અમૃતબિન્દૂપનિષદ્ · અધ્યાય 1

અમૃતબિન્દૂપનિષદ્
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાંસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ।
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યોઽરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ।
હરિઃ ૐ ॥
મનો હિ દ્વિવિધં પ્રોક્તં શુદ્ધં ચાશુદ્ધમેવ ચ ।
અશુદ્ધં કામસંકલ્પં શુદ્ધં કામવિવર્જિતમ્

મન એવ મનુષ્યાણાં કારણં બન્ધમોક્ષયોઃ ।
બન્ધાય પિષ્યાસક્તં મુક્તંયે નિર્વિષયં સ્મૃતમ્

યતો નિર્વિષ્યસ્યાસ્ય મનસો મુક્તિરિષ્યતે ।
અતો નિર્વિષયં નિત્યં મનઃ કાર્યં મુમુક્ષુણા

નિરસ્તનિષયાસઙ્ગં સંનિરુદ્ધં મનો હૃદિ ।
યદાઽઽયાત્યાત્મનો ભાવં તદા તત્પરમં પદમ્

તાવદેવ નિરોદ્ધવ્યં યાવદ્ધૃતિ ગતં ક્ષયમ્ ।
એતજ્જ્ઞાનં ચ ધ્યાનં ચ શેષો ન્યાયશ્ચ વિસ્તરઃ

નૈવ ચિન્ત્યં ન ચાચિન્ત્યં ન ચિન્ત્યં ચિન્ત્યમેવ ચ ।
પક્ષપાતવિનિર્મુક્તં બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા

સ્વરેણ સંધયેદ્યોગમસ્વરં ભાવયેત્પરમ્ ।
અસ્વરેણાનુભાવેન નાભાવો ભાવ ઇષ્યતે

તદેવ નિષ્કલં બ્રહ્મ નિર્વિકલ્પં નિરઞ્જનમ્ ।
તદબ્રહ્મામિતિ જ્ઞાત્વા બ્રહ્મ સંપદ્યતે ધ્રુવમ્

નિર્વિકલ્પમનન્તં ચ હેતુદ્યાષ્ટાન્તવર્જિતમ્ ।
અપ્રમેયમનાદિં ચ યજ્ઞાત્વા મુચ્યતે બુધઃ

ન નિરોધો ન ચોત્પત્તિર્ન બદ્ધો ન ચ સાધકઃ ।
ન મુમુક્ષુર્ન વૈ મુક્ત ઇત્યેષા પરમાર્થતા

એક એવાઽઽત્મા મન્થવ્યો જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ ।
સ્થાનત્રયવ્યતીતસ્ય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

એક એવ હિ ભૂતાત્મા ભૂતે ભૂતે વ્યવસ્થિતઃ ।
એકધા બહુધા ચૈવ દૃષ્યતે જલચન્દ્રવત્

ઘટસંવૃતમાકાશં નીયમાનો ઘટે યથા ।
ઘટો નીયેત નાઽકાશઃ તદ્ધાજ્જીવો નભોપમઃ

ઘટવદ્વિવિધાકારં ભિદ્યમાનં પુનઃ પુનઃ ।
તદ્ભેદે ન ચ જાનાતિ સ જાનાતિ ચ નિત્યશઃ

શબ્દમાયાવૃતો નૈવ તમસા યાતિ પુષ્કરે ।
ભિન્નો તમસિ ચૈકત્વમેક એવાનુપશ્યતિ

શબ્દાક્ષરં પરં બ્રહ્મ તસ્મિન્ક્ષીણે યદક્ષરમ્ ।
તદ્વિદ્વાનક્ષરં ધ્યાયેચ્દ્યદીચ્છેછાન્તિમાત્મનઃ

દ્વે વિદ્યે વેદિતવ્યે તુ શબ્દબ્રહ્મ પરં ચ યત્ ।
શબ્દબ્રહ્માણિ નિષ્ણાતઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

ગ્રન્થમભ્યસ્ય મેધાવી જ્ઞાનવીજ્ઞાનતત્પરઃ ।
પલાલમિવ ધાન્યાર્યી ત્યજેદ્ગ્રન્થમશેષતઃ

ગવામનેકવર્ણાનાં ક્ષીરસ્યાપ્યેકવર્ણતા ।
ક્ષીરવત્પષ્યતે જ્ઞાનં લિઙ્ગિનસ્તુ ગવાં યથા

ધૃતમિવ પયસિ નિગૂઢં ભૂતે ભૂતે ચ વસતિ વિજ્ઞાનમ્ ।
સતતં મનસિ મન્થયિતવ્યં મનુ મન્થાનભૂતેન

જ્ઞાનનેત્રં સમાધાય ચોદ્ધરેદ્વહ્ગિવત્પરમ્ ।
નિષ્કલં નિશ્ચલં શાન્તં તદ્બ્રહ્માહમિતિ સ્મૃતમ્

સર્વભૂતાધિવાસં યદ્ભૂતેષુ ચ વસત્યપિ ।
સર્વાનુગ્રાહકત્વેન તદ્સ્મ્યહં વાસુદેવઃ

ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શૃણુયામ દેવાઃ ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાંસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ।
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યોઽરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ।
॥ ઇત્યથર્વવેદેઽમૃત્બિન્દૂપનિષત્સમાપ્તા ॥