Acintyastava · ભાગ 14

પ્રતીત્યજાનાં ભાવાનાં નૈઃસ્વાભાવ્યં જગાદ યઃ ।
તં નમામ્ય્ અસમજ્ઞાનમ્ અચિન્ત્યમ્ અનિદર્શનમ્ ॥ નગસ્ત્_01
યથા ત્વયા મહાયાને ધર્મનૈરાત્મ્યમ્ આત્મના ।
વિદિતં દેશિતં તદ્વદ્ ધીમદ્ભ્યઃ કરુણાવશાત્ ॥ નગસ્ત્_02
પ્રત્યયેભ્યઃ સમુત્પન્નમ્ અનુત્પન્નં ત્વયોદિતમ્ ।
સ્વભાવેન ન તજ્ જાતમ્ ઇતિ શૂન્યં પ્રકાશિતમ્ ॥ નગસ્ત્_03
યદ્વચ્ છબ્દં પ્રતીત્યેહ પ્રતિશબ્દસમુદ્ભવઃ ।
માયામરીચિવચ્ ચાપિ તથા ભવસમુદ્ભવઃ ॥ નગસ્ત્_04
માયામરીચિગન્ધર્વનગરપ્રતિબિમ્બકાઃ ।
યદ્ય્ અજાતાઃ સહ સ્વપ્નૈર્ ન સ્યાત્ તદ્દર્શનાદિકમ્ ॥ નગસ્ત્_05
હેતુપ્રત્યયસંભૂતા યથૈતે કૃતકાઃ સ્મૃતાઃ ।
તદ્વત્ પ્રત્યયજં વિશ્વં ત્વયોક્તં નાથ સાંવૃતમ્ ॥ નગસ્ત્_06
અસ્ત્ય્ એતત્ કૃતકં સર્વં યત્ કિંચિદ્ બાલલાપનમ્ ।
રિક્તમુષ્ટિપ્રતીકાશમ્ અયથાર્થપ્રકાશિતમ્ ॥ નગસ્ત્_07
કૃતકં વસ્તુ નો જાતં તદા કિં વાર્તમાનિકમ્ ।
કસ્ય નાશાદ્ અતીતં સ્યાદ્ ઉત્પિત્સુઃ કિમ્ અપેક્ષતે ॥ નગસ્ત્_08
સ્વસ્માન્ ન જાયતે ભાવઃ પરસ્માન્ નોભયાદ્ અપિ ।
ન સન્ નાસન્ ન સદસન્ કુતઃ કસ્યોદયસ્ તદા ॥ નગસ્ત્_09
અજાતે ન સ્વભાવો ઽસ્તિ કુતઃ સ્વસ્માત્ સમુદ્ભવઃ ।
સ્વભાવાભાવસિદ્ધ્યૈવ પરસ્માદ્ અપ્ય્ અસંભવહ્ ॥ નગસ્ત્_10
સ્વત્વે સતિ પરત્વં સ્યાત્ પરત્વે સ્વત્વમ્ ઇષ્યતે ।
આપેક્ષિકી તયોઃ સિદ્ધિઃ પારાવારમ્ ઇવોદિતા ॥ નગસ્ત્_11
યદા નાપેક્ષતે કિં ચિત્ કુતઃ કિં ચિત્ તદા ભવેત્ ।
યદા નાપેક્ષતે દીર્ઘં કુતો હ્રસ્વાદિકં તદા ॥ નગસ્ત્_12
અસ્તિત્વે સતિ નાસ્તિત્વં દીર્ઘે હ્રસ્વં તથા સતિ ।
નાસ્તિત્વે સતિ ચાસ્તિત્વં યત્ તસ્માદ્ ઉભયં ન સત્ ॥ નગસ્ત્_13
એકત્વં ચ તથાનેકમ્ અતીતાનાગતાદિ ચ ।
સંક્લેશો વ્યવદાનં ચ સમ્યઙ્મિથ્યા સ્વતઃ કુતઃ ॥ નગસ્ત્_14
સ્વત એવ હિ યો નાસ્તિ ભાવઃ સર્વો ઽસ્તિ કસ્ તદા ।
પર ઇત્ય્ ઉચ્યતે યો ઽયં ન વિના સ્વસ્વભાવતઃ ॥ નગસ્ત્_15
ન સ્વભાવો ઽસ્તિ ભાવાનાં પરભાવો ઽસ્તિ નો યદા ।
ભાવગ્રહગ્રહાવેશઃ પરતન્ત્રો ઽસ્તિ કસ્ તદા ॥ નગસ્ત્_16
આદાવ્ એવ સમં જાતાઃ સ્વભાવેન ચ નિર્વૃતાઃ ।
અનુત્પન્નાશ્ ચ તત્ત્વેન તસ્માદ્ ધર્માસ્ ત્વયોદિતાઃ ॥ નગસ્ત્_17
નિઃસ્વભાવાસ્ ત્વયા ધીમન્ રૂપાદ્યાઃ સંપ્રકાશિતાઃ ।
ફેનબુદ્બુદમાયાભ્રમરીચિકદલીસમાઃ ॥ નગસ્ત્_18
ઇન્દ્રિયૈર્ ઉપલબ્ધં યત્ તત્ તત્ત્વેન ભવેદ્ યદિ ।
જાતાસ્ તત્ત્વવિદો બાલાસ્ તત્ત્વજ્ઞાનેન કિં તદા ॥ નગસ્ત્_19
જડત્વમ્ અપ્રમાણત્વમ્ અથાવ્યાકૃતતામ્ અપિ ।
વિપરીતપરિજ્ઞાનમ્ ઇન્દ્રિયાનાં ત્વમ્ ઊચિવાન્ ॥ નગસ્ત્_20

અજ્ઞાનેનાવૃતો યેન યથાવન્ ન પ્રપદ્યતે ।
લોકસ્ તેન યથાભૂતમ્ ઇતિ મત્વા ત્વયોદિતમ્ ॥ નગસ્ત્_21
અસ્તીતિ શાશ્વતી દૃષ્તિર્ નાસ્તીત્ય્ ઉચ્છેદદર્શનમ્ ।
તેનાન્તદ્વયનિર્મુક્તો ધર્મો ઽયં દેશિતસ્ ત્વયા ॥ નગસ્ત્_22
ચતુષ્કોટિવિનિર્મુક્તાસ્ તેન ધર્માસ્ ત્વયોદિતાઃ ।
વિજ્ઞાનસ્યાપ્ય્ અવિજ્ઞેયા વાચાં કિમ્ ઉત ગોચરાઃ ॥ નગસ્ત્_23
સ્વપ્નેન્દ્રજાલિકોદ્ભૂતં દ્વિચન્દ્રોદ્વીક્ષણં યથા ।
ભૂતં તદ્વસ્તુ નો ભૂતં તથા દૃષ્ટં જગત્ ત્વયા ॥ નગસ્ત્_24
ઉત્પન્નશ્ ચ સ્થિતો નષ્ટઃ સ્વપ્ને યદ્વત્ સુતસ્ તથા ।
ન ચોત્પન્નઃ સ્થિતો નષ્ટ ઉક્તો લોકો ઽર્થતસ્ ત્વયા ॥ નગસ્ત્_25
કારણાત્ સંભવો દૃષ્ટો યથા સ્વપ્ને તથેતરઃ ।
સંભવઃ સર્વભાવાનાં વિભવો ઽપિ મતસ્ તથા ॥ નગસ્ત્_26
રાગાદિજં યથા દુઃખં સંક્લેશસંસૃતી તથા ।
સંભારપૂરણાન્ મુક્તિઃ સ્વપ્નવદ્ ભાષિતા ત્વયા ॥ નગસ્ત્_27
જાતં તથૈવ નો જાતમ્ આગતં ગતમ્ ઇત્ય્ અપિ ।
બદ્ધો મુક્તસ્ તથા જ્ઞાની દ્વયમ્ ઇચ્છેન્ ન તત્ત્વવિત્ ॥ નગસ્ત્_28
ઉત્પત્તિર્ યસ્ય નૈવાસ્તિ તસ્ય કા નિર્વૃતિર્ ભવેત્ ।
માયાગજપ્રકાશત્વાદ્ આદિશાન્તત્વમ્ અર્થતઃ ॥ નગસ્ત્_29
ઉત્પન્નો ઽપિ ન ચોત્પન્નો યદ્વન્ માયાગજો મતઃ ।
ઉત્પન્નં ચ તથા વિશ્વમ્ અનુત્પન્નં ચ તત્ત્વતઃ ॥ નગસ્ત્_30
અમેયૈર્ અપ્રમેયાનાં પ્રત્યેકં નિર્વૃતિઃ કૃતા ।
લોકનાથૈર્ હિ સત્ત્વાનાં ન કશ્ ચિન્ મોચિતશ્ ચ તૈઃ ॥ નગસ્ત્_31
તે ચ સત્ત્વાશ્ ચ નો જાતા યે નિર્વાન્તિ ન તે સ્ફુટમ્ ।
ન કશ્ ચિન્ મોચિતઃ કૈશ્ ચિદ્ ઇતિ પ્રોક્તં મહામુને ॥ નગસ્ત્_32
માયાકારકૃતં યદ્વદ્ વસ્તુશૂન્યં તથેતરત્ ।
વસ્તુશૂન્યં જગત્ સર્વં ત્વયોક્તં કારકસ્ તથા ॥ નગસ્ત્_33
કારકો ઽપિ કૃતો ઽન્યેન કૃતત્વં નાતિવર્તતે ।
અથ વા તત્ક્રિયાકર્તૃ કારકસ્ય પ્રસજ્યતે ॥ નગસ્ત્_34
નામમાત્રં જગત્ સર્વમ્ ઇત્ય્ ઉચ્ચૈર્ ભાષિતં ત્વયા ।
અભિધાનાત્ પૃથગ્ભૂતમ્ અભિધેયં ન વિદ્યતે ॥ નગસ્ત્_35
કલ્પનામાત્રમ્ ઇત્ય્ અસ્માત્ સર્વધર્માઃ પ્રકાશિતાઃ ।
કલ્પનાપ્ય્ અસતી પ્રોક્તા યયા શૂન્યં વિકલ્પ્યતે ॥ નગસ્ત્_36
ભાવાભાવદ્વયાતીતમ્ અનતીતં ચ કુત્ર ચિત્ ।
ન ચ જ્ઞાનં ન ચ જ્ઞેયં ન ચાસ્તિ ન ચ નાસ્તિ યત્ ॥ નગસ્ત્_37
યન્ ન ચૈકં ન ચાનેકં નોભયં ન ચ નોભયમ્ ।
અનાલયમ્ અથાવ્યક્તમ્ અચિન્ત્યમ્ અનિદર્શનમ્ ॥ નગસ્ત્_38
યન્ નોદેતિ ન ચ વ્યેતિ નોચ્છેદિ ન ચ શાશ્વતમ્ ।
તદ્ આકાશપ્રતીકાશં નાક્ષરજ્ઞાનગોચરમ્ ॥ નગસ્ત્_39
યઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદઃ શૂન્યતા સૈવ તે મતા ।
તથાવિધશ્ ચ સદ્ધર્મસ્ તત્સમશ્ ચ તથાગતઃ ॥ નગસ્ત્_40

તત્ તત્ત્વં પરમાર્થો ઽપિ તથતા દ્રવ્યમ્ ઇષ્યતે ।
ભૂતં તદ્ અવિસંવાદિ તદ્બોધાદ્ બુદ્ધ ઉચ્યતે ॥ નગસ્ત્_41
બુદ્ધાનાં સત્ત્વધાતોશ્ ચ તેનાભિન્નત્વમ્ અર્થતઃ ।
આત્મનશ્ ચ પરેષાં ચ સમતા તેન તે મતા ॥ નગસ્ત્_42
ભાવેભ્યઃ શૂન્યતા નાન્યા ન ચ ભાવો ઽસ્તિ તાં વિના ।
તસ્માત્ પ્રતીત્યજા ભાવાસ્ ત્વયા શૂન્યાઃ પ્રકાશિતાઃ ॥ નગસ્ત્_43
હેતુપ્રત્યયસંભૂતા પરતન્ત્રા ચ સંવૃતિઃ ।
પરતન્ત્ર ઇતિ પ્રોક્તઃ પરમાર્થસ્ ત્વ્ અકૃત્રિમઃ ॥ નગસ્ત્_44
સ્વભાવઃ પ્રકૃતિસ્ તત્ત્વં દ્રવ્યં વસ્તુ સદ્ ઇત્ય્ અપિ ।
નાસ્તિ વૈ કપિતો ભાવો પરતન્ત્રસ્ તુ વિદ્યતે ॥ નગસ્ત્_45
અસ્તીતિ કલ્પિતે ભાવે સમારોપસ્ ત્વયોદિતઃ ।
નાસ્તીતિ કૃતકોચ્છેદાદ્ ઉચ્છેદશ્ ચ પ્રકાશિતઃ ॥ નગસ્ત્_46
તત્ત્વજ્ઞાનેન નોચ્છેદો ન ચ શાશ્વતતા મતા ।
વસ્તુશૂન્યં જગત્ સર્વં મરીચિપ્રતિમં મતમ્ ॥ નગસ્ત્_47
મૃગતૃષ્ણાજલં યદ્વન્ નોચ્છેદિ ન ચ શાશ્વતમ્ ।
તદ્વત્ સર્વં જગત્ પ્રોક્તં નોચ્છેદિ ન ચ શાશ્વતમ્ ॥ નગસ્ત્_48
દ્રવ્યમ્ ઉત્પદ્યતે યસ્ય તસ્યોચ્છેદાદિકં ભવેત્ ।
અન્તવાન્ નાન્તવાંશ્ ચાપિ લોકસ્ તસ્ય પ્રસજ્યતે ॥ નગસ્ત્_49
જ્ઞાને સતિ યથા જ્ઞેયં જ્ઞેયે જ્ઞાનં તથા સતિ ।
યત્રોભયમ્ અનુત્પન્નમ્ ઇતિ બુદ્ધં તદાસ્તિ કિમ્ ॥ નગસ્ત્_50
ઇતિ માયાદિદૃષ્તાન્તૈઃ સ્ફુટમ્ ઉક્ત્વા ભિષગ્વરઃ ।
દેશયામ્ આસ સદ્ધર્મં સર્વદૃષ્ટિચિકિત્સકમ્ ॥ નગસ્ત્_51
એતત્ તત્ પરમં તત્ત્વં નિઃસ્વભાવાર્થદેશના ।
ભાવગ્રહગૃહીતાનાં ચિકિત્સેયમ્ અનુત્તરા ॥ નગસ્ત્_52
ધર્મયાજ્ઞિક તેનૈવ ધર્મયજ્ઞો નિરુત્તરઃ ।
અભીક્ષ્ણમ્ ઇષ્ટસ્ ત્રૈલોક્યે નિષ્કપાટો નિરર્ગલઃ ॥ નગસ્ત્_53
વસ્તુગ્રાહભયોચ્છેદી કુતીર્થ્યમૃગભીકરઃ ।
નૈરાત્મ્યસિંહનાદો ઽયમ્ અદ્ભુતો નદિતસ્ ત્વયા ॥ નગસ્ત્_54
શૂન્યતાધર્મગમ્ભીરા ધર્મભેરી પરાહતા ।
નૈઃસ્વાભાવ્યમહાનાદો ધર્મશઙ્ખઃ પ્રપૂરિતઃ ॥ નગસ્ત્_55
ધર્મયૌતુકમ્ આખ્યાતં બુદ્ધાનાં શાસનામૃતમ્ ।
નીતાર્થમ્ ઇતિ નિર્દિષ્ટં ધર્માણાં શૂન્યતૈવ હિ ॥ નગસ્ત્_56
યા તૂત્પાદનિરોધાદિસત્ત્વજીવાદિદેશના ।
નેયાર્થા ચ ત્વયા નાથ ભાષિતા સંવૃતિશ્ ચ સા ॥ નગસ્ત્_57
પ્રજ્ઞાપારમિતામ્ભોધેર્ યો ઽત્યન્તમ્ પારમ્ આગતઃ ।
સ પુણ્યગુણરત્નાઢ્યસ્ ત્વદ્ગુણાર્ણવપારગઃ ॥ નગસ્ત્_58
ઇતિ સ્તુત્વા જગન્નાથમ્ અચિન્ત્યમ્ અનિદર્શનમ્ ।
યદ્ અવાપ્તં મયા પુણ્યં તેનાસ્તુ ત્વત્સમં જગત્ ઇત્ય્ અચિન્ત્યસ્તવઃ સમાપ્તઃ ॥
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%

ચોપ્ય્રિઘ્ત્ (ચ્) 2003 બ્ય્ છ્ર્. લિન્દ્ત્નેર્ - દેન્મર્ક્
%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%%