આગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
ઉપનયનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ સપ્તમે વર્ષે બ્રાહ્મણમુપનયીતૈકાદશવર્ષે રાજન્યં દ્વાદશે વર્ષે વૈશ્યમ્ । વસન્તે બ્રાહ્મણં ગ્રીષ્મે રાજન્યં શરદિ વૈશ્યમ્ । આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે વિશેષેણ પુંનામધેયે યુગ્માન્ બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા અશિતસ્ય કુમારસ્ય કેશાન્ વાપયિત્વા સ્નાતયલઙ્કૃતમહતં વાસઃ પરિધાપ્ય પ્રાચીનપ્રવણ ઉદીચીનપ્રવને પ્રાગુદક્પ્રવણે સમે વા દેશે ઉદ્ધત્યાવોક્ષ્ય સિકતાભિઃ સ્થણ્ડિલં કૃત્વોલ્લિખ્યાગ્નિં મથિત્વા લૌકિકં વાહૃત્ય નિધાપ્યોપસમાદધાતિ । પ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈઃ પરિસ્તૃણાત્યપિવોદગગ્રાઃ પશ્ચાત્ પુરસ્તાચ્ચ ભવન્તિ । દક્ષિણાનુત્તરાન્ કરોત્યુત્તરાનધરાન્ યદિ પ્રાગુદગગ્રાઃ । દક્ષિણેનાગ્નિં બ્રહ્માયતને દર્ભાન્ સઁસ્તીર્ય મયિ ગૃહ્ણામિ યો નો અગ્નિઃ ઇતિ દ્વાભ્યામાત્માનમગ્નિં ગૃહીત્વોત્તરેણાગ્નિં દર્ભાન્ સઁસ્તીર્યાથાસ્ય દ્રવ્યાણિ પ્રયુનક્તિ । અશ્માનમહતં વાસોઽજિનં મૌઞ્જીમેખલાં ત્રિવૃતાં બ્રાહ્મણસ્ય જ્યાં રાજન્યસ્ય આવિકં વૈશ્યસ્ય બૈલ્વં પાલાશં વા દણ્ડં બ્રાહ્મણસ્ય નૈયગ્રોધં રાજન્યસ્યૌદુમ્બરં વૈશ્યસ્યૈકવિંશતિદારુમિધ્મમસ્યેત્યાહુતિપરિમાણં વા । એતસ્મિન્ શમ્યાઃ પરિધીનિધ્મ ઉપસન્નહ્યતિ । દર્વીં કૂર્ચમાજ્યસ્થાલીં પ્રણીતાપ્રણયં યેન ચાન્યાનિ પ્રોક્ષ્યતે તચ્ચ સકૃદેવસર્વાણિ યથોપપદં વા એતસ્મિન્ કાલે બ્રહ્મા યજ્ઞોપવીતં કૃત્વાપ આચમ્યાપરેણાગ્નિં દક્ષિણાતિક્રમ્ય બ્રહ્માસનાત્ તૃણં નિરસ્યાપ ઉપસ્પૃશ્યાગ્નિમભિમુખમુપવિશતિ । સમાવપ્રચ્છિન્નાગ્રૌ દર્ભૌ પ્રાદેશમાત્રે પવિત્રે કૃત્વા અન્યેન નખાચ્છિત્ત્વાદ્ભિરનુમૃજ્ય પવિત્રાન્તર્હિતે પાત્રેઽપ આનીયોપબિલં પૂરયિત્વા ઉદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં ત્રિરુત્પૂયોત્તરેણાગ્નિં દર્ભેષુ સાદયિત્વા દર્ભૈરપિદધાતિ । તિરઃપવિત્રં પ્રોક્ષણીઃ સંસ્કૃત્ય યથા પુરસ્તાદ્ બિલવન્ત્યુત્તાનાનિ કૃત્વા વિષાયેધ્મં ત્રિઃ સર્વાભિઃ પ્રોક્ષતિ । દર્વીં નિષ્ટપ્ય સમ્મૃજ્ય પુનર્નિષ્ટપ્ય નિદધાતિ । સમાગ્રાનભ્યુક્ષ્યાગ્નાવાદધાતિ । આજ્યં વિલાપ્ય પવિત્રાન્તર્હિતાયામાજ્યસ્થાલ્યામાજ્યં નિરુપ્યોદીચોઽઙ્ગારાન્નિરૂહ્ય તેષ્વધિશ્રિત્ય અવદ્યોત્ય દર્ભતૃણાભ્યાં પ્રત્યસ્ય ત્રિઃ પર્યગ્નિ કૃત્વા ઉદગુદ્વાસ્યાઙ્ગારાન્ પ્રત્યૂહ્ય ઉદગગ્રાભ્યાં પવિત્રાભ્યાં પુનરાહાર માજ્યં ત્રિરુત્પૂય પવિત્રે અગ્નાવાદધાતિ । શમ્યાભિઃ પરિધિભિઃ પરિદધાત્યપરેણાગ્નિજુદીચીનકુમ્ભાં મધ્યમાં નિદધાતિ । દક્ષીણેનાગ્નિં સંસ્પૃષ્ટ્વા મધ્યમયા પ્રાચીનકુમ્બામ્ ઉત્તરેણાગ્નિં સંસ્પૃષ્ટ્વા મધ્યમયા પ્રાચીનકુમ્બામ્ અપરેણાગ્નિં પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ । દક્ષિણતો યજ્ઞોપવીત્યાચાન્તઃ કુમાર ઉપવિશ્યાન્વારભતે । અથ પરિષિઞ્ચતિ । અદિતેઽનુમન્યસ્વ ઇતિ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનમ્ અનુમતેઽનુમન્યસ્વ ઇતિ પશ્ચાદુદીચીનં સરસ્વતેઽનુયન્યસ્વ ઇતિ ઉત્તરતઃ પ્રાચીનં દેવ સવિતઃ પ્રસુવ ઇતિ સર્વતઃ પ્રદક્ષિણં પરિષિચ્યેધ્યમાજ્યેનાભ્યજ્યાભ્યાદધાતિ । અયં ત ઇધ્મ આત્મા જાતવેદસ્તેનેધ્યસ્વ વર્ધસ્વ ચેદ્ધ વર્ધય ચાસ્માન્ પ્રજયા પશુભિઃ બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહા ઇતિ અથ દર્વ્યા જુહોતિ । ઉત્તરં પરિધિસન્ધિમન્વવહૃત્ય પ્રજાપતયે યનસે સ્વાહા ઇતિ મનસા ધ્યાયન્ દક્ષિણાપ્રાઞ્ચમુદઞ્ચમૃજું સન્તતં જુહોતિ । દક્ષિણં પરિધિસન્ધિમન્વવહૃત્ય ઇન્દ્રાય સ્વાહા ઇતિ પ્રાઞ્ચમુદઞ્ચમૃજુમ્ આઘારાવાઘાર્યાજ્યભાગૌ જુહોતિ । અગ્નયે સ્વાહા ઇત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધે । સોમાય સ્વાહા ઇતિ દક્ષિણાર્ધપૂર્વાર્ધે । તાવન્તરેણેતરાહુતીર્જુહોતિ । યુક્તો વહ જાતવેદઃ પુરસ્તાદગ્ને વિદ્ધિ કર્મ ક્રિયમાણં યથેદમ્ । ત્વં ભિષગ્ ભેષજસ્યાસિ કર્તા ત્વયા ગા અશ્વાન્ પુરુષાન્ સનેમિ સ્વાહા । યા તિરશ્ચી નિપદ્યસેઽહં વિધરણી ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયાગ્નૌ સઁરાધન્યૈ યજે સ્વાહા । સંરાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । પ્રસાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । ભૂઃ સ્વાહા । ભુવઃ સ્વાહા । સ્વઃ સ્વાહા । ભૂર્ભુવઃસ્વઃ સ્વાહા ઇતિ । સર્વદર્વીહોમાનામેષ કલ્પઃ

મન્ત્રાન્તે નિત્યઃ સ્વાહાકારોઽમન્ત્રાસ્વમુષ્મૈ સ્વાહેતિ । યથાદૈવતમ્ ભૂર્ભુવસ્સ્વરિતિ વ્યાહૃતિભિર્જુહોત્યેકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ । આયુર્દા અગ્ન ઇત્યેષઃ । આયુર્દા દેવ જરસં ગૃણાનો ઘૃતપ્રતીકો ઘૃતપૃષ્ઠો અગ્ને । ઘૃતં પિવન્નમૃતં ચારુ ગવ્યં પિતેવ પુત્રં જરસે નયેમં સ્વાહા ઇતિ । ઇમં મે વરુણ તત્ત્વાયામિ ત્વન્નો અગ્ને સ ત્વન્નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસ્યયાસન્મનસા હિતઃ અયાસન્ હવ્યમૂહિષે અયાનો ધેહિ ભેષજં સ્વાહા । પ્રજાપતય ઇત્યેષા । યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચં યદ્વા ન્યૂનમિહાકરમ્ । અગ્નિષ્ટત્ સ્વિષ્ટકૃદ્વિદ્વાન્ સર્વં સ્વિષ્ટં સુહુતં કરોતુ મે । અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સુહુતહુતે સર્વહુતે સર્વપ્રાયશ્ચિત્તાહુતીનાં કામાનાં સમર્ધયિત્રે સ્વાહા । ઇત્યુત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધેઽસંસક્તામિતરાભિરાહુતિભિર્જુહોતિ । અત્રૈકે જયાભ્યાતાનાન્ રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુયજુહ્વતિ પુરસ્તાત્ સ્વિષ્ટકૃતઃ । ચિત્તં ચ સ્વાહા ચિત્તિશ્ચ સ્વાહા । ઇતિ જયાઞ્જુહોતિ । ચિત્તાય સ્વાહા । ચિત્તયે સ્વાહા ઇતિ વા । અગ્નિર્ભૂતાનામધિપતિસ્સ માવતુ ઇત્યભ્યાતાનાન્ । અસ્મિન્ બ્રહ્મન્નસ્મિન્ ક્ષત્ર ઇત્યભ્યાતાનેષ્વનુયુઞ્જતિ । પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે ઇતિ પ્રાચીનાવીતી જુહોત્યુપતિષ્ઠતિ । ઋતાષાડ્ ઋતધામા ઇતિ રાષ્ટ્રભૃતઃ । પર્યાયમનુદ્રુત્ય તસ્મૈ સ્વાહા ઇતિ પૂર્વામાહુતીં જુહોતિ । તાભ્યસ્સ્વાહા ઇત્યુત્તરામ્ । અગ્રેણોત્તરં પરિધિસન્ધિમશ્માનં નિધાય દક્ષિણેન પાદેન કુમારમાસ્થાપયતિ આતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વઁ સ્થિરો ભવ । પ્રમૃણીહિ દુરસ્યૂન્ સહસ્વ પૃતનાયતઃ । ઇત્યેતેન । અહતં વાસઃ પરિધાપયતિ પૂર્વં નિધાય યા અકૃન્તન્નવયન્ યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તાનભિતોઽદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસે સંવ્યયન્ત્વાયુષ્માનિદં પરિધત્સ્વ વાસઃ । પરિધત્ત ધત્ત વાસસૈનં શતાયુષં કૃણુત દીર્ઘમાયુઃ । બૃહસ્પતિઃ પ્રાયચ્છદ્વાસ એતત્ સોમાય રાજ્ઞે પરિધાતવા ઉ । જરાં ગચ્છાસિ પરિધત્સ્વ વાસો ભવા કૃષ્ટીનામભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ સુવર્ચા રાયશ્ચ પોષમુપસંવ્યયસ્વ ઇતિ । પરિધાપ્યાભિમન્ત્રયતે પરીદં વાસો અધિતા સ્વસ્તયેઽભૂરાપીનામભિશસ્તિપાવા । શતં ચ જીવ શરદઃ પુરૂચીર્વસૂનિ ચાર્યો વિભજાસિ જીવન્ ॥ ઇત્યેનં મેખલયા ત્રિઃ પ્રદક્ષિણં પરિદધાતિ । દ્વિરિત્યેકે । યા દુરિતાત્ પરિબાધમાના શર્મ વરૂથં પુનતી ન આગાત્ । પ્રાણાપાનાભ્યાં બલમાવહન્તી સ્વસા દેવાનાં સુભગા મેખલેયમ્ । ઇત્યુત્તરતો નાભેસ્ત્રિવૃતં ગ્રન્થિં કૃત્વા દક્ષિણતો નાભેઃ પરિકર્ષતિ । અથાસ્મા અજિનમુત્તરીયં કરોતિ । મિત્રસ્ય ચક્ષુર્ધરુણં બલીયસ્તેજો યશસ્વિ સ્થવિરં સમિદ્ધમ્ । અનાહનસ્યં વસનં જરિષ્ણુ પરીદં વાજ્યજિનં દધત્સ્વ । અસાવદિતિસ્તે કક્ષ્યાં વધ્નાતુ વેદસ્યાનુવક્તવૈ મેધાયૈ શ્રદ્ધાયા અનૂક્તસ્યાનિરાકરણાય બ્રહ્મણે બ્રહ્મવર્ચસાય ઇતિ । કૃષ્ણાજિનં બ્રાહ્મણસ્ય રૌરવં રાજન્યસ્ય વસ્તાજિનં વૈશ્યસ્ય । અથૈનં પરિદદાતિ । પરીયમિન્દ્રં બ્રહ્મણે મહે શ્રોત્રાય દધ્યસિ । યથૈનં જરિમાણે યો જ્યોક્ શ્રોત્રે અધિજાગરત્ । ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ । પરીમમિન્દ્રં બ્રહ્મણે મહે રાષ્ટ્રાય દધ્મસિ । યથૈનં જરિમાણે યો જ્યોગ્રાષ્ટ્રે અધિજાગરત્ । ઇતિ રાજન્યમ્ । પરીમમિન્દ્રં બ્રહ્મણે મહે પોષાય દધ્મસિ । યથૈનં જરિમાણે યો જ્યોક્ પોષે અધિજાગરત્ । ઇતિ વૈશ્યમ્ અપ્રેણાગ્નિમુદઞ્ચમ્ ઉપવેશ્યાહુતોચ્છેષં પ્રાશયતિ । ત્વયિ મેધાં ત્વયિ પ્રજાં ત્વય્યગ્નિસ્તેજો દધાતુ । ઇત્યેતૈઃ સન્નદ્ધૈઃ । પૃષદાજ્યમેકે પ્રાશયતિ । યોગે યોગે તવસ્તરમ્ । ઇમમગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ ઇતિ પ્રાશ્નન્તં સમીક્ષતે । પ્રાશયત્યેકે । આચાન્તમુપસ્પર્શયિત્વાભિમન્ત્રયતે શતમિન્નુ શરદો અન્તિ દેવા યત્રાનશ્ચક્રા જરસમ્ તનૂનામ્ । પુત્રાસો યત્ર પિતરો ભવન્તિ મા નો મધ્યા રીરિષતાયુર્ગન્તોઃ । ઇતિ

આગમ્ત્રા સમગન્મહિ પ્રસુમૃત્યું યુયોતન । અરિષ્ટાસ્સઞ્ચરેમહિ સ્વસ્તિ ચરતાદિહ સ્વસ્ત્યા ગૃહેભ્યઃ ઇતિ પ્રદક્ષિનમગ્નિમ્ પરિક્રામન્તમભિમન્ત્રયતે । અથૈનમભિવ્યાહારયતિ બ્રહ્મચર્યમાગામ્ ઉપ મા નયસ્વ । બ્રહ્મચારી ભવાનિ દેવેન સવિત્રા પ્રસૂતઃ ઇતિ । તં પૃચ્છતિ । કો નામાસિ ઇતિ । અસૌ ઇત્યાચષ્ટે યથાનામા ભવતિ । સ્વસ્તિ દેવ સવિતરહં યેનામુના ઋચમધીય ઇતિ નામ નિગૃહ્ણાતિ । શન્નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે શંયોરભિસ્રવન્તુ નઃ ઇત્યદ્ભિર્માર્જયતે

અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણમંસમન્વારભ્ય સવ્યેન સવ્યં વ્યાહૃતિભિઃ સાવિત્ર્યેતિ દક્ષિણં બાહુમધ્યાસ્ય ન્નુપનયતે । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પુષ્ણો હસ્તાભ્યામુપનયેઽસૌ ઇતિ ચ । અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણાતિ । અગ્નિસ્તે હસ્તમગ્રહીત્ । સોમસ્તે હસ્તમગ્રહીત્ । સવિતા તે હસ્તમગ્રહીત્ । સરસ્વતી તે હસ્તમગ્રહીત્ । પૂષા તે હસ્તમગ્રહીત્ । બૃહસ્પતિસ્તે હસ્તમગ્રહીત્ । મિત્રસ્તે હસ્તમગ્રહીત્ । વરુણસ્તે હસ્તમગ્રહીત્ । ત્વષ્ટા તે હસ્તમગ્રહીત્ । ધાતા તે હસ્તમગ્રહીત્ । વિષ્ણુસ્તે હસ્તમગ્રહીત્ । પ્રજાપતિસ્તે હસ્તમગ્રહિત્ । ઇતિ મન્ત્રૈર્દક્ષિણેન હસ્તેન કુમારસ્ય દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં પ્રતિમન્ત્રં ગૃહ્ણાતિ । સવિતા ત્વાભિરક્ષતુ । મિત્રસ્ત્વમસિ શર્મણા । અગ્નિરાચાર્યસ્તવ । દેવેન સવિત્રા પ્રસૂતો બૃહસ્પતેર્બ્રહ્મચારી ભવાસૌ । અપોઽશાન સપિધ આધેહિ કર્મ કુરુ મા દિવા સ્વાપ્સીઃ ઇત્યેનં સંશાસ્તિ ॥ અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણમંસમુપર્યુપરિ અન્વવમૃશ્ય હૃદયદેશમભિમૃશતિ મમ હૃદયં હૃદયં તે અસ્તુ । મમ ચિત્તં ચિત્તેનાન્વેહિ । મમ વાચમેકમના જુષસ્વ । બૃહસ્પતિસ્ત્વા નિયુનક્તુ મહ્યં મામેવાનુસંગૃહસ્વ । મયિ ચિત્તાનિ સન્તુ તે । મયિ સામીચ્યમસ્તુ તે । મહ્યં વાચં નિયચ્છતાત્ । ઇતિ । પ્રાણાનાં ગ્રન્થિરસિ । સ મા વિસ્રસ ઇતિ નાભિદેશમ્ । ભૂર્ભુવઃસ્વઃસુપ્રજાઃ પ્રજયા ભૂયાસમ્ । સુવીરો વીરૈઃ સુવર્ચા વર્ચસા સુપોષા પોષૈઃ સુમેધાઃ મેધયા સુબ્રહ્મા બ્રહ્મચારિભિઃ । ઇત્યેનમભિમન્ત્ર્ય ભૂરૃક્ષુ ત્વા અગ્નૌ પૃથિવ્યાં વાચિ બ્રહ્મણિ દદેઽસૌ । ભુવો યજુષ્ષુ ત્વા વાયાવન્તરિક્ષે પ્રાણે બ્રહ્મણિ દદેઽસૌ । સ્વસ્સામસુ ત્વા સૂર્યે દિવિ ચક્ષુષિ બ્રહ્મણિ દદેઽસૌ । વિષ્ણુતસ્તે પ્રિયોઽસાન્યસૌ । અનલસ્ય તે પ્રિયોઽસાન્યસૌ । ઇદં વત્સ્યાવઃ । પ્રાણ આયુષિ વત્સ્યાવઃ । પ્રાણ આયુષિ વસાસૌ ઇતિ ચ । અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણાતિ અગ્નિરાયુષ્માન્ ઇતિ પઞ્ચભિઃ પર્યાયૈઃ । આયુષ્ટે વિશ્વતોદધાદ્ ઇતિ દક્ષિણે કર્ણે જપિત્વા । આયુર્દા અગ્ન ઇત્યુત્તરે । અગ્નૌ પૃથિવ્યાં પ્રતિતિષ્ઠ વાયાવન્તરિક્ષે સૂર્યે દિવિ યાઁ સ્વસ્તિમગ્નિર્વાયુરાદિત્યશ્ચન્દ્રમા આપોઽનુસઞ્ચરન્તિ તાં સ્વસ્તિમનુસઞ્ચરાસૌ પ્રાણસ્ય બ્રહ્મચાર્ય
ભૂરસૌ ઇત્યુભયત્રાનુષજતિ ।
મેધાં મ ઇન્દ્રો દધાતુ મેધાં દેવી સરસ્વતી
મેધાં મે અશ્વિનાવુભાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ
ઇતિ તસ્ય મુખેન મુખં સન્નિધાય જપતિ । અથૈનં પરિદદાતિ કશકાય ત્વા
પરિદદામિ । અન્તકાય ત્વા પરિદદામિ । અઘોરાય ત્વા પરિદદામિ । યમાય ત્વા પરિદદામિ । ગદાય ત્વા પરિદદામિ । મખાય ત્વા પરિદદામિ । વશિન્યૈ ત્વા પરિદદામિ । પૃથિવ્યૈ ત્વા સવૈશ્વાનરાયૈ પરિદદામિ । અદ્ભ્યસ્ત્વા પરિદદામિ । ઓષધીભ્યસ્ત્વા પરિદદામિ । વનસ્પતિભ્યસ્ત્વા પરિદદામિ । વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્યઃ પરિદદામિ । સર્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ પરિદદામિ । સર્વાભ્યસ્ત્વા દેવતાભ્યઃ પરિદદામિ । અત્ર સાવિત્રીં વાચયતિ યદિ પુરસ્તાદુપેતો ભવતિ । યદ્યનુપેતસ્ત્ર્યહે પર્યપેતે । સદ્યઃ પુષ્કરસાદિઃ । અપ્રેણાગ્નિમુદગગ્રં કૂર્ચં નિધાય તસ્મિન્ પ્રાઙ્મુખ ઉપવિશતિ રાષ્ટ્રભૃદસ્યાચાર્યાસન્દી મા ત્વદ્યોષમ્ ઇતિ । આદિત્યાયાઞ્જલિં કૃત્વા આચાર્યમ્ ઉપસંગૃહ્ય દક્ષિણતઃ કુમાર ઉપવિશ્ય અધીહિ ભોઃ ઇત્યુક્ત્વા । અથાસૌ સાવિત્રીં ભો અનુબ્રૂહિ ઇતિ । ગણાનાં ત્વા ગણપતિઁ હવામહ ઇત્યેનમભિમન્ત્ર્ય અથાસ્મૈ પચ્છોઽગ્રેઽન્વાહાથાર્ધર્ચશોઽથ સન્તતામ્ । ભૂઃ તત્ સવિતુર્વરેણ્યમ્ । ભુવઃ ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । સ્વઃ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ । ભૂર્ભુવઃ તત્ સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । સ્વઃ ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ । ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્ સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યો નઃ પ્રચોદયાત્ ઇતિ

અથ સપ્ત પાલાશીઃ સમિધ આર્દ્રા અપ્રચ્છિન્નાગ્રાઃ પ્રાદેશમાત્રા ઘૃતાક્તા અભ્યાધાપયતિ । અગ્નયે સમિધમાહાર્ષં બૃહતે જાતવેદસે । યથા ત્વમગ્ને સમિધા સમિધ્યસ એવં માં મેધયા પ્રજ્ઞયા પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહા ઇત્યેકામ્ । અગ્નયે સમિધૌ ઇતિ દ્વે । અગ્નયે સમિધ ઇતિ ચતસ્રઃ । અથ પરિષિઞ્ચતિ યથા પુરસ્તાદ્ અન્વમંસ્થાઃ માસાવીઃ ઇતિ મન્ત્રાન્તાન્ સન્નમયતિ । અથ દેવતા ઉપતિષ્ઠતે અગ્ને વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ ઇત્યગ્નિં વાયો વ્રતપત ઇતિ વાયુમ્ આદિત્ય વ્રતપત ઇત્યાદિત્યં વ્રતાનાં વ્રતપત ઇતિ વ્રતપતિમ્ । અત્ર ગુરવે વરં દદાતિ । ઉદાયુષા ઇત્યુત્થાપ્ય સૂર્યૈષ તે પુત્રસ્તં તે પરિદદામિ ઇતિ પરિદાય તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરત્ । પશ્યેમ શરદશ્શતમ્ । જીવેમ શરદશ્શતમ્ । નન્દામ શરદશ્શતમ્ । મોદામ શરદશ્શતમ્ । ભવામ શરદશ્શતમ્ । શૃણવામ શરદશ્શતમ્ । પ્રબ્રવામ શરદશ્શતમ્ । અજીતાઃ સ્યામ શરદશ્શતમ્ । જ્યોક્ ચ સૂર્યં દૃશે ઇત્યાદિત્યમુપતિષ્ઠતે । અગ્નિષ્ટ આયુઃ પ્રતરાં કૃણોતુ । અગ્નિષ્ટે પુષ્ટિં પ્રતરાં દધાતુ । ઇન્દ્રો મરુદ્ભિરિહ તે દદાતુ । આદિત્યસ્તે વસુભિરાદધાતુ । ઇતિ દણ્ડં પ્રદાયામત્રં પ્રયચ્છતિ । અથાહ ભિક્ષાચર્યં ચર ઇતિ । સ માતરમેવાગ્રે ભિક્ષેત । અતોઽન્યેષુ રાતિકુલેષ્વાહૃત્ય ભૈક્ષમિતિ પ્રાહ । યસ્ય તે પ્રથમવાસ્યં હરામસ્તં ત્વા વિશ્વે અવન્તુ દેવાઃ । તં ત્વા ભ્રાતરઃ સુવૃધો વર્ધમાનમનુજાયન્તાં બહવસ્સુજાતમ્ ઇતિ પ્રથમવાસ્યમસ્યાદત્તે । ઉપસ્થિતેઽન્ન ઓદનસ્પાપૂપાનાં સક્તૂનાં સમવદાય સર્પિર્મિશ્રસ્ય જુહોતિ । અગ્નયે સ્વાહા । સોમાય સ્વાહા । અગ્નયેઽન્નાદાય સ્વાહા । અગ્નયેઽન્નપતયે સ્વાહા । પ્રજાપતયે સ્વાહા । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સ્વાહા । સર્વાભ્યો દેવતાભ્યઃ સ્વાહા । અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા ઇતિ । સર્વત્રૈવમનાદિષ્ટદેવતમમુષ્મૈ સ્વાહા અમુષ્મૈ સ્વાહેતિ । યથાદૈવતમાદિષ્ટદૈવતમ્ । એતેષામેવાસાં સમવદાય પ્રાગગ્રેષુ દર્ભેષુ બલિં કરોતિ વાસ્તુપતયે સ્વાહા ઇતિ । ત્રિવૃતા અન્નેન બ્રાહ્મણાન્ પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિં વાચયિત્વા ત્ર્યહવ્રતં ચરત્યક્ષારલવણમશમીધાન્યં ભુઞ્જાનઃ અધશ્શાયી અમૃણ્મયપાયી અશૂદ્રોચ્છિષ્ટમધુમાંસાશી અદિવાસ્વાપી ઉભૌ કાલૌ ભિક્ષાચર્યમુદકુમ્ભમિત્યાહરન્નહરહઃ કાષ્ઠકલામ્ । ઉભૌ કાલૌ સાયં સાયં વા સમિધોઽભ્યાદધાતિ । યથાહ તદ્વસવો ગૌર્યમ્ ઇતિ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિમૃજ્ય પરિષિઞ્ચતિ । યથા પુરસ્તાદ્વ્યાહૃતીભિઃ સમિધોઽભ્યાદધાગિ એકૈકશઃ સમસ્તાભિશ્ચ । એષા તે અગ્ન સમિત્તયા વર્ધસ્વ ચાપ્યાયસ્વ વર્ધિષિમહિ ચ વયમા ચ પ્યાસિષીમહિ સ્વાહા । મેધાં મ ઇન્દ્રો દધાતુ મેધાં દેવી સરસ્વતી । મેધાં મે અશ્વિનાવુધાવાધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ સ્વાહા । અપ્સરાસુ ચ યા મેધા ગન્ધર્વેષુ ચ યન્મનઃ । દૈવી મેધા મનુષ્યજા સા માં મેધા સુરભિર્જુષતાં સ્વાહા । આ માં મેધા સુરભિર્વિશ્વરૂપા હિરણ્યવર્ણા જગતી જગમ્યા । ઊર્જસ્વતી પયસા પિન્વમાના સા માં મેધા સુપ્રતીકા જુષન્તાં સ્વાહા ઇતિ । તથૈવ પરિમૃજ્ય પરિષિઞ્ચતિ યથા પુરસ્તાત્ । યત્તે અગ્ને તેજ ઇત્યેતૈઃ મન્ત્રૈઃ ઉપતિષ્ઠતે મયિ મેધાં મયિ પ્રજામ્ ઇતિ ચ । ત્ર્યહે પર્યપેતે તથૈવ ત્રિવૃતાન્નેન બ્રાહ્મણાન્ પરિવિષ્ય પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યયનમૃદ્ધિમિતિ વાચયિત્વા વ્રતં વિસૃજતે અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ ઇત્યેતૈર્મન્ત્રૈઃ । એતદ્ વ્રતમેવાત ઊર્ધ્વમ્ આચાર્યકુલવાસ્ય શ્નાત્યક્ષારલવણમશમીધાન્યમિતિ । દણ્ડી જટી મેખલી શિખાજટો વા સ્યાત્ । કાષાયમજિનં વા વસ્તે ન સ્ત્રિયમુપૈત્યષ્ટાચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ દ્વાદશ યાવદ્ગ્રહણં વા ન ત્વેવાવ્રતઃ સ્યાત્ । કાણ્ડોપાકરણે કાણ્ડવિસર્ગે ચ સદસસ્પતિમદ્ભુતં પ્રિયમિન્દ્રસ્ય કામ્યમ્ । સનિં મેધામયાસિષં સ્વાહા ઇતિ કાણ્ડર્ષિદ્વિતીયમ્ ઇમં મે વરુણ તત્ત્વાયામિ ત્વન્નો અગ્ને સ ત્વન્નો અગ્ને ત્વમગ્ને અયાસિ પ્રજાપતે યદસ્ય કર્મણોઽત્યરીરિચમ્ ઇતિ ચ । અથૈકે જયાભ્યાતાનાન્ રાષ્ટ્રભૃત ઇત્યુપજુહ્વતિ યથા પુરસ્તાત્

ઉપનયનં મન્ત્રાન્ત આગન્ત્રાસમગન્મહિ
અયસપ્ત ચત્વારિ
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને પ્રથમોઽધ્યાયઃ
દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
શ્રવણાપક્ષસ્ય ઓષધીષુ જાતાસુ હસ્તેન પૌર્ણમાસ્યાં વાધ્યાયોપાકર્મ । અગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા પઞ્ચ કાણ્ડઋષીન્ જુહોતિ પ્રજાપતયે કાણ્ડઋષયે સ્વાહા । સોમાય કાણ્ડઋષયે સ્વાહા । અગ્નયે કાણ્ડઋષયે સ્વાહા । વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ કાણ્ડઋષિભ્યઃ સ્વાહા । સ્વયમ્ભુવે કાણ્ડઋષયે સ્વાહા ઇતિ । કાણ્ડનામાનિ વા સાવિત્રીમૃગ્વેદં યજુર્વેદં સામવેદમ્ અથર્વવેદં સદસસ્પતિમિતિ હુત્વા ત્ર્યહમેકાહં વા ક્ષમ્ય યથાધ્યાયમધ્યેતવ્યમિતિ વદન્તિ । અથાતઃ કાણ્ડાન્યુચ્યન્તે પૌરોડાશિકં યાજમાનં હોતારં હૌત્રં પિતૃમેધમિતિ સબ્રાહ્મણાનિ સાનુબ્રાહ્મણાનિ પ્રાજાપત્યાનિ । આધ્વર્યવં ગ્રહદાક્ષિણાનિ સમિષ્ટયજૂંષિ અવભૃથયજૂંષિ વાજપેયશ્શુક્રિયાણિ સવા ઇતિ સબ્રાહ્મણાનિ સાનુબ્રાહ્મણાનિ સૌમ્યાનિ । આગ્ન્યાધેયં પુનરાધેયમ્ અગ્નિહોત્રમગ્ન્યુપસ્થાનં સાવિત્રં નાચિકેતં ચાતુર્હોત્રીયં વૈશ્વસૃજમારુણકેતુકમાગ્નિકમિતિ સબ્રાહ્મણાનિ સાનુબ્રાહ્મણાન્યાગ્નેયાનિ । રાજસૂયં પશુબન્ધા ઇષ્ટયો નક્ષત્રેષ્ટયો વા દિવશ્શ્યેનયોઽપાઘાઃ સાત્રાયણ ઉપહોમાઃ સૂક્તાન્યૌપાનુવાક્યાયાજ્યાશ્વમેધપુરુષમેધસૌત્રામણ્યચ્છિદ્રાણિ પશુહૌત્રમ્ ઉપનિષદ ઇતિ સબ્રાહ્મણાનિ સાનુબ્રાહ્મણાનિ વૈશ્વદેવાનિ । સ્વાયંભુવં સ્વાઙ્કાઙ્કે પઠિતો વિધિરિતિ સ્વયંભૂશ્ચાત્ર દૈવતં સર્વભૂતપતિરિતિ । અથ કારીરિવ્રતં ચતૂરાત્રમક્ષારલવણમશમીધાન્યં ભૂમૌ ભુઞ્જીત પશુવદિતિ । અથ કારીરિર્ણાં મારુતં દેવા વસવ્યા અગ્ને મારુતમિતિ દેવાશ્શર્મણ્યા ઇત્યાદ્યૌષધ્યનુવાકમધીયાનો નાત્ર ભુઞ્જીત પશુવદિતિ । અથ કારીરાવ્રતમ્ યુઞ્જાનઃ પ્રથમમારભ્ય ઔષધ્યનુવાકં પ્રથમમધીયાનો નાત્ર ભૂમૌ ભુઞ્જીત પશુવદિતિ યદિ વા ક્રમમધીયાનઃ

તૈષીપક્ષસ્ય રોહિણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વોત્સર્ગઃ । સગણાઃ પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય યત્રાપઃ સુખાઃ સુખાવગાહાસ્તદવગાહ્યાઘમર્ષણેન ત્રીન્ પ્રાણાયામાન્ ધારયિત્વા સપવિત્રૈઃ પાણિભિઃ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિઃ હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેન માર્જયન્તે । સ્નાત્વા દર્ભાનન્યોન્યસ્મૈ સમ્પ્રયચ્છન્તો દિત્સન્ત ઇવાન્યોન્યમ્ । તતઃ શુચૌ સમે દેશે પ્રાચીનપ્રવણે પ્રાગગ્રૈર્દર્ભૈરુદગપવર્ગાણ્યાસનાનિ કલ્પયન્તિ । બ્રહ્મણે પ્રજાપતયેઽગ્નયે વાયવે સોમાય સૂર્યાય ચન્દ્રમસે નક્ષત્રેભ્ય ઇન્દ્રાય રાજ્ઞે યમાય રાજ્ઞે વરુણાય રાજ્ઞે સોમાય રાજ્ઞે વૈશ્રવણાય રાજ્ઞે વસુભ્યો રુદ્રેભ્ય આદિત્યેભ્યો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સાધ્યેભ્યો ઋભુભ્યો ભૃગુભ્યો મરુદ્ભ્યોઽથર્વભ્યોઽઙ્ગિરોભ્ય ઇતિ દેવગણાનામ્ । વિશ્વામિત્રો જમદગ્નિર્ભરદ્વાજો ગૌતમોઽત્રિર્વસિષ્ઠઃ કાશ્યપ ઇત્યેતે સપ્ત ઋષયઃ । નિવીતિન ઉત્તરત ઉદીચીનપ્રવણ ઉદગગ્રૈર્દર્ભૈઃ પ્રાગપવર્ગાણ્યાસનાનિ કલ્પયન્તિ વિશ્વામિત્રાય જમદગ્નયે ભરદ્વાજાય ગૌતમાયાત્રયે વસિષ્ઠાય કાશ્યપાય । વસિષ્ઠકાશ્યપયોરન્તરાળે અરુન્ધત્યૈ કલ્પયન્તિ । દક્ષિણત એકવેદ્યન્તે અગસ્ત્યાય કલ્પયન્તિ । ઉત્તરતઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનાય જતુકર્ણાય તરુક્ષાય તૃણવિન્દવે વર્મિણે વરૂથિને વાજિને શ્રવસે સત્રશ્રવસે સુશ્રવસે સ્તુતશ્રવસે સોમશુષ્માયણાય સનત્વાનાય બૃહદુક્થાય વામદેવાય વાજરાજ્ઞાય હરિતરાજ્ઞાય ઉદમાયાય ગૌતમાય ઋણંજયાય ઋતંજયાય કૃતંજયાય ધનંજયાય સત્યંજયાય વભ્રવે ત્રિવર્ણાય ત્રિવર્ષાય ત્રિધાતવે પરાશરાય વિષ્ણવે રુદ્રાય સ્કન્દાય કાશીશ્વરાય જરાય ધર્માય અર્થાય કામાય ક્રોધાય વસિષ્ઠાય ઇન્દ્રાય ત્વષ્ટ્રે કર્ત્રે ધર્ત્રે ધાત્રે વિધાત્રે મૃત્યવે સવિત્રે સાવિત્ર્યૈ ઋગ્વેદાય યજુર્વેદાય સામવેદાયાથર્વવેદાયેતિહાસપુરાણેભ્ય ઇતિ । દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતિનો દક્ષિણાપ્રવણે દક્ષિણાગ્રૈર્દર્ભૈઃ પ્રત્યગપવર્ગાણ્યાસનાનિ કલ્પયન્તિ । વૈશમ્પાયનાય ફલિઙ્ગવે તિત્તિરાયોખ્યાય આત્રેયાય પદકારાય કૌણ્ડિન્યાય વૃત્તિકારાય સૂત્રકારેભ્યઃ સત્યાષાઢાય પ્રવચનકર્તૃભ્ય આચાર્યેભ્યો ઋષિભ્યો વાનપ્રસ્થેભ્ય ઊર્ધ્વરેતોભ્ય એકપત્નીભ્ય ઇતિ । સ્વં સ્વં પિતૃભ્યઃ પિતામહેભ્યઃ માતૃભ્યઃ પિતામહીભ્યઃ પ્રપિતામહીભ્યઃ માતામહેભ્યો માતુઃ પિતામહેભ્યો માતુઃ પ્રપિતામહેભ્યો માતામહીભ્યો માતુઃ પિતામહીભ્યો માતુઃ પ્રપિતામહીભ્યઃ કલ્પયામ્યમું કલ્પયામ્યમું કલ્પયામીત્યાસનેન અમું તર્પયામિ અમું તર્પયામીત્યુદકેન અમુષ્મૈ નમોઽમુષ્મૈ નમ ઇતિ ગન્ધપુષ્પધૂપદીપૈઃ અમુષ્મૈ સ્વાહા અમુષ્મૈ સ્વાહેત્યન્નેન અમું તર્પયામ્યમું તર્પયામ્યમું તર્પયામીતિ ફલોદકેનામુષ્મૈ નમોઽમુષ્મૈ નમોઽમુષ્મૈ નમ ઇત્યુપસ્થાયાપરેણ વેદિં સ્થણ્ડિલં કલ્પયિત્વાગ્નિમુપસમાધાય વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા પઞ્ચ કાણ્ડઋષીન્ જુહોતિ । કાણ્ડનામાનિ વા સાવિત્રીમૃગ્વેદં યજુર્વેદં સામવેદમથર્વવેદં સદસસ્પતિમિતિ હુત્વા પ્રથમોત્તમાનુવાકાવધીતે કાણ્ડાદીન્ વા સર્વાન્ । જયાદિ પ્રતિપદ્યતે । સ્વિષ્ટકૃદન્તં હુત્વા ત્ર્યહમેકાહં વા ક્ષમ્ય યથાધ્યાયમધ્યેતવ્યમિતિ વદન્તિ । કાણ્ડાત્કાણ્ડાત્ પ્રરોહન્તી ઇતિ દ્વાભ્યામ્ ઉદકાન્તે દૂર્વી રોપયેત્ । ઉદધિમૂર્મિમન્તં કૃત્વા પ્રાચીમુદીચીં વા દિશમ્ આતમિતોરાજિં ધાવન્તિ । પ્રત્યેત્યાપૂપૈઃ સક્તુભિરોદનેન બ્રાહ્મણાંશ્ચ તર્પયન્તિ । એવં પારાયણસમાપ્તૌ કાણ્ડાદિદૂર્વારોપણાન્તમુદધિધાવનવર્જં નિત્યમેવાદ્ભિર્દેવાનૃષીન્ પિતૄંશ્ચ તર્પયન્તિ તર્પયન્તિ

અથાતોઽવાન્તરદીક્ષાં વ્યાખ્યાસ્યામઃ । ઉદગયનાપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે કેશાન્ વાપયિત્વા સ્નાત્વાશિત્વા અગ્નિમૌદુમ્બરીશ્ચતસ્રઃ સમિધોઽહતં વાસો દર્ભાનાજ્યં ચ ઉદકુમ્ભમિત્યેતાન્ સમાદાય બહિર્ગ્રામાદ્ ઉત્તરાં દિશમુપનિષ્ક્રમ્યાછદિર્દર્શેઽગ્નિમુપસમાધાય પરિસ્તીર્ય મદન્તીરધિશ્રિત્ય પૂર્વાં શાન્તિં કુત્વાથ પરિષિચ્યાભ્યજ્ય સમિધોઽભ્યાદધાતિ પૃથિવી સમિત્ ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિઃ । અથ પરિષિચ્ય અગ્ને વ્રતપતે શુક્રિયેભ્યો વ્રતં ચરિષ્યામિ ઇતિ દેવતા ઉપસ્થાપ્યાહતેન વાસસા શિરઃ સમુખમભિવેષ્ટયતિ ચિતઃ સ્થ પરિચિતઃ પરિત્વા ગિર્વણો ગિર ઇમા ભવન્તુ વિશ્વતઃ । વૃદ્ધાયુમનુવૃદ્ધયો જુષ્ટા ભવન્તુ જુષ્ટયઃ । ઇન્દ્રસ્ય સ્યૂરસિ ઇન્દ્રસ્ય ધ્રુવમસિ ઐન્દ્રમસિ ઇન્દ્રાય ત્વા ઇત્યુત્તરાં શાન્તિં કૃત્વા વાચો યમ્ય ગ્રામં પ્રવિશતિ । તિષ્ઠન્નાસીનો વા જાગરણમ્ । અથ શ્વોભૂતે એતામેવ દિશમુપનિષ્ક્રમ્યાછદિર્દર્શેઽગ્નિમુપસમાધાય પરિસ્તીર્ય મદન્તીરધિશ્રિત્ય પૂર્વાં શાન્તિં કૃત્વા વયઃ સુપર્ણા ઇતિ વિસૃજ્ય વાસ આદિત્યમુપતિષ્ઠતે ઉદૂયં તમસસ્પરિ ઉદુત્યં ચિત્રં તચ્ચક્ષુર્દેવહિતં ય ઉદગાદ્ ઇતિ । એતાનનુવીક્ષયન્ત્યગ્નિમાદિત્યમશ્માનમુદકુમ્ભં હિરણ્યં ગાં ભૂમિમિતિ । ઉત્તરાં શાન્તિં કૃત્વા સંવત્સરં વ્રતં ચરતિ દ્વાદશરાત્રમેકાહં વા । અષ્ટમ્યાં પર્વણિ કાલસ્નાનમ્ । અથ યદ્યમેધ્યં પશ્યેદ્ અબદ્ધં મનો દરિદ્રમ્ ઇતિ અથ યદ્યભિવર્ષેયુઃ ઉન્દતીર્બલં ધત્ત ઇતિ જપતિ । અધશ્શય્યા ગુરુશુશ્રૂષા । શુક્રિયાણ્યધીયીત । એતામેવ દિશમુપનિષ્ક્રમ્યાછદિર્દર્શેઽગ્નિમુપસમાધાય પરિસ્તીર્ય મદન્તીરધિશ્રિત્ય પૂર્વો શાન્તિં કૃત્વા દ્યૌઃ સમિદ્ ઇત્યેતાભિશ્ચતસૃભિઃ ઔદુમ્બરીઃ સમિધ આધાયાથ પરિષિચ્ય આદિત્ય વ્રતપતે શુક્રિયેભ્યો વ્રતમચારિષમ્ ઇત્યેતાભિર્દેવતા ઉપસ્થાય ગુરવે ગાં દદાતિ । ઉત્તરાં શાન્તિં કૃત્વા વ્રતસમાપ્તો ભવતિ

શ્રવણાપક્ષસ્ય
તૈષીપક્ષસ્ય અથાતોઽવાન્તરદીક્ષા ત્રીણિ
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
અથ તૃતીયોઽધ્યાયઃ
વેદમધીત્ય સ્નાસ્યન્નુપકલ્પયતે એરકાં ચોપબર્હણં ચ નાપિતં ચ ક્ષુરં ચ પાલાશીં ચ સમિધં દારૂણિ ચોપસ્તરણં વૃકલાંશ્ચ દન્તધાવનં ચ શીતાશ્ચોષ્ણાશ્ચાપઃ સર્વસુરભિપિષ્ટં ચન્દનં ચાહતં વાસઃ સાન્તરં ચ પ્રાવારં વાદરમણિં સ્વર્ણોપહિતં સૂત્રમ્ ચ પ્રવર્તૌ ચાજ્યં ચ દર્વી ચ માલાં ચાદર્શં ચાઞ્જનં ચ દણ્ડં ચ છત્રં ચોપાનહૌ ચાનડુહં ચર્મ સર્વલોહિતમિત્યેતેઽસ્ય સમ્ભારા ઉપકૢપ્તા ભવન્તિ । સ્નાનસ્ય મીમાંસા । રોહિણ્યાં સ્નાયાદિત્યેકમ્ । પ્રાજાપત્યં વા એતન્નક્ષત્રં તદસ્ય પ્રાજાપત્યે એવ નક્ષત્રે સ્નાતં ભવતિ અથો સર્વાન્ રોહાન્ રોહતિ ઇતિ । તિષ્યે સ્નાયાદિત્યેકમ્ । બાર્હસ્પત્યં વા એતન્નક્ષત્રં તદસ્ય બાર્હસ્પત્ય એવ નક્ષત્રે સ્નાતં ભવતિ અથો બૃહસ્પતિપ્રસૂતોઽસાનિ ઇતિ । ઉત્તરયોઃ ફલ્ગુન્યોઃ સ્નાયાદિત્યેકમ્ । ભગસ્ય વા એતન્નક્ષત્રં તદસ્ય ભગ્ય એવ નક્ષત્રે સ્નાર્તં ભવતિ અથો ભગ્યોઽસાનિ ઇતિ । હસ્તે સ્નાયાદિત્યેકમ્ । સાવિત્રં વા એતન્નક્ષત્રં તદસ્ય સાવિત્ર એવ નક્ષત્રે સ્નાતં ભવતિ અથો સવિતૃપ્રસૂતોઽસાનિ ઇતિ । ચિત્રાયાં સ્નાયાદિત્યેકમ્ । ઐન્દ્રં વા એતન્નક્ષત્રં તદસ્યૈન્દ્ર એવ નક્ષત્રે સ્નાતં ભવતિ અથો ચિત્રોઽસાનિ ઇતિ । વિશાખાયોઃ સ્નાયાદિત્યેકમ્ । ઐન્દ્રાગ્નં વા એતન્નક્ષત્રં તદસ્યૈન્દ્રાગ્ન એવ નક્ષત્રે સ્નાતં ભવતિ અથો વિશાખોઽસાનીતિ પ્રજયા પશુભિઃ ઇતિ । એતેષામ્ એકતમસ્મિન્ નક્ષત્રે

પુરાદિત્યસ્યોદયાદ્ વ્રજં પ્રપદ્યેત । નૈનમેતદહરાદિત્યોઽભિતપેત્ । તદહઃસ્નાતાનાં મુખં વા એતત્તેજસા યશસા તપતિ । અન્તર્લોમ્ના ચર્મણા વ્રજમભિનિઘ્નતે તમ્ । પૂર્વાર્ધે વ્રજસ્યાગ્નિમુપસમાધાય અથાહરેદેતાન્ સમ્ભારાન્ સકૃદેવ સર્વાન્ યત્ સહ સર્વાણિ માનુષાણિ ઇત્યેતતસ્માદ્ બ્રાહ્મણાત્ । પરિસ્તીર્યોત્તરતઃ પાલાશીં સમિધમુપસાદ્ય દક્ષિણતો નાપિતસ્તિષ્ઠતિ । આમધ્યન્દિનં ભિક્ષાં દદ્યાત્ । અપીહ ગાં પચેદ્ વશા ચેત્ સ્યાદ્ અત્રૈતામ્ । પાલાશીં સમિધમાજ્યેનાક્ત્વા મધ્યન્દિનેઽભ્યાદધાતિ ઇમં સ્તોમમર્હતે જાતવેદસે રધમિવ સમ્મહેમા મનીષયા । ભદ્રા હિ નઃ પ્રમતિરસ્ય સંસદ્યગ્ને સખ્યે મા રિષામા વયં તવ સ્વાહા ઇતિ અથાપરેણાગ્નિમુદીચીપ્રતિષેવણામેરકામાસ્તૃણાતિ । તસ્યામુદીચીનશિરા નિપદ્યતે ત્ર્યાયુષં કશ્યપસ્યાગસ્ત્યસ્ય ત્ર્યાયુષં જમદગ્નેસ્ત્ર્યાયુષં યદ્દેવાનાં ત્ર્યાયુષં તન્મે અસ્તુ ત્ર્યાયુષમ્ ઇતિ । ઉદ્યમાનમનુમન્ત્રયતે શિવા મે ભવ શઙ્કરા ઇતિ । ક્ષુરમનુમન્ત્રયતે ક્ષુરો નામાસિ સ્વધિતિસ્તે પિતા નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ ઇતિ ઉપ્યમાનમનુમન્ત્રયતે યત્ક્ષુરેણ વૃશ્ચયસિ વપ્તા વપસિ કેશશ્મશ્રુ વર્ચયા મે મુખં મા મ આયુઃ પ્રમોષીઃ ઇતિ । શ્મશ્રૂણ્યગ્રે વપ્ત્વાથોપપક્ષાવથ કેશાન્ યથોપપાદમઙ્ગાનિ । તદ્ધ્યેષા જરસા પૂર્વા આયુષે પ્રયાન્તિ । પૂર્વાયુષેઽન્નાદા ભવન્તિ । યસ્માદેવં વિદ્વાંસો લોમાનિ વપન્તે તસ્માન્નુ હેત્યુ વિદ્વાન્ કામમેવ લોમાનિ વાપયેત્ । કામં નુ નખાનિ નિકૃત્ય લોમાનિ વાપયેત્ । સ યદિ લોમાનિ વાપયિષ્યમાણો ભવતિ તાનિ બ્રહ્મચારિણે પ્રયચ્છન્નાહ ઇમાનિ પ્રાચીં હૃત્વા ગોષ્ઠે વા દર્ભસ્તમ્બે વા નિધત્તાદ્ ઇતિ । તાનિ સ નિદધાતિ

અથાપરેણાગ્નિં પ્રાગુપવિશ્ય મેખલાં વિસ્રંસયતિ ઇમં વિષ્યામિ વરુનસ્ય પાશમ્ ઇતિ । સ યસ્તત્ર રાતિઃ સ્યાત્ તસ્મૈ પ્રયચ્છન્નાહ ઇમાં પ્રાચીં હૃત્વા ન્યગ્રોધે વૌદુમ્બરે વા નિધત્તાદ્ ઇતિ । તામુ સ તત્ર નિદધાતિ ઇદમહમમુષ્યામુષ્યાયણસ્ય પાપ્માનમપગૂહામ્યુત્તરસ્ય દ્વિષદ્ભ્ય ઇતિ વૃકલૈઃ પ્રધાવ્ય દન્તાન્ પ્રધાવતે । અન્નાદ્યાય વ્યૂહધ્વે ભગો રાજા યમાગમત્ । સ મે મુખં પ્રસર્પતુ આયુષે ચ ભગાય ચ ઇતિ । અથોભયીરપઃ સન્નિષિઞ્ચતિ ઉષ્ણાસુ શીતા આનયતિ દેવમાનુષસ્ય વ્યાવૃત્ત્યા ઇતિ તાસામઞ્જલિના ત્રિરભિષિઞ્ચતિ આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિઃ હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ ષોઢા વિહિતો વૈ પુરુષ ઇત્યેતસ્માદ્ બ્રાહ્મણાત્ । નિધાય એતદ્વાસઃ સ્વા મા તનૂરાવિશ ઇતિ સાન્તરં વાસઃ પરિધત્તે । અથૈતસ્ય સર્વસુરભિષઃ સમુદાયુત્યાઞ્જલિના ત્રિઃ પરિષિઞ્ચતિ નમઃ શાકજઞ્જભાભ્યાં નમસ્તાભ્યો દેવતાભ્યો વા અભિગ્રાહિણીઃ ઇતિ । એવં ચન્દનસ્ય । એવમેવાત ઊર્ધ્વં નિધાય એતદ્વાસઃ સ્વા મા તનૂરાવિશ ઇત્યહતં વાસઃ પરિધત્તે । એવમાસઙ્ગ્યમેવમુષ્ણીષમેવમેવાત ઊર્ધ્વમ્ । અથૈનં બાદરમણિં સુવર્ણોપહિતં મૂત્રે પ્રોત્ય દર્વ્યામાદાય દર્વીદણ્ડસૂત્રેણ પર્યસ્ય જુહોતિ

ઇયમોષધે ત્રાયમાણા સહમાના સહસ્વતી । સા મા પિતુરિવ નામાગ્રહં સા મા કરોતુ સોમવર્ચસં કરોતુ સૂર્યવર્ચસં બ્રહ્મવર્ચસિનમન્નાદં કરોતુ સ્વાહા ઇતિ । અથૈનમુદપાત્રે પરિપ્લાવયતિ વિશ્વા ઉત ત્વયા વયમ્ ઇતિ । અપાશોઽસિ ઇત્યુક્ત્વાક્ષ્ણયા પરિહરતિ । વધ્યં હિ પ્રત્યઞ્ચં પ્રતિમુઞ્ચન્તિ વ્યાવૃત્ત્યૈ ઇત્યેતસ્માદ્ બ્રાહ્મણાત્ । અથૈતૌ પ્રવર્તૌ સૂત્રે પ્રોત્ય દર્વ્યાયાધાય દર્વીદણ્ડે સૂત્રેણ પર્યસ્ય જુહોતિ આયુષ્યં વર્ચસ્યં રાયસ્પોષમુદ્ભિદમ્ । ઇદં હિરણ્યં વર્ચસે જૈત્ર્યાયાવિશતાદિમં રયિં સ્વાહા ઇતિ । દ્વિતોયાં જુહોતિ શુનમિવાહં હિરણ્યસ્ય પિતુરિવ નામાગ્રહમ્ । તં મા કરોતુ સોમવર્ચસં કરોતુ સૂર્યવર્ચસં બ્રહ્મવર્ચસિનમન્નાદં કરોતુ સ્વાહા ઇતિ । તૃતીયાં જુહોતિ ઉચ્ચૈર્વાજિ પૃતનાસાહં સભાસાહં ધનઞ્જયમ્ । સર્વાઃ સમૃદ્ધીરૃદ્ધય હિરણ્યે યાઃ સમાહિતાઃ સ્વાહા ઇતિ । ચતુર્થી જુહોતિ વિરાજં ચ સ્વરાજં ચ અભિશ્રીર્યા ચ નો ગૃહે । શ્રી રાષ્ટ્રસ્ય યા મુખે તયા મા સંસૃજ સ્વાહા ઇતિ । પઞ્ચમીં જુહોતિ યશો મા કુરુ બ્રાહ્મણેષુ યશો રાજસુ મા કુરુ । યશો વિશ્યેષુ શૂદ્રેષ્વહમસ્મિ યશસ્તપાઃ સ્વાહા ઇતિ । અથૈનાવુદપાત્રે પરિપ્લાવયતિ વિશ્વા ઉત ત્વયા વયમ્ ઇતિ । અપાશોઽસિ ઇત્યુક્ત્વાન્યતરં પ્રવર્તં પ્રક્ષાલ્ય દક્ષિણે કર્ણે આમૂહતિ

આયુષ્યં વર્ચસ્યમ્ ઇત્યેતાભિઃ પઞ્ચભિઃ સહાનુકરોતિ ઋતુભિસ્ત્વાર્તવૈઃ સંવત્સરસ્ય ધાયસા તૈસ્ત્વા સહાનુકરોમિ ઇતિ । એવમેવોચરમ્ । અપાશોઽસિ ઇત્યુક્ત્વાક્ષ્ણયૈવ સ્રજં પરિહરતિ શુભિકે શિર આરોહ શોભયન્તી મુખં મમ । મુખં હિ મમ શોભય ભૂયાંસં ચ ભગં કુરુ । યાં મે જહાર જમદગ્નિઃ શ્રદ્ધાયૈ રાગાયાન્યૈ । ઇમાં તાં મતિમુઞ્ચેઽહમાયુષે ચ ભગાય ચ ઇતિ । આદર્શે સમવેક્ષતે યન્મે મનઃ પરાગતમાત્માનમાદર્શે પરિપશ્યતિ । ઇદં તત્પુનરાદદેઽહમાયુષે ચ ભગાય ચ ઇતિ । અથાઞ્જનેનારુક્તે યદાઞ્જનં ગ્રૈકકુદં જાતં હિમવત ઉપરિ । તેન માં ચાયુષ્યં વર્ચસ્યં મે અસ્તુ ઇતિ । દણ્ડમાદત્તે સખા મે ગોપાય ઇતિ । છત્રમાદત્તે દ્યૌરસિ સુપર્ણોઽન્તરિક્ષાન્મા ગોપાય ઇતિ । અથોપાનહાવુપમુઞ્ચતે દ્યૌરસિ ઇતિ દક્ષિણાં પૃથિવ્યસિ ઇત્યુત્તરામ્ । દિશમુપનિષ્ક્રમ્ય દિશમુપતિષ્ઠતે દેવીષ્ષડુર્વીરુરુણઃ કૃણોત વિશ્વે દેવાસ ઇહ વીરયધ્વમ્ ઇતિ। મા હાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્ ઇતિ ચન્દ્રમસમુપસ્થાયૈવ દિશો યત્ર કામયતે તદેતિ

વેદમધીત્ય પુરાદિત્યસ્યોદયાદ્ અથાપરેણાગ્નિંપ્રાગુપવિશ્ય ઇયમોષધે
ત્રાયમાણા આયુષ્યં વર્ચસ્યમિત્યેતાભિઃ પઞ્ચભિરિતિ ।
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને તૃતીયોઽધ્યાયઃ
અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
ઇતરત્ સમાવર્તનમ્ । અથેતરત્ તૂષ્ણીમેવ તીર્થે સ્નાત્વોદેતિ । અથાસ્માયાર્યોપવેશનમાહાર્યોદકમાહારયતિ । તત્ પ્રતીક્ષતે આ મા ગાત્તેજસા વર્ચસા યશસા સંસૃજ પયસા ચ ઇતિ । તદુપસ્પૃશ્ય પ્રાક્ સેક્તવા ઇત્યાહ । તસ્માદન્યદાહારયતિ । તેનાસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાળ્યાથાસ્મૈ મધ્વાહારયતિ । તત્ પ્રતીક્ષતે । યન્મધુનો મધવ્યં પ્રિયં પરમમન્નાદો રૂપં તેનાહં મધુનો મધવ્યેન પ્રિયેણ પરેણાન્નાદોઽસાનિ ઇતિ પ્રતિગૃહ્ણાતિ । પ્રિયઃ પ્રજાનામધિપતિઃ પશૂનામ્ ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ પ્રિયઃ પશૂનામધિપતિઃ પ્રજાનામ્ ઇતિ રાજન્યમ્ । તદશ્નાતિ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ ઇતિ । અથાસ્મૈ દધ્યાહારયતિ । તદશ્નાતિ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ ઇતિ । અસ્મા ઓદનમાહારયતિ । તદશ્નાતિ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ ઇતિ । અથાસ્મૈ મન્થમાહારયતિ । તદશ્નાતિ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ બ્રહ્મ ત્વાશ્નાતુ ઇતિ । અથાસ્મૈ ગામુપાકરોતિ તામુદ્રાસૃજત કુરુતેતિ વા । અથાસ્મૈ તદહં પુત્રો વા ભ્રાતરો વાન્તેવાસી વોપનયેતેયં વા સૈવ સહતે । યદિ વા રથં લભતે રથન્તરમસિ ઇતિ દક્ષિણં ચક્રમભિમૃશતિ બૃહદસિ ઇત્યુત્તરં વામદેવ્યમસિ ઇતિ મધ્યમમ્ । આરુહ્ય પ્રવર્તમાનમનુમન્ત્રયતે અયં વામશ્વિના રથો મા દુઃખે મા સુખે રિષદ્ ઇતિ । સ યદિ શબ્દં કુર્યાત્ પ્રતિબુધ્ય યજ્ઞોપવીતં કૃત્વા અપ આચમ્ય ભૂમિમભિમૃશતિ મયિ ધૃતિં મયિ વિધૃતિં મયિ સ્વધૃતિં મયિ રન્તિં મયિ રમતિં મયિ પુષ્ટિં પુષ્ટિપતિર્દધાતુ ઇતિ

ઇતરદેકમ્
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
અથ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ
અનૃક્ષરા ઋજવઃ સન્તુ પન્થા યેભિઃ સખાયો યન્તિ નો વરેષ્યમ્ । સમર્યમા સંભગો નો નિનીયાત્ સઞ્જાસ્પત્યં સુયમમસ્તુ દેવાઃ । અયં કૂર્ચઃ । મયિ ગૃહ્ણામ્યગ્રે અગ્નિં રાયસ્પોષાય સુપ્રજાસ્ત્વાય સુવીર્યાય । મયિ પ્રજાં મયિ વર્ચો દધામ્યરિષ્ટાઃ સ્યામ તનુવા સુવીરાઃ । યો નો અગ્નિઃ પિતરો હૃત્સ્વન્તરમર્ત્યો મર્ત્યા ઁ! આવિવેશ । તમાત્મન્ પરિગૃહ્ણીમહે વયં મા સો અસ્માઁ અવહાય પરાગાત્ । ભૂર્ભુવઃસ્વઃ । પ્રજાપતિઃ સ્ત્રિયાં યશો મુષ્કયોરદધાત્ સપમ્ । કામસ્ય તૃપ્તિમાનન્દં તસ્યાગ્ને ભાજયેહ મા । મોદઃ પ્રમોદ આનન્દો મુષ્કયોર્નિહિતઃ સપઃ । સૃત્વેવ કામસ્ય તૃપ્યાણિ દક્ષિણાનાં પ્રતિગ્રહે । મનસશ્ચિત્તમાકૂતિં વાચઃ સત્યમશીમહિ । પશૂનાં રૂપમન્નસ્ય યશઃ શ્રીઃ શ્રયતાં મયિ । યથાહમસ્યા અતૃપં સ્ત્રિયૈ પુમાન્ યથા સ્ત્રી તૃપ્યતિ પુંસિ પ્રિયે પ્રિયા । એવં ભગસ્ય તૃપ્યાણિ યજ્ઞસ્ય કામ્યઃ પ્રિયામ્ । દદામીત્યગ્નિર્વદતિ । તથેતિ વાયુરાહ તત્ । હન્તેતિ સત્યં ચન્દ્રમાઃ । આદિત્યઃ સત્યમોમિતિ । આપસ્તત્ સત્યમાભરન્ । યશો યજ્ઞસ્ય દક્ષિણામ્ । અસૌ મે કામઃ સમૃધ્યતામ્ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિઃ હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ સુવર્જનઃ ઇત્યેતેનાનુવાકેન । યા અકૃન્તન્નવયન્ યા અતન્વત યાશ્ચ દેવીરન્તાનભિતોઽદદન્ત । તાસ્ત્વા દેવીર્જરસા સંધ્યયન્ત્વાયુષ્મતીદં પરિધત્સ્વ વાસઃ । પરિધત્ત ધત્ત વાસસૈનાં શતાયુષીં કૃણુત દીર્ઘમાયુઃ । બૃહસ્પતિઃ પ્રાયચ્છદ્વાસ એતત્ સોમાય રાજ્ઞે પરિધાતવા ઉ । જરાં ગચ્છાસિ પરિધત્સ્વ વાસો ભવા કૃષ્ટીનામભિશસ્તિપાવતી । શતં ચ જીવ શરદઃ સુવર્ચા રાયશ્ચ પોષમુપસંવ્યયસ્વ । પરીદં વાસો અધિધાઃ સ્વસ્તયેઽભૂરાપીનામભિશસ્તિપાવતી । શતં ચ જીવ શરદઃ પુરૂચીર્વસૂનિ ચાર્યો વિભજાસુ જીવતી । અનયા સહ મયા કર્માણિ કર્તવ્યાનિ । પ્રજાશ્ચોત્પાદયિતવ્યાઃ । તદર્થમેનાં પરિણેષ્યે । ઇન્દ્રાય નમઃ । અગ્નયે નમઃ । યમાય નમઃ । નિરૃતયે નમઃ । વરુણાય નમઃ । વાયવે નમઃ । સોમાય નમઃ । ઈશાનાય નમઃ । બ્રહ્મણે નમઃ । અદ્ભ્યો નમઃ અગ્નયે નમઃ । આત્મને નમઃ । અદિતેઽનુમન્યસ્વ । અનુમતેઽનુમન્યસ્વ । સરસ્વતેઽનુમન્યસ્વ । દેવસવિતઃ પ્રસુવ । અયં ત ઇધ્મ આત્મા જાતવેદસ્તેનેધ્યસ્વ વર્ધસ્વ ચેદ્ધ વર્ધય ચાસ્માન્ પ્રજયા પશુભિર્બ્રહ્મવર્ચસેનાન્નાદ્યેન સમેધય સ્વાહા । પ્રજાપતયે સ્વાહા । ઇન્દ્રાય સ્વાહા । અગ્નયે સ્વાહા । સોમાય સ્વાહા । ભૂઃ સ્વાહા । ભુવઃ સ્વાહા । સ્વઃ સ્વાહા । ભૂર્ભુવઃસ્વઃ સ્વાહા યા તિરશ્ચી નિપદ્યસેઽહં વિધરણી ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયા જુહોમિ વૈશ્વકર્મણિ સ્વાહા । યાનૂચી નિપદ્યસેઽહં વિધરણી ઇતિ । તાં ત્વા ઘૃતસ્ય ધારયા અગ્નૌ સંરાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા । પ્રસાધન્યૈ દેવ્યૈ સ્વાહા

યુક્તો વહ જાતવેદઃ પુરસ્તાદગ્ને વિદ્ધિ કર્મ ક્રિયમાણં યથેદમ્ । ત્વં ભિષગ્ ભેષજસ્યાસિ કર્તા ત્વયા ગા અશ્વાન્ પુરુષાન્ સનેમિ સ્વાહા । વિરૂપાક્ષાય સ્વાહા । દન્તાન્ જયે સ્વાહા । વિરૂપાક્ષમહં યજે નિજઙ્ઘં શબળોદરમ્ । યો માયં પરિબાધતે શ્રિયૈ પુષ્ટ્યૈ ચ તસ્મૈ સ્વાહા । પરિબાધ મા વિબાધિષ્ઠા મા વિબાધ વિબાધિથાઃ નિરૃત્યૈ ત્વા પુત્રમાહુઃ સ નઃ કર્માણિ સાધય સ્વાહા । સદસસ્પતિમદ્ભુતં પ્રિયમિન્દ્રસ્ય કામ્યમ્ । સનિં મેધાપયાસિષં સ્વાહા । યાવન્તો વેદાસ્ત્વયિ જાતવેદઃ સ્ત્રિયં ચોદ્ઘ્નન્તિ પુરુષસ્ય કર્મ તેભ્ય એતદ્ભૂયતે ભાગધેયં તે મા તૃપ્તાસ્તર્પયન્તુ કામૈઃ સ્વાહા । આકૂત્યૈ ત્વા કામાય ત્વા સમૃધે ત્વા । પુરો દધે અમૃતત્વાય જીવસે સ્વાહા । આકૂતિમસ્યાવસે । કામમસ્ય સમૃદ્ધ્યૈ । ઇન્દ્રસ્ય યુઞ્જતે ધિયઃ સ્વાહા । આકૂતિં દેવીં મનસઃ પુરો દધે । યજ્ઞસ્ય માતા સુહવા મે અસ્તુ । યદિચ્છામિ મનસા સ કામઃ । વિદેયમેનદ્ધૃદયે નિવિષ્ટં સ્વાહા । ઇષ્ટેભ્યઃ સ્વાહા । વષટ્નિષ્ટેભ્યઃ સ્વાહા । ભેષજં દુરિષ્ઠ્યૈ સ્વાહા । નિષ્કૃત્યૈ સ્વાહા । દૌરાધ્યૈ સ્વાહા । દેવીભ્યસ્તનૂભ્યઃ સ્વાહા । ઋદ્ધ્યૈ સ્વાહા । સમૃદ્ધ્યૈ સ્વાહા । ચિત્તાય સ્વાહા । ચિત્તયે સ્વાહા । આકૂતાય સ્વાહા । આકૂત્યૈ સ્વાહા । વિજ્ઞાતાય સ્વાહા । વિજ્ઞાનાય સ્વાહા । મનસે સ્વાહા । શક્વરીભ્યઃ સ્વાહા । દર્શાય સ્વાહા । પૂર્ણમાસાય સ્વાહા । બૃહતે સ્વાહા । રથન્તરાય સ્વાહા । પ્રજાપતિર્જયાનિન્દ્રાય વૃષ્ણે પ્રાયચ્છદુગ્રઃ પૃતનાજ્યેષુ । તસ્મૈ વિશઃ સયનમન્ત સર્વાઃ સ ઉગ્રઃ સ હિ હવ્યો બભૂવ સ્વાહા । અગ્નિર્ભૂતાનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । પિતરઃપિતામહાઃ ઇન્દ્રો જ્યેષ્ઠાનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । યમઃ પૃથિવ્યા અધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । વાયુરન્તરિક્ષસ્યાધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । સૂર્યો દિવોઽધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । ચન્દ્રમા નક્ષત્રાણામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મણોઽધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । મિત્રઃ સત્યાનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । વરુણોઽપામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । સમુદ્રઃ સ્રોત્યાનામધિપતિઃ સ માયતુ સ્વાહા । અન્નઁ સામ્રાજ્યાનામધિપતિ તન્માવતુ સ્વાહા । સોમ ઓષધીનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । સવિતા પ્રસવાનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । રુદ્રઃ પશૂનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । ત્વષ્ટા રૂપાણામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । વિષ્ણુઃ પર્વતાનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા । મરુતો ગણાનામધિપતયસ્તે માવન્તુ સ્વાહા । પિતરઃ પિતામહાઃ પરેઽવરે તતાસ્તતામહા ઇહ માવત । અસ્મિન્ બ્રહ્મન્નસ્મિન્ ક્ષત્રેઽસ્યામાશિષ્યસ્યાં પુરોધાયામસ્મિન્ કર્મન્નસ્યાં દેવહૂત્યાં સ્વાહા । ઋતાષાડૃતધામાગ્નિર્ગન્ધર્વસ્તસ્યૌષધયોઽપસરસ ઊર્જો નામ સ ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાતુ તા ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા । તાભ્યઃ સ્વાહા । સઁહિતો વિશ્વસામા સૂર્યો ગન્ધર્વસ્તસ્ય મરીચયોઽપ્સરસ આયુવો નામ સ ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાતુ તા ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા । તાભ્યઃ સ્વાહા । સુષુમ્નઃ સૂર્યરશ્મિશ્ચન્દ્રમા ગન્ધર્વસ્તસ્ય નક્ષત્રાણ્યપ્સરસો બેકુરયો નામ સ ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાતુ તા ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા । તાભ્યઃ સ્વાહા । ભુજ્યુઃ સુપર્ણો યજ્ઞો ગન્ધર્વસ્તસ્ય દક્ષિણા અપ્સરસઃ સ્તવા નામ સ ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાતુ તા ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા । તાભ્યઃ સ્વાહા । પ્રજાપતિર્વિશ્વકર્મા મનો ગન્ધર્વસ્તસ્યર્ક્સામાન્યપ્સરસો બહ્વયો નામ સ ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાતુ તા ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા । તાભ્યઃ સ્વાહા । ઇષિરો વિશ્વવ્યચા વાતો ગન્ધર્વસ્તસ્યાપોઽપ્સરસો મુદા નામ સ ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાતુ તા ઇદં બ્રહ્મ ક્ષત્રં પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા । તાભ્યઃ સ્વાહા । અગ્નિરેતુ પ્રથમો દેવતાનાં સોઽસ્યૈ પ્રજાં મુઞ્ચતુ મૃત્યુપાશાત્ । તદયઁ રાજા વરુણોઽનુમન્યતાં યથેયં સ્ત્રી પૌત્રમઘં ન રોદાત્ સ્વાહા । ઇમામગ્નિસ્ત્રાયતાં ગાર્હપત્યઃ પ્રજામસ્યૈ નયતુ દીર્ઘમાયુઃ । અશૂન્યોપસ્થા જીવતામસ્તુ માતા પૌત્રમાનન્દમભિપ્રબુદ્ધ્યતામિયં સ્વાહા । મા તે ગૃહે નિશિ ઘોષ ઉત્થાદન્યત્ર ત્વદ્રુદત્યઃ સંવિશન્તુ । મા ત્વં વિકેશ્યુર આવધિષ્ઠા જીવપત્ની પતિલોકે વિરાજ પશ્યન્તી પ્રજાં સુમનસ્યમાનાં સ્વાહા

સ્તનન્ધયતસ્તે પુત્રાન્ સવિતાભિરક્ષતુ । આ વાસસઃ પરિધાનાદ્ બૃહસ્પતિર્વિશ્વેદેવા અભિરક્ષન્તુ પશ્ચાત્ સ્વાહા । અપ્રજસ્તાં પૌત્રમૃત્યું પાપ્માનમુત વાઘમ્ । શીર્ષ્ણઃ સ્રજમિવોન્મુચ્ય દ્વિષદ્ભ્યઃ પ્રતિમુઞ્ચામિ પાશં સ્વાહા । બ્રાહ્મણં દેવકૃતં કલ્પમાનં તેન હન્યે નિષદઃ પિશાચાત્ । ક્રવ્યાદો મૃત્યુરધરાન્ પાતયામિ દીર્ઘમાયુસ્તવ જીવન્તુ પુત્રાન્ સ્વાહા । શન્નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે શંયોરભિસ્રવન્તુ નઃ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામ્ । હસ્તેન હસ્તં ગૃભ્ણામિ સૌભગત્વાય મયા પત્યા જરદષ્ટિર્યથાસત્ । ભગો અર્યમા સવિતા પુરન્ધિસ્તે ત્વા દેવા અદુર્મહ્યં પત્નીમ્ । અઘોરચક્ષુરપતિઘ્ન્યેધિ શિવા પશુભ્યઃ સુમનાઃ સુવર્ચાઃ । યાં પૂષન્ શિવતમામેરયસ્વ યસ્યાં બીજં મનુષ્યા વપન્તિ । યા ન ઊરૂ ઉશતી વિસ્રયાતૈ યસ્યામુશન્તઃ પ્રહરેમ શેફમ્ । સોમોઽદદાદ્ ગન્ધર્વાય ગન્ધર્વોઽગ્નયેઽદદાત્ । પશૂંશ્ચ મહ્યં પુત્રાંશ્ચ દદાત્વગ્નિરથો ત્વા અસાવહમ્ । સોમઃ પ્રથમો વિવિદે ગન્ધર્વો વિવિદ ઉત્તરઃ । તૃતીયો અગ્નિષ્ટે પતિસ્તુર્યોઽહં મનુષ્યજાઃ । સરસ્વતિ પ્રેદમવ સુભગે વાજિનીવતિ । તાં ત્વા વિશ્વસ્ય ભૂતસ્ય પ્રગાયામસ્યગ્રતઃ । આતિષ્ઠેમમશ્માનમશ્મેવ ત્વં સ્થિરા ભવ । પ્રમૃણીહિ દુરસ્યૂન્ સહસ્વ પૃતનાયતઃ । વિશ્વા ઉત ત્વયા વયં ધારા ઉદન્યા ઇવ । અતિગાહેમહિ દ્વિષઃ

ઇમાન્ લાજાનાવપામિ સમૃદ્ધિકરણાન્મમ મમ તુભ્યં ચ સંવનનં તદગ્નિરનુમન્યતામ્ । ભગેન ત્વા સંસૃજામિ માસરેન સુરામિવ । ઇયં નાર્યુપબ્રૂતે અગ્નૌ લાજાનાવપન્તી । દીર્ઘાયુરસ્તુ મે પતિરેધન્તાં જ્ઞાતયો મમ સ્વાહા । ઇમં મે વરુણ શ્રુધી ઇવમદ્યા ચ મૃડય । ત્વામવસ્યુરાચકે સ્વાહા । તત્વા યામિ બ્રહ્મણા વન્દમાનસ્તદાશાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિઃ । અહેડમાનો વરુણેહ વોધ્યુરુશંસ મા ન આયુઃ પ્રમોષીઃ સ્વાહા । ત્વન્નો અગ્ને વરુણસ્ય વિદ્વાન્ દેવસ્ય હેડોઽવયાસિસીષ્ઠાઃ । યજિષ્ઠો વહ્નિતમઃ શોશુચાનો વિશ્વા દ્વેષાઁસિ પ્રમુમુગ્ધ્યસ્મત્ સ્વાહા । સ ત્વં નો અગ્નેઽવમો ભવોતી નેદિષ્ઠો અસ્યા ઉષસો વ્યુષ્ટૌ । અવયક્ષ્વ નો વરુણં રરાણો વીહિ મૃડીકં સુહવો ન એધિ સ્વાહા । ત્વમગ્ને અયાસ્યયાસન્મનસા હિતઃ । અયાસન્ હવ્યમૂહિષેઽયાનો ધેહિ ભેષજં સ્વાહા । પ્રજાપતે ન ત્વદેતાન્પન્યો વિશ્વા જાતાનિ પરિતા બભૂવ । યત્કામાસ્તે જુહુમસ્તન્નો અસ્તુ વયઁ સ્યામ પતયો રયીણાં સ્વાહા । યન્મ આત્મનો મિન્દાભૂદગ્નિસ્તત્પુનરાહાર્જાતવેદા વિચર્ષણિઃ સ્વાહા । પુનરગ્નિશ્ચક્ષુરદાત્ પુનરિન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ । પુનર્મે અશ્વિના યુવં ચક્ષુરાધત્તમક્ષ્યોઃ સ્વાહા । અનાજ્ઞાતં યદાજ્ઞાતં યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે મધુ । અગ્ને તદસ્ય કલ્પય ત્વં હિ વેત્થ યથાતથં સ્વાહા । પુરુષસમ્મિતો યજ્ઞો યજ્ઞઃ પુરુષસમ્મિતઃ । અગ્ને તદસ્ય કલ્પય ત્વં હિ વેત્થ યથાતથં સ્વાહા । યત્પાકત્રા મનસા દીનદક્ષાન યજ્ઞસ્ય મન્વતે મર્ત્તાસઃ । અગ્નિષ્ટદ્ધીતા ક્રતુવિદ્વિજાનન્ યજિષ્ઠો દેવાઁ ક્રતુશો યજાતિ સ્વાહા । પાહિ નો અગ્ન એનસે સ્વાહા । પાહિ નો વિશ્વવેદસે સ્વાહા । યજ્ઞં પાહિ વિભાવસો સ્વાહા । સર્વં પાહિ શતક્રતો સ્વાહા । ભૂરગ્નયે ચ પૃથિવ્યૈ ચ મહતે ચ સ્વાહા । ભુવો વાયવે ચાન્તરિક્ષાય ચ મહતે ચ સ્વાહા । સુવરાદિત્યાય ચ દિવે ચ મહતે ચ સ્વાહા । ભૂર્ભુવઃ સ્વશ્ચન્દ્રમસે ચ નક્ષત્રેભ્યશ્ચ દિગ્ભ્યશ્ચ મહતે ચ સ્વાહા । નમો દેવેભ્યઃ સ્વધા પિતૃભ્યો ભૂર્ભુવઃસ્વર્મહરૐ સ્વાહા । ૐ સ્વાહા । ભૂઃ સ્વાહા । ભુવઃ સ્વાહા । સ્વઃ સ્વાહા । ભૂર્ભુવઃસ્વઃ સ્વાહા । યદસ્ય કર્મણો ઽત્યરીરિચં યદ્વા ન્યૂનમિહાકરમ્ । અગ્નિષ્ટત્ સ્વિષ્ટકૃદ્વિદ્વાન્ સર્વં સ્વિષ્ટં સુહુતં કરોતુ મે । અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સુહુતહુતે સર્વહુતે સર્વપ્રાયશ્ચિત્તાહુતીનાં કામાનાં સમર્ધયિત્રે સ્વાહા અદિતેઽન્વમંસ્થાઃ । અનુમતેઽન્વમંસ્થાઃ । સરસ્વતેઽન્વમંસ્થાઃ । દેવ સવિતઃ પ્રાસાવીઃ । અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમ્ ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામ્ । વાયો વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામ્ । આદિત્ય વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામ્ । વ્રતાનાં વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ તચ્છકેયં તન્મે રાધ્યતામ્ । અમૂહમસ્મિ સા ત્વં સા ત્વમસ્યમૂહમ્ ઋગહમસ્મિ સા ત્વં દ્યૌરહં પૃથિવી ત્વમ્ । મમ હૃદયે હૃદયં તે અસ્તુ । મમ ચિત્તે ચિત્તમસ્તુ તે । મમ વાચમેકમનાઃ શૃણુ । મામેવાનુવ્રતા સહચ્રયા મયા ભવ । ચાક્રવાકં સંવનનં યન્નદીભ્ય ઉદાહૃતમ્ । યદ્દેવગન્ધર્વો વિત્તઃ સંવનનં તેન સંવનિનૌ સ્વઃ । એકમિષે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ દ્વે ઊર્જે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ત્રીણિ વ્રતાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ચત્વારિ માયોભવાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ પઞ્ચ પશુભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્ધેતુ ષડ્ રાયસ્પોષાય વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ સપ્ત સપ્તભ્યો હોત્રાભ્યો વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ । સખાયૌ સપ્તપદાવભૂવ સખ્યં તે ગમેયં સખ્યાત્તે મા યોષં સખ્યાન્મે માં યોષ્ઠાઃ । સપ્તઋષયઃ પ્રથમાં કૃત્તિકાનામરુન્ધતીમ્ । ધ્રુવતાં યે હ નિન્યુઃ । ષટ્ કૃત્તિકા મુખ્યયોગં વહન્તીયમસ્માકં ભ્રાજત્વષ્ટમી । ધ્રુવં નમસ્યામિ મનસા ધ્રુવેણ ધ્રુવં નો સખ્યં દીર્ઘમાયુશ્ચ ભૂયાત્ । અદ્રુગ્ધાવસ્મિંશ્ચ પરે ચ લોકે ધ્રુવં પ્રવિષ્ટૌ સ્યામ શરણં સુખાર્તૌ । શન્ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે । ઇહ ગાવો નિષીદન્ત્વિદ્દાશ્વા ઇહ પૂરુષાઃ । ઇહો સહસ્રદક્ષિણો અધિપૂષા નિષીદતુ

અગ્ને પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પતિઘ્ની તનૂસ્તામિતો નાશયામસિ સ્વાહા । વાયો પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ યાસ્યૈ પુત્રઘ્ની તનૂસ્તામિતો નાશયામસિ સ્વાહા । આદિત્ય પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં દેવાનાં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પશુઘ્ની તનૂસ્તામિતો નાશયામસિ સ્વાહા । સર્વ પ્રાયશ્ચિત્તે ત્વં પ્રાયશ્ચિત્તિરસિ બ્રાહ્મણસ્ત્વા નાથકામ ઉપધાવામિ યાસ્યૈ પતિઘ્ની પુત્રઘ્ની પશુઘ્ની નિન્દિતા તનૂસ્તામિતો નાશયામસિ સ્વાહા । અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ ઇત્યાદિ વ્રતાનાં વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ ઇત્યન્તમ્ । આવાભ્યાં દમ્પતિભ્યાં સ્વસ્તિ ભવન્તો બ્રુવન્તુ । યુવાભ્યાં દમ્પતિભ્યાં સ્વસ્તિ । તશિને ત્વાભિમૃશામિ હસ્તેનાવિદ્વિષાણિના । યથા ન વિદ્વષેમહિ ન હિ યે ચ કદાચન । ઋષભેણ સ્કન્દામિ વ્યસ્ય યોનિં પતિરેતો ગૃહાણ । પુમાંસ્ત્રી જાયતાં ગર્ભો અન્તઃ । આ તે યોનિં ગર્ભ એતુ પુમાંસં ગર્ભમાધત્સ્વ । યન્તુભ્યં શિમિવાસસિ પુમાંસ્તે પુત્રો નારિતં પુમાનનુજાયતામ્ । સ સંવધતાં ગર્ભો દશમે માસિ સૂતવે

અનૃક્ષરાઋજવઃસન્તુપન્થા યુક્તોવ
હજાનવેદ સ્તનન્ધયતસ્તેપુત્રાન્ ઇમાલ્લાઁજાનાવપામિ અગ્રેપ્રાયશ્ચિત્તે પઞ્ચ ।
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ
અથ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
અથ સમાવૃત્તે ભાર્યામુપયચ્છેત । પ્રજાનન્તું મા વ્યવચ્છેત્સીઃ । ઇતિ ગુરુશાસનાત્ સર્વાઙ્ગિનીં મનોજ્ઞાં યવીયસીં બ્રહ્મચારિણીં કન્યામ્ અસગોત્રાં માતુરસપિણ્ડામ્ અનુક્તામગર્હિતાં નક્ષત્રનદીવૃક્ષાભિધાનાસંયુક્તામ્ । અથ દૂતાન્ પ્રહિણોતિ અનૃક્ષરા ઋજવ ઇતિ । વધૂમન્તં યાચયતિ અમુષ્મૈ અમુકગોત્રાય અમૂમમુકગોત્રીં ધર્મપ્રજાર્થં વધૂં દદાતુ ઇતિ । તથેત્યુક્તે વધૂમ્ । આપૂર્યમાણપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે શોભનાન્યગારાણિ કલ્પયિત્વા બદ્ધકૌતુકઃ કૃતમઙ્ગલસ્વસ્ત્યયનઃ પદાતિર્વધૂગૃહં ગત્વા ગૃહીતમધુપર્કઃ ઉદ્ધનનાદ્યસમ્ભારસમ્ભરણાન્ કૃત્વા લાજાનશ્માનમહતં વાસશ્ચ સંભૃત્ય બ્રહ્મપ્રવેશનાદ્યાપરિધાનાન્તં કરોતિ । એતસ્મિન્ કાલે વધૂં બદ્ધકૌતુકાં કૃતપુર્ણ્યાનિનીં યજ્ઞોપવીતિનીમાચાન્તામગ્નેરુત્તરેણ પરેણ ચ ગત્વા દક્ષિણતઃ પ્રાચીં તિષ્ઠન્તીં વરોઽગ્નેરુત્તરેણ પૂર્વેણ ચ ગત્વા પુરસ્તાત્ પ્રત્યક્ તિષ્ઠન્ સપવિત્રેન પાણિના વ્યાહૃતિભિઃ પ્રજાપતિઃ સ્ત્રિયામ્ ઇતિ ષડ્ભિરેનાં દક્ષિણત ઉદઙ્મુખસ્તિષ્ઠન્ અમૂમ્ અમુકગોત્રીમ્ અમુષ્મૈ અમુકગોત્રાય તુભ્યં પ્રજાસહત્વકર્મભ્યઃ પ્રતિપાદયામિ ઇતિ વધૂમતાદ્ભિર્દત્તાં પ્રતિગૃહ્ણાતિ સ્ત્રીધનં ચ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિઃ હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેન માર્જયિત્વા યથાપ્રપન્નમપરેણાગ્નિમુપવેશ્યાથૈનામહતં ચાસઃ પરિધાપયતિ પૂર્વં નિધાય યા અકૃન્તન્નવયન્ ઇતિ તિસૃભિઃ । પરીદં વાસ ઇત્યેતયા અભિમન્ત્રયતે । અથૈનામાચાન્તાં દક્ષિણતઃ પ્રાચીમુપવેશ્ય તસ્યામન્વારબ્ધાયાં ગન્ધાદિનાગ્નિમલઙ્કૃત્ય પરિષિઞ્ચતિ અદિતેઽનુમન્યસ્વ ઇતિ દક્ષિણતઃ પ્રાચીનમ્ અનુમતેઽનુમન્યસ્વ ઇતિ પશ્ચાદુદીચીનં સરસ્વતેઽનુમન્યસ્વ ઇતિ ઉત્તરતઃ પ્રાચીનં દેવ સવિતઃ પ્રસુવ ઇતિ સર્વતઃપ્રદક્ષિણં પરિષિચ્ય ઊર્ધ્વે સમિધાવનૂયાજાર્થં ચાદધાતિ । ઇધ્માદેવોદ્ધૃત્ય દક્ષિણં પરિધિમગ્નિં ચાન્તરેણ ઉત્તરં પરિધિં ચાગ્નિં ચાન્તરેન પ્રણીતાપ્રણયનેઽનૂયાજાર્થં ચાદધાતિ । અયં ત ઇધ્મમ્ અક્ત્વાભ્યાદધાતિ । અપ ઉપસ્પૃશ્ય ઇધ્મસ્ય મૂલમુપસંસ્પૃશ્ય દર્વ્યા જુહોતિ પ્રજાપતયે સ્વાહા ઇત્યુદઞ્ચમ્ ઇન્દ્રાય સ્વાહા ઇતિ પ્રાઞ્ચમ્ આઘારાચાઘાર્ય । આજ્યભાગૌ જુહોતિ અગ્નયે સ્વાહા ઇતિ ઉત્તરતઃ સોમાય સ્વાહા ઇતિ દક્ષિણતઃ । મધ્યે વ્યાહૃતિભિર્હુત્વા યા તિરશ્ચી નિપદ્યસેઽહમ્ ઇતિ ત્રયોદશહુતીર્જુહોતિ

અથાષ્ટૌ સમૃદ્ધિહોમાન્ જુહોતિ ઇષ્ટેભ્યઃ સ્વાહા ઇતિ । અથ જયાઞ્જુહોતિ ચિત્તં ચ ચિત્તિશ્ચ ઇત્યેવં વા જુહોતિ । નાનાસ્રુવાહુતીઃ ચિત્તાય સ્વાહા ચિત્તયે સ્વાહા ઇત્યેવમ્ । અથાભ્યાતાનાઞ્જુહોતિ અગ્નિર્ભૂતાનામધિપતિઃ સ માવતુ સ્વાહા ઇતિ । અથ પ્રાચીનાવીતં કૃત્વાધિવદતે પિતરઃ પિતામહા ઇતિ । ઉપવીતી ભૂયો ભવતિ । સ એવમેતાન્ સપ્તદશાભ્યાતાનાન્ સાધિવાદાન્ જુહોતિ । અથ સ્વાહાકૃતાઃ ષડ્ રાષ્ટ્રભૃતો જુહોતિ । ઋતાષાડૃતધામા ઇતિ । અગ્નિરેતુ પ્રથમ ઇતિ ષટ્ પ્રધાનાહુતીર્જુહોતિ । શન્નો દેવીરભિષ્ટય ઇત્યુભૌ માર્જયતે । અથાસ્ય દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં હસ્તં સાઙ્ગુષ્ઠં ગૃહ્ણાત્યભીવલોમાનિ દેવસ્ય ત્વા ઇતિ । અથોપોત્થાપયતિ ભગો અર્યમા ઇત્યેતાભિઃ પઞ્ચભિઃ । અત્રાસૌશબ્દપ્રથમયા નામ ગૃહ્ણીયાત્ । ઉત્તરેણોત્તરાર્ધપરિધિસન્ધિપશ્યાનં નિધાય દક્ષિણેન પાદેન વધૂમાસ્થાપયતિ આતિષ્ઠેમમશ્માનમ્ ઇતિ । વિશ્વા ઉત ત્વયા વયમ્ ઇતિ પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિક્રામતઃ । અથાસ્યા અઞ્જલાવુપસ્તીર્ય દ્વિર્લાજાનાવપતિ । ત્રિઃ પઞ્ચાવત્તિનામ્ । ઇમાન્ લાજાનાવપામિ ઇતિ । અભિઘાર્ય દર્વ્યા સંસૃજતિ ભગેન ત્વા સંસૃજામિ ઇતિ । અથ જુહોતિ ઇયં નારી ઇતિ

એવં દ્વિતીયમાસ્થાપ્ય પરીત્ય જુહોતિ । તથા તૃતીયમ્ । યથાયતનમુપવેશ્ય અનૂયાજસમિધમાદાય દર્વ્યા વારુણ્યૌ ચાગ્નિવારુણ્યૌ મેષજવનસ્પતિં પ્રાજાપત્યં સૌવિષ્ટકૃતં ચ હુત્વા પુરસ્તાત્ સ્વિષ્ટકૃતં પ્રાયશ્ચિત્તં જુહોતિ યન્મ આત્મન ઇતિ પઞ્ચ । પાહિ નો અગ્ન એનસ ઇતિ ચૈષોઽનુવાકઃ । અત્ર મહાવ્યાહૃતિભિર્હુત્વા ભૂરગ્નયે ચ પૃથિવ્યૈ ચ મહતે ચ સ્વાહા ઇતિ અત્રૈવ પ્રણવં જુહુયાદ્ વ્યાહૃતિભિઃ સમસ્તાભિશ્ચ । અથ મધ્યમં પરિધિમક્ત્વા દક્ષિણાર્ધે ચ અપ ઉપસ્પૃશ્ય ઉત્તરાર્ધં ચ પરિસ્તરણેભ્યોઽર્ધમર્ધમાદાય દર્વ્યામગ્રયનક્તિ મધ્યં ચ આજ્યસ્થાલ્યાં મૂલમનક્તિ । પુનરપિ દર્વ્યામગ્રં મધ્યં ચ આજ્યસ્થાલ્યાં મૂલમનક્તિ । પુનરપિ આજ્યસ્થાલ્યાં મૂલં મધ્યં ચાગ્રં ચ દર્વ્યામ્ । અથૈકં તૃણં નિધાયાપ ઉપસ્પૃશ્ય શિષ્ટમગ્નૌ પ્રહરેત્ । નાત્યગ્રં પ્રહરેત્ યદત્યગ્રં પ્રહરેદ્ ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ । ત્રિરુદ્યત્ય તૃણમપ્યનુપ્રહરેત્ । અઙ્ગુલિં ત્રિરુદ્યમ્ય પ્રાણસ્થાનં ચક્ષ્વાદિ સંમિશ્ય પરિધીનાદાય મધ્યમં પ્રથમં પ્રહરેત્ । યુગપદ્ દક્ષિણમુત્તરં ચ । ઊર્ધ્વે સમિધૌ પ્રહરતિ । ઉત્તરાર્ધમઙ્ગારેષૂપોહતિ । સંસ્રાવેણાભિજુહુયાત્ । અથ પરિષિઞ્ચતિ । યથા પુરસ્તાદ્ અન્વમંસ્થાઃ પ્રાસાવીઃ ઇતિ મન્ત્રાન્તાન્ સન્નમતિ । પ્રણીતાપ્રણયનમાદાયાગ્રેણાગ્નિં પરિહૃત્ય દક્ષિણેનાગ્નિં ચાપરેણાગ્નિં ચાશ્મનો દેશે નિધાય યથાશક્તિ દક્ષિણાં બ્રહ્મણે દત્ત્વા પ્રાગાદિ પ્રતિદિશં તૂષ્ણીં માર્જયતે । કિઞ્ચિદવસિચ્ય હસ્તેન માર્જયેત્ । આપો હિ ષ્ઠા મયોભુવ ઇતિ તિસૃભિઃ હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા ઇતિ ચતસૃભિઃ પવમાનઃ સુવર્જન ઇત્યેતેનાનુવાકેન કયાનશ્ચિત્ર આભુવદ્ ઇતિ તિસૃભિઃ પ્રાજાપત્યં પવિત્રમ્ ઇતિ દ્વાભ્યામ્ । એતસ્મિન્ કાલે બ્રહ્મા યથાપ્રપન્નમુપનિષ્ક્રામણમિતિ । પ્રાયશ્ચિત્તાદિ આ બ્રહ્મણ ઉપનિષ્ક્રામણાત્ સર્વદર્વીહોમાનામેષ સમાનમ્ । અત્ર ગુરવે વરં દદાતિ । અથ દેવતામુપતિષ્ઠતે અગ્ને વ્રતપતે વ્રતં ચરિષ્યામિ ઇત્યેતૈઃ । અમૂહમસ્મિ ઇત્યથાસ્યા દક્ષિણે કર્ણે જપતિ । અથાસ્યા દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણમંસમુપર્યુપરિ અવમૃશ્ય હૃદયદેશમભિમૃશતિ મમ હૃદયે હૃદયં તે અસ્તુ ઇતિ દ્વાભ્યામ્ । અથાપરેણાગ્નિમિદંવિષ્ણુક્રમાત્ પ્રક્રામતિ એકમિષે વિષ્ણુસ્ત્વાન્વેતુ ઇતિ । મનાગ્ દક્ષિણં પૂર્વે પાદં પ્રહરતિ । સવ્યેનાનુનિષ્ક્રામતિ । અત્રૈવ સપ્તમં પદં વિક્રમતે । નાગ્નિમતિ પ્રચ્યવતે । સખાયૌ સપ્તપદાવભૂવ ઇતિ સપ્તમે પદે જપતિ । અથાપરેણાગ્નિમુદઙ્મુખસ્તિષ્ઠન્ સપ્તઋષીનુપનિષ્ઠતે સપ્ત ઋષયઃ પ્રથમાં કૃત્તિકાનામ્ ઇતિ । અથ ધ્રુવમુપતિષ્ઠતે ધ્રુવં નમસ્યામિ ઇતિ । મુહૂર્તમુપવિશ્ય ઔપાસનાગ્નિમાહવનીયાકારે કુણ્ડે નિધાયાત્ર સદસ્યા આશીર્યાદં કુર્યન્તિ । અથ વ્રજં પ્રપદ્યતે । અથાસ્યા દક્ષિણેન હસ્તેન દક્ષિણં પાણિં પરિગૃહ્ય દક્ષિણાં દ્વારેયીમભિમૃશતિ શન્ન એધિ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદ ઇતિ । એવમુત્તરામ્ । અગારં પ્રવિશ્યાનડુહે ચર્મણ્યુત્તરે લોમ્ન્યુપવિશતિ ઇહ ગાવો નિષીદન્તુ ઇતિ । જ્ઞાતિસમ્ભાષાવાસાતે । બ્રહ્મચારિણાવલંકુર્વણૌ ત્ર્યહં વ્રતં ચરેયાતામક્ષારલવણમશમીધાન્યં ભુઞ્જાનાવધઃશાયિનાવસંવર્તમાનૌ સહચર્યાતામ્ । સાયંપ્રાતરૌપાસને જુહોતિ વ્રીહિભિર્યવૈર્વા । સાયં પ્રથમમગ્નિમુપસમાધાય પરિસ્તીર્ય પ્રક્ષાળ્ય સ્થાલીં નિષ્ટપ્ય સમ્મૃજ્ય એકમુષ્ટિં વ્રીહીનોપ્ય પર્યગ્નિ કૃત્વા ગન્ધપુષ્પૈરગ્નિમલંકૃત્ય ઇન્દ્રાયાગ્રયે યમાય નિરૃત્યૈ વરુણાય વાયવે સોમાયેશાનાયેતિ પ્રાગાદિ પ્રતિદિશં પશ્ચાદાત્માનમલંકૃત્ય અપ ઉપસ્પૃશ્ય સપવિત્રપાણિઃ અદિતેઽનુમન્યસ્વ ઇતિ પરિષિચ્ય સમિધમભ્યાધાય પ્રજ્વલયિત્વા હસ્તેન વ્રીહીન્ જુહુયાદ્ અગ્નયે સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા ઇતિ સાયં સૂર્યાય સ્વાહા પ્રજાપતયે સ્વાહા ઇતિ પ્રાતઃ । અદિતેઽન્વમંસ્થા ઇતિ પરિષિચ્ય કનીયસ્તસ્ય પૂર્વં હુત્વોત્તરં ભૂયો જુહુયાદ્ ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ । એવમૌપાસને જુહોતિ । અથાપરં પત્નીં ભોજયેત્ । તસ્માન્નિત્યો ધાર્યોઽનુગતો મન્થ્યઃ શ્રોત્રિયાગારાદ્વાહાર્યઃ । પ્રાયશ્ચિત્તં જુહોતિ અયાશ્ચાગ્નેરનભિશસ્તીશ્ચ સત્યમિત્વમયા અસિ । અયસા મનસા ધૃતોઽયસા હવ્યમૂહિષેઽયાનો ધેહિ ભેષજં સ્વાહા ઇતિ ત્ર્યહે પર્યપેતે નિશ્યગ્નિપ્રતિષ્ઠાપનાદિ પ્રસિદ્ધં દાર્વિહોમિકમા રાષ્ટ્રભૃદ્ભ્યો વિવાહપ્રકૃતિં નયેલ્લાજાદિસમ્ભારવર્જં પ્રતિતદ્દમાર્જનવામઃપરિધાનવર્જમ્ એવમેષ સર્વેષાં વિવાહપ્રકૃતિમ્ । આકાલં પ્રાયશ્ચિત્તં જુહોતિ અગ્ને પ્રાયશ્ચિત્ત ઇતિ ચતસૃભિઃ । વારુણ્યાદિ સમાનમ્ । વ્રતવિસર્ગઃ । અથ વ્રતં વિમૃજતે અગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમ્ ઇત્યેતૈઃ । અથ પુણ્યાહં વાચયિત્વા આવાભ્યાં દમ્પતિભ્યાં સ્વસ્તિ ભવન્તો બ્રુવન્તુ ઇતિ । યુવાભ્યાં દમ્પતિભ્યાં સ્વસ્તિ ઇતિ પ્રતિવચનમ્ । અથાસ્યા ઉપસ્થમભિમૃશતિ શિવેન ત્વાભિમૃશામિ ઇતિ । પ્રતિસંવિશતિ ઋષભેણ સ્કન્દામિ ઇતિ । રત્યન્તં કૃત્વા જપેત્ આ તે યોનિં ગર્ભ એતુ ઇતિ તિસૃભિઃ । એવમેવ માસિ માસ્યૃતુબેલલાયાં સંતિષ્ઠતે ભાર્યોપયમનમ્

અથસમાવૃત્તેભાર્યામુપયચ્છેત અથાષ્ટૌસમૃદ્ધિહોમાઞ્જુહોતિ એવંદ્વિતીયમાસ્થાપ્ય ત્રીણિ
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ
અથાતઃ સ્થાગરમલઙ્કારં વક્ષ્યામઃ । આદર્શં ચાઞ્જનં ચાહતં વાસઃ સર્વસુરભિતં વ્રીહીન્ દૃષદુપલે ઇત્યેતેઽસ્ય સમ્ભારા ઉપકૢપ્તા ભવન્તિ । પાણિગ્રહણાદૂર્ધ્વં શ્વોભૂતે શ્વશ્રૂર્વા શ્વશુરો વા સ્યાલો વા ગોમયેન ગોચર્મમાત્રં ચતુરશ્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય પ્રોક્ષ્ય લક્ષણમુલ્લિખ્યાદ્ભિરભ્યુક્ષ્ય શુચિ શુક્લમનાર્દ્રમાચ્છાદ્ય સુપ્રક્ષાળિતપાણિપાદાવપ આચમ્ય પવિત્રપાણી સ્થણ્ડિલસ્યાપરાર્ધે દમ્પતી ઉપવિશત । પૂર્વાર્ધે વ્રીહીનવકીર્ય દૃષદુપલે પ્રતિષ્ઠાપ્યાહતેન વાસસા પરિવેષ્ટયતિ । ગન્ધપુષ્પધૂપદીપૈઃ યવાક્ષતતણ્ડુલૈરભ્યર્ચ્ય પુરસ્તાદ્ દશહોતારં સગૃહં જપતિ ચિત્તિઃ સ્રુગ્ ઇતિ ચતુર્હોતારં દક્ષિણતઃ પૃથિવી ઇતિ પઞ્ચહોતારં પશ્ચાદ્ અગ્નિર્હોતા ઇતિ ષડ્ઢોતારમુત્તરતઃ સૂર્યં તે ચક્ષુઃ ઇતિ સપ્તહોતારમુપરિષ્ટાદ્ મહાહવિર્હોતા ઇતિ । એતસ્મિન્ કાલે વરસ્ય ભગિન્યપરેણ દૃષદુપલાભ્યાં પ્રાઙુપવિશ્ય સર્વસુરભિતં પિષ્ટ્વા દેવતાભ્યો નિવેદ્યાઞ્જનેનાઙ્ક્તે । આદર્શમવેક્ષત્વા શેષેણ દુહિતરમલઙ્કૃત્ય મુખે અગ્નિર્યજુર્ભિઃ સેનેન્દ્રસ્ય ઇતિ પશ્ચાજ્જામાતરમ્ । યચ્ચાત્ર સ્ત્રિય આહુસ્તત્ કુર્વન્તિ । સા પ્રિયા ભવતિ । પ્રિયો હૈવ ભવતિ ઇતિ બ્રાહ્મણમ્

અથ વૈશ્વદેવસ્યાન્નસાવૌપાસનેઽગ્નૌ જુહુયાત્ । ગૃહ્યેઽગ્નૌ વા । અગ્નયે સ્વાહા ઇતિ સાયમ્ । સૂર્યાય સ્વાહા ઇતિ પ્રાતઃ । સોમાય ધન્વન્તરયેઽનુપતયે પ્રજાપતયે વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઃ સર્વાભ્યો દેવતાભ્યોઽગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા ઇતિ । અથ બલિહરણં યથાદિશં હરેત્ બ્રહ્મણે બ્રહ્મપુરુષેભ્ય ઇન્દ્રાયેન્દ્રપુરુષેભ્યોઽગ્નયે યમાય યમપુરુષેભ્યો નિરૃત્યૈ વરુણાય વરુણપુરુષેભ્યો વાયવે સોમાય સોમપુરુષેભ્ય ઈશાનાય ઇતિ । અથ ગૃહદેવતાભ્યો બલિં હરતિ । ઉલૂખલમુસલાભ્યામ્ ઇતિ ઉલૂખલમુસલે દૃષદુપલાભ્યામ્ ઇતિ દૃષદુપલે ઉદધાન્યા ઇત્યુદધાન્યામ્ ઓષધિવનસ્પતિભ્યામ્ ઇતિ દ્વારે અન્તરિક્ષે દિવાચારિભ્ય ઇતિ દિવા નક્તંચારિભ્ય ઇતિ નક્તમ્ । દક્ષિણતઃ પ્રાચીનાવીતી પિતૃભ્યઃ પિતામહેભ્યઃ પ્રપિતામહેભ્યઃ સ્વધા પિતૃભ્ય ઇતિ । શેષં દક્ષિણા નિનયેત્

અથાતઃ પઞ્ચદશ્યાં પ્રાતર્હોમં હુત્વા ઇધ્માબર્હિશ્ચ સમ્ભૃત્ય ઉક્તલક્ષણેનેધ્મમિધ્મપ્રવ્રશ્ચનં ચ યોક્ત્રેણ સન્નહ્ય યત્ર ભુક્તં મન્યતે તન્નિદધાત્યગ્નિમન્વાદધાતિ । અપરેણાગ્નિં પ્રાચીનાગ્રાશ્ચતસ્રઃ સમિધ આદધાતિ । તાવુભાભ્યાં હતાભ્યામાદાયયાગ્નાવાદધાતિ । તૂષ્ણીમુપસ્થાયાપરે સમિધાવાદધાતિ । શ્વો યજ્ઞાય રમતાં દેવતાભ્યો યજ્ઞાય ત્વા ગૃહ્ણામિ દેવયજ્યાયા ઇત્યુપસ્થાયાપકાલહોમં હુત્વા અગ્નિં પરિસ્તીર્ય તાં રાત્રિમનશ્નન્નપરેણાગ્નિમુદક્ચ્છિરાઃ સંવિશતિ । શ્વોભૂતે યથોદિતં સ્નાનં કૃત્વા પ્રાતર્હોમં ચ પ્રાગાદિપ્રતિદિશં દર્ભૈઃ પરિસ્તૃણાતિ પ્રાગુદગગ્રૈઃ । દક્ષિણાનુત્તરાન્ કરોત્યુત્તરાન્ અધરાન્ । તતઃપ્રભૃતિ સમ્ભારસમ્ભરણાન્ કૃત્વા વ્રીહીન્ ચરુસ્થાલીં જુહૂં ચ મેક્ષણં ચ સમ્ભૃત્ય બ્રહ્મપ્રવેશનાદ્યા પ્રણીતાભ્યઃ કૃત્વા પ્રોક્ષણીં ચ સંસ્કૃત્ય વ્રીહીન્ નિર્વપતિ અપરેણાગ્નિં તિરઃપવિત્રં જુહ્વાઃ । દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામગ્નયે જુષ્ટં નિર્વપામિ અગ્નીષોમાભ્યામ્ ઇતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ અગ્નયે જુષ્ટં નિર્વપામિ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યામ્ ઇત્યમાચાસ્યાયાં ત્રીન્ મુષ્ટીન્ યજુષા તૂષ્ણીં ચતુર્થમ્ । પત્ન્યવહન્તિ । ત્રિષ્ફલીકૃત્ય ત્રિઃ પ્રક્ષાળ્ય તિરઃપવિત્રં સ્થાલ્યામાવપતિ । તસ્મિન્નગ્નૌ શ્રપયિત્વા દર્વીનિષ્ટપનકાલે જુહૂં ચ નિષ્ટપ્ય નિદધાતિ । આજ્યં ચ સંસ્કૃત્યાભિઘાર્ય ચરુમુદ્વાસ્યાભિઘારયતિ । પરિધાનપ્રભૃતિ વ્યાહૃતિપર્યન્તં કૃત્વા હવિષા જુહોતિ । આગ્નેયમગ્નીષોમીયં સૌવિષ્ટકૃતમ્ ઇતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ । આગ્નેયમૈન્દ્રાગ્નં સૌવિષ્ટકૃતમ્ ઇત્યમાવાસ્યાયામ્ । આજ્યેન જુહૂમુપસ્તીર્ય દ્વિરવદ્યતિ સકૃદભિઘારયતિ । ત્રિઃ પઞ્ચાવત્તિનામ્ । સૌવિષ્ટકૃતં સકૃદુપસ્તૃણાતિ સકૃદવદ્યતિ । દ્વિઃ પઞ્ચાવત્તિનામ્ । દ્વિરભિઘારયતિ । અવત્તે સ્વિષ્ટકૃતિ પાર્વણહોમૌ જુહોતિ ઋષભં વાજિનં વયં પૂર્ણમાસં યજામહે । સ નો દોહતાં સુવીર્યં રાયસ્પોષઁ સહસ્રિણં પ્રાણાય સુરાધસે પૂર્ણમાસાય સ્વાહા પૂર્ણા પશ્ચાદુત પૂર્ણા ઇતિ પૌર્ણમાસ્યામ્ । અમાવાસ્યા સુભગા સુશેવા ધેનુરિવ ભૂય આપ્યાયમાના । સા નો દોહતાં સુવીર્યં રાયસ્પોષઁ સહસ્રિણમપાનાય સુરાધસેઽમાવાસ્યાયૈ સ્વાહા યત્તે દેવા અદધુર્ભાગધેયમ્ ઇત્યમાવાસ્યાયામ્ । ઉત્તરાર્ધપૂર્વાર્ધેઽસંસક્તામિતરાભ્યામાહુતિભ્યાં જુહોતિ । મેક્ષણં ચાનુઇપ્રહૃત્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય જુહૂમદ્ભિઃ પૂરયિત્વા પ્રાચીનાવીત્યવાચીનપાણિઃ દક્ષિણાપવર્ગં સકૃદન્તરપરિધિસંક્ષાળનં નિનયતિ વૈશ્વાનરે હવિરિદં જુહોમિ સાહસ્રમુત્સં શતધારમેતમ્ । તસ્મિન્નેષ પિતરં પિતામહં પ્રપિતામહં સ્વર્ગે લોકેઽબિભરત્ પિન્વમાનં સ્વાહા ઇતિ । નિર્ણિજ્ય સ્રુવં ચ નિષ્ટપ્ય બહિઃપરિધ્યપાં પૂર્ણાં સ્રુચં જુહોત્યુ ત્તરાપવર્ગમ્ ઇમં સમુદ્રં શતધારમુત્સં વ્યચ્યમાનં ભુવનસ્ય મધ્યે । ઘૃતં દુહાનામદિતિં જનાયાગ્ને મા હિંસીઃ પરમે વ્યોમન્ સ્વાહા ઇતિ । ઇધ્મસન્નહનમપ ઉપસ્પૃશ્ય જુહુયાત્ । વારુણ્યાદિજયપ્રભૃતિ સિદ્ધમા ધેનુવરપ્રદાનાત્ । પુરસ્તાત્ સ્વિષ્ટકૃતમિધ્મપ્રવ્રશ્ચનં પ્રક્ષિપેત્ । સન્તિષ્ઠતે દર્શપૂર્ણમાસઃ સન્તિષ્ઠતે દર્શપૂર્ણમાસઃ

વ્રીહ્યાગ્રયણેન વા યક્ષ્યમાણો ભવતિ આશ્વયુજ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં કાર્ત્તિક્યાં શાતભિષજ્યાં વા । અન્વાધાનકાલે યજ્ઞાય રમતાં દેવતાભ્યો યજ્ઞાય ત્વા ગૃહ્ણામિ દેવયજ્યાયા ઇત્યુપસ્થાય સમ્ભારસમ્ભરણકાલે નવધાન્યં સંભૃત્યાકૂપતોયેન પોષિતં નિર્વપણકાલ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાં જુષ્ટં નિર્વપામિ વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો દ્યાવાપૃથિવીભ્યાં જુષ્ટં નિર્વપામિ ઇતિ હોમકાલ ઐન્દ્રાગ્નં વૈશ્વદેવં દ્યાવાપૃથિવ્યં સૌવિષ્ટકૃતમ્ ઇતિ । વરપ્રદાનકાલે પ્રથમજં વત્સં દક્ષિણાં દદાતિ । શેષં પ્રસિદ્ધં સ્થાલીપાકવત્ । હુતશેષમન્નં પ્રાશ્નાતિ ભદ્રાન્નઃ શ્રેયઃ સમનૈષ્ટ દેવા ઇતિ । એવમેવ સંવત્સરસ્યર્તુષુ તદૃતુફલમિશ્રેણાન્નેન પ્રત્યૃતુ હોતવ્યમ્ । પ્રધાનકાલે મધુશ્ચ માધવશ્ચ શુક્રશ્ચ શુચિશ્ચ નભશ્ચ નભસ્યશ્ચ ઇષશ્ચોર્જશ્ચ સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ તપશ્ચ તપસ્યશ્ચ ઇતિ ષડૃતુદ્વન્દ્વં યજેત । સ્વિષ્ટકૃત્પ્રભૃતિવત્ શેષં ચ

અથાતઃસ્થાગરમલઙ્કારં અથવૈશ્વદેવસ્ય અથાતઃપઞ્ચદશ્યાં વ્રીહ્યાગ્રયણેન ચત્વારિ
ઇત્યાગ્નિવેશ્યગૃહ્યસૂત્રે પ્રથમપ્રશ્ને સપ્તમોઽધ્યાયઃ
પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ સમાપ્તઃ