આચારસારતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 1

હઠપ્રદીપકા - સમયાચારઃ
* * * શ્ચલૌલ્યં ચ ષડ્ભિર્યોગો વિનશ્યતિ

ઉત્સાહાત્ સાહસાધૈર્યાત્ તત્વજ્ઞાનાશ્ચ નિશ્ચયાત્ ।
જનસંગપરિત્યાગાત્ ષડ્ભિર્યોગઃ પ્રસિધ્યતિ

વસિષ્ઠાદ્યૈશ્ચ મુનિભિર્મત્સ્યેન્દ્રાદ્યૈશ્ચ યોગિભિઃ ।
અંગીકૃતાન્યાસનાનિ કથ્યંતે કાનિ ચિન્મયા

હઠસ્ય પ્રથમાં ગત્વા દાસનં પૂર્વમુચ્યતે ।
તત્ કુર્યાદાસનસ્થૈર્યમારોગ્યં ચાંગલાઘવં

જાનૂર્ધ્વોરંતરે સમ્યક્ કૃત્વા પાદતલે ઉભે ।
ઋજુકાયઃ સમાસીત સ્વસ્તિકં તત્ પ્રચક્ષ્યતે

સવ્યે દક્ષિણગુલ્ફં તુ પૃષ્ઠપાર્શ્વે નિયોજયેત્ ।
દક્ષિણે તુ તથા સવ્યં ગોમુખં ગોમુખં યથા

એકં પાદં તથૈકસ્મિન્ વિન્યસ્યોરુણિ સંસ્થિતં ।
ઇતરસ્મિસ્તથા ચોરું વીરાસનમિતીરિતં

ગુડં નિવધ્ય ગુલ્ફાભ્યાં વ્યુત્ક્રમેણ સમાહિતઃ ।
કૂર્માસનં ભવેદેતદિતિ યોગવિદો વિદુઃ

પદ્માસનં તુ સંયોજ્ય જાનૂર્વોરંતરે કરૌ ।
વિન્યસ્ય ભૂમૌ સંસ્થાપ્ય વ્યોમસ્થઃ કુક્કુટાસનં

કુક્કુટાસનવંધસ્થો દોર્ભ્યાં સંવધ્યકંધરં ।
શેવે કૂર્મવદુત્તાનમેતદુત્તાનકૂર્મકં

પાદાંગુષ્ટૌ તુ પાણિભ્યાં ગૃહીત્વા શ્રવણાવધિ ।
ધનુરાકર્ષણં કૃત્વા ધનુરાસનમીરિતં

વામોરુમૂલાર્પિતદક્ષપાદો જાન્વોર્બહિર્વેષ્ટિત દક્ષદોષ્ણા ।
પ્રગૃહ્ય તિષ્ઠન્ પરિવર્તિતાંગઃ શ્રીમત્સ્યનાથોદિતમાસનં સ્યાત્

મત્સ્યેન્દ્રપીઠં જઠરપ્રચંપિપ્રચંડરુન્મંડલખંડનાસ્ત્રં ।
અભ્યસ્ય તાં કુંડલિનીં પ્રવોધં દંડસ્થિરત્વં ચ દદાતિ પુંસાં

પ્રસાર્ય પાદૌ ભુવિ દણ્ડરૂપૌ દોર્ભ્યાં ચ પાદ દ્વિતયં ગૃહીત્વા ।
જાનૂ પરિન્યસ્તલલાટ દેશોવિશેદિદં પશ્ચિમતા ન વાહુઃ

૩૩અ)
ઇતિ પશ્ચિમતા ન માસનાગ્ર્યં પવનં પશ્ચિમવાહનં કરોતિ ।
ઉદરં જઠરાનલસ્ય કુર્યાદુદરે કાર્શ્પમરોગતાં ચ પુંસાં

ધરામવષ્ટભ્ય કરસ્થલાભ્યાં તત્કૂર્પરસ્થાપિત નામિ પાર્શ્વઃ ।
ઉચ્ચાસનોદંડ વદુત્થિતઃ ખેમાયૂર મેતત્પ્રવદંતિ પીઠં

હરતિ સકલરોગાનાશુ ગુલ્મોદરાદીનભિ ભવતિ ચ દોષાનાસનં શ્રીમયૂરં ।
બહુકદશન ભુક્તં ભસ્મકુર્યાદશેષે જનયતિ જઠરાગ્નિ જારયેત્
કાલકૂટં

ઉત્તાન શવવદ્ભૂમૌ શયનં તુ શવાસનં ।
સર્વાસન ભ્રાંતિ હરં ચિત્ત વિભ્રાંતિ સાધનં

ચતુરાશીત્યાસનાનિ શિવેન કથિતાનિ તુ ।
તેભ્યશ્ચતુષ્કમાદાય સારભૂતં વ્રવીમ્યહં

સિદ્ધં પદ્મં તથા ભદ્રં સિંહં ચેતિ ચતુષ્ટયં ।
શ્રેષ્ઠં તત્રાપિ ચ સખે તિષ્ઠ સિદ્ધાસને સદા

સિદ્ધાસનં ॥
યોનિદ્વારકમંઘ્રિ મૂલઘટિતં કૃત્વા દૃઢં ત્રિન્યસે મેઢ્રે
પાદમયૈકમેવ હૃદયે ધૃત્વાસનં વિગ્રહં ।
સ્થાણુઃ સંયમિતેન્દ્રિયો ચલદૃશાપશ્યેદ્ભ્રુવોરંતરં ચૈતન્મોક્ષકપાટ
ભેદજનકં સિદ્ધાસનં પ્રોચ્યતે

મતાંતરે ॥
મેઢ્રાધઃ પરિવિન્યસ્ય વામગુલ્ફં તયોપરિ ।
ગુલ્ફાંતરં ચ નિક્ષિપ્ય સિદ્ધાસનમિદં ભવેત્

પૂર્વોક્તમેવ મત્સ્યેન્દ્ર સ્તનં એતસિદ્ધાસનં પ્રાહુરન્યેવજ્ઞાસનં વિદુઃ
।
મુક્તાપ્રાણં વદત્યન્યે પ્રાહુર્ગુપ્તાસનં પરે

યમેષ્વેવમિતાહારમહિંસા નિયમેષ્વપિ ।
મુખ્યં સર્વાસનેષ્વેકં સિદ્ધાઃ સિદ્ધાસનં વિદુઃ

ચતુરાશીતિ પીઠેષુ સિદ્ધમેવ સદાભ્યસેત્ ।
દ્વાસપ્તતિ સહસ્રેષુ સુષુમ્ણામિવ નાડિષુ

૩૩બ્)
આત્મધ્યાયી મિતાહારી યાવદ્ દ્વાદશ વત્સરં ।
સદા સિદ્ધાસનાભ્યાસાદ્યોગિનીપ્યંતિ માપ્નુયાત્

શ્રમદૈર્વહુભિઃ પીઠૈઃ કિં સ્યાત્ સિદ્ધાસને સતિ ।
પ્રાણાનિલે સાવધાનં વદ્ધે કેવલ કુંભતઃ

ઉત્પદ્યતે નિરાયાસા સ્વયમેવોન્મનીયથા ।
અથેકસ્મિન્નેવ દૃઢં વદ્ધે સિદ્ધાસને સદા

વંધત્રયમનાયાસાત્ સ્વયમેવોપજાયતે ।
નાસનં સિદ્ધસદૃશં ન કુંભઃ કેવલોયમઃ ।
ન ખેચરી સમા મુદ્રા ન નાદ સદૃશોલયઃ

અથ પદ્માસનં ॥
વામારૂપરિ દક્ષિણં ચ ચરણં સંસ્થાપ્ય વામં તથાયામ્યોરૂપરિ
પશ્ચિમેન વિધિના ધૃત્વા કરાભ્યાં દૃઢં ।
અંગુષ્ઠો હૃદયે નિધાય ચિવુકં નાસાગ્રમાલોકયેદેતદ્વ્યાધિ
વિનાશકારિયમિનાં પદ્માસનં પ્રોચ્યતે

મતાંતરે તુ ॥
ઉત્તાનૌ ચરણૌ કૃત્વા ઊરુસંસ્થૌ પ્રયત્નતઃ ।
ઊરુ મધ્યે તયોત્તાનૌ પાણી કૃત્વા તતો દૃઢૌ

નાસાગ્રે વિન્યસેદ્રાજ દંતમૂલં ચ જિહ્વયા ।
ઉત્તભ્ય ચિવુકં વક્ષસ્ફચ્છાપ્ય પવનં શનૈઃ

ઇદં પદ્માસનં પ્રોક્તં સર્વવ્યાધિ વિનાશનં ।
દુર્લભં યેન કેનાપિ ધીમતા લભ્યતે ભુવિ

પશ્ચાદુક્તં મત્સ્યેન્દ્રમંતં ॥
કૃત્વા સંઘટિતૌ કરૌ દૃઢતરં પધ્વા?તુ પદ્માસનં ।
ગાંઢં વક્ષસિ સંનિધાય ચિવુકં ધ્યાનં ચ તચ્ચૈતસિ ॥
વારંવારમપાનમૂર્દ્ધમનિલં પ્રોચ્ચાલયન્ પૂરયન્ મુંચન્
પ્રાણામુપૈતિ વોધમતુલં શક્તિપ્રમાવાદતઃ

પદ્માસન સ્થિતો યોગી નાડી દ્વારેષુ પૂરયેત્ ।
મારુતં ધારયેદ્યસ્તુ સમુક્તો નાત્ર સંશયઃ

અથ સિંહાસનં ॥
ગુલ્ફૌ ચ વૃષનસ્યાધઃ શીવન્યાઃ પાર્શ્વતો ન્યસેત્ ।
દક્ષિણે સવ્યગુલ્ફ ચ દક્ષગુલ્ફં ચ સવ્યકે

૩૪અ)
હસ્તૌ જાનોસ્તુ સંસ્થાપ્ય સ્વાંગુલીઃ સંપ્રસાર્ય ચ ।
વ્યાત્ત વક્ત્રો નિરીક્ષેન નાસાગં સુસમાહિતઃ

સિંહાસનં ભવેદેતત્ પૂજિતં યોગિભિઃ સદા ।
વંધસ્ય સંધાનં કુરુતે ચાસનોત્તમં

અથ ભદ્રાસનં ॥
ગુલ્ફૌ ચ વૃષણસ્યાધઃ સીવન્યાઃ પાર્શ્વયોઃ ક્ષિપેત્ ।
પાર્શ્વપાદૌ ચ પાણિભ્યાં દૃઢં વધ્વા સુનિશ્ચલં

ભદ્રાસનં ભવેદેતત્ સર્વવ્યાધિવિનાશનં ।
ગોરક્ષાસનમિદં વૈ પ્રાહુસ્તે સિદ્ધયોગિનઃ

એવમાસન વંધ્યેષુ યોગીન્દ્રો વિજિતશ્રમઃ ।
અથાભ્યસેન્નાડિ શુદ્ધં મુદ્રાદિ પવન ક્રિયાં

આસનં કુંભકશ્ચિત્રં મુદ્રાસ્વીકરણં તથા ।
અથ નાદાનુસંધાનમભ્યાસાનુક્રમો હઠે

બ્રહ્મચારી મિતાહારો યોગીયોગપરાયણઃ ।
અવ્દાદૂર્ધ્વં ભવેત્ સિદ્ધો નાત્રકાર્યાવિચારણા

સુસ્નિગ્ધ મધુરાહાર ચતુર્થાંશ વિવર્જિતં ।
ભુજ્યતે શિવસંપ્રીત્યૈ મિતાહારઃ સ ઉચ્યતે

કટ્વમ્લતિક્તલવણોષ્ણહરીતથા શાક સૌવીર તૈલતિલસર્ષપમત્સ્યમઘાઃ ।
આજાદિ માંસદધિતક્ર કુલચ્છકોલપિપાકહિંગુલસુનાઘમે પથ્યમાહુઃ

ભોજનં સહિત વિંદ્યા પુનરપ્યુષ્ટી કૃતં રૂક્ષં ।
અતિલવણાસવપલલંકદશનશાકોત્કટપિષ્ટં

વર્જયે દુર્જન પ્રીતિં વહ્નિસ્ત્રીપથિ સેવનં ।
પ્રાતઃ સ્નાનોપવાસાદિ કાયં ક્લેશ વિધિં તથા

ગોધૂમશાલિયવષષ્ટિક શોભનાન્નં ક્ષીરાજ્ય ખંડનવનીત
સિતામધૂનિ ।
શુંઠી ફટોલફલકાદિ ચ પંચશાકં મુદ્રાદિ ગવ્યમુદિતં ચ યમીન્દ્ર પથ્યં

૩૪બ્)
મિષ્ટં સુમધુર સ્નિગ્ધં ગવ્યં ધાતુ પ્રપોષકં ।
મનોભિલષિતં યોગ્યં યોગી ભોજનમાચરેત્

યુવાવૃદ્ધોતિ વૃદ્ધો વા વ્યાધિતો દુર્વલોપિ વા ।
અભ્યાસાત્ સિદ્ધિમાપ્નોતિ સર્વયોગેષ્વતંદ્રિતઃ

પીઠાનિ કુંભકશ્ચિત્રા દિવ્યાનિ કરણાનિ ચ ।
સર્વોપ્યયં હઠાભ્યાસો રાજયોગ ફલાવધિઃ

ઇતિ સ્વાત્મારામયોગીન્દ્રવિરચિતાયાં હઠપ્રદીપકાયાં
યમનિયમાસનોપદેશલક્ષણો નામ પ્રથમોપદેશઃ ॥
અથાસને દૃઢે યોગીવસીહિ નમિતાશનઃ ।
ગુરૂપદિષ્ટમાર્ગેણ પ્રાણાયામાન્ સમભ્યસેત્

ચલે વાતે ચલં સર્વં નિશ્ચલે નિશ્ચલં તથા ।
યોગી સ્થાણુત્વમાપ્નોતિ તતો વાયું નિરોધયેત્

જ્ઞાનં કુતો મનસિ જીવતિ દેવિ યાવત્ પ્રાણોપિ જીવતિ મનો મ્રિયતેન તાવત્ ।
પ્રાણં મનો દ્વયમિતિ પ્રલયં નયેત મોક્ષં તુ ગચ્છતિ નરો ન કથં
ચિદન્યઃ

યાવદ્વાયુઃ સ્થિરો દેહે તાવજ્જીવિતમુચ્યતે ।
મરણં તસ્ય નિઃક્રાંતિસ્તનોવાયું નિરોધયેત્

મલાકુલાસુ નાડીષુ મારુતો નૈવ મધ્યગઃ ।
કથં સ્યાદુન્મની ભાવઃ કાયસિદ્ધિઃ કથં ભવેત્

બુદ્ધિમેતિ યદા સર્વં નાડીચક્રં મલાકુલં ।
તદૈવ જાયતે યોગી પ્રાણસંગ્રહણે ક્ષમઃ

પ્રાણાભ્યાસં તતઃ કુર્યાન્ નિત્યં સાત્વિકયાધિયા ।
યથા સુષુમ્ણા નાડીસ્થા મલાશેષં પ્રયાંતિ ચ

વદ્ધ પદ્માપદ્માસનો યોગી પ્રાણં ચંદ્રેણ પૂરયેત્ ।
ધારયિત્વા યથાશક્તિર્ભૂયઃ સૂર્યેણ રેચયેત્

વિધિવત્ કુંભકં કૃત્વા પુનશ્ચંદ્રેણ રેચયેત્

૩૫અ)
યેન ત્યજેત્ તેન પૂર્વં ધારયેદનિરોધતઃ ।
રેચયેચ્ચ તતોન્યેવશનૈરેવ ન વેગતઃ

પ્રાણં ચેદિડયા પિવેન્નિયમિતં ભૂયોઽન્યયા રેચયેત્ ।
પીત્વા પિંગલયા સમીરણમથો વદ્ધ્વા ત્યજેદ્વામયા

સૂર્યાચંદ્રમસોરનેન વિધિનાભ્યાસંસમાતન્વંતાં ।
શુદ્ધાનાડી ગણા ભવતિ યમિનાં માસત્રયાદૂર્ધ્વતઃ

પ્રાતર્મધ્યદિને સાયં મધ્યરાત્રે ચ કુંભકાન્ ।
શનૈરશીતિ પર્યંતં ચતુર્વારં સમભ્યસેત્ ॥
કનીયસી ભવેત્ સ્વેદકંપો ભવતિ મધ્યમે ।
ઉત્તિષ્ઠત્યુત્તમે પ્રાણરોધે પદ્માસનં મહુઃ

જલેન શ્રમજાતેન ગાત્રમર્દનમાચરેત્ ।
દૃઢતા લઘુના વાપિ તેન ગાત્રસ્ય જાયતે

અભ્યાસકાલે પ્રથમે શસ્તં ક્ષીરાજ્ય ભોજનં ।
તતોભ્યાસેદૃઢીભૂતેન તથા નિયમગ્રહઃ

યથા સિંહોગજોવ્યાઘ્રો ભવેદ્વશ્ય શનૈઃ શનૈઃ ।
તથૈવ સાધિતો વાયુરન્યથા હંતિ સાધકં

પ્રાણાયામેન યુક્તેન સર્વરોગક્ષયો ભવેત્ ।
અયુક્તાભ્યાસ યોગેણ સર્વરોગસમુદ્ભવઃ

હિક્કા શ્વાસશ્ચ કાશશ્ચ શિરકર્ણાક્ષિ વેદના ।
ભવંતિ વિવિધા દોષાઃ પવનસ્ય વ્યતિક્રમાત્

યુક્તં યુક્તં ત્યજેદ્વાયું યુક્તં યુક્તં ચ પૂરયેત્ ।
યુક્તં યુક્તં ચ વધ્નીયાદેવં શુદ્ધિમવાપ્નુયાત્

યદા તુ નાડી શુદ્ધિઃ સ્યાત્ તદા ચિહ્નાનિ વાહ્યતઃ ।
કાયસ્ય કૃશતાકાંતિસ્તદાજાયત નિશ્ચિતં

યથેષ્ટં ધારણં વાયોઃ અનલસ્ય પ્રદીપનં ।
નાદાભિવ્યક્તિરારોગ્યં જાયતે નાડિ શોધનાત્

મેદશ્લેષ્માદિ સંપૂર્ણઃ ષટ્કર્માણિ સમાચરેત્ ।
૩૫બ્)
અન્યસ્તુ નાચરેત્ તાનિ દોષાણાં સમભાગિકઃ

ધૌતિર્વસ્તિશ્ચ નીતિશ્ચ ત્રાટકં નૌલિકા તથા ।
કપાલિ ભાતિ ચૈતાનિ ષટ્કર્માણિ પ્રચક્ષતે

કર્મષટ્કમિદં પ્રોક્તં ઘટશોધનકારકં ।
વિચિત્રગુણસંધાયિ પૂજયે સ્તુતિ પુંગવૈઃ

તત્રધૌતિ ॥
ચતુરંગુલવિસ્તારં વસ્ત્રાંસનૈર્ગ્રસેત્ ।
તતઃ પ્રત્યાહરેચ્ચૈતદુદિતં ધૌતિ કર્મ તત્

કાસઃ શ્વાસઃ પ્લીહકુષ્ટં કફરોગાશ્ચ વિંશતિ ।
ધૌતિ કર્મ પ્રભાવેન ગચ્છંત્યેવ ન સંશયઃ

અથ વસ્તિ ॥
નાભિદધ્નજલે પાન ન્યસ્તનાલોત્કટાસનઃ ।
આધારાકુંચન કુર્યા ક્ષાલનંવસ્તિ કર્મકૃત્

ગુલ્મપ્લીહોદરં વાપિ વાતપિત્તકફોદ્ભવા ।
વસ્તિકર્મપ્રભાવેણ વાર્યંતે સ કલામયાઃ

ધાત્વિંદ્રિયાતઃ કરણપ્રમોદં દદ્યાચ્ચ કાંતિં દહનપ્રદીપ્તિં ।
અશેષ દોષોપચયંમિહન્યાદભ્યસ્ય માનં જલવસ્તિ કર્મ

ઉદરગતપદાર્થશુદ્ધમંતી પવનમપાનમુદીર્ય કંઠનાલે ।
ક્રમપરિચય વશ્ય વાયુમાર્ગા ગજકરણીતિ ગદ્યતે હઠજ્ઞૈઃ

અથનિતી સૂત્રં વિતસ્તિ સુસ્નિગ્ધં નાસાનાલે પ્રવેશયેત્ ।
નશામુખાન્નિર્ગમયેચ્ચૈષાનીતિ સિદ્ધૈર્નિગદ્યતે

કપાલશોધની કંઠદ્દિવ્યદૃષ્ટિ પ્રદાયિની ।
જાનૂર્ધ્વજાતરોગૌઘં જગત્યાશુ સતીનતિ

અથ ત્રાટક ॥
નિરીક્ષેન્નિશ્ચલ દૃશા સૂક્ષ્મં લક્ષં સમાહિતઃ ।
અશ્રુ સંપાતપર્યંતમાચાર્યૈસ્ત્રાટકં સ્મૃતં

મોટકં નેત્રરોગાનાં તંદ્રાદીનાં કપાટકં ।
યત્નતઃ ત્રાટકં ગોપ્યં યથા હાટકપેટકં

અથ નૌલિઃ ॥
૩૬અ)
આમંદાવર્તવેગેન તુંદં સવ્યાપસવ્યતઃ ।
નતાંસો ભ્રમયેદ્ દેષાનૌલિગૌડૈઃ પ્રકાશ્યતે

મંદાગ્નિ સંદીપન પાચનાદિ સંધાયિકાનન્દકરી સદૈવ ।
અશેષદોષામય શોષણી ચ હઠક્રિયા મૌલિરિયં ચ નૌલી

અથ કપાલભાતિ ॥
ભસ્ત્રેવલોહકારસ્ય રેચપૂરૌ સ સંભ્રમૌ ।
કપાલભાતી વિખ્યાતા કફદોષો વિશોષિણી

ષટ્કર્મ નિર્ગતસ્થૌલ્ય કફમેદોમલાનૂજયેત્ ।
પ્રાણાયામં તતઃ કુર્યાદનાયાસેન સિધ્યતિ

પ્રાણાયામૈરેવ દૃઢં પ્રભુષ્યંતિ મલા ઇતિ ।
આચાર્યાણાં તુ કેષાં ચિદન્યત્ કર્મ ન સંમતં

બ્રહ્માદયોપિ ત્રિદશાઃ પવનાભ્યાસ તત્પરાઃ ।
અભૂવન્નંતકભયાસ્તસ્માત્ પવનમભ્યસેત્

વહ્વામયોપિ નાપ્નોતિ પવનાભ્યાસ તત્પરઃ ।
સમનસ્કોંતકભયં તસ્માત્ પવનમભ્યસેત્

યાવદ્વદ્ધો મરુદ્દેહે તાવચ્ચિત્તં નિરાશ્રયઃ ।
યાવત્ પશ્ચોદ્ભ્રુવોર્મધ્યં તાવત્ કાલભયં કુતઃ

વિધિવત્ પ્રાણસંપાકૈર્નાડી ચક્રે વિશોધિતે ।
સુષુમ્ણા વદનં ભિત્વા મુખાદ્વિશતિ મારુતઃ

મારુતે મધ્યસંચારે મનઃ સ્થૈર્યં પ્રજાયતે ।
યો મનઃ સુસ્થિરી ભાવઃ સૈષાવસ્થા મનોન્મની

તત્સિદ્ધયે વિધાનજ્ઞશ્ચિત્રાન્ કુર્વીત કુંભકાન્ ।
વિચિત્ર કુંભકાભ્યાસાદ્વિચિત્રાં સિદ્ધિમાપ્નુયાત્

સૂર્યભેદનમુજ્જાયી સીત્કારી શીતલી તથા ।
ભસ્ત્રિકા ભ્રમરી મૂર્છા કેવલશ્ચાષ્ટકુંભકાઃ

પૂરકાંતે ચ કર્તવ્યો વંધો જાલંધરાભિધઃ ।
કુંભકાંતે રેચકાદૌ કર્તવ્યઃ સૂડિયાણકઃ

આધારા કુંચનેનાશુ કંઠસંકોચને કૃતે ।
મધ્યે પશ્ચિમતાનેન સ્યાત્ પ્રાપ્યો બ્રહ્મનાડિગઃ

૩૬બ્)
અપાન મૂર્ધ્વમુચ્છાપ્ય પ્રાણં કંઠાદધો નયેત્ ।
યોગીજરા વિનિર્મુક્તઃ ષોડશીવયસા ભવેત્

તત્ર સૂર્યભેદનં ॥
અસને સુખદે યોગી વધ્વા વજ્રાસનં તતઃ ।
દક્ષનાડ્યા સમાકૃષ્ય બહિસ્થં પવનં શનૈઃ

આકેશાદાનખાગ્રાચ્ચ નિરોધાવધિ કુંભયેત્ ।
તતઃ શનૈર્વામનાડ્યા રેચયેત્ પવનં શનૈઃ

કપાલશોધનં વાતદોષઘ્નં કૃમિદોષનુત્ ।
પુનઃ પુનરિદં કાર્યં સૂર્યભેદેનમુત્તમં

અથોજાયી ॥
મુખં નિયમ્ય નાડી સ્યામાં કૃષ્યપવનં શનૈઃ ।
યથાલગતિ કંઠાત્તુ હૃદયાવધિ સસ્વનં

પૂર્વવત્ કુંભવત્ પ્રાણં રેચયેદિડયા તતઃ ।
શ્લેષદોષહરં ચૈવં દેહાનલવિવર્ધનં

નાડીજલોદ્રા ધાતુ ગત દોષ વિનાશનં ।
ગચ્છતાં ગચ્છતાં કાર્યમુજ્જાપ્યાખ્યં તુ કુંભકં

અથ સીત્કારી ॥
છિકાં દદ્યાત્ સદા વક્ત્રે ઘ્રાણે ચૈવ વિજૃંભકાં ।
એવમભ્યાસ યોગેન કામદેવો દ્વિતીયકઃ

યોગિનીચક્ર સામાન્ય સૃષ્ટિસંહારકારકઃ ।
ન ક્ષુધા ન તૃષા નિદ્રા નૈવાલસ્ય પ્રજાયતે

ભવેત્ સ્વચ્છંદ દેહસ્તુ સર્વોપદ્રવવર્જિતઃ ।
અનેન વિધિના નિત્યં યોગીંદ્રો ભુવિમણ્ડલે

એવમેવોક્ત ગોરક્ષેણ રસના તાલુમૂલેન યઃ પ્રાણં સતતં પિવેત્ ।
અષ્ઠાદ્દૂર્ધ્વ ભવેત્ તસ્ય સર્વરોગ પરિક્ષયઃ

અથ શીતલી ॥
જિહ્વયા વાયુમાકૃષ્ય પૂર્વવત્ કુંભકાદનુ ।
શનૈસ્તુ ઘ્રાણરંધ્રાભ્યાં રેચયેદનિલંધિયા

ગુલ્મપ્લીહાદિકાન્ દોષાન્ જ્વરપિત્તં ક્ષુધાં તૃષા ।
વિષાણી શીતલીનામ કુંભકાયં નિહંતિ ચ

અથ ભસ્ત્રિકા ॥
૩૭અ)
ઊર્વોરુ રેચયેદ્ધત્તેનોભે પાદતલે યદા ।
પદ્માસનં ભવેત્ સમ્યક્ સર્વપાપ પ્રનાશનં

સમ્યક્ પદ્માસનં વધ્વા સમગ્રીવોદરઃ સુધીઃ ।
મુખ નિયમ્ય યત્નેન પ્રાણં ઘ્રાણેન રેચયેત્

યથા લગતિ હૃત્કંઠ કપોલે સસ્વનં તતઃ ।
વેગેન પૂરયેત્ કિંચિદ્ધૃદયાવધિ મારુતં

પુનર્વિરેચયેત્ તદ્વત્ પૂરયેચ્ચ પુનઃ પુનઃ ।
યથૈવલોહકારાણાં ભસ્ત્રાવેગેણ ચાલ્પતે

યથોદરં ભવેત્ પૂર્ણં પવનેન તથા લઘુઃ ।
ધારયેન્નાસિકાં મધ્ય તર્જનીભ્યાં વિના દૃઢૈઃ

કુંભકં પૂર્વવત્ કૃત્વા રેચયેદિડયાનિલં ।
વાતપિત્તશ્લેષ્મહરં દેહાનલવિવર્ધનં

કુંડલી વોધનં સર્વ દોષઘ્નં સુખદં શુભં ।
બ્રહ્મનાડી મુખાંતસ્થ કફાદ્યાર્ગલનાશનં

ગુણત્રયસમુદ્ભૂતં ગ્રંથિત્રયવિભેદકં ।
વિશેષેણ તુ કર્તવ્યં ભસ્ત્રાખ્યં કુંભકં ત્વિદં

અથ ભ્રમરી ॥
વેગોઘોષં પૂરકં ભૃંગનાદં ભૃંગીનાદં રેચકં
મંદમંદં ।
યોગીંદ્રાણામેવમભ્યાસ યોગાચ્ચિત્તેજાતાકા ચિદાનંદમૂર્છા

અથ મૂર્છા ॥
પૂરકાંતે ગાઢતરં વધ્વા જાલાંધરં શનૈઃ ।
રેચયેન્ મૂર્છનાખ્યેયં મનોમૂર્છા સુખપ્રદા

અંતઃ પ્રવર્તિતા ધીરામારુતા પૂરિતોદરઃ ।
પયસ્યગાધેપિ સુખાત્ પ્લવતે પદ્મપત્રવત્

અથ કેવલકુંભકઃ ॥
પ્રાણાયામ ત્રિધા પ્રોક્તો રેચે પૂરક કુંભકૈઃ ।
સહિતઃ કેવલશ્ચેતિ કુંભકો વિવિધો મતઃ

રેચકઃ સપૂરકઃ કાર્ય શનૈ સહિત કુંભકઃ ।
યાવત્ કેવલસિદ્ધિઃ સ્યાત્ તાવદેવં સમભ્યસેત્

રેચકં પૂરકં મુક્ત્વા સુખં યદ્વાયુ ધારણં ।
૩૭બ્)
પ્રાણાયામો યમિત્યુયુક્તઃ સવૈ કેવલકુંભકઃ

કેવલે કુંભકે સિદ્ધે રેચ પૂરક વર્જિતે ।
ન કિંતુ દુર્લભં તસ્યા ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

શક્તઃ કેવલ કુંભેન યથેષ્ટં વાયુધારણં ।
રાજયોગપદં સમ્યક્ લભતે નાત્ર સંશયઃ

હઠં વિનારાજયોગો રાજયોગં વિના હઠઃ ।
ન સિધ્યંતિ તતો યુગ્મમાનિઃષ્યન્તેઃ સમભ્યસેત્

કુંભિતઃ પ્રાણરેચાંતે કુર્યાચ્ચિતં નિરામયં ।
એવમભ્યાસ યોગેન રાજયોગપદં વ્રજેત્

કુંભકાત્ કુંડલી બોધ કુંડલી બોધતો ભવેત્ ।
અનર્ગલા સુષુમ્ના ચ હઠસિદ્ધિશ્ચ જાયતે

વપુઃ કૃશત્વં વદને પ્રસન્નતા નાડી સ્ફુટત્વં નયને ચ નિર્મલે ।
અરોગતા વિંદુજયોગ્નિ દીર્ઘતા ભવેયુરેતાનિ કૃતેત્ર કુંભકે

ઇત્યાત્મારામયોગીન્દ્રવિરચિતાયાં હઠપ્રદીપિકાયાં
ચિત્રકુંભકપ્રાણાયામલક્ષણં નામાદ્વિતીય ઉપદેશઃ ॥
સ શૈલવન ધાત્રીણાં યથાધારો હિ નાયકઃ ।
સર્વેષાં યોગતંત્રાણાં તથારૌધો હિ કુંડલી

સુપ્તાગુરુ પ્રસાદેન યેન જાગર્તિ કુંડલી ।
તદા સર્વાણિ પદ્માણિ ભિદ્યતે ગ્રંથયોપિ ચ

પ્રાણસ્ય શૂન્યપદવી તથા રાજપથાયતે ।
યત ચિત્તં નિરાલમ્બં તથા કાલસ્ય વંચનં

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પ્રવાધયિતુમીશ્વરીં ।
બ્રહ્મદ્વારમુખે સુપ્તાં મુદ્રાભ્યાસં સમભ્યસેત્

મહામુદ્રામડા વંધો મહાવેધશ્ચ ખેચરી ।
ઊડીયાણો મૂલવંધો વંધોજાલં ધરાભિધઃ

કરણી વિપરીતાખ્યા વજ્રોલી શક્તિચાલનં ।
ઇદં હિ મુદ્રા દશકં જરામરણનાશકં

૩૮અ)
આદિનાથોદિતં સમ્યગષ્ટૈશ્વર્ય પ્રદાયકં ।
વલ્લભં સર્વસિદ્ધાનાં દુર્લભં મરુતાનપિ

ગોપનીયં પ્રયત્નેન યથા રત્નરકરંડકં ।
કસ્યચિન્નૈવ વક્તવ્યં કુલસ્ત્રી સુરતં યથા

તત્ર મહામુદ્રા ॥
પાદમૂજેન વામેણ યોનિં સંપીડ્ય દક્ષિણં ।
પાદં પ્રસારિતં કૃત્વા કરાભ્યાં ધારયેદ્ દૃઢં

કંઠે વંધં સમારોપ્ય ધારયેદ્ વાયુમૂર્ધ્વતઃ ।
યથા દંડહતઃ સર્પો દંડાકારઃ પ્રજાયતે

ઋજ્વી ભૂતા તથા શક્તિ કુંડલી સહસા ભવેત્ ।
તદાસૌ મરણાવસ્થા જાયતે દ્વિપુટાશ્રિતા

તતઃ શનૈઃ શનૈરેવ રેચયેન્ન તુ વેગતઃ ।
ઇયં ખલુ મહામુદ્રા મહાસિદ્ધૈઃ પ્રશસ્યતે

મહાક્લેશાયતો દોષા જીયંતિ મરણાદયઃ ।
મહામુદ્રા ચ તે નૈવ વદંતિ વિવુધોત્તમાઃ

ચંદ્રાંગે તુ સમભ્યસ્ય સૂર્યાંગે પુનરભ્યસેત્ ।
યાવતુલ્યા ભવેત્ સંખ્યા તતો મુદ્રાં વિસર્જયેત્

નહિ પશ્યમપશ્યં વા રસાઃ સર્વેપિ નીરસાઃ ।
અપિ ભુક્તં રસયોરં * પીયૂષમિવજીર્યતે

ક્ષયકુષ્ટગદાવર્ત ગુલ્મપ્લીહપુરોગમાઃ ।
તસ્ય રોગાઃ ક્ષયં યાંતિ મહામુદ્રાં ચ યો ભ્યસેત્

કથિતે યં મહામુદ્રા મહાસિદ્ધિકરી નૃણાં ।
ગોપનીયા પ્રયત્નેન ન દેયા યસ્ય કસ્યચિત્

અથ મહાવંધઃ ॥
પાર્ષ્ણિ વામસ્ય પાદસ્ય યોનિ સ્થાને નિયોજયેત્ ।
વામોરૂપરિ સંસ્થાપ્ય દક્ષિણં ચરણં તથા

પૂરયિત્વા તતો વાયું હૃદયે ચિકુકં દૃઢઃ ।
નિઃપીડ્યયોનિમાકુચ્યમનોર્મદ્યે નિયોજયેત્

ધારયિત્વા યથાશક્તિ રેચયેદનિલં શનૈઃ ।
૩૮બ્)
સવ્યાંગે ચ સમભ્યસ્ય ગક્ષાંગે પુનરભ્યસેત્

મતમત્ર ચ કેષાંચિત્ કંઠવદ્ધં તુ વર્જયેત્ ।
રાજદંતદ્વયં તત્ર જિહ્વયાત્તં ભયેદિતિ

અયં ખલુ મહાવંધો મહાસિદ્ધિ પ્રદાયકા ।
કાલપાશ મહાવંધો વિમોચન વિચક્ષણઃ

અયં તુ સર્વનાડીનામૂર્દ્ધં ગતિ વિવોધકઃ ।
ત્રિવેણી સંગમં ધત્તે કેદારં પ્રાપયેન્મનાઃ

રૂપલાવણ્યસંપન્ના યથા સ્ત્રી પુરુષં વિના ।
મહામુદ્રા મહાવંધૌ નિઃફલૌ વિધિવર્જિતૌ

અથ મહાવેધઃ ॥
મહાવંધ સ્થિતો યોગી કૃત્વા પૂરકમેકધીઃ ।
વાયૂનાંગતિ માવૃત્ય નિભંતં કણ્ઠમુદ્રયા

ન્યસ્ત હસ્ત યુગો ભૂમૌ પ્રાણં સંતાડયેચ્છનૈઃ ।
જંઘા દ્વયં સમાકૃષ્ય વાયુઃ સ્ફુરતિ સત્વરં

સોમસૂર્યાગ્નિ સંવંધા જાયતે ચામૃતાયવૈ ।
મૃતાવસ્થા સમુત્પન્ના તતો વાયું વિરેચયેત્

મહાવેધા સમભ્યસ્ય મહાસિદ્ધિ પ્રદાયકઃ ।
વલીપલિત વેધઘ્નઃ કથ્યતે સાધકોત્તમૈઃ

વંધત્રયં મહાગુહ્યં જરામૃત્યુ વિનાશનં ।
વહ્નિ વૃદ્ધિકરં ચિંતદણિમાદિશુનપ્રદં

અષ્ટધા ક્રિયતે ચૈવ યામં યામં દિને દિને ।
પુણ્યસંભારસંભાવિ પાપૌઘભિદુરં તથા

સમ્યક્ શિક્ષાવતામેવ સ્વલ્પં પ્રથમસાધનં ।
વહ્નિસ્ત્રીપથ સેવાનાંમાદૌ વર્જન માચરેત્

અથ ખેચરી ॥
છેદનં ચાલનં દોહૈઃ કલા ક્રમેણ વર્દ્ધયેત્ ।
તાવદ્યાવત્ ભ્રૂમધ્યં રસનાસ્પૃશતિ ખેચરી

સિદ્ધિઃ કપાલે કુહરે જિહ્વા પ્રવિષ્ટા વિપરીતગા ।
ભ્રુવોરંતર્ગતા દૃષ્ટિર્મુદ્રા ભવતિ ખેચરી

૩૯અ)
કલા પરાઙ્મુખી નીત્વા ક્ષણાર્ધં યદિ તિષ્ઠતિ ।
ક્ષણેન મુચ્યતે વ્યાધિ જરામૃત્યુ ભરાદિકૈઃ

ન રોગો મરણં તસ્યા ન નિદ્રા ન ક્ષુધા તૃષા ।
ન ચ મૂર્છા ભવેત્ તસ્ય યો મુદ્રાવેત્તિ ખેચરી

પીડ્યતેન સરોગેણ લિપ્યતેન સકર્મણા ।
વાધ્યતેન સકાલેન યસ્ય મુદ્રાસ્તિ ખેચરી

ચિત્તં ચરતિ ખે યસ્ય જિહ્વા ચરતિ ખે ગતા ।
તેનૈષા ખેચરી નામ મુદ્રાસિદ્ધૈર્નમસ્કૃતા

ખેચર્યા મુદ્રિતં યેન વિવરં લંવિકોર્ધતઃ ।
ન તસ્ય ક્ષરતે વિંદુઃ કામિન્યા શ્લેષિતસ્ય ચ

ચલિતોપિ યદા વિંદુઃ સંપ્રાપ્તો યોનિમંડલં ।
નયેદૂર્ધ્વં હઠાચ્છક્ત્યા નિવદ્ધે યોનિ મુદ્રયા

ઊર્ધ્વં જિહ્વા સ્થિરો ભૂત્વા સોમપાનં કરોતિ યઃ ।
માસાર્ધેણ ન સંદેહો મૃત્યું જયતિ યોગવિત્

નિત્યં સોમકલ્પપૂર્ણે શરીરં યસ્ય યોગિનઃ ।
તક્ષકેનાપિ દષ્ટસ્ય વિષં તસ્ય ન સર્પતિ

ઇંધનાનિ તથા વહ્નિસ્તૈલવર્તી ચ દીપકં ।
તથા સોમકલાપૂર્ણં દેહી દેહં ન મુંચતિ

ગોમાંસં ભક્ષયેદ્યોગી પિવેદમરુવારિણીં ।
કુલીનં તમહંમન્યે ત્વિતરે કુલઘાતકઃ

ગોશબ્દેનોદિતા જિહ્વા તત્પ્રવેશો હિ તાલુનિ ।
ગોમાંસ ભક્ષણં તત્તુ મહાપાતક નાશનં

જિહ્વાપ્રવેશસંભૂતા વહ્નિનોત્પાદિતા ખલુ ।
ચંદ્રાદ્રવતિ યઃ સારઃ સસ્યાદમરવારુણી

ઊર્દ્ધં ષોડશ પદ્મપત્ર ગલિતં પ્રાણાદવાપ્તં હઠાદૂર્ધ્વંસે
રસનાનિયમ્ય વિવરે શક્તિં પરાં ચિંતયન્

ઉક્ત લોલકલાંજલ વિમલં ધારામૃતયઃ પિવેત્ ।
નિર્દોષઃ સમૃણાલકોમલતનુર્યોગી ચિરં જીવતિ

૩૯બ્)
ચુંવુતી યદિ લંવિકાગ્રમનિશં જિહ્વારસસ્પંદની સક્ષારાકટુકામ્લ
દુગ્ધસદૃશામધ્વાજ્ય તુલ્યાથ વા ।
વ્યાધીનાં હરણં જરામરણં શાસ્ત્રાદ્ગમોદ્ગીરણં તસ્ય
સ્યાદમરત્વમષ્ટગુણિતં સિદ્ધાંગણાકર્ષણં

એકં સૃષ્ટમયં વીજમેકા મુદ્રા ચ ખેચરી ।
એકો દેવો નિરાલંવો એકાવસ્થા મનોન્મની

પાતાલે યદ્વિશતિ સુખિરં મેરુ મૂલે યદસ્તિ તદ્દૃચ્ચૈતત્ પ્રવદતિ
સુધીસ્તન્મુખં નિમ્નગાનાં ।
ચંદ્રાસારઃ સ્રવતિ વપુષસ્તેન મૃત્યુર્ન્નરાણાં
તદ્વધ્નીયાસુકરણમથોનાન્યથાકાય સિદ્ધિઃ

અથ મૂલવંધાઃ ॥
પાર્ષ્ણિભાગેન સંપીડ્ય યોનિમાકુંચયે દૃઢં ।
અપાનમૂર્ધ્વમાકૃષ્ય મૂલવંધો નિગદ્યતે

અધોગતિમપાનં વૈ ઊર્ધ્વગં કુરુતે વલાત્ ।
આકુંચનેન તં પ્રાહુર્મૂલવંધં ચ યોગિનઃ

ગુદં પાર્ષ્ણ્યા તુ સંપીડ્ય વાયુમાકુંચયેદ્ વલાત્ ।
વારંવારં યથા ચોર્ધ્વં સમોયાતિ સમીરણઃ

પ્રાણાપાનૌ નાદવિંદૂ મૂલવંધેન ચૈકતાં ।
ગત્વા યોગસ્ય સંસિદ્ધં ગચ્છતો નાત્ર સંશયઃ

અપાણ પ્રાણયોરૈક્યં ક્ષયે મૂત્રપુરીષયોઃ ।
યુવા ભવતિ વૃદ્ધોપિ સતતં મૂલવન્ધનાત્

અપાને ચાર્ધગોયાતે પ્રયાતે વહ્નિમંડલે ।
તદાનલ સિખં દીર્ઘાવર્ધતે વાયુનાહતા

તતૌ યાતૌ વહ્ના પાણૌપ્રાણામુષ્ણાતિ રૂપકં ।
તેનાત્યંત પ્રદીપ્તશ્ચ જ્વલનો દેહગસ્તથા ॥ ૫૭
તેન કુંડલિની સુપ્તા સંતપ્તા સંપ્રવુધ્યતે ।
દંડાહતા ભુજગીવનિઃશ્વસ્ય ઋતુજા વ્રજેત્

૪૦અ)
વિલં પ્રવિષ્ટે પવને બ્રહ્મનાડ્યંતરે વ્રજેત્ ।
તસ્માન્નિત્યં મૂલવંધઃ કર્તવ્યો યોગિભિઃ સદા

અથોડિયાણવંધઃ ॥
વદ્ધો યેન સુષુમ્ણાયાં પ્રાણસ્તદ્દીયતે યતઃ ।
તસ્માદુડ્યાપાકાખ્યોયં યોગિભિઃ સમુદાહૃતઃ

ઉડ્યાનં કુરુતે યસ્માદવિશ્રાંતો મહાખગઃ ।
ઉડ્યાણં તુ તદેવ સ્યાત્ તત્ર વંધોભિધીયતે

ઉદરે પશ્ચિમાંતાનં નાભેરૂર્ધ્વં તુ કારયેત્ ।
ઉડ્ડિયાણો હ્યયં વંધો મૃત્યુમાતંગ કેસરી

ઉડ્ડિયાણં તુ સહજં ગુરુણા કથિતં સદા ।
અભ્યસેદનિશં યોગી વૃદ્ધોપિ તરુણો ભવેત્

નાભેરૂર્ધ્વમધશ્ચાપિ તાનં કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ ।
ષણ્માસાભ્યાસયોગેણ જરામૃત્યું ન સંશયઃ

સતિ વજ્રાસના પાદૌ કરાભ્યાં ધારયે દૃઢં ।
ગુલ્ફદેશ સમીપે ચ કંપં તત્ર પ્રપીડ્યતે

પશ્ચિમંતાન મુદરે કારયેદ્ધૃદયે ગલે ।
શનૈઃ શનૈર્યથા પ્રાણઃ સ્કંધસંધિ ન ગચ્છતિ

સર્વેષામેવ વંધાનાં ઉત્તમો હ્યુડિયાણકઃ ।
ઉડિયાણે કૃતે વંધે મુક્તિઃ સ્વાભાવિકીં ભવેત્

અથ જાલાંધરબંધઃ ॥
કંઠમાકુંચ્ય હૃદયે સ્થાપયેચ્ચિવુકં દૃઢં ।
વંધો જાલાંધરાખ્યોયં મૃત્યોર્મૃત્યુપરો મતઃ

વધ્નાતિ હિ શિરાજાલમધોજાતિ નભો જલં ।
તતો જાલાધનો વંધઃ કંઠ દુઃખૌઘનાશનં

જાલંધરે કૃતે વંધે કંઠસંકોચ લક્ષણે ।
ન પીયૂષં પચત્યગ્નૌ ન ચ વાયુઃ પ્રધાવતિ

કંઠસંકોચને નૈવદ્દેનાડ્યૌ સ્તંભયે દૃઢં ।
મધ્ય ચક્રમિદં જ્ઞેયં ષોડશાધારવંધનં

વંધત્રયમિદં શ્રેષ્ટ મહાસિદ્ધૈર્નિષેવિતં ।
સર્વેષાં યોગતંત્રાણાં સાધનં યોગિનાં વિદુઃ

અધસ્થા કુંચને નૈવ કંઠસંકોચનેન ચ ।
૪૦બ્)
મધ્યે પશ્ચિમતાને સ્યાત્ પ્રાણરંધ્રે બ્રહ્મરંધ્રગઃ

મૂલસ્થાનં સમાકુંચ્ય ઉડિયાણં તુ કારયેત્ ।
ઇડા ચ પિંગલા વધ્વા વાહયેત્ પશ્ચિમં પયં

અનેનૈવ વિધાનેન પ્રયાતિ પવનોલયં ।
તતો ન જાયતે મૃત્યુર્જરારોગાદિકં તથા

અથ વિપરીત લક્ષણં ॥
ઊર્ધ્વનાભિરધસ્તા તુ રૂર્દ્ધભાનુરધઃ શશી ।
કરણં વિપરીતાખ્યં ગુરુવાક્યેન લભ્યતે

નિત્યમભ્યાસ યુક્તેન જઠરાગ્નિ વિવર્ધનં ।
આહારો વહુલસ્તસ્ય સંપાદ્યઃ સાધકસ્ય તુ

અલ્પાહારે ભવેદગ્નિ દેહં ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ।
અધઃ શિરશ્ચોર્દ્ધપાદઃ ક્ષણં સ્યાત્ પ્રથમે દિને

ક્ષણાત્ તુ કિંચિદધિકંમભ્યસેચ્ચ દિને દિને ।
બલિતં પલિતં ચૈવ ષણ્માસાર્ધેન દુષ્યતે

યામમાત્રં તુ યો નિત્યંમભ્યસેત્ સ તુ કાલજિત્ ।
અથવજ્જોલી ॥
સ્વેચ્છયા વર્તમાનોપિ યોગોક્તૈર્નિયમૈર્વિના

વજ્જોલીંયોભિ જાનાતિ સ યોગી સિદ્ધિભાજનં ।
તત્ર વસ્તુ દ્વયં મન્યે દુર્લભં યસ્ય કસ્યચિત્

ક્ષીરમેકં દ્વિતીયં તુ નારી ચ વશવર્તિની ।
મોહનૈર્ન શનૈઃ સમ્યગૂર્ધ્વા કુંચનમભ્યસેત્

પુરુષો વાથ નારી વા વજ્જાલી સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
યત્નતઃ શરજાલેન ફૂત્કારં કજ્જકંધરં

શનૈઃ શનૈઃ પ્રકુર્વીત વાયુઃ સંચારકારણાત્ ।
ચક્રિતનિજવિંદું ચ ઊર્ધ્વમાકૃષ્ય રક્ષયેત્

એવં સરક્ષયેદ્વિંદું મૃત્યું જયતિ યોગવિત્ ।
મરણં વિંદુપાતેન જીવિતં વિંદુધારણાત્

સુગંધિર્યોગિનો દેહો જાયતે વિંદુધારણાત્ ।
સુગંધિર્યોગિનો દેહો જાયતે વિંદુધારણાત્

૪૧અ)
યાવદ્વિંદુસ્થિરો દેહે તાવન્મૃત્યુ ભયં કુતઃ ।
ચિત્તાયત્તં નૃણાં શુક્રં શુક્રાયત્તં ચ જીવતિ

તસ્માચ્છુક્રં મનશ્ચૈવ રક્ષણીયં પ્રયત્નતઃ ।
ઋતુમત્યારજોપ્યેવં નિજવિંદું ચ રક્ષયેત્

મેઢ્રેણાકર્ષયેદૂર્ધ્વ સમ્યગભ્યાસયોગતઃ ।
અયં યોગઃ પુણ્યવતાં ધન્યાનાં તત્વશાલિનાં

નિર્મત્સરાણાં સિદ્ધેત ન તુ મત્સર શાલિનાં ।
સહજોલિશ્રામરોલિર્વજ્જાલ્પા એવ વોધતઃ

જલે ભસ્મ વિનિક્ષિપ્ય દગ્ધગોમય સંભવં ।
વજ્જોલીમેહનાદૂર્ધ્વં સ્ત્રીપુંસો સ્વાંગ લેપનં

આસીનયોઃ સુખે નૈવ મુક્તવ્યાપરયો ક્ષણં ।
સહજૌલિરિયં પ્રોક્તા શ્રદ્ધયા યોગિભિઃ સદા

અયં શુભકરો યોગો ભોગે મુક્તેપિ મુક્તિદઃ ।
પુંસો વિંદુ સમાકુંચ્ય સમ્યગભ્યાસ પાટવાન્

યદિ નારી રજો રક્ષેદ્વજ્જોલ્યા સહયોગિની

તસ્યાઃ કિંચિદ્રજોનાશં ન ગચ્છંતિ ન સંશયઃ ।
તસ્યાઃ શરીરે નાદસ્તુ વિંદુનામવ ગચ્છતિ

સ વિંદુસ્તદ્રજશ્ચૈવ એકીભૂયૌ સ્વદેહયૌ ।
વજ્જોલ્યાભ્યાસ યોગેન સર્વસિદ્ધિં પ્રકુર્વતે

અતીતાનાગતં વેત્તિ ખેચરી ચ પ્રજાયતે ।
દેહસિદ્ધિં ચ લભતે વજ્જોલ્યાભ્યાસયોગતઃ

તસ્માદયં સાધકાય ભોગે મુક્તેપિ સુક્તિદઃ ।
તસ્માત્ પુણ્ય વતામેવ હ્યયં યોગઃ પ્રસિધ્યતિ

અથ શક્તિચાલનં ॥
કુટિલાંગી કુડલિની ભુજંગી શક્તિરીશ્વરી ।
કુંડલ્યરુંધતી હ્યેવ શબ્દાપર્યાય વાચકાઃ

ઉદ્ઘાટયેત્ કપાટં તુ યથા કુંચિકયા હઠાત્ ।
કુંડલિન્યા તથા યોગી મોક્ષદ્વારં વિભેદયે

૪૧બ્)
યેન માર્ગેણ ગંતવ્યં બ્રહ્મદ્વારનિરામયં ।
મુખેનાચ્છાદ્યતે દ્વારં પ્રસુપ્તા પરમેશ્વરી

કુંડોર્ધ્વં કુંડલી શક્તિરષ્ઠયા કુંડલી કૃતા ।
વંધના યંત્રમૂઢાનાં યોગિનાં મોક્ષદાયિકા

કુંડલી કુટિલાકારા સર્પિવત્ પરિવર્તિતા ।
સા શક્તિશ્ચાલિતા યેન સમુક્તો નાત્ર સંશયઃ

ગંગાયમુનયોર્મધ્યે વાલરંડા તપસ્વિની ।
વલાત્કારેણ ગૃહ્ણીયાત્ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદાં

પુચ્છં પ્રગૃહ્ય ભુજગી સુપ્તા મુદ્ધોધયેદભીઃ ।
નિદ્રાં વિહાય સા ઋજ્વી ઉર્ધ્વમુત્તિષ્ઠતે હઠાત્

સવ્યાસનસ્થસ્ય ફણવતી સાંપ્રતશ્ચ સાયં પ્રહરાર્ધમાત્રં ।
પ્રસૂર્ય સૂર્યાત્ પરિધાન યુક્તા પ્રગૃહ્ય નિત્યં પરિચાલનીયા

વિતસ્તિ પ્રમિતં દૈર્ઘે વિસ્તારં ચતુરંગુલં ।
મૃદુલં ધવલં પ્રોક્તં ચેષ્ટતાંવર લક્ષણં

ભાનોરાકુંચનં કુર્યા કુંડલી ચાલયેત્ તતઃ ।
મૃત્યુચક્ર ગતસ્યાપિ તસ્ય મૃત્યુભયં કુતઃ

નાસાદક્ષિણમાર્ગવાહિ પવનાઽત્પ્રાણોતિ દીર્ઘી કૃતશ્ચંદ્રાંભઃ
પરિપૂરિતા મૃતતનુઃ પ્રાગ્ઘંટિકાયાઃ સદા ॥
છંદકાલે વિશાલવહ્નિ વશગાદ્રૂરંધનાડી ગણાત્કાયં કુરુતે પુનર્ન
વિતરં છિન્નદ્રુમસ્કંધવત્

કુંડલી ચાલયિત્વા તુ ભસ્ત્રીં કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ।
એવમભ્યાસતો નિત્યં યમિનઃ શંકતે યમઃ

તથાભ્યાસાત્ સૂર્યભેદનમુજ્જાપિ ચાપિ શીતલી ।
એવમભ્યાસ યુક્તસ્ય શમિનોયમિન કુતઃ

મુહૂર્ત દ્વય પર્યંતં નિર્ભયશ્ચાલનાદસૌ ।
ઊર્ધ્વમાકૃષ્યતે કિંચિત્ સુષુમ્નાગત કુંડલી

તેન કુંડલિની તસ્યાઃ સુષુમ્નાયાઃ સમુદ્ધૃતા ।
૪૨અ)
જહાતિ તસ્માત્ પ્રાણોયં સુષુમ્નાં વ્રજતિ સ્વતઃ

તસ્માત્ સંચાલયેન્નિત્યં શંભુ ગર્ભામરુંધતીં ।
યસ્માત્ સંચાલેનાશુ યોગી રોગૈર્વિમુચ્યતે

યેન સંચાલિતા શક્તિઃ સ યોગી સિદ્ધિભાજનં ।
કિમત્ર વહુનોક્તેન કાલં જયતિ લીલયા

બ્રહ્મચર્ય વ્રતસ્યૈનં નિત્યં હિતમિતાશિનઃ ।
મંડલાત્ દૃશ્યતે સિદ્ધિઃ કુંડલ્યભ્યાસયોગતઃ

અભ્યાસનિઃસૃતાં ચાંદ્રી વિભૂત્યા સહમિશ્રયેત્ ।
તદ્વારેદુત્તમાગે તુ દિવ્યદૃષ્ટિપ્રદાયકં

દ્વાસપ્તતિ સહસ્રાણાં નાડીનાં મલશોધનાં ।
કુતઃ પ્રક્ષાલનોપાયઃ કુંડલ્યાભ્યાસના દૃતે

ઇતિ શક્તિચાલનં ॥
ઇતિ મુદ્રા દશપ્રોક્તા હ્યાદિનાથેન શંભુના ।
કરણે સર્વસિદ્ધીનામેકૈકાપિ ક્ષમૈવ સા

રાજયોગં વિના પૃથ્વી રાજયોગં વિનાનિશિ ।
રાજયોગં વિના મુદ્રા વિચિત્રાપિ ન રાજતે

માસતોભ્યસનં સર્વ મનો યુક્તં સમાચરેત્ ।
ઇતસ્રન ચ કર્તવ્યા મનોવૃત્તિર્મણીષિણા

ખિલાપિ મધ્યમાનાડી દૃઢાભ્યાસેન યોગિના ।
આસનં પ્રાણસંયામ મુદ્રાભિઃ સકલા ભવેત્

અભ્યાસેષુ વિનિદ્રાણાં મનુદ્ભૂતસમાદિષુ ।
રુદ્રાણી વા પરામુદ્રાભદ્રાં સિદ્ધિં પ્રયચ્છતિ

ઉપદેશં હિ મુદ્રાણાં યો દત્તે સાંપ્રદાયિકં ।
સ એવ સુગુરુઃ સ્વામી સાક્ષાદીશ્વર એવ સઃ

તસ્ય વાક્ય પરોમુદ્રાં યો ભ્યસ્યતિ સમીહિતઃ ।
અણિમાદિ ગુણૈઃ સોયં જાયતે કાલવંચકઃ

ઇતિ સ્વાત્માવંદચિંતામણિનાસ્વાત્મારામયોગીન્દ્રવિરચિતાયાં
હઠપ્રદીપિકાયાં મુદ્રાલક્ષણં નામ તૃતીય ઉપદેશઃ ॥
૪૨બ્)
નમઃ શિવાય ગુરવે નાદવિંદુ લયાત્મને ।
નિરંજનં પદં યાંતિ નિત્યં યત્ર પરાયણાઃ

ઇંદ્રિયાણાં મનોનાથ મનોનાથસ્તુ મારુતઃ ।
મારુતસ્ય લયો નાથસ્તં નાથ મહમાશ્રયે

પ્રણષ્ટશ્ચ સિત શ્વાસ પ્રધ્વસ્તો લીન વિગ્રહઃ ।
નિશ્ચેષ્ટો નિર્વિકારશ્ચ લયો જયતિ યોગિનાં

ઉચ્છિન્ન સર્વસંકલ્પો નિઃશેષગત ચેષ્ટિતઃ ।
સ્વાવર્ગલભ્યયે જ્ઞાપિ જીવત્યા ચંદ્રતારકં

યત્ર દૃષ્ટિર્લયસ્તત્ર ભૂતેન્દ્રિય વિવિક્તયા ।
વેદશાસ્ત્રપુરાણાનિ સામાન્ય ગણિકા ઇવ

એકૈવ શાંભવી મુદ્રા ગોપ્યાકુલવધૂરિવ ।
અંતર્લક્ષં વહિર્દૃષ્ટિર્નિમેષોન્મેષવર્જિતા

એષા સા શાંભવી મુદ્રા સર્વતંત્રેષુ વર્જિતા ।
અંતર્લક્ષવિલીન ચિત્તપવનો યોગી યદા વર્તતે દૃષ્ટ્યા નિ શ્ચલ તારયા
વહિરધઃ પશ્યેન્ન પશ્યે તદા ।
મુદ્રેયં ખલુ ખેચરી ભવતિ યા પ્રાપ્યા પ્રસાદાદ્ગુરોઃ શૂન્યાશૂન્ય
વિવર્જિતં સ્ફુરતિ યત્ તત્વં પદં શાંભવં

સા ભવ્યા અપિ ખેચર્યા અવગમ્ય ચ ભિદ્યતે ।
ભિન્ને ચ સ્રવતે ચંદ્રાદમૃતં દિવ્યરૂપિણઃ

તત્સર્વં ગ્રસતે સૂર્યસ્તેન પિંડો જરાયુતઃ ।
તત્રાસ્તિ કરણં દિવ્યં સૂર્યસ્ય પરિપંથિ ચ

ગુરૂપદેશતો જ્ઞેયં ન તુ શાસ્ત્રાર્થ કોટિભિઃ ।
ઇદં સર્વાત્મના શિષ્યૈ રૂપાસીત તતો ગુરું

શ્રી આદિનાથેન તુ સાર્ધકોટિલયપ્રકારાઃ કથિતા જયંતિ ।
નાદાનુસંધાનકમેકમેવમન્યામહેમુખ્યતમં લયાનાં

મુક્તાસને સ્થિતો યોગી મુદ્રાં સંધાય શાંભવીં ।
શૃણુયાં દક્ષિણે કર્ણે નાદમંતસ્થમેકધીઃ

૪૩અ)
કાષ્ઠ પ્રવર્તિતો વહ્નિ કાષ્ઠેન સહસામ્યતિ ।
નાદ પ્રકર્તિનં ચિત્તં નાદેન સહ સામ્યતિ

વિસ્મૃત્ય સકલં વાદ્યં નાદે દુગ્ધાંવુવન્મનઃ ।
એકીભૂયાદથ સહ ચિદાકાશેન લીયતે

ઉદાસીન પરો ભૂયાત્ સદાભ્યાસેન સંયમી ।
ઉન્મનીકરણં સદ્યોનાદ એવાવધાર્યતે

સર્વચિંતાં સમુત્સૃજ્ય સર્વચેષ્ટાં ચ સર્વદા ।
નાદસ્યૈવાનુ સંવંધા દ્વિધા ચિત્તં પ્રલીયતે

આરંભશ્ચ ઘટશ્ચિઅવ યથા પરિચયસ્તથા ।
નિષ્પત્તિઃ સર્વયોગેષુ યોગાવસ્થા ભવંતિતાઃ

બ્રહ્મગ્રંથૌ ભવેદ્ ભેદ સ્વાનંદઃ શૂન્યસંભવઃ ।
વિચિત્ર તત્ક્ષણાદેહે સર્વતઃ શ્રૂયતે ધ્વનિઃ

દિવ્યદેહ સ્વતેજસ્વી દિવ્યગંધસ્ત્વરોગવાન્ ।
સંપૂર્ણે હૃદયં શૂન્યે ત્વારંભો યોગિનો ભવેત્

અથ ઘટાવસ્થા ॥
દ્વિતીયાયાં ઘટી કૃત્ય વાયુર્ભવતિ મધ્યગઃ ।
દૃઢાસનો ભવેદ્યોગી જ્ઞાનાદેવ સમેસ્તથા

વિષ્ણુગ્રંથેસ્તદા ભેદાત્ પરમાનંદસૂચકઃ ।
અતિશૂન્યે મર્દલસ્ય ભેરીશબ્દસ્તથા ભવેત્

તૃતીયાયાં તતો ભૂત્વા સિંહસ્યેવ મહાધ્વનિઃ ।
મહાશૂન્યં તદા યાતિ સર્વસિદ્ધિ સમાશ્રયઃ

ચિત્તાનંદસ્તથાજજ્ઞે સહજાનંદસંભવઃ ।
સુખદુઃખ જરામૃત્યુ ક્ષુધાનિદ્રા વિવર્જિતઃ

રુદ્રગ્રંથિ તતો ભિત્વા સર્વં પીડ્યગતાનિલઃ ।
અથ નિષ્પત્સવસ્થા ॥
નિષ્પત્તૌ વેગતઃ શબ્દો વંશિકધ્વનિવદ્ ભવેત્ ।
એકભૂતં તદા ચિત્તં રાજયોગાભિધાનકં

સૃષ્ટિસંહારકર્તાસૌ યોગીશ્વરસમો ભવેત્ ।
૪૩બ્)
અસ્તુ વામસ્તુ વા શક્તિ ગાત્રે વા ખંડિતં મહત્

લયે મૃતમયે સૌખ્યં રાજયોગાદવાપ્યતે ।
રાજયોગમજાનંતઃ કેવલં હઠકર્મણાઃ ।
સેવકાન્ કર્ષકાન્ મન્યે પ્રયાસે ફલવર્જિતાન્

તત્વં વીજ હઠક્ષેત્રમૌદાસીન્યં જલં તથા ।
ઉન્મની કલ્પલતિકા સદ્ય એવ ભવિષ્યતિ

રાજયોગઃ સમાધિશ્ચ ચોન્મની ચ મનોન્મની ।
અમરશ્ચાપિ ચાદ્વૈતં નિરાલંવં નિરંજનં

અમનસ્કો મનસ્તત્વં શૂન્યશૂન્યં પરં પદં ।
જીવન્મુક્તિશ્ચ સહજં તુરીયં ત્વેક વાચકં

ઉન્મન્ય વ્યાપ્તયે શીઘ્રમુભૌ દ્વૌ મમ સમ્મતૌ ।
તત્વં પરં તથા શખ્યં નાદોપાસનમેવ ચ

સર્વચિંતાં પરિત્યજ્ય સાવધાનેન ચેતસા ।
નાદ એક સુસંધ્યેયો યોગસામ્રાજ્યમિચ્છતા

કર્ણેપિધાથ મૂલે ચ યઃ શૃણોતિ ધ્વનિં મુનિઃ ।
તત્ર ચિત્તં સ્થિરં કુર્યાદ્ યાવસ્થિર પદં વ્રજેત્

અભ્યસ્યમાનો નાદોયં વાહ્યમાવૃણાતે ધ્વનિં ।
તત્રાસુ પ્રથમાભ્યાસે નાદો નાનાવિધો મહાન્

વર્ધમાને તતોભ્યાસે શ્રૂયતે સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મકઃ ।
યત્ર યત્રાપિ નાદે ચલગતિ પ્રથમં મનઃ

તત્રૈવ યઃ સ્થિરો ભૂત્વા તેન સાર્ધં વિલીયતે ।
મનોન્મત્ત ગજેન્દ્રસ્ય વિશ્રમોદ્યાનચારણઃ

નિયામનઃ પ્રસંવદ્ધે નિનાદો નિશિતાં કુશઃ ।
શ્રવણમુખ નયનનાસા નિરોધને નૈવ કર્તવ્યં

શુદ્ધૌ સુષુમ્નાસરણૌ સ્ફુટમમલઃ શ્રૂયતે વાદઃ ।
જ્ઞાત્વા સુષુમ્ના સંભેદં કૃત્વા વાયું ચ મધ્યગં

કૃત્વા સા ચૈન્દવસ્થાને પ્રાણરંધ્રે નિયોજયેત્ ।
૪૪અ)
તથા વસિષ્ટવચનં

ઇડાયા પિંગલાયાં ચ ચરતશ્ચંદ્ર ભાસ્કરૌ ।
ચંદ્રસ્તામસ ઇત્યુક્તઃ સૂર્યો રાજસ ઉચ્યતે

સર્વે હઠલયોપાયા રાજયોગસ્ય સિદ્ધયે ।
રાજયોગ સમારૂઢઃ પુરુષઃ કાલપંચકઃ

ઇતિ શ્રીસકલશાસ્ત્રસમુચ્ચયે સ્વાત્મારામયોગીન્દ્રવિરચિતાયાં
હઠપ્રદીપિકાયાં ચતુર્થઃ ઉપદેશઃ સમાપ્તઃ ॥
શ્રીરામાય નમઃ ॥
શ્રીમત્કામપીઠકમલાયૈ નમઃ ॥
શ્રીત્રિપુરાંતક મહારુદ્ર સકલમંત્રદીક્ષાદીક્ષક કામપીઠ ગુરવે
નમઃ ॥
અથ સમ્યક્ પ્રવક્ષ્યામિ કામાક્ષા શવરીરિતં ।
શાવરીતંત્રમત્યર્થં સદ્યઃપ્રત્યયકારકં ॥
કદાચિદ્ધિમવત્ પાર્શ્વે કાર્તિકેય ગવેષણા ।
શવરીરૂપમાસ્થાય ગૌધિત્કિન્નમાનસા ॥
પપ્રચ્છશંભું સર્વેશ સર્વાગમ ફલપ્રદં ॥
ગૌર્યુવાચ ॥
દેવસંતિ સમસ્તાનિ તંત્રાણિ જગતીતલે ।
પૌરાણવૈદિકાન્યન્યાન્યતુલા નિરસાતલે ॥
સિદ્ધાનિ યક્ષજાન્યાશુ પૈશાચાનિ પરીંચિહિ ।
યક્ષિણી પટલાન્પત્રસૌરંગાણ ચરાણિ વૈ ॥
ત્રૈપુરાન્યથ શૈવાનિ ચાંડાનિ ચુવુકાનિ ચ ।
કૌલાનિભિલ્લસંજ્ઞાનિ કૈરાતાન્પથપંચિ ચ ॥
પંચારાત્રાણિ પર્વાણિ સર્વાણિ વિહિતાનિ ચ ।
પિહિતાનિ પરાંચીણિ ધર્મગુપ્તાનિ યાન્યપિ ॥
મંત્ર યંત્રાદિ સંભૂત રસૌષધશતાન્યપિ ।
તાનિ સર્વાણિ ગિરિશ સિદ્ધશાવરમિત્યપિ ॥
ફલંતિ ન ફલંત્યાશુ તેનાવિશ્વાસિતાન્યપિ ।
કિમત્ર કારણં દેવ તદ્વ્રૂહિ હ્યપરં ચ મે ॥
જંતુમાત્રક તં સદ્યઃ ફલત્યાશુ મહીતલે ।
જ્ઞાનિનાં જ્ઞાનિના વાપિ અધિકાર વિવર્જિતા ॥
૪૪બ્)
કૃતમાત્રં ફલે કૃદ્યન્તુ યન્મનસ્યાગતં હિ તત્ ।
યેન ચ પ્રાપ્તમતુલં સસિદ્ધો નાત્ર સંશયઃ ॥
બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રા યે ચાન્યેપ્યન્યજાતિજાઃ ।
અધિકારિણસ્તે સર્વે સદ્યઃ ફલ વિભૂષિતાઃ ॥
એતદ્વ્રૂહિ મહાદેવ કરુણા શતસાગર ।
ત્વત્ પ્રસાદાદહં સદ્યઃ પ્રાપ્નુયાં તદનુત્તમં ॥
શંભુરુવાચ ॥
સાધુ પૃષ્ટં મહાદેવિ મંત્રયંત્ર રહસ્યકં ।
ઇદં કસ્યાપિ નાખ્યેયં તથાપિ પુરતસ્તવ ॥
ભવાનિ વલ્લભાસિત્વં તચ્છૃણુષ્વ વરાનને ।
પંચતંત્રાણિ સર્વાણિ મયાસંમથ્ય વૈ પુરા ॥
નિઃસારાણિ કૃતાત્પાશુ ન ફલંતિ તતસ્તતઃ ।
સિદ્ધશાવરસંજ્ઞં તુ વીરભદ્રસ્વરૂપિણા ॥
મયા સદગ્ધવીજં તન્નફલંત્યેવ કસ્યચિત્ ।
મોહાર્થં રચિતં દેવિ તત્તુ પાષણ્ડવર્ધનં ॥
અતોત્રૈવ ફલત્યેવ તથા કૌલાગમાદિકં ।
દક્ષેણ ધૂર્તરૂપેણ સિદ્ધશાવરસંજ્ઞકં ॥
પ્રયુંજિતં પુરા તેન ક્ષોભિતં જગતીતત્રયં ।
અતો મયા મહાદેવિ તસ્ય શક્તિઃ પ્રણાશિતા ॥
યો યોગીત્યક્તે હો?હાદિ વિષયસ્તસ્થ કેવલં ।
કદાચિત્ સિધ્યતેતોવા સ્વાધિકાર વિદૂષિતં ॥
અભ્યર્હિત તમંતુભ્યં તંત્રં સર્વફલપ્રદં ।
કામરૂપાભિધં તત્ર કામકલ્પવિવર્ધનં ॥
ત્વયાપ્યેતદ્યદાચીર્ણં ભવિષ્યતિ વરાનને ।
શવરી તંત્રં નામાગ્રસં ભવિષ્યતિ ॥
દેવમાનુષભાષાભિર્ભૂયાંસો મનવસ્ત્વિહ ।
યક્ષરાક્ષસપૈશાચ ભાષાભિર્મનવસ્તથા ॥
નાનાદેશોદ્ભવાભાષા તુ લોમવિલોમજા ।
તથા કાલસ્ય નિયમઃ સૂક્ષ્મકાલસ્ય નિશ્ચયઃ ॥
ગ્રહયોગાદિ નિયમસ્તથૌષધવિધિ નિશ્ચિતિઃ ।
એતાન્યત્ર હિ મુખ્યાનિ ધ્યાનાદિ નિયમો ન હિ ॥
(દક્ષિણકર્ણશબ્દેન અકારઃ તમારભ્ય વામકર્ણશબ્દેન ક્ષકારઃ
તત્પર્યંતં જપેત્ । પુનઃ પ્રતિલોમવિલોમેનેત્યાદિ
ગ્રંથાંતરોક્તરોત્યાક્ષમાલેત્યા કૃતમિતિ ।)
૪૫અ)
નાપિન્યા સ વિધિઃ પ્રોક્તો ન પ્રાણસ્ય પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
ભૂતશુદ્ધિર્ન વાહ્યંત માતૃકાન્યા સ ઇષ્યતે ॥
અક્ષમાલાવિધાનેન જપઃ કાર્યસ્ત્વયાનઘે ।
ધ્યાનં વિધાય પુરતો દેવતાયાસ્તુ દક્ષિણાત્ ॥
કર્ણાદાદિ વિસર્ગઃ સ્યાદ્ વિંદુના માતૃકાક્ષરં ।
ઉત્રા પંચમનું પશ્ચાત્ પુનસ્તં માતૃકાક્ષરં ॥
એવમગ્રે તતો વામ કર્ણાંતં પ્રજપેન્મનું ।
એવં તુ પ્રાતિ લોમેન દક્ષિણશ્રવણાવધિ ॥
નમેરું લંઘયેત્ તત્ર મેરુર્દેવ શિરોમતઃ ।
આદિક્ષાંતં ઇયં માલા વિજ્ઞેયા હ્યક્ષમાલિકા ॥
અયં ધ્યાનવિધિઃ પ્રોક્તઃ સદ્યો માનસજિન્મતઃ ।
કામરૂપાખ્ય દેશે તુ કામાક્ષા યત્ર દેવતા ॥
કામશૈલોસ્તિ તત્રાસૌ કામપીઠમિતિ સ્મૃતઃ ।
તત્ર સંલેખ્ય મંત્રં હિ યત્રોપરિ યથાક્રમં ॥
ગુરુણા વાવનીયઃ સસ્વયં પશ્ચાત્ પઠેન્મનું ।
ગુરોરભાવે તસ્યૈવ મૂલે શૈલસ્ય પર્વણિ ॥
લિખિત્વા પ્રપઠેન્મંત્રં કામં પીઠં ગુરુર્મતઃ ।
અથ વા યોગીશૈલે દક્ષિણસ્યાં દિશિ ધ્રુવં ॥
યોગાં વા યત્ર દેવી સા લિખિત્વા પ્રપઠેન્મનું ।
જ્વાલામુખી સમીપે વા હિંગુલાજસમીપતઃ ॥
લિખિત્વા પ્રપઠેન્મંત્રં નાન્યથૈષા પ્રસીદતિ ।
મુખ્યતસ્ત્રી સમીપે હિ કામપીઠેર્મનોર્ગ્રહઃ ॥
અત્રકાં આંક્ષમાલેતિ યદુક્તં તસ્યાયમથઃ ।
પંચાશદક્ષરેષુ અકારં પ્રથમુચ્ચાર્યસાનુસ્વારં તતઃ ॥
શાવરી તંત્ર સ્થિતં મંત્રં પુનઃ અંકાર સપ્રણવં એવં ધ્યાનાત્
પરઃ સમુપસ્થાપિતાયા દેવતાયા દક્ષિણ શ્રવણમારભ્ય વામ
શ્રવણપર્યંતં મધ્યે તેષુ તે સ્વંગેષુ વર્ણાન્ સ્થાપયન્
ક્ષકારપર્યંતં પુનઃ વામશ્રવણાત્ ક્ષકારમારભ્ય અંકારાંતં
દક્ષિણ શ્રવણાંતં ઇયમક્ષમાલા પ્રસિદ્ધા તદક્ષાણાં સ્ફટિકાદિ
મણીનાં માલા ॥
૪૫બ્)
અયં ધ્યાનવિધિઃ મનઃ સમાધિ મહાન્ અનેન મનો જપો ભવતિ । દેવતા ચ
સન્મુખા સદ્યઃ પ્રસીદતિ । અત્ર મુખ્યતઃ કામરૂપદેશે કામશૈલ
રૂપકામાક્ષપીઠે ગુરુણા મુખ્યતસ્ત્રીરૂપેણ પુરુષરૂપેણ વા ॥
લિખિત્વા યંત્રો પરિમનુઃ સ્થાપનીયઃ ગુરુઃ પઠતિ પ્રથમતઃ પશ્ચાત્
શિષ્યઃ પઠત્ ॥
અયં મંત્રસ્યોપદેશવિધિઃ ॥
અથવા દક્ષિણદેશે યોગાં વા નગરે યોગશૈલે પૂર્વવલ્લિખિત્વા મંત્રો
ગ્રાહ્યઃ ॥ અથવા નગરકોટે વા હિંગુલાજનગરે તત્તદેવતા સંનિધૌ મંત્રો
ગ્રાહ્યઃ ॥
મુખ્યતઃ કામરૂપવિધિઃ ॥
તત્ર તથા લોકાનાં સિદ્ધયોપ્યનુભૂયંતે ॥ ઇતિ શાવરી તંત્રમંત્રાણાં
ગ્રહણોપાયઃ ॥ તત્રાદૌ મંત્રાણાં સંગ્રહો વક્ષ્યતે ॥ સામાન્યતઃ
સર્વમંત્રશાસ્ત્રેષુ તત્તન્મંત્રાણાં ષડયોગા ઉક્તા સંતિ
તત્તદનુષ્ઠાનેષુ દક્ષિણપિતરમાર્ગવિધાનેન
ચક્રમંત્રમુદ્રાનિરૂપભ્રમેણ ભ્રામિતાઃ સાધકાભ્રંશિતાશ્ચ
તદ્વદિદં ન ભવતિ સફલં ચ તત્ક્ષણાત્કાલકર્મક્રિયાજ્ઞાનવશત ઇતિ
નિરૂપ્યતે ॥
ભૂયાંસઃ સંતિ કૂટાનિ મંત્રાણાં ભ્રંશસાધનં ।
જાતિભ્રંશાદિ હેતુ ત્વાત્ સવ્યેતર વિધાનતઃ ॥
મંત્રમુદ્રા પ્રયોગાદિ ચક્રમંડલવિભ્રમૈઃ ।
તથોપહારસ્તપનં દુષ્ટદ્રવ્યાદિભિર્ધ્રુવં ॥
બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્ર જાતિ સાધારણ ક્રમાત્ ।
ફલભ્રમ પ્રવૃત્તાશ્ચ કામાંધામતિ મોહિતાઃ ॥
ઇંદ્રિયાદિ વિદુષ્ટાશ્ચ સ્વેચ્છાચારવિમોહિતાઃ ।
સ્વપ્રવૃત્તિ પ્રવૃત્તાશ્ચ કેવલં પાપ હેતવઃ ॥
તેનેદં દૂષિતં દેવિ પ્રાજમંત્રાગમાદિકં ।
૪૬અ)
તતોતિરિક્તમેતદ્ધિ સદ્યઃ પ્રત્યયસુંદરં ॥
પ્રવક્ષ્યે મંત્રજાતં હિ દેશકાલાદિ નિર્ણયાત્ ।
નાત્ર કિંચિદ્વિધિ ફલં નવાજાતિ વિગુંઠનં ॥
દુષ્ટદ્રવ્યાદિભિર્ન્નાપિ નવામુદ્રાદિભિર્વિધિઃ ।
તત્રાદાવનુક્રમણિકા ॥
શાંભવી પટલં તત્રાદૌ કાલિકા પટલં તતઃ ।
દુર્ગાયાઃ પટલં પશ્ચાન્ મહેશી પટલં તતોં ॥
ભૈરવી પટલં પશ્ચાત્ ત્રિપુરાપટલં તતો ।
વિંધ્યજાપટલં પશ્ચાદ્ વનજા પટલં તતઃ ॥
ઐંદવી પટલં પશ્ચાદ્ ભાનવી પટલં તતો ।
હેમંતી પટલં પશ્ચાદ્ધેમજા પટલં તતઃ ॥
કામિની પટલં પશ્ચાત્ કાંતજા પટલં તતઃ ।
કાશ્મીરી પટલં પશ્ચાત્ કંવુજા પટલં તથા ॥
સુકેશી પટલં પશ્ચાત્ સૈંધવી પટલં તતઃ ।
સાક્ષિણી પટલં પશ્ચાત્ શતાક્ષી પટલં તતઃ ॥
શતભાર્યાસ્તુ પટલં તતઃ સેવંતી પટલં તતઃ ।
સુશીલા પટલં પશ્ચાત્ શોમના પટલં તતઃ ॥
કરુણા પટલં પશ્ચાદ્ વરુણા પટલં તતઃ ।
દારુણા પટલં પશ્ચાદ્ ભયજા પટલં તતઃ ॥
રત્નજા પટલં પશ્ચાદ્ રવિજા પટલં તતઃ ।
રાક્ષસી પટલં પશ્ચાદ્ રમણી પટલં તતઃ ॥
વસુજા પટલં પશ્ચાદવની પટલં તતઃ ।
સામુદ્રી પટલં પશ્ચાચ્છતાક્ષી પટલં તતઃ ॥
સુમુખી પટલં પશ્ચાદ્ દુઃખઘ્ની પટલં તતઃ ।
ઉપાંગ લલિતા પટલં લલિતા પટલં તતઃ ॥
ષટ્ચત્વારિંશદેતાનિ દેવીનાં પટલાનિ વૈ ।
અદ્યાપિ કામરૂપેસ્મિન્ કામશૈલે શિરસ્તલે ॥
ખેલંતિ માતૃકા શૈલા પ્રત્યહં ગમમાગમૈઃ ।
તથા નગરકોટેસ્મિન્ જ્વાલા મુખ્યાશ્ચ સન્નિધૌ ॥
ખેલતિ દેવતાઃ સર્વા મધ્યાહ્નેથદિનો?દયે ।
કૃત ત્રેતાદિ સર્વેષુ પુરેષુ પ્રોક્ત દેવતાઃ ॥
૪૬બ્)

અત એવ હિ કામાખ્ય શૈલોસૌ દેવતામયઃ ।
તત્ર પાદનિધાનેન નરોનાશં પ્રયાતિ હિ ॥
સર્વલોકૈસ્તુ મધ્યાહ્ને મધ્યરાત્રૌ તથા ધ્રુવં ।
સાયંદિનોદયે તદ્વદાનંદભરનિર્ભરં ॥
ગીતનાદાદિ સકલં શ્રૂયતેધિત્યકાજનૈઃ ।
તથા માતૃ માહાશૈલે આત્રેયાશ્રમસંનિધૌ ॥
આશ્વિનસ્યશિતે પક્ષે દિવારાત્રાંજનૈઃ સમં ।
આનુશેયસ્ય શિખરે જનયોગિભ્રમેન હિ ॥
યોગિનીસ્ત્રી ભ્રમેણૈવ પ્રણીતા પુલિનાવધિઃ ।
તથા ગહ્વરગેહેષુ નિમિત્તેષુ શિલાશિતૈઃ ॥
શૈલસ્ય હિ પુરોભાગે વટવૃક્ષસ્ય સંનિધૌ ।
દ્વારમેકં ચ ગેહસ્ય વિદ્યતે દક્ષિણાવધિ ॥
તત્ર નૃત્યંતિતાઃ સર્વા દેવતાસ્તુ દિનોદયે ।
વાલોપ્યથ યુવા વૃદ્ધો મૂર્ખઃ સુજ્ઞોથવા ધ્રુવં ॥
પશ્યતુ સ્વેચ્છયા દેવી નિર્મુક્તો મંત્ર વિદ્યયા ।
યોગાં વા ભૂધરે તદ્વત્ વસતન્તુ સમાગમે ॥
યોગિની યોગસંભ્રાંત્યાપતિ બ્રહ્મિષ્ટ સંભ્રમાત્ ।
યેન કેનાપિ લિંગેણ સંચરંત્યાશુ દેવતાઃ ॥
મધુમાધવપૂર્ણાયાં બુદ્ધિ પૂર્વં હિ સાધકઃ ।
આરૂઢયોગશૈલાંતં તત્ર પશ્યતિ નિશ્ચિતં ॥
તથા રત્નાકર ગિરૌ ફાલ્ગુણે માસિ નિશ્ચિતં ।
ક્રીડંતિ સકલા દેવ્યો યોગિવ્રાત ભ્રમેણ ચ ॥
ત્વરિતા શૈલશિખરે ન્યગ્રોધાંતર ગહ્વરૌ ।
સર્વકાલેષુ તા દેવ્યઃ ક્રીડંતી જનસંભ્રમૈઃ ॥
કુષ્ટી ખજાતિદિકાણાદિવિવચરાચારાદિ સંભ્રમૈઃ ।
શૈલસ્ય દક્ષિણે ભાગે મધુ વૃક્ષસ્ય સંનિધૌ ॥
યમુનાખ્યે મહાતીર્થે સ્નાત્વા સાધકપુંગવઃ ।
સુચિત્તમનસા તસ્મિન્ સ્ત્રિયં કાંચન પશ્યતિ ॥
પન પશ્યતિ તત્કાલં સર્વદેવમયીં શિવાં ।
સંધ્યાયાસ્તાનમાખ્યાતં યસ્ય કસ્યાપિ દેહિનઃ ॥
૪૭અ)
તસ્ય શૈલસ્ય નિકટે ધારાગિરિરિતિ સ્મૃતઃ ।
માતૃકાઃ સકલા દેવ્યઃ તત્ર સંતિ દિનં દિનં ॥
રામતીર્થ જલે સ્નાતઃ બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્ તથા ।
દૃષ્ટ્વા રામેશ્વરં દેવં તથા કાદંવિની જલે ॥
સુસ્નાતઃ કમલાં દેવીં પૂજયિત્વા દિનોદયે ।
અભ્રભૃંગાં મહાદેવીં ભૃંગીવાદન તત્પરા ॥
કંથાખ્યે માલાં લલિતાં પશ્યત્પાશુ ન સંશયઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા તત્ક્ષણાદેતત્ પ્રાદૌ પ્રણમેન્નરઃ ॥
સંસ્તવેચ્ચિત્રભાષાભિઃ પ્રાકૃતાભિરથાપિ વા ।
સા તુષ્ટા પરમા દેવી ગ્રહીત્વા તત્કરે કરં ॥
પૂર્વોક્તા દેવતાઃ સર્વા દર્શયત્યેવ તત્ક્ષણાત્ ।
અત્ર પૂર્વોક્ત સ્થાનેષુ દેવીનાં સાક્ષાત્ પ્રત્યયો દર્શિતાઃ ॥
* ચવવાદ્યાપિ પૂર્વોક્ત વિધાનેન પ્રત્યયો વલોકનીયઃ । અસ્તિ
દક્ષિણસ્યાંદિશિ વિંધ્યાત્તસસ્વશૈલ ઇતિ પ્રસિદ્ધઃ । તદંતઃ શિખરં
માતૃકા શૈલ ઇતિ પ્રસિદ્ધઃ મંત્રે સ્થાનં તદાભ્યાસ પ્રત્યહં કામરૂપ
દેશાંતર્ગત કામશૈલાવધિ દેવ્યઃ ક્રીડંતિ ।
દૃશ્યંતે ચાદ્યાપિ । આશ્વિનસિતપક્ષે આનૂપસ્થલે યોગિની યોગિવ્યાજેન ક્રીડંતિ
દેવતાઃ પ્રતીતા તટાવધિ । તત્ર શૈલસ્ય એકસ્મિન્ દેશે વિશ્વકર્મ નિર્મિતં
તતઃ શૈલગ્રહસ્ય દક્ષિણદ્વારિ । અસ્તિ યક્ષિણી વટ ઇત્યેકો વટવૃક્ષસ્તસ્યાધઃ
સ્થિત્વા સાધકસુંધિ સમયો । દિનાદૌવાદિનમધ્યે મહાનિશાયાં વા
પશ્યતિ પૂર્વોક્ત દેવગણં । ઇતિ પ્રત્યયવિધિરદ્યાપ્યસ્તિ । તત્ર યદા કદાચિત્
સમયે એક એવ યોગી આત્રેય પર્વતો પરિદૃષ્ટઃ સ આત્રેયઃ । તન્ન્મસ્કૃત્યાભિ
વાદયેત્ । સ એવોક્તં દેવતાગણં દર્શયતિ ॥
તથાન્યત્રાપિ નગર ॥
કોટાદૌ ઇતિ ઇદં પ્રત્યયાર્થં ગુલ્યસંકેત સ્થાન દેવીનાં પ્રોક્તં ।
૪૭બ્)
એતત્ કસ્યાપિ નાખ્યેયં ॥ સાધકઃ સ્વપ્રત્યયાર્થ પશ્યેદિતિ અસ્ય
શાવરીતંત્રસ્ય ગુરુદેવવીશ્વાસવતાં ફલપ્રત્યયાર્થં દેવતા
સાક્ષાત્કાર કરણો પાયો દર્શિતઃ । કિમુત મંત્રાનુષ્ઠાનવતાં
દેશકાલકર્મક્રિયાજ્ઞાનવતાં સાધકાનાં પ્રત્યયો ભવિષ્યત્યેવેતિ ચિત્રં
॥
તત્ર શાંભવી પટલવિધિઃ ॥
શ્યામા શિવાથ વાલા ચ વલ્લભાવેત્ર વાસિની ।
સ્ફુટાક્ષીહરિતાલાક્ષી કુટજાક્ષી ચ કંકરી ॥
શતાક્ષીદા નેત્ર કુંડીનાંમધુવાસિની ।
મેઠ્યરાહંસગાહંસી વિચિત્રાવિધિપૂર્વકા ॥
વિધાત્રી વૈનતેયાક્ષી વિરૂપાવેણુવાસિની ।
કમલારમ્યાં પંકજાક્ષી । પયોદિની પાંડવી પૃથુમધ્યાં ચ પાર્થિવા
પંકવાસિની ॥
વરાણના વિધિશ્રેષ્ટા વિવિધા વામલોચના ।
ચિત્રાક્ષી ચિત્રકણ્ઠી ચ ચિહ્નગમ્યા ત્રિલોચના ॥
નારીરમ્યાનિધિ પ્રાંતાનષ્ટવેષાનિનાદિની ।
દ્વિચત્વારિંશદેતાસ્તુ શાંભવ્યઃ સંતિ શક્તયઃ ॥
તર શ્યામામનુવિધિઃ ॥
જ્યેષ્ઠે માસિ ત્વ માયા હિ નદીતીરે સુનિર્મલે ।
તાલીતાલવનેરમ્યે જપેત્ શ્યામાં નિશાવિધૌ ॥
સંધ્યાકાલે તુ સંધ્યાજં નિત્યં કર્મ સમાપ્યહિ ।
તાતશ્ચંપક તૈલેન નીલાંવર પરીવૃતઃ ॥
પદ્માક્ષમાલા સુભગો નિર્ભયઃ શાંતમાનસઃ ।
તાલીમૂલેખનિત્યાતુ પંચહસ્તમિતસ્તતઃ ॥
જાનુદધ્નંસ્થલં તસ્મિન્ કીરકાન્ નુરષા?તયેત્ ।
ભૂતાંકુશસ્ય શાખોત્થાન્ પૂર્વાદિ ક્રમતસ્તતઃ ॥
ચતુર્દિક્ષુ ચ ચત્વારઃ કીલકાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
પ્રથમો ભૈરવસ્તંભઃ દ્વિતીયશ્છિન્નમસ્તકઃ ॥
ક્રૂરકર્મા તૃતીયશ્ચ સિદ્ધિદશ્ચ ચતુર્થકઃ ।
પૂર્વકીલકનિખાતન મંત્રઃ ॥
કીલકભૈરવસ્તંભ ભૈરવસ્તમ્ભય ૨ ભૈં સ્વાહા ॥
દ્વિતીય કીલકનિખાનમંત્રઃ ॥
(તાલફલસ્યાભ્યંતરતો મજ્જાસરસંતિષ્કાશા તસ્યાહુતિ પરિમિતાત્ ગોલકાન્
કૃત્વેતિ ભાવઃ ॥)
૪૮અ)
ચિત્રાંગચ્છિન્નમસ્તભયં મા કુરુ ૨ પિશાચાન્ સ્તંભય ૨ મં સ્વાહા ॥
તૃતીય ।
ક્રૂરકર્મત્ ક્રૌર્યં મા કુરુ ૨ મા કુરુ ચેતઃ સમાધય ૨ ક્રૌં સ્વાહા ॥
ચતુર્થં ॥
સિદ્ધિદભયં મા કુરુ સિદ્ધિં દેહિ ૨ અનુકૂલો ભવ ૨ સીંધં સ્વાહા ॥
સ્વમૂર્ધજં સમુત્પાદ્ય આવેષ્ટ્યૈતાંશ્ચ કીલકાન્ ।
દશાવૃત્યામનું જપ્ત્વા એકૈકં પ્રતિરોપયેત્ ॥
રક્તચંદનજૈઃ પશ્ચાદક્ષતૈઃ પૂજયેત્ ત્રતાન્ ।
જપાકુસુમગુચ્છૈશ્ચ પૂજયેત્ કીલકાનનુ ॥
પુરાધૂપં પ્રદત્વા તુ નારિકેલ જલં તતઃ ।
નૈવેદ્યં પરિકલ્પ્યાશુ મધ્યે કીલં તતઃ પરમ્ ॥
સુષાસીનાભિધં નીલં નીલીતરુસમુદ્ભવં ।
રોપયેત્ કરવીરોત્થૈઃ કુસુમૈઃ પૂજનં તતઃ ॥
કસ્તૂરી ધૂપમાદદ્યાન્નૈવેદ્યં કદલીફલૈઃ ।
મંત્રઃ ॥
મધ્યે કીલસુખાસનમમાસનં સ્થિરય ૨ ચેતઃ સમાધાય ખં સ્વાહા ॥
તતશ્ચોપરિ વિશેન્મંત્રી તસ્મિન્ ભૂમિતલે સુખં ।
શ્યામાં જપેન્ મહાદેવી અયુતં શાંતમાનસઃ ॥
આદૌ ધ્યાનં પ્રકુર્વીત પૂર્વોક્ત વિધાના જપઃ ।
તાલાવનાંતરેખેલ્લક ૨ તાલી મનોરમાં ॥
આલીભિઃ સહગીતાલી કરણી શ્યામિકાં મનું ।
ઇતિ ધ્યાનં ॥
જપાંતે હોમમાદધ્યાત્ તાલી ગુગ્ગુલુ સુગોલકૈઃ ।
દશાંશેન તતઃ પૂર્ણાં કર્પૂરાગરુણા સહ ॥
પ્રદક્ષિણ ત્રયં કુર્યાદેતન્મધ્યે વનાંતરે ।
ઝં ઝા મારુતવત્ કશ્ચિજ્જાયતે મર્મરઃ સ્વરઃ ॥
તસ્મિનુપરિ તત્કાલે સંપશ્યેત્ સાધકોત્તમઃ ।
તતો નાદાત્મકંત્યોતિર્જાયતે ચુક્ષુષો પુરઃ ॥
તન્મધ્યે તુ મહાદેવી શ્યામા ષોડશવાર્ષિકી ।
નીલાંશુક પરીધાના કસ્તુરી વંદત પ્રિયા ॥
સ્વતનુદ્યુતિભિસ્વચ્છમિંદ્રનીલપ્રભાભરં ।
ન્યકુર્વતિ નિરાતંકા નીલોત્પલ વિભૂષણા ॥
૪૮બ્)
તાં નમસ્કૃત્ય વિશ્વેશીં તુષ્ટા ભવ વરાનને ।
ઇત્યુક્ત્વા મંત્રિણે તુષ્ટા સા દદાતિ વરત્રયં ॥
પરમાનસવિજ્ઞાનં વિદ્યાં ચાતિ મનોરમાં ।
સૌંદર્યં ચ કુરૂપસ્ય જગતી મોહન ક્ષમં ॥
મંત્રઃ ॥
પ્રવલતાલતલવાસિની શ્યામલે શ્રીસિદ્ધિં દેહિ સ્વાહા ॥
અસ્યૈવ પ્રતિરૂપો હિ કામરૂપેક ભાષયા ।
પ્રોચ્યતે તત્ર નૈવૈષા યથાવિધિવિકલ્પતા ॥
તાલીવનાંતરે ગત્વા જ્યેષ્ટા માયાં નિશાંતરે ।
જપેત્ શ્યામામનું તત્ર સહસ્ર દ્વિતયં કિલ ॥
મહારાત્રૌ ગતે પશ્ચાત્ તાલીપત્ર સુદર્ભકૈઃ ।
હોમં કુર્યાત્ સહસ્રં હિ પૂર્ણાતાલા ફલેન ચ ॥
પ્રસન્નાવરદા દેવી અતીતાદિ પ્રવોધકં ।
અનાગત પ્રવોધં ચ મંત્રિણે પ્રદદંતિ હિ ॥
મંત્રઃ ॥
આગોહાનેમાનહ દેવો હુ હુ કલિ વિલિવિકરિવોકરિવોહું ॥
અત્રાયં ક્રમવિધિઃ ॥
જ્યેષ્ઠે માસિ અમાયાં કૃત સંધ્યા કર્માનુષ્ઠાનો રાત્રૌ
તાલીતાલવનાંતરે ગત્વા નદીતીરે તાલવનમધ્યપ્રદેશે તાલમૂલે સમીપ
ભૂમીં જાનુમાત્રં ખનિત્વા ઇતસ્તતશ્ચતુરસ્રં પંચહસ્તં વિશોધ્ય

પરિતઃ મૃત્તિકાં પરિધી કૃત્ય તન્મધ્યે ભૂતાંકુશવૃક્ષં
શાખાકૃતાંતશ્ચતુરકીલકાન્ પૂર્વોક્ત મંત્રૈઃ દશવાર પઠિતૈઃ
પ્રત્યેકં પૂર્વાદિ ક્રમેણ પ્રતિરોપયેત્ ॥ તૈરેવ મંત્રૈઃ પૂજાદિ નૈવેદ્યં
સમર્પણં રક્તચંદનમિશ્રિતાક્ષતૈઃ પૂજા જપઃ શ્યામા મંત્રસ્ય
પૂર્વોક્તાક્ષમાલવિધાનેન । એતસ્ય પ્રતિરૂપ મંત્રઃ ॥ કામરૂપ ભાષયા
પ્રોક્તઃ ॥
તત્ર ન કીલકાદ્યારોપવિધિઃ ॥
જપઃ પૂર્વસ્માદ્વિગુણઃ ફલસ્યાતીતાનાગતજ્ઞાનં । તદેવસ્ય ભાષા
મંત્રસ્ય પ્રતિલોમ્યાત્ પઠને ફલાંતરમાહ ॥
શ્યામામંત્રસ્તુ પૂર્વોક્તઃ કામરૂપૈક ભાષયા ।
તસ્યૈવ પ્રતિલોમ્યેન પઠનાદયુતં ધ્રુવં ॥
તસ્મિન્ કાલે વને તસ્મિન્ કપિત્થ ફલકારિતઃ ।
હોમસ્તતો જગદ્ધાત્રી રસસિદ્ધિં પ્રયચ્છતિ ॥
મંત્રઃ ॥
હું વોરિકવોરિક ચિલિવિલિક હુ હુ વો દેહ નમા મોહયો તું ।
વૈપરિત્યે તુ યો વર્ણઃ આદિગઃ પ્રાંતગોચરઃ ।
૪૯અ)
સાનુસ્વારાપ્રાચાચોપઃ પ્રતિલોમવિધિસ્ત્વયં ॥
તત્ર પ્રતિલોમ્યેન ભાષા મંત્રપઠને પૂર્વાનુપૂર્વ્યાયઃ । પ્રથમો વર્ણઃ
સપ્રાતિ લોમ્યે પ્રાંતગો ભવતિ । સ ચ વિંદુના સહ પઠનીયઃ । એતસ્યેવ ફલં
સસિદ્ધિઃ । તેત્ર કુષ્ટકુણપખંજાન્ધાદયઃ સિદ્ધા ભવંતિ સ્વાંગાશ્ચ
ભવંતિ ॥ ઇતિ શ્યામાવિધિઃ ॥
અથ શિવાવિધિઃ ॥
શ્રાવણેમાસિ ચાષ્ટમ્યાં કૃષ્ણપક્ષે નિશાંતરે ।
શતપત્રીવનાંતસ્થઃ સ્નાતઃ કૌસુંભતૈલકૈઃ ॥
કૌસુંભવસનાવૃતઃ । તથા કૌસુંભગંધાન્ અત્રાપિ ચ સ્થલં શોધ્યં
પૂર્વવત્ કીલસંવિધિઃ ॥ હોમઃ સહસ્રં ત્રિતયં કૌસુંભ કુસુમૈઃ કિલ
તત્સંખ્યાનકો જપઃ । પ્રોક્તો મધ્યરાત્રે ગતે સતિ ।
શતં નિનાદા જાયંતે મંડલાદા સમં તતઃ ।
ઘોરાઃ કર્કશભાષિણ્યો ડાકિન્યોક્ત મહાભયાઃ ॥
શાકિન્યોપિ શતં તત્ર નદંતિ ભયદારુણાઃ ।
તત્કીલ પ્રતિરોપૈસ્તુ નાયાંતિ જપમંડલં ॥
ઇદં મિથ્યેતિ મનસા ભાવયન્ સાધકોત્તમઃ ।
સ્વાંત ધ્યાનૈક નિરતો જપમાલોક્તમાનસઃ ॥
ન પશ્યતિ પુરો વિઘ્નાન્ જપહોમાંતરાયકાન્ ।
એવં યદા યદા તસ્મિન્ શપત્રી વનાંતરે ॥
અંતરાયાદિકં પશ્યેત્ તન્મિથ્યેતિ ચ ભાવયેત્ ।
તસ્મિન્ તસ્મિન્ ક્ષણે મંત્રી સમાહિતમનાઃ સ્વયં ॥
દેવાનાં ધ્યાનનિરતો જપમાલાકૃતોદ્યમઃ ।
એવં કાલે ગતે તસ્મિન્ દેવી દેવશતૈર્વૃતા ॥
નૃત્યં કિન્નરસંયુક્તા ઉદ્ગાસ્યદ્ગણશોભિતા ।
જપાકુસુમસંકાશ તનુ જ્યોતિઃ શતાવૃતા ॥
સ્વકરાવસ્થિતં ચૈક ફલં તત્સાધકાય હિ ।
પ્રયચ્છતિ સદા તુષ્ટા તે નાસૌ સાધકોત્તમઃ ॥
દૂરં યાતિ ક્ષણૈતેવમનઃ પવનવેગવાન્ ।
અદૃશ્યઃ સર્વલોકાનાં અપિ રાજગૃહાંતરે ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં શિવે શિવદૂતી શં શં સીખકરપંકજફલે દેહિ મનોજવચરણયોર્દેહિ
ભ્રંમભં નમઃ ॥
અસ્યાપિ ભાષા મંત્રોસ્તિ સ ચોચ્યતે ॥ પાંડ્ય ભાષયા ॥
મંત્રઃ ॥
અનવિલકુંડ ઇલિ નિમાતંમિભુંભં ॥
૪૯બ્)
અસ્યાપિ જપસ્તદ્વત્ ષટ્સહસ્રં વિધીયતે ।
તેન કારાગ્રહાન્મંત્રી પશ્યત્વાદી પ્રયાતિ હિ ॥
અત્યંત નિગડાવદ્ધઃ સોપિ પાતિ ક્ષણેન હિ ।
તથા રાજારાજપુત્રસ્તથાસૌ વહિરુદ્ગતેઃ ॥
ન કેન પ્રતિરુદ્ધોસૌ કૃતાંત ઇવ દૃશ્યતે ।
ઇદમદ્યાપિ સામુદ્રીઃ પાંડ્યા દેશાંતરે સ્થિતાઃ ॥
કુર્વંતિ રાજપુત્રાશ્ચ પશ્યતો હરણં ધ્રુવં ।
પશ્યતો હરણી વિદ્યાનાસ્ત્યન્યા જગતી તલે ॥
ધ્યાનં ॥
ઉદ્યદ્ભાનુ સહસ્રાભાં કમલાસન પૂજિતાં ।
હસ્તે મોહમયં પાશં દધાનાં પ્રભજેચ્છિવાં ॥
અત્ર પૂર્વે મંત્રે ડાકિન્યાદયઃ શતમાયાંતિ પ્રતિવંધકારિણ્યો
જપમધ્યે વા તત્ર અક્ષમાલા સમાહિતો ભૂત્વા મંત્રી તન્મિથ્યેતિ મનસિ
સંચિંત્ય જપહોમાદિ કારયેત્ ॥ એવ મુક્તેન પ્રકારેણ દેવી પ્રસન્ના ભવતિ ।
તેન સ્વકર સ્થિત ફલં મંત્રિણે પ્રયચ્છતિ તેનૈવ સિદ્ધયો ભવંતિ ।
દૂરગમનં અપ્રત્યક્ષી કરણં રાજાદ્યંતર ગૃહ સંચરણં તથા ચ
પાંડ્યભાષયા શિવામંત્રઃ પૂર્વોક્તઃ સ ચક્ષણૈવદીકૃતં મોચયતિ ॥
રાજાપરાધિનમપિ રાજવદ્દેવકારમતિ । ઇદં પશ્યતો હરણં નામ
મહાવિદ્યા ॥ પાંડ્યદેશીય લોકાનાં પ્રસિદ્ધા ॥ અત એવ પાંડ્યાઃ
સમુદ્રાંતરં નૌકા સ્થિતાઃ । રાજાનં રાજભંડારં સ્વેચ્છયા
લુંઠયંતિ । ઇદમદ્યાપિ પ્રસિદ્ધં તદેવાન્ય વિધયા પ્રાહ ॥
સિંહલદ્વીપદેશે તુ પ્રયાશારત્નકારિણાં ।
ઇયં વલવતીવિદ્યા સર્વસૌખ્ય પ્રદાયિની ॥
મોહયિત્વા તુ નૃપતિં સદ્યોધનપતિં પ્રભું ।
સમુદ્રમપિ ભૂશંતે સમસ્તારત્નજાતયઃ ॥
કંદર્પ્ય ચિત્રકારેણ ભૂતલેસ્મિન્ પ્રકાશિતાઃ ।
તેનૈવ યોગેન તાહિ ભૂમૌ સમ્યક્ ચરંતિ હિ ॥
ઇયં વલવતીવિદ્યા કામરૂપેપિ વર્તતે ॥
ઇતિ શિવામંત્રવિધિઃ ॥ અથ વાલામંત્રવિધિઃ ॥
ઉદ્વસગ્રામસદ્વને હેમવૃક્ષશતાકુલે ।
હેમંતર્તૌ પુષ્પમાસિ પૂર્ણમાસ્યાં વિધૂદયાત્ ॥
૫૦અ)
હેમવીજસુતૈલેન કૃત સ્નાન વિધિર્ન્નરઃ ।
કૌશેય વસનસ્તદ્વત્ કષાય વનસ્તથા ॥
નગ્નોથ વા જપેન્મંત્રં વાલાયા વાલકોપમઃ ।
ગોમયેન સમાલિપ્ય શૂન્ય ગેહસ્ય ભૂમિકાં ॥
ચંદનેન સમાલિપ્ય તત્પશ્ચાત્ કુંકુમેણ તુ ।
તત્ર દૂર્વાદલૈઃ પૂજ્યો ભૂતલે સુકૃતાસનઃ ॥
જપેદ્વાલામનું લક્ષ્યં ધત્તૂરં કુસુમૈઃ સકૃત્ ।
હોમં કુર્યાત્ સહસ્રં હિ હેમવીજેન ચાર્ચનં ॥
તતો રાત્રેઃ પ્રાંતભાગે વાલાસાપંચવાર્ષિકા ।
હેમવસ્ત્રપરીધાના મુક્તા ભરણભૂષિતાઃ ॥
દૂરાન્મંત્રિદ્રુમારૂઢા લાલસાવાલભૂષણા ।
તાં દૃષ્ટ્વા દૂરતો ધાવન્ ગચ્છે તત્સંનિધૌ તદા ॥
સાપિ મોદપ્રહૃષ્ટા હિ ચુંવંત્પાશુતદાનનં ।
તચ્ચુમ્બનેન મંત્રી સ જાયતે રસનાયકઃ ॥
સભા મધ્યે તુ યાં વાર્તાં કરોતિ સ હિ સાધકઃ ।
રસસંદોહિનીસાસ્યાન્મોહિની સર્વસંપદઃ ॥
વાર્તાભિર્મુહ્યતે રાજા મુહ્યતે કામિની તથા ।
મુહ્યતે વારવનિતા મુહ્યતે રાજભામિની ॥
વ્યાઘ્રાદિ પશુજાતીનાં મોહનં તદ્વચો ભવેત્ ॥
ધ્યાનં ॥
કનકકપિલમૌલી રોચનારંજિત શ્રીશતમુખ મુખદેવૈઃ પૂજ્યમાના
મનોજ્ઞા ।
લલિતવચન ચેષ્ટાચારુ ચંદ્રાવતં સા નયનસુભગભાલામન્મુખે
સાસ્તુવાલા ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં પંચવાર્ષિકિવાલેવચનમાધુસિં મમ દેહિ દેહિ કરુણાં કુરુ ૨ હ્લીં
હ્લીં ॥ મુખ્યતશ્ચાત્ર મંત્રોસ્યા વાલે હ્લીં હ્લીં ઇતિ ધ્રુવં ॥
ધ્યાનાર્થં પલ્લવઃ પ્રોક્તઃ નાસાવાવસ્યકો મતઃ ।
એતસ્ય પ્રતિરૂપો હિ મંત્રોમગધભાષયા ॥
તસ્યા યુતં જપઃ પ્રોક્તસ્તસ્મિન્તુ દ્વસમંદિરે ।
જપાંતે લલિતા દેવી વાલા પ્રત્યક્ષ ગોચરા ॥
હ્લીં હ્લીં મિતિ વદંત્યાશુ મંત્રિણઃ કર્ણમંડલે ।
તદ્વીજ સ્મરણાન્મંત્રી ત્રૈલોક્યાવશ્યકારકઃ ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં માયી ઓં માયી દાયી મોહિવસંદેહિ વાલિકે વાલિ હ્લીં હ્લીં ॥
અત્ર વાલામંત્રસ્ય ચતુરક્ષરત્વમેવ મુખ્યતઃ ।
૫૦બ્)
અન્યેતૂપમંત્રાઃ । અત્રૈવ પ્રોક્તાઃ । તથાહિ ॥
પંચવાર્ષિકી હ્લીં હ્લીં ઇત્યેકો મંત્રઃ ॥ વાલે ચ વનમાધુરીં દેહિ
હ્લીમિત્યપરો મંત્રઃ । પંચવાર્ષિકી કરુણાં કુરુ ૨ હ્લીમિત્યપરઃ । ઇતિ મંત્ર
ચતુષ્ટયી ॥ મહાવિદ્યેતિ વિખ્યાતા । અત એવ મહામોહકરી ॥ નૃપામાત્યાસ્ત્રી
વેશ્યા રાજસ્ત્રી મોહકરી । એતસ્ય પ્રતિરૂપં કંમગધભાષયા
મંત્રાતરં તસ્મિન્નેવ કાલે પૌષપૌર્ણમાસ્યાં ઉદ્વાસસદને
હેમવૃક્ષાઃ । ધત્તૂરવૃક્ષાઃ તદા કુલે તૈર્વાસે ધત્તૂરકુસુમૈર્હોમઃ ॥
ધત્તૂરવૃક્ષવીજૈઃ પૂજા ॥
એતસ્યૈવ પ્રથાંતરમાહ ॥
માગધેષુ હિ દેશેષુ શિવ યોગીતિ કશ્ચન ।
જપ્ત્વૈનંમત્યર્થં ચ યથોક્તેન વિધિના તતઃ ॥
જયસિંહસ્ય ભૂપસ્ય પુત્રી કામકલાભિધા ।
વસી ચ કારતાં સદ્યઃ પુન્નામ દ્વેષકારિણી ॥
અત્યંતવીતરાગાસાસ્વનામદ્વેષકારિણી ।
યોગાભ્યાસૈક નિરતા યોગમાયા વિનિર્ગતા ॥
કૃશાંગી સ્વશનાસીતા જાતાયૌવનશાલિની ।
તતસ્તાં જયસિંહોપિ દૃષ્ટ્વા વિક્લિન્નમાનસઃ ॥
વરાર્થં ચિંતયામાસ ભૂપતીનાં કુમારકાન્ ।
કદાચિદ્વનિતાદ્વારાપપ્રચ્છ સ્વતનૂદ્ભવાં ॥
વાલેકસ્તેભિલષિતો રાજપુત્રેષુ સુંદરઃ ।
ઇત્યુક્તં તસ્ય ચાકર્ણ્ય દેવી કામકલા હિ સા ॥
નાસ્ય પિંડસ્ય ભર્તાસ્તિ ભવિતાવાન કશ્ચન ।
ઇત્યુવાચ સ્વજનકં વિરક્તા વિષયેષુ સા ॥

ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા નૃપશ્ચિંતા શતા વૃતઃ ।
જગમસંઘોરં મૃગયા વ્યાજતો ધ્રુવં ॥
વને દૂરં ગતો રાજાદદર્શાશ્રમમુત્તમં ।
સુવર્ચસો મુનીન્દ્રસ્ય વેદઘોષસમાકુલં ॥
પ્રશાંતશ્ચાપદાકીર્ણંમદ્વૈતં સુમનોહરં ।
વાપીકૂપસરસ્સંઘૈર્મધ્યે મધ્યે વિરાજિતં ॥
તત્રાવતીર્યચાશ્વાસંત્યતિર્મતિ સુંદરઃ ।
પ્રતિવધ્યાશ્ચમસ્મિહ્નિજગામાશ્રમ ગહ્વરં ॥
સદૃષ્ટ્વામુનિરાજં હિ દંડવન્નિપપાત ચ ।
ઉત્તિષ્ટોત્તિષ્ઠ રાજેન્દ્ર ઇત્યભાષ્ય મુનીશ્વરઃ ॥
કસ્ય દેશસ્ય રાજાત્વં કુતશ્ચાત્ર સમાગતઃ ।
૫૧અ)
ઇત્યુક્તો મુનિના તેન પ્રતિભાષત વૈ નૃપઃ ॥
અહં માગધદેશસ્ય રાજાચિંતા વશોધ્રુવં ।
ત્વત્સમીપમિહાયાતો યદીચ્છસિ કુરુષ્વ તત્ ॥
પુત્રીકામકલા મે હિ ત્યક્ત કામાસ્તિ સાંપ્રતં ।
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય ભાવગર્ભં મુનીશ્વરઃ ॥
દિદેશમંત્રમેનં હિ શિષ્યાય શિવયોગિને ।
રાજાપિ શિવયોગીન્દ્રં ધૃત્વા ચ કરપંકજે ॥
નિર્જગામાશ્રમાત્ તસ્માદ્યાતઃ સ્વનગરી પ્રતિ ।
તતસ્તસ્મૈ મુનીન્દ્રાય દદૌ ગ્રામાદ્વહિર્ગૃહં ॥
શોણભદ્રતટે રમ્યે નિવવાસસ યોગિવાન્ ।
રાજપુત્રી સદાસ્નાતે માયાંતીતં મહાનદં ॥
દદર્શ શિવયોગીન્દ્રમુહ્યમાનાવભૂવહિ ।
કામપીડિત ચિત્તાસા જગામાચ તદાશ્રમં ॥
તં દદર્શલસદ્રૂપં લલિતાપાંગસુંદરં ।
પ્રસ્ફુરદધરં વક્ત્રમાવૃણોતિ પુનઃ પુનઃ ॥
પુલકાંકિતદોર્દણ્ડ દૃઢકંચુક શાલિનં ।
કંપસં સર્જિતાંગી ચ પ્રસ્ફુરલ્લોચનાંચલા ॥
સ્વેદવિન્દુલસદ્વંદદધાના વદનાંવુજે ।
ભીતભીતે ચ સાવાક્યં પ્રસ્ખલદ્વર્ણવંધરં ॥
પ્રહસદ્વદનાગુપ્તં દંતમાણિક્યમાલિકા ।
પ્રોવાચ શિવયોગીન્દ્રં ભાવાકૂતમનોરમં ॥
મુને કુતઃ સમાયાતં કિન્નામ ભગવન્વદ ।
દર્શનીયોસિ જગતામાનંદશતદાયકઃ ॥
જગદાર્તિ હરો રાજા જગતાં હિ કલાવતાં ।
કામિનીનાં મનો ભાવો મૂર્તિમાનિવલક્ષ્યસે ॥
કાસ્તિ પુણ્યવતીકાંતા તક્તારુણ્યનાયકા ।
કથં વાદ્યતયા યુક્તસ્ત્વંનગસમઃ સદા ॥
યોપિકોસ્તુભવાન્ભવ્ય શ્રોતુમિચ્છતિમદ્વચઃ ।
અહં દીનાઽવલાનાથત્વંદ્રૂપપરિમોહિતા ॥
કામાશુગપદીઘાત શતચ્છિદ્રિત માનસા ।
મામનાથ ભયે નાથ પાણૌ કર્તુ ત્વમર્હસિ ॥
અવલાનાં વલં ચૈતત્ કાં ભો પક્ષા વિધૌ ધ્રુવં ।
સ્વજીવન પરિત્યાગસ્તન્નિમિત્તંસ્ત્વમેવ હિ ॥
ઇત્યુક્તઃ કામકલયા સ યોગી જ્ઞાતમાનસઃ ।
ઉવાચ તાં મોહનાંગી કામોરતિમિવા પરાં ॥
અયે ભદ્રાંગિ ભદ્રં તે ત્વસ્તિ લક્ષણમતિ ધ્રુવં ।
૫૧બ્)
અવિશ્વાસ્યાઃ સ્ત્રિયઃ પુંભિરહં કાર્યા વિધૌ ધ્રુવં ॥
પુનઃ કામકલા પ્રાહસ્તં મુનીન્દ્રં સ્ફુરાશયા ।
અયે નાથ ત્વદીયાંઘ્ર છાયાશૈત્યૈક જીવિની ॥
અથ ત્વમેવ વદસિ વિશ્વાસ્યાઃ નાસ્ત્રિયસ્ત્વિતિ ।
રાવમુક્તસ્તયા યોગી કામિન્યા મન્મથા શ્રિયા ॥
પ્રોવાચ સરસં વાક્યં સદા યાદિષ્ટ માનસઃ ।
કમલે ક્ષિણિતે રૂપં દૃશ્યતે સુમનોહરં ॥
અસ્યરાદેશસ્યરાજ્ઞોત્વં પુત્રી પ્રેમવર્ધિતા ।
રાજાપરાધઃ કર્તવ્યઃ કથં વૈ યોગિનામયા ॥
એકાંતવસતિ પુણ્યા યોગીનામિતિ દુર્લભા ।
તપસ્વિષુ પરીહાસો યન્મુનીનાં પરિગ્રહઃ ॥
ઇત્યુક્તા મુનિના વાલા પ્રોવાચ ચપલે ક્ષણા ।
અહમેવ પુરા બ્રહ્મન્ ત્યક્તકાંતકથા યથા ॥
ઇતિ કૃત્વા ગુરુર્મેપિ ચિંતા સંતતમાનસઃ ।
અદ્યાપિ યતતે મેહિ પાણિગ્રહવિધૌ મુને ॥
ઇતિ માં ત્વત્ સંગતિઃ શ્રુત્વા નૃપોપિ શ્રુત સુંદરઃ ।
ભદ્રમિત્યુત્કટં ચિત્તે સંતોષં તોષયિષ્યતિ ॥
યદુક્તં નાથ યોગો હિ પરિગ્રહ વિદૂષિતઃ ।
યતા નામેવ સર્ગો * પરિવ્રજન શોભિતાં ॥
સંત્યન્યેપિ વસિષ્ટાદ્યાઃ શ્રુતસંતુષ્ટ ચેતસઃ ।
કિં પરિગ્રહ દુષ્ટાસ્તે નાથ ચિત્તે કુરુષ્વ તત્ ॥
અહમેપ્યુપવાસાદ્યૈઃ શુદ્ધચિત્તા સદાશયા ।
ત્વં ચેદુપેક્ષસે નાથ મરણં શરણં મમ ॥
ઇત્યુક્તસ્તુતયા દેવ્યા મુનિઃ કામકલાકુલઃ ।
અશ્રદ્ધેતિ પ્રતિવાક્યેન સ્વાસયામાસતાં સખી ॥
તતસ્તૌ કૃત સંતોષો રાજદૂતીભિઃ પરીક્ષિતૌ ।
અન્યોન્યવાર્તાવિજ્ઞાતં શૂન્યંતા દધતી ધ્રુવં ॥
એતસ્મિન્નંતરે ચાર નારીભિઃ * * * * * ।
એતસ્ય પ્રતિરૂપં હિ મંત્રોન્ય ગંધભાષયા ॥
પ્રજપ્તસ્તુ તથા રાત્રૌ તત્રૈવ મૃતભૂમિષુ ।
નાત્ર હોમોસ્તિ દેવી સા ગુપ્તરૂપેણ મંત્રિણે ॥
દદાતિ લઘુવેત્રં હિ તેન વેત્રેણ સાધકઃ ।
શૃંખલાં ભંજયેત્ સદ્યો લોહકોટિ પ્રકલ્પિતં ॥
તથા દ્વારકપાટાનિ કલિલાનિ તથા શતં ।
૫૨અ)
પાષાણ કુડ્યજાતાનિ કકુભાનિ શતાવધિ ॥
લોહકીલ સહસ્રાણિ ગજવાજીનિવંધનં ।
નિગડાનાં સહસ્રાણિ ભંજયેત્ સાધકઃ ક્ષણાત્ ॥
પ્રત્યયાર્થં પ્રવક્ષ્યામિ તસ્ય મંત્રસ્ય કીલકં ।
યેન કેનાપિ ભાંડાનાં પાકશાલાનાં પ્રગમ્ય હિ ॥
એતન્મંત્રેણ સંમંત્ર્ય વીજાન્યંવરશાખિનઃ ।
સંત્યજેત્ તત્ર શાલાયાં ભાંડભંગ ક્ષણેન હિ ॥
જાયતેદ્યાપિ તસ્યૈષા પ્રતીતેઃ સર્વગોચરાઃ ॥
અથમંત્રઃ ॥
વાંસથા ઉગોર હિ તુ કેલકેલા ઓથાતુકભીજભાંડાવઃ । અત્ર ફાલ્ગુણ
કૃષ્ણપ્રતિપદિ રાત્રૌ વેત્રવાસિની જપઃ । શ્મશાન ભૂમૌ કાર્યઃ
પૂર્વવદ્ભૂમિં * તસ્તાઃ ॥ પંચહસ્તં જાનુદધ્નં ખનિત્વા તત્ર પૂર્વોક્ત
કીલકં ચતુષ્કં ચતુર્દિક્ષુનોપયિત્વા મધ્યે ચાસન્ન કીલકં સંરોપ્ય
તદુપરિ સંસ્થિત્વા જપઃ । પંચસહસ્રં કાર્યઃ હોમો દશાંશેન
વેત્રમૂલૈઃ ॥ તતો દેવી વેત્રં પ્રદદતિ તેન વૃશ્ચિક સર્પવિષં તદ્વેત્ર નીરેણ
પીતે નશ્યતિ ॥
અદ્યાપિ વંગદેશે પુરુજલાઠીતિ પ્રસિદ્ધઃ ।
તસ્ય દંડસ્ય તસ્યૈવ પ્રતિરૂપં ભાષામંત્રઃ ॥
તત્ર હોમાભાવેપિ સાફલ્યમસ્તિ ॥ અત્ર સ એવ ક્રમો જપસ્ય ફલાંતરં । લોહાદિ
શૃંખલાભંગઃ ॥ ભાંડપાકશાલા તામ્રઘટીઘટન હઠઃ । તત્ર
ગત્વા અમ્વરશાનાખ્યે ખેલવૃક્ષઃ । તસ્ય વીજાનિ અભિમંત્ર્ય પાકસ્થલે
ચેત્યક્તાનિ તદા ભાંડાનાં શતચ્છિદ્રાણિ ભવંતિ ॥ ઇત્યદ્યાપિ વંગદેશે
પ્રતીતિરસ્તિ । અવલાજનઃ કોપો ન તથા કરોતિ ॥ એતસ્ય પ્રથાંતરમાહ ॥
યંત્રસ્થાનાનિ યત્રૈતાન્ય તુલાન્યગ્નિ ભાવનાત્ ।
જાયતે પૃથિવીશાનાં તદ્ભંગે યં વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
સિંસરૂવૃક્ષ વીજાનિ માલિચૂર્ણે ચતુદ્વયં ।
સંમંત્ર્યાનેન મંત્રેણ રાત્રૌ સ્વકર સંપુટે ॥
તદ્દ્વયં મર્દયેન્ મંત્રી ભજ્યંતે તાનિ તત્ક્ષણાત્ ।
રથનિર્માણ કાલે હિ તત્સમીપે તુ મંત્રિણા ॥
કરંકી વીજ ભસ્માશુ મંત્રાંતે તુ સ નિક્ષિપેત્ ।
૫૨બ્)
તન્નિક્ષેપનીયં તત્સરથો ભજ્યતે ।
રાજમંદિરનિર્માણે શાકવૃક્ષસ્ય ભસ્મ હિ ।
સંમંત્ર્ય મંત્રી તદ્વારે નિક્ષિપેત્ પંચમી તિથૌ ॥
રાત્રૌ ક્ષણેન તદ્ગહે કાષ્ઠભંગેન સંપતેત્ ।
ગઠદુર્ગારિ નિર્માણે પ્રજપેન્મનુમુત્તમં ॥
દ્વાદશ્યાં નિશિ ભૌમે ચ તત્કાનિ સંપઠેદ્ધિ તત્ ।
સામુદ્રવાલુકાં મંત્રી કુડ્યાદૌ સંપ્રતિ ક્ષિપેત્ ॥
તત્કાલ ભંગમાપ્નોતિ કુડ્યાદિ પૃથિવી તલે ।
અત્ર યંત્ર સ્થાનાનિ રથારોહ્યાગ્નિ યત્ર નિર્માણે સ્થાને
ભૂપાલૈર્યુદ્ધાર્થં ક્રિયમાણાગ્નિ વાણયંત્રસ્થાના નિત્યર્થઃ ॥
અત્રસિઝર વૃક્ષવીજાનિ ઝર્ઝરવૃક્ષવીજાનિમાલિચૂર્ણગંધે માલિ
ચૂર્ણગંધમાલિ ચૂર્ણં । તદ્વયમનેન મંત્રેણ મંત્રિતં મંત્રી
સ્વકરે મંત્રયેત્ ॥ મર્દનકાલેગ્નિ ચ્છાણદિ યંત્રાણિ મજ્યતે । કરંકી વીજં
તદ્ભતેન મંત્રેણ મંત્રિતં રથનિર્માણ કાલેરથોપરિ રાત્રૌ ચેન્નિક્ષિપ્તે
તદારથં ॥ ક્ષણાદ્ભજ્યતે શાકવૃક્ષ પ્રસિદ્ધઃ ॥ તસ્ય ભસ્મસંમંત્ર્ય
રાજગેહદ્વારે પંચમ્યાં રાત્રૌ ચેન્નિક્ષિપ્તં તદારાજગેહં ક્ષણાત્ પતતિ ॥
તથા ગડ દુર્ગાદૌ રાજ્ઞાં દ્વાદશ્યાં ભૌમવારે નિશિ તત્સમીપે
જપ્તોયં મનુસ્તત્કાલં ગડ દુર્ગાદિ પાતયેત્ તિથા કુડ્યાદૌ
સમુદ્રતીરવાલુકાં સંમંત્ર્ય પ્રક્ષિપેત્ પતતિ ॥ ઇદં દુર્ગાદાવપિ કાર્યં
સમાન ક્રિયત્વાદિતિ ॥ અત્ર સર્વત્ર વેત્રેણ દેવદત્તેન મંતેણ સંયોજયેત્ ॥ જપેત્
તેન તત્કાલં સિદ્ધ્યત્યાશુ યથોદિતં ॥ અત્ર ભાષા મંત્ર વીજાદિ મંત્રેણ
સમયે દેવતા દત્તેન વેત્રેણ સદ્યોન્ય મંત્રયેત્ ॥ તેનોક્ત યંત્રાદિ ભંગો
ભવતિ ॥ ઇતિ વેત્રવાસિનીવિધિઃ ॥ અથ સ્ફુટાક્ષીવિધિઃ ॥

નારંગરનારીકેલીનાવને વા વા નદીતટે માધવમાસિ ચાષ્ટમ્યાં
કૃષ્ણપક્ષે નિશાવિધૌ । અથ વા *? તરે રમ્યે તાદૃગ્વનવિભૂષિતે । અથ વા
કમલાભૂષિતે સ સરસ્તટે વાપી કુટજસંયુક્તા પુન્નાગાદિ વિરાજિતા ॥
૫૩અ)
તસ્યા તીરેઽથવા મંત્રં પ્રજપેદેનમુત્તમં ।
સહસ્રં પ્રજપેન્મંત્રં ખનિત્વા ભૂમિમુત્તમાં ॥
કીલાદિ વિધિમાધાય જપેદેનં વિધિં તતઃ ।
અત્રાયાંતિ મહાઘોરા વેતાલા કુંતપાણયઃ ॥
તાનાલોચ્ય પુનર્મંત્રી વામપાણિના સ્વસૃતા ।
તાન્સસિચ્ય તતઃ સદ્યોયાંતિતેખમનાકુલં ॥
તતઃ પુનઃ સમારંભ કુપી મંત્ર જપસ્ય હિ ।
એવં જપેત્ સમારંભે પુનઃ કાત્યાયની સ્વયં ॥
આયાતિ શવમુંડાનિ વર્ષતી ચ પુનઃ પુનઃ ।
ભીષણાભીતિ નયના કરાલા દશનાકુલા ॥
તામાલોચ્ય પુનર્મંત્રી વામજંઘાત્ સૃજાધ્રુવં ।
સિંચયેત્ તાં તતઃ સાપિ પ્રયાતિ ગગનાંતરં ॥
તતઃ પુનઃ સમારંભે જપેન્મંત્રી યથાવિધિઃ ।
ભૈરવી પુનરાયાતિલંવાંવરરદદ્વયા ॥
ગજમુંડં ચેયંતી વર્ષંતી શોણિતં ભુવિ ।
તત્સમીપે મહાઘોરા કરાલા લમ્વપાણયઃ ॥
વીરવીરેશ્વરીશ્ચાન્યે ચ વેપંતઃ સ્વશોણિતં ।
ભયનાદકરા કેચિત્ ડમડ્ડમરુપાણયઃ ॥
હાહેતિ પ્રતિભાષંતઃ શસ્તમાં દોલયંતિતે ।
મંત્રિણંઘ્નં તુ માયાંતિ જિહ્વાલલનભીષણા ॥
અન્યોન્યં ઘાતયંતસ્તેવ્યેસ્તમસ્તક ચેષ્ટિતાઃ ।
આત્કાલિતાક્ષિ યુગલામડિસ્ફાલન તત્પરાઃ ॥
તે સર્વે ઘોરરૂપા હિ સ્નાત્યયંસ્તુ મંત્રિણાં ।
ધીરેણ સાધકેન્દ્રેણ તસ્મિન્ કાલે કપાલજાં ॥
સિરા માહત્ય રક્તેન ભૈરવા ભીષણાશ્ચ તાન્ ।
આસિંચ્યમાના સંવીક્ષ્ય ગચ્છંતો વિયત યથા ॥
પુનઃ સમારભે મંત્રં જપં મંત્રં યથાવિધિ ।
તતઃ કરોતિ નિર્વિઘ્નં જપં મંત્રી યથાવિધિઃ ॥
સહસ્રં પ્રજપિત્વા તુ હોમં કુર્યાદ્ દશાંશતઃ ।
નારંગૈર્નાલિકેલૈશ્ચ દેવિ પ્રત્યક્ષ ગોચરા ॥
દદાતિ મંત્રિણે ચૈકં નારિકેલં મનોરમં ॥
તત્પૂજયેત્ સદા મંત્રી તેનાસ્ય સદનં સદા ।
ગજાંત લક્ષ્મીક્રીડાભિ નંદયેદ્ ગજમંદિરં ॥
૫૩બ્)
જયેતિ ચ મહાલક્ષ્મી સંસ્તૌતિ પ્રતિવાસરં ।
અપિ દાસી કુલે જાતઃ સોપિ ધનનાયકઃ ॥
વિક્રમ પ્રથિતો લોકેશૂરઃ સંજિતસંગરઃ ।
જાયતે પૃથિવીયં હિ દ્વિતીયઃ પૃથિવીપતિઃ ॥
યાવત્ તિષ્ઠતિ મેદિન્યાં તાવત્સોધનનાયકઃ ।
સ્ત્રિયઃ પૂજ્યા સદા તેન જિતેન્દ્રેણ વિધાનતઃ ॥
ભ્રમંતિ ચ સર્વનાર્યસ્તં પ્રેક્ષ્ય ધનનાયકં ।
મહાદાનાદિ કર્તા સ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥
ધ્યાનં ॥
ચંદ્રસૂર્ય સ્ફુટાલોલ નયનામરુણપ્રભાં ।
અરુણાંવરસંશોભાં સ્ફુટાક્ષીં પ્રભજેત્ સદા ॥
મંત્રઃ ॥
વિશાલાક્ષિ ગજાંત લક્ષ્મીં દેહિ ૨ દારિદ્ર્યં દૂરય ૨ હ્રીં સ્ફુટા ભું
સ્વાહા ॥
એતસ્ય પ્રતિરૂપં હિ મંત્રસ્સોપ્યંગભાષયા ।
પૂર્વોક્ત વનમધ્યે તુ જપઃ કાર્ય સહસ્રકં ॥
હોમોપિ પૂર્વવત્ કાર્યઃ પરલક્ષ્મીં વિકર્ષતિ ।
અત્ર ભાષામંત્રેણોગ્રાભીતયઃ ॥ નાપિ દેવતાસાં મુખ્યં જપે હોમે ચ
પૂર્વોક્ત સમયે કૃતે સતિયો ધનવાનિતિ સ્ત્વસ્ય સમં તા? * * * * * * * * * * * *?
નાત્ર સંદેહઃ ॥ અંગદેશે ચાદ્યાપિ વ્યાપારિણઃ । પ્રતિજ્ઞયા મનુમેનં
જપતિ મંત્રઃ ॥ વડચખુ આલારમા આરલખીદેનો પારપાર સ્ફુટાં હ્રીં
સ્વાહા ॥ ઇતિ સ્ફુટાક્ષીવિધિઃ ॥
અથ હરિતાલાક્ષીવિધિઃ ॥
મૃગપ્રવેશે સંજાતે દ્વિતીય ચરણે ધ્રુવં ।
આદિ મે દિવસે રાત્રૌ વને કેવલ નિર્જને ॥
નદીં વાપિ સરોવીક્ષ્ય તત્ર સ્નાત્વ નરોત્તમઃ ।
હરિતાલં સમાલિપ્ય સ્વમુખે શુદ્ધમાનસઃ ॥
અયુતં હરિતાલાક્ષઃ પ્રજપેત્ સાધકોત્તમઃ ।
ઘૃતકર્પૂરકાશ્મીરકૌસુંભૈર્હોમમાચરેત્ ॥
પૂર્ણાં કુર્યાત્ કુસુંભેન હરિતાલ રસે સ્પૃશા ।
તતો દેવી સમાયાતિ લલિતા હરિતાલકા ॥
ભીષણા હરિતાલાક્ષી નગ્નાંગી વ્યાઘ્ર સંસ્થિતા ।
તામાલોચ્ય પુનર્મંત્રી સ્વાક્ષમાલાં હૃદિ સ્મરન્ ॥
તદ્વ્યાસંગૈક યોગેન સા પુનશ્ચીરધારણા ।
મોહયંતી જગત્સર્વં અરુણદ્યુતિ મંડલા ॥
૫૪અ)
તસ્યા વામે પુનર્ભાગે દેવીરતિ કલાભિધા ।
સાપુનર્મોહયંતીવ દૃશ્યતે મંત્રિણા સ્વયં ॥
કુર્વંતુ વચનાલાપં વહુધાવહુભાષયા ।
લાવણ્યામૃતધારાભિર્મંત્રિરાજં હિ દેવતા ॥
મોહયંતી તતો મંત્રી તદ્વાક્યાનિ ન વિશ્વસેત્ ।
તતઃ પ્રભાતસમયે સા દેવી મૂલમંત્રજાઃ ॥
પ્રાયસો હરિતાલાક્ષી દ્વિતીયાંતાં હિ ભાગિનીં ।
ગૃહીત્વા સ્વકરે મંત્રી કરે સમ્યક્ પ્રયચ્છતિ ॥
તતો મંત્રી ગૃહીત્વા તાં દેવીં રતિ કલાભિધાં ।
વશીભૂતા તુ સા દેવી ગૃહીત્વા મંત્રિણાં ધ્રુવં ॥
ખેચરં કુર્વતી સદ્યો ગણગંધર્વકિન્નરાન્ ।
દર્શયંતી ક્ષણે ત્વૈવ પુનર્ભૂતમંડલી ॥
મનશ્ચિંતિતં દેશં હિ ક્ષણાન્મંત્રી પ્રધાવતિ ।
યક્ષિણી ભૂતવેતાલ ભૈરવાનતિ ભૈરવાન્ ॥
આનયંતિ ક્ષણે નૈવ મંત્રિણે વશમાદરાત્ ।
પદ્મિની સ્ત્રી શતાન્યાશુ દર્શયંતિ હિ મંત્રિણે ॥
તદ્ભોગભોગિનં સદ્યઃ કુર્વંતી મંત્રનાયકં ।
પુનર્ભૂમિતલેવાટી વને ભૂમિષુ સા ધ્રુવં ॥
નવનારી ગજેન્દ્રં હિ દર્શયંતી સ્વમંત્રિણે ।
નરવક્ત્ર વ્યાઘ્ર દેહમેવં હિ પુનરદ્ભુતં ॥
નરશાર્દૂલમેનં હિ દર્શયંતી સ્વમંત્રિણે ।
નવનારી શરીરાખ્યં અર્ધનારીશ્વરં ધ્રુવં ॥
દર્શયંતી પુનર્દેવી ભૂતલેષુ વનાંતરે ।
તથા કમલજાં દૈવીં દર્શયંતી સ્વમંત્રિણે ॥
તેભ્યસ્તેભ્યો ફલોપાયં પુનર્વક્ષ્યામિ સાદરં ।
નવનારી ગજેંદ્રો હિ યો દૃષ્ટો મંત્રિણા ધ્રુવં ॥
સંભાષ્યાઃ કિલતાનાર્યઃ સાધકેન તદૈવ ચ ।
તથૈવતાસ્તુતિ પદૈસ્તોષણીયાં વનાંતરે ॥
સંતુષ્ટા કિલતાનાર્યો મંત્રિણં વસનાંચલં ।
સંપ્રયચ્છંતિ તેનાશુ જ્ઞાયતે જંતુમાનસં ॥
અયમેવ પુરાજન્મ ન્યાસીદિતિ ચ યોનિજં ।
વિજ્ઞાયતે તસ્ય મંત્રિણઃ સર્વમંત્રિણઃ ॥
યો દૃષ્ટો નરશાર્દૂરસ્તસ્તુતિઃ પુનરુત્તમા ।
કર્તવ્યા સ પુનસ્તુષ્ટઃ ખડ્ગમેકં દદાતિ હિ ॥
વજ્રતુલ્યેન ખડ્ગેણ સ નરોવીરરાદ્ ભવેત્ ।
પલાયંતે પુરસ્તસ્ય યુદ્ધે સર્વે નટેશ્વરાઃ ॥
૫૪બ્)
અર્ધનારીશ્વરો દૃષ્ટઃ સસ્તોતવ્યાનયાંગિરા ।
દેવકાત્યાયની નાથ માં પ્રસીદ પ્રિયેશ્વરી ॥
રાવસ્તુતઃ સ ભગવાન્ અર્ધનારીશ્વરો ધ્રુવં ।
સંગીતવિદ્યામતુલાં પ્રયચ્છત્પાશુ મંત્રિણે ॥
ધ્યાનં ॥
જપા પુષ્પ સહસ્રૌઘ દ્યોતમાનાં મહેશ્વરી ।
ધ્યાયેત્ તાં હરિતાલાક્ષીં સિદ્ધિ દીક્ષાં વિતન્વતીં ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં હ્રીં હરિતાલાક્ષિ રતિકલાં દેહિ ૨ સ્વાહા ॥
અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રો હેહૈકભાષયા ।
પૂર્વવત્ સ તુ જપ્તવ્યો નાસ્તિ હોમવિધિ ધ્રુવં ॥
તેન તુષ્ય જગદ્ધાત્રી પ્રદદાતિ હિ મંત્રિણે ।
આકર્ષણીં મહાવિદ્યાં જગદાનંદદાયિનીં ॥
પત્રપુષ્પફલાદીનાં કામિનીનાં કરોતિ હિ ।
આકર્ષણં ક્ષણૈ ચૈવ યદિ ધત્તા શિવો ભવેત્ ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં હરિતા ઇંગિણો ઇણિંડુ મેચ્ચિડું ભ્રૂં ભ્રીં હ્રૂં સ્વાહા ॥
અત્રાક્ષમાલાં પુનઃ સ્મરેદિતિ આદિક્ષાંતા માલા તત્ર મનો દત્વા જપઃ
કાર્યઃ તેન મંત્રિણે ભયં ન ભવતિ ॥ અયં સહચરી મંત્ર ઇતિ
શુક્રાચાર્યાત્ ॥ પ્રસિદ્ધં ॥ તથા ચ શાવરશંભુઃ ॥
યન્મંત્રે ખલુ સિદ્ધે હિ સિધ્યંત્યન્યા હિ દેવતાઃ ।
સૈષા સહચરી વિદ્યા સર્વાંગમસુગોપિતા ॥
તથા ચ ગૌડપાદાચાર્યઃ ॥
મંત્રાંતરે સુસિદ્ધે હિ સિદ્ધેત્યેન્યાસ્તુ દેવતાઃ ।
એકાવલી મહાવિદ્યા સહચર્યપિ ગીયતે ॥
તથા ચ એતસ્યાં હરિતાલિકાયાં રતિકલા દેવતા સિદ્ધિઃ ।
તતશ્ચ નવનારી કુંજરદેવતા પુરુષશાર્દૂલ ચેટકઃ ॥
અર્ધનારીશ્વરશ્ચ ભગવાન્ ગૌરીપતિરિતિ એષા સહચરી મહાવિદ્યા પ્રોક્તાઃ ।
અથ પ્રતિરૂપકંહૈવ ભાષામંત્રઃ ॥
તેન પત્રપુષ્પફલાદીનામદ્યાપિ રાજવિનોદિ યોગીશ્વરા દિષુ દૃશ્યંતે ॥
કામિની ચક્ષણેનાકર્ષયા કાપિ સ્વમતે વિષયમાગતઃ કામિની તાં દૃષ્ટ્વા
સ્મૃત્વા ચાયં મંત્રાનુસંધેયસ્તત્કાલં સા
કેનાપ્યદૃશ્યમાણવદ્વાયુવશાદંવરચરી ભૂત્વા મંત્રિગેહમાયાતિ ॥
અદ્યાપિ તેષુ તથા નીલકણ્ઠ નેપાલાદૌ પ્રસિદ્ધેયં
૫૫અ)
વિદ્યાજનેષુ રાજકુમારીમપિતે અંતેઃ પુરાદાનયતિ કેનાપ્ય જ્ઞાતચરાં

તથા કામરૂપદેશેષુ નૌકાકર્ણધારે શ્રિયં વિદ્યા પ્રસિદ્ધા યથા
કાપાલિષ્વપિ ॥ ઇયં તુ પરમાવિદ્યા સિદ્ધા પ્રવરાવર સ્વામિને
શંભુનાદત્તા પુનર્ગૃહીતા તસ્માત્ સપાર્વતીપતિ કુટિલવુદ્ધિ ભાવનાસીદિતિ
કામરૂપે પ્રસિદ્ધિઃ ॥ ઇતિ હરિતાલાક્ષીવિધિઃ ॥
અથ કુંડિનીવિધિઃ ॥
કાલંજલે મહાશૈલે નીલકંઠસ્ય મંદિરે ।
રાત્રૌ શિવચતુર્દશ્યાં જપેદ્ દેવીં ચ કુંડિનીં ॥
તન્મંદિરે પિવેતાલ દેવતા ભૂમિમંડલે ।
જપઃ સહસ્ર ત્રિતયં કુંડિન્યા કિલમંત્રિણા ॥
કર્તવ્યો વિલ્વમૂલેન હોમસ્તુ તદ્દશાંશતઃ ।
કાલંજર મહાશૈલં નીલકંઠસ્ય મંદિરાત્ ॥
પુરોભાગેસ્તિ સુભગઃ કલાણો નામ શંકરઃ ।
તસ્ય દેવાલયે વાથ જપ્તવ્યો યં મનુસ્તથા ॥
જપે હોમે કૃતે સદ્યઃ કુંડનાગો મહાવલી ।
વિસ્તીર્ણ વદનો લંવો દૃશ્યતે યુગવિંશતિ ॥
ફણાં પ્રસાર્યનાગોસૌ સદ્યસ્તિષ્ઠતિ મંત્રિણઃ ।
પુરસ્તાત્ તત્ર નિર્ભાત્યા સ્થાતવ્યં તેન મત્રિણા ॥
ફૂત્કારાણાં સહસ્રાણિ કુરુતે સ ફણાં ધ્રુવં ।
તસ્ય જ્વાલા શતં વક્ત્રા નિઃસરંતિ પુનઃ પુનઃ ॥
તથા વિષાણિ વહુધા નીલપીતચ્છવીનિહિ ।
પલાસાનિ તતો ધૂમ સલિલં તદનંતરં ॥
કામલં ચ તતોંડાનિ પક્ષિણઃ પક્ષશાલિનઃ ।
એવં વિધાન્યનેકાનિ ચિત્રાણિ ચ તદા નનાત્ ॥
તદા નિર્ભીતિનાભાવ્યં સાધકેન મનસ્વિના ।
તતો દેવી તમારૂઢા દૃશ્યતે સુમનોરમા ॥
પક્ષણી શતસંસેવ્યાતક્ષકસ્ત્રીભિરાવૃતાઃ ।
સા કુંડિનીતિ ચપલા વિશાલા રક્તલોચના ॥
સાસ્તોતવ્યા મુનીન્દ્રેણ સ્તુત્યૈવંવિધયા ધ્રુવં ।
નમસ્તે જગતાંધાત્રિ નમસ્તે કમલેક્ષણિ ॥
નમસ્તે નાદરૂપિણ્યૈ ભૈરવ્યૈ તે નમો નમઃ ।
કલાકાષ્ઠાદિ રૂપાયૈ સ્વરૂપાયૈ નમોં શતં ॥
નમઃ કૈશિકી રૂપિણ્યૈ હેમાક્ષાયૈ નમો નમઃ ।
૫૫બ્)
રજતાદ્રિ વિધાત્ર્યૈતે વિશાલાયૈ નમો નમઃ ॥
વામનેત્ર્યૈ નમસ્તેસ્તુ વાસુકિ સ્તુતિ ભાવને ।
નમસ્તે નરરૂપે હિ નમસ્તે ભાવભાવિનિ ॥
નમો નારીસ્વરૂપે તે નમસ્તે નારદાત્મકે ।
નમસ્તે લલિતાપાંગી નમસ્તે ધૂર્જટી પ્રિયે ॥
નમસ્તે કંસનાશિન્યૈ નામનીત્યૈ નમો નમઃ ।
વસુધાયૈ નમસ્તેસ્તુ સુધાયૈ સતતં નમઃ ॥
અખંડાનંદદાયિણ્યૈ ભવાન્યૈ સતતં નમઃ ।
અપારાયૈ વિપારાયૈ પરદાયૈ નમો નમઃ ॥
વીજધામ નિધાતાયૈ વિધાનવિધયે નમઃ ।
વિધાત્ર્યૈ વાસુદેવાયૈ શિવાયૈ પ્રસભં નમઃ ॥
કૌમાર્યૈ નારસિંહ્યૈતે ઐન્દ્ર્યૈ દેવ્યૈ નમો નમઃ ।
સુધાકર મહાધામ છટાછુરિત તેજસા ॥
વપુષા વિશ્વમખિલં દ્યોતયંત્યૈ નમો નમઃ ।
વોધવોધિત વિશ્વાયૈ મોહકારિણિ તે નમઃ ॥
આત્મજ્યોતિ સ્વરૂપિણ્યૈ શાશ્વતં નમઃ ।
રમાવિલાસદાયિન્યૈ પુણ્યદાયૈ નમો નમઃ ॥
અખંડલક્રતુ વિધિ પ્રસ્તુતાયૈ નમો નમઃ ।
નરેન્દ્રનીતિ નિપુણે પુરાણે ત્વાં ભજામ્યહં ॥
એવં સ્તુતા હિ સા દેવી પ્રસીદતિ તપશ્વિને ।
દદાત્ય મૃતમુદ્ગ્રાહ્ય ગરુત્મમણિનિર્મિતે ॥
પાત્રે તદા તદાયૂય તતો મંત્રીસુતોષિતઃ ।
કરોતિ કાલસંપ્રાપ્તિ વંચનં સ તુ યોગવાન્ ॥
કિંચિદુ સ્થિતિમાલોચ્ય સ્વશરીરસ્ય મંત્રિણઃ ।
વિંદુમાત્રં પિવેન્મંત્રી તેનાસાવમરો ભવેત્ ॥
દેવાંશો યસ્તુ મનુજસ્તસ્યૈવાયં વિધિઃ ધ્રુવં ।
સાધ્યો ભવેદિદં શાસ્ત્રં લભતે દેવતાત્મકઃ ॥
અત્ર ઇદં શાસ્ત્રં નાન્યસ્ય હસ્તગત ભવતિ શાવરીતંત્રં તુ તસ્યૈવ હસ્તે
પતતિ યો દેવતાંશો ભવેત્ ॥
ધ્યાનં ॥
આરૂઢં નિજનાગમદ્ભુતફણં વ્યાપારમિથ્યા કૃતં
ત્રૈલોક્યમંધકાર સુભગં જિહ્વા સ્ફુરદ્રોચિષં ॥ ફૂત્કારાહત
ભૂરુહં શશિ શતં પ્રદ્યોતમાનાં શિવામાતામ્ર સ્ફુટલોચનાં
ભજમનો હેમં કષાં કુણ્ડિનીં ॥
૫૬અ)
મંત્રઃ ॥
ઓં કુંડિનિ નાગવાહને ફૂઃ ફૂઃ સ્વાહા ॥
એતસ્ય પ્રતિરૂપં હિ મંત્રઃ ઠ ઠ ર ભાષયા ।
જપોસ્ય દ્વિગુણં પ્રોક્તો હોમો નૈવાત્ર વિદ્યતે ॥
ચિરકાલં સ વૈ જીવેત્ પ્રાયો મૃત્યુ વિભેતિતં ।
પ્રાયોસ્ય જપ કર્તા તુ નેપાલાદૌ ક્વચિત્ ક્વચિત્ ॥
નીલકણ્ઠેપિ ભૂયાસઃ પર્વતાંતશ્ચ રાજનાઃ ।
દ્વિશતં ત્રિશતં ચાપિ વત્સરાણાં યથાક્રમં ॥
જીવંતિ નરયોગીન્દ્રાસ્તત્ર તત્ર ગુહાંતરે ।
દેવીનાત્ર ભવેત્ સાક્ષાત્ પીંડીં જાપ્યા તદનંતરં ॥
સ્વપ્ને વદતિ સા દેવી ચિરંજીવી ભવેતિ હિ ।
મંત્રિણં કૃતસંજાપ્યં તતો મૃત્યુ દિનં ધ્રુવં ॥
તમાખ્યાતિ ચ ધીરં હિ મનોયોગં પ્રયચ્છતિ ।
મનોયોગં સમાસાદ્ય સંયોગી જ્ઞાત કાલકઃ ॥
કાલં વંચયતે સોહિ વિદ્રાવન્મરણં ક્ષણં ।
અનુભૂયં તતો મંત્રી પુનરુત્થિતિ માપ્નુયાત્ ॥
પુનઃ સ્મરતિ સંસારે યત્કૃતં સકલં હિ તત્ ।
યુવાગલિત પાલિત્યઃ વાલકાંતિ મનોરમઃ ॥
જાયતે યોગમાયાવી પુનર્જીવતિ વૈ શતં ।
દ્વિત્રિવારં યથા કુર્યાદેવં મંત્રમહિમ્નયા ॥
વૌધાનામપ્યયં મંત્ર સિદ્ધ આસીત્ પુરાકિલ ।
તત્ર શ્રીશંકરસ્તેભ્યો ગૃહ્ણાદેનં વલાદપિ ॥
પ્રાયશો નૈવ જપ્તવ્યો ગૃહિણાયં મનુ ધ્રુવં ।
નિસ્સંતતિર્ભવેત્ સદ્યો યોગી તસ્માદ્ભવેદયં ॥
તસ્માદિયં મહાવિદ્યા જપ્તવ્યૈ કાકિના ભૃશં ॥
મંત્રઃ ॥
ઠ ઠ લં શ લ સોરક્લે ઇંજાની દશલકંરીદો ઠઃ ઠઃ ॥ ઇતિ કુંડિનીવિધિઃ
॥ અથ મધુવાસિનીવિધિઃ ॥
મધુમાસસિતાષ્ટમ્યાં ગૌદાતીરે વિમાનુષે ।
કુશતર્પણ તીર્થે હિ લતાગુલ્માંતરે ધ્રુવં ॥
કરંજતરુતીરે વા કિં વા કોલમહી ભુવઃ ।
છાયાયાં સમનુર્જપ્યઃ સહસ્ર નવસંખ્યયા ॥
અથવા મધુ વૃક્ષસ્ય છાયાયં હિ વનાંતરે ।
જપેદેનં મનું મંત્રી સહસ્ર નવસંખ્યયા ॥
ગોદાવરી સુવૃક્ષસ્ય સિદ્ધયોગો મહાનઘ ।
પ્રજપ્તવ્યા તતો દેવી પ્રસિદ્ધા મધુવાસિની ॥
૫૬બ્)
વાસંતી કુસુમૈર્હોમો મધુપુષ્પૈરથાપિ વા ।
કર્પૂરા ગુરુસંમિશ્રૈઃ સહસ્રં હોમમુચ્યતે ॥
મધુનામા મહાકશ્ચિદ્યક્ષોવિઘ્નકરી ધ્રુવં ।
તત્રાયાતિ મહાલોલજિહ્વાલલન ભીષણં ॥
માહિષેણ વિદ્યારણેન રુધિરાપાન તત્પરઃ ।
વામેન પાણિનાન્યેન સુરાપાન સમારતઃ ॥
જિહ્વે યૈવ સ યક્ષો હિ લતા વૃક્ષાદિ ગુલ્મકાન્ ।
ઉત્પાદ્ય ચર્વમાણો હિ ભક્ષ્યં દેહીતિ ભાષયા ॥
સંલ્લયત્ સાધકેન્દ્રસ્ય મિથ્યાત્રાસન તત્પરઃ ।
મુષ્ટિરક્તં પ્રદાતવ્યં મંત્રિણાકરજં ધ્રુવં ॥
તતસ્તસ્મિન્ ગતે પક્ષે દેવી વૃક્ષતલે તદા ।
પ્રત્યક્ષા જાયતે તસ્ય વસંતસ્ય રસંયુતા ॥
દદાતિ મંત્રિણે તસ્મૈ કાર્મુકં પુષ્પનિર્મિતં ।
વિતસ્તિ માત્રમતુલે તદ્ગૃહીત્વા તુ સાધકઃ ॥
કામિની શતસંમોહ ચતુઃષષ્ઠિ કલાધરઃ ।
જાયતેથ પૃથિવ્યાં સ મદનો મૂર્તિમાનિવ ॥
ચતુઃષષ્ઠિ કલાજ્ઞાતં ન કસ્યાદ્યાપિ ભૂતલે ।
મન્મથોથ શિવઃ કૃષ્ણઃ પ્રદ્યુમ્ન ઇતરો મતઃ ॥
ચત્વાર એવ સંજાતાશ્ચતુઃષષ્ઠિ કલાધરાઃ ।
પંચમઃ સસ્વયં મંત્રી જાયતે તત્કલાધરઃ ॥
ધ્યાનં ॥
કુસુમશરવસંતસ્તૂયમાના મૃગાક્ષી નવરસમય મૂર્તિ બ્રહ્મસૌખ્ય
પ્રવૃત્તિઃ ।
કનકકમલપાણિર્મોહમાયા યશઃ શ્રીર્મમ હિ હૃદયસધ્યે સંવસેત્
કામદેવી ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં મધુવાસિનિ કામદેવિ ક્લીં સ્વાહા ॥
અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રો મૈથિલભાષયા ।
તેન કાંતવરાયાતિ ત્રિસંધ્યં જપ ઇષ્યતે ॥
ન હોમો નાપિ કાલાદિ સાધનં તસ્ય વિદ્યતે ।
દૃષ્ટિમાત્રેણ કામિન્યઃ કામયંતિ હિ સાધકં ॥
તન્નામાપિ દિવારાત્રં જપંતિ શતધાસ્ત્રિયઃ ।
નરનારી મહાપ્રીતિ હેતુર્નાન્યન્મહીતલે ॥
પ્રાતિલોમ્યેન સંજપ્તો ભાષા મંત્રો વસંતકે ।
ચતુર્દશ્યાં શુક્લપક્ષે ચૈત્રે માસિ નદીતટે ॥
તેન દેવ્યતિ સંપ્રીતા રાજવશ્યં પ્રયચ્છતિ ।
રાત્રૌનામ ગૃહીત્વા હિ સાધ્યસ્ય સ્વયમા જપેત્ ॥
૫૭અ)
તતો દેવી તર્હિ સાધ્ય સ્વપ્નાંતે વદતિ સ્ફુટં ।
અયં રાજન્ દેવદત્તસ્તેસ્તિ પૂજ્યો ન સંશયઃ ॥
નોચેત્તવ ભવેદ્ધાનિરિતિ સાસ્ફુટભાષિણી ।
ઇતિ સ્વપ્નાંતરે સાધ્યં સાવદત્પથ દેવતા ॥
મંત્રઃ ॥
માધવીમાહમરાં મનોગત રાજવશ્યજહનેહોપિતે હનેંકર ઉગુ ઇહાં
સર્વસમર્થ ક્લીં હ્રીં સ્વાહા ॥ ઇતિ મધુવાસિનીવિધિઃ ॥
અથ મંથરામંત્રઃ ॥ ઇક્ષુવાટીવનાં તર્હિ ગુડપાકસ્ય સ્થલં હિત તત્ ॥
રસયંત્રસમીપે હિ રચયિત્વા શુભાં સ્થલીં ।
જપેત્ તત્ર મનું દેવ્યામંથરાયશદે દ્વયા ॥

ઇક્ષુખંડૈર્દશાંશેન હોમં સમ્યક્ સમાચરેત્ ।
મલ્લારિ ષષ્ઠીરાત્રૌ હિ જપઃ સોમે પ્રકીર્તિતઃ ॥
તતઃ સા મંથરા દેવી પ્રસીદતિ હિ મંત્રિણે ।
દદાદિતિ મધુપાત્રં હિ દિવ્યમાધ્વીકમિશ્રિતં ॥
તત્પૂજયેત્ ત્રિસંધ્યં હિ તન્મુખાન્મંથરા શિવા ।
મુખમાત્રાભિ સંવ્યક્તા શુભાશુભવિધિં તદા ॥
યદ્યચ્ચિંતયતે ચિત્તે સ્યાન્નચેતિ ચ સા વદેત્ ।
યદા યદાતિ સંકષ્ટં જાયતે મંત્રિણે ધ્રુવં ॥
તદા તદા ચ સા દેવી મધુપાત્ર પ્રપૂજનાત્ ।
ઇત્યમે વેતિ વદતિ પ્રીતા સા જગદંવિકા ॥
ધ્યાનં ॥
કરેવહંતીકો દંડમૈક્ષવં લોલલોચનાં ।
જપાકુસુમશોણાંગીં મમ ચિત્તે તુ મંથરા ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં મંથરે ઇક્ષુ ક્ષિતિવાસિનિ મમેષ્ટં વદ ૨ ભું દ્યં મં સ્વાહા ॥
અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રો માલવ ભાષયા ।
તદર્ધં તુ જપઃ પ્રોક્ત પૂર્વોક્ત વનમંડલે ॥
રસયંત્ર સમીપે તુ ભૂમિપૂજા વિશેષતઃ ।
કર્તવ્યાથ જપાપુષ્પ કરવીર પ્રસૂનકૈઃ ॥
કુંકુમૈશ્ચાપિ સિંદૂરૈ રક્તચંદનચંદનૈઃ ।
યાવદા લોહિતં વસ્તુ તાવદ્ભિઃ પરિપૂજયેત્ ॥
તતો યંત્રાવિધૌ સ્થિત્વાયપઃ કાર્યો યથાવિધિઃ ।
તથૈવ રસયંત્રસ્ય પૂજા સમ્યક્ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
તે નૈવ મૂલમંત્રેણ ભાષા શક્તિયુતેન હિ ।
તતો યંત્ર મુખા દેવી વદતિ સ્વશુભાશુભં ॥
વાર્ષિકં ચ પરસ્યાપિ તદ્વિધિઃ પ્રતિવાર્ષિકા ।
૫૭બ્)
અત્રાપિ કાલઃ ષષ્ઠી સ્યાન્ન ચ વારવિધિર્મતઃ ॥
યંત્રવક્ત્રાન્ન ચેદ્દેવી સ્વપ્ને વાપિ વદેત્ તદા ।
અથ મંથરા દેવ્યા મંત્રઃ ॥ રસનિઃસરણયંત્રરસપાકયંત્ર
મધ્યભૂમિ સંમાર્જ્ય તત્ર જાપઃ દશદ્વયમયુતદ્વયં દશશબ્દો
મંત્રઃ અયુત સાસ્ત્રતનામ ॥ મલ્લારિ ષષ્ઠીરાત્રૌ
મલ્લારિ ષષ્ઠીમાર્ગશીર્ષસિત ષષ્ઠી તદ્રાત્રૌ સોમેયંયંત્ર અનુષ્ઠેયઃ
ઇક્સ્.ઉ ષડૈઃ દશાંશેન હોમે કૃતે સા દેવી પ્રસીદતિ ॥ આગત્ય મંત્રિણે
મધુપાત્રં અમૃત મિશ્રિત મધુ યુતં દદાતિ તતસ્તત્સંકટકાલ
ત્રિસંધ્યં તેનૈવ મંત્રેણ પૂજયેત્ ॥ તતો દેવી તન્મધુપાત્ર મુખાન્
સ્વમુખમાવિઃ કરોતિ ॥ તતો મંત્રિણઃ સંકષ્ટે *? મૈવ વિધયા હરિ
ભવિષ્યતિ ॥ ત્વમેવં પ્રકારં કુરુ અથવા તત્ર ભવિષ્યતિ ત્વમસ્મિન્નર્થે
યત્નં મા કુર્વીતિ વદતિ ॥ તથા પરસ્યાપિ વદતિ ॥ અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ
માલવભાષયા ઉક્તઃ ॥ તસ્ય પૂજા સ્થલં રસયંત્રસમીપે પૂજા તુ
જપાપુષ્પકરવીરપુષ્પૈઃ તેનેવ વક્ષ્યમાણ ભાષામંત્રેણ તથા
કુંકુમચંદનભૂતિ યાવદા લોહિતં તાવદ્ભિઃ પૂજાસ્થલસ્ય
રસયંત્રસ્યાપિ પૂર્વવન્મલ્લારિ ષષ્ઠી રાત્રૌ જપઃ નવારનિયમઃ યસ્મિન્
કસ્મિંશ્ચિદ્વાસરેપિ સા ષષ્ઠી ભવતુ તથાપિ તત્ર ભાષા મંત્રો વશ્યં
જાપ્યઃ ॥ તતો દેવી રસયંત્રમુખાન્મંત્રિણઃ શુભાશુભં વદતિ તત ઇદં
વિધાનં મંત્રિણા પ્રતિવર્ષં કર્તવ્યં । તથા ચ સ્વપરસ્ય અભિલષિતં
વદતિ ॥ ન વદતિ ચેત્તથા તદા સ્વપ્ને વા સમાગત્ય વદતીતિ તાત્પર્યં ।
મંત્રઃ ॥
ઓં મંથ હરિહ્મારે શુભષાચુંકહકહ હૂં હૂં મં થં નમઃ ॥ ઇતિ
મંથરાવિધિઃ ॥
અથ હંસગાણવિધિઃ ॥
હિરણ્યકશિપુ પ્રાણનાશકાલે તિથૌ ધ્રુવં ।
સંધ્યામારભ્ય જપ્તવ્યો હંસગાણમનુઃ ખલુ ॥
અયુતાર્ધં તતો હોમઃ પદ્માક્ષૈસ્તત્ર સંમતઃ ।
૫૮અ)
જપો હોમશ્ચ કર્તવ્યઃ પદ્મયુક્ત સરસ્તટે ॥
તતો હંસસમારૂઢા શતચંદ્રસમપ્રભા ।
સા દેવી મંત્રિણે તસ્મૈ પ્રસીદતિ સુમોદિતા ॥
પદ્માક્ષમાલામેકાં હિ દદાતિ સ્વીયમંત્રિણે ।
તન્માલા જપતો મંત્રી જાયતે શાસ્ત્રપારગઃ ॥
અજ્ઞાતાક્ષરવર્ગોપિ જાયતે સ વૃહસ્પતિઃ ॥
ધ્યાનં ॥
શતચંદ્રસમજ્યોત્સ્નાં ચંદ્રાર્ધકૃતશેખરાં ।
વરદા ભયહસ્તાંતાંસંસેવે હંસગાં શિવાં ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં હંસગે વોધં દેહિરો શ્રી સ્વાહા ॥
અસ્યૈવ પ્રતિમંત્રો હિ જ્ઞેયઃ સૌરાષ્ટ્ર ભાષયા ।
જપસ્તદ્વત્ સમાખ્યાતો નાત્ર હોમ વિધિર્મતઃ ॥
તતસ્તુ ગણના વિદ્યાં સુ ચમત્કારકારિણીં ।
દદાતિ મંત્રિણે તસ્મૈ રાજસંસન્મનોરમાં ॥
સ ભૂભૂધર વા રાશિ ચરાચરમિદં જગત્ ।
ભારતી રૂપતશ્ચાપિ ગણયત્યાશુ તત્ક્ષણાત્ ॥
ઇયં તુ ભાસ્કરી વિદ્યા દેવાનામપિ દુર્લભા ।
યસ્ય કસ્યાપિ ભાગ્યેન વિના કસ્માન્ મુખી ભવેત્ ॥
ગુણણાગણનાત્યક્તા સદ્યો વદતિ નિશ્ચિતં ।
ઇદમેત્યેવદિત્યેવ મેતાવત્ પરિમાણકં ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં હંષા વાહણિહ્મારૂવિણુવા ચૂ આંપિહાંરો સ્વાહા ॥ ઇતિ હંસગાવિધિઃ ॥
અથ હંસીવિધિ ॥
તુંગભદ્ર તટે રમ્યે યત્ર લક્ષ્મીશ્વરઃ શિવઃ ।
તત્ર સ્નાત્વા નદીતીરે હ્યમાયામયુત ત્રયં ॥
રવિવાસરરાત્રૌ હિ યજેદ્ધંસીં મહેશ્વરીં ।
મુસ્તકંદૈઃ સહોશીરૈર્દશાંશં હોમમાચરેત્ ॥
તતો દેવી સુધામધ્યાન્ શુભાં તાસુ મનોરમા ।
વામપાણૌ સ્વયં હંસીલાલયંતી પુનઃ પુનઃ ॥
દદાતિ મંત્રિણે શીઘ્રં સ્યાઠિકાક્ષં મનોરમં ।
તસ્મિન્ પશ્યતિ ભૂતં ચ ભવિષ્યં વર્તમાનકં ॥
તથા સ્વસ્ય પરસ્યાપિ સર્વજ્ઞો જાયતે નરઃ ॥
ધ્યાનં ॥
સુધાકરસમજ્યોત્સ્નાં શુકશોભિતકરાં ।
વામે હંસં દધાના હિ પાણૌ હંસીં ભજામિતાં ॥
મંત્રસ્તુ ॥
ઓં હંસી સર્વવોધં દેહિ ૨ હ્લી ઠઃ સ્વાહા ॥
૫૮બ્)
એતસ્ય પ્રતિરૂપં હિ મંત્રોહંડીરભાષયા ।
તેન સદ્યો જપઃ પ્રોક્તો યત્ર કુત્રાપિ વૈ તિથૌ ॥
કામણીકફલૈરમ્યૈરારક્તૈર્હોમમાચરેત્ ।
તતો હોમાંત સમયે દેવી સૌભાગ્યરૂપિણી ॥
દદાતિ વરમુત્તાનં હઠયોગ ગૃહાદિકં ।
સદ્યો દર્શયતિસ્વૈર યોગવાન્ ભવ પુત્રક ॥
ઇતિ દત્વા વરં દેવી જાયતેં તર્હિતા તદા ॥
મંત્રઃ ॥
હંસાપિ યોગામાહિ કલવલમિલં હ્રં હૂં સ્વાહા

ઇતિ હંસીવિધિઃ ॥
અથ વિચિત્રાવિધિઃ ॥
ચિત્ર ઋક્ષ પ્રવેશે હિ ચતુર્દશ્યાં નિશાંતરે ।
સરસ્તીરે જપેન્મંત્રં વિચિત્રાયા વિશેષતઃ ॥
અયુતં કમલાક્ષૈશ્ચ હોમં કુર્યાદ્ દશાંશતઃ ।
તતો દેવી સમાયાતિ વિચિત્રવસનાંચલા ॥
દદાતિ મંત્રિણે તસ્મૈ વિચિત્રવસનાંચલં ।
તદંચલં તુ સંપૂજ્ય રાત્રૌ સંસ્થાપયેદ્ ગૃહે ॥
તદ્ગૃહં પૂર્યતે વસ્ત્રૈ રાજમંદિરગૈરપિ ॥
ધ્યાનં ॥
ચિત્રચૈલાંચલ પ્રીતિં ચિત્રમાલ્યાનુલેપનાં ।
વિચિત્રા ભરણાં દેવીં વિચિત્રાં ભજમાનસે ॥
મંત્રઃ ॥
વિચિત્રે ચિત્રચૈલાંચલ દેહિ વાસઃ પૂરય ૨ પૂં સ્વાહા

અસ્યાપિ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રઃ પંચાલ ભાષયા ।
તથૈવ સ તુ જપ્તવ્યો મંત્રસ્તત્ર નિશાંતરે ॥
તતો દેવી પ્રસન્ના સા દદાતિ હિ કરંડકં ।
તસ્ય પૂજા વિધાનેન જાયતે સર્વ ઋદ્ધિમાન્ ॥
ન કદાચિદ્ દરિદ્રં હિ સનરશ્ચાનુ ભૂયતિ ॥
મંત્રઃ ॥
વિચિત્રીત્તં વિચિત્ર ખેલ ૨ ણી પ્રસન્ન શ્રીગુરુ આણસિદ્ધાવી શ્રીં સ્વાહા

ઇતિ વિચિત્રાવિધિઃ ॥
અથ વિધિપૂર્વકાવિધિઃ ॥
કૃષ્ણાતીરે મહાતીર્થ પંચગંગા સમાગમે ।
માઘે માસિ દ્વિતીયાયાં કૃષ્ણપક્ષે નિશાંતરે ॥
કૃત્વા તૃણ કુસૂલં હિ નિક્ષિપેદ્ધિ જનાંતરે ।
કૃત્વા સાયાંતકં કર્મં કુસૂલં પૂજયેત્ તતઃ ॥
તતો દેવીં સ્મરન્મંત્રી કુસૂલાંતર્વિશેદ્ધ્રુવં ।
તત્ર વદ્ધાસનો યોગી શીતવાધામુપેક્ષ્ય હિ ॥
૫૯અ)
જપેત્ પંચ સહસ્રં હિ દેવતાં વિધિપૂર્વકાં ।
તતસ્તસ્મિન્ કુશૂલાંત વિધિના સહસંયુતાં ॥
પંચવક્ત્રાં ત્રિનેત્રાં હિ પશ્યેદષ્ટ ભુજાં શિવાં ।
તતઃ સા દેવતા તસ્મૈ દદાતિ હિ કમંડલું ॥
જલપૂર્ણં તતસ્તત્સ્થ જલેના સેચયેદ્ધિયં ।
સનરસ્તત્ક્ષણાદેવ સપ્તજન્મ સમુદ્ભવાં ॥
જાતિં વદતિ તત્કાલં તત્ તત્કર્મ કરોતિ ચ ।
પતિતપાલન ઇત્યેતન્નામ તસ્ય ભવેદિહ ॥
ધ્યાનં ॥
અમલનીરપરીત કમણ્ડલું સ્વકરૈર્દધતી જગદંવિકાં ।
કનકકુંડલમંડિત ગંડરુક સુચિરાંભજે વિધિપૂર્વકાં ॥
મંત્રઃ ॥
વિધિપૂર્વકે આચક્રનખરે હ્રીં સ્રીં સ્વાહા ॥
અસ્યાપિ પ્રતિમંત્રોસ્તિ સમ્યક્કેરલ ભાષયા ।
તેન સદ્યો હિ સા દેવી જલાઠ કષ્ટિં દદાતિ હિ ॥
સ તુ માદ્યે સિતાષ્ટમ્યાં જપ્તવ્યઃ સરિતો જલે ॥
મંત્રઃ ॥
અરવિંદુ ઇદુ અમલમેલમંગને વિધિ વાહિનીંદુ સીલં સ્વાહા

ઇતિ
વિધિપૂર્વકાવિધિઃ ॥
અથ વિધાત્રી ॥
નદીતીરે તુ યત્રાસ્તે ધાત્રી વૃક્ષો મનોરમઃ ।
સફલસ્તસ્ય ભૂમૌ હિ કાર્તિકે પૌર્ણમાસિકે ॥
સોમવારે તદા મંત્રી નિશાયાં ત્રિશતં જપેત્ ।
હોમોધાત્રા ફલૈઃ કાર્યસ્તતસ્તત્તરુતે ધ્રુવં ॥
જાયતે તુ મહાશબ્દઃ પ્રસન્નાસ્મીતિ શોભન ।
તન્મંત્ર પઠનાન્મંત્રી નીરં ક્ષીરં ભવેદિહ ॥
ઇત્યુક્તિં કિલ સંભૂત્વા સ પઠેન્મંત્રમુત્તમં ।
નીરોપરિ તતો નીરં જાયતે ક્ષીરમાદનાત્ ॥
ધ્યાનં ॥
ધાત્રી તરુશરીરસ્થાં વિધાત્રીં કમલાસનાં ।
વિશાલલોચનાં વંદે નીરક્ષીરવિધાયિનીં ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં વિધાત્રિ નીરક્ષીર વિધાયિનિ વિટ્ સ્વાહા

અસ્યૈવ પ્રતિમંત્રો હિ વર્યોવાનર ભાષયા ।
તાવાનેવ જપઃ કાર્યઃ ન હોમવિધિરિષ્યતે ॥
લવણસુરતીર્થે હિ જપૌસ્ય પરિકીર્તિતઃ ।
તસ્મિન્ કાલે મહાપુણ્યે વાનરઃ કશ્ચિદુત્તમઃ ॥
આગત્ય સાધકેન્દ્રાય દદ્યાત્ કાંચનકુંડલં ।
૫૯બ્)
તત્કુંડલવલાન્મંત્રી જાયતે હિ મહાવલી ॥
શિલાવૃક્ષમહાકૂપોત્પાટનં કુરુતે ક્ષણાત્ ।
હસ્તિનં વાજિનં વાપિ ક્ષણાત્ સ્તંભયેત્ કિલ ॥
મહામલ્લગણાન્સંહ્હો જયત્યાશુ ન સંશયઃ ॥
મંત્રઃ ॥
હિલિ વિલિ કે ડે કે કે ડે ભીં વીં ભું સ્વાહા

ઇતિ વિધાત્રીવિધિઃ ॥
અથવૈનતેયાક્ષી ॥
શ્રાવણે માસિ નાગાનાં પંચમીયા પ્રકીર્તિતા ।
તસ્યાં જપેન્મહામંત્રી રાત્રૌ વાલ્મીક ભૂમિષુ ॥
અયુતં વૈનતે યાક્ષી હોમસ્યાન્માતુ લિંગકૈઃ ।
તતઃ સા વૈનતે યાક્ષી પ્રસન્ના મંત્રિણે ખલુ ॥
દદાતિ ગારુડીં વિદ્યાં સર્વસર્પવિષાપહાં ।
સર્પાંગજાતિ કથના સર્પદષ્ટસુ નૃત્યકાં ॥
સર્પાકર્ષણ શક્તિં ચ મહાતક્ષક દર્શનં ।
અન્યમંત્રિ સહસ્રાણિ ન જયંતિહ તત્પરઃ ॥
ધ્યાનં ॥
કમલાસનાં હિ સર્પાદિ વેષ્ટિતાં વિંધ્યવાસિનીમ્ ધ્યાયામિ વૈનતે
યાક્ષીં વિષદોષ હરાંવિકાં ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં વૈનતેયાક્ષિ સર્પ સેવિતે નાગદેવિ સ્ફીં સ્વાહા

અસ્યાસ્તુ પ્રતિમંત્રા હિ મહાસિદ્ધિ પ્રદાયકાઃ ।
ગૌડશ્રીહટ્ટ શ્રીકામભાષાભિઃ સુમનોહરાઃ ॥
સદ્યો ગારુડ ચૈલં હિ તદ્વલાત્ સંજયંતિતે ।
સર્પદષ્ટ પ્રનૃત્યં હિ તદ્વારા જાતિ ભાષણં ॥
વિષવેલાપ્રનિર્ધામઃ નિર્વિષ પ્રહરાદયઃ ।
જનંતિ મંત્રિણઃ સર્વે સર્વદેશગતા ઇમાઃ ॥
વિદ્યા પ્રત્યયકારિણ્યો ભવિષ્યંતિ વરાનને ।
ગુરૂપદેશેન વિના સર્વં સ્યાત્ તુ નિરર્થકં ॥
અત્રેયં ગારુડી વિદ્યા વૈનતે યાક્ષિ નામતઃ ॥
એતસ્યાનુષ્ઠાનેન ગારુડિનો જાયંતે સહસ્રશો મંત્રિણઃ ॥ તત્ર ગારુડવિદ્યા
સર્પવિષાર્પહરણે સર્પધારણં । સર્પદૃષ્ટસ્ય શરીરાત્ શુદ્ધ
નૃત્યગાનાદિ । તથા સર્પદષ્ટસ્ય મુખેન જાત્યાદિ કથનં । સર્પસ્ય વિષવેલા
નિર્ણયઃ નિર્વિષપ્રહરતિ નિર્ણયઃ । તથા સર્પસ્તંભઃ સર્પાકર્ષણમિત્યાદિ
ગારુડખેલ ॥ હે વરાનને પાર્વતિ મંત્રિણઃ સિદ્ધિષ્યંતીતિ પાર્વતીં
પ્રતિશિવેનોપદિષ્ટાં તતઃ ॥ એતે પ્રકારાઃ સર્વે એતસ્ય મંત્રસ્ય સંત્યેવ
સર્વદેશેષુ લોકપ્રસિદ્ધાઃ ॥
૬૦અ)
ઇતિ વૈનતેયાક્ષીવિધિઃ ॥
અથ રૂપા ॥
આષાઢે માસિ રાત્રૌ હિ કૃષ્ણપક્ષેઽષ્ટમી તિથૌ ।
સગર્ભીસ્ત્રી ચિતાભૂમાવથવારણ ભૂમિષુ ॥
શસ્ત્ર નષ્ટાચિતા ભૂમાવયં જાપ્યો મનુઃ કિલ ।
અયુતં ચ જપઃ પ્રોક્તઃ પામરીવીજગુગ્ગુલૈઃ ॥
હોમો દશાંશતઃ પ્રોક્તસ્તતો હોમાંતમાગતા ।
યા યત્રગત હિમાદ્રિં લંઘયેન્નાત્રસંશયઃ ॥
અભૂમિચારી લોકેષુ જાયતે યોગવાનસૌ ॥
ધ્યાનં ॥
કુટજાનાં વનારૂઢ રૂપસૌભાગ્યસુંદરી ।
યોગિની મમ ચિત્તેસ્તુ કુટજાક્ષી મનોરમા ॥
મંત્રઃ ॥
કુટજાક્ષિ કંવલં દેહિ ૨ ભીંધં સ્વાહા

અસ્યાપિ પ્રતિરૂપં હિ કુગરૈરલ ભાષયા ।
તથૈવ સ તુ જપ્તવ્યો રાત્રૌ તત્ર તિથૌ ધ્રુવં ॥
દદાતિ સા જલસ્તંભં દેવતા કુટજાક્ષિકા ॥
મંત્રઃ ॥
ઇરલંગહૂ ઇતિ કામિની ભુવં

ઇતિ કુટજાક્ષી ॥
અથ કંકરીવિધિઃ ॥
અવૃષ્ટિ કાલે રાત્રૌ હિ રવૌ નદ્યાં જલે કિલ ।
પ્રજપન્ કંકરી દેવીમયુતં હિ તતઃ પરં ॥
પ્રભાતે વૃષ્ટિરાયાતિ સા હિ પંચદિનાવધિ ।
અહોરાત્રં તતો ભૂમીરાપૂર્ણા નીરધારયા ॥
ધ્યાનં ॥
કંકરીં વરુણાપાણં ધ્યાયેજ્જલ તનું શિવાં ।
વિદ્યુચ્છત સ્વરૂપાં તાં ઘોરમાર્જનભીષણાં ॥
મંત્રઃ ॥
કંકરીજલં દેવીજલં પૂરય ૨ ધં ધં ॥
અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રઃ કા ઉરભાષયા ।
તથૈવ ફલદઃ સોપિ જપ્તઃ સદ્યો હિ મંત્રિણાં ॥
અત્ર સદ્યો જપમાત્રં તતઃ ફલદો ભવતિ ॥ ન તુ હોમાદિ જપસંખ્ય નિયમઃ ॥
અદ્યાપિ મલ્લિ દેશસ્ય પ્રતીતિ સર્વસંમતા ॥
મંત્રઃ ॥
હિલિ કિલિ કંકરી કામાક્ષા હમસમમહીમંડલપાણીથા ઉથા
ઉધંરીધંરી સ્વાહા ॥ ઇતિ કંકરીવિધિઃ ॥
અથ શુભંકરી ॥
વરદાયાસ્તટે રમ્યે દક્ષિણસ્યાં દિશિ ધ્રુવં ।
માસિભાદ્રપદે ષષ્ઠ્યાં કૃષ્ણાયાં હિ નિશાંતરે ॥
૬૦બ્)
કૃત સંધ્યાવિધિં સમ્યક્ સમાહિતમનાઃ કિલ ।
કરવીરદ્રુમાં યત્ર નિર્ગુંડી વનમેવ વા ॥
તસ્મિન્ ખનિત્ર વિધિના કૃતકીલકરોપણઃ ।
પ્રજપેદયુતં મંત્રં કરવીર પ્રસૂનકૈઃ ॥
આરક્તૈ કીલ હોમસ્યાત્ તતો દેવી મનોરમા ।
આયાતિ દિવ્યરૂપેણ કલિકામવિમોહિની ॥
નીરાજયતિ તં દેવી સ્વહસ્તેન ચ મંત્રિણં ।
તતસ્તં મંત્રિણે દિવ્યાન્મોગાનાશુ દદાતિ સા ॥
યદા યદા હિ ચિત્તે સૌ યં યં કામં કરોતિ ચ ।
તં તમા પૂરયેત્ સદ્યો વિષયા પૂરયેદ્ધિસા ॥
સ્રક્સુગંધ કલાનારી નિર્માણ કુરુતે ક્ષણાત્ ॥
ધ્યાનં ॥
કલાકલાપં પરિપૂરયંતી વિભાવયંતી વિષયાનનેકાન્ । નારીનરેન્દ્રાનપિ
મોહયંતી સામાનસેમેસ્તુ શુભંકરી શ્રીઃ ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં શુભંકરિ પરદેવતે મમેષ્ટં દેહિ ૨ શુંભં શ્રી સ્વાહા

અસ્યાપિ પ્રતિરૂપં હિ પ્રાયઃ પૈશાચ ભાષયા ।
યત્ર કુત્રાપિ દેશેસૌ તન્માસે તત્તિથૌ નિશિ ॥
તથૈવ ફલદાસાસ્યાદયુતં જપમિષ્યતે ।
દ્રાક્ષાફલૈર્ભવેદ્ધોમં તથા સિદ્ધિર્ભવેત્ તદા ॥
મંત્રઃ ॥
મિલિ ૨ કિલિ ૨ હલેં શુભંકરિ કામિદંગશ્ચ દેહિ ૨ ક્લીં

ઇતિ
શુભંકરીવિધિઃ ॥
અથ શતનાદાવિધિઃ ॥
માસિ શ્રાવણકે માયાં રાત્રૌ દૂર નદીતટે ।
નવપૂરપરિક્રાંતે યયોગર્જનયાયુતે ॥
જપેત્ તત્ર મનું દેવ્યાઃ સહસ્રાષ્ટં યથાવિધિઃ ।
અમૃતા મૂલપર્ણૈશ્ચ કૃતે હોમે દશાંશતઃ ॥
તતો રાત્રૌ હિ જાયંતે મંત્રિણઃ પ્રત્યયાઃ પુરઃ ।
વીણા કિન્નરીકાયાવપિનાકી કૂર્મયંત્રિકાઃ ॥
ઇત્યાદિના શતં નાદા જાયંતેન્યેપિ ભીષણાઃ ।
તતઃ સા યોગિની રૂપા વક્ષોવીણા વિનોદિની ॥
નવનાદકલાવિષ્ટા પ્રત્યક્ષા મંત્રિણઃ કિલ ।
યોગમુદ્રાં સ્વયં તસ્મૈ દદાતિ કિલમંત્રિણે ॥
સદ્યઃ કુંડલિની માર્ગં સા દર્શયતિ મંત્રિણે ।
૬૧અ)
જ્ઞાતસ્વાનુ ભાવો મંત્રી સ્વાનંદનરિપૂરિત ॥
સર્વકામમયં જિત્વા બ્રહ્મી ભૂય સ તિષ્ઠતિ ॥
ધ્યાનં ॥
વીણાનાદ સ્ફુરદાઘ ભાવવિકંપયંતી કિલકુંડલે સ્વે ॥ સા યોગિની
વિષ્ણુતયા શિવાખ્યા ચિત્તે મદીયે શતનાદિકાસા ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં શતનાદે યોગિનિયોગં દેહિ ૨ હ્રીં હ્રૂં સ્વાહા

અસ્યાપિ પ્રતિમંત્રોસ્તિ પુણ્યઃ પાંડીરભાષયા ।
સંસાર વિષયાશક્તિં ત્યક્ત્વા યોગી ભવેન્નરઃ ॥
દદાતિ તસ્મૈ સા દેવી કંથામેકાં મનોરમાં ।
તયા સ વજ્રદેહી સ્યાત્ કાલ કલ્પં હિ જીવતિ ॥
મંત્રઃ ॥
શતનાદે અર્મ અલમેકાંલનતુ ઇડ્ડરુકુંડુન્નુ શ્રાં શ્રીં હ્રીં કઃ ॥ ઇતિ
શતનાદાવિધિઃ ॥
અથ નેત્રરમ્યા ॥
કાનને કરવીરાણાં રાત્રૌ વૈશાખમાસિ હિ ।
ચતુર્દશ્યાં જપેદ્ દેવીં નેત્રરમ્યાં શતત્રયં ॥
ભૌમસ્તુ વાસરઃ પ્રોક્તસ્તથા વા શુક્રવાસરઃ ।
ઘૃતાક્ત ગુગ્ગુલૈર્હોમે દેવી સાપ્ય પ્રયચ્છતિ ॥
દદાતિ મંત્રિણે તસ્મૈ સ્વાંજનં નેત્રવોધકં ।
નિધીભૂમિ ગતં વસ્તુ દૂરદેશગતં તથા ॥
આલોકયતિ સ સદ્યો ભવતિ ભૂપતિઃ ॥
ધ્યાનં ॥
વિવોધયંતી પિહિતં હિ વસ્તુ માયામયી પંકજનેત્ર રમ્યા ।
પીતાંવરા સ્વર્ણસુરત્નમાલા પુરોક્તમે સંપ્રતિ નેત્રરમ્યાઃ ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં નેત્રરમ્યે અંજનં દેહિ ૨ નિધિદર્શય ૨ પટલં દૂરી કુરુ ૨ મંથં
સ્વાહા

અસ્યાસ્તુ પ્રતિમંત્રો હિ કાશ્મીર દેશ ભાષયા ।
તથૈવ ફલદઃ પ્રોક્તસ્તથા ચોરપ્રવોધકઃ ॥
મંત્રઃ ॥
સોહિ તનય નારી મોહિભાલં મલકાલ વોધકર ભ્રીં ધ્રીં સ્વાહા ॥ ઇતિ
નેત્રરમ્યાવિધિઃ ॥
અથ પંકજાક્ષીવિધિઃ ॥
વસંતકાલે ગંગાયાં ભાગીરથ્યાં નિશાંતરે ।
અષ્ટમ્યાં ચૈત્રમાસે હિ કૃષ્ણેપક્ષે જપેન્નરઃ ॥
પંકજાક્ષીં મહાવિદ્યાં પલાશાનાં વનાંતરે ।
અત્ર ભૌમોથ વા શુક્રો વિહિતો વાસરો મતઃ ॥
૬૧બ્)
જપઃ સહસ્રં ત્રિતયં પાલાશૈર્હોમમિષ્યતે ।
તતો દેવી મહારાત્રૌ ગતે સતિ મોરમા ॥
પ્રત્યક્ષા મંત્રિણે શીઘ્રં દદાતિ ફલમુત્તમં ।
જરામરણ રાહિત્યં તત્કાલં ભક્ષિતે સતિ ॥
ફલં તસ્મિન્ સમાપ્નોતિ સદ્ગુરુ પ્રાર્થના યુતઃ ॥
અથ ધ્યાનં ॥
આલોલનેત્રાં કુસુમેષુ જીવસંદાયિનીં સંપ્રતિ પંકજાક્ષીં ॥
ધ્યાયામિ સર્વાર્થકરીં ભવાનીં પુનર્ભવેયાં પરિવારયંતી ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં પંકજાક્ષિ અમૃતફલં દેહિ ૨ સ્વીં સ્વાહા

અસ્યાપિ પ્રતિમંત્રોયં પ્રોક્તશ્ચોત્કલભાષયા ।
સ સદ્યો જ્વરપીડાં હિ હરત્યા વૃત્તિભિઃ કિલ ॥
દશભિઃ પરિજપ્તશ્ચ શીતપીડાં નિવર્તયત્ ।
યત્ર ક્વાપિ જપઃ પ્રોક્તઃ કસ્મિંશ્ચિત્ સમયેથ વા ॥
કૃત્ત્રિમાણિ હરત્યાશુ કૃત્યાદીનિ સ કૃન્મનુઃ ।
ઓં પંકજાક્ષી ગોમામોથેંયાજરતીય હરગોભી ભૂં ભ્રૂં સ્વાહા ॥ ઇતિ
પંકજાક્ષીવિધિઃ ॥
અથ પયોદિનીવિધિઃ ॥
વર્ષાસુચય દાષ્ટમ્યાં રોહિણી ઋષ્યસંગમઃ ।
ભૌમો વૃહસ્પતિર્વાથ શુક્રઃ સ્યાત્ તત્ર સાધકઃ ॥
રાત્રૌ સ્નાનવિધિં કૃત્વા સરસ્તીરે મનોરમે ।
અયુતં પ્રજપેદ્ દેવીં પાયસૈર્હોમમાચરેત્ ॥
દશાંશેન તતો દેવી સાક્ષાત્ સાતુ પયોદિની ।
દદાતિ કરકામેકાં મંત્રિણે તોષમાગતા ॥
અગ્નિદાસ્ય સાં મુખ્યે સા કૃતા કરકા યદા ।
તદા વૃષ્ટિઃ પતેત્ તત્ર તત્કાલં શમતે હિ સઃ ॥
ધ્યાનં ॥
વર્ષંતી જલવિંદૂન્ હિ મેઘમાલા મનોરમા ।
શ્યામાંવર પરીધાના મે ચિત્તેસ્તુ પયોદિની ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં પયોદિનિ જલધારાધરે અગ્નિંશમય વાંડવંશમય ઢ્રીં હ્ત્રૈં શ્રીં
નમઃ

અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રો વંગાલભાષયા ।
સ જપ્તસ્તત્ક્ષણાદેવ જલવૃષ્ટિ કરોતિ હિ ॥
વાડવાગ્નિં મહાગ્નિં સ્થલાગ્નિં સર્વતો મુખં ।
નાશયેત્ તત્ક્ષણાદેવ આવૃત્યા સિદ્ધિમાગતઃ ॥
યત્ર ક્વાપિ જપઃ પ્રોક્તો જપોસ્ય જલદાગમે ।
અયુતં ચ તતઃ સિદ્ધસ્ત્વેકા વૃત્યા હિ સિદ્ધિદા ॥
૬૨અ)
મંત્રઃ ॥
અલિગલિ આહે માપયોદિનિક્યમતકરિ તુ કરિ તુ મરકાર્યપાનીથા ઉગુથા ઉગુ
આગ્નિટા તુ ઝા ઉ ઢ્રીં ઢ્રીં સ્વાહા ॥ ઇતિ પયોદિનીવિધિઃ ॥
અથ પાંડવીવિધિઃ ॥
વત્સરાદૌ ચ યા પ્રોક્તા પ્રતિશુક્રસ્ય વાસરે ।
તસ્યાં રાત્રૌ જપેન્મંત્રં પાંડવ્યા અયુતાવધિ ॥
કૌસુંભ કુસુમૈર્હોમૈર્દશાંશેન કૃતે સતિ ।
પ્રસન્ના જગતાં ધાત્રીં પાંડવી પીતવાસસા ॥
પાદસ્તંભં કરોત્યાશુ વૈરિણો દ્વેષકારિણઃ ॥
ધ્યાનં ॥
પીતાંવરાપીતમાલ્યા પીતવર્ણ પ્રિયા સદા ।
પ્રેતાસના તદા દેવી ચિત્તે મે પાંડવી ભવેત્ ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં પાંડવી વગલે વગલામુખિ શત્રોઃ પાદં સ્તંભય ૨ ક્લીં ધ્રીં
ભ્રૂં વરં સ્ફ્રીં સ્વાહા

અસ્યા હિ પ્રતિમંત્રોયં વિદ્યતે પાંડ્યભાષયા ।
ગતિઃ સ્તંભકરઃ સદ્યઃ શુક્ર પ્રતિપદિ ધ્રુવં ॥
યદા કદાપિ જપ્તવ્યઃ સદ્યઃ સિદ્ધિકરો હિ સઃ ।
અત્ર પૂર્વવદયુતં જપઃ ॥ પૂર્વવત્ પ્રતિપદિ જપસ્ય નૈસ્યત્યો ઉક્ત ઇદાનીં
તદ્વૈપરીત્ય યદા કદાપિ પ્રતિપદિ શુક્રવાસરે જપોસ્ય વિહિતો ફલં
પૂર્વવદેવ ॥
મંત્રઃ ॥
પાંડવિ ઇંદુ અગમંડલપંટી કાલુકુંટિમાડ્ડદ્રી સ્ફ્રીં સ્વાહા

ઇતિ પાંડવીવિધિઃ ॥
અથ પૃથુમધ્યાવિધિઃ ॥
ષષ્ઠ્યાં કૃષ્ણે કાર્તિકે હિ સ્વામિકાર્તિક સંનિધૌ ।
ગુહાયાં ચૂતવૃક્ષસ્ય તલે સ્થિત્વા હિ સાધકઃ ॥
ભૂમિશુદ્ધિં વિધાયાશુ કીલકાનનુરોપ્ય ચ ।
પૃથુ મધ્યાંજપેર્દેવીં સહસ્રં સાધકોત્તમઃ ॥
ચૂતપર્ણૈઃ કૃતે હોમે દશાંશેન સુગંધિભિઃ ।
મિશ્રિતૈરગરૂદ્ભૂતે તૈલેન ચ યથાવિધિઃ ॥
અત્ર આમ્રપર્ણૈરગરુતૈલ મિશ્રિતૈર્હોમઃ ચકારો વિશેષણ દ્વય
સમુચ્ચયાર્થઃ ॥
તતો દેવી પૃથુ મધ્યા પ્રસીદતિ હિ મંત્રિણે ।
દદાતિ પીઠમેકં હિ ભામિની મોહકારકં ॥
તત્રોપવિષ્ટોપિ નરો નરકેનાપિ દૃશ્યતે ।
૬૨બ્)
તત્પીઠં પંચભૂતાનિ વહંતિ શિરસિ સ્વયં ॥
તદા રૂઢઃ સાધકોસૌ જાયતે ખેચરઃ સદા ॥
ધ્યાનં ॥
ઉન્મત્ત ગજગાં દેવીં સ્થૂલાંગીં કનક પ્રિયાં ।
કાર્તિકેય ગુહાખેલાં પૃથુ મધ્યાં ભજામ્યહં ॥
મંત્રઃ ॥
પૃથુ મધ્યે માનવિહસ્તિનિ પીઠં દેહિ અંગનાં પ્રમોહય વાયવીય ગતિં
દેહિ ૨ ફૂઃ ફૂઃ ઠઃ ॥
અસ્યા તુ પ્રતિમંત્રોસ્તિ સૈહિલૈક સ્વભાષયા ।
ભાષયા સ તુ જપ્તવ્ય કાર્તિકેય ગુહાંતરે ॥
સહસ્ર ત્રિતયં તસ્ય ન હોમો પરિકીર્તિતઃ ।
પાંડુકાંસં દદાત્યાશૂ મા દેવી મંત્રિણે કિલ ॥
મંત્રઃ ॥
પૃથુ મધ્યધિ ઇલગુનેંગુણ કાલુકદંલુ ઇંચુડોહાહઃ ॥ અત્ર સૈહિલૈકસ્વયા
ભાવયેતિ સિંહલદેશજા ભાષા પ્રોક્તા ॥ ઇતિ પૃથુમધ્યાવિધિઃ ॥
અથ પાર્થિવાવિધિઃ ॥
નદીતીરે વૃષ્ટિકાલે ચતુર્દશ્યાં નિશાંતરે ।
કૂલં ખનિત્વા કુહરં કર્તવ્યં યુગસપ્તકં ॥
તત્રાંધકારપક્ષે હિ દીપશૂન્યેદરી ગૃહે ।
પાર્થિવાં પ્રજપેન્મંત્રી સહસ્રં દશપંચ ચ ॥
હોમઃ કદલિકાકાંડૈઃ કોમલૈશ્ચ દશાંશતઃ ।
તતોધ્વ કાલે સા દેવી દીપજ્વાલા સ્ફુરદ્રુચિઃ ॥
દદાતિ મંત્રિણે શક્તિં પૃથિવ્યંતરવારિણીં ।
શૈલેષુ વિવરેષૂચ્ચૈઃ સુઘને પૃથિવીતલે ॥
કીટવદ્ભ્રમતે મંત્રી યાવજ્જલમસૌ સદા ।
તત્ર તત્રાત્યંતમાશ્ચર્યં પશ્યતિ પ્રીતિ પૂર્વકં ॥
જરામરણ રાહિત્યં પ્રાપ્નોતિ પૃથિવીતલે ॥
ધ્યાનં ॥
પૃથિવીતલસંચાર શાલિની વાયુમાલિની ।
ભજામિ પાર્થિવાં દેવીં તારુણ્યૈક પ્રદાં શિવાં ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં પાર્થિવિ પૃથિવીતલ સંચારિણિ વાયુમાલિનિ તારુણ્યં કુરુ ૨ વંધં
સ્વાહા ॥
અસ્યાપિ પ્રતિરૂપોસ્તિ મંત્રઃ પિંગલભાષયા ।
તથૈવ ફલદઃ પ્રોક્તઃ જપો રાત્રૌ પ્રકીર્તિતઃ ॥
અષ્ટમ્યાં કૃષ્ણપક્ષે હિ ભૌમોસ્મિન્ વા સરોત્તમઃ ॥
૬૩અ)
મંત્રઃ ॥
કિલિ ૨ હિલિ ૨ મિલિ ૨ ચોલં રીઠીં કું સ્વાહા ॥ ઇતિ પાર્થિવાવિધિઃ ॥
અથ પંકવાસિની ॥
વૈશાખે શુષ્ક સરસિ કાનનેજન વર્જિતે ।
કિંચિત્યં કિલિતે કિંચિજ્જલસ્થલ મનોરમે ॥
સપ્તરાત્રં જપેન્મંત્રં દિવસં સૂર્યમણ્ડલાત્ ।
લક્ષસંખ્યં જપઃ પ્રોક્તો હોમસ્તત્ર તત્પુષ્પકૈઃ ॥
દશાંશેન વિધાતવ્યસ્તતસાપંકવાસિની ।
દદાતિ મંત્રિણે તુષ્ટા ત્રિજગદ્વશકારણં ॥
કેસરં ચ સુગંધં ચ મંત્રી તત્તિલકી સદા ।
વસયેદ્ભુવનં સદ્યો રાજાનં દેવતાસ્તથા ॥
ધ્યાનં ॥
પંકવાસિનિ શિવે શિવ ઇતિ સ્મરવક્ત્ર નયનાંવુજલીલે ।
માનસે મમવશસ્મર દેવિ પ્રત્યહં કમલકાનનસંસ્થે ॥
મંત્રઃ ॥
ઓં પંકવાસિનિ પંકજવનિવનદેવતે કેસરં દેહિ સિદ્ધિં કુરુ ૨ ક્લીં શ્રીં
સ્વાહા ॥
અસ્યા તુ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રં સૌભિલ્લ ભાષયા ।
સદ્યો મોહન વિદ્યૈષા ત્રિરાત્રમયુતં જપેત્ ॥
તસ્મિન્કાલે હિ દિવસે જપઃ સરસિ સંમતઃ ॥
મંત્રઃ ॥
ઇંદુ કુંડ નવલ પુરુ ઇંચુમાડિંચુરોપિનિ દશ વં વં વઃ ॥ ઇતિ
પંકવાસિનીવિધિઃ ॥
અથ વરાનનાવિધિઃ ॥
રાજ્યરથ્યાદ્વારે ભૌમવાસરે સપ્તમ્યાં કૃષ્ણપક્ષે ।
જપેદ્વરાનનાં દેવીં ત્રિસહસ્રં શુચિઃ સ્થિતઃ ।
શંખૈઃ કપર્દકૈ હોમો દશાંશેન તતો મતઃ ॥
તતો વરાણના દેવી સકૃત્ સ્ત્રીભિષિતો ધ્રુવં ।
દદાતિ મંત્રિણે ચૈકં કપર્દકમનુત્તમં ॥
તદા તુ પતતો મંત્રી વાણિજ્યવિધિ જીવનઃ ।
કપર્દકં સ્થાપયેદ્ધિકનાદીનાં કુસૂલકે ॥
ત્રિદિનાવધિ ધાન્યં તયાવદ્વિક્રયકારકઃ ।
યથેચ્છં તાવદા સ્વેત પુનસ્ત્રેત્ત્રિદિનાવધિ ॥
રાવંધાન્યાંતરે ક્ષિપ્તંસ્તદક્ષયં કરોતિ સઃ ॥
ધ્યાનં ॥
સૌંદર્યામૃતસન્દોહ સારીભૂતામિવા પરાં ।
વિવર્દ્ધિની સ્થિરાં દેવીં સા ભજેત્તાં વરાનનાં ॥
મંત્રઃ ॥
વરાણને વામલોચનિ પણ્યપાલિનિ માલિનિ ૨ વ્રૂં ધૂં ધીં સ્વાહા ॥
અસ્યાપિ પ્રતિમંત્રોસ્તિ દિવ્યઃ પાર્વત ભાષયા ।
સ તથૈવ ચ જપ્તવ્યઃ પણ્યદ્વાર નિશાવિધૌ ॥
સર્વં દ્વિગુણં યાતિ પણ્યદ્રવ્યં ગૃહસ્થિતં ।
૬૩બ્)
મંત્રઃ ॥
કાલિવાલિ સોહિત વટય ૨ તૂંધી સ્વાહા ॥ ઇતિ વરાનના ॥
અથ વિધુશ્રેષ્ઠા ॥
ચંદ્રગ્રહે સોમવારે ચિત્રાનક્ષત્રસંગમે ।
યાવદ્વિધુ પ્રમોચ સ્યાત્ તાવન્મંત્રં જપેજ્જલેં ॥
તતો દેવી વિધુશ્રેષ્ઠાલોકવિસ્મયકારકં ।
દદાતિ મંત્રિણે સમ્યક્ તાટંકં સવ્યકર્ણગં ॥
પૂર્ણચંદ્રપ્રભાશોભિત્વમાંપૂર્ણાં કરોતિ તત્ ।
પ્રતિજ્ઞા વશગો યોગી સ્વભાગે ક્ષપયેદ્ધિ તત્ ॥
તતો દેવી પક્ષપાતાતૂસ્મિંતદવલંવને ।
તતો કાપિ વદંત્યેવમમાયાં ચંદ્રમા કુતઃ ॥
ધ્યાનં ॥
ચંદ્રમંડલસંસ્થાતાં વિધુશ્રેષ્ઠાં વિયદ્રતાં ।
કાસ્મીર ચારુતા ટંકાં ધ્યાયામિ શિવવલ્લભાં ॥
મંત્રઃ ॥
વિધુશ્રેષ્ઠે વિયદ્ગતે માનં પૂરય કર્ણતા ટંકં દેહિ ૨ થં ધ્રૂં
હ્સ્રીં સ્વાહા ॥
અસ્યાપિ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રો વૈદેહ ભાષયા ॥
મંત્રઃ ॥
ચાદજીવનિ ચાંદનિરીરપની દીપમાલખંમી દેહિ હ્સ્રીં હ્સ્રીં સ્વાહા ॥ અત્ર
જપતિથિ કાલસ્યાનુક્તં ત્વેન પૂર્વોક્તાન્યેવ તિથિકાલ ફલાનિ ॥ ઇતિ વિધુશ્રેષ્ટા
॥
અથ વામલોચન ॥
વામાયાઃ સંગમાત્ પૂર્વં પ્રજપેદ્વામલોચનાં ।
શતમાત્રં પૂર્ણમાસ્યાં વિશાખાદિત્ય સંગમે ॥
સદ્યઃ પ્રસન્ના દેવી સા વીર્યા સ્તંભં દદાતિ હિ ।
અપિકાંતાશતાસંગમે નાસૌ સ્ખલતિ માનવઃ ॥
ધ્યાનં ॥
રતિ દેવી રતિ પ્રીતિં કામકીર્તિં મનોરમાં ।
મમ કામપ્રદાં સદ્યઃ પ્રભજે વામલોચનાં ॥
મંત્રઃ ॥
ઈલીં ભીરં વં વામ લોચને વીર્યં સ્તંભય ૨ નાદં મા કુરુ ૨ સ્વાહા ॥
અસ્યૈવ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રઃ શિખરિભાષયા ।
મહાનદી તટે જપ્તો વેશ્યા વિદ્રાવયે ક્ષણાત્ ॥
પૂર્વવજ્જપસંખ્યા સ્યાદ્ધોમઃ પદ્મૈરિહોદિતઃ ॥
મંત્રઃ ॥
વામલોચનિમાયે મ ઇસદારે ગણં હાં હં સ્વાહા ॥ ઇતિ વામલોચના ॥
અથ ચિત્રાક્ષી ॥
અક્ષ?યાખ્યા તૃતીયાયાં ઉદ્દિશ્ય જલકુંભકે ।
૬૪અ)
યમં વરુણમિંદ્રં ચ તષ્ઠીરસ્ય તુ સંસ્થિતં ॥
કુંભાપૂરણ કાલે હિ મધ્યાહ્ને પ્રજપેન્મનું ।
અથ બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશાયે પૂર્વકુંભદેવતાઃ ॥
તાન્સર્વાનધિરુહ્યૈષા જપ્તવ્યા ચાપગા તટે ।
ત્રિશતં ચ જપઃ પ્રોક્તો હોમઃ સીવફલેન હિ ॥
તતો ઘટમુખાદેવી પ્રત્યક્ષા વદતિ સ્ફુટં ।
અક્ષયં કુરુતે દ્રવ્યં મંત્રિણે નાત્ર સંશયઃ ॥
તૃતીયા સોમસંયુક્તા તૃતીયા રવિ સંયુતા ।
ચિત્રા ઋક્ષ ભવેદ્યોગસ્તદાસૌ જપ ઉચ્યતે ॥
અત્ર ચેન્દ્રાદયો દેવાઃ પૂર્વં કુંભસ્થાનધિરુહ્યતિષ્ઠતીત્યેકા કલ્પના ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વવીશેતિ નિપાત । તે યે દેવતા કુંભેતાનાધિરુહ્યતિષ્ઠતીત્ય
પરાવર્ણના ॥
ધ્યાનં ॥
ઇંદ્રાદિ પ્રેતમૌલિસ્થાં કલશાંકરમાલિનીં ॥
ચિત્રાક્ષીં ચિત્રવેષાંતાં સંભજેત્ પરમેશ્વરીં ॥
મંત્રઃ ॥
ચિત્રાક્ષિ ચિત્રરૂપે ઇંદ્રાદિ પ્રેતસંસ્થે પ્રસીદ ૨ શ્રીં સ્વાહા ॥
અસ્યાપિ પ્રતિમંત્રોસૌ જ્ઞાતવ્યઃ કોલભાષયા ।
મધ્યાહ્ને સ તુ જપ્તવ્યસ્તત્તિથૌ તત્ફલપ્રદઃ ॥
મંત્રઃ ॥
ચિત્રં ચખુસીમારધન અપારભૌરીં સ્વાહા

ઇતિ ચિત્રાક્ષી ॥
અથ ચિત્રકંઠી ॥
વસંતે શુક્લપક્ષે હિ ચૈત્રે માસે નિશાવિધૌ ।
ચતુર્દશ્યાં જપેન્મંત્ર ચિત્રકંઠે ફલપ્રદં ॥
જપઃ સહસ્ર ત્રિતયં હોમો દશગુણો મતઃ ।
મધૂક કુસુમૈઃ પશ્ચાદ્ધોમોસૌ પરિકીર્તિતઃ ॥
તતો દેવીમુદંયાતા દદાતિ કિલમંત્રિણે ।
કોકિલસ્વરમત્યંત મોહનં જગતામપિ ॥
અપિ પક્ષી મૃગાદીનાં મોહનં સુસ્વરો મતઃ ॥
ધ્યાનં ॥
ચૂતાંકુરં કર્ણયુગે વહંતી વામં ચ રમ્યારમણી શિવસ્ય ॥
સા માનસે મે સદા શુભાસ્યા ત્રૈલોક્ય પૂજ્યા કિલ ચિત્રકણ્ઠી ॥
મંત્રઃ ॥
ચિત્રકંઠી ચિત્રનાદસ્વરં દેહિ ૨ ભીં રીં સ્વાહા

અસ્યૈવ પ્રતિમંત્રો હિ પ્રાયશો મરુભાષયા ।
તથૈવ ફલદઃ પ્રોક્તઃ તત્કાલે પરિસેવિતઃ ॥
મંત્રઃ ॥
સામ્હારોગલૂં ચિત્રકેલિ વાંસં સ્વાહા ॥ ઇતિ ચિત્રકંઠી ॥
૬૪બ્)
અથ ચિહ્નગમ્યા ॥
ચિત્રાયાં કૃષ્ણપક્ષે હિ રાત્રૌ સિદ્ધિપ્રદાં જપેત્ ।
ચતુર્થ્યાં ચિહ્નગમ્યાતામયુતં ચંદ્રવાસરે ॥
ન હોમો નાપિ પૂજ્યાન્યા દેવી સાક્ષાત્ પ્રિયંવદા ।
તતો દદાતિ તસ્મૈ સા મંત્રિણે વરમુત્તમં ॥
નવરાત્રૌ ગૃહે સમ્યક્ દિવ્યાન્નં યાવદીપ્સિતં ।
તાવદ્ દદામિહે મંત્રિ દિવ્યભોગાનપિ ધ્રુવં ॥
ધ્યાનં ॥
કલશમમૃતપૂર્ણં પાણિનાસં વહંતી સુભગ કમલમાલાં વિભ્રતી
ચારુ કણ્ઠી ॥ મમ હૃદય મનોજ્ઞા સર્વદા રાત્રિરમ્યા ફલતુ મમ
સંભોગાત્ સર્વદા ચિહ્નગમ્યા ॥
મંત્રઃ ॥
દેવિકમલે ચિહ્ન ગમ્યે પ્રસીદ શ્રીં સ્વાહા ॥
અસ્યાપિ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રં વંગાલભાષયા ।
સ રાત્રૌ વટમૂલેષુ જપ્તવ્યઃ કિલ મંત્રિણા ॥
જપ્તો શતમાત્રં હિ તતઃ પ્રિય દેવતા ।
નિત્યં તસ્મૈ દદાત્યાશુ દિવ્યભોગાં મનોરમાં ॥
મંત્રઃ ॥
ચિહ્નગમ્યા શતરદેવી શતરસેવ્યામોથેં દેહિ ૨ પાર હુ હું ॥ ઇતિ ચિહ્નગમ્યા
॥
અથ ત્રિલોચના ॥
ત્રિલોચના મહાદેવી દ્વાદશ્યાં શનિવાસરે ।
જપેદ્રાત્રૌ સહસ્રં હિ હોમોસ્ય તુ સમાહિતઃ ॥
નારિકેલૈર્દશાંશેન કર્તવ્યો વંશવૃદ્ધિ કૃત્ ।
તતો દેવી મંત્રિહો હિ દદાતિ ફલમુત્તમં ॥
તત્ફલાદાનતંસ્તસ્ય પત્ની પુત્રવતી ભવેત્ ।
અપિ વંધ્યાપિ સા નારી જાયતે પુત્ર શાલિની ॥
અસ્યા હિ પ્રતિરૂપં હિ મંત્રંસ્ત્રિગુલભાષયા ।
તથૈવ સ તુ જપ્તવ્યો મૃતપુત્રવત્સલા ધ્રુવં ॥
જીવેત્ પુત્રા ભવેન્નારી મંત્રો જાપ્યસ્તસ્યયા કિલં ॥
મંત્રઃ ॥
મામમ્મ ઇલિ વિન્દુ ઇંદુ વદકિસોધધં ॥ ઇતિ ત્રિલોચનાવિધિઃ ॥
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥
મહાચીન ક્રમાચારઃ સૂચિતો ન પ્રકાશિતઃ ।
ઇદાનીં કથયેશાન યદિ સ્નેહોસ્તિ માં પ્રતિ ॥
૬૫અ)
ઇતિ પૃષ્ટઃ પુરા દેવ્યા કૈલાસશિખરે હરઃ ।
ચિંતયા માસ મનસા કિંચિદા કલિતે ક્ષણઃ ॥
ઇયમુત્કંઠિતા ભૂયો યન્માં પ્રેરયતિ પ્રિયે ।
ચીનાચાર ક્રમં વક્તું તત્પ્રકાશ્ય કથં મયા ॥
ઇતિ ગુપ્તતરઃ સોપસાચારઃ સિદ્ધિદાયકઃ ।
સ્ત્રીણાં ચંચલયા વુદ્ધ્યા કથં ગોપ્તં હિ શક્યતે ॥
ઇતિ સંચિંત્ય મનસા પુનરાહ મહેશ્વરી ।
મહાચીન ક્રમાચારં વ્રૂહિ મે પરમેશ્વર ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
અલં યત્નૈરલં યત્નૈરલં યત્નૈર્મહેશ્વરિ ।
ચીનાચારક્રમં શ્રોતું વિરક્તા ભવ પાર્વતિ ॥
એષ એવ મહાચારો ન પ્રકાશ્યં કદાચન ।
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં સાક્ષાત્ તત્વજ્ઞાનમયઃ શિવે ॥
સ્ત્રી સ્વભાવેન ભવતી સશ્વન્માં પરિપૃચ્છસિ ।
લક્ષવારં વારિતાસિ તથાપિ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
શ્રીપાર્વત્યુવાચ ॥
યદિ ચીન ક્રમાચારં નમે કથયસિ પ્રભો ।
પ્રાણત્યાગં કરિષ્યામિ પુરતસ્તેન સંશયઃ ॥
ઇત્યુક્તઃ સતતં શૌરયો રુદ્રઃ કારુણિકો મહાન્ ।
મહાચીન ક્રમાચારં ગદિતું સંપ્રચક્રમે ॥
સર્વદા ગોપ્ય એવાયમાચારઃ સિદ્ધિદાયકઃ ।
તવાનુરોધો દેવાહં કથયામિ મહેશ્વરિ ॥
બ્રહ્મણે માનસઃ પુત્રો વસિષ્ઠોતીવ સંયમી ।
તારામારાધયા માસ પુરાનીલાચલે મુનિઃ ॥
જપન્સતારિણીં વિદ્યાં કામાખ્યા યોનિમંડલે ।
ગમયામાસ વર્ષાણામયુતં ધ્યાન તત્પરઃ ॥
વર્ષેષુ તેન તત્રૈવ ચિરમારાધિતા સતી ।
નાનુગ્રહં ચકારાસૌ તારાસંસારતારિણી ॥
અથાસૌ પિતરં ગત્વા બ્રહ્માણં પરમેષ્ઠિનં ।
કોપેણ જ્વલિતો વિદ્યાં તત્યાજયતુરંતિકે ॥
દ્વાદશાદિત્યસંકાશં તપોભિર્જ્વલિતં મુનિઃ ।
૬૫બ્)
બ્રહ્માસાનુ નયં પ્રાહ શૃણુ પુત્રવચો મમ ॥
તત્વજ્ઞાનમયીં વિદ્યાં તારાં ભુવનતારિણીં ।
આરાધયત્વં સુચિરં મનુવિગ્નેન ચેતસા ॥
અસ્યાઃ પ્રસાદાદેવાહં ભુવનાનિ ચતુર્દશ ।
સૃજામિ ચતુરો વેદાન્ કલ્પયામિ ચ લીલયા ॥
એતામેવ સમારાધ્ય વિદ્યાં ભુવનતારિણીં ।
તામારાધ્યમહં વિષ્ણુર્ભુવનં પાલયત્યસૌ ॥
સંહારકાલે ચ હરો રુદ્ર મૂર્તિધરં પરં ।
તામેવ રુદ્ર સંપૂજ્ય સંહરત્યખિલં જગત્ ॥
ઇત્યુક્તા બ્રહ્મણો યોગી વસિષ્ઠઃ સાધકોત્તમઃ ।
સ્વપુત્રે કથયામાસ સર્વમારાધનં ક્રમં ॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
દેવતામાદિ ભૂતત્વં સર્વવિદ્યામય પ્રભો ।
કથં દક્ષદુરારાધ્યાવિદ્યા મહ્યમિયં ત્વયા ॥
સહસ્રં વત્સરાન્પૂર્વમિયમારાધિતા પ્રભો ।
નીલાચલે નિવસતા હવિષ્યં ભુંજતા મયા ॥
તથાપિ તાતતારિણ્યાઃ કરુણામયિના ભવત્ ।
તતો ગંડૂષ માત્રં તુ કાલે કાલે પિવન્ જલં ॥
આરાધયામિતાં દેવીં વત્સરાણાં સહસ્રકં ।
તતોપિ યદિ નૈવા ભૂત્તારુણ્યાઃ કરુણામયિ ॥
તદાહમેક પાદેન તિષ્ઠન્નીલા ચલોપરિ ।
પરં સમાધિમાસ્થાય નિરાહારો દૃઢવ્રતઃ ॥
તામેવ કેવલં ધ્યાયન્ જપંસ્તામેવ સર્વદા ।
અતિ વાહિતવાન્ વર્ષ સહસ્રાષ્ટકંમુત્તમં ॥
એવં દશસહસ્રં તુ વર્ષાણા મહમીશ્વરીં ।
કામાખ્યા યોનિમાશ્રિત્ય સમારાધિતવાન્પ્રભો ॥
અથાપ્યનુગ્રહસ્તસ્યાસ્તથાપિ ન હિ દૃશ્યતે ।
અતલ્પજામિદુઃસાધ્યાં વિદ્યામેનાંસુ દુઃખિતઃ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્માલોક પિતામહઃ ।
ઉવાચ સાંત્વર્ય પુત્ર વસિષ્ઠં મુનિનાંવરં ॥
બ્રહ્મોવાચ ॥
વસિષ્ઠવત્સ ગચ્છત્વં પુનર્નીલાચલં પ્રતિ ।
તત્રાસ્થિતો મહાદેવીમારાધય દૃઢવ્રતઃ ॥
કામાખ્યા યોનિમાશ્લિત્ય જપંસ્તુ પરમેશ્વરીં ।
૬૬અ)
અચિરાદ્દેવતે સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
એતસ્યાઃ સદૃશી કાચિદ્વિદ્યા ન હિ જગત્ ત્રયે ।
ઇમાં ત્યક્ત્વા પુનર્વિદ્યામન્યાં કાંત્વં ગ્રહીષ્યસિ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રણમ્ય પિતરં મુનિઃ ।
પુનર્જગામ કામાખ્યા યોનિમંડલસન્નિધિં ॥
તત્ર ગત્વા મુનિવરઃ પૂજા સંભાવ તત્પરઃ ।
આરાધયન્ મહાવિદ્યાં વસિષ્ઠોતિ જિતેન્દ્રિયઃ ॥
અથારાધયતસ્તસ્ય સહસ્રં પરિવત્સરાઃ ।
જગ્મુસ્તારાં મહાદેવીં પાદૈક જાનુવર્તિનઃ ॥
તથાપિતં પ્રતિપ્રીતા યદ્યન્નાભૂન્મહેશ્વરી ।
તદા દોષેણ મહતા પ્રજજ્વાલમુનીશ્વરઃ ॥
તતો જલં સમાદાય તાં સપ્તમુપચક્રમે ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ રુષ્ટમાલોક્યતં મુનિં ॥
ચ ચાલ વસુધા સર્વા સ શૈલવન કાનનાઃ ।
હાહાકારો મહાનાસીદ્દેવી દેવેષુ સર્વતઃ ॥
તતોવભૂવ પુરતસ્તારા સંસારતારિણી ।
વસિષ્ઠસ્તાં સમાલોક્ય શશાપાતીવ દારુણઃ ॥
તતો દેવી વસિષ્ઠેન શપ્તા ન ફલદા ક્વચિત્ ।
ચીનાચારં વિના નૈવ પ્રસીદતિ કદાચન ॥
ઉવાચ સાધક શ્રેષ્ઠમનનીયતુ ધારિણી ।
રોષેણ દારુણમનાકથં મામશયેદ્ભવાન્ ॥
મદીયારાધનાચારં વુદ્ધરૂપી જનાર્દનઃ ।
એક એવ વિજાનાતિ નાન્યકશ્ચન તત્વતઃ ॥
બૃથૈવાયાસ બહુલઃ કાલોયં ગમિતસ્ત્વયા ।
વિરુદ્ધાચાર શીલેન મમ તત્વમજાનતા ॥
તદ્વુદ્ધરૂપિણો વિષ્ણોઃ સન્નિધિં યા હિ સંપ્રતિ ।
તેનો યદિષ્ટાચારેણ મામારાધય સુવ્રત ॥
તદૈવાસુ પ્રસન્નસ્યાં ત્વયિ વત્સ ન સંશયઃ ।
ઇત્યાચારસારતન્ત્રે પ્રથમઃ પટલઃ ॥
શિવ ઉવાચ ॥
તતઃ પ્રણમ્યતાં દેવીં વસિષ્ઠોસૌ મહામુનિઃ ।
જગામાચાર વિજ્ઞાન વાંછયા વુદ્ધરૂપિણં ॥
તતો ગત્વા મહાચીને દેશે સ મુનિ પુંગવઃ ।
દદર્શ હિમવત્ પાર્શ્વે સાધકેશ્વર સેવિતં ॥
૬૬બ્)
નિર્લજ્જઘનભાવેન રૂપયૌવનશાલિના ।
મદિરામત્ત ચિત્તેન વિલાસોલ્લાશતેન ચ ॥
શૃંગારરસવેશેન જગન્મોહનકારિણા ।
ભયલજ્જા વિહીનેન દેવી ધ્યાન પરેણ ચ ॥
કામિનીનાં સહસ્રેણ પરિણારિતમીશ્વરં ।
મદિરાપાન સંજાત રક્તમન્થર લોચનં ॥
દૂરાદેવ વિલોક્યૈનં વસિષ્ઠો વુદ્ધરૂપિણં ।
વિસ્મયેન સમાવિષ્ટઃ સ્મરન્ સંસારતારિણીં ॥
કિમિદં ક્રિયતે કર્મ વિષ્ણુના વુદ્ધરૂપિણા ।
વેદવાદવિરુદ્ધો યમાચારઃ સમ્મતો મમ ॥
ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ।
આકાશવાણી પ્રહાશુમૈવ ચિંતય સુવ્રત ॥
આચારઃ પરમો યો યતારિણી સાધકે મુને ।
એતદ્વિરુદ્ધાચારસ્ય મતે નાસૌ પ્રસીદતિ ॥
યદિ તસ્યાઃ પ્રસાદત્વમચિરેણાભિવાંછસિ ।
એતેન ચીનાચારેણ તદા તાં ભજ સુવ્રત ॥
આકાશવાણીમાકર્ણ્ય રોમાંચિત કલેવરઃ ।
વસિષ્ઠો દંડવદ્ ભૂમૌ પપાતાતીવ હર્ષિતઃ ॥
અથોત્થાયાચિરેણાસૌ કૃતાંજલિપુટો મુનિઃ ।

જગામ વિષ્ણોઃ સ વિધં બુદ્ધરૂપસ્ય પાર્વતિ ॥
અથાસૌ ન સમાલોક્ય મદિરામદવિહ્વલઃ ।
પ્રાહ વુદ્ધઃ પ્રસન્નાત્મા કિમર્થં ત્વમિહાગતઃ ॥
અથ વુદ્ધં પ્રણમ્યાહ ભક્તિ નશ્રો મહામુનિઃ ।
યદુક્ત તારિણી દેવ્યા નિજારાધન હેતવે ॥
શ્રુત્વા તુ ભગવાન્ વુદ્ધસ્તત્વજ્ઞાનમયો હરિઃ ।
વસિષ્ઠં પ્રાહતજ્ઞાનં ચિનાચારેઽધિકારવાન્ ॥
અપ્રકાશ્યસ્તુ તારિણ્યા આચારઃ સર્વદા મુને ।
તવ ભક્તિવસાદસ્મિન્ ન પ્રકાશ્યં કદાચન ॥
બુદ્ધ ઉવાચ ॥
અથાચારવિધિં વક્ષ્યે દેવ્યાઃ સર્વસમૃદ્ધિદા ।
યસ્યાનુષ્ઠાનમાત્રેણ ભવાદ્ધૌનનિમજ્જતિ ॥
સમસ્તશોકશમનમાનંદાદ્ધિ વિવર્ધનં ।
તત્વજ્ઞાનમયં સાક્ષાદ્વિમુક્તિ ફલદાયકં ॥
૬૭અ)
સ્નાનાદિર્માનસઃ સૌચો માનસઃ પ્રવરો જપઃ ।
પૂજનં માનસં દિવ્યં માનસં તર્પણાદિકં ॥
સર્વ એવ શુભઃ કાલોનાશુભો વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
નો વિશેષો દિવારાત્રૌ ન સંધ્યાયાં દિવાનિશિ ॥
વસ્ત્રાસનસ્તાન ગેહ હટ્ટે સ્પર્શાદિ વારિણઃ ।
શુદ્ધિનં ચાચરેદત્ર નિર્વિકલ્પં મનશ્ચરેત્ ॥
નાત્રશુદ્ધ્યાદ્યપેક્ષાસ્તિ ન ચામેધ્યાદિ દૂષણઃ ।
સર્વથા પૂજયેદ્ દેવી યમસ્નાતઃ કૃતભોજનઃ ॥
મહાનિશા શુચૌદેશે વલિમંત્રેણ દાપયેત્ ।
સ્ત્રી દ્વેષો નૈવ કર્તવ્યો વિશેષાત્ પૂજનં મહં ॥
તાસાં નિંદાં પ્રહારં ચ કૌટિલ્યમ પ્રિયં તથા ।
સર્વથા નૈવ કર્તવ્યમન્યથા સિદ્ધિરોધકૃત્ ॥
સ્ત્રિયો દેવાઃ સ્ત્રિયઃ પ્રાણા સ્ત્રિય એવ વિભૂષણં ।
સ્ત્રીકુલેષુ સદા ભાવ્યમન્યથા સ્વસ્ત્રિયામપિ ॥
તદ્ધસ્તરચિતં દ્રવ્યં મહાદેવ્યૈ નિવેદયેત્ ।
મહાચીન ક્રમજતા વેષ્ઠિતઃ સાધકોત્તમઃ ॥
રાત્રૌ યદિ જપેન્મંત્રં દુર્લભં તસ્ય કિં ભવેત્ ।
મહાચીન ક્રમલતા વેષ્ટિતે ન ચ યત્ફલં ॥
તસ્યાપિ ષોડશાંશેન કલા નાર્હંતિ કેશવઃ ।
શવાસનાધિકફલં લતાગેહે પ્રવેશનં ॥
શાશાનાલયમાગત્ય મુક્તકેશો દિગમ્વરઃ ।
મહાચીનક્રમલતાવેષ્ટિતો મુક્તિમાપ્નુયાત્ ॥
જપસ્થાને મહાશંખં નિવેશ્યોર્ધં જપં ચરેત્ ।
દિક્લાનિયમો નાત્ર સ્થિત્યાદિ નિયમો ન ચ ॥
ન જપેત્ કાલનિયમો નાર્ચાદિષુ વલિષ્વપિ ।
સ્વેચ્છાચારોપિ ગદિતઃ પ્રચરેદ્ દૃષ્ટમાનસઃ ॥
કૃતાર્થં મન્યમાનસ્તુ સંતુષ્ટો નિજમાનસે ।
સુગંધિ શ્વેત લૌહિત્ય કુસુમૈરર્ચયેત્ કુલૈઃ ॥
વિલ્વૈઃ કુરુ વકારૈશ્ચ તુલસી વર્જિતઃ શુભૈઃ ।
એકલિંગ શ્મશાને વા શૂન્યાગારે ચતુઃપથે ॥
૬૭બ્)
તત્રસ્થા સાધયેદ્યોગી તારાં ભુવનતારિણીં ।
તારિણી દક્ષિણા કાલી સુંદરી ભૈરવી તથા ॥
મહાચીનક્રમેણેતાઃ સિદ્ધ્યા એવ ન સંશયઃ ।
સુંદરી ભૈરવી દેવ્યાઃ પ્રકારોપીહ વિદ્યતે ॥
તારિણી દક્ષિણા સિદ્ધેર્ન્નૈવ ચીનક્રમં વિના ।
મહાચીન ક્રમાચારઃ પરઃ સાધકસત્તમઃ ॥
તારિણીં પ્રજપન્ વિદ્યાં કુલકોટીઃ સમુદ્ધરેત્ ।
નદંતિ પિતરસ્તસ્ય ગાથાગાયંતિ તે મુદા ॥
અપિનઃ સ કુલે જાતઃ કુલજ્ઞાની ભવિષ્યતિ ।
સ ધન્યઃ કુલવિજ્ઞાની સ કવિઃ સ ચ પંડિતઃ ॥
સ કુલીનઃ સ સુકૃતી સદૃશી સ ચ સાધકઃ ।
સ બ્રાહ્મણઃ સ વેદજ્ઞઃ સોગ્નિહોત્રી સ દીક્ષિતઃ ॥
સ તીર્થપીઠે સન્યાસી સનિરાશી સ સર્વગઃ ।
વ્રતિ સ સોમપાયી સ સ યશસ્વી સ વૈ મનુઃ ॥
સ વૈષ્ણવઃ સવૈ શૈવઃ સ ચ ગાણપતઃ સ્મૃતઃ ।
મહાચીનક્રમાચારૈસ્તારિણીં યઃ સદા ભજેત્ ॥
ઇત્યાચારતમ્ત્રે દ્વિતીયઃ પટલ ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હરેર્વુદ્ધશરીરિણઃ ।
વસિષ્ઠસ્તં પુનઃ પ્રાહ કૃતાંજલિપુટો મુનિઃ ॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
ભગવન્ દેવદેવેશ તત્વજ્ઞાનમયઃ પ્રભો ।
મહાચીન ક્રમાચારઃ કથિતો ભવતા મમ ॥
પ્રધાનસ્ત્વયમેવાસ્તિ મદિરાયોષિદેવ ચ ।
એતયોઃ કિં પ્રધાનં તદ્વ્રૂહિ મે પરમેશ્વર ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ॥
એતસ્મિન્ પરમાચાર તુલ્યમેવ દ્વયં મુને ।
પ્રાધાન્યં યોષિતાં કિંતુ દેવાનાં ચ ન સંશયઃ ॥
યતો હિ યોષિતાં દેહે સ દેવાધિષ્ઠિતા શિવા ।
અતઃ પૂજાસુ સર્વાસુ તાસાં પ્રાધાન્ય મુચ્યતે ॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
વ્રૂહિ દેવવિધાનજ્ઞ સર્વજ્ઞાનમય પ્રભો ।
૬૮અ)
યથા યોષિત્સુ સંપૂજ્યા કૃતા સાધકસત્તમૈઃ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ॥
યોનિપીઠે મંત્રપીઠે યંત્રપીઠે ચ પાર્વતી ।
ત્રિધા ભિન્ના મહામાયા પૂજ્યતે સાધકોત્તમૈઃ ॥
સર્વેષામેવ પીઠાનાં પ્રધાનં યોનિ પીઠકં ।
તત્ર સંપૂજિતા દેવી ઝટિત્યેવ પ્રસીદતિ ॥
અણિમાદ્યષ્ટ સિદ્ધીનાં કારણં પરમં મુને ।
યોનિપૂજા વિધિસમ્યગ્ મમ સર્વાર્થસાધનં ॥
નદી કાપાલિની વેશ્યા રજકી નાપિતાંગણા ।
બ્રાહ્મણી શૂદ્રકન્યા ચ તથા ગોપાલકન્યકા ॥
માલાકારકી વેશ્યા નવ કન્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
અથવા સર્વજંતૂનાં વિદગ્ધા લક્ષણાન્વિતાઃ ॥
આનીયાનુત્તમા ભદ્રામેતેષામેવ નાયિકાં ।
સુંદરી યૌવનોન્મત્તાં નિર્લજ્જાં ચારુહાસિનીં ॥
કૃત્વા દિગમ્વરી તાં ચ ગંધકુંકુમચન્દનૈઃ ।
અનુલિપ્તાં મુક્તકેશીં તતસ્તદ્યોનિમંડલે ॥
ગુરુપંક્તિ સમારાધ્ય પૂજયિત્વા ષડંગકં ।
પીઠે પૂજાં વિધાયાથ તન્મધ્યે પૂજયેચ્છિવાં ॥
તત્ર ચાવાહનં નાસ્તિજવિન્યાસો ન વા મુને ।
ઉપચારૈઃ પૂજયિત્વા અર્ઘ્યં દત્વા તતઃ પુનઃ ॥
જપ્ત્વા લિંગે ભૈરવં ચ પૂજયિત્વા મહેશ્વરં ।
ગંધૈશ્ચ સાક્ષતૈઃ પુષ્પૈર્હોમં કુર્યાદતઃ પરં ॥
ધર્માધર્મૈર્હવિર્દીપ્તે આત્માગ્નૌ મનસાસ્રુચા ।
સુષુમ્ણા વર્ત્મના નિત્યમક્ષવર્તીર્જુહોમ્યહં ॥
સ્વાહાંતો હોમ મંત્રોયં પ્રતિપ્રત્ય હુતિર્મુને ।
પૂર્ણાહુતિં જપાંતે ચ જુહુયાદ મુનામુને ॥
પ્રકાશાપ્સરહસ્તાભ્યામવલંવ્યોન્મની સ્રુચા ।
ધર્માધર્મ ફલાસ્નેહ પૂર્ણે વહ્નૌ જુહોમ્યહં ॥
સ્વાહાંતોયં ભવેન્મંત્રો ઘોરપાતક મુક્તિદઃ ।
૬૮બ્)
પૂજાકાલં વિનાનૈવ પશ્યેચ્છક્તિ દિગંવરીં ॥
પૂજાકાલં વિનાનૈવ સુધાપેયા ચ સાધકૈઃ ।
આયુધા હીયતે દૃષ્ટ્વા પીત્વા ચ પશુતાં વ્રજેત્ ॥
સૌશમન્યાં કુલાચારે બ્રાહ્મણઃ પ્રપિવેત્સુરાં ।
અન્યત્ર કામતઃ પીત્વા પ્રાયશ્ચિત્તી ભવેન્નરઃ ॥
ભાર્ગવેણ પુરા સત્યાં શ્રુત્વા દેવીસ્તુ વારુણીં ।
બ્રહ્માલોક ગુરુઃ સાક્ષાત્ પ્રયયૌ ભાર્ગવાંતિકં ॥
પ્રસમ્નાધાવરચિતાં બ્રહ્માચારામૃત સમાનયો ।
દેવાનામમૃતં બ્રહ્મસ્તદિદં લૌકિકી સુરા ॥
બ્રહ્મજ્ઞાનમયો દેવી કુલાચારેણ જાયતે ।
સૌત્રામન્યાં ચ દેવેન્દ્રસ્તૃપ્યતે સુરયૈવ હિ ॥
સેયં સુરાત્વયા બ્રહ્મન્તસ્યાઃ શાયું પ્રમુચ્યતાં ।
બ્રહ્માણં પ્રણિપત્યાહ તતો સૌ ભૃગુનંદનઃ ॥
મદ્વાક્યં વિફલં નસ્યાત્ત્વદ્વાક્યં ચ પિતામહ ।
અમોઘં ચ કરિષ્યામિ તદર્થં નિયમં કૃતઃ ॥
સૌત્રામસ્ત્યાં કુલાચારે સુરાશાપ વિમુક્તયે ।
મંત્રત્રયં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વૈક મનાપ્રભો ॥
એકમેવ પરંબ્રહ્મ સ્થૂલસૂક્ષ્મમયં ધ્રુવં ।
કચોદ્ભવાં બ્રહ્મહત્યાં તેતતે નાશયામ્યહં ॥
સૂર્યમણ્ડલસંભૂતે વરુણાલય સંભવે ।
અમાવીજમયે દેવી શુક્રશાપાદ્વિમુચ્યતાં ॥
દેવાનાં પ્રણવો વીજં બ્રહ્માન્ યજ્ઞમયં યદિ ।
તેન સંપદ્યતે દેવિ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતુ ॥
ઇત્યુક્ત્વા બ્રહ્મણો ત્રીણિ ભાર્ગવઃ પ્રણિપત્યતં ।
જગામભવનં દેવિ બ્રહ્મા સ્વભવનં યયૌ ॥
બ્રહ્મજ્ઞાની કુલાચારે સુરાપીત્વા સ્ખલન્મુહુઃ ।
પતિતસ્ય તુ તસ્યાંગે લગંતિ યદિરે નવઃ ॥
તાવત્ કાલં રનુસંખ્યં દેવી લોકે મહીયતે ।
પીત્વા પીત્વા પુનઃ પીત્વા પતિત્વા ચ મહીતલે ॥
૬૯અ)
ઉત્થાય ચ પુનઃ પીત્વા પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ।
પીત્વાલિગ કુલાચારે પ્રમદાં યૌવનોન્વિતાં ॥
કોટિ જન્માર્જિતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નાશયેત્ ।
પીત્વા પીત્વા જપિત્વા ચ મુક્તં કોટિ કુલૈઃ સહ ॥
બ્રહ્મલોકે વસેદ્દેવીં સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ।
તત્રૈવ વાપ્તિમાપ્નોતિ ન પુનર્જાયતે ભુવિ ॥
પીત્વા ચ પૂજયેદ્ દેવીમીશત્વં લભતે ધ્રુવં ।
તત્રૈવ લયમાપ્નોતિ પુનર્ન્નૈવ નિવર્તતે ॥
પીત્વાગ્નિ હોત્રે ભૂત્વા ચ ત્રૈલોક્યૈશ્વર્ય ભાજનં ।
જાયતે સાધકઃ શ્રેષ્ટો મહાભોગી મહાસુખી ॥
પીત્વા યોગી ભોજયિત્વા સોહં હંસસ્તતઃ પરં ।
સ્વાહેતિ જાયતે વીરો જીવન્મુક્તોજમત્રયે ॥
ચિરજીવી જરાયુક્તો વિમુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ ।

વલામિતિ વલાંચાપિ સિદ્ધિત્વ સમવાપ્ય ચ ॥
ઇત્યેવં કથિતં તુલ્યં યથા પૂજ્યા દિગંવરી ।
પૂજયિત્વા સકૃદ્દેવીં મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ॥
એવં દેવીમર્ચયિત્વા કિમસાધ્યં જગત્ત્રયે ।
હરો પ્રકુપિતે વાપિ પૂજયિત્વા દિગમ્વરીં ॥
સૃષ્ટિસ્થિતિલયાદીનાં કર્તારો જગદીશ્વરાઃ ।
યોગેભ્યો ઘોરરૂપેષુ પૂજયિત્વા વિમુચ્યતે ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રં દરિદ્રો ધનવાન્ ભવેત્ ।
આરભ્ય શુક્લપ્રતિપદ્યાવત્ પંચદશી ભવેત્ ॥
પ્રત્યહં પૂજયેદ્ યસ્તુ તિથિ સંખ્યા દિગંવરી ।
મંત્રસિદ્ધિર્ભવેત્ તસ્ય સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ॥
વીરસાધન કર્માણિ દુઃખસાધ્યાનિ કેવલં ।
સુસમંસાધનં હ્યેતત્ તવ સ્નેહાત્ પ્રકાશિતં ॥
ગોપનીયં પ્રયત્નેન પુત્રેભ્યોપિ ન દર્શયેત્ ।
ઇત્યેષ કથિતસ્તુભ્યં પૂજાવિધિરનુત્તમઃ ॥
૬૯બ્)
સાધનં સર્વથા ચૈવં ગોપયેન્માતૃજારવત્ ।
ઇત્યાચારસારતમ્ત્રે તૃતીયઃ પટલઃ ॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
કુલેશયાનિ પાત્રાણિ પિશિતાનાં ચ લક્ષણં ।
કુલદ્રવ્યસ્ય નિર્માણં વદ માહાત્મ્યમેવ ચ ॥
અવિધાનેન યત્પાપં સ વિધાનેન યત્ફલં ।
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ વદમે કરુણા નિધે ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ॥
મુને શૃણુ પ્રવક્ષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
તસ્ય સ્મરણમાત્રેણ ત્રિદશૈઃ સમતાં વ્રજેત્ ॥
આધારેણ વિનાભ્રંશો ન ચ તૃપ્યંતિ માતરઃ ।
તસ્માદ્વિધિવદાધારં કલ્પયેત્ કુલનાયકઃ ॥
અથવા વર્તુલાકારં કુર્યાદ્વૃતિ મનોહરં ।
સ્વર્ણરૂપ્યશિલાકૂર્મ કપાલાનાલાંવુ ચ મૃન્મયં ॥
કુલદ્રવ્યં પ્રવક્ષ્યામિ મુને શૃણુ સમાહિતઃ ।
અંભસાં દ્વાદશપ્રસ્થં પ્રસ્થાર્ધ તક્તમેવ ચ ॥
તંડુલાનાં ચતુઃપ્રસ્થં દ્વિપ્રસ્થં પયસસ્તથા ।
મુષ્ટિમાત્રાંકુરં દેયમેકસ્મિન્ યોજયેદ્ઘટે ॥
શીતાદેવહિત સ્થાને સ્થાપયેદ્દિવસ દ્વયં ।
તતો વહ્નૌ સમારોપ્ય યન્માન સદૃશં પચેત્ ॥
અવરોપ્ય પરાશીતામવસ્થા તાં નયેદ્બુધઃ ।
પયપ્રસ્થેન પિષ્ટ્વા તુ હસ્તાભ્યાં મેલયેત્ તતઃ ॥
સમ્યક્ સર્મવ્યતક્રેણ પયસાલોડ્યમેલયત્ ।
એષા પૈષ્ઠીતિ વિખ્યાતા પૂજિતા દેવદાનવૈઃ ॥
કુલપૂજાવિનાસ્વાર્થં યઃ કરોતીહ દુર્મતિઃ ।
પ્રયાતિ નરકં ઘોરમેકવિંશતિભિઃ કુલૈઃ ॥
દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય મુને શાસ્ત્રોક્ત વર્ત્મના ।
ગુરું સ્મરન્પિવન્મદ્યં ખાદન્માંસં ન દોષભાક્ ॥
સેવતો વ્રતસુખાર્થાય મદ્યાદીન્ સ ચ પાતકી ।
પ્રાશયેદ્ દેવતા પ્રીત્યૈ સ્વાભિલાષ વિવર્જિતઃ ॥
૭૦અ)
શ્વપચોપિ કુલજ્ઞાની બ્રહ્મણાદતિ રિચ્યતે ।
યઃ કૌલિકઃ કુલજ્ઞાનં ન પશ્યતિ ન વંદ્યતિ ॥
ધિક્ તસ્ય જીવનં લોકે ધિક્ ધિક્ તસ્ય ચ પૌરુષં ।
તે વંદ્યાઃ પુણ્યકર્મીણસ્તેષાં તાસ્તે ચ યોગિનઃ ॥
યેષાં ચિત્તે ભાગ્યવશાત્ કુલજ્ઞાનં પ્રકાશતે ।
તે વંદ્યાસ્તે મહાત્માનસ્તે કૃતાર્થા નરોત્તમાઃ ॥
યેષામુત્પાદ્યતે ચિત્તે કુલજ્ઞાનમયોદિતં ।
ત્રાસિતાહિ મયા પૂર્વં પશવઃ શાસ્ત્રકોટિભિઃ ॥
કુલધર્મં ન જાનંતિ તત્વજ્ઞાનાભિમાનિનઃ ।
પશુશાસ્ત્રાણિ સર્વાણિ મયૈવ કથિતાનિ વૈ ॥
સ્મૃત્યુક્તરેણ વલમંત્રે ચ મોહનાય દુરાત્મના ।
મહાપશ પ્રયુક્તાનાં તે સ્વવાંછાભિ જાયતે ॥
તેષાં તુ સદ્ગતિર્ન્નાસ્તિ કલ્પકોટિ શતૈરપિ ।
વહવઃ કૌલિકં ધર્મં શ્રુત્વા જ્ઞાનવિત્ સ્વકાઃ ॥
નિંદતીહસુવુદ્ધૈવ પારસ્પર્ય વિમોહિતઃ ॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
મદ્યપાનેન મનુજા યદિ સિધ્યંતિ કેવલં ।
મદ્યપાનરતાઃ સર્વે સિદ્ધિર્યત્ને ચ પારવાઃ ॥
સ્ત્રીસંભોગેન લોકાનાં યદિ મોક્ષો ભવેદિહ ।
સર્વેપિ જંતવો લોકે મુક્તાસ્યુઃ સ્ત્રીનિષેવણાત્ ॥
વુદ્ધ ઉવાચ ॥
અત્ર શૃણૂત્તરં પુત્રકુલધર્મા મહાલયં ।
મોક્ષં દદાતિ ભૂતાનામેતદ્ધર્મ પ્રવર્તિનાં ॥
વૃથાપાનં યત્ ક્રિયતે સુરાપાનં તદુચ્યતે ।
તન્મહાપાતકાયૈવ વેદાદિષુ નિરૂપિતં ॥
વસિષ્ટ ઉવાચ ॥
તન્મુખાચ્છ્રોતુ મિચ્છામિ કુલધર્મં વિશેષતઃ ।
એતસ્ય હિ વિશેષજ્ઞસ્ત્વત્ સમોનાસ્તિકશ્ચન ॥
તસ્ય ધર્મસ્ય માહાત્મ્યં સર્વધર્મોત્તમસ્ય ચ ।
વદમે પરમેશાન યદિ તેસ્તિ કૃપામયિ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ॥
૭૦બ્)
મુને શૃણુ પ્રવક્ષ્યામિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ।
તસ્ય શ્રવણમાત્રેણ યોગિનીનાં પ્રિયો ભવેત્ ॥
શિવબ્રહ્મ ગુહાદીનાં યન્મયા કથિતં પુરા ।
કથયામિ તવસ્નેહાચ્છૃણુષ્વેકાગ્રમાનસઃ ॥
પારંપર્ય ક્રમાયેત મતિગોપ્યં મહદ્ભુતં ।
અકથ્યં પરમાર્થેન તથાપિ કથયામિતે ॥
સર્વેભ્યશ્ચોત્તમા વેદાઃ વેદેભ્યો વૈષ્ણવં પરં ।
વૈષ્ણવાત્ પરમં શૈવં શૈવાદ્દક્ષિણમુત્તમં ॥
દક્ષિણાદુત્તમં વામં વામાત્ સિદ્ધાંતમુત્તમં ।
સિદ્ધાંતાદુત્તમં કૌલં કૌલાત્પરતરં ન હિ ॥
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતમં દેવિ સારાત્સારં પરંતરં ।
મથિત્વા જ્ઞાનમંથેન વેદાગમ મહાર્ણવં ॥
સર્વધર્મ તવજ્ઞાનં સર્વધર્મ સમુદ્ધૃતઃ ।
એકતઃ સકલા ધર્માઃ યજ્ઞાસ્તીર્થ વ્રતાદયઃ ॥
એકતઃ કુલધર્મોયં સર્વયજ્ઞાધિક પ્રિયે ।
પ્રવિશંતિ યથા નદ્યઃ સિંધૌ નવશતોમિતઃ ॥
તથૈવ સમયા સર્વે પ્રતિષ્ઠાઃ કુલમેવ હિ ।
યથા હસ્તિ પદે લીનં સર્વપ્રાણિ પદં ભવેત્ ॥
દર્શનાનિ ચ સર્વાણિ કુલ એવ તથા મુને ।
યથા મરતરંગિણ્યા ન સમાઃ સકલાપગાઃ ॥
તથૈવ સમયાઃ સર્વે કુલધર્મેણનો સમાઃ ।
મેરુ સર્ષપયોર્યદ્વત્ સૂર્ય ખદ્યોતયોર્યથા ॥
તથાસ્ય સમયસ્યાસ્ય કુલસ્ય મહદંતરં ।
અસ્તિ ચેત્ જ્ઞાનવાન્ કશ્ચિન્ મત્સમો ભુવિમાનવઃ ॥
તથૈવ કુલધર્મેણ સમોસ્તિ ભુવન ત્રયે ।
જન્મભિર્વહુભિર્ધ્યાનાત્ તપોભિર્મુનિસત્તમ ॥
મોક્ષં લભંતે તુ વુધા જીવન્મુક્તાસ્તુ કૌલિકાઃ ।
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં સત્યમેવ ન સંશયઃ ॥
વહુના કિમિહોક્તેન શૃણુત્વમવધાનતઃ ।
ન કૌલેન સમો ધર્મઃ સત્યમેતદ્વદામિતે ॥
૭૧અ)
યોગીચેન્નૈવ ભોગી સ્યાદ્ ભોગી ચેન્નૈવ યોગવાન્ ।
યોગભોગાત્મકં કૌલં તસ્માત્ સર્વાધિકં ત્વિદં ॥
ઇત્યાચારસારતન્ત્રે ચતુર્થઃ પટલઃ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ॥
સમયાષ્ટકં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વૈક મહામુને ।
યેન વિજ્ઞાનમાત્રેણ સિદ્ધિર્ભવતિ સાધકઃ ॥
ઘાતયેદ્ ગોપયેદ્ વાપી નિંદયેન્ ન વિલોકયેત્ ।
પૂજયેદ્ ભાવયેચ્ચૈવ વર્જયેન્ ન જુગુપ્સયેત્ ॥
કામં ક્રોધઃ સમાત્સર્યં વિકારં ચેન્દ્રિયોદ્ ભવં ।
નિદ્રાં લજ્જાં દૌર્મનસ્યં ઘાતયેદષ્ટક પ્રિયે ॥
મંત્રમુદ્રાક્ષ સૂત્રસ્તુ યોગિની વીરસંભવં ।
ભૈરવાગમમાચારમેતત્ સર્વં તુ ગોપયેત્ ॥
દેવં ગુરું સુરાં વિદ્યાં સાધકં યોષિતાં તથા ।
શુભાશુભં કર્મચિરં નિંદયેન્ નૈવ કદાચન ॥
કન્યાશક્તિ પશુક્રીડાં નગ્નસ્ત્રીં પ્રકટસ્તનીં ।
દ્યૂતવિગ્રહ પાપાર્થી કુલીનં ન વિલોકયેત્ ॥
ગુરું દેવી તથા સાધુ ન શક્તિ ચાત્મમવ્યયં ।
શક્તિ તત્સાધિકાન્ સર્વાન્ પૂજયેચ્ચ પ્રયત્નતઃ ॥
ગુરોર્વાક્યોપદેશં ચ સદ્દત્તતીર્થ દેવતાઃ ।
સ્વધર્મં ચ કુલાચારં સદા તત્વેન ભાવયેત્ ॥
અગમ્યાગમનં ચૈવ ધૂર્તગોષ્ઠીં ચ ચંચલં ।
અનૃતં પાપગોષ્ટી ચ વર્જયેત્ સિદ્ધસાધકઃ ॥
વિણ્મૂત્રં શોણિતં ક્લેદં હીઇનાંગો પિશિતં સુરાં ।
કપાલહરણં ચૈવ અષ્ટૌ નૈવ જુગુપ્સયેત્ ॥
ઇત્યેવં સમયાચારં યઃ કરોતીહ સાધકઃ ।
યદ્વા ન લભતે વસ્તુ તત્રાસ્તિ ભુવનત્રયે ॥
શ્રીદેવ્યુવાચ ॥
દેવ દેવ મહાદેવ જગત્પ્રલયકારક ।
કુલાચારેણ મંવામ્વૈ કથં સિદ્ધિર્ભવેત્ પ્રભો ॥
યદિ તન્મદિરાપાનં યત્ પરસ્ત્રી નિષેવનં ।
અધર્મકરણાચ્છિદ્ધિ સર્વં મે સંશયં પ્રભો ॥
૭૧બ્)
શિવ ઉવાચ ॥
સાધુ પૃષ્ટોઽસ્મિ દેવેશિ કથયામિ શૃણુષ્વ મે ।
પુરા દારુવને રમ્યે મુનયઃ સાધકાઃ પરાઃ ॥
પરસ્ત્રિયં ધર્ષયંતિ મદ્યં ખાદંતિ નિત્યશઃ ।
તં દૃષ્ટ્વાનુચિતં કર્મ બ્રહ્મામાંસમુપસ્થિતઃ ॥
દેવદેવ મહાદેવ સૃષ્ટિસ્થિતિલયાત્મક ।
એતદારુવને પાયાન્મદ્યપાનરતાસ્તથા ॥
પરસ્ત્રીયં ધર્ષયંતિ મદ્યં ખાદતિ મોહિતાઃ ।
દિગંવરાશ્ચ મુંડાશ્ચ ગતિરેષા કથં ભવેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મવચઃ શ્રુત્વા તમુવાચ અહં પ્રિયે ।
પિતામહ ન જાનાસિ ચીનાચારક્રમં ભવાન્ ॥
ઉગ્રતારાં મહાવિદ્યામેતે નિત્યં જયંતિ હિ ।
પૂજયંતિ ચ તામેવ ચીનાચારપરાયણાઃ ॥

સાધકાઃ સર્વ એવેતે મહાકૌલા મહાશયાઃ ।
જીવન્મુક્તિં ગતાઃ સર્વે દેવી ભક્તિપરાયણાઃ ॥
પરસ્ત્રીધર્ષણાચ્ચૈવ મદ્યપાનાચ્ચ નિત્યશઃ ।
અશ્વમેધાદપ્યધિક લભંતે ફલમુત્તમં ॥
એતાસ્તુ નિંદન્મોહાચ્ચ મહાપાતક વાત્મવાન્ ।
ઇતો દૂરં પ્રયાહિત્વં ન માં સ્પૃશ પિતામહ ॥
ઇત્યૈવ મુક્તસમયા બ્રહ્માલોક પિતામહઃ ।
પરં વિસ્મયમાપન્નઃ સંશયા વિષ્ટમાનસઃ ॥
કિમિદં શંભુના પ્રોક્તં વેદાચારવહિષ્કૃતં ।
ઇતિ સંચિંતયન્ મૌનં પ્રાયપંકજસંભવઃ ॥
તતો વૈકુણ્ઠમાસાદ્ય શ્રીવિષ્ણું પરમેશ્વરં ।
કૃતાંજલિ પુટો ભૂત્વા સર્વમેવમુવાચસઃ ॥
દેવદેવ મહાવિષ્ણો સંસારસ્થિતિ કારક ।
છિંધિ મે સંશયં દેવ મહાંતં મનસિ સ્થિતં ॥
ત્વદન્યઃ સંશયસ્યાસ્યચ્છેત્તા કશ્ચિન્ન વિદ્યતે ।
તીર્થપર્યટનાયદ્યદ્ગતં દારુવનં મયા ॥
૭૨અ)
તત્ર સર્વે મુનિગણાઃ પરસ્ત્રીધર્ષણે રતાઃ ।
મદિરાપાનસંજાત સદા ઘૂર્ણિતલોચનાઃ ॥
રમમાની પરસ્ત્રીભિર્નિર્લજ્જા સર્વ એવ હિ ।
એવં તાન્ સુદુરાચારાન્ દૃષ્ટ્વા કૈલાસવાસિનં ॥
મહાદેવમવોચં તત્ સર્વમેવ દયાનિધે ।
પાપાચારાનપિ મુનીન્ પ્રસંશં સ મહેશ્વરઃ ॥
શ્રદ્ધયા પરયાવિષ્ટસ્તાનુદ્દિશ્ય પુનઃ પુનઃ ।
ઉવાચ સાધવસ્તે વૈ જીવન્મુક્તો મહાશયાઃ ॥
તાન્નિંદિત્વા મહાપાપ જજુઃ દૂરમિતો યતઃ ।
તતો હં વિસ્મયાવિષ્ટઃ પ્રાપ્તસ્ત્વાં જગદીશ્વર ॥
એતન્મે સંશયં છિંધિ ચેત્ કૃપામપિ વર્તતે ।
એવં સ બ્રહ્મણા પ્રોક્તા વિષ્ણુઃ સર્વેશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥
ભક્ત્યા પરમયાયુક્તસ્તાન્ મુનીન્પ્રણતામ્યહં ।
ઉવાચ ચ વિધાતારં તત્વજ્ઞાનમયં વચઃ ॥
ત્વયા દારુવને દૃષ્ટ્વા મુનયો યે પિતામહઃ ।
તારામારાધયંતે તુ સર્વે સાધકસત્તમાઃ ॥
પરસ્ત્રિયં ધર્ષયંતિ મદ્યં ખાદંતિ નિત્યશઃ ।
નિર્વાણંતે તુ યાસ્યંતિ ભગવત્યાઃ પ્રસાદદઃ ॥
ચીનાચારં સમાશ્રિત્ય મુનયસ્તે મહાશયાઃ ।
તત્વજ્ઞાનમયા સર્વે વિહરંતિ મહીતલે ॥
ત્વમાશુગચ્છ તત્રૈવ તાન્ પ્રસાદય પદ્મજ ।
તેષુ વ્યષ્ટિષુ ભવતો બ્રહ્મત્વમપિ યાસ્યસિ ॥
મહાદેવેન યત્ પ્રોક્તં તસ્ય મે તન્ન સંશયઃ ।
આવયોસન સંસ્પૃશ્ય સાધકાન્યો વિનિન્દતિ ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
તતો વિષ્ણું પ્રણમ્યાસૌ પરમેષ્ઠી ત્વરાન્વિતઃ ।
ગત્વા દારુવનં સર્વાન્ પ્રણનામ મુનીશ્વરાન્ ॥
તુષ્ટાવ પરયા ભક્ત્યાસ્તત્રૈર્વહુ વિધૈરપિ ।
તેષાં પ્રસાદય માસાદ્ય કૃતકૃત્યો ભવદ્વિધિઃ ॥
૭૨બ્)
શ્રીદેવ્યુવાચ ॥
મહાચીન ક્રમાચારં તતો વુદ્ધાદિ વાશુ ચ ।
વસિષ્ઠઃ સ કિમકરોત્તન્મે વ્રૂહિ મહેશ્વર ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
મહાચીન ક્રમાચાર તતો વુદ્ધ્યાદિ વાપ્યસઃ ।
નીલાચલં સમાસાદ્ય કુલાચાર પરાયણઃ ॥
તતોક્ષમાલાં યુવતીં ચાંડાલીનુ મયેન્મુનિઃ ।
જપન્ સંસાધયામાંસતારાં મુક્તિ પ્રદામિમાં ॥
મદિરાભિપાનમત્તાભિર્મદિરા મદઘૂર્ણિતઃ ।
તારામારાધયામાસ કૃત કૃત્યો ભવત્ તદા ॥
સાક્ષાદ્ભૂતા મહાદેવી તારા સંસારતારિણી ।
તમુવાચ વસિષ્ઠત્વં વરાન્વૃણુ યથેપ્સિતાન્ ॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥
તારે દેવિ જગન્માતઃ જ્ઞાનવિજ્ઞાનદાયિનિ ।
વરમેવ વૃણેત્વન્નઃ પ્રસન્ના દેહિ હિમે શિવે ॥
મહાચીન ક્રમાચારૈર્યસ્ત્વાં સંપૂજયિષ્યતિ ।
સર્વદા તસ્યાર્ચકસ્ય સાક્ષાત્વં હિ ભવિષ્યસિ ॥
શ્રીદેવ્યુવાચ ॥
ચીનાચારેણ યઃ કશ્ચિત્ તારાં માં પૂજયિષ્યતિ ।
સ મે પુત્ર તયાગત્ય સત્યં સત્યં ન સંશયઃ ॥
ઇહ ભોગાન્ વરાન્ ભુક્ત્વા બૃહસ્પતિરિવાપરઃ ।
અંતે યાસ્યતિ મત્પાર્શ્વં યત્ર મે ગણનાયકઃ ॥
રૂપયૌવનસંપન્નો રુદ્રકન્યાગણૈઃ સહ ।
વિહરિષ્યંત્યસૌ વીરો યાવચ્ચંદ્રાર્કતારકં ॥
તવાપિ ભવિતા વત્સ યોગ સિદ્ધિરનુત્તમા ।
અણિમાઃ સિદ્ધયસ્ત્વં મે ભવિષ્યંતિ નિરંતરં ॥
ઇતિ લબ્ધવરસ્તસ્યા વસિષ્ઠોસૌ મહામુનિઃ ।
નક્ષત્રલોકમાસાદ્ય અદ્યાપિ દ્યોતતે દિવિ ॥
એષતે કથિતો દેવિ ચીનાચારઃ સુદુર્લભઃ ।
સમાચરન્ સાધકેન્દ્રો ભુક્તિમુક્તિં ચ વિંદતિ ॥
એતત્ સર્વં પ્રયત્નેન ગોપિતવ્યં ત્વયા પ્રિયે ।
૭૩અ)
યથા હ્યન્યો ન લભતે તથાર્પં ચ મહેશ્વરિ ॥
સ્વયોનિરિવ દેવેશિ ગોપ્તવ્ય પશુસન્નિધૌ ।
યો ભક્તઃ સાધકો જ્ઞાની તસ્મૈ વક્તવ્યમેવ હિ ॥
ઇત્યાચારસારતન્ત્રે પંચમઃ પટલઃ ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યં શૃણુ પાર્વતિ ।
યોનિમણ્ડલમાસાદ્ય મૂલમંત્ર જપેત્ તુ યઃ ॥
ષણ્માસે સિદ્ધિમાપ્નોતિ વિનાહોમાર્ચનાદિભિઃ ।
યોનિમુદ્રાં વિજાનાતિ મૂલવિદ્યાં શૃણોતિ યઃ ॥
તસ્યા ચિરાદષ્ટ સિદ્ધિસ્તન્નાતિ યન્ન સાધયેત્ ।
યદિ ભાગ્યવસાદેવ યોનિમુદ્રાં વિલોકયેત્ ॥
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ મનસા જપમાચરેત્ ।
ભગરૂપા મહાદેવી યોગિની યોનિરૂપિણી ॥
તસ્માદ્યત્નેન મંત્રજ્ઞો મહામુદ્રા સમર્પયેત્ ।
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં મંગલે શનિવાસરે ॥
યોગિની કુરુ વંદૈશ્ચ સંસ્થિતા યોનિમંડલે ।
યોનિમંડલ તત્વજ્ઞઃ કુલદ્રવ્યપરાયણઃ ॥
સ રુદ્ર ઇતિ વિજ્ઞેયઃ સર્વશાસ્ત્રેષુ નિશ્ચિતં ।
યોનૌ પૂજાં નાચરંશ્ચ માંસં મધ્યે તથા મધુ ॥
કુલદ્રવ્યાણિ ચૈતાનિ ભક્ષયેત્ કુલકૌલિકઃ ।
મદિરાનંદ સાનંદો માંસમુદ્રાશનોનવા ॥
પંચતત્વં ન સેવેત સ કથં કુલકૌલિકઃ ।
મદ્યં માંસં તથા મત્સ્યં મુદ્રાં મૈથુન કર્મ ચ ॥
ન સેવતે યદા દેવી સ કથં કુલકૌલિકઃ ।
પંચતત્વં વિનાનાસ્તિ શક્તીનાં ભુક્તિ મુક્તિષુ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પંચતત્વં નિવેદયેત્ ।
દેવીં સંપૂજયિત્વા તુ તસ્યાં સંભક્ષયેન્ નરઃ ॥
નિષેવ્ય પંચતત્વાનિ સર્વદાનંદમાનસઃ ।
કુલજ્ઞાનાં મેલનેન વિહરેત્ કુલભૈરવઃ ॥
૭૩બ્)
સંસ્થાપ્યમામે કુલજાં કુલપૂજારતો ભવેત્ ।
દેયં તસ્મૈ મદ્યમાંસં ખાદ્યં તન્મુખતઃ પ્રિયે ॥
પ્રવિશ્ય યોનિમુદ્રાં ચ જપેન્ મંત્રમનન્યધીઃ ।
આત્માનં ભૈરવં મત્વા યોનિં ભગવતીં તથા ॥
ભૈરવાચર સંપન્નઃ પ્રવિશેદ્યોનિ મંડલે ।
આલિંગ્ય યુવતીં ગાઢં સંચુંવ્યાધરમેવ ચ ॥
દંતક્ષતં નખાઘાતં તત્ર તત્ર વિનિર્દિશેત્ ।
કુલોદ્ભવેન દ્રવ્યેણ પૂજયેત્ તર્પયેચ્ચયઃ ॥
સ એવ સાધકજ્ઞાની કુલજ્ઞાની ન સંશયઃ ।
યદિ ગચ્છેદ્ ભગવતિ કપટં ચૈવ કારયેત્ ॥
દેવી ગુણવતી તસ્ય સર્વં નાશયતિ ધ્રુવં ।
યા શક્તિઃ સા મહાદેવી કેવલાનંદરૂપિની ॥
તદ્યોગે નૈવ મુક્ત સ્યાત્ સાધકો વીરરૂપધૃક્ ।
ઇતિ જ્ઞાત્વા જપેદ્ વિદ્યાં કેવલં ભાવતત્પરઃ ॥
જાતિ સ બન્ધ વુદ્ધિં ચ ન કદાપિ ચ સાધકઃ ।
ચિંતયેત્ તં ચ દેવેશિ નરકં પ્રતિપદ્યતે ॥
ઉચ્છિષ્ટં ભક્ષયેત્ તાસાં દદ્યાન્નોચ્છિષ્ટમેવ હિ ।
શક્ત્યુચ્છિષ્ટં પિવેદ્ દ્રવ્યં વીરોચ્છિષ્ટં તુ ચર્વણં ॥
શક્તિવીર પ્રસાદેન કિન્ન સિધ્યતિ ભૂતલે ।
આનંદપૂર્ણ હૃદયો વિહરેત્ કુલભૈરવઃ ॥
રક્તચંદનદિગ્ધાંગસ્તાંવૂલપૂરિતાનનઃ ।
રક્તમાલ્યાંવરધરો રક્ત કોપીણ ભૂષણઃ ॥
શક્તિમાકૃષ્ય યત્નેન કુલાચારરતો ભવેત્ ।
તસ્માદ્ યત્નેન મંત્રજ્ઞો તાવચ્છક્તિ પરાયણઃ ॥
એવં તંત્રં ચ મંત્રં ચ ગોપયેન્ માતૃજારવત્ ।
મોહાત્ પ્રકાશાદચિરાદધોયાતિ ન સંશયઃ ॥
ઇત્યાચારસારતન્ત્રે રહસ્યકથને ષષ્ઠઃ પટલઃ ॥
શ્રીદેવ્યુવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ મહાકારુણિક પ્રભો ।
યોગિનીનાં સદાસેવ્યં કૌલાનાં વલપુષ્ટિદં ॥
૭૪અ)
મનશ્ચાંચલ્ય હરણં કિં સમાધિ ફલપ્રદં ।
વદસ્વ તદ શેષેણ યદ્યહં તવ વલ્લભા ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
અકથ્યતે તચ્ચાર્વંગિ દેવાસુર નરેષ્વપિ ।
કથયામિ તવ પ્રીત્યા ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મહત્ ॥
શ્રુત્વા ત્વયાપિ ગોપ્તવ્યં યત્નેન પશુસંકટે ।
વલો નામ મહાનાસીદસુરાવલવાન્ પુરા ॥
જિત્વા સુરગણાન્ સર્વાનિન્દ્રોભૂત્ સ્વયમેવ સઃ ।
તતઃ પલાયિતાઃ સર્વે ભયોદ્વિગ્ના દિવૌકસઃ ॥
પુરંદરઃ પુરોધાનં મંત્રયિત્વા સુનિશ્ચિતં ।
નાન્યોસ્તિ તસ્માદસ્માકં ત્રાતા શ્રીમધુસૂદનાત્ ॥
ઇતિ સંચિંત્ય સર્વે તે પ્રયયુઃ પરમેશ્વરં ।
સંસ્તૂયમાનમૃષિભિઃ સિદ્ધકિન્નરસેવિતં ॥
તાં દૃષ્ટ્વા પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રણમેદ્ દણ્ડવદ્ભુવિ ।
ઊચુઃ પ્રાંજલ યશ્ચૈતે દેવાઃ શક્ર પુરોગમાઃ ॥
નમોસ્તુ હરયે તુભ્યં સર્વદુઃખં ચ હારિણે ।

સુરાણામાર્તિનાશાય સર્વેશાય નમો નમઃ ॥
નમસ્ત્રિમૂર્તયે તુભ્યં સૃષ્ટિસ્થિત્યંત કારિણિ ।
ગુણાતીતાય શુદ્ધાય પરતોપિ પરાય ચ ॥
સર્વાત્મને નનસ્તેસ્તુ સર્વશક્તિ યુતાયતે ।
સર્વજ્ઞાય સર્વલોકસાક્ષિણે ઇતિ સ્તુત્વા ॥
સકલં તદ્વૃત્તાંતં નિવેદય શરણં ગતાઃ ।
સર્વે ત્રાહિ નસ્તં નિહત્ય ચ દુરાચારો વલમુખા યથાયાત્ય ચિરણતે ॥
રક્ષા સ્માકં ચ શક્રસ્ય તથા કર્તુત્વ મર્હસિ ।
શ્રુત્વેદં વચનં તેષામિદમાહ પુરંદરં ॥
વૃત્તાંતમેતજ્જાનામિ વલસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ ।
બ્રાહ્મણા સમયા વાપિ ન સ વધ્યઃ શિવેન વા ॥
ત્વયિ વધ્યઃ સ ભવિતા સ દુરાત્માન સંશયઃ ।
એતત્ સર્વં મહેશાય નિવેદય પુરંદરઃ ॥
સ એવ ભગવાન્ સર્વમેતજ્જાનાતિ શંકરઃ ।
તાવત્ તિલષિતે સર્વં સ વિધાસ્યાતિ ગમ્યતાં ॥
૭૪બ્)
પ્રસાદ્યતાં ચ યત્નેન ત્વયાસૌ ભક્તવત્સલઃ ।
અથ પ્રણમ્ય શક્તસ્ત્વં સ માયાતો મમાંતિકં ॥
આગત્ય શુદ્ધભાવોસૌ પ્રણમ્ય ચ કૃતાંજલિઃ ।
તુષ્ટુવે વિવિધૈસ્તોત્રૈર્ભક્તિ ગદ્ગદભાષિતં માધ્યાનોપરતમીશ્વરં ॥
સ્તોત્ર પાથૈર્વહુવિધૈ મનુદ્ભવનિનાદિતૈઃ ।
મહદ્ભિઃ પરિતો જ્ઞાતં સર્વતદેવ શેષતઃ ॥
અસ્ય વધ્ય સવલોદુરાત્માસૌ ભવિષ્યતિ ।
સ વિધ્ય ભેદ્વિજ્ઞાય શક્રમાહૂય સન્નિધિં ॥
તસ્મૈ તત્પરમં જ્ઞાનં દત્વારોચ્ મિદં વચઃ ।
ત્રૈલોક્યવિજયાજ્ઞાં એતત્ ત્રૈલોક્ય દુર્લભં ॥
અશેષપાપશમનં પરાત્મા સ્વપ્રકાશકં ।
અખંડાનંદનિલયમદ્વૈતપરમાસ્પદં ॥
મનસ્થૈર્યઃ કરં રોગ શોકસંતાપનાશનં ।
વલપુષ્ટિકરં સમ્યક્ યોગસિદ્ધિકરં મહત્ ॥
નિષેવ્યતામિયં સંવિત્ સ્થીયતાં ચ મતાંતિકે ।
તતો ગત્વા વત્સરાંતે સ વલે જેષ્યતે ત્વયા ॥
ઇત્યેમુક્ત સમયા પ્રાંજલિશ્ચેદમવ્રવીત્ ॥
શક્ર ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ સર્વજ્ઞ સર્વતત્વવિત્ ।
વિધિનાકેન સેવ્યોયં કો વા મંત્રવિશોધને ॥
તર્પણસ્વીકૃતૌ મંત્રઃ સવિદે કૃપયા વિભો ।
સર્વમેતદશેષેણ સાંગોપાંગ વદસ્વ મે ॥
શ્રીશિવ ઉવાચ ॥
શૃણુ શક્ર મહાભાગ સર્વમેતદ્ વદામિ તે ।
શ્રુત્વા ગોપય યત્નેન તદેવાચર નિત્યશઃ ॥
ત્રૈલોક્યવિજયાક્ષ્યાપાનામાનિ પ્રથમ ક્રમાત્ ।
કથયામિ તવ સ્નેહાદતિ ગુપ્તાનિ સર્વતઃ ॥
ત્રૈલોક્યવિજયા સિદ્ધિમાસોથ શુદ્ધિમૂલિકા ।
જ્ઞાનં ચ સમ્વિદા શ્યામા ભંગા ગંજારશાયણા ॥
યોગદા યોગસંસેવ્યા યોગમાર્ગાપ્રદર્શિની ।
બ્રહ્માણી બ્રહ્મસંભૂતા બ્રહ્માનંદપ્રદાયિની ॥
વાગ્દેવતા વશંકરી વિજયા વિજયપ્રદા ।
૭૫અ)
સમાધિરિવદાજ્ઞાન નાશિનીત્વેકવિંશતિઃ ॥
શ્વેતરક્તપીતકૃષ્ણપુષ્પભેદૈશ્ચતુર્વિધા ।
શ્વેતપુષ્પ બ્રાહ્મણી સા ક્ષત્રિયા રક્તપુષ્પિકા ॥
પીતપુષ્પા તુ વૈશ્યા સા શૂદ્રા તુ કૃષ્ણપુષ્પિકા ।
આકૃષ્ણમ્પત્રાણ્યે તેષા સ વિજાનીયા પ્રયત્નતઃ ॥
ભર્જિતાનિ ઘૃતેનૈવ ચૂર્ણિતાનિ શિલાતલે ।
ત્રિકટુ ત્રિફલા શૃંગી કુષ્ટં ધન્યાક સૈંધવં ॥
શઠી તાલી સ પત્રં ચરૂક્કલં નાગકેસરં ।
યવાની દ્વયમેથી ચ જીરકત્વયમેવ ચ ॥
એતાનિ સમભાગાનિ રૌદ્રશુષ્કાનિ ચૂર્ણયેત્ ।
ગૃહીત્વા ચૂર્ણમેતેષાં સંવિચ્ચૂર્ણં તુ તત્સમં ॥
ઉયે ચ સમં દત્વા સિતાતન્મિશ્રયેદ્ ગુડં ।
મિશ્રયિત્વા ચતુર્થાંશ સમં મધુ ઘૃતં તથા ॥
પુનઃ શિલાતલે પિષ્ટ્વા ત્રિષુગંધો પ્રવર્તયેત્ ।
સ્વર્ણાદિ પાત્રે પુરતઃ સ્થાપયિત્વા તતઃ ક્રમાત્ ॥
ચતુર્ભિર્મનુભિસ્તાસાં શોધનં ચ સમુચ્ચરેત્ ।
નિવેશ્ય તત્ર પાલ્યગ્નં યથાવિધિ વિશોધયેત્ ॥
ઓં સમ્વિદે બ્રહ્મસંભૂતે બ્રહ્મપુત્રિ સદા નઘે ।
ભૈરવાનાં ચ તૃપ્ત્યર્થં પરિત્રા ભવ સર્વદા ॥
ઓં બ્રાહ્મણ્યૈ નમઃ સ્વાહા ॥ બ્રાહ્મણી શોધનમનુઃ ॥
ઓં સિદ્ધિમૂલિ ક્રિયે દેવિ હીનવોધ પ્રવોધિનિ ।
રાજાપ્રજાવશકરી શત્રૂકંઠ ત્રિશૂલિની ॥
ઓં ક્ષત્રિયાયૈ નમઃ સ્વાહા ॥ શોધયેદ પરા તતઃ ॥
અજ્ઞાને ધનદીપ્તાગ્ને જ્વાલાગ્નિ બ્રહ્મરૂપિણી ।
આનંદસ્યાહુતિ પ્રીતિં સમ્યક્ જ્ઞાનં પ્રયચ્છમે ॥
ઓં હ્રીં વૈશ્યાયૈ નમઃ સ્વાહા ॥ શૂદ્રાં શોધયેત્ તતઃ ॥ ઓં નમસ્યામિ
યોગમારર્જપ્રદર્શિની ॥
ત્રૈલોક્ય વિજયે માતઃ સમાધિ ફલદા ભવ ॥
ક્લીં શૂદ્રાયૈ નમઃ સ્વાહા ॥ ઓં અમૃતે અમૃતોદ્ભવે અમૃતવષિણિ ॥
૭૫બ્)
અમૃતમાકર્ષયાકર્ષસિદ્ધિં દેહિ અમુકંમેવ વશમાનય સ્વાહા ॥
ઇતિ પઠિત્વા તત્ર આનંદભૈરવાનંદભૈરવ્યોર્મંત્રવયત્ ॥
શિવસોમો માતૃકાંતં કાલભૂવરુણાનના ।
વામકર્ણસમાયુક્તં વાયુમૂર્ધેન્દુ સંયુતં ॥
અનંદભૈરવાયેતિ શિખામંત્રં તતો વદેત્ ।
આનંદભૈરવાપ્યા તુ માનંદ ભૈરવીં શૃણુ ॥
પૂર્વવદ્વીજમાલિખ્ય ચંદ્રં હિત્વાદિમંલયેત્ ।
કર્ણે વામાક્ષિ સંયોજ્ય સુધા દેવ્યૈ દૃશોઃ * * ॥
મૂલમંત્રં સપ્તવારં તસ્યોપરિ નિયોજયેત્ ।
આવાહન્યાદિ મુદ્રાં ચ ધેનુ યોની તતઃ પરં ॥
દિગ્વંધનં છોટિકાભિઃ તાલત્રયપુરઃસરં ।
દિવ્યદૃષ્ટ્યા તથા પાર્ષ્ણિઘાતૈર્વિઘ્નાન્ વિઘાતયેત્ ॥
સાયુધા તર્પયેદ્ બ્રહ્મરંધ્રે મૂલં જપન્મનું ।
ગુરું પદ્મસહસ્રારે તથા સંકેતમુદ્રયા ॥
ત્રિધા વા તર્પયેદ્ ભક્ત્યા સકૃદ્વાપિ નિજેચ્છયા ।
પરમાખ્યં ગુરું તત્ર પરાપર ગુરું તતઃ ॥
તંત્રેણાનંદભૈરવ્યોસ્તર્પયેચ્ચ મનું સ્મરન્ ।
હૃદયે તર્પયેદ્ દેવીં મૂલેન તત્વમુદ્રયા ॥
સમ્વિદાત્રિ સકૃદ્વાપિ તિલમુદ્ગપ્રમાણયા ।
ઐં ઐં વદ ૨ વાગ્વાદિનિ મમ જિહ્વાગ્રે સ્થિરી ભવઃ સર્વં સત્વરવશંકરિ
સ્વાહા ॥ ઇત્યકૌ જુહુયાન્ મુખે । મુખામૃતેરદિચૈને સ્વીકુર્યાત્ તતઃ ॥
દુગ્ધાં તુ ઘૃતમાધ્વીકસૈ કરૈર્નવલેન વા ।
સિતયાથ ગુદેનાપિ પંકેન કદલેન વા ॥
યદ્યદ્વા મધુરં દ્રવ્યં પક્વામ્રં પનસાદિકં ।
તેન સર્વેણ વિજયાં સ્વીકુર્યાત્ સાધકોત્તમઃ ॥
દુગ્ધ યોગેન વિજયા કેવલાનંદદાયિની ।
મહાતેજસ્કરી ચક્ષુર્દોષાદિ વિનિવારિણી ॥
ઘૃતેન મેધામાધત્તે વાગ્દેવી વશકારિણી ।
પ્રતિભા મુત્તમાધત્તેધિષણાં ચાતિ નિર્મલં ॥
૭૬અ)
કફદોષાનશેષાંશ્ચ મધુના સહ નાશયેત્ ।
સૈંધવેન મહાવહ્નિ પ્રદાસ્યાલ્લવણેન ચ ॥
સિતયાથ ગુડેનાપિ શૂલામ્લ પિત્તનાશિની ।
અતિસારોપશમની શ્વાસકાશ પ્રમર્દિની ॥
આમવાત સમુદ્ભૂત ગ્રહણી વિનિવારિણી ।
સર્વૈર્વા મધુરૈર્યુક્તા સર્વામયવિનાશિની ॥
વલપુષ્ટિપ્રદા ચૈવ મધુરસ્વરદાયિની ।
જ્ઞાનવિજ્ઞાનદા નિત્યં શીલમાર્ગપ્રકાશિની ॥
વહુનાત્ર કિમુક્તેન કેવલાચિત્ પ્રકાશિની ।
પ્રકાશિતા તવ સ્નેહાત્ સર્વમાનવેષુ ગોપિતા ।
અથ સ્વીકૃત્ય સંચિંત્ય સહસ્રારે ગુરું યજેત્ ॥
પાદુકામંત્રમુચ્ચાર્ય ચતુર્થ્યંતં નિવેદયેત્ ।
પંચભૂતોત્થ વીજૈશ્ચ ગંધાદિ પંચકં દિશેત્ ॥
પ્રણમે દંડવદ્ભૂમૌ જપ્ત્વા શ્રીગુરુપાદુકાં ।
ઇષ્ટદૈવત્વતન્મંત્રં પ્રજપન્ વિહરેત્ કૃતી ॥
એવમદ્યાત્ તતઃ શક્ર પ્રત્યહં વત્સરં તતઃ ।
તેજસ્વી વલવાન્ વાગ્મી મેધાવી પ્રિયદર્શનઃ ॥
રૂપયૌવનસંપન્નો નાનાગુણસમાશ્રયઃ ।
ભવિષ્યતિ ન સંદેહો દ્રવ્યસ્યાસ્ય નિષેવણાત્ ॥
સંવિદઃ કેવલાયા તુ સેવનાત્ કિં પ્રસિધ્યતિ ।
સંવિદાસારયોર્મધ્યે સમ્વિદૈકગરીયસિ ॥
સંવિત્ પ્રયોગતે નેહં કર્તવ્યઃ સાધકોત્તમઃ ।
એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં પંચકાલકં ॥
તોલકં વા તદર્ધે વા તોલક દ્વયમેવ ચ ।
ન ચ ન્યૂનાધિકામાત્રા યથા ભવંતિ નિત્યસઃ ॥
ન્યૂનાધિકા યા માત્રા યા ફલંતક્ષન્ન જાયતે ।
તસ્માત્ પ્રમાણમાત્રા હિ કર્તવ્યા સિદ્ધિમિચ્છતા ॥
એતત્ તે કથિતં સર્વં વિજયાકલ્પમુત્તમં ।
પ્રસાદાદચિરાદન્યં વાંછિતં તે ભવિષ્યતિ ॥
૭૬બ્)
ઇત્યુક્તઃ સમયા શક્તો નિર્ભવાનંદમાર્દવૈઃ ।
ભક્ત્યા પરમયા યુક્તસ્તત્કર્તુમુપ ચક્રમે ॥
સંવત્સરં પ્રતિદિનં પ્રયતસ્ત્રિકાલં શક્રો નિષેવ્ય વિજયાં વિધિના
વસિષ્ઠ ॥ જિત્વા વલાસુરમભૂથ દેવરાજ પ્રાપપ્ય વિશ્વશમનસ્ય સ
લબ્ધકામઃ ॥ એતદ્રહસ્યમુદિતં પરમં નિગૂઢં કુત્રાપિ નૈવ
કમનીયમિદં કદાચિત્ ॥ ઉત્કંઠયા તવ મયાનનુ પૂર્વવૃત્તં દેવિત્વમપિ
વિધિના પ્રવિધીયતા તત્ ॥
ઇત્યાચારસારતન્ત્રે હરગૌરીસંવાદે પરમરહસ્યાતિરહસ્યકથને

સંવિદાકલ્પે સંવિચ્છોધનસ્વીકારવિધિઃ સમાપ્તઃ પટલઃ ॥
અથ સમયાચારઃ ॥
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
પાર્વત્યુવાચ ॥
ભગવન્ ગુણગુણાધાર સર્વત્ર કરુણાનિધે ।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ સમયાચારમુત્તમં

યત્પુરા સમયાચારં પૂર્વામ્નાયેષુ કીર્તિતમ્ ।
પુણ્યશ્ચ શ્રોતુમિચ્છામિ ષડામ્નાયેષુ કીર્તિતં

કિં નામ સમયાનાથ તસ્યશ્ચરણમુત્તમમ્ ।
તસ્ય સંકેત વિજ્ઞાનં વાંછિતં ફલમશ્નુતે

પૂર્વામ્નાયાદિ ચામ્નાયાદેવતાય પ્રકીર્તિતાઃ ।
પૃથક્ પૃથક્ કૃતે નાથ પુનર્વ્રૂહિ મહેશ્વર

આમ્નાયાધિષ્ઠિતાનાં ચ દેવતાં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
જપમાલાસનાનાં ચ તેષાં વદ દયાનિધે

ભૈરવ ઉવાચ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ ગુહ્યાદ્ ગુહ્યતરં મહત્ ।
સમયાચારસંકેતં તત્વં પરમદુર્લભં

પૂજનાદિષુ યઃ કાલો દેવતા યે પૃથક્ પૃથક્ ।
સ કાલઃ સમયો નામ યે જ્ઞાત્વાઽમૃતમશ્નુતે

કાલેષ્વાચરણં દેવિ યસ્ય દેવસ્ય યદ્વિધિઃ ।
તં નામ સમયાચારં દેવાનામપિ દુર્લભં

૭૭અ)
સંકીર્તનાત્ પુનર્દેવી રહસ્યાનાં રહસ્યકં ।
સમયાચારસંકેતં નામ્ના તત્ર પ્રકીર્તિતં

અથવા સમયાચારાત્ સમયાચારમુચ્યતે ।
સમયા ગોપનીયાનાં સદા ગોપ્યા પ્રકીર્તિતાઃ

વિધિના સમયા દેવી યે ભુંજંતિ ચ સાધકઃ ।
તે નરાસ્તદ્ગતા નિત્યં ભોગં કૃત્વા સદા ભુવિ

ઇત્યેવં સમયાનામ્ના સિદ્ધગંધર્વસેવિતાઃ ।
અસ્યા વિધાનકથનાદિદૃતંત્રં પ્રકીર્તિતં

ઇદાની ય ચ યા દેવી કિં નામ સમયા ભુવિ ।
કથિતં વિધિના ભદ્રે તત્ શૃણુષ્વ વરાનને

અસ્ય શ્રીવાગ્વાદિની મંત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિર્દેવી વિજયાશક્તિર્ગાયત્રીચ્છંદો
વાગ્વાદિની દેવતા ૧ વીજં ૨ કીલકં ૩ શક્તિઃ શ્રીવાગ્વાદિની પ્રીત્યર્થે જપે
વિનિયોગઃ ॥
એતૈરંગન્યાસં કૃત્વા સંવિદ્ગૃહીત્વા એવં પઠનીયં મંત્રં ॥
ઐં વદ ૨ વાગ્વાદિની સાં સ્વાહા ॥ ઇત્યનેન સપ્તાભિમંત્રિતં ભક્ષયેત્ ॥
અથવા ઐં જય ૨ વિજય એવં બ્રહ્મસ્વરૂપિણી સર્વજન મે વશમાનયેત્
યનયા સ્વાહા ॥ ઇત્યનેન વા જપિત્વા ભક્ષયેત્ ॥
અથાનંતરતો દેવિ સમયાસ્તોત્રમુત્તમં ।
યેન શ્રુત્વા સિદ્ધિ મૂલીભક્ષિતા ફલદા ભવેત્

સંવિદે બ્રહ્મસંભૂતે બ્રહ્મપુત્રિ સદા નઘે ।
ભૈરવાનંદ હેતુસ્તુ સ પઠિત્વા સદા ભવ

નમામિ યામિની નાથાં લેખાલંકૃતમસ્તકમ્ ।
ભવાનીં ભવસંતાપપવિર્વાણ સુધાનિધિમ્

સિદ્ધિમૂલી શ્રિયો દેવી હિ ન વોધપ્રવોધિનિ ।
રાજાપ્રજાવશકરી કાલકંઠી ત્રિશૂલિની

અજ્ઞાનેંધન દીપ્તાયા જ્ઞાનાગ્નિ જ્વાલરૂપિણી ।
આનંદાદ્યાહુતિઃ સમ્યક્ જ્ઞાનં પ્રયચ્છતિ

૭૭બ્)
દંડાદિરૂઢ પરિપૂરિત ભોગમોક્ષ શુંડક્રમેણ મદનં
જયકામિનીનામ્ ।
આરાધયામિ વહુશત્રુ પરાજયંતિ વિશ્વેશ્વરીં ત્રિભુવને વિજયેતિ દેવીમ્

આનંદાનંદિની વંદે સદાનન્દે પદ દ્વયં ।
ઉલ્લાસ કદલીકંદે સ્વચ્છંદે વોધરૂપિણી

કવયતિ કવિતા લહરીં કુરુતે તત્વાર્થ દર્શનં પુંસાં ।
અપહરતિ દુરિત નિલયં કિં કિં ન કરોતિ સંવિદુલ્લાસઃ

સંવિદાસમયોર્મધ્યે સંવિદેવ ગરીયસી ।
ભક્ષિતાભવનાશાય નિર્ગંધા વોધરૂપિણી

સુસંવિત્ છૂલિની દેવી વિજયા સ ચિદં કુરુ ।
વૈષ્ણવી તુલસી તુંગા તેજો વલ્લીરસેશ્વરી

વિમર્શાદ્વૈતરત્વંતં વીરલક્ષ્મીર્મહોદરી ।
સમયા મોદિની ચૈવ સિદ્ધમૌલી મહૌષધી

માતુલાની જ્ઞાનરૂપા સિદ્ધવિદ્યા સરસ્વતી ।
યાનિ ચૈતાનિ નામાનિ સેવયેત્ સિદ્ધિમૂલિકામ્

સમાપ્નોતિ પરાં વિદ્યાં ભુક્તિમુક્તિં ચ વિંદતિ ।
પાંડિત્યં સુકવિત્વં ચ મંત્રસિદ્ધિં સ વિંદતિ

સમયાં ગોપયેદ્ યસ્તુ શિષ્યભ્યશ્ચાપિ સુંદરિ ।
વિના ન સમયા દેવિ ભુક્તિં મુક્તિં કથં લભેત્

વિના સમયા દેવિ સામર્થ્યં નૈવ જાયતે ।
સામર્થં સહિતો દેવિ કાર્યાણિ સાધયેત્

વિના સમયા પૂજાં ન કુત્રાપિ શુભોદયી ।
બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ચોત્થાય પક્ષિતા પાપનાશિની

તથા સૂર્યોદયો જાતે મધ્યાહ્ને ભક્ષિતા તથા ।
તથા પરાહ્ને વિધિવત્ સર્વપાપવિનાશનિ

અર્ધરાત્રૌ વિશેષેણ વાંછિતાર્થ ફલપ્રદઃ ।
વિના તુ સમયા દેવિ જપપૂજાદિકં ચરેત્

નવસિદ્ધિમવાપ્નોતિ અભિચારાય કલ્પયેત્ ।
અપમૃત્યુહરાનૂનં રોગશોકવિનાશિની

૭૮અ)
દુષ્ટશત્રુપ્રશમની સર્વલોકનિરંજની ।
સિદ્ધયો હ્યણિમાદ્યાશ્ચ તસ્ય હસ્તે સદૈવ હિ

કાયિકં વાચિકં ચાપિ માનસં ચૈવ દુઃકૃતં ।
એતત્ સર્વં ક્ષયં યાંતિ બ્રહ્મહત્યાદિ પાતકં

સમયાભક્તિના યેન સમયાધારિતાસ્તથા ।
સમયાપાસિતા યેન રહિતઃ સર્વકિલ્વિષૈઃ

સ શિવઃ સ ચ યોગી ચ સ તપસ્વી સતી તથા ।
સ એવ મુક્તિમાર્ગસ્થઃ સમયા યેન ભક્ષિતા

ભક્ષયિત્વા ચ સમયા યંત્રં મંત્રં જપેન્નરઃ ।
સમંસ્તત્ફલમાપ્નોતિ સત્યં સત્યં વરાનને

વિના ચ સમ્યા દેવિ મંત્રં જપતિ નિત્યશઃ ।
અલ્પાયુશ્ચ ભવેત્ સદ્યો દેવતા કોપયેદ્ધ્રુવમ્

દ્રવ્યાદિકમભાવેપિ નિત્યં કર્મ ન લોપયેત્ ।
પ્રમાદા લોપયેદ્યસ્તુ નારકી ભવતી ધ્રુવં

દ્રવ્યં ચતુર્દશવિધિ શૃણુ દેવિ પૃથક્ પૃથક્ ।
તેષાં મધ્યેન તં દ્રવ્યે દ્વે નહ્યે તુ કદાચન

ક્ષીરં દધિ ચ તક્રં ચ ઘૃતં ક્ષૌદ્રં ગુડં તથા ।
શર્કરાશીતલં તોય ભૈરમપ્યારનાલકં

આફૂકં સમયા ચૈવ ધત્તૂરં સંવિષં તથા ।
ધત્તૂરં ચ વિષં દેવિ દ્રવ્યં પ્રાણપ્રહારકમ્

અન્યાનિ યાનિ દ્રવ્યાણિ આનંદાર્થં ચ ભક્ષયેત્ ।
આનંદ પરમં બ્રહ્મ પરાશક્તિઃ સદાશિવઃ

દ્રવ્યશુધ્યાદિ સકલમાનંદાર્થં ચ ભક્ષયેત્ ।
આનન્દે ચાપમાનેપિ ભક્ષયેન્ ન કદાચન

અતિપાનાદ્ ભવેત્ સદ્યો જપપૂજાદિ નિઃફલા ।
બુદ્ધિનાશો ભવેદ્ દેવિ તતો માત્રાંમિતાં ચરેત્

સા માત્રા વર્તતે દેવિ યયાનંદં પ્રવર્તતે ।
ઇત્યેવં સમયાચાર કથિતશ્ચ વરાનને

૭૮બ્)
દ્રવ્યાદિશોધનાર્થં તં મંત્રં શૃણુ વરાનને ।
ગુરોઃ સકાશાત્ યંત્રમંત્રં નિત્યં જપતિ યો નરઃ

તેનૈવ મનુનામંત્રી ષડંગંન્યાસ્માચરેત્ ।
ન્યાસં કૃત્વા પુનર્મંત્રી દ્રવ્યાદીન્ મંત્રયેદ્ બુધઃ

સપ્તાભિમંત્રિતં કૃત્વા ફલં સર્વં ભવેદ્ધ્રુવમ્ ।
ગુરું શિવં તથા દેવીં નિવેદ્યાં * ચ ભક્ષયેત્

કેવલં શિવરૂપોહમિત્યાત્માનં વિભાવયેત્ ।
જીવઃ શિવઃ શિવો જીવઃ સ જીવઃ કેવલઃ શિવઃ

પાશવદ્ધઃ સદાજીવઃ પાશમુક્તઃ સદાશિવઃ ।
સદાશિવમયો ભૂત્વા દ્રવ્યાદીનાં ચરેદ્ યદિ

સ કિલ્વિષાદિ રહિતઃ સાક્ષાદ્બ્રહ્મમયો ભવેત્ ।
સદાશિવમયો ભૂત્વા પંચમુદ્રાદિકં ચરેત્

સર્વબ્રહ્મમયં યસ્ય સ ચ દોષૈર્ન્ન લિપ્યતે ।
મોહાદ્ વા કામલોભાદ્વાયઃ કશ્ચિદિહ વર્તતે

સોધમઃ સાધકાનાં તુ નારકી ભવતિ ધ્રુવમ્ ।
સમયો નામ યઃ કાલો મયાયા પૂર્વસૂચિતઃ

તદિદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ જપાર્થં શૃણુ સુંદરિ ।
પ્રાતમધ્યાહ્નયોઃ કાલ પ્રદોષશ્ચ તૃતીયકઃ

રાત્રો પ્રથમયામશ્ચ ચતુર્થઃ પરિકીર્તિતઃ ।
પંચમં ત્વર્ધરાત્રં ચ પંચકાલાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

દિનસ્ય પ્રહરસ્યાદૌ કાલઃ પ્રથમ ઈરિતઃ ।
દિનસ્ય મધ્યે યઃ કાલો દ્વિતીયઃ પરિકીર્તિતઃ

સૂર્યેઽસ્તે રજની પ્રાપ્તે યઃ કાલઃ સ તૃતીયકઃ ।
બ્રાહ્મે મુહૂર્તેમવધિ અર્ધરાત્રાદનંતરં

યઃ કાલો ષષ્ઠકો જ્ઞેયો દેવાનામપિ દુર્લભઃ ।
શાંતિઃ કર્મ તથા વશ્યં સ્તંભનં દ્વેષકં તથા

ઉચ્ચાટનં મારણં ચ ષટ્કર્માણિ શૃણુ પ્રિયે ।
૭૯અ)
શાંત્યર્થં પ્રથમઃ કાલો મધ્યન્યે દ્વેષણે તથા

તૃતીયઃ સ્તંભને પ્રોક્તો ચતુર્થો વશકર્મણિ ।
ઉચ્ચાટને પંચમશ્ચ ષષ્ઠો મારણ કર્મણિ

પદ્માસનં સ્વસ્તિકે પ્રોક્તેં વિકટં દ્વેષણે તથા ।
સ્તંભને કુક્કુટો વિદ્યાદ્વજ્રયેદ્વસ્ય કર્મણિ

મારણે ભદ્રકં વિદ્યા દાસનં ષટ્ પ્રકીર્તિતં ॥
ઇતિ સમયાસ્તોત્રમ્ ॥
તોયં યત્ શાંતિકે પ્રોક્તમગ્નિ વશ્યે પ્રકીર્તિતઃ ।
પૃથિવી સ્તંભને જ્ઞેયા આકાશે દ્વેષણં તથા

વાયુરુચ્ચાટને પ્રોક્તાઃ પુનરગ્નિર્મારણે મતઃ ।
યસ્ય ભૂતો દેય દેવી તતમંડલસંયુતમ્

તત્તત્કર્મ વિધાનાર્થં કુર્વતા નિશિતાત્મના ।
શીતાંશુ વીજં પ્રથમેસલિસ્ય દ્વિતીયકે

ક્ષોણી વીજં તૃતીયે ચ વ્યોમવીજં ચતુર્થકમ્ ।
પંચમં વાયુવીજં ચ અગ્નિવીજં તુ મારણે

ઇત્યેવ સમયાકાલો ભેદ પૂર્વપ્રકાશિતઃ ।
અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ આમ્નાય ફલકં તથા

સર્વામ્નાયસ્તદા જાતો યદાદિ પ્રાચી દિશિ સ્થિતઃ ।
સદાશિવોહં ભગવાનાચારઃ પરિકીર્તિતઃ

એવં દક્ષિણ આમ્નાયો દક્ષિણસ્યાદિશિ સ્થિતઃ ।
એવં પશ્ચિમ આમ્નાય પશ્ચિમસ્યાં દિશિ સ્થિતઃ

એવમુત્તર આમ્નાયઃ ઉત્તરસ્યાંદિશિ સ્થિતઃ ।
મુખમૂર્ધ્વં કૃતં દેવીં યત્પ્રોક્તં ત્વયિ સન્નિધૌ

સ ઊર્ધ્વામ્નાય કથિતો દેવાઅનામપિ દુર્લભઃ ।
અધોમુખં કૃતં દેવિ યત્પ્રોક્તો ગિરિજે પ્રિયે

અધામ્નાય ઇત્યુક્તઃ સત્યં સત્યં વરાનને ।
ષડામ્નાયશ્ચ કથિતશ્ચૌત્પત્તિ ક્રમનામતઃ

યસ્મિન્ યસ્મિંશ્ચયે દેવી તે તે દેવાથ પ્રકીર્તિતાઃ ।
તે તે દેવાઃ પ્રવક્ષ્યામિ સાધકાનાં સુખાય ચ

શ્રીવિદ્યાભેદસહિતા વાલા ચ ત્રિપુરા તથા ।
ભુવનેશ્વરી અન્નપૂર્ણા પૂર્વામ્નાયે પ્રકીર્તિતાઃ

વસિની વગલા દેવી ત્વરિતેન ફલપ્રદા ।
મહિષાસુરસંહંત્રી મહાલક્ષ્મીશ્ચ દક્ષિણા ॥
૭૯બ્)
યસ્મિન્ દેવાન્ પ્રવક્ષ્યામિ સાધકાનાં સુખાય ચ

શ્રીવિદ્યા ભેદસહિતા વાલા ચ ત્રિપુરા ચ યા ।
ભુવનેશી અન્નપૂર્ણા સર્વામ્નાયે પ્રકીર્તિતઃ

મહાસરસ્વતી વિદ્યા તથા વાગ્વાદિની ચ યા ।
પ્રત્યંગિરા ભવાની ચ પશ્ચિમામ્નાય દેવતા

કાલિકા ભેદ સહિતા તારા ભેદૈશ્ચ સંયુતા ।
માઅંગી ભૈરવીચ્છિન્ના તથા ધૂમાવતી મતા

ઉત્તરામ્નાય કથિતા શીઘ્રકાર્ય ફલપ્રદા ।
સમસ્ત ભેદ સહિતા દેવતાય પ્રકીર્તિતાઃ

દ્વાવિંશત્યક્ષરી નામ દક્ષિણામ્નાય સંજ્ઞિકાં ।
પરા પ્રાસાદ મંત્રશ્ચ ઊર્ધ્વાર્ધાય પ્રકીર્તિતઃ

નાગશક્ત્યાદયો વિદ્યા અધોમ્નાયે પ્રકીર્તિતઃ ।
ઊર્ધ્વામ્નાયોશ્ચાધશ્ચ કેવલં મોક્ષદોર્ભવેત્

ધર્માર્થ કામમોક્ષાર્થ આમ્નાયાન્યે પ્રકીર્તિતાઃ ।
યથોક્ત વિધિનાવ ભક્ષે કૃત્વા ફલમવાપ્નુયાત્

સર્વામ્નાયદિ સર્વેષાં વિધાનાર્થાપ્ય સુંદરિ ।
કૃત્વા યેનાશુ લભતે ફલરાશિકયોઃ પરં

ષટ્કર્મ ફલદાતૄણાં સર્વામ્નાયે પ્રકીર્તિતઃ ।
ઉત્તરામ્નાય દેવેશિ તેષામાશુ ફલપ્રદ

સ્નાતઃ શુક્લાંવરો વીરઃ શુદ્ધવેષધરા તથા ।
દેવપૂજારતો નિત્યં તથા ચ વિપરો દિવા

નક્તં દ્રવ્યાદિકં સર્વં યથા લાભેન ચોત્તમં ।
વિધિવત્ ક્રિયતે શક્ત્યા સહ સર્વફલં ભવેત્

પૂર્વામ્નાયાદિ સર્વેષાં માલાં શૃણુ વદામ્યહં ।
જપ્તા યેનાશુ લભતે ફલૈર્દેવૈઃ સુદુર્લભમ્

અક્ષમાલા પ્રથમતો માતૃકારણ રૂપિણી ।
અથ મુક્તમયી વાપિ મોક્ષ ફલપ્રદાયિનિ

સર્વસિદ્ધિકરામાલા સર્વરાજ્યવશંકરી ।
૮૦અ)
પ્રવાલમાલા વશ્યાર્થે સર્વકાર્ય ફલપ્રદા

માણિક્ય રચિતામાલા સામ્રાજ્ય ફલદાયિની ।
પુત્રજીવકજામાલા લક્ષ્મીર્વિદ્યા પ્રદાયિની

પદ્માક્ષમાલા રચિતા યશો લક્ષ્મીશ્ચ જાયતે ।
સુવર્ણરૌપ્યમયીમાલા સ્ફટિકી સર્વકામદા

રક્તચંદનજામાલાવશ્ય ભોગપ્રદાયિની ।
રુદ્રાક્ષનિર્મિતા માલા સર્વકામફલપ્રદા

સર્વમાલા પ્રપૂજાર્થં ચંદનાદિ પ્રલેપિતા ।
સમાશ્રિત્ય જપેદ્ વિદ્યાં યથોક્ત ફલમશ્નુતે

એતામાલાશ્ચ સુભગા પંચામ્નાયેષુ પૂજિતા ।
ઉત્તરામ્નાયે યા માલા ગિરિજે તે વદામ્યહમ્

અથર્વણમયી માલા સર્વોત્કૃષ્ટા મતા ચ યા ।
મહાશંખમયી ચાથ વાંછિતાર્થ ફલપ્રદા

સ્ફાટિકૈ રચિતાચાર્થ રુદ્રાક્ષ ફલસંભવા ।
સ્વર્ણાદિ રત્નપર્યંતં રચિતં ફલદા મતા

ગુંજામાલા તથા કાર્યા વાંછિતાર્થ ફલપ્રદા ।
ઉદુંવર ફલસ્યૈવ સૂક્ષ્મસ્ય ચ કૃતા ચ યા

ઇત્યાદિ માલા દેવેશિ કુર્વીત વિધિવન્નરઃ ।
અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ યંત્રસ્ય વિધિમુત્તમં

ભૂર્યે ષડ્વર્ષ પર્યંતં તામ્રે દ્વાદશમેવ ચ ।
રુક્મે ચ ષડ્વ ચ * મહાશંખે સહસ્રકમ્

સ્વર્ણે ચ સ્ફટિકે ચૈવ વર્ષસંખ્યા ન વિદ્યતે ।
સહસા કાર્ય સિધ્યર્થં સ્થાપયેત્ સ્ફટિકોપરિ

યથોક્ત વિધિનાલિખ્ય યથોક્તં પૂજનં સદા ।
વાંછિતં લભતે મંત્રી નાન્યથા લભતે ફલમ્

આસનાનિ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ દેવિ વદામ્યહં ।
મેષાસનં તુ વશ્યાર્થે આકર્ષે વ્યાઘ્રચર્મ ચ

૮૦બ્)
શાંતૌ મૃગાજિનં શસ્તં મોક્ષેષુ વ્યાઘ્રચર્મણિ ।
ગોચર્મ સ્તંભને દેવિ સ્તંભને ચ ગવાજિનં

ચર્મોષ્ટ્રસ્ય તુ ઉચ્ચાટે દ્વેષે શ્વાનસ્ય ચર્મ ચ ।
મારણે મહિષં વિદ્યાત્ ક્રમોદ્દિષ્ટં તુ વા ચરેત્

સર્વકામપ્રદં દેવિ વસ્ત્રપટ્ટાસનં તથા ।
ઊર્ણાસનં કંબલાદ્યં સર્વકર્મ સુપૂજિતં

દુઃખદારિદ્ર્યશમનં વિદ્યાકાઠાસનં પ્રિયે ।
સ્વર્ણાદિ રક્તજં દેવિ મહાસૌભાગ્યવર્ધનમ્

શૃણુ દેવિ વિશેષેણ ચોત્તરામ્નાયમાસનમ્ ।
યેનાશુ લભતે પુણ્યં ફલં ચૈવ સુદુર્લભમ્

સવાસનં તુ સુભગે મૃતમુંડાસનં તથા ।
સા દર્શાસનકં ચાપિ મૈથુનાસનકં તથા

કૃત મૈથુનકં ચાપિ વાંછિતાર્થ ફલપ્રદં

જપસ્થાનાદિ દેવેશિ સિદ્ધિતીર્થાનિયાનિ ચ ।
સિદ્ધિપીઠં સિદ્ધિક્ષેત્રે ગિરૌ દેવાલયે તથા

વટવૃક્ષે વિશ્વવૃક્ષે રંભાયા વિપિનેપિ વા ।
નદ્યાદિતીરે વા કુર્યાદ્ગુહા પર્વતમસ્તકે

શૃણુ દેવિ વિશેષેણ ઉત્તરામ્નાય હેતવે ।
વેશ્યાગૃહે શ્મશાને વા ગત્વા મૈથુન સમાચરેત્

જપાદિકં તતો દેવિ કૃત્વા સુ લભતે ફલં ।
અથવા સ્વગૃહે રાત્રૌ ભક્તિમાન્યઃ સમાચરેત્

સ પ્રાપ્નોતિ ફલં સર્વં ચિંતા ભયવિવર્જિતઃ ।
અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ ભગપૂજાં સમાસતઃ

ગુરૌ સકાશાત્ યન્મંત્રં નિત્યં જપતિ સાધકઃ ।
તેનૈવ મનુનામંત્રી ભગપૂજાં કરોતિ ચ

તદા તુ ભગમધ્યે તુ ચિંતયેદ્ બ્રહ્મરૂપિણીં ।
શિવો ભૂત્વા સ્મરેદ્ દેહે ત્વાત્માનં ચ વિભાવયેત્

શક્તિઃ સા તન્મયી વિદ્યાત્તવાવૈ મૈથુનં ચરેત્ ।
યથોક્ત કુરુતે દેવિ પ્રાપ્યતે પરમં પદમ્

યાનિ કલ્પિત મંત્રાણિ કથિતાનિ વરાનને ।
૮૧અ)
જ્ઞાતવ્યા યદ્વિધા દેવિ સર્વતંત્રેષુ નિશ્ચિતં

મંત્રાઃ કેચિત્ પ્રકથ્યંતે કશ્ચિદ્ વિદ્યા પ્રકીર્તિતાઃ ।
ઉર્ણામદેવતા મંત્રા વિદ્યા સ્ત્રીનામ તત્ સ્મૃતા

નપુંસકા ભવંત્યેતે મંત્રાઃ સર્વસમીરિતઃ ।
પુમાંસો હું ફડંતાસ્યુઃ વાજાંતાસ્યુઃ સ્ત્રિયો મતાઃ

નપુંસકા નમોંતાસ્યુસ્ત્રિવિધાજાતિભિઃ પુનઃ ।
ગ્રંથનં ચ વિદર્ભશ્ચ સંપુટો રોધનં તથા

યોગઃ ફલવદિત્યેકે કથિતા ફટ્ સુ કર્મસુ ।
નામવર્ણાશ્ચ વિધિના મંત્રાણાંતરિતાસ્તથા

કુર્યાદ્ગ્રંથનં નામ શાંતિ કર્મણિ શસ્યતે ।
મંત્રાર્ણ દ્વય મધ્યસ્થે સાધ્યાનામાક્ષરં લિખેત્

વિદર્ભરાષ વિજયો વશ્ય કર્મણિ શસ્યતે ।
આદાવંતે ચ મંત્રસ્યાન્નામ્નોસૌ સંપુટસ્મૃતઃ

પ્રશસ્તસ્તંભને દેવિ યથોક્તં ક્રિયતે યદિ ।
નામ્ન અદ્યંત મધ્યેષુ મંત્રસ્થોદ્રોદનં મતં

વિદ્વેષણ વિધાનેષુ પ્રશસ્તમિદમીરિતં ।
મંત્રસ્યાંતે ભવેન્ નામ યોગઃ પ્રોચ્ચાટને મતઃ

અન્તે નામ્નો ભવેન્ મંત્રઃ પલ્લવો મારણે મતઃ ।
આગતઃ શિવવક્ત્રાચ્ચ ગતશ્ચ ગિરિજામુખે

તેન આગમ તંત્રાણિ કથિતાનિ વરાનને ।
પાણિકાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ કથિતાન્યાગમસ્ય ચ

તાનિ તાનિ પ્રકથ્યંતે લોકાચારાણિ સુંદરિ ।
આચારઃ કથિતો યસ્તુ તયા ચ કૃતવાન્ભુવિ

તસ્યાચારસ્ય નામ્ના ચ કુલાચારઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
પંચમુદ્રાદિ રહિતો દક્ષિણાચારસંજ્ઞકઃ

નાનામંત્રાણિ દેવેશિ યામલાનિ પૃથક્ પૃથક્ ।
અપરાણિ ચ સર્વાણિ મંત્રાણાં હૃદયાણિ ચ

સમાસતઃ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ દેવિ વદામ્યહં

૮૧બ્)
ચતુઃષષ્ઠીનિ તંત્રાણિ યામલાન્યષ્ટ સુંદરિ ।
અમરાણિ ચ ત્રીણિ સ્યુઃ કથયામિ શુભાનને

તંત્રાણિ વહુધા દેવિ મયા પૂર્વં પ્રકાશિતં ।
યામલાન્યત્ર વક્ષ્યામિ અમરાણિ તથા પુનઃ

વિષ્ણુબ્રહ્મશિવાનાં ચ યામલાનિ પૃથક્ પૃથક્ ।
શક્તેર્ગણપતેશ્ચૈવ કાર્તિકે યસ્ય પૃથક્ પૃથક્

સૂર્યચંદ્રમસોશ્ચૈવ કથિતાનિ વરાનને ।
ઉડ્ડીશડામરં નામ ભૂતડામરકં તથા

શક્તિડામરકં નામ અમરાણિ ચ પાર્વતિ ।
કથં ચાદ્ય પ્રવક્ષ્યામિ તંત્રાણિ ચ વરાનને

ચતુષષ્ઠિ ચ તંત્રાણિ વિખ્યાતં વામકેશ્વરે ।
તસ્માન્નોક્તાનિ તંત્રેષુ કુલાચાર ગુરુ શૃણુ

આગમાચારનિપુનઃ સર્વશાસ્ત્રભૃતાંવર ।
સુવેષધારિ દક્ષશ્ચ સત્યવક્તા પ્રિયંવદ

એવ લક્ષણ સંયુક્તશ્ચાગમસ્ય ગુરુર્મતઃ ।
શિષ્યસ્ત્વયિ ગુણૈર્યુક્તો ગુરુભક્તિરતઃ સદા

ધર્મકર્માદિ યુક્તશ્ચ ગુરુમંત્ર પરાયણઃ ।
સત્યમબ્ધિર્ગુરૌ મંત્રે દેવપૂજન તત્પરઃ

ગુરુણોદ્દિષ્ટમાર્ગેણ કૃતવુદ્ધિરુદારધીઃ ।
એવં લક્ષણસંયુક્તો શિષ્યશ્ચાપિ પરીક્ષકઃ

માયા નિન્દાદિ રહિતશ્ચાલસ્યાદિ વિવર્જિતઃ ।
સમયાચારસંપન્નો ધનાઢ્યશ્ચ ત્રિયાવરઃ

શ્રીસદાશિવ ઉવાચ ॥ ૧
દ્રવ્યં પૂજાં પ્રવક્ષ્યામિ પૂજકાભીષ્ટ સિદ્ધયેત્ ।
જ્ઞાત્વા મંત્રં વિના સમ્યક્ ફલમાપ્નોતિ પૂજને

મદ્યં માંસં તથા મત્સ્યં મુદ્રા મૈથુનમેવ ચ ।
મકારાઃ પંચ શુભગે સાંગ કર્મસુ હેતવે

યા સુરા સર્વમંત્રેષુ કથિતા ભુવિ દુર્લભા ।
તથાનામ ભવેદ્ દેવિ તીર્થં યદ્જ્ઞાન દુર્લભં

૮૨અ)
પશૂનાં ભક્ષ યોગ્યાનાં માંસં દેવિ વિનિર્મિતમ્ ।
દેવિમંત્રે ચ વિધિવત્ તસ્યોક્તા સિદ્ધિરુત્તમાઃ

માંસ ભક્ષણે કથિતાઅ યે મત્સ્યાશ્ચ વરાનને ।
તે રહસ્યે મયા પ્રોક્તા મીનાઃ સિદ્ધિપ્રદાયકાઃ

ગુડાદિ મધ્યે નિક્ષિપ્ય કુર્વંતિ દ્યુતિ વર્ધિની ।
મુદ્રા તાં વિધિ પ્રાહુશ્ચણકાદીંશ્ચ ભર્જિતાન્

યારોટિકાપોલિકા ચ ભયેષુ કથિતા શુભા ।
તસ્યાનામ ભવેદ્ દેવિ મુદ્રામુક્તિ પ્રદાયિની

ભગે લિંગસ્ય યોગેન મૈથુનં યદ્ભવેત્ પ્રિયે ।
તસ્ય નામ ભવેદ્ દેવિ પંચમં પરિકીર્તિતમ્

પ્રથમં તુ ભવેન્ મદ્યે માંસે ચાપિ દ્વિતીયકં ।
મત્સ્યે હ્યપિ તૃતીયં સ્યાનામ મુદ્રા ચતુર્થકં

પંચમે મૈથુનં વિદ્યા પંચૈતે નામ તત્ સ્મૃતા ।
પંચાનાં પંચનામાનિમકારાણિ વરાનને

પ્રથમસ્ય દ્વિતીયસ્ય તૃતીયસ્ય ચતુર્થયોઃ ।
પંચમસ્ય તથા દેવિમકારાઃ પંચદુર્લભાઃ

પંચમં દેવિ સર્વેષુ મમ પ્રાણો ભવેત્ પ્રિયે ।
પંચમેન વિના દેવિ ચંડીમંત્રં વૃથા જપેત્

યદિ સર્વમકારેષુ ભ્રાંતિં ચ કુરુતે પ્રિયે ।
તસ્ય સિદ્ધિઃ કથં દેવિ શક્તિમંત્રં જપેત્ કથં

પંચમેન વિના દેવિ ભુક્તિમુક્તિઃ કથં ભવેત્ ।
પંચમેન વિના દેવિ કથં ચ ફલદા ભવેત્

પંચમેન વિના દેવિ યદા નંદો ભવેદ્ધ્રુવં ।
તન્નામ મોક્ષો વિદુષાં અનુધાનાં ચ પાતકં

આનંદં પરમં બ્રહ્મમકારાનંદસૂચકં ।
તથા વિશેષતો દેવિ પંચમં પરિકીર્તિતં

ભગસ્ય સ્મરણે પુણ્યં ભગસ્ય દર્શને તથા ।
ભગસ્ય પૂજને પુણ્યં ભગસ્ય પંચમે તથા

ભગસ્ય પંચમે દેવિ યત્સુખં સમજાયતે ।
૮૨બ્)
ન તત્સુખં જપૈર્હોમૈર્ન્નદાનૈસ્તપસા તથા

પંચમસ્ય કૃતે દેવિ યત્પુણ્યં સમજાયતે ।
ન તત્પુણ્યસમં દેવિ કોટિ તીર્થાદિ દર્શનં

જપહોમસ્તથાદાનં દીક્ષાયોગાદિ કલ્પના ।
કૃતપંચમભક્તસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીં

ત્રયોદશાબ્દાદૂર્ધ્વં હિ પંચવિંશતિ વાર્ષિકીં ।
અપ્રસૂના વિશેષેણ પંચમાર્હા ભવેત્ પ્રિયે

અપ્રસૂતા વિશેષેણ પ્રસૂતા વા પ્રસૂતિકા ।
અવશ્યં પંચમં કુર્યાચ્છક્તિમાત્રં મહેશ્વરિ

પંચમે ચ કૃતે દેવિ યત્ કુર્યાત્ પૂજનાદિકં ।
તદક્ષયં લભેત્ પુણ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ગુરું સંતોષયેત્ તત્ર યત્ પત્ની વા સુતા દિવા ।
નાનાભરણવસ્ત્રાદ્યૈસ્તથા દ્રવ્યેણ સુંદરિ

પંચમાર્થા યથા શક્તિસ્તસ્યાં કુર્યાચ્ચ પંચમં ।
તસ્યાસ્તોત્રં પ્રકુર્યાચ્ચ વિશેષેણ શૃણુ પ્રિયે

દ્રવ્યેણ ભૂષણૈશ્ચૈવ વસના લિંગનાદિભિઃ ।
સ્નાનાર્થં દેવતાનાં ચ રહસ્યં પરમં શૃણુ

યેન સ્નાતે કૃતે દેવિ દેવતા સુપ્રસીદતિ ।
રાત્રૌ પંચમકારેષુ કૃત્વા પંચમમુત્તમમ્

ભગમધ્યેષુ યદ્દ્રવ્યં ગૃહ્નીયાચ્ચ પ્રયત્નતઃ ।
તસ્યા કુંડોદ્ભવં તોયં વિજ્ઞેયં ભુક્તિમુક્તિદમ્

લભતે ભાગ્ય યોગેણ દેવતાનાં ચ દુર્લભં ।
તસ્મિન્ કિંચિજ્જલં ક્ષિપ્ત્વા તામ્રપાત્રેષુ ધારયેત્

તં દ્રવ્યં સ્નાનમાત્રેણ દેવતા સુપ્રસીદતિ ।
સ્ત્રિયો રજશ્ચ પ્રથમ યસ્મિન્વયસિ જાયતે

ગૃહીયાત્રાશુ શુભગે બ્રહ્માદીનાં ચ દુર્લભં ।
સ્વયંભૂ કુસુમં નામ દેવતાનાં ચ પ્રીતયે

યદિ ભાગ્યવસાદ્ દેવિ લભતે કુસુમં ત્વિદમ્ ।
તત્તસ્વદેવતાનાં ચ પ્રકુર્યાત્ સ્નાનમુત્તમં

વાંછિતં લભતે મંત્રી સત્યં સત્યં વરાનને ।
૮૩અ)
સ્વગુરુર્દત્તમંત્રેણ ષડંગન્યાસમાચરેત્

શક્તિદેહે સ્વદેહે વા પંચમં કારયેત્ તતઃ ।
તતો જપાદિકં કુર્યાચ્ચાક્ષયં લભતે ફલમ્

ઇદં રહસ્યં કથિતં દેવતા સ્નાન હેતવે ।
ષડામ્નાયેષુ તંત્રેષુ રહસ્યમિદમીરિતમ્

ઉત્તરામ્નાય મંત્રેષુ પ્રકુર્યાચ્ચ વિશેષતઃ ।
જીવતી ભર્તરી નારીણાં પંચમં કારયેત્ પ્રિયે

તસ્યા ભગસ્ય યદ્રવ્યં તચ્ચકુંડોદ્ભવમુચ્યતે ।
મૃતે ભર્તરિ નારીણાં પંચમં કારયેદ્ યદિ

તસ્યા ભગસ્ય યદ્દ્રવ્યં તચ્ચ ગોલોદ્ભવં મૃતં ।
કુંડગોલોદ્ભવે દ્રવ્યં અભાવે શૃણુ સુંદરિ

કથં સ્નાનં પ્રકુર્યાચ્ચ દેવતાતોષ હેતવે ।
યસ્ય કસ્ય તરોઃ પુણ્યં ગૃહીચાશુ પ્રયત્નતઃ

તેષા મધ્યે દ્વયં ગ્રાહ્યં હસ્તાભ્યાં મનસા તદા ।
ઉભયોઃ પંચમં તત્ર કુર્વીત વિધિવન્નરઃ

રક્તચંદન ઘૃષ્ટેન જલૈ ચૈવ ક્ષિપેત્ તદા ।
તજ્જલેન પ્રકુર્વીત દેવતા સ્નાનમુત્તમં

વાંછિતં ફલમાપ્નોતિ સત્યં સત્યં વરાનને ।
વલ્લી પુષ્પાણિ સર્વાણિ તરોઃ પુષ્પાણિ યાનિ ચ

ઔષધીષુ ચ સર્વાસુ યાનિ પુષ્પાણિકાનિ ચ ।
તાનિ સર્વાણિ શુભગે દેવતાભ્યો નિયોજયેત્

સર્વામ્નાયે ષ્વધિષ્ઠાનં તુલસી વર્જિતાનિ ચ ।
અપરાજિતાઃ પુષ્પં ચ દ્વયં પુષ્પં ચ યદ્ભવેત્

કરવીરસ્ય યત્પુણ્યં યત્પુષ્પં બુધ્વજીવકં ।
કમલસ્ય ચ યત્પુષ્પં યત્પુષ્પં પંચકસ્ય ચ

વિશેષતશ્ચ યોગ્યાનિ સર્વપુષ્પેષુ સુંદરિ ।
પત્રાણાં વિલ્વપત્રાણિ પૂજાર્થે ચ શુ * નને

અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ જપાર્થે પીઠમુત્તમં ।
કૃતે પૂર્ણગિરિં યોગ્યં ત્રેતા ઉપાન સંજ્ઞકં

૮૩બ્)
જાલંધરે દ્વાપરે તુ કામપીઠં કલૌયુગે ।
ચતુઃપીઠાનિ શુભગે શક્તિદેહેષુ યાનિ તત્

તાનિ ચત્વારિ વક્ષ્યામિ ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરાણિ ચ ।
શક્તિઃ સર્વશરીરં તુ પીઠં પૂર્ણગિરિં મતં

તસ્યાઃ શિરશ્ચ સુભગે ઉડ્યાનં કીર્તિતં મયા ।
સ્તનૌં જાલંધરે જ્ઞેયં કામપીઠં ભગસ્મૃતં

સર્વેષુ કામપીઠં યદ્દેવાનામપિ દુર્લભં ।
યેષુ પીઠેષુ સંસ્થિત્વાયં યં યં મંત્રં જપેત્ પ્રિયે

તત્તસ્ય ફલમાપ્નોતિ દેવતા સુપ્રસીદતિ ।
સર્વાંતફલમાપ્નોતિ દેવતા સુપ્રસીદતિ

સર્વાસાં વલિદાનં ચ દેવતાનાં શૃણુ પ્રિયે

યેન કૃત્વાસુલભયે યથેચ્છં ફલમુત્તમં ।
નિત્યં સ્વભોજને કાલે મૂલમંત્રેણ સાધકઃ

કારયેદ્ વલિદાનં ચ ભોજનાત્ પ્રથમં પ્રિયે ।
તતશ્ચાનંદતે દેવિ શુચિસ્તદ્ગતવાન્ ભવેત્

વલિં સમુદ્ધરે યત્નાદેકાંતે સ્થાપયેત્ તદા ।
સ્થાપયિત્વા વલિં તત્ર વિહરેચ્ચ યથા સુખં

ઉત્તરામ્નાય દેવેશિ માતંગીયા પ્રકીર્તિતાઃ ।
તસ્યાં વલિં ભોજનાંતે વિનૈવાચમને કૃતે

મૂલમંત્રેણ શુભગે વલિં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ।
કિંચિજ્જપાદિકં કૃત્વા તત આચમનાદિકં

પુનશ્ચરાત્રૌ સર્વેષાં વલિં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ।
યથોક્ત વિધિના કુર્યાદ્ યથોક્તં ફલમશ્નુતે

બલિશ્ચ વિવિધો દેવ્યઃ સાત્વિકો રાજસસ્તથા ।
સાત્વિકો વલરાખ્યાતો માંસરક્તાદિ વર્જિતઃ

રાજસો માંસરક્તાદિ યુક્તઃ સંપ્રોચ્યતે પ્રિયે ।
સાધકાસ્ત્રિવિધા પ્રોક્તા સાત્વિકા રાજસામતા

તામસાશ્ચ તથા દેવી તેષાં વક્ષ્યામિ લક્ષણં

સાત્વિકં વલિદાનાદિ નિત્યં કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ

૮૪અ)
રાજસોરાજસ ગુણૈર્યુક્તો નિત્યં શુભાનને ।
રાજસંબલિદાનાદિ સુવેષૈ રાજસૈર્યુતઃ

તામસાસ્તામસગુણૈરોષાદિ સંયુતઃ પ્રિયે ।
ન શ્રદ્ધા બલિદાનેષુ પૂજનાદિષુ સુંદરિ

ન સ્તોત્ર પઠને દેવિ નામ માત્રેણ સાધકઃ ।
અથેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ મમ મંત્રાણિ સુંદરિ

યાન્યત્ર મમ મંત્રાણિ પ્રસિદ્ધાનિ સ્વભાવતઃ ।
અઘોરાખ્ય મહામંત્રમાપદુદ્ધારણં તથા

ચિંતામણિં તથા દેવિ તથા મૃત્યુંજયંવરં ।
ચંડોવરં ચ સુભગે અર્ધનારી નટેશ્વરં

નાના તંત્રેષુ દેવેશિ મમ મંત્રાણિ યાનિ ચ ।
જ્ઞાતવ્યાનિ સદા ભદ્રે ષડામ્નાયેષુ તાનિ ચ

વામાચારેણ વા દેવિ જપ્ત્વા ફલમવાપ્નુયાત્ ।
દક્ષિણાચાર યોગેન જપ્ત્વા ફલમવાપ્નુયાત્

વિષોપતશ્ચ શુભગે મમ મંત્રાણિ યાનિ ચ ।
સર્વામ્નાયેન વિધિના શીઘ્રકાલ ફલપ્રદઃ

નાના પાપહરા દેવી મંત્રાઃ કામદુઘા પ્રિયે ।
યં યં મંત્રં જપે દેવિ વીરસ્તદ્ગતમાનસઃ

તં તં ભાવં સમાસાદ્ય ફલં તલ્લભતે નરઃ ।
તવ મંત્રાણિ દેવેશિ મમ મંત્રાણિ યાનિ ચ

યાનિ યાનિ પ્રસિદ્ધાનિ તાનિ તાનિ ચ તાનિ ચ ।
યથા સ્વયંભુવા દેવિ વેદાશ્ચત્વાર કીર્તિતઃ

તાતવ્યાનાદિ સંસિદ્ધાં પર્યેણ્ય દેવતાઃ ।
પારંપર્યેપિ તે જ્ઞેયા શ્રુતામ્નાયેષુ ભેદતઃ

તથા ત્વયિ મયા પ્રોક્તા ષડામ્નાયાશ્ચ સંનિધૌ ।
સ ચામ્નાય શ્રુતિ જ્ઞેયઃ શ્રુતિશ્ચ વેદતો લભેત્

અતસ્ત્વયાપિ ગિરિજે ગોપનીયઃ સ્વયોનિવત્ ।
૮૪બ્)
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રહસ્યં પરમં શુભં

બહુમંત્રી યદા * * સાધકો દૈવ યોગતઃ ।
અત્ર કસ્ય જપં કુર્યાત્ સજ્જનાદિભિરેવ ચ

સર્વદેવ નમસ્કારં નિત્યં કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ ।
જાપાદિકં તતસ્યૈવ યસ્ય સંગતે મનઃ

ગુરોર્ગૃહીત મંત્રં તુ જપ્ત્વા ત્યજતિ સાધકઃ ।
દુષ્ટાચારાત્ પ્રમાદાદ્વા આલસ્યાદ્વાપિ સુંદરિ

શંકયા વા ગૃહીતસ્ય કથનં યત્ર કુત્રચિત્ ।
હીનવીર્યમવાપ્નોતિ મંત્રાદિકં વરાનને

ઇત્યાદિ દોષનાશાર્થં વિધાનં શૃણુ સાંપ્રતમ્ ।
પ્રથમં જનનં નામ જીવનં તુ દ્વિતીયકં

તૃતીયં તાડનં નામ ગોપનં દશમં સ્મૃતં ।
પંચમમભિષેકશ્ચ વિમુખી કર્ણષષ્ઠકમ્

આપ્યાયનં સપ્તમં તુ અષ્ટમં તર્પણં મતં ।
નવમં દીપનં નામ ગોપનં દશમં સ્મૃતં

મનૂનાં માતૃકા મધ્યાદુદ્ધારો જનનં મતં ।
મંત્રવર્ણાન્ જપેન્નિત્યં પ્રણવાંતરિતાન્ ક્રમાત્

એતજ્જીવનકં નામ તાડનં શૃણુ ધાપરં ।
મનુવર્ણાન્ સમાલિપ્ય તાડયેચ્ચંદનાંભસા

પ્રત્યેકં વાયુનામંત્રી તાડનં નામ તત્ સ્મૃતમ્

મનુલિપ્ય વિધાનેન યદા મંત્રાર્ણસંખ્યયા ।
અશ્વત્થ પલ્લવૈર્મંત્રમભિષિંચેદ્વિશુદ્ધયે

સંચિંત્યમનસા મંત્રી જ્યોતિર્મંત્રેણ નિર્દહેત્ ।
મંત્રે મલત્રયે દેવિ વિમલી કરણે ત્વિદમ્

તાલ વ્યોમાગ્નિ મનુયુક્ દંડીજ્યોતીર્થમનુર્મતઃ ।
કુશોદકેન જપ્તેન પ્રત્યણં પ્રોક્ષણં મનોઃ

તેન મંત્રેણ વિધિવદેતદાપ્યાયનં શુભં ।
નયુના વારિણા મંત્ર તર્પણં તર્પણં ભવેત્

૮૫અ)
તારમાયા રમાયોગં મનોદ્વીપનમુચ્યતે ।
જપ્યમાનસ્ય ગોપનં ત્વપનંત્વપ્રકાશનમ્

એતે ચ દશસંસ્કારાઃ સર્વમંત્રેષુ ગોપિતા ।
એતાન્ કૃતા જપેન્ મંત્રં સ દોષરહિતઃ પ્રિયે

નિર્ગુણં યત્પરં બ્રહ્મ આકાદિ વિવર્જિતં ।
સાકારં યદ્ ભવેદ્ દેવિ વહુધા તર્પણાદિષુ

દૃશ્યતે તુ તથા ચાત્ર રાદ્યાત્વં સર્વ દેહિનામ્ ।
એકમેવાપરંબ્રહ્મ જ્યોતિરૂપમનક્ષરમ્

સાકારં યદિ જાયેત સ્વેચ્છયા તુ વરાનને ।
રૂપદ્વયં તથા ભૂત્વા દેહિનાં દેહમવ્યયં

ભકારાંતે ચ તદ્બ્રહ્મ લિંગાકારં સ્વરૂપતઃ ।
કેચિત્ સુભગે જાનંતિ લિંગાકારસ્ય રૂપિણઃ

ભગાકારસ્ય સેવેત વિદુષો જ્ઞાનિનઃ સદા ।
સ્ત્રીજાતિ રૂપા સર્વત્ર સર્વદેહેષુ યા મતા

સા શક્તિરૂપા વિજ્ઞેયા પુરુષઃ શિવરૂપવાન્ ।
તાસાં ભગસ્ત્રિકોણં ચ કુણ્ડં પ્રોક્તં તુ ચોત્તમં

પુરુષસ્ય લિંગં યદ્ દેવિ શિવો જ્ઞેયઃ સનાતનઃ ।
તત્ત તેષાં વિશેષાશ્ચ નરદેહે વરાનને

શક્તિઃ શિવશ્ચ વિજ્ઞેયો મમ સંકેતમુત્તમમ્ ।
ભગઃ કુંડં ચ સુભગે શિવો લિંગં પ્રકીર્તિતમ્

રજસ્તુ અગ્નિઃ સુભગે ભગમધ્યેષુ ક્ષેપણમ્ ।
આજ્યરૂપં મતં શુક્રં મનોહોતા પ્રકીર્તિતઃ

ફલરૂપં ચ તત્રૈવ એષા સંસારકામના ।
એવં વિજ્ઞાયયો મંત્રી મનોરૂપં ચ બ્રહ્મવિત્

નિત્યં હોમયિતા દેવિ તસ્ય પુણ્યમનંતકમ્ ।
યં યં કામાદિકં દેવિ મનસા ચિંત્યકારયેત્

ન દોષસ્તત્ર વિજ્ઞેયસ્તં તં કામમવાપ્નુયાત્ ।
યથોક્ત દેવતા ચારાદ્યથોક્ત ફલમશ્નુતે

૮૫બ્)
આયુર્લક્ષ્મીર્યશોદેવિ કીર્તિં ચ મોક્ષમાપ્નુયાત્ ।
અસ્મિન્ સ્તોત્રે ચ સમયા યામયા પરિકીર્તિતાઃ

સા પૂર્વં વિજયાકલ્પે ચતુર્થાંસંપ્રકીર્તિતાઃ ।
ઇમાં વિદ્યાં ચ તંત્રેસ્મિન્ રહસ્યા યે પ્રકીર્તિતાઃ

ગોપ્તવ્યાશ્ચ પ્રયત્નેન કથનીયા ન કસ્યચિત્

ગોપ્યાગોપ્ય પુનર્ગોપ્યાગોપ્યાગોપ્યા પુનઃ પુનઃ

ગોપ્યાગોપ્યા પુનર્ગોપ્યા જનનીજાર ગર્ભવત્ ।
અંતૃશક્તાશ્ચ સુભગે વહિઃ શૈવા ચ વૈષ્ણવાઃ

એવં યે સાધકાલોકે ફલમાયુર્નસંશયઃ ।
આચારો મમ દેવેશિ તવાચારોપિ ચ પ્રિયે

દિવસો ગોપનં કૃત્વા રાત્રૌ ચૈવ સમાચરેત્ ।
નાનાશક્તિ સહાલાપૈર્યે કુર્વંતિ ચ સાધકાઃ

તે શીઘ્રકાલાં સુભગે ફલં પ્રાપ્તાશ્ચ માનવાઃ ।
આદ્ર શુષ્કવિભાગેન દ્વિધાચારઃ પુનઃ શૃણુ

આદ્રાચારઃ સ વિજ્ઞેયો મકરૈઃ પંચભિર્યુતઃ ।
મકરૈઃ પંચરહિતઃ શુષ્કાચારઃ પ્રકીર્તિતઃ

કલૌ વિશેષતો દેવિ આદ્રાચાર ફલપ્રદઃ ।
પૂર્વામ્નાયેષુ કથિતા નાના તંત્રે ચ દેવતાઃ

વિદ્યામંત્ર વિભાગેન તે દેવાશ્ચાદ્રતઃ કલૌ ।
વિશેષાત્ ફલદા દેવિ સાધકાનાં જિતાત્મનામ્

રહસ્યં શૃણુ દેવેશિ પરમાં ગોપનં સદા ।
સર્વામ્નાયાશ્ચ કથિતાસ્તવ પાર્શ્વે પૃથક્ પૃથક્

સર્વેભ્યશ્ચોત્તરામ્નાય પશ્ચાત્ સંકીર્તિતે મયા ।
ગોપ્યાદ્ગોપ્યતરો ગુહ્યો ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરો મહાન્

ઉત્તરામ્નાય સુભગે સદા ગોપ્યઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
યદિવેત્ત્વત્ સમાલોકે નારી ભવતિ નિશ્ચલા

૮૬અ)
મત્સમઃ પુરુષો દેવિ સાધકો યદિ ભૂતલે ।
ભ્રાંતિ માયાતિ રહિતસ્તદા સાધયિતું પ્રિયે

સક્તશ્ચ સાધકો દેવિ અન્યથા હાસ્યતાં વ્રજેત્ ।
આગમાચારસ્તુ પ્રિયે સર્વદા ગોપનઃ સ્મૃતઃ

ઉત્તરામ્નાયો દેવેશિ વિશેષાદ્ ગોપનઃ કલૌ ।
સાધકાસ્તુ કલૌ દેવિ માયા નિદ્રાદિ સંયુતઃ

અજિતેન્દ્રિયા લોકે યા યથોક્તાચારવર્જિતાઃ ।
અહં વુદ્ધિરતા નિત્યં તસ્માદ્ગોપ્યાદ્વિશેષતઃ

સુપરીક્ષિતાય પુત્રાય વિનીતાય પ્રકાશયેત્ ।
શ્રષ્ઠેભઃ સાધકેભ્યશ્ચ ન પ્રકાશ્યં કદાચન

યદિ ચેદ્વૈ વરારોહે સાધકોપિ પ્રકાશયેત્ ।
સિદ્ધિહાનિસ્તુ લભતે સદા તસ્ય પ્રકાશનાત્

અતસ્તુ ગોપયેદ્ દેવિ યદિત્વં મમ વલ્લભા ।
ઉત્તરામ્નાયે યા માલા કથિતા ભુવિદુર્લભા

તાસામભાવે સુભગે માલાં શૃણુ વદામ્યહં ।
અથ વર્ણમયી માલા અલાભે હસ્તયર્વજા

મહાશંખમયી માલા અભાવે સ્ફાટિકી મતા ।
સ્ફાટિક્યાશ્ચ અભાવે તુ રુદ્રાક્ષ ફલનિર્મિતા

રુદ્રાક્ષમાલા ભાવે તુ કમસ્ય ફલૈશ્ચયા ।
આસનાન્યુત્તરામ્નાયે કથિતાનિ શુભાનને

સર્વાભાવે વ્યાઘ્રચર્મ ઐણં વા કંવલાદિકં ।
યત્ર પૂજા અભાવે તુ પ્રતિમાસુ પ્રપૂજયેત્

જલે અગ્નૌ પૃથિવ્યાં ચ સૂર્યે વા હૃદિ સુંદરિ ।
તામ્રે વા લેખયિત્વા તુ નિત્યં વા સર્પજેત્ પ્રિયે

દીપસ્ય જ્યોતિર્મધ્યે તુ મૂલમંત્રેણ પૂજયેત્ ।
સર્વત્ર સર્વપૂજાંસુ મૂલે નૈવ પ્રપૂજયેત્

૮૬બ્)
વિસર્જનાંત મૂલેન મનસા બ્રહ્મચિંતયેત્ ।
સર્વદ્રવ્યાદ્ય ભાવે તુ આર્દ્રકં તુ પ્રકીર્તિતમ્

જલં વા તત્ર ક્ષીરં વા ભક્ષયેત્ કર્મમાચરેત્ ।
મકાર પંચાભાવે તુ પંચમં કારયેત્ પ્રિયે

અભાવે પંચમે દેવિ મનસા પંચમં ચરેત્ ।
એવં શ્રુત્વા તતો દેવિ સમયાચારમુત્તમં

સા શિવા ચ પ્રસન્ના ભૂદ્યાથા તથ્ય પ્રકાશનાત્ ।
શિવોપ્યંતઃ પ્રસન્નોભૂત્ સ્વયં ચ પરમેશ્વરઃ

તદા પ્રસન્ન મનસા ઉવાચ ગિરિજાં પ્રતિ ।
સર્વાણ્યાગમ તંત્રાણિ યાનિ યાન્યપિ સુંદરિ

તંત્રાદીણ્યપિ સર્વાણિ વિદ્યામ્નાયાદિ કાન્યપિ ।
ચતુર્યુગેષુ વર્તંતે પારપાયોપદેશતઃ

તેષાં વેદયિતા કેચિન્ન સમર્થોસ્મિ ભૂતલે ।
કૃપયા તવ દેવેશિ કિંચિત્ કિં વર્ણિતં શુભં

અતો જ્ઞાત્વા મયા દેવિ યત્ કિંચિદ્વર્ણિતં શુભં ।
એતત્સર્વં તુ નિયતં સર્વસ્વમિદ મે પ્રિયે

રાજ્યં દેયં શિરોદેયં ન દેયં તંત્રમદ્ભુતં ।
ષડામ્નાયેષુ કથિતં તંત્રં પરમદુર્લભં

તથા ગોપ્યં ચ શુભગે માતૃજારપદં યથા ।
યદિ ચેદ્વૈ વરારોહે મયા તુભ્યં પ્રકાશિતં

અતસ્તુ ગોપયેન્નિત્યં યદિત્વં મમ વલ્લભા

ઇતિ શ્રીપાર્વતીશ્વરસંવાદે સમયાચારં સમ્પૂર્ણમ્ ॥
શ્રીગુરુગણેશાય નમઃ ॥
શ્રીમદ્ભૈરવશેખરં પ્રવિલસચ્ચંદ્રામૃતં પ્લાવિતં
ક્ષેત્રાધીશ્વરયોગિની મુનિગણૈઃ સિદ્ધૈઃ સમારાધિતં ।
આનંદાર્ણવકં પરાત્મકમિદં સાક્ષાત્ ત્રિખંડામૃતં વન્દે
શ્રીપ્રથમંકરાંવુજગતં પાત્રં વિશુદ્ધિપ્રદં

૮૭અ)
હૈમં મીન રસાવહંદથિતયાદત્તં ચ પેયાદિભિઃ કિંચિચ્ચંચલ
રક્તપંકજદૃશા તસ્મૈ સમાવેદિતમ્ ।
વામે સ્વાદુતરં વિશુદ્ધિકરણં પાણૌ નિધાયાત્મકે વંદે પાત્રમહં
દ્વિતીયમધુના નંદૈક સંવર્ધનં

સર્વામ્નાય કલાકલાપ કલિતં કૌતૂહલ દ્યોતનં ચંદ્રોપેન્દ્ર કૃશાનુ
શંભુ વસા બ્રહ્માદિભિઃ સેવિતં ।
ધ્યાતં દેવગણૈઃ પરં મુનિવરૈર્મોક્ષાર્થિભિઃ સર્વદાઃ વંદે
પાત્રમહં તૃતીયમધુના વિજ્ઞાનવોધક્ષમં

દ્રવ્યં મીનરસાવહં હરિહર બ્રહ્માદિભિઃ પૂજિતં મુદ્રા મૈથુન ધર્મ
કર્મ નિરતં ક્ષારામ્લતિક્તાશ્રિતં ।
આચાર્યાષ્ટક સિદ્ધભૈરવ કુલાધીશેન સંશોધિતં પાયાત્
પંચમકારતત્વ સહિતં પાત્રં ચતુર્થં નમઃ

સર્વં ધર્મકલાગમાધિક પરં વેદૈર્મુખૈર્ભાષિતં દેવાનામપિ
દુર્લભં સુખકરં ગુપ્તં રહસ્યાન્વિતં ।
આનંદોદ્ભવનાદવિંદુ પરમા યોગીન સદ્ભૈરવં પીતં બ્રહ્મમયં
સદોદિતકરં પાત્રં ભજે પંચમં

છત્રં ચામર ભદ્રપીઠ પરમાનંદોધિકઃ પાતુમાં રામારાજ્ય
મનોહરં શુભકરં સંયોજ્ય સામ્રાજ્યદં ।
નાના વ્યાધિ ભવાં *? કાર હરણં જન્માદિ નિર્નાશનં શ્રીમત્સુંદરિ
તર્પણાદ્રવરસંપાત્રં ભજે ષષ્ઠમં

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિ તૂર્યપુરતો ચૈતન્ય સાક્ષીપ્રદં
વિદ્યુદ્ભાસ્કરચંદ્રસેન્દ્ર ધનુષો જ્યોતિઃ કલાવ્યાધિતમ્ ।
ઈડા પિંગલ મધ્યમાદિ ચલયા સત્કુણ્ડલી ચોર્ધગં પાત્રં સપ્તમ
પૂરણે નત્વરયાનન્દાદિકં પાતુમાન્

ખડ્ગં પાદુકમજ્જનં ચ ગુટિકા સારસ્વતં યત્પદં
મૃત્યુર્વંચનમુગ્રકાલહરણં દેહસ્થિતં કારણં ।
૮૭બ્)
વાચા સિદ્ધિકરં મનસ્થિરકરં વશ્યાજ્જગજ્જોષિતં પાત્રં
ચાષ્ટમમષ્ટસિદ્ધિકરણં પ્રૌઢં પ્રસન્નં સદા

સર્વાનંદકરં સદાશિવપદં દ્વંદ્વૈકમુક્તિપ્રદં
સામ્રાજ્યં સુખદં મનોરથકરં અજ્ઞાનવિધ્વંસનં ।
આયુઃકીર્તિયશોવિવર્ધનકરં સંસારમોહછિદં પાત્રં
યન્નવનાથ શક્તિજનનં પ્રૌઢઃ પ્રતાપોદિતં

ઇતિ શ્રીરુદ્રયામલે તન્ત્રે પાત્રવન્દનનવસ્તોત્રં સમાપ્તં ॥
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
અથોલૂકકલ્પઃ ॥
રુદ્રાજ્ઞાપયતિ તેન વિષ્ણુસત્વેન ઉલૂક આગચ્છ ૨ પ્રવિશ ૨ ધુન ૨ આકર્ષય ૨
મંડલ પ્રવેશય ૨ સ્વાહા ॥ ઉલૂકસ્ય શિરશ્ચૈવ હરિતાલ મનઃશિલા ।
અનેન ચાંજનં કૃત્વા દૃશ્યતે સ ચરાચરં ।
વિધાનાનિ વિચિત્રાણિ વીવરાણિ ચ પશ્યતિ ॥
ઉલૂકસ્ય વસા ચૈવ નવનીતસમન્વિતં ।
ગોરોચનસમાયુક્તા અંતર્ધૂમેન પાચયેત્ ॥
અજનેનાંજયેન્નેત્રં દૃશ્યતે સ ચરાચરં ।
ઉલૂકસ્ય રસં ચૈવ આત્મરક્તસમન્વિતં ॥
ત્રિકટુકેન સમાયુક્તં અંજયેત્ તેન ચક્ષુષુ ।
અદૃશ્યકરણં સદ્યો નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
ઉલૂકસ્ય ચ માંસાનિ તગરં ચંદનં તથા ।
કુંકુમેન સમાયુક્તં પેષયેદ્રોચના સહ ॥
અન્નેપાનેન દાતવ્યં સ્ત્રી વા પુરુષે વશ્યવા ।
સર્વવશ્યં ભવેત્ તસ્ય સ્વાત્મં સ્વ ચ પરસ્વ ચ ॥
ઉલૂકસ્ય ચ પક્ષાણિ વિડાલસ્ય નખાનિ ચ ।
પાદાપાંશુ સમાસાદ્ય કાકપક્ષેણ સૈવ હિ ॥
કટુકીફલસમાયુક્તં હોમયિત્વા વશીકરં ।
વિદ્વેષશ્ચ ન સંદેહો ભવતે શત્રુષુ ક્ષયં ॥
ઉલૂકસ્ય તથાસ્થીનિ રાજિકાત્વ ચ મેવ ચ ॥
૮૮અ)
કટુકીતૈલસમાયુક્તા સોધ્યતે સાધકોત્તમઃ ।
મારયેન્નાત્ર સંદેહો સર્વસ્યાદેહધારણં ॥
અથ મંત્રઃ ॥ અષ્ટોત્તરશતં જપેત્ ॥
ઓં હ્રીં હ્રૈં હ્રઃ હું ફટ્ નમઃ ॥ ઓં નમો ભગવત્યૈ આર્યતારા દેવ્યૈ પુરા
દેવાસુરે યુદ્ધે વિવાહે વસ્ય સંસ્થિતા ।
તસ્ય વાહનમત્યુગ્ર ઉલૂકોનામસોત્તમઃ ।
તસ્યેષ્ટે સમારુહ્યે દાનવાનાં વધોશ્રિતઃ ॥
શુક્ર ઉવાચ ॥
કથંચરમતે ભૂમૌ કથમાહારમેવ ચ ।
કીદૃશં કર્મ કુરુતે સ ચ કાકિ તુ કીદૃશી ॥
અલ્પાયુશ્ચયોર્મત્યૈ અલ્પવીર્યસ્તથાપરે ।
રોગાદયો ન વાધ્યંતે વહુ ક્લેશવશં કુતઃ ॥
હિતાર્થસર્વસત્વાનાં વ્રૂહિ કામાંગનાશનઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સાધુ સાધુ મહાવાહો સાધકાનાં હિતાય ચ ।
વચનં શૃણુ વક્ષ્યામિ પ્રિયાસિ ત્વં યથાકુલં ॥
પર્વતે હિમવત્કૂટે વચનં વહુ ભયાકુલે ।
તતઃ પિવતિ પાનીયં દુર્ગા દુર્ગા સમુક્ષયે ॥
તત્ર સ્થાને સ્થિતૌ સૌ હિ છુબુકો નામનામતઃ ।
બિડાલ સદૃશં નેત્ર કર્ણૌ વાપિ તથૈવ ચ ॥
દિવાકરસ્તસ્ય શત્રુ માંસાશી ચ તથૈવ ચ ।
દિવસંતિષુતે નેત્રૌ રાત્રૌચર્યા સમાચરે ॥
અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ લક્ષણં તસ્ય તાદૃશં ।
સૌભાગ્યકરણં સાધ્વી વિદ્વેષોચ્ચાટનં તથા ॥
ચાતુર્થિકવિનાશીનં સર્વજ્વરવિનાશનં ।
એકાહિકં દ્વ્યાહિકં ચ ભૂતાપસ્મારનાશનં ॥
સંપ્રાણ શમયા યાતિ ગરુડસ્ય ચ પન્નગ ।
ઉલૂક ચક્ષુરાદાય ગોરોચનસમન્વિતં ॥
વારિણા સહ દાતવ્યં વશીકરણમુત્તમં ।
ઉલૂક જિહ્વા મુદ્ધૃત્ય ધર્તૂરરસસમભાવિતં ॥
૮૮બ્)
ધૂપં યસ્યા પ્રદાતવ્યં વિદ્વેષોચ્ચાટનં ભવેત્ ।
ઉલૂકસ્ય ચ કર્ણૌ દ્વૌ પિંડિકા ચ સમન્વિતં ॥
સૂક્ષ્મચૂર્ણં તતઃ કૃત્વા મસ્તકે યસ્ય નિક્ષિપેત્ ।
અથ પાનેષુ ભક્ષેષુ પુષ્પેષુ તિલકેષુ ચ ॥
ગંધયુક્તે તથાવસ્ત્રે યસ્ય દદ્યાત્ કદાચન ।
નારી તસ્ય વશં યાંતિ સ્વાત્મનેન ધનેન વા ॥
જનાઃ સર્વે વશં યાંતિ યાવજ્જીવં ન સંશયઃ ।
નિશાચરસ્ય નેત્રે દ્વે મધુ જ્યેષ્ટિઃકયૈ સહ ॥
હરિતાલસ્ય કર્ષૌ દ્વૌ કાકમાચી સમાંસકૈઃ ।
અંતર્ધૂમં દહેત્ સર્વં છાગી મૂત્રેણ ભાવયેત્ ॥
નેત્રાણામંજનં દદ્યાચ્ચાતુર્થિક વિનાશનં ।
મંગસ્ય તદ્રોમાણિ યવસક્તુ સમન્વિતં ॥
તિલતૈલેનસંયુક્તં યસ્ય ધૂપં પ્રદા * યેત્ ।
ભૂતગ્રહા ચ કુષ્માંડાં ડાકિની સાકિની તથા ॥
નામમાત્રેણ દત્તેન કુર્વંત્યા વેશણં ક્ષણાત્ ।
પલાયંતે તતો સર્વે દશાસુ વિદશાસુ ચ ॥
ક્ષયમા * સ્તથાયાંતિ સિદ્ધગણા મૃગા ઇવ ।
ઉલૂક દક્ષિણં પક્ષં શ્વેતસૂત્રેણ વંધયેત્ ॥
દક્ષિણે કર્ણમૂલે તુ દ્વ્યાહિકં હરતિ જ્વરં ।
ઉલૂકસ્યોત્તરં પક્ષં રક્તસૂત્રેણવંધયેત્ ॥
દક્ષિણે કર્ણમૂલે તુ ત્ર્યાહિકં હરતિ જ્વરં ।
માંગલ્યં પુચ્છપક્ષૈસ્તુ પંચરંગેન ભાવિતઃ ॥
યસ્ય પક્ષગલે વધ્વા ત્ર્યાહિકં તસ્ય નશ્યતિ ।
વધાતુ દક્ષિણે વાહુમંગલ્યં દક્ષિણે પદં ॥
પૂર્વોક્તં ચાક્ષયં દદ્યા સક્ર વીજપ્રણાશનં ।
૮૯અ)
ઉલૂકસ્ય પદં વામંભુજા વામેન બંધયેત્ ॥
દુષ્ટજ્વરપ્રશમનં સર્વજ્વરવિનાશનં ।
નિશાચરસ્ય રક્તસ્તુ દ્વિસ્ત્રી રક્ત સમંન્વિતં ॥
યસ્ય નામ લિખેદ્ભૂર્જે કૃષ્ણસૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।
શિખાગ્રે વંધયિત્વા તુ તસ્ય ચોચ્ચાટનોત્તમં ॥
તતઃ ક્ષીરેણસંક્ષાલ્ય પુનઃ શાંતિ ભવિષ્યતિ ।
ઉલૂક્સય ચ માંસાનિ ધૂપં યસ્ય પ્રદાપયેત્ ॥
સર્વે ગ્રહા વિનશ્યંતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
ઉલૂકસ્ય તથા ચાંત્રં લેપો યસ્ય પ્રદાપયેત્ ॥
એકવિંશસમાયુક્તો સોર્શરોગૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
પિંડિકા કંડુરોગૈશ્ચ મુક્તો ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
સર્વે રોગાઃ પલાયંતે સિંહસ્યાગ્રે ગજા ઇવ ।
ઉલૂકસ્ય તુ પાદં તુ શ્રોતોજનસમન્વિતં ॥
છાયાશુષ્કં તતો કૃત્વા નેત્રાણામંજયેત્ તુ યઃ ।
દત્તમાત્રેણ તેનૈવ સોદૃશો ભવતિ ક્ષણાત્ ॥
નિર્મલાનિ ચ નેત્રાણિ સદા તસ્ય ભવંતિ ચ ।
ઇદં રહસ્યં પરમં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ॥
પાપાત્મેષુ ન દાતવ્યં દાતવ્યં ભક્તવત્સલે ।
ઇત્યૌ ચસનસે શાસ્ત્રે કલ્પં નક્તચરં અલં ॥
અથ દ્વિતીય કલ્પવર્વરષ્યસ્યલિષ્યતે ॥
વર્વરો રાત્રિ પક્ષિની સાયોમટતે સદા ॥
તસ્ય કર્મં ચ કિં પ્રોક્તં પ્રસાદં કુરુ સંકર ॥
શિવ ઉવાચ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રદાતવ્યં રહસ્યં પરમં પ્રિયે ।
નિશાયાં રમતે શોપિ માચુષોણાં વિદ્યાષુ ચ ॥
શૌનકો નામ ઋષયઃ મંગલો નામ સંભવઃ ।
તસ્ય શ્રાપદદૌ બ્રહ્મા ઉલૂકો પક્ષિકો ભવેત્ ॥
૮૯બ્)
તસ્ય કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ વિધાનેન તુ પાર્વતિ ।
ન તિથિર્ન ચ નક્ષત્રં ન ચ નાત્યોપવાસનં ॥
ન વારં ન જપો હોમં કાલવેલાદિવર્જિતં ।
કેવલં ભાવનાગમ્યં કુર્યાત્ કર્મં યથોચિતં ॥
ઉલૂકશૌનકશ્ચૈવ * વારારાત્રિ પક્ષિકઃ ।
મંગલસ્થલશિરઃ ષટ્નામાનિ તસ્ય ચ ॥
અથ ઉલૂકસ્ય પ્રયોગઃ ॥
નામુક્તાં મોહનસ્તંભને ઉચ્ચાટનં રક્ષણં મારણં વશીકરણ
વ્યયેત્ ॥ યદુક્તં ઉલૂકસ્ય ચ નેત્રે ચ રોચનાગૌરસર્ષપા ।
કુંકુમં નાગપુષ્પં ચ સમભાગાનિ કારયેત્ ॥
નેશપ્તદિવસં ભૂષંડનિધાપયેત્ ॥
યસ્ય દદ્યામુખોવાસં સ વસ્યો મરણાંતકં ।
ઉલૂકસ્ય ચ નેત્રે દ્વે માર્જરસ્ય તથૈવ ચ ॥
એકત્ર મિલિતં કૃત્વા વક્ત્રી કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
મહાતૈલેન પ્રજ્વાલ્ય શ્મશાને વા ચતુષ્પથે ॥
તથૈવ કજ્જલં ગ્રાહ્યં નેત્રે તત્કાલમંજયેત્ ।
દત્તમાત્રેણ તેનૈવ નષ્ટચ્છાયો ભવેન્ નરઃ ॥
ઉલૂકચંચુ સંગ્રાહ્ય ગોરોચના કુંકુમેન તુ ।
તત્સમં નાગપુષ્પેષુ સમભાગેન ચૂર્ણયેત્ ॥
અનેન તિલકં કુર્યાત્ ત્રૈલોક્યં વશમાનયેત્ ।
ઉલૂકસ્ય ચ જિહ્વાયા અજા ગંધ મનઃશિલા ॥
વચાચર્મવટં કુષ્ટં મત્સ્યા શૃંગાવરોચનં ।
કુંકુમં ચાશ્વલાલાશુ ગોમૂત્રેણ ચ પેષણાત્ ॥
અનેન તિલકં કુર્યાત્ રાજસ્ત્રીવશમાનયેત્ ।
ઉલૂકસ્ય શિરોગ્રાહ્યં વાયસશ્ચવસ્તથા ॥
એકત્ર ધૂપદિ ચ તુ વિદ્વેષો જાયતે ક્ષણાત્ ।
ઉલૂકસ્ય ચ ગ્રીવાયાં માર્જારસ્ય નખસ્તથા ॥
૯૦અ)
ઉન્મત્તકરસંગ્રાહ્ય નિંબકાષ્ઠાસ્થિ માનુષં ।
એકત્ર ગુટિકાં કૃત્વા શત્રુહારેષુ નિક્ષિપેત્ ॥
ઉચ્ચાટયેન્ ન સંદેહો યદિ શત્રસમોપિ ચ ।
ઉલૂકસ્ય તુ વૈ ક્રોડં મત્સ્યતૈલેન વર્વપેત્ ॥
મહાકેક્ષે દદેદગ્ધં નવેભાંડેન દાપયેત્ ।
ચુહ્લ્યાગ્રે તત્ક્ષિપેત્ ભાંડં યાવત્ સપ્તદિનાનિ ચ ॥
અસ્તમે દિવસે પ્રાપ્તે મૃયતે તંતુ તત્ક્ષણાત્ ।
ઉલૂકસ્ય તુ પક્ષાનિ અંતર્ધૂમેન દાપયેત્ ॥
સૂક્ષ્મચૂર્ણં તતઃ કૃત્વા ઘૃતેન સહપાચયેત્ ।
તેનૈવાજ્ઞિત નેત્રસ્તુ લોકાનાં કુરુતે વશં ॥
ઉલૂક માંસ નેત્રે ચ મહામજ્જા તથૈવ ચ ।
રોચનેન ક્ષતં યુક્તં મત્સ્યતૈલેન ભાવયેત્ ॥
તત્ તૈલં ગ્રાહયે યત્નાત્ શરીરોભ્યંજનં તતઃ ।
તેન પૃષ્ઠે વશં યાંતિ યાવજ્જીવં ન સંશયઃ ॥
ઉલૂકસ્ય તુ ચાસ્થીનિ ગ્રાહયેચ્ચ તથૈવ ચ ।
અજાસ્તુ માનુષસ્યાસ્થિ તત્ યુક્તં સ્વાત્મને તુમં ॥
અનેન લેપયેલ્લિંગં પ્રમદાનિ ચ વશીકરં ।

ઉલૂકસ્ય પદં રક્તં અનામરક્તલોચનં ॥
લિખિત્વા સાધ્યનામ્નૈવ યા પાદ્યં ચ સંપુટં ।
ભૂર્જપત્રે તુ સંરક્ષેત્ રક્તસૂત્રેણ વેષ્ટયેત્ ॥
વાહુકંઠે શિખાયાં વા ધારયેત્ તં વશં નયેત્ ।
ઉલૂકસ્ય કાકપક્ષાણિ સર્પસ્યાપિ ચ કંચુકીં ॥
મૂષકશ્ચ તથા વિષ્ટા ગુગ્ગુલં ઘૃતમેવ ચ ।
એષ ધૂપવરં ચોક્તં સર્વદુષ્ટવિનાશનં ॥
સ્કંદન નદીગણા સદ્યાપવના બ્રહ્મરાક્ષસા ।
અતિગ્રહશ્ચ ડાકિન્યા ધૂપોન્માદન નાશનં ॥
દત્ત માત્રેણ ધૂપેણ દુષ્ટારાશુ પલાયતે ।
૯૦બ્)
ઉલૂકસ્ય ચ જંઘા ચ પરા ચ તપરીષકં ॥
રોચનં કુંકુમં ચૈવ તિલકં કારયેત્ તતઃ ।
દૃષ્ટમાત્રેણ તેનૈવ વશ્યો ભવતિ ગર્વિતા ॥
ઉલૂકસ્ય સમગ્રં વૈ અંતર્ધૂપેન દાપયેત્ ।
સૂક્ષ્મચૂર્ણં તતો કૃત્વા છાગી મૂત્રેણ ભાવયેત્ ॥
યમૂત્ર ભાવયેદ્યલ શરીરે ચાનુલેપયેત્ ।
લેપમાત્રેણ તેણૈવ સદ્યો જ્વરનાશનં ॥
અન્ય કર્મ સહસ્રાણિ કુરુતે નાત્ર સંશયઃ ।
ઉલૂકસ્ય શિરોગ્રાહ્યા હરિ બાલમનઃશિલા ॥
અનેનાં જયતે ચક્ષુઃ પશ્યતે સ ચરાચરં ।
અથ પદાદિ તસ્યૈવ દહ્યયિત્વા સુવર્ણયેત્ ॥
પાદલેપો પ્રદાતવ્ય યોજનાનાં શતં વ્રજેત્ ।
ઉલૂકસ્ય જિહ્વાયા કાલીષ્ય વહુમાલતી ॥
સંયુતં તેન કૃત્વા ચ ગુટિકા ત્રિલોહેન તુ વેષ્ટયેત્ ।
મુખપ્રક્ષેપ માત્રેણ દૃશ્યો ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
ઉલૂકસ્ય તુ પક્ષાણિ મંત્રિતાનિ ચ સપ્તધા ।
સ્થાપયિત્વાન્યપિ દ્વારે યાવચ્છત્ર મતદ્ગતં ॥
અથ મંત્રઃ ॥
ઓં નમો કાલરાત્રિ ત્રિશૂલહસ્તમહિષવાહિનિ રુદ્રકપાલમાલાકૃતશેષરે
આગચ્છ ભગવતી અતુલવલકારિણી સર્વકર્માણિમેવ સંકુરુ મહેશ્વર
આજ્ઞાપયતિ ॥ શ્રીં શ્રીં શ્રીં ફટ્ સ્વાહા ॥
ઉલૂકસ્ય ચ વિષ્ઠા ચ વાલામોથો સુસંયુતં ॥
દદ્યાત્ શિરસિ યસ્યૈવ સ વશ્યો મરાણાન્વિતં ॥
ઉલૂકસ્ય તુ લિંગાનિ પારાવત પુરીષકં ।
રોચના કુંકુમૈર્યુક્તં તિલકં કારયેત્ તતઃ ॥
ઉલૂક હૃદયં ગ્રાહ્ય ગોરોચનસમાસ્તુતે ।
૯૧)
સપ્તવારાન્મંત્રયિત્વા ચક્ષુસ્તેનૈવમંજયેત્ ॥
દૃષ્ટમાત્રેણ તેનૈવ તસ્યૈવ વશ્યો ભવતિ તત્ક્ષણં ॥
અથ મંત્ર પ્રવક્ષ્યામિ યદ્દત્તો શંભુના મુને ।
સર્વસિદ્ધિકરં હ્યેત સર્વસૃષ્ટિ પ્રદાયકં ॥
ઓં નમો મહાયક્ષિણી અમુકવશમાનય સ્વાહા ॥
છુછુંદરી ખંજરીસ્તુ ક્ષારકોટ પ્રપેષયેત્ ।
માયામાદાસ્તુ સંયુક્ત ચતુર્થ્યાં ચ રવૌ દિને ॥
વિંદુનાદ સ્થિતં મૂર્ધ્નિ પ્રથમં વીજમુક્તમં ।
પંચમસ્યા દ્વિતીયં તુ પંચમસ્વરવેદિને ॥
વિસર્ગયુક્તં દેવેશિ તૃતીયં વર્ણમુત્તમં ।
સૂયમજ્જાં સ્વરોપેતે વિંદુયુક્તં સુરેશ્વરિ ॥
ચતુર્થે ભવતે વિપ્ર સ્વર ઉષષ્ઠે પ્રકીર્તિણ ।
ઓંકારયુક્તં ચ તયા નમસ્કારં તુ વિન્યસેત્ ॥
અષ્ટાક્ષરમિદં મંત્રં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકાં ॥
ઓં નમો લોહિતપિંગલાય માતંગરાજાય સ્ત્રીણાં રુધિરસ્તંભય ૨ મુદ્ગ ૨
લક ૨ કીલય ૨ ચિલિ ૨ સ્વાહા ॥ અયં સ્ત્રીણામતિરજોનિવારણમંત્ર ॥
ઇતિ દ્વિતીયકલ્પં ચ ઉલૂકસ્ય અલંકૃતં ॥ શુભમસ્તુ ॥