૩ પયોપસેચનમન્નમગ્નિષ્ટોમસંમિતં સર્પિષોક્થ્યસંમિતં મધુનાતિરાત્રસંમિતં માંસેન દ્વાદશાહસંમિતમુદકેન પ્રજાવૃદ્ધિરાયુષશ્ચ ૪ પ્રિયા અપ્રિયાશ્ચાતિથયઃ સ્વર્ગં લોકં ગમયન્તીતિ વિજ્ઞાયતે ૫ સ યત્પ્રાતર્મધ્યંદિને સાયમિતિ દદાતિ સવનાન્યેવ તાનિ ભવન્તિ ૬ યદનુતિષ્ઠત્યુદવસ્યત્યેવ તત્ ૭ યત્સાન્ત્વયતતિ સા દક્ષિણા પ્રશંસા ૮ યત્સંસાધયતિ તે વિષ્ણુક્રમાઃ ૯ યદુપાવર્તતે સોઽવભૃથઃ ૧૦ ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૧૧ રાજાનં ચેદતિથિરભ્યાગચ્છેચ્છ્રેયસીમસ્મૈ પૂજામાત્મનઃ કારયેત્ ૧૨ આહિતાગ્નિં ચેદતિથિરભ્યાગચ્છેત્સ્વયમેનમભ્યુદેત્ય બ્રૂયાત્ । વ્રાત્ય ક્વાવાત્સીરિતિ । વ્રાત્ય ઉદકમિતિ । વ્રાત્ય તર્પયંસ્ત્વિતિ ૧૩ પુરાગ્નિહોત્રસ્ય હોમાદુપાંશુ જપેત્ । વ્રાત્ય યથા તે મનસ્તથાસ્ત્વિતિ । વ્રાત્ય યથા તે વશસ્તથાસ્ત્વિતિ । વ્રાત્ય યથા તે પ્રિયં તથાસ્ત્વિતિ । વ્રાત્ય યથા તે નિકામસ્તથાસ્ત્વિતિ ૧૪ યસ્યોદ્ધૃતેષ્વહુતેષ્વગ્નિષ્વતિથિરભ્યાગચ્છેત્સ્વયમેનમભ્યુદેત્ય બ્રૂયાત્વ્રાત્ય અતિસૃજ હોષ્યામિ । ઇત્યતિસૃષ્ટેન હોતવ્યમ્ । અનતિસૃષ્ટશ્ચેજ્જુહુયાદ્દોષં બ્રાહ્મણમાહ ૧૫ એકરાત્રં ચેદતિથીન્વાસયેત્પાર્થિવાંલ્ લોકાનભિજયતિ દ્વિતીયયાન્તરિક્ષ્યાંસ્તૃતીયયા દિવ્યાંશ્ચતુર્થ્યા પરાવતો લોકાનપરિમિતાભિરપરિમિતાંલ્ લોકાનભિજયતીતિ વિજ્ઞાયતે ૧૬ અસમુદેતશ્ચેદતિથિર્બ્રુવાણ આગચ્છેદાસનમુદકમન્નં શ્રોત્રિયાય દદામીત્યેવ દદ્યાત્ । એવમસ્ય સમૃદ્ધં ભવતિ ૧૭

ઇતિ તૃતીયઃ પટલઃ
યેન કૃતાવસથઃ સ્યાદતિથિર્ન તં પ્રત્યુત્તિષ્ઠેત્પ્રત્યવરોહેદ્વા પુરસ્તાચ્ચેદભિવાદિતઃ ૧ શેષભોજ્યતિથીનાં સ્યાત્ ૨ ન રસાન્ગૃહે ભુઞ્જીતાનવશેષમતિથિભ્યઃ ૩ નાત્માર્થમભિરૂપમન્નં પાચયેત્ ૪ ગોમધુપર્કાર્હો વેદાધ્યાયઃ ૫ આચાર્ય ઋત્વિક્ સ્નાતકો રાજા વા ધર્મયુક્તઃ ૬ આચાર્યાયર્ત્વિજે શ્વશુરાય રાજ્ઞ ઇતિ પરિસંવત્સરાદુપતિષ્ઠદ્ભ્યો ગૌર્મધુપર્કશ્ચ ૭ દધિ મધુસંસૃષ્ટં મધુપર્કઃ પયો વા મધુસંસૃષ્ટમ્ ૮ અભાવ ઉદકમ્ ૯ ષડઙ્ગો વેદઃ ૧૦ છન્દઃ કલ્પો વ્યાકરણં જ્યોતિષં નિરુક્તં શીક્ષા છન્દોવિચિતિરિતિ ૧૧ શબ્દાર્થારમ્ભણાનાં તુ કર્મણાં સમામ્નાયસમાપ્તૌ વેદશબ્દઃ । તત્ર સંખ્યા વિપ્રતિષિદ્ધા ૧૨ અઙ્ગાનાં તુ પ્રધાનૈરવ્યપદેશ ઇતિ ન્યાયવિત્સમયઃ ૧૩ અતિથિં નિરાકૃત્ય યત્ર
ગતે ભોજને સ્મરેત્તતો વિરમ્યોપોષ્ય ૧૪

શ્વોભૂતે યથામનસં તર્પયિત્વા સંસાધયેત્ ૧ યાનવન્તમા યાનાત્ ૨ યાવન્નાનુજાનીયાદિતરઃ ૩ અપ્રતીભાયાં સીમ્નો નિવર્તેત ૪ સર્વાન્વૈશ્વદેવે ભાગિનઃ કુર્વીતા શ્વચાણ્ડાલેભ્યઃ ૫ નાનર્હદ્ભ્યો દદ્યાદિત્યેકે ૬ ઉપેતઃ સ્ત્રીણામનુપેતસ્ય ચોચ્છિષ્ટં વર્જયેત્ ૭ સર્વાણ્યુદકપૂર્વાણિ દાનાનિ ૮ યથાશ્રુતિ વિહારે ૯ યે નિત્યા ભાક્તિકાસ્તેષામનુપરોધેન સંવિભાગો વિહિતઃ ૧૦ કામમાત્માનં ભાર્યાં પુત્રં વોપરુન્ધ્યાન્ન ત્વેવ દાસકર્મકરમ્ ૧૧ તથા ચાત્મનોઽનુપરોધં કુર્યાદ્યથા કર્મસ્વસમર્થઃ સ્યાત્ ૧૨ અથાપ્યુદાહરન્તિ । અષ્ટૌ ગ્રાસા મુનેર્ભક્ષઃ ષોડશારણ્યવાસિનઃ । દ્વાત્રિંશતં ગૃહસ્થસ્યાપરિમિતં બ્રહ્મચારિણઃ ૧૩-૧ આહિતાગ્નિરનડ્વાંશ્ચ બ્રહ્મચારી ચ તે ત્રયઃ । અશ્નન્ત એવ સિધ્યન્તિ નૈષાં સિદ્ધિરનશ્નતામિતિ ૧૩-૨

ઇતિ ચતુર્થઃ પટલઃ
ભિક્ષણે નિમિત્તમાચાર્યો વિવાહો યજ્ઞો માતાપિત્રોર્બુભૂર્ષાર્હતશ્ચ નિયમવિલોપઃ ૧ તત્ર ગુણાન્સમીક્ષ્ય યથાશક્તિ દેયમ્ ૨ ઇન્દ્રિ યપ્રીત્યર્થસ્ય તુ ભિક્ષણમનિમિત્તમ્ । ન તદાદ્રિ યેત ૩ સ્વકર્મ બ્રાહ્મણસ્યાધ્યયનમધ્યાપનમ્યજ્ઞો યાજનં દાનં પ્રતિગ્રહણં દાયાદ્યં શિલોઞ્છઃ ૪ અન્યચ્ચાપરિગૃહીતમ્ ૫ એતાન્યેવ ક્ષત્રિયસ્યાધ્યાપનયાજનપ્રતિગ્રહણાનીતિ પરિહાપ્ય દણ્ડયુદ્ધાધિકાનિ ૬ ક્ષત્રિયવદ્વૈશ્યસ્ય દણ્ડયુદ્ધવર્જં કૃષિગોરક્ષ્યવાણિજ્યાધિકમ્ ૭ નાનનૂચાનમૃત્વિજં વૃણીતે ન પણમાનમ્ ૮ અયાજ્યોઽનધીયાનઃ ૯ યુદ્ધે તદ્યોગા યથોપાયમુપદિશન્તિ તથા પ્રતિપત્તવ્યમ્ ૧૦ ન્યસ્તાયુધપ્રકીર્ણકેશપ્રાઞ્જલિપરાઙાવૃત્તાનામાર્યા વધં પરિચક્ષતે ૧૧ શાસ્ત્રૈરધિગતાનામિન્દ્રિ યદૌર્બલ્યાદ્વિપ્રતિપન્નાનાં શાસ્તા નિર્વેષમુપદિશેદ્યથાકર્મ યથોક્તમ્ ૧૨ તસ્ય ચેચ્છાસ્ત્રમતિપ્રવર્તેરન્રજાનં ગમયેત્ ૧૩ રાજા પુરોહિતં ધર્માર્થકુશલમ્ ૧૪ સ બ્રાહ્મણાન્નિયુઞ્જ્યાત્ ૧૫ બલવિશેષેણ વધદાસ્યવર્જં નિયમૈરુપશોષયેત્ ૧૬

ઇતરેષાં વર્ણાનામા પ્રાણવિપ્રયોગાત્સમવેક્ષ્ય તેષાં કર્માણિ રાજા દણ્ડમ્પ્રણયેત્ ૧ ન ચ સંદેહે દણ્ડં કુર્યાત્ ૨ સુવિચિતં વિચિત્યા દૈવપ્રશ્નેભ્યો રાજા દણ્ડાય પ્રતિપદ્યેત ૩ એવંવૃત્તો રાજોભૌ લોકાવભિજયતિ ૪ રાજ્ઞઃ પન્થા બ્રાહ્મણેનાસમેત્ય ૫ સમેત્ય તુ બ્રાહ્મણસ્યૈવ પન્થાઃ ૬ યાનસ્ય ભારાભિનિહિતસ્યાતુરસ્ય સ્ત્રિયા ઇતિ સર્વૈર્દાતવ્યઃ ૭ વર્ણજ્યાયસાં ચેતરેર્વર્ણૈઃ ૮ અશિષ્ટપતિતમત્તોન્મત્તાનામાત્મસ્વસ્ત્યયનાર્થેન સર્વૈરેવ દાતવ્યઃ ૯ ધર્મચર્યયા જઘન્યો વર્ણઃ પૂર્વં પૂર્વં વર્ણમાપદ્યતે જાતિપરિવૃત્તૌ ૧૦ અધર્મચર્યયા પૂર્વો વર્ણો જઘન્યં જઘન્યં વર્ણમાપદ્યતે જાતિપરિવૃત્તૌ ૧૧ ધર્મપ્રજાસંપન્ને દારે નાન્યાં કુર્વીત ૧૨ અન્યતરાભાવે કાર્યા પ્રાગ્ અગ્ન્યાધેયાત્ ૧૩ આધાને હિ સતી કર્મભિઃ સંબધ્યતે યેષામેતદઙ્ગમ્ ૧૪ સગોત્રાય દુહિતરં ન પ્રયચ્છેત્ ૧૫ માતુશ્ચ યોનિસંબન્ધેભ્યઃ ૧૬ બ્રાહ્મે વિવાહે બન્ધુશીલશ્રુતારોગ્યાણિ બુદ્ધ્વા પ્રજાસહત્વકર્મભ્યઃ પ્રતિપાદયેચ્છક્તિવિષયેણાલંકૃત્ય ૧૭ આર્ષે દુહિતૃમતે મિથુનૌ ગાવૌ દેયૌ ૧૮ દૈવે યજ્ઞતન્ત્ર ઋત્વિજે પ્રતિપાદયેત્ ૧૯ મિથઃ કામાત્સાંવર્તેતે સ ગાન્ધર્વઃ ૨૦

શક્તિવિષયેણ દ્ર વ્યાણિ દત્વા વહેરન્સ આસુરઃ ૧ દુહિતૃમતઃ પ્રોથયિત્વા વહેરન્સ રાક્ષસઃ ૨ તેષાં ત્રય આદ્યાઃ પ્રશસ્તાઃ પૂર્વઃ પૂર્વઃ શ્રેયાન્ ૩ યથા યુક્તો વિવાહસ્તથા યુક્તા પ્રજા ભવતિ ૪ પાણિસમૂઢં બ્રાહ્મણસ્ય નાપ્રોક્ષિતમભિતિષ્ઠેત્ ૫ અગ્નિં બ્રાહ્મણં ચાન્તરેણ નાતિક્રામેત્ ૬ બ્રાહ્મણાંશ્ચ ૭ અનુજ્ઞાપ્ય વાતિક્રામેત્ ૮ અગ્નિમપશ્ચ ન યુગપદ્ધારયીત ૯ નાનાગ્નીનાં ચ સંનિવાપં વર્જયેત્ ૧૦ પ્રતિમુખમગ્નિમાહ્રિયમાણમ્નાપ્રતિષ્ઠિતં ભૂમૌ પ્રદક્ષિણીકુર્યાત્ ૧૧ પૃષ્ઠતશ્ચાત્મનઃ પાણી ન સંશ્લેષયેત્ ૧૨ સ્વપન્ન્ અભિનિમ્રુક્તો નાશ્વાન્વાગ્યતો રાત્રિમાસીત । શ્વોભૂત ઉદકમુપસ્પૃશ્ય વાચં વિસૃજેત્ ૧૩ સ્વપન્ન્ અભ્યુદિતો નાશ્વાન્વાગ્યતોઽહસ્તિષ્ઠેત્ ૧૪ આ તમિતોઃ પ્રાણમાયચ્છેદિત્યેકે ૧૫ સ્વપ્નં વા પાપકં દૃષ્ટ્વા ૧૬ અર્થં વા સિષાધયિષન્ ૧૭ નિયમાતિક્રમે ચાન્યસ્મિન્ ૧૮ દોષફલસંશયે ન તત્કર્તવ્યમ્ ૧૯ એવમધ્યાયાનધ્યાયે ૨૦ ન સંશયે પ્રત્યક્ષવદ્બ્રૂયાત્ ૨૧ અભિનિમ્રુક્તાભ્યુદિતકનખિશ્યાવદાગ્રદિધિષુદિધિષૂપતિપર્યાહિતપરીષ્ટપરિવિત્તપરિવિન્ન-પરિવિવિદાનેષુ ચોત્તરોત્તરસ્મિન્ન્ અશુચિક રનિર્વેષો ગરીયાન્ગરીયાન્ ૨૨ તચ્ચ લિઙ્ગં ચરિત્વોદ્ધાર્યમિત્યેકે ૨૩

ઇતિ પઞ્ચમઃ પટલઃ
સવર્ણાપૂર્વશાસ્ત્રવિહિતાયાં યથર્તુ ગચ્છતઃ પુત્રાસ્તેષાં કર્મભિઃ સંબન્ધઃ ૧ દાયેનાવ્યતિક્રમશ્ચોભયોઃ ૨ પૂર્વવત્યામસંસ્કૃતાયાં વર્ણાન્તરે ચ મૈથુને દોષઃ ૩ તત્રાપિ દોષવાન્પુત્ર એવ ૪ ઉત્પાદયિતુઃ પુત્ર ઇતિ હિ બ્રાહ્મણમ્ ૫ અથાપ્યુદાહરન્તિ । ઇદાનીમેવાહં જનક સ્ત્રીણામીર્ષ્યામિ નો પુરા । યદા યમસ્ય સાદને જનયિતુઃ પુત્રમબ્રુવન્ ૬-૧ રેતોધાઃ પુત્રં નયતિ પરેત્ય યમસાદને । તસ્માદ્ભાર્યાં રક્ષન્તિ બિભ્યન્તઃ પરરેતસઃ ૬-૨ ચ્ અપ્રમત્તા રક્ષથ તન્તુમેતં મા વઃ ક્ષેત્રે પરબીજાનિ વાપ્સુઃ । જનયિતુઃ પુત્રો ભવતિ સાંપરાયે મોઘં વેત્તા કુરુતે તન્તુમેતમિતિ ૬ દૃષ્ટો ધર્મવ્યતિક્રમઃ સાહસં ચ પૂર્વેષામ્ ૭ તેષાં તેજોવિશેષેણ પ્રત્યવાયો ન વિદ્યતે ૮ તદન્વીક્ષ્ય પ્રયુઞ્જાનઃ સીદત્યવરઃ ૯ દાનં ક્રયધર્મશ્ચાપત્યસ્ય ન વિદ્યતે ૧૦ વિવાહે દુહિતૃમતે દાનં કામ્યં ધર્માર્થં શ્રૂયતે તસ્માદ્દુહિતૃમતેઽધિરથં શતં દેયં તન્મિથુયા કુર્યાદિતિ ૧૧-૧ તસ્યાં ક્રયશબ્દઃ સંસ્તુતિમાત્રમ્ । ધર્માદ્ધિ સંબન્ધઃ ૧૧-૨ એકધનેન જ્યેષ્ઠં તોષયિત્વા ૧૨

જીવન્પુત્રેભ્યો દાયં વિભજેત્સમં ક્લીબમુન્મત્તં પતિતં ચ પરિહાપ્ય ૧ પુત્રાભાવે યઃ પ્રત્યાસન્નઃ સપિણ્ડઃ ૨ તદભાવ આચાર્ય આચાર્યાભાવેઽન્તેવાસી હૃત્વા તદર્થેષુ ધર્મકૃત્યેષુ વોપયોજયેત્ ૩ દુહિતા વા ૪ સર્વાભાવે રાજા દાયં હરેત ૫ જ્યેષ્ઠો દાયાદ ઇત્યેકે ૬ દેશવિશેષે સુવર્ણમ્કૃષ્ણા ગાવઃ કૃષ્ણં ભૌમં જ્યેષ્ઠસ્ય ૭ રથઃ પિતુઃ પરીભાણ્ડં ચ ગૃહે ૮ અલંકારો ભાર્યાયા જ્ઞાતિધનં ચેત્યેકે ૯ તચ્છાસ્ત્રૈર્વિપ્રતિષિદ્ધમ્ ૧૦ મનુઃ પુત્રેભ્યો દાયં વ્યભજદિત્યવિશેષેણ શ્રૂયતે ૧૧ અથાપિ તસ્માદ્જ્યેષ્ઠં પુત્રં ધનેન નિરવસાયયન્તીત્યેકવચ્છ્રુયતે ૧૨ અથાપિ નિત્યાનુવાદમવિધિમાહુર્ન્યાયવિદો યથા તસ્માદજાવયઃ પશૂનાં સહ ચરન્તીતિ તસ્માત્સ્નાતકસ્ય મુખં રેભાયતીવ તસ્માદ્બસ્તશ્ચ શ્રોત્રિયશ્ચસ્ત્રીકામતમાવિતિ ૧૩ સર્વે હિ ધર્મયુક્તા ભાગિનઃ ૧૪ યસ્ત્વધર્મેણ દ્ર વ્યાણિ પ્રતિપાદયતિ જ્યેષ્ઠોઽપિ તમભાગં કુર્વીત ૧૫ જાયા અપત્યોર્ન વિભાગો વિદ્યતે ૧૬ પાણિગ્રહણાદ્ધિ સહત્વં કર્મસુ ૧૭ તથા પુણ્યફલેષુ ૧૮ દ્ર વ્યપરિગ્રહેષુ ચ ૧૯ ન હિ ભર્તુર્વિપ્રવાસે નૈમિત્તિકે દાને સ્તેયમુપદિશન્તિ ૨૦

એતેન દેશકુલધર્મા વ્યાખ્યાતાઃ ૧ માતુશ્ચ યોનિસંબન્ધેભ્યઃ પિતુશ્ચા સપ્તમાત્પુરુષાદ્યાવતા વા સંબન્ધો જ્ઞાયતે તેષાં પ્રેતેષૂદકોપસ્પર્શનં ગર્ભાન્પરિહાપ્યાપરિસંવત્સરાન્ ૨ માતાપિતરાવેવ તેષુ ૩ હર્તારશ્ચ ૪ ભાર્યાયાં પરમગુરુસંસ્થાયાં ચાકાલમભોજનમ્ ૫ આતુરવ્યઞ્જનાનિ કુર્વીરન્ ૬ કેશાન્પ્રકીર્ય પાંસૂનોપ્યેકવાસસો દક્ષિણામુખાઃ સકૃદુપમજ્જયોત્તીર્યોપવિશન્તિ ૭ એવં ત્રિઃ ૮ તત્પ્રત્યયમુદકમુત્સિચ્યાપ્રતીક્ષા ગ્રામમેત્ય યત્સ્ત્રિય આહુસ્તત્કુર્વન્તિ ૯ ઇતરેષુ ચૈતદેવૈક ઉપદિશન્તિ ૧૦ શુચીન્મન્ત્રવતઃ સર્વકૃત્યેષુ ભોજયેત્ ૧૧ દેશતઃ કાલતઃ શૌચતઃ સમ્યક્ પ્રતિગ્રહીતૃત ઇતિ દાનાનિ પ્રતિપાદયતિ ૧૨ યસ્યાગ્નૌ ન ક્રિયતે યસ્ય ચાગ્રં ન દીયતે ન તદ્ભોક્તવ્યમ્ ૧૩ ન ક્ષારલવણહોમો વિદ્યતે ૧૪ તથાવરાન્ન સંસૃષ્ટસ્ય ચ ૧૫ અહવિષ્યસ્ય હોમ ઉદીચીનમુષ્ણં ભસ્માપોહ્ય તસ્મિઞ્જુહ્યાત્તદ્ધુતમહુતં ચાગ્નૌ ભવતિ ૧૬ ન સ્ત્રી જુહુયાત્ ૧૭ નાનુપેતઃ ૧૮ આન્નપ્રાશનાદ્ગર્ભા નાપ્રયતા ભવન્તિ ૧૯ આ પરિસંવત્સરાદિત્યેકે ૨૦ યાવતા યા દિશો ન પ્રજાનીયુઃ ૨૧ ઓપનયનાદિત્યપરમ્ ૨૨ અત્ર હ્યધિકારઃ શાસ્ત્રૈર્ભવતિ ૨૩ સા નિષ્ઠા ૨૪ સ્મૃતિશ્ચ ૨૫

ઇતિ ષષ્ઠઃ પટ્લઃ
સહ દેવમનુષ્યા અસ્મિંલ્ લોકે પુરા બભૂવુઃ । અથ દેવાઃ કર્મભિર્દિવં જગ્મુરહીયન્ત મનુષ્યાઃ । તેષાં યે તથા કર્માણ્યારભન્તે સહ દેવૈર્બ્રહ્મણા ચામુષ્મિંલ્ લોકે ભવન્તિ । અથૈતન્મનુઃ શ્રાદ્ધશબ્દં કર્મ પ્રોવાચ ૧ પ્રજાનિઃશ્રેયસા ચ ૨ તત્ર પિતરો દેવતા બ્રાહ્મણાસ્ત્વાહવનીયાર્થે ૩ માસિ માસિ કાર્યમ્ ૪ અપરપક્ષસ્યાપરાહ્નઃ શ્રેયાન્ ૫ તથાપરપક્ષસ્ય જઘન્યાન્યહાનિ ૬ સર્વેષ્વેવાપરપક્ષસ્યાહસ્સુ ક્રિયમાણે પિતૃઋન્પ્રીણાતિ । કર્તુસ્તુ કાલાભિનિયમાત્ફલવિશેષઃ ૭ પ્રથમેઽહનિ ક્રિયમાણે સ્ત્રીપ્રાયમપત્યે જાયતે ૮ દ્વિતીયે ઽસ્તેનાઃ ૯ તૃતીયે બ્રહ્મવર્ચસિનઃ ૧૦ ચતુર્થે ક્ષુદ્ર પશુમાન્ ૧૧ પઞ્ચમે પુમાંસઃ । બહ્વપત્યો ન ચાનપત્યઃ પ્રમીયતે ૧૨ ષષ્ઠેઽધ્વશીલોઽક્ષશીલશ્ચ ૧૩ સપ્તમે કર્ષે રાદ્ધિઃ ૧૪ અષ્ટમે પુષ્ટિઃ ૧૫ નવમ એકખુરાઃ ૧૬ દશમે વ્યવહારે રાદ્ધિઃ ૧૭ એકાદશે કૃષ્ણાયસં ત્રપુસીસમ્ ૧૮ દ્વાદશે પશુમાન્ ૧૯ ત્રયોદશે બહુપુત્રો બહુમિત્રો દર્શનીયાપત્યઃ । યુવમારિણસ્તુ ભવન્તિ ૨૦ ચતુર્દશ આયુધે રાદ્ધિઃ ૨૧ પઞ્ચદશે પુષ્ટિઃ ૨૨ તત્ર દ્ર વ્યાણિ તિલમાષા વ્રીહિયવા આપો મૂલફલાનિ ૨૩ સ્નેહવતિ ત્વેવાન્ને તીવ્રતરા પિતૃઋણાં પ્રીતિર્દ્રાઘીયાંસં ચ કાલમ્ ૨૪ તથા ધર્માહૃતેન દ્ર વ્યેણ તીર્થે પ્રતિપન્નેન ૨૫ સંવત્સરં ગવ્યેન પ્રીતિઃ ૨૬ ભૂયાંસમતો માહિષેણ ૨૭ એતેન ગ્રામ્યારણ્યાનાં પશૂનાં માંસં મેધ્યં વ્યાખ્યાતમ્ ૨૮

ખડ્ગોપસ્તરણે ખડ્ગમાંસેનાનન્ત્યં કાલમ્ ૧ તથા શતબલેર્મત્સ્યસ્ય માંસેન ૨ વાર્ધ્રાણસસ્ય ચ ૩ પ્રયતઃ પ્રસન્નમનાઃ સૃષ્ટો ભોજયેદ્બ્રાહ્મણાન્બ્રહ્મવિદો યોનિગોત્રમન્ત્રાન્તેવાસ્યસંબન્ધાન્ ૪ ગુણહાન્યાં તુ પરેષાં સમુદેતઃ સોદર્યોઽપિ ભોજયિતવ્યઃ ૫ એતેનાન્તેવાસિનો વ્યાખ્યાતાઃ ૬ અથાપ્યુદાહરન્તિ ૭ સંભોજની નામ પિશાચભિક્ષા નૈષા પિતૄન્ગચ્છતિ નોત દેવાન્ । ઇહૈવ સા ચરતિ ક્ષીણપુણ્યા શાલાન્તરે ગૌરિવ નષ્ટવત્સા ૮ ઇહૈવ સંભુઞ્જતી દક્ષિણા કુલાત્કુલં વિનશ્યતીતિ ૯ તુલ્યગુણેષુ વયોવૃદ્ધઃ શ્રેયાન્દ્ર વ્યકૃશશ્ચેપ્સન્ ૧૦ પૂર્વેદ્યુર્નિવેદનમ્ ૧૧ અપરેદ્યુર્દ્વિતીયમ્ ૧૨ તૃતીયમામન્ત્રણમ્ ૧૩ ત્રિઃપ્રાયમેકે શ્રાદ્ધમુપદિશન્તિ ૧૪ યથા પ્રથમમેવં દ્વિતીયં તૃતીયં ચ ૧૫ સર્વેષુ વૃત્તેષુ સર્વતઃ સમવદાય શેષસ્ય ગ્રાસાવરાર્ધ્યં પ્રાશ્નીયાદ્યથોક્તમ્ ૧૬ ઉદીચ્યવૃત્તિસ્ત્વાસનગતાનાં હસ્તેષૂદપાત્રાનયનમ્ ૧૭ ઉદ્ધ્રિયતામગ્નૌ ચ ક્રિયતામિત્યામન્ત્રયતે ૧૮ કામમુદ્ધ્રિયતાં કામમગ્નૌ ક્રિયતામિત્યત્તિસૃષ્ટ ઉદ્ધરેદ્જુહુયાચ્ચ ૧૯ શ્વભિરપપાત્રૈશ્ચ શ્રાદ્ધસ્ય દર્શનં પરિચક્ષતે ૨૦ શ્વિત્રઃ શિપિવિષ્ટઃ પરતલ્પગામ્યાયુધીયપુત્રઃ શૂદ્રો ત્પન્નો બ્રાહ્મણ્યામિત્યેતે શ્રાદ્ધે ભુઞ્જાનાઃ પઙ્ક્તિદૂષણા ભવન્તિ ૨૧ ત્રિમધુસ્ત્રિસુપર્ણસ્ત્રિણાચિકેતશ્ચતુર્મેધઃ પઞ્ચાગ્નિર્જ્યેષ્ઠસામગો વેદાધ્યાય્યનૂચાનપુત્રઃ શ્રોત્રિય ઇત્યેતે શ્રાદ્ધે ભુઞ્જાનાઃ પઙ્ક્તિપાવના ભવન્તિ ૨૨ ન ચ નક્તં શ્રાદ્ધં કુર્વીત ૨૩ આરબ્ધે ચાભોજનમા સ માપનાત્ ૨૪ અન્યત્ર રાહુદર્શનાત્ ૨૫

ઇતિ સપ્તમઃ પટલઃ
વિલયનં મથિતં પિણ્યાકં મધુ માંસં ચ વર્જયેત્ ૧ કૃષ્ણધાન્યં શૂદ્રા ન્નં યે ચાન્યેનાશ્યસંમતાઃ ૨ અહવિષ્યમનૃતં ક્રોધં યેન ચ ક્રોધયેત્ । સ્મૃતિમિચ્છન્યશો મેધાં સ્વર્ગં પુષ્ટિં દ્વાદશૈતાનિ વર્જયેત્ ૩ અધોનાભ્યુપરિજાન્વાચ્છાદ્ય ત્રિષવણમુદકમુપસ્પૃશન્ન્ અનગ્નિપક્વવૃત્તિરચ્છાયોપગઃ સ્થાનાસનિકઃ સંવત્સરમેતદ્વ્રતં ચરેત્ । એતદષ્ટાચત્વારિંશત્સંમિતમિત્યાચક્ષતે ૪ નિત્યશ્રાદ્ધમ્ ૫ બહિર્ગ્રામાચ્છુચયઃ શુચૌ દેશે સંસ્કુર્વન્તિ ૬ તત્ર નવાનિ દ્ર વ્યાણિ ૭ યૈરન્નં સંસ્ક્રિયતે યેષુ ચ ભુજ્યતે ૮ તાનિ ચ ભુક્તવદ્ભ્યો દદ્યાત્ ૯ સમુદેતાંશ્ચ ભોજયેત્ ૧૦ ન ચાતદ્ગુણાયોચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છેત્ ૧૧ એવં સંવત્સરમ્ ૧૨ તેષામુત્તમં લોહેનાજેન કાર્યમ્ ૧૩ માનં ચ કારયેત્પ્રતિચ્છન્નમ્ ૧૪ તસ્યોત્તરાર્ધે બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૧૫ ઉભયાન્પશ્યતિ બ્રાહ્મણાંશ્ચ ભુઞ્જાનાન્માને ચ પિતૃઋનિત્યુપદિશન્તિ ૧૬ કૃતાકૃતમત ઊર્ધ્વમ્ ૧૭ શ્રાદ્ધેન હિ તૃપ્તિં વેદયન્તે પિતરઃ ૧૮ તિષ્યેણ પુષ્ટિકામઃ ૧૯

ગૌરસર્ષપાણાં ચૂર્ણાનિ કારયિત્વા તૈઃ પાણિપાદં પ્રક્ષાલ્ય મુખં કર્ણૌ પ્રાશ્ય ચ યદ્વાતો નાતિવાતિ તદાસનોઽજિનં બસ્તસ્ય પ્રથમઃ કલ્પો વાગ્યતો દક્ષિણામુખો ભુઞ્જીત ૧ અનાયુષ્યં ત્વેવંમુખસ્ય ભોજનં માતુરિત્યુપદિશન્તિ ૨ ઔદુમ્બરશ્ચમસઃ સુવર્ણનાભઃ પ્રશાસ્તઃ ૩ ન ચાન્યેનાપિ ભોક્તવ્યઃ ૪ યાવદ્ગ્રાસં સંનયન્ ૫ અસ્કન્દયન્ ૬ નાપજહીત ૭ અપજહીત વા ૮ કૃત્સ્નં ગ્રાસં ગ્રસીત સહાઙ્ગુષ્ઠમ્ ૯ ન ચ મુખશબ્દં કુર્યાત્ ૧૦ પાણિં ચ નાવધૂનુયાત્ ૧૧ આચમ્ય ચોર્ધ્વૌ પાણી ધારયેદા પ્રોદકીભાવાત્ ૧૨ તતો ઽગ્નિમુપસ્પૃશેત્ ૧૩ દિવા ચ ન ભુઞ્જીતાન્યન્મૂલફલેભ્યઃ ૧૪ સ્થાલીપાકાનુદેશ્યાનિ ચ વર્જયેત્ ૧૫ સોત્તરાચ્છાદનશ્ચૈવ યજ્ઞોપવીતી ભુઞ્જીત ૧૬ નૈય્યમિકં તુ શ્રાદ્ધં સ્નેહવદેવ દદ્યાત્ ૧૭ સર્પિર્માંસમિતિ પ્રથમઃ કલ્પઃ ૧૮ અભાવે તૈલં શાકમિતિ ૧૯ મઘાસુ ચાધિકં શ્રાદ્ધકલ્પેન સર્પિર્બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્ ૨૦

માસિશ્રાદ્ધે તિલાનાં દ્રો ણં દ્રો ણં યેનોપાયેન શક્નુયાત્તેનોપયોજયેત્ ૧ સમુદેતાંશ્ચ ભોજયેન્ન ચાતદ્ગુણાયોચ્છિષ્ટં દદ્યુઃ ૨ ઉદગયન આપૂર્યમાણપક્ષસ્યૈકરાત્રમવરાર્ધ્યમુપોષ્ય તિષ્યેણ પુષ્ટિકામઃ સ્થાલીપાકં શ્રપયિત્વા મહારાજમિષ્ટ્વા તેન સર્પિષ્મતા બ્રાહ્મણં ભોજયિત્વા પુષ્ટ્યર્થેન સિદ્ધિં વાચયીત ૩ એવમહરહરા પરસ્માત્તિષ્યાત્ ૪ દ્વૌ દ્વિતીયે ૫ ત્રીંસ્તૃતીયે ૬ એવં સંવત્સરમભ્યુચ્ચયેન ૭ મહાન્તં પોષં પુષ્યતિ ૮ આદિત એવોપવાસઃ ૯ આત્તતેજસાં ભોજનં વર્જયેત્ ૧૦ ભસ્મતુષાધિષ્ઠાનમ્ ૧૧ પદા પાદસ્ય પ્રક્ષાલનમધિષ્ઠાનં ચ વર્જયેત્ ૧૨ પ્રેઙ્ખોલનં ચ પાદયોઃ ૧૩ જાનુનિ ચાત્યાધાનં જઙ્ઘાયાઃ ૧૪ નખૈશ્ચ નખવાદનમ્ ૧૫ સ્ફોટનાનિ ચાકારણાત્ ૧૬ યચ્ચાન્યત્પરિચક્ષતે ૧૭ યોક્તા ચ ધર્મયુક્તેષુ દ્ર વ્યપરિગ્રહેષુ ચ ૧૮ પ્રતિપાદયિતા ચ તીર્થે ૧૯ યન્તા ચાતીર્થે યતો ન ભયં સ્યાત્ ૨૦ સંગ્રહીતા ચ મનુષ્યાન્ ૨૧ ભોક્તા ચ ધર્માવિપ્રતિષિદ્ધાન્ભોગાન્ ૨૨ એવમુભૌ લોકા વભિજયતિ ૨૩

ઇત્યષ્ટમઃ પટલઃ
ચત્વાર આશ્રમા ગાર્હસ્થ્યમાચાર્યકુલં મૌનં વાનપ્રસ્થ્યમિતિ ૧ તેષુ સર્વેષુ યથોપદેશમવ્યગ્રો વર્તમાનઃ ક્ષેમં ગચ્છતિ ૨ સર્વેષામુપનયનપ્રભૃતિ સમાન આચાર્યકુલે વાસઃ ૩ સર્વેષામનૂત્સર્ગો વિદ્યાયાઃ ૪ બુદ્ધ્વા કર્માણિ યત્કામયેત તદારભેત ૫ યથા વિદ્યાર્થસ્ય નિયમ એતેનૈવાન્તમનૂપસીદત આચાર્યકુલે શરીરન્યાસો બ્રહ્મચારિણઃ ૬ અથ પરિવ્રાજઃ ૭ અત એવ બ્રહ્મચર્યવાન્પ્રવ્રજતિ ૮ તસ્યોપદિશન્તિ ૯ અનગ્નિરનિકેતઃ સ્યાદશર્માશરણો મુનિઃ સ્વાધ્યાયૈવોત્સૃજમાનો વાચં ગ્રામે પ્રાણવૃત્તિં પ્રતિલભ્યાનિહોઽનમુત્રશ્ચરેત્ ૧૦ તસ્ય મુક્તમાચ્છાદનં વિહિતમ્ ૧૧ સર્વતઃ પરિમોક્ષમેકે ૧૨ સત્યાનૃતે સુખદુઃખે વેદાનિમં લોકમમું ચ પરિત્યજ્યાત્માનમન્વિચ્છેત્ ૧૩ બુદ્ધે ક્ષેમપ્રાપણમ્ ૧૪ તચ્છાસ્ત્રૈર્વિપ્રતિષિદ્ધમ્ ૧૫ બુદ્ધે ચેત્ક્ષેમપ્રાપણમિહૈવ ન દુઃખમુપલભેત ૧૬ એતેન પરં વ્યાખ્યાતમ્ ૧૭ અથ વાનપ્રસ્થઃ ૧૮ અત એવ બ્રહ્મચર્યવાન્પ્રવ્રજતિ ૧૯ તસ્યોપદિશન્તિ ૨૦ એકાગ્નિરનિકેતઃ સ્યાદશર્માશરણો મુનિઃ ૨૧ સ્વાધ્યાય એવોત્સૃજમાનો વાચમ્ ૨૧

તસ્યારણ્યમાચ્છાદનં વિહિતમ્ ૧ તતો મૂલૈઃ ફલૈઃ પર્ણૈસ્તૃણૈરિતિ વર્તયંશ્ચરેત્ ૨ અન્તતઃ પ્રવૃત્તાનિ ૩ તતોઽપો વાયુમાકાશમિત્યભિનિશ્રયેત્ ૪ તેષામુત્તર ઉત્તરઃ સંયોગઃ ફલતો વિશિષ્ટઃ ૫ અથ વાનપ્રસ્થસ્યૈવાનુપૂર્વ્યમેક ઉપદિશન્તિ ૬ વિદ્યાં સમાપ્ય દારં કૃત્વાગ્નીનાધાય કર્માણ્યારભતે સોમાવરાર્ધ્યાનિ યાનિ શ્રૂયન્તે ૭ ગૃહાન્કૃત્વા સદારઃ સપ્રજઃ સહાગ્નિભિર્બહિર્ગ્રામાદ્વસેત્ ૮ એકો વા ૯ શિલોઞ્છેન વર્તયેત્ ૧૦ ન ચાત ઊર્ધ્વં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ ૧૧ અભિષિક્તશ્ચ જુહુયાત્ ૧૨ શનૈરપોઽભ્યવેયાદભિઘ્નન્ન્ અભિમુખમાદિત્યમુદકમુપસ્પૃશેત્ ૧૩ ઇતિ સર્વત્રોદકોપસ્પર્શનવિધિઃ ૧૪ તસ્ય દ્વંદ્વં દ્ર વ્યાણામેક ઉપદિશન્તિ પાકાર્થભોજનાર્થવાસિપરશુદાત્રકાજાનામ્ ૧૫ દ્વંદ્વાનામેકૈકમાદાયેતરાણિ દત્વારણ્યમવતિષ્ઠેત ૧૬ તસ્યારણ્યેનૈવાત ઊર્ધ્વં હોમો વૃત્તિઃ પ્રતીક્ષાચ્છાદનં ચ ૧૭ યેષુ કર્મસુ પુરોડાશાશ્ચરવસ્તેષુ કાર્યાઃ ૧૮ સર્વં ચોપાંશુ સહ સ્વાધ્યાયેન ૧૯ નારણ્યમભ્યાશ્રાવયેત્ ૨૦ અગ્ન્યર્થં શરણમ્ ૨૧ આકાશે સ્વયમ્ ૨૨ અનુપસ્તીર્ણે શય્યાસને ૨૩ નવે સસ્યે પ્રાપ્તે પુરાણમનુજાનીયાત્ ૨૪

ભૂયાંસં વા નિયમમિચ્છન્ન્ અન્વહમેવ પાત્રેણ સાયં પ્રાતરર્થમાહરેત્ ૧ તતો મૂલૈઃ ફલૈઃ પર્ણૈસ્તૃણૈરિતિ વર્તયંશ્ચરેદન્તતઃ પ્રવૃત્તાનિ તતોઽપો વાયુમાકાશમિત્યભિનિશ્રયેત્તેષામુત્તર ઉત્તરઃ સંયોગઃ ફલતો વિશિષ્ટઃ ૨ અથ પુરાણે શ્લોકાવુદાહરન્તિ ૩ અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ યે પ્રજામીશિરર્ષયઃ । દક્ષિણેનાર્યમ્ણઃ પન્થાનં તે શ્મશાનાનિ ભેજિરે ૪ અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ યે પ્રજાં નેષિરર્ષયઃ । ઉત્તરેણાર્યમ્ણઃ પન્થાનં તેઽમૃતત્વં હિ કલ્પતે ૫ ઇત્યૂર્ધ્વરેતસાં પ્રશંસા ૬ અથાપિ સંકલ્પસિદ્ધયો ભવન્તિ ૭ યથા વર્ષં પ્રજાદાનં દૂરે દર્શનં મનોજવતા યચ્ચાન્યદેવં યુક્તમ્ ૮ તસ્માચ્છ્રુતિતઃ પ્રત્યક્ષફલત્વાચ્ચ વિશિષ્ટાનાશ્રમાનેતાનેકે બ્રુવતે ૯ ત્રૈવિદ્યવૃદ્ધાનાં તુ વેદાઃ પ્રમાણમિતિ નિષ્ઠા તત્ર યાનિ શ્રૂયન્તે વ્રીહિયવપશ્વાજ્યપયઃકપાલપત્નીસંબન્ધાન્યુચ્ચૈર્નીચૈઃ કાર્યમિતિ તૈર્વિરુદ્ધ આચારોઽપ્રમાણમિતિ મન્યન્તે ૧૦ યત્તુ શ્મશાનમુચ્યતે નાનાકર્મણામેષોઽન્તે પુરુષસંસ્કારો વિધીયતે ૧૧ તતઃ પરમનન્ત્યં ફલં સ્વર્ગ્યશબ્દં શ્રૂયતે ૧૨

અથાપ્યસ્ય પ્રજાતિમમૃતમામ્નાય આહ । પ્રજામનુ પ્રજાયસે તદુ તે મર્ત્યામૃતમિતિ ૧ અથાપિ સ એવાયં વિરૂઢઃ પૃથક્ પ્રત્યક્ષેણોપલભ્યતે દૃશ્યતે ચાપિ સારૂપ્યં દેહત્વમેવાન્યત્ ૨ તે શિષ્ટેષુ કર્મસુ વર્તમાનાઃ પૂર્વેષાં સાંપરાયેણ કીર્તિં સ્વર્ગં ચ વર્ધયન્તિ ૩ એવમવરોઽવરઃ પરેષામ્ ૪ આ ભૂતસંપ્લવાત્તે સ્વર્ગજિતઃ ૫ પુનઃ સર્ગે બીજાર્થા ભવન્તીતિ ભવિષ્યત્પુરાણે ૬ અથાપિ પ્રજાપતેર્વચનમ્ ૭ ત્રયીં વિદ્યાં બ્રહ્મચર્યં પ્રજાતિં શ્રદ્ધાં તપો યજ્ઞમનુપ્રદાનમ્ । ય એતાનિ કુર્વતે તૈરિત્સહ સ્મો રજો ભૂત્વા ધ્વંસતેઽન્યત્પ્રશંસન્ન્ ઇતિ ૮ તત્ર યે પાપકૃતસ્ત એવ ધ્વંસન્તિ યથા પર્ણં વનસ્પતેર્ન પરાન્હિંસન્તિ ૯ નાસ્યાસ્મિંલ્ લોકે કર્મભિઃ સંબન્ધો વિદ્યતે તથા પરસ્મિન્કર્મફલૈઃ ૧૦ તદેતેન વેદિતવ્યમ્ ૧૧ પ્રજાપતેરૃષીણામિતિ સર્ગોઽયમ્ ૧૨ તત્ર યે પુણ્યકૃતસ્તેષાં પ્રકૃતયઃ પરા જ્વલન્ત્ય ઉપલભ્યન્તે ૧૩ સ્યાત્તુ કર્માવયવેન તપસા વા કશ્ચિત્સશરીરોઽન્તવન્તં લોકં જયતિ સંકલ્પસિદ્ધિશ્ચ સ્યાન્ન તુ તજ્જ્યૈષ્ઠ્યમાશ્રમાણામ્ ૧૪

વ્યાખ્યાતાઃ સર્વવર્ણાનાં સાધારણવૈશેષિકા ધર્માઃ । રાજ્ઞસ્તુ વિશેષાદ્વક્ષ્યામઃ ૧ દક્ષિણાદ્વારં વેશ્મ પુરં ચ માપયેત્ ૨ અન્તરસ્યાં પુરિ વેશ્મ ૩ તસ્ય પુરસ્તાદાવસથસ્તદામન્ત્રણમિત્યાચક્ષતે ૪ દક્ષિણેન પુરં સભા દક્ષિણોદગ્દ્વારા યથોભયં સંદૃશ્યેત બહિરન્તરં ચેતિ ૫ સર્વેષ્વેવાજસ્રા અગ્નયઃ સ્યુઃ ૬ અગ્નિપૂજા ચ નિત્યા યથા ગૃહમેધે ૭ આવસથે શ્રોત્રિયાવરાર્ધ્યાનતિથીન્વાસયેત્ ૮ તેષાં યથાગુણમાવસથાઃ શય્યાન્નપાનં ચ વિદેયમ્ ૯ ગુરૂનમાત્યાંશ્ચ નાતિજીવેત્ ૧૦ ન ચાસ્ય વિષયે ક્ષુધા રોગેણ હિમાતપાભ્યાં વાવસીદેદભાવાદ્બુદ્ધિપૂર્વં વા કશ્ચિત્ ૧૧ સભાયા મધ્યેઽધિદેવનમુદ્ધત્યાવોક્ષ્યાક્ષાન્નિવપેદ્યુગ્માન્વૈભીતકાન્યથાર્થાન્ ૧૨ આર્યાઃ શુચયઃ સત્યશીલા દીવિતારઃ સ્યુઃ ૧૩ આયુધગ્રહણં નૃત્તગીતવાદિત્રાણીતિ રાજાધીનેભ્યોઽન્યત્ર ન વિદ્યેરન્ ૧૪ ક્ષેમકૃદ્રા જા યસ્ય વિષયે ગ્રામેઽરણ્યે વા તસ્કરભયં ન વિદ્યતે ૧૫

ઇતિ નવમઃ પટલઃ
ભૃત્યાનામનુપરોધેન ક્ષેત્રં વિત્તં ચ દદદ્બ્રાહ્મણેભ્યો યથાર્હમનન્તાંલ્ લોકાનભિજયતિ ૧ બ્રાહ્મણસ્વાન્યપજિગીષમાણો રાજા યો હન્યતે તમાહુરાત્મયૂપો યજ્ઞોઽનન્તદક્ષિણ ઇતિ ૨ એતેનાન્યે શૂરા વ્યાખ્યાતાઃ પ્રયોજને યુધ્યમાનાસ્તનુત્યજઃ ૩ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચાર્યાન્શુચીન્સત્યશીલાન્પ્રજાગુપ્તયે નિદધ્યાત્ ૪ તેષાં પુરુષાસ્તથાગુણા એવ સ્યુઃ ૫ સર્વતો યોજનં નગરં તસ્કરેભ્યો રક્ષ્યમ્ ૬ ક્રોશો ગ્રામેભ્યઃ ૭ તત્ર યન્મુષ્યતે તૈસ્તત્પ્રતિદાપ્યમ્ ૮ ધાર્મ્યં શુલ્કમવહારયેત્ ૯ અકરઃ શ્રોત્રિયઃ ૧૦ સર્વવર્ણાનાં ચ સ્ત્રિયઃ ૧૧ કુમારાશ્ચ પ્રાગ્ વ્યઞ્જનેભ્યઃ ૧૨ યે ચ વિદ્યાર્થા વસન્તિ ૧૩ તપસ્વિનશ્ચ યે ધર્મપરાઃ ૧૪ શૂદ્ર શ્ચ પાદાવનેક્તા ૧૫ અન્ધમૂકબધિરરોગવિષ્ટાશ્ચ ૧૬ યે વ્યર્થા દ્ર વ્યપરિગ્રહૈઃ ૧૭ અબુદ્ધિપૂર્વમલંકૃતો યુવા પરદારમનુપ્રવિશન્કુમારીં વા વાચા બાધ્યઃ ૧૮ બુદ્ધિપૂર્વં તુ દુષ્ટભાવો દણ્ડ્યઃ ૧૯ સંનિપાતે વૃત્તે શિશ્નચ્છેદનં સવૃષણસ્ય ૨૦ કુમાર્યાં તુ સ્વાન્યાદાય નાશ્યઃ ૨૧ અથ ભૃત્યે રાજ્ઞા ૨૨ રક્ષ્યે ચાત ઊર્ધ્વં મૈથુનાત્ ૨૩ નિર્વેષાભ્યુપાયે તુ સ્વામિભ્યોઽવસૃજેત્ ૨૪

ચરિતે યથાપુરં ધર્માદ્ધિ સંબન્ધઃ ૧ સગોત્રસ્થાનીયાં ન પરેભ્યઃ સમાચક્ષીત ૨ કુલાય હિ સ્ત્રી પ્રદીયત ઇત્યુપદિશન્તિ ૩ તદિન્દ્રિ યદૌર્બલ્યાદ્વિપ્રતિપન્નમ્ ૪ અવિશિષ્ટં હિ પરત્વં પાણેઃ ૫ તદ્વ્યતિક્રમે ખલુ પુનરુભયોર્નરકઃ ૬ નિયમારમ્ભણો હિ વર્ષીયાનભ્યુદય એવમારમ્ભણાદપત્યાત્ ૭ નાશ્ય આર્યઃ શૂદ્રા યામ્ ૮ વધ્યઃ શૂદ્ર આર્યાયામ્ ૯ દારં ચાસ્ય કર્શયેત્ ૧૦ સવર્ણાયામન્યપૂર્વાયાં સકૃત્સંનિપાતે પાદઃ પતતીત્યુપદિશન્તિ ૧૧ એવમભ્યાસે પાદઃ પાદઃ ૧૨ ચતુર્થે સર્વમ્ ૧૩ જિહ્વાચ્છેદનં શૂદ્ર સ્યાર્યં ધાર્મિકમાક્રોશતઃ ૧૪ વાચિ પથિ શય્યાયામાસન ઇતિ સમીભવતો દણ્ડતાડનમ્ ૧૫ પુરુષવધે સ્તેયે ભૂમ્યાદાન ઇતિ સ્વાન્યાદાય વધ્યઃ ૧૬ ચક્ષુનિરોધસ્ત્વેતેષુ બ્રાહ્મણસ્ય ૧૭ નિયમાતિક્રમણમન્યં વા રહસિ બન્ધયેત્ ૧૮ આ સમાપત્તેઃ ૧૯ અસમાપત્તૌ નાશ્યઃ ૨૦ આચાર્ય ઋત્વિક્ સ્નાતકો રાજેતિ ત્રાણં સ્યુરન્યત્ર વધ્યાત્ ૨૧

ઇતિ દશમઃ પટલઃ
ક્ષેત્રં પરિગૃહ્યોત્થાનાભાવાત્ફલાભાવે યઃ સમૃદ્ધઃ સ ભાવિ તદપહાર્યઃ ૧ અવશિનઃ કીનાશસ્ય કર્મન્યાસે દણ્ડતાડનમ્ ૨ તથા પશુપસ્ય ૩ અવરોધનં ચાસ્ય પશૂનામ્ ૪ હિત્વા વ્રજમાદિનઃ કર્શયેત્પશૂન્નાતિપાતયેત્ ૫ અવરુધ્ય પશૂન્મારણે નાશને વા સ્વામિભ્યોઽવસૃજેત્ ૬ પ્રમાદાદરણ્યે પશૂનુત્સૃષ્તાન્દૃષ્ટ્વા ગ્રામમાનીય સ્વામિભ્યોઽવસૃજેત્ ૭ પુનઃ પ્રમાદે સકૃદવરુધ્ય ૮ તત ઊર્ધ્વં ન સૂર્ક્ષેત્ ૯ પરપરિગ્રહમવિદ્વાનાદદાન એધોદકે મૂલે પુષ્પે ફલે ગન્ધે ગ્રાસે શાક ઇતિ વાચા બાધ્યઃ ૧૦ વિદુષો વાસસઃ પરિમોષણમ્ ૧૧ અદણ્ડ્યઃ કામકૃતે તથા પ્રાણસંશયે ભોજનમાદદાનઃ ૧૨ પ્રાપ્તનિમિત્તે દણ્ડાકર્મણિ રાજાનમેનઃ સ્પૃશતિ ૧૩

પ્રયોજયિતા મન્તા કર્તેતિ સ્વર્ગનરકફલેષુ કર્મસુ ભાગિનઃ ૧ યો ભૂય આરભતે તસ્મિન્ફલવિશેષઃ ૨ કુટુમ્બિનૌ ધનસ્યેશતે ૩ તયોરનુમતેઽન્યેઽપિ તદ્ધિતેષુ વર્તેરન્ ૪ વિવાદે વિદ્યાભિજનસંપન્ના વૃદ્ધા મેધાવિનો ધર્મેષ્વવિનિપાતિનઃ ૫ સંદેહે લિઙ્ગતો દૈવેનેતિ વિચિત્ય ૬ પુણ્યાહે પ્રાતરગ્નાવિદ્ધે ઽપામન્તે રાજવત્યુભયતઃ સમાખ્યાપ્ય સર્વાનુમતે મુખ્યઃ સત્યં પ્રશ્નં બ્રૂયાત્ ૭ અનૃતે રાજા દણ્ડં પ્રણયેત્ ૮ નરકશ્ચાત્રાધિકઃ સાંપરાયે ૯ સત્યે સ્વર્ગઃ સર્વભૂતપ્રશંસા ચ ૧૦ સા નિષ્ઠા યા વિદ્યા સ્ત્રીષુ શૂદ્રે ષુ ચ ૧૧ આથર્વણસ્ય વેદસ્ય શેષ ઇત્યુપદિશન્તિ ૧૨ કૃચ્છ્રા ધર્મસમાપ્તિઃ સમામ્નાતેન । લક્ષણકર્મણાત્તુ સમાપ્યતે ૧૩ તત્ર લક્ષણમ્ । સર્વજનપદેષ્વેકાન્તસમાહિતમાર્યાણાં વૃત્તં સમ્યગ્વિનીતાનાં વૃદ્ધાનામાત્મવતામલોલુપાનામદામ્ભિકાનાં વૃત્તસાદૃશ્યં ભજેત । એવમુભૌ લોકાવભિજયતિ ૧૪ સ્ત્રીભ્યઃ સર્વવર્ણેભ્યશ્ચ ધર્મશેષાન્પ્રતીયાદિત્યેક ઇત્યેકે ૧૫

ઇત્યેકાદશઃ પટલઃ
ઇતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
સમાપ્તં ચેદમાપસ્તમ્બીયધર્મસૂત્રમ્
બાહ્યસૂત્રાણી