વિમલકીર્તિનિર્દેશ · ભાગ 119

વિમલકીર્તિનિર્દેશ
નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્વેભ્યઃ ॥
વ્ક્ન્ 1.1 એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ વૈશાલ્યાં વિહરતિ સ્મ, આમ્રપાલીવને મહતા ભિક્ષુસમ્ઘેન સાર્ધમ્ અષ્ટાભિર્ ભિક્ષુસહસ્રૈઃ,
વ્ક્ન્ 1.2 સર્વૈર્ અર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈર્ નિઃક્લેશૈર્ વશીભૂતૈઃ સુવિમુક્તચિત્તૈઃ સુવિમુક્તપ્રજ્ઞૈર્ આજાનેયૈર્ મહાનાગૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ કૃતકરણીયૈર્ અપહૃતભારૈર્ અનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થૈઃ પરિક્ષીણભવસમ્યોજનૈઃ સમ્યગાજ્ઞાસુવિમુક્તચિત્તૈઃ સર્વચેતોવશિપરમપારમિપ્રાપ્તૈઃ,
વ્ક્ન્ 1.3 દ્વાત્રિંશતા ચ બોધિસત્વસહસ્રૈર્ અભિજ્ઞાનાભિજ્ઞાતૈઃ સર્વૈર્ મહાભિજ્ઞાપરિકર્મનિર્યાતૈઃ, બુદ્ધાધિષ્ઠાનાધિષ્ઠિતૈઃ, સદ્ધર્મનગરપાલૈઃ, સદ્ધર્મપરિગ્રાહકૈઃ, મહાસિંહનાદનાદિભિઃ, દશદિગ્વિઘુષ્ટશબ્દૈઃ, સર્વસત્વાનધ્યેષિતકલ્યાણમિત્રૈઃ, ત્રિરત્નવંશાનુપચ્છેતૃભિઃ, નિહતમારપ્રત્યર્થિકૈઃ, સર્વપરપ્રવાદ્યનભિભૂતૈઃ, સ્મૃતિસમાધિધારણીસંપન્નૈઃ, સર્વનિવરણપર્યુત્થાનવિગતૈઃ, અનાવરણવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતૈઃ, અનાચ્છેદ્યપ્રતિભાનૈઃ, દાનદમનિયમસંયમશીલક્ષાન્તિવીર્યધ્યાનપ્રજ્ઞોપાયનિર્યાતૈઃ, અનુપલમ્ભાનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિસમન્વાગતૈઃ, અવૈવર્તિકધર્મચક્રપ્રવર્તકૈઃ, અલક્ષણમુદ્રામુદ્રિતૈઃ, સર્વસત્વેન્દ્રિયજ્ઞાનકુશલૈઃ, સર્વપર્ષદનભિભૂતવૈશારદ્યવિક્રામિભિઃ, મહાપુણ્યજ્ઞાનસંભારોપચિતૈઃ, લક્ષણાનુવ્યઞ્જનસમલંકૃતકાયૈઃ, પરમરૂપધારિભિઃ, અપગતભૂષણૈઃ, મેરુશિખરાભ્યુદ્ગતયશઃકીર્તિસમુદ્ગતૈઃ, દૃઢવજ્રાધ્યાશયાભેદ્યબુદ્ધધર્મપ્રસાદપ્રતિલબ્ધૈઃ, ધર્મરત્નવિકરણામૃતજલસંપ્રવર્ષકૈઃ, સર્વસત્વરુતરવિતસ્વરાઙ્ગઘોષવિશુદ્ધસ્વરૈઃ, ગમ્ભીરધર્મપ્રતીત્યાવતારાન્તાનન્તદૃષ્ટિવાસનાનુસંધિસમુચ્છિન્નૈઃ, વિગતભયસિંહોપમનાદિભિઃ, તુલ્યાતુલ્યસમતિક્રાન્તૈઃ, ધર્મરત્નપ્રજ્ઞાસમુદાનીતમહાસાર્થવાહૈઃ ઋજુસૂક્ષ્મમૃદુદુર્દૃશદુરનુબોધસર્વધર્મકુશલૈઃ, આગતિસત્વાશયમતિમનુપ્રવિષ્ટજ્ઞાનવિષયિભિઃ,
અસમસમબુદ્ધજ્ઞાનાભિષેકાભિષિક્તૈઃ, દશબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્માધ્યાશયગતૈઃ સર્વાપાયદુર્ગતિવિનિપાતોત્ક્ષિપ્તપરિખૈઃ, સંચિન્ત્યભવગત્યુપપત્તિસંદર્શયિતૃભિઃ, મહાવૈદ્યરાજૈઃ, સર્વસત્વવિનયવિધિજ્ઞૈઃ, યથાર્હધર્મભૈષજ્યપ્રયોગપ્રયુક્તૈઃ, અનન્તગુણાકરસમન્વાગતૈઃ, અનન્તબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહસમલંકૃતૈઃ, અમોઘશ્રવણદર્શનૈઃ, અમોઘપદવિક્રમૈઃ, અપરિમિતકલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રગુણપરિકીર્તનાપર્યન્તગુણૌઘૈઃ ।
વ્ક્ન્ 1.4 તદ્યથા સમદર્શિના ચ નામ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન સમવિષમદર્શિના ચ, સમાધિવિકુર્વણરાજેન ચ, ધર્મેશ્વરેણ ચ, ધર્મકેતુના ચ, પ્રભાકેતુના ચ, પ્રભાવ્યૂહેન ચ, મહાવ્યૂહેન ચ, રત્નકૂટેન ચ, પ્રતિભાનકૂટેન ચ, રત્નમુદ્રાહસ્તેન ચ, નિત્યોત્ક્ષિપ્તહસ્તેન ચ, નિત્યોત્પલકૃતહસ્તેન ચ, નિત્યોત્કણ્ઠિતેન ચ, નિત્યપ્રહસિતપ્રમુદિતેન્દ્રિયેણ ચ, પ્રામોદ્યરાજેન ચ, દેવરાજેન ચ, પ્રણિધિપ્રયાતપ્રાપ્તેન ચ, પ્રતિસંવિત્પ્રણાદપ્રાપ્તેન ચ, ગગનગઞ્જેન ચ, રત્નોલ્કાધારિણા ચ, રત્નવીરેણ ચ, રત્નશ્રિયા ચ, રત્નનન્દિના ચ, ઇન્દ્રજાલિના ચ, જાલિનિપ્રભેણ ચ, અનારંબણધ્યાયિના ચ, પ્રજ્ઞાકૂટેન ચ, રત્નજહેન ચ, મારપ્રમર્દિના ચ, વિદ્યુદ્દેવેન ચ, વિકુર્વણરાજેન ચ, લક્ષણકૂટેન ચ, લક્ષણકૂટસમતિક્રાન્તેન ચ, સિંહઘોષાભિગર્જિતસ્વરેણ ચ, શૈલશિખરસંઘટ્ટનરાજેન ચ, ગન્ધહસ્તિના ચ, ગજગન્ધહસ્તિના ચ, સતતોદ્યુક્તેન ચ, અનિક્ષિપ્તધુરેણ ચ, સુમતિના ચ, સુજાતેન ચ, પદ્મશ્રીગર્ભેણ ચ, પદ્મવ્યૂહેન ચ, અવલોકિતેશ્વરેણ ચ, મહાસ્થામપ્રાપ્તેન ચ, બ્રહ્મજાલિના ચ, રત્નયષ્ટિના ચ, મારજિતેન ચ, ક્ષેત્રાલંકૃતેન ચ, મણિરત્નચ્છત્રેણ ચ, સુવર્ણચૂડેન ચ, મણિચૂડેન ચ, મૈત્રેયેણ ચ, મઞ્જુશ્રિયા ચ કુમારભૂતેન બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, એવંપ્રમુખૈર્ દ્વાત્રિંશતા બોધિસત્વસહસ્રૈઃ ।
વ્ક્ન્ 1.5 દશભિશ્ ચ બ્રહ્મસહસ્રૈર્ જટિબ્રહ્મપ્રમુખૈઃ, અનેકાચ્ ચતુર્મહાદ્વીપકાલ્ લોકધાતોર્ અભ્યાગતૈર્ ભગવતો દર્શનાયૈ વન્દનાયૈ પર્યુપાસનાયૈ ધર્મશ્રવણાય ચ । તે તત્રૈવ પર્ષદિ સંનિપતિતાઃ । દ્વાદશ ચ શક્રસહસ્રાણ્ય્ અન્યાન્યેભ્યશ્ ચતુર્મહાદ્વીપકેભ્યો ઽભ્યાગતાનિ તત્રૈવ પર્ષદિ સંનિપતિતાન્ય્ અભૂવન્ । તથાન્યે ઽપિ મહેશાખ્યમહેશાખ્યાઃ શક્રબ્રહ્મલોકપાલદેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાસ્ તત્રૈવ પર્ષદિ સંનિપતિતા અભૂવન્ સંનિસણ્ણાઃ । તથા ચતસ્રઃ પર્ષદો ભિક્ષુભિક્સૂણ્યુપાસકોપાસિકાશ્ ચોપસંક્રાન્તા અભૂવન્ ।
વ્ક્ન્ 1.6 તત્ર ભગવાન્ અનેકશતસહસ્રયા પર્ષદા પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ધર્મં દેશયતિ સ્મ । સુમેરુર્ ઇવ પર્વતરાજઃ સાગરમધ્યાદ્ અભ્યુદ્ગતઃ સર્વપર્ષદમ્ અભિભૂય ભાસતે તપતિ વિરોચતે શ્રીગર્ભે સિંહાસને નિષણ્નઃ ।
વ્ક્ન્ 1.7 અથ રત્નાકરો બોધિસત્વો લિચ્છવિકુમારઃ સાર્ધં પઞ્ચમાત્રૈર્ લિચ્છવિકુમારશતૈઃ સપ્તરત્નમયાનિ ચ્છત્રાણિ ગૃહીત્વા વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં નિષ્ક્રમ્ય યેનામ્રપાલીવનં યેન ચ ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં સપ્તકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યથા પરિગૃહીતૈસ્ તૈશ્ છત્રૈર્ ભગવન્તમ્ અભિચ્છાદયતિ સ્મ । અભિચ્છાદ્યૈકાન્તે સ્થિતો ઽભૂત્ ।
વ્ક્ન્ 1.8 સમન્તરનિઃસૃષ્ટાનિ ચ તાનિ રત્નચ્છત્રાણ્ય્ અથ તાવદ્ એવ બુદ્ધાનુભાવેનૈકં મહારત્નચ્છત્રં સંસ્થિતમ્ । તેન ચ મહારત્નચ્છત્રેણાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સર્વઃ સંછાદિતઃ સંદૃશ્યતે સ્મ । યશ્ ચાસ્મિંસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતાવ્ આયામવિસ્તારઃ, સ તસ્મિન્ મહારત્નચ્છત્રે સંદૃશ્યતે સ્મ । યે ચેહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ સુમેરવો મહાપર્વતરાજા હિમવન્મુચિલિન્દમહામુચિલિન્દગન્ધમાદનરત્નપર્વતા વા ચક્રવાડમહાચક્રવાડાઃ, તે ઽપિ સર્વે તસ્મિન્ન્ એવૈકમહારત્નચ્છત્રે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યે ઽપીહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ મહાસમુદ્રા વા સરસ્તડાગાનિ વા નદીકુનદ્યઃ સ્રવન્ત્યો વા પ્રવહન્તિ, તા અપિ સર્વાસ્ તસ્મિન્ન્ એવૈકમહારત્નચ્છત્રે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યાન્ય્ અપીહ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ સૂર્યાચન્દ્રમસાં વિમાનાનિ તારારૂપાણિ વા દેવભવનાનિ વા નાગભવનાનિ વા યક્ષભવનાનિ વા ગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગભવનાનિ વા ચાતુર્મહારાજભવનાનિ વા ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાન્યો વા, તાન્ય્ અપિ સર્વાણિ તસ્મિન્ન્ એવૈકમહારત્નચ્છત્રે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યાપિ ચ દશદિશિ લોકે બુદ્ધાનાં ભગવતાં ધર્મદેશના પ્રવર્તતે, સાપિ તસ્માદ્ એવૈકમહારત્નચ્છત્રાન્ નિશ્ચરન્તી શ્રૂયતે સ્મ ।
વ્ક્ન્ 1.9 તત્ર સા સર્વા પર્ષદ્ આશ્ચર્યપ્રાપ્તા ભગવતો ઽન્તિકાદ્ ઇદમ્ એવંરૂપં મહાપ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા તુષ્ટોદગ્રાત્તમનાઃ પ્રમુદિતા પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા તથાગતં નમસ્યતી સ્થિતાનિમિષં પ્રેક્ષમાણા ।

વ્ક્ન્ 1.10 અથ ખલુ રત્નાકરો લિચ્છવિકુમારો ભગવતો ઽન્તિકાદ્ ઇદમ્ એવંરૂપં મહાપ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વૈકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તં ગાથાભિર્ અભ્યષ્ટાવીત્:
શુભશુદ્ધકમલવરપત્રવિશાલનેત્ર શુદ્ધાશયા શમથપારમિતાગ્રપ્રાપ્ત । શુભકર્મસંચય વિશાલગુણાપ્રમેય વન્દામિ ત્વાં શ્રમણશાન્તિપથપ્રણેતુમ્ ॥ 1 ॥
પશ્યથ ઋદ્ધિ પુરુષર્ષભનાયકસ્ય સંદૃશ્યતે સુગતક્ષેત્રવરપ્રકાશાઃ ।
અમૃતંગમા ચ વરધર્મકથા ઉદારા સા સર્વ શ્રૂયતિ ઇતો ગગનતલાતઃ ॥ 2 ॥
ધર્મેણ તે જિતમ્ ઇદં વરધર્મરાજ્યં ધર્મં ધનં ચ દદસે જગતો જિતારે ।
ધર્મપ્રભેદકુશલં પરમાર્થદર્શિન્ ધર્મેશ્વરં શિરસિ વન્દમિ ધર્મરાજમ્ ॥ 3 ॥
ન ચ નામ અસ્તિ ન ચ નાસ્તિ ગિરં પ્રભાષિ હેતું પ્રતીત્ય ઇમિ સંભવિ સર્વધર્માઃ ।
નૈવાત્ર આત્મન ચ કારકુ વેદકો વા ન ચ કર્મુ નશ્યતિ શુભમ્ અશુભં ચ કિંચિત્ ॥ 4 ॥
મારસ્ ત્વયાસ્તુ વિજિતસ્ સબલો મુનીન્દ્રઃ પ્રાપ્તા શિવા અમૃતશાન્તવરાગ્રબોધિઃ ।
યસ્મિન્ન્ અવેદિત ન ચિત્તમનઃપ્રચારા સર્વકુતીર્થિકગણાશ્ ચ ન યાન્તિ ગાહં ॥ 5 ॥
ચક્રં ચ તે ત્રિપરિવર્તિ બહુપ્રકારં પ્રાવર્તિતં પ્રશમનં પ્રકૃતીવિશુદ્ધમ્ ।
પ્રત્યક્ષ દેવમનુજાદ્ભુતધર્મરાજા રત્નાનિ ત્રીણિ ઉપદર્શિત તત્ર કાલે ॥ 6 ॥
યે તુભ્ય ધર્મરતનેન વિનીત સમ્યક્ તેષામ્ અકલ્પન પુનઃ સતતે પ્રશાન્તા ।
વૈદ્યોત્તમં મરણજાતિજરાન્તકારિં શિરસા નતો ઽસ્મિ ગુણસાગરમ્ અપ્રમેયમ્ ॥ 7 ॥
સત્કારસત્કૃત ન વેધસિ મેરુકલ્પ દુઃશીલશીલવતિ તુલ્યગતાધિમૈત્રી ।
ગગનપ્રકાશમનસે સમતાવિહારી કો નામ સત્વરતને ઽસ્મિ ન કુર્યુ પૂજામ્ ॥ 8 ॥
સમાગતા તે જનતા મહામુને મુખમ્ ઉદીક્ષન્તિ પ્રસન્નમાનસા ।
સર્વે ચ પશ્યન્તિ જિનં પુરસ્તાજ્ જિનસ્ય આવેણિકબુદ્ધલક્ષણમ્ ॥ 9 ॥
એકાં ચ વાચં ભગવાન્ પ્રમુઞ્ચસે નાનારુતં ચ પરિષદ્ વિજાનતિ ।
યથાસ્વકં ચાર્થ વિજાનતે જનો જિનસ્ય આવેણિકબુદ્ધલક્ષણમ્ ॥ 10 ॥
એકાય વાચાય ઉદીરિતાય વાસેસિ એકે અપરે નિવિદ્યસિ ।
આકાઙ્ક્ષતાં કાઙ્ક્ષ શમેસિર્ નાયકો જિનસ્ય આવેણિકબુદ્ધલક્ષણમ્ ॥ 11 ॥
વન્દામિ ત્વાં દશબલ સત્યવિક્રમં વન્દામિ ત્વામ્ અભયગતં વિશારદમ્ ।
ધર્મેષુ આવેણિકનિશ્ચયં ગતં વન્દામિ ત્વાં સર્વજગત્પ્રણાયકમ્ ॥ 12 ॥
વન્દામિ સમ્યોજનબન્ધનચ્છિદં વન્દામિ ત્વાં પારગતં સ્થલે સ્થિતમ્ ।
વન્દામિ ખિન્નસ્ય જનસ્ય તારકં વન્દામિ સંસારગતાવ્ અનિશ્રિતમ્ ॥ 13 ॥
સત્વૈર્ સમાધાનગતં ગતીગતમ્ ગતીષુ સર્વાસુ વિમુક્તમાનસમ્ ।
જલેરુહં વા સલિલે ન લિપ્યસે નિષેવિતા તે મુનિપદ્મ શૂન્યતા ॥ 14 ॥

વિભાવિતા સર્વનિમિત્ત સર્વશો ન તે કહિંચિત્ પ્રણિધાન વિદ્યતે ।
અચિન્તિયં બુદ્ધમહાનુભાવં વન્દે ઽહમ્ આકાશસમમ્ અનિશ્રિતમ્ ॥ 15 ॥
વ્ક્ન્ 1.11 અથ રત્નાકરો લિચ્છવિકુમારો ભગવન્તમ્ આભિર્ ગાથાભિર્ અભિષ્ટુત્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇમાનિ ભગવન્ પઞ્ચમાત્રાણિ લિચ્છવિકુમારશતાનિ સર્વાણ્ય્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સંપ્રસ્થિતાનિ । તાનિ ચેમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિં પરિપૃચ્છન્તિ ઃ કતમા બોધિસત્વાનાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિર્ ઇતિ । તત્ સાધુ ભગવન્ દેશયતુ તથાગતો ઽમીષાં બોધિસત્વાનાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિમ્ ।
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ રત્નાકરાય લિચ્છવિકુમારાય સાધુકારમ્ અદાત્: સાધુ સાધુ કુમાર । સાધુ ખલુ પુનસ્ ત્વં કુમાર યસ્ ત્વં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિમ્ આરભ્ય તથાગતં પરિપૃચ્છસિ । તેન હિ કુમાર શૃણુ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિકુરુ । ભાષિષ્યે ઽહં તે યથા બોધિસત્વાનાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિમ્ આરભ્ય ।
સાધુ ભગવન્ન્ ઇતિ રત્નાકરો લિચ્છવિકુમારસ્ તાનિ ચ પઞ્ચમાત્રાણિ લિચ્છવિકુમારશતાનિ ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષુઃ ।
ભગવાંસ્ તેષામ્ એતદ્ અવોચત્:
વ્ક્ન્ 1.12 સત્વક્ષેત્રં કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । યાવન્તં બોધિસત્વઃ સત્વેષૂપચયં કરોતિ તાવદ્ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણાતિ । યાદૃશઃ સત્વાનાં વિનયો ભવતિ તાદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્નાતિ । યાદૃશેન બુદ્ધક્ષેત્રાવતારેણ સત્વા બુદ્ધજ્ઞાનમ્ અવતરન્તિ તાદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્નાતિ । યાદૃશેન બુદ્ધક્ષેત્રાવતારેણ સત્વાનામ્ આર્યાકારાણીન્દ્રિયાણ્ય્ ઉત્પદ્યન્તે તાદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણાતિ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । સત્વાર્થનિર્જાતં હિ કુલપુત્ર બોધિસત્વાનાં બુદ્ધક્ષેત્રમ્ । તદ્યથા રત્નાકર યાદૃશમ્ ઇચ્છેદ્ આકાશં માપયિતું તાદૃશં માપયેત, ન ચાકાશં શક્યતે માપયિતું નાપ્ય્ અલંકર્તુમ્ । એવમ્ એવ રત્નાકર આકાશસમાન્ સર્વધર્માઞ્ જ્ઞાત્વા । યાદૃશમ્ ઇચ્છેદ્ બોધિસત્વઃ સત્વપરિપાકાય બુદ્ધક્ષેત્રં માપયિતું તાદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં માપયતિ, ન ચ બુદ્ધક્ષેત્રાકાશતા શક્યં માપયિતું નાપ્ય્ અલંકર્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 1.13 અપિ ચ રત્નાકર,
આશયક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્યાશઠા અમાયાવિનઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યન્તે ।
અધ્યાશયક્ષેત્રં કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વકુશલસંભારોપચિતાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
પ્રયોગક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વકુશલધર્મોપસ્થિતાઃ સત્વાસ્ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યન્તે ।
ઉદારો બોધિસત્વસ્ય બોધિચિત્તોત્પાદો બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય મહાયાનસંપ્રસ્થિતાઃ સત્વાસ્ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
દાનક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વપરિત્યાગિનઃ સત્વાસ્ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
શીલક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વાભિપ્રાયસંપન્ના દશકુશલકર્મપથસંરક્ષકાઃ સત્વાસ્ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
ક્ષાન્તિક્ષેત્રં કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય દ્વાત્રિંશલ્લક્ષનાલંકૃતાઃ ક્ષાન્તિદમશમથપારમિપ્રાપ્તાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
વીર્યક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વકુશલપર્યેષ્ટિષ્વ્ આરબ્ધવીર્યાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
ધ્યાનક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સ્મૃતિસંપ્રજન્યસમાહિતાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
પ્રજ્ઞાક્ષેત્રં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સમ્યક્ત્વનિયતાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
ચત્વાર્ય્ અપ્રમાણાનિ ચ બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય મૈત્રીકરુણામુદિતોપેક્ષાવિહારિનઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
ચત્વારિ સંગ્રહવસ્તૂનિ કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વવિમુક્તિસંગૃહીતાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
ઉપાયકૌશલ્યં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વોપાયમીમાંસાકુશલાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષા ધર્મા બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સમ્યક્સ્મૃત્યુપસ્થાનસમ્યક્પ્રહાણર્દ્ધિપાદેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમાર્ગવિધિજ્ઞાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
પરિણામનાચિત્તં બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વગુણાલંકારં બુદ્ધક્ષેત્રં દૃશ્યતે ।
અષ્ટાક્ષણપ્રશમદેશના કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય સર્વાપાયસમુચ્છિન્નમ્ અષ્ટાક્ષણવિગતં બુદ્ધક્ષેત્રં સંભવન્તિ ।
સ્વયં શિક્ષાપદેષુ વર્તમાના પરાપત્ત્યચોદનતા બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્યાપત્તિશબ્દો ઽપિ બુદ્ધક્ષેત્રે ન સંભવતિ ।
દશકુશલકર્મપથપરિશુદ્ધિઃ કુલપુત્ર બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય નિયતાયુષો મહાભોગા બ્રહ્મચારિણઃ સત્યાનુપરિવર્તિન્યા વાચાલંકૃતા મધુરવચના અભિન્નપર્ષદો ભિન્નસંધાનકુશલા ઈર્ષ્યાવિગતા અવ્યાપન્નચિત્તાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટિસમન્વાગતાઃ સત્વા બુદ્ધક્ષેત્રે સંભવન્તિ ।
વ્ક્ન્ 1.14 ઇતિ હિ કુલપુત્ર, યાવન્તો બોધિસત્વસ્ય પ્રયોગાસ્ તાવન્ત આશયાઃ । યાવન્ત આશયાસ્ તાવન્તો ઽધ્યાશયાઃ । યાવન્તો ઽધ્યાશયાસ્ તાવન્ત્યો નિધ્યપ્તયઃ । યાવન્ત્યો નિધ્યપ્તયસ્ તાવન્ત્યઃ પ્રતિપત્તયઃ । યાવન્ત્યઃ પ્રતિપત્તયસ્ તાવન્ત્યઃ પરિણામનાઃ । યાવન્ત્યઃ પરિણામનાસ્ તાવન્ત ઉપાયાઃ । યાવન્ત ઉપાયાસ્ તાવન્ત્યઃ ક્ષેત્રપરિશુદ્ધયઃ । યાદૃશી ક્ષેત્રપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી સત્વપરિશુદ્ધિઃ । યાદૃશી સત્વપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી જ્ઞાનપરિશુદ્ધિઃ । યાદૃશી જ્ઞાનપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી દેશનાપરિશુદ્ધિઃ । યાદૃશી દેશનાપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી જ્ઞાનપ્રતિપત્તિપરિશુદ્ધિઃ । યાદૃશી જ્ઞાનપ્રતિપત્તિપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી સ્વચિત્તપરિશુદ્ધિઃ ।
તસ્માત્ તર્હિ કુલપુત્ર બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધયિતુકામેન બોધિસત્વેન સ્વચિત્તપરિશોધને યત્નઃ કરણીયઃ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । યાદૃશી બોધિસત્વસ્ય ચિત્તપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિઃ સંભવતિ ।
વ્ક્ન્ 1.15 અથ બુદ્ધાનુભાવેનાયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્યૈતદ્ અભવત્: યદિ યાદૃશી ચિત્તપરિશુદ્ધિસ્ તાદૃશી બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિઃ સંભવતિ, તન્ મા આહૈવ ભગવતઃ શાક્યમુનેર્ બોધિસત્વચર્યાં ચરતશ્ ચિત્તમ્ અપરિશુદ્ધં યેનેદં બુદ્ધક્ષેત્રમ્ એવમ્ અપરિશુદ્ધં સંદૃશ્યતે ।
અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય ચેતસૈવ ચેતઃપરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાયાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: તત્ કિં મન્યસે, શારિપુત્ર મા આહૈવ સૂર્યાચન્દ્રમસાવ્ અપરિશુદ્ધૌ યજ્ જાત્યન્ધો ન પશ્યતિ ।
આહ: નો હીદં ભગવન્ જાત્યન્ધાપરાધ એષ ન સૂર્યચન્દ્રમસોઃ ।

આહ: એવમ્ એવ શારિપુત્ર સત્વાનામ્ અજ્ઞાનાપરાધ એષ યસ્ તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રગુણાલંકારવ્યૂહં કેચિત્ સત્વા ન પશ્યન્તિ, ન તત્ર તથાગતસ્યાપરાધઃ । પરિશુદ્ધં હિ શારિપુત્ર તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં યૂયં પુનર્ ઇદં ન પશ્યથ ।
વ્ક્ન્ 1.16 અથ ખલુ જટી બ્રહ્મા સ્થવિરં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: મા ભદન્તશારિપુત્ર તથાગતસ્યાપરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રમ્ ઇદં વ્યાહાર્ષીત્ । પરિશુદ્ધં હિ ભદન્તશારિપુત્ર ભગવતો બુદ્ધક્ષેત્રમ્ । તદ્યથાપિ નામ શારિપુત્ર વશવર્તિનાં દેવાનાં ભવનવ્યૂહાઃ । ઈદૃશાન્ વયં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પશ્યામઃ ।
અથ ખલુ સ્થવિરઃ શારિપુત્રો જટિનં બ્રહ્માણમ્ એતદ્ અવોચત્: વયં પુનર્ બ્રહ્મન્ન્ ઇમાં મહાપૃથિવીમ્ ઉત્કૂલનિકૂલાં કણ્ટકપ્રપાતગિરિશેખરશ્વભ્રગૂથોડિગલ્લપ્રતિપૂર્ણાં પશ્યામઃ ।
જટી બ્રહ્માહ: નૂનં ભદન્તશારિપુત્રસ્યોત્કૂલનિકૂલં ચિત્તમ્ અપરિશુદ્ધબુદ્ધજ્ઞાનાશયં યેનેદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યસિ । યે પુનસ્ તે ભદન્તશારિપુત્ર બોધિસત્વાઃ સર્વસત્વસમચિત્તાઃ પરિશુદ્ધબુદ્ધજ્ઞાનાશયાસ્ ત ઇમં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશુદ્ધં પશ્યન્તિ ।
વ્ક્ન્ 1.17 અથ ભગવાન્ પાદાઙ્ગુષ્ઠેન ઇમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું પરાહન્તિ સ્મ । અથ ખલુ તસ્મિન્ સમયે ઽયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્ અનેકરત્નશતસહસ્રસંચિતો ઽનેકરત્નશતસહસ્રપ્રત્યર્પિતઃ સંસ્થિતો ઽભૂત્ । તદ્યથાપિ નામ રત્નવ્યૂહસ્ય તથાગતસ્યાનન્તગુણરત્નવ્યૂહો લોકધાતુસ્ તાદૃશો ઽયં લોકધાતુઃ સંદૃશ્યતે સ્મ । તત્ર સા સર્વાવતી પર્ષદ્ આશ્ચર્યપ્રાપ્તા રત્નપદ્મનિષણ્નમ્ આત્માનં સંજાનીતે સ્મ ।
વ્ક્ન્ 1.18 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: પશ્યસિ ત્વં શારિપુત્ર ઇમાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ ।
આહ: પશ્યામિ ભગવન્ અદૃષ્ટાશ્રુતપૂર્વા ઇમે વ્યૂહાઃ સંદૃશ્યન્તે ।
આહ: ઈદૃશં મમ શારિપુત્ર સદા બુદ્ધક્ષેત્રમ્ । હીનસત્વપરિપાકાય તુ તથાગત એવં બહુદોષદુષ્ટં બુદ્ધક્ષેત્રમ્ ઉપદર્શયતિ । તદ્યથા શારિપુત્ર દેવપુત્રાણામ્ એકપાત્ર્યાં ભુઞ્જાનાનાં યથા પુણ્યોપચયવિશેષેણ સુધાદેવભોજનમ્ ઉપતિષ્ઠતઃ, એવમ્ એવ શારિપુત્ર એકબુદ્ધક્ષેત્રોપપન્ના યથા ચિત્તપરિશુદ્ધ્યા સત્વા બુદ્ધાનાં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યન્તિ ।
વ્ક્ન્ 1.19 અસ્મિન્ ખલુ પુનર્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાલંકારે સંદર્શ્યમાને ચતુરશીતેઃ પ્રાણિસહસ્રાણામ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ । યાનિ ચ તાનિ રત્નાકરેણ લિચ્છવિકુમારેણ સાર્ધં પઞ્ચ લિચ્છવિકુમારશતાન્ય્ આગતાનિ તેષામ્ અપ્ય્ આનુલોમિક્યાઃ ક્ષાન્તેઃ પ્રતિલંભો ઽભૂત્ ।

વ્ક્ન્ 1.20 અથ ભગવાન્ પુનર્ એવ તામ્ ઋદ્ધિં પ્રતિસંહરતિ સ્મ । તતઃ પુનર્ એવેદં બુદ્ધક્ષેત્રં તત્સ્વભાવમ્ એવ સંવૃતમ્, તત્ર શ્રાવકયાનિકાનાં દેવમનુષ્યાણામ્ ઃ અનિત્યા બતેમે સર્વસંસ્કારા ઇતિ વિદિત્વા દ્વાત્રિંશતા પ્રાણિસહસ્રાણાં વિરજોવિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ વિશુદ્ધમ્ । અષ્ટાનાં ચ ભિક્ષુસહસ્રાણામ્ અનુપાદાયાસ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ । ચતુરશીતેશ્ ચ પ્રાણિસહસ્રાણામ્ ઉદારબુદ્ધધર્માધિમુક્તાનાં ō વિઠપનપ્રત્યુપસ્થાનલક્ષણાઃ સર્વધર્મા ઇતિ વિદિત્વાનુત્તરસ્યાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ ॥ ॥
બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધિનિદાનપરિવર્તઃ પ્રથમઃ ॥
વ્ક્ન્ 2.1 તેન ખલુ પુનઃ સમયેન વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં વિમલકીર્તિર્ નામ લિચ્છવિઃ પ્રતિવસતિ સ્મ । પૂર્વજિનકૃતાધિકારઃ, અવરોપિતકુશલમૂલઃ, બહુબુદ્ધપર્યુપાસિતઃ, પ્રતિલબ્ધક્ષાન્તિકઃ, લબ્ધપ્રતિભાનઃ, મહાભિજ્ઞાવિક્રીડિતઃ, ધારણીપ્રતિલબ્ધઃ, વૈશારદ્યપ્રાપ્તઃ, નિહતમારપ્રત્યર્થિકઃ, ગમ્ભીરધર્મનયસુપ્રવિષ્ટઃ, પ્રજ્ઞાપારમિતાનિર્જાતઃ, ઉપાયકૌશલ્યગતિંગતઃ, પ્રતિભાનસમન્વાગતઃ, સત્વાશયચરિતકુશલઃ, ઇન્દ્રિયપરાપરજ્ઞાનનિર્યાતઃ, યથાપ્રત્યર્હધર્મદેશકઃ, કૃતનિશ્ચયઃ કૃતશ્રમ ઇહ મહાયાને, સુપરીક્ષિતકર્મકારી, બુદ્ધેર્યાપથપ્રતિષ્ઠિતઃ, સાગરવરબુદ્ધ્યનુપ્રવિષ્ટઃ, સર્વબુદ્ધસ્તુતસ્તોમિતપ્રશંસિતઃ, સર્વશક્રબ્રહ્મલોકપાલનમસ્કૃતઃ, સ સત્વપરિપાકાયોપાયકૌશલ્યેન વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં પ્રતિવસતિ સ્મ ।
વ્ક્ન્ 2.2 અક્ષયભોગો દરિદ્રાનાથસત્વસંગ્રહાય । પરિશુદ્ધશીલો દુઃશીલસંગ્રહાય । ક્ષમદમપ્રાપ્તો દુષ્ટપ્રદુષ્ટવ્યાપન્નક્રુધચિત્તાનાં સત્વાનાં સંગ્રહાય । ઉત્તપ્તવીર્યઃ કુસીદાનાં સત્વાનાં સંગ્રહાય । ધ્યાનસ્મૃતિસમાધિસ્થિતો વિભ્રાન્તચિત્તાનાં સત્વાનાં સંગ્રહાય । પ્રજ્ઞાનિશ્ચયપ્રાપ્તો દુઃપ્રજ્ઞાનાં સત્વાનાં સંગ્રહાય ।
વ્ક્ન્ 2.3 અવદાતવસ્ત્રધારી શ્રમણેર્યાપથસંપન્નઃ । ગૃહવાસસ્થિતઃ કામધાતુરૂપધાત્વારૂપ્યધાત્વસંસૃષ્ટઃ । ભાર્યાપુત્રદારાંશ્ ચ સંદર્શયતિ, સદા ચ બ્રહ્મચારી । પરિવારપરિવૃતશ્ ચ ભવતિ, સદા ચ વિવેકચારી । આભરણવિભૂષિતશ્ ચ સંદૃશ્યતે, સદા ચ લક્ષણપરિચ્છિન્નઃ । અન્નપાનભોજનજીવઃ સંદૃશ્યતે, સદા ચ ધ્યાનાહારઃ । સર્વદ્યૂતકરશાલાસુ ચ સંદૃશ્યતે, દ્યૂતક્રીડાસક્તચિત્તાંશ્ ચ સત્વાન્ પરિપાચયતિ, સદા ચાપ્રમાદચારી । સર્વપાષણ્ડપ્રત્યેષકશ્ ચ । બુદ્ધે ચાભેદ્યાશયઃ । સર્વલૌકિકલોકોત્તરશાસ્ત્રવિધિજ્ઞશ્ ચ । સદા ચ ધર્મારામરતિરતઃ । સર્વસંગણિકાસુ ચ સંદૃશ્યતે, સર્વત્ર ચાગ્રપૂજિતઃ ।
વ્ક્ન્ 2.4 ધર્મવાદી ચ વૃદ્ધમધ્યદહ્રસહાયકશ્ ચ લોકાનુવર્તનાય ।
સર્વવ્યવહારોદ્યુક્તશ્ ચ ન ચ લાભભોગાભિલાષી ।
સર્વચત્વરશ્ર્ઙ્ગાટકેષુ ચ સંદૃશ્યતે સર્વસત્વવૈનયિકતાયૈ ।
રાજકાર્યાનુપ્રવિષ્ટશ્ ચ સત્વારક્ષાયૈ ।
સર્વધર્મશ્રવણસાંકથ્યેષુ ચ સંદૃશ્યતે હીનયાનવિચ્છન્દનાય મહાયાને સમાદાપનતયા ।
સર્વલિપિશાલાસુ ચોપસંક્રામતિ દારકપરિપાચનાય ।
સર્વગણિકાકુલાનિ ચ પ્રવિશતિ કામદોષસંદર્શનાય ।
સર્વકલ્લવાલગૃહાણિ ચ પ્રવિશતિ સ્મૃતિસંપ્રજન્યોપસ્થાપનાય ।
વ્ક્ન્ 2.5 શ્રેષ્ઠિષુ ચ શ્રેષ્ઠિસંમતઃ શ્રેષ્ઠધર્મારોચનતાયૈ ।
ગૃહપતિષુ ચ ગૃહપતિસંમતઃ સર્વગ્રાહોદ્ગ્રહપરિચ્છેદાય ।
ક્ષત્રિયેષુ ચ ક્ષત્રિયસંમતઃ ક્ષાન્તિસૌરત્યબલપ્રતિષ્ઠાપનાય ।
બ્રાહ્મણેષુ ચ બ્રાહ્મણસંમતો માનમદદર્પનિર્ઘાતનાય ।
આમાત્યેષુ ચામાત્યસંમતઃ સર્વરાજકાર્યસહધર્મમ્યોજનાય ।
કુમારેષુ ચ કુમારસંમતો રાજભોગૈશ્વર્યાભિલાષવિનિવર્તનાય ।
અન્તઃપુરેષુ ચ કાઞ્ચુકીયસંમતઃ સ્ત્રીકુમારિકાપરિપાચનાય ।
વ્ક્ન્ 2.6 પ્રાકૃતજનાનુવર્તકશ્ ચ સામાન્યપુણ્યવિશિષ્ટાધ્યાલંબનાય ।
શક્રેષુ ચ શક્રસંમત ઐશ્વર્યાનિત્યત્વસંદર્શનાયૌ ।
બ્રહ્મસુ ચ બ્રહ્મસંમતો વિશેષજ્ઞાનસંદર્શનાય ।
લોકપાલેષુ ચ લોકપાલસંમતઃ સર્વસત્વપરિપાલનાય ।
ઇતિ હિ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ એવમ્ અપ્રમાણોપાયકૌશલજ્ઞાનસમન્વાગતો વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં પ્રતિવસતિ સ્મ ।
વ્ક્ન્ 2.7 સ ઉપાયકૌશલ્યેન ગ્લાનમ્ આત્માનમ્ ઉપદર્શયતિ સ્મ । તસ્ય ગ્લાનસ્ય વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં રાજરાજમહામાત્રામાત્યકુમારપારિષદ્યા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ શ્રેષ્ઠિનૈગમજાનપદાસ્ તદન્યાનિ ચ બહૂનિ પ્રાણિસહસ્રાણિ ગ્લાનપરિપૃચ્છકાન્ય્ ઉપસંક્રામન્તિ સ્મ ।
વ્ક્ન્ 2.8 તેષામ્ ઉપસંક્રાન્તાનાં વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ । ઇમમ્ એવ ચાતુર્મહાભૌતિકં કાયમ્ આરભ્ય ધર્મં દેશયતિ સ્મ: એવમ્ અનિત્યો ઽયં માર્ષાઃ કાયઃ । એવમ્ અધ્રુવઃ, એવમ્ અનાસ્વાસિકઃ, એવં દુર્બલઃ, એવમ્ અસારઃ । એવં જર્જરઃ, એવમ્ ઇત્વરઃ, એવં દુઃખઃ, એવમ્ આબાધિકઃ, એવં વિપરિણામધર્મા, એવં બહુરોગભાજનો ઽયં માર્ષાઃ કાયઃ । તત્ર પણ્ડિતેન નિશ્રયો ન કર્તવ્યઃ ।
વ્ક્ન્ 2.9 ફેનપિણ્ડોપમો ઽયં માર્ષાઃ કાયો ઽપરિમર્દનક્ષમઃ ।
બુદ્બુદોપમો ઽયં કાયો ઽચિરસ્થિતિકઃ ।
મરીચ્યુપમો ઽયં કાયઃ ક્લેશતૃષ્ણાસંભૂતઃ ।
કદલીસ્કન્ધોપમો ઽયં કાયો ઽસારકત્વાત્ ।
યન્ત્રભૂતો બતાયં કાયો ઽસ્થિસ્નાયુવિનિબદ્ધઃ ।
માયોપમો ઽયં કાયો વિપર્યાસસંભૂતઃ ।
સ્વપ્નોપમો ઽયં કાયો વિતથદર્શનઃ ।
પ્રતિભાસોપમો ઽયં કાયઃ પૂર્વકર્મપ્રતિભાસતયા સંદૃશ્યતે ।
પ્રતિશ્રુત્કોપમો ઽયં કાયઃ પ્રત્યયાધીનત્વાત્ ।
મેઘોપમો ઽયૈઃ કાયશ્ ચિત્તાકુલવિગમલક્ષણઃ ।
વિદ્યુત્સદૃશો ઽયં કાયઃ ક્ષણભઙ્ગયુક્તો ઽનવસ્થિતઃ ।
અસ્વામિકો ઽયં કાયો નાનાપ્રત્યયસંભૂતઃ ।
વ્ક્ન્ 2.10 નિર્વ્યાપારો ઽયં કાયઃ પૃથિવીસદૃશઃ ।

અનાત્મો ઽયં કાયો ઽપ્સદૃશઃ ।
નિર્જીવો ઽયં કાયસ્ તેજઃસદૃશઃ ।
નિષ્પુદ્ગલો ઽયં કાયો વાયુસદૃશઃ ।
નિઃસ્વભાવો ઽયં કાય આકાશસદૃશઃ ।
વ્ક્ન્ 2.11 અસંભૂતો ઽયં કાયો મહાભૂતાનામ્ આલયઃ ।
શૂન્યો ઽયં કાય આત્માત્મીયવિગતઃ ।
જડો ઽયં કાયસ્ તૃણકાષ્ઠકુડ્યલોષ્ટપ્રતિભાસસદૃશઃ ।
નિશ્ચેષ્ટો ઽયં કાયો વાતયન્ત્રયુક્તો વર્તતે ।
રિક્તો ઽયં કાયો ઽશુચિપૂતિસંચયઃ ।
તુચ્છો ઽયં કાય ઉચ્છાદનપરિમર્દનવિકિરણવિધ્વન્સનધર્મા ।
ઉપદ્રુતો ઽયં કાયશ્ ચતુરુત્તરૈશ્ ચતુર્ભી રોગશતૈઃ ।
જીર્ણોદપાનસદૃશો ઽયં કાયઃ સદા જરાભિભૂતઃ ।
પર્યન્તસ્થાયી બતાયં કાયો મરણપર્યવસાનઃ ।
વધકાશીવિષશૂન્યગ્રામોપમો ઽયં કાયઃ સ્કન્ધધાત્વાયતનપરિગૃહીતઃ ।
તત્ર યુષ્માભિર્ એવંરૂપે કાયે નિર્વિદ્વિરાગ ઉત્પાદયિતવ્યસ્ તથાગતકાયે ચ સ્પૃહોત્પાદયિતવ્યા ।
વ્ક્ન્ 2.12 ધર્મકાયો હિ માર્ષાઃ તથાગતકાયો દાનનિર્જાતઃ શીલનિર્જાતઃ સમાધિનિર્જાતઃ પ્રજ્ઞાનિર્જાતો વિમુક્તિનિર્જાતો વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનનિર્જાતઃ । મૈત્રીકરુણામુદિતોપેક્ષાનિર્જાતઃ । દાનદમસંયમનિર્જાતઃ ક્ષાન્તિસૌરત્યનિર્જાતો દૃઢવીર્યકુશલમૂલનિર્જાતો ધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તિનિર્જાતઃ શ્રુતપ્રજ્ઞોપાયનિર્જાતઃ । સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષ્યનિર્જાતઃ શમથવિદર્શનાનિર્જાતો દશબલનિર્જાતશ્ ચતુર્વૈશારદ્યનિર્જાતઃ । અષ્ટાદશાવેણિકબુદ્ધધર્મનિર્જાતઃ સર્વપારમિતાનિર્જાતઃ । અભિજ્ઞાવિદ્યાનિર્જાતઃ સર્વાકુશલધર્મપ્રહાણાય નિર્જાતઃ સર્વકુશલધર્મપરિગ્રહનિર્જાતઃ સત્યનિર્જાતો ભૂતનિર્જાતો ઽપ્રમાદનિર્જાતઃ । અપ્રમાણશુભકર્મનિર્જાતો માર્ષાસ્ તથાગતકાયસ્ તત્ર યુષ્માભિઃ સ્પૃહા કર્તવ્યા । સર્વસત્વાનાં ચ સર્વક્લેશવ્યાધિપ્રહાણાયાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદયિતવ્યાનિ ।
વ્ક્ન્ 2.13 એવં વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તથા સંનિપતિતાનાં તેષાં ગ્લાનપરિપૃચ્છકાનાં તથા તથા ધર્મં દેશયતિ યદ્ બહૂનિ સત્વશતસહસ્રાણ્ય્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદયન્તિ ॥ ॥
અચિન્ત્યોપાયકૌશલ્યપરિવર્તો નામ દ્વિતીયઃ ॥
વ્ક્ન્ 3.1 અથ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ એતદ્ અભવત્: અહં ચ ગ્લાન આબાધિકો મઞ્ચસમારૂઢઃ, ન ચ માં તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સમન્વાહરતિ, ન ચ મે ગ્લાનપરિપૃચ્છકં કંચિત્ પ્રેષયત્ય્ અનુકંપામ્ ઉપાદાય ।
વ્ક્ન્ 3.2 સમન્વાહૃતશ્ ચ ભગવતા વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ । અથ ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં શારિપુત્ર વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
એવમ્ ઉક્ત આયુષ્માઞ્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે ઽન્યતમસ્મિન્ વૃક્ષમૂલે પ્રતિસંલીનો ઽભૂવમ્ ।
વિમલકીર્તિશ્ ચ લિચ્છવિર્ યેન તદ્ વૃક્ષમૂલં તેનોપસંક્રમ્ય મામ્ એતદ્ અવોચત્:
વ્ક્ન્ 3.3 ન ભદન્તશારિપુત્ર એવં પ્રતિસંલયનં સંલાતવ્યં યથા ત્વં પ્રતિસંલીનઃ । અપિ તુ તથા પ્રતિસંલીયશ્ ચ યથા ત્રૈધાતુકે ન કાયશ્ ચિત્તં વા સંદૃશ્યતે । તથા પ્રતિસંલીયશ્ ચ યથા નિરોધાચ્ ચ ન વ્યુત્તિષ્ઠસિ સર્વેર્યાપથેષુ ચ સંદૃશ્યસે । તથા પ્રતિસંલીયશ્ ચ યથા પ્રાપ્તિલક્ષણં ચ ન વિજહાસિ પૃથગ્જનલક્ષણેષુ ચ સંદૃશ્યસે । તથા પ્રતિસંલીયશ્ ચ યથા તે ન ચાધ્યાત્મં ચિત્તમ્ અવસ્થિતં ભવેન્ ન બહિર્ધોપવિચરેત્ । તથા પ્રતિસંલીયશ્ ચ યથા સર્વદૃષ્ટિગતેભ્યશ્ ચ ન ચલસિ સપ્તત્રિંશત્સુ ચ બોધિપક્ષ્યેષુ ધર્મેષુ સંદૃશ્યસે । તથા પ્રતિસંલીયશ્ ચ યથા સંસારાવચરાંશ્ ચ ક્લેશાન્ ન પ્રજહાસિ નિર્વાણસમવસરણશ્ ચ ભવસિ । યે ભદન્તશારિપુત્ર એવં પ્રતિસંલયનં પ્રતિસંલીયન્તે તેષાં ભગવાન્ પ્રતિસંલયનમ્ અનુજાનાતિ ।
વ્ક્ન્ 3.4 સો ઽહં ભગવન્ એતાં શ્રુત્વા તૂષ્ણીમ્ એવાભૂવમ્ । ન તસ્ય શક્નોમ્ય્ ઉત્તરે પ્રતિવચનં દાતુમ્ । તન્ નાહમ્ ઉત્સહે તસ્ય કુલપુત્રસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.5 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહામૌદ્ગલ્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં મૌદ્ગલ્યાયન વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
મૌદ્ગલ્યાયનો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે વૈશાલ્યાં મહાનગર્યામ્ અન્યતમસ્મિન્ વીથીમુખે ગૃહપતિભ્યો ધર્મં દેશયામિ । તત્ર માં વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ ઉપસંક્રામ્યૈવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.6 ન ભદન્તમૌદ્ગલ્યાયન ગૃહિભ્યો ઽવદાતવસનેભ્ય એવં ધર્મો દેશયિતવ્યો યથા ભદન્તો દેશયતિ । અપિ તુ તથા ભદન્તમૌદ્ગલ્યાયન ધર્મો દેશયિતવ્યો યથૈવ સ ધર્મઃ । ધર્મો હિ ભદન્તમૌદ્ગલ્યાયન અસત્વઃ સત્વરજોવિગતઃ, નૈરાત્મ્યો રાગરજોવિગતઃ, નિર્જીવો જાતિચ્યુતિવિગતઃ, નિષ્પુદ્ગલઃ પૂર્વાન્તાપરાન્તપરિચ્છિન્નઃ, શાન્ત ઉપશાન્તલક્ષણઃ, વિરાગો ઽનારમ્બણગતિકઃ, અનક્ષરઃ સર્વવાક્યચ્છેદઃ, અનુદાહારઃ સર્વોર્મિવિગતઃ, સર્વત્રાનુગત આકાશસમસદૃશઃ, અવર્ણલિઙ્ગસંસ્થાનઃ સર્વપ્રચારવિગતઃ, અમમો મમકારવિગતઃ, અવિજ્ઞપ્તિશ્ ચિત્તમનોવિજ્ઞાનવિગતઃ, અસદૃશો નિષ્પ્રતિપક્ષત્વાત્, હેતુવિલક્ષણઃ પ્રત્યયાસમારોપઃ, ધર્મધાતુસમવસરણઃ સર્વધર્મસમાહિતઃ, તથતાનુગતો ઽનનુગમનયોગેન, ભૂતકોટિપ્રતિષ્ઠિતો ઽત્યન્તાચલિતત્વાત્, અચલિતઃ ષડ્વિષયાનિશ્રિતત્વાત્, ન ક્વચિદ્ ગમનાગમનો ઽનવસ્થિતત્વાત્, શૂન્યતાસમાહિત આનિમિત્તપ્રભાવિતો ઽપ્રણિહિતલક્ષણઃ, ઊહાપોહવિગતઃ, અનુત્ક્ષેપો ઽપ્રક્ષેપઃ, ઉત્પાદભઙ્ગવિગતઃ, અનાલયશ્ ચક્ષુઃશ્રોત્રઘ્રાણજિહ્વાકાયમનઃપથસમતિક્રાન્તઃ, અનુન્નતો ઽનવનતઃ, સ્થિતો ઽનેઞ્જ્યં પ્રાપ્તઃ, સર્વપ્રચારવિગતઃ ।
વ્ક્ન્ 3.7 ઈદૃશસ્ય ભદન્તમહામૌદ્ગલ્યાયન ધર્મસ્ય કીદૃશી દેશના । ધર્મદેશનેતિ ભદન્તમહામૌદ્ગલ્યાયન સમારોપપદમ્ એતત્ । યે ઽપિ શૃણ્વન્તિ તે ઽપિ સમારોપેનૈવ શૃણ્વન્તિ । યત્ર ભદન્તમૌદ્ગલ્યાયન અસમારોપપદં ન તત્ર દેશ્યતે ન શ્રૂયતે ન વિજ્ઞાયતે । તદ્યથા માયાપુરુષો માયાપુરુષેભ્યો ધર્મં દેશયતિ ।
વ્ક્ન્ 3.8 એવં હિ ચિત્તાવસ્થાનેન ધર્મો દેશયિતવ્યઃ । સત્વેન્દ્રિયકુશલેન ચ તે ભવિતવ્યમ્, સુદૃષ્ટપ્રજ્ઞાદર્શનેન મહાકરુણામુખીભૂતેન મહાયાનસંવર્ણકેન બુદ્ધેકૃતજ્ઞેન શુદ્ધાશયેન ધર્મનિરુક્તિવિધિજ્ઞેન, ત્રિરત્નવંશાનુપચ્છેદાય ચ તે ધર્મો દેશયિતવ્યઃ ।
વ્ક્ન્ 3.9 તેન ભગવન્ તથા તથા ધર્મો દેશિતો યથા તતો ગૃહપતિપર્સદો ઽષ્ટાનાં ગૃહપતિશતાનામ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ । અહં ચ નિષ્પ્રતિભાનો ઽભૂવમ્ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.10 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં મહાકાશ્યપમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં મહાકાશ્યપ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।

મહાકાશ્યપો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્ દરિદ્રવીથ્યાં પિણ્ડાય ચરામિ । તત્ર માં વિમલકિર્તિર્ લિચ્છવિર્ ઉપસંક્રમ્યૈવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.11 પ્રાદેશિકી ભદન્તમહાકાશ્યપસ્ય કરુણામૈત્રી, યન્ મહાકુલાન્ય્ ઉત્સૃજ્ય દરિદ્રકુલાન્ય્ ઉપસંક્રામસિ । અપિ તુ ભદન્તમહાકાશ્યપ ધર્મસમતાપ્રતિષ્ઠિતેન તે ભવિતવ્યમ્ । સર્વદા સર્વસત્વસમન્વાહારેણ પિણ્ડપાતઃ પર્યેષ્ટવ્યઃ । અનાહારેણ ચાહારઃ પર્યેષ્ટવ્યઃ । પરપિણ્ડગ્રાહાપનયાય ચ તે પિણ્ડાય ચરિતવ્યમ્ । શૂન્યગ્રામાધિષ્ઠિતેન ચ ગ્રામઃ પ્રવેષ્ટવ્યઃ । નરનારીપરિપાકાય ચ તે નગરં પ્રવેષ્ટવ્યમ્ । બુદ્ધકુલકુલીનેન ચ તે કુલાન્ય્ ઉપસંક્રમિતવ્યાનિ ।
વ્ક્ન્ 3.12 અપ્રતિગ્રહણતયા ચ પિણ્ડપાતઃ પ્રતિગ્રાહ્યઃ । જાત્યન્ધસમતયા ચ રૂપાણિ દ્રષ્ટવ્યાનિ । પ્રતિશ્રુતકોપમતયા ચ શબ્દાઃ શ્રોતવ્યાઃ । વાતસમતયા ચ ગન્ધા ઘ્રાતવ્યાઃ । અવિજ્ઞપ્તિતો રસા આસ્વાદયિતવ્યાઃ । જ્ઞાનાસ્પર્શનતયા ચ સ્પર્શાઃ સ્પ્રષ્ટવ્યાઃ । માયાપુરુષવિજ્ઞાપ્ત્યા ચ ધર્મા વિજ્ઞાતવ્યાઃ । યો ઽસ્વભાવો ઽપરભાવશ્ ચ તદ્ અનુજ્જ્વલિતમ્ । યદ્ અનુજ્જ્વલિતં તન્ ન શામ્યતિ ।
વ્ક્ન્ 3.13 યદિ સ્થવિરો મહાકાશ્યપો ઽષ્ટૌ ચ મિથ્યાત્વાનિ સમતિક્રામેત્, અષ્ટૌ ચ વિમોક્ષાન્ સમાપદ્યેત, મિથ્યાસમતયા ચ સમ્યક્ત્વસમતામ્ અવતરેત્, એકેન ચ પિણ્ડપાતેન સર્વસત્વાન્ પ્રતિપાદયેત્, સર્વબુદ્ધાન્ સર્વાર્યાંશ્ ચ પ્રતિપાદ્ય પશ્ચાદ્ આત્મના પરિભુઞ્જીત, તથા ચ પરિભુઞ્જીત યથા ન સંક્લેશો ન વિગતક્લેશઃ, પરિભુઞ્જીત ન સમાહિતો ન વ્યુત્થિતઃ, ન સંસારસ્થિતો ન નિર્વાણસ્થિતઃ પરિભુઞ્જીત । યે ચ ભદન્તાય પિણ્ડપાતં દદતિ તે તેષાં નાલ્પફલં ન મહાફલૈઃ ભવેત્ । ન ચ હાનાય ન વિશેષાય ગચ્છેત્, બુદ્ધગતિસમવસરણાય ચ ભવેત ન શ્રાવકગતિસમવસરણાય । એવં સ્થવિરો મહાકાશ્યપો ઽમોઘં રાષ્ટ્રપિણ્ડં પરિભુઞ્જીત ।
વ્ક્ન્ 3.14 સો ઽહં ભગવન્ ઇમં ધર્મનિર્દેશં શ્રુત્વાશ્ચર્યપ્રાપ્તઃ સર્વબોધિસત્વાન્ નમસ્યામિ । ગૃહિણો ઽપિ નામૈવંરૂપં પ્રતિભાનમ્, કો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં નોત્પાદયેત્ । તતઃ પ્રભૃતિ મે ન કશ્ચિત્ સત્વઃ શ્રાવકયાને પ્રત્યેકબુદ્ધયાને વા સમાદાપિતપૂર્વો ઽન્યત્ર મહાયાનાત્ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય કુલપુત્રસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.15 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં સુભૂતિમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં સુભૂતે વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
સુભૂતિર્ અપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે વૈશાલ્યાં મહાનગર્યાં પિણ્ડાય ચરામિ । વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ નિવેશનં પિણ્ડાય પ્રવિષ્ટઃ । તસ્ય મે વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ પાત્રં ગૃહીત્વા પ્રણીતેન ભોજનેન પ્રતિપૂર્યૈવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.16 સચેત્ ત્વં ભદન્તસુભૂતે આમિષસમતયા સર્વધર્મસમતામ્ અનુગતઃ સર્વધર્મસમતયા ચ બુદ્ધધર્મસમતામ્ અનુગત એવ, ત્વમ્ ઇમં પિણ્ડપાતં પ્રતિગૃહ્નીષ્વ । સચેત્ ત્વં ભદન્તસુભૂતે ન રાગદોષમોહપ્રહીણો ન ચ તૈઃ સાર્ધં સંવસસિ । સચેદ્ એવમ્ અસ્ય્ અવિકોપ્ય સત્કાયમ્ એકાયનં માર્ગમ્ અનુગતઃ । ન ચ તે ઽવિદ્યા ભવતૃષ્ણા ચ સમુદ્ઘાતિતા ન ચ વિદ્યાવિમુક્તી ઉત્પાદિતે । આનન્તર્યસમતયા ચ તે સમાધિવિમુક્તિઃ । ન ચાસિ મુક્તો ન બદ્ધઃ । ન ચ તે ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ દૃષ્ટાનિ ન ચ ન દૃષ્ટસત્યઃ । ન પ્રાપ્તફલો ન પૃથગ્જનસમવસરણઃ । ન ચાસ્ય્ આર્યો નાનાર્યઃ । ન સર્વધર્મસમન્વાગતશ્ ચ સર્વધર્મસમધિગતશ્ ચ ।
વ્ક્ન્ 3.17 ન ચ તે શાસ્તા દૃષ્ટો ન ધર્મઃ શ્રુતો ન સંઘઃ પર્યુપાસિતઃ । યે ચ તે ષટ્ શાસ્તારસ્ તદ્યથા પૂરણઃ કાશ્યપઃ, મસ્કરી ગોશાલીપુત્રઃ, સંજયો વૈરાષ્ટ્રિકપુત્રઃ, કકુદઃ કાત્યાયનઃ, અજિતઃ કેશકમ્બલઃ, નિર્ગ્રન્થો જ્ઞાતિપુત્રઃ, તે ચ ભદન્તસ્ય શાસ્તારસ્ તાંશ્ ચ નિશ્રિત્ય પ્રવ્રજિતો યદ્ગામિનસ્ તે ષટ્ શાસ્તારસ્ તદ્ગામ્ય્ એવાર્યસુભૂતિઃ,

વ્ક્ન્ 3.18 સર્વદૃષ્ટિગતેષુ ચાર્યમન્ અન્તર્ગતો ન ચાન્તમધ્યપ્રાપ્તઃ, અષ્ટાક્ષણસમવસરણશ્ ચાસિ ન ચાસિ લક્ષણમ્ અનુપ્રાપ્તઃ, સંક્લેશેન ચાસિ સમો ઽવ્યવદાનમ્ અધિગતઃ, યા ચ સર્વસત્વાનામ્ અરણા સા ભદન્તસ્યાપ્ય્ અરણા, ન ચ ત્વયા દક્ષિણા વિશોધ્યતે, યે ચ ભદન્તાય પિણ્ડપાતં દદતિ તાંશ્ ચ વિનિપાતયસિ, સર્વમારૈશ્ ચ તે સાર્ધમ્ એકહસ્તઃ કૃતઃ । સર્વક્લેશાશ્ ચ તે સહાયાઃ, યત્સ્વભાવાશ્ ચ ક્લેશાસ્ તત્સ્વભાવો ભદન્તઃ, સર્વસત્વેષુ તે વધકચિત્તં પ્રત્યુપસ્થિતમ્, સર્વબુદ્ધાશ્ ચ તે ઽભ્યાખ્યાતાઃ, સર્વબુદ્ધધર્માંશ્ ચ પ્રતિક્રોશસિ, ન ચાસિ સંઘપ્રતિસરણઃ, ન ચ જાતુ પરિનિર્વાસ્યસિ । એવં ત્વમ્ ઇમં પિણ્ડપાતં પ્રતિગૃહીણ ।
વ્ક્ન્ 3.19 તસ્ય મે ભગવન્ ઇમં ધર્મનિર્દેશં શ્રુત્વાન્ધકારપ્રાપ્તા દિશો ઽભૂવન્ ઃ તત્ કિમ્ અસ્મૈ નિર્દિશામિ, કથમ્ વા પ્રતિપદ્ય ઇતિ । સો ઽહં તત્ પાત્રમ્ ઉત્સૃજ્ય તતો ગૃહાન્ નિષ્ક્રમિષ્યામીતિ ।
વિમલકીર્તિર્ ઇઇચ્છવિર્ મામ્ એવમ્ આહ: મા ભદન્તસુભૂતે અક્ષરેભ્ય ઉત્ત્રસીઃ, પ્રતિગૃહાણેદં પાત્રમ્ । તત્ કિં મન્યસે ભદન્તસુભૂતે, યદિ તથાગતનિર્મિત એવમ્ ઉચ્યેત કચ્ચિત્ સ ઉત્ત્રસેત્ ।
સો ઽહમ્ અવોચમ્: નો હીદં કુલપુત્ર ।
સ મામ્ એવમ્ આહ: નિર્મિતમાયાસ્વભાવેભ્યો ભદન્તસુભૂતે સર્વધર્મેભ્યો નોત્ત્રસિતવ્યમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । સર્વાણિ હિ તાનિ વચનાનિ તત્સ્વભાવાનિ, એવં પણ્ડિતા અક્ષરેષુ ન સજ્જન્તિ ન તેભ્ય ઉત્ત્રસ્યન્તિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । સર્વાણિ તાન્ય્ અક્ષરાણ્ય્ અનક્ષરાણિ સ્થાપયિત્વા વિમુક્તિં વિમુક્તિલક્ષણાંશ્ ચ સર્વધર્માન્ ।
વ્ક્ન્ 3.20 ઇહ નિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને દ્વયોર્ દેવપુત્રશતયોર્ વિરજો વિગતમલં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ વિશુદ્ધમ્, પઞ્ચાનાં ચ દેવપુત્રશતાનામ્ આનુલોમિક્યાઃ ક્ષાન્તેઃ પ્રતિલમ્ભો ઽભૂત્ । અહં ચ નિષ્પ્રતિભાનો ઽભૂવમ્, ન ચાસ્ય શક્નોમ્ય્ ઉત્તરે પ્રતિવચનં દાતુમ્ । તન્ નાહમ્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.21 અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તં પૂર્ણં મૈત્રાયણીપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં પૂર્ણ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
પૂર્ણો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે વનસ્યાન્યતમસ્મિન્ પૃથિવીપ્રદેશ આદિકર્મિકાણાં ભિક્ષૂણાં ધર્મં દેશયામિ ।
તત્ર વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ ઉપસંક્રમ્ય મામ્ એવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.22 સમાપદ્ય ભદન્તપૂર્ણ એતેષાં ભિક્ષૂણાં ચિત્તં વ્યવલોક્ય ધર્મં દેશય । મા મહારત્નભાજનેષુ પ્રતિ કુલ્માષાન્ પ્રાક્ષૈપ્સીઃ । જાનિષ્વ તાવત્ કિમાશયા એતે ભિક્ષવ ઇતિ । મા વૈડૂર્યરત્નં કાચમણિકૈઃ સમાનીકાર્ષીઃ । મા ભદન્તપૂર્ણ અપ્રત્યવેક્ષ્યા સત્વેન્દ્રિયેષુ પ્રાદેશિકેન્દ્રિયત્વમ્ ઉપસંહાર્ષીઃ । મા અક્ષતાં ક્ષિણુષ્વ । મા મહામાર્ગમ્ અવતર્તુકામાન્ ભન્દરથ્યાં પ્રવેશય । મા મહાસાગરં ગોષ્પદે પ્રવેશય । મા સૂર્યપ્રભાં ખદ્યોતકૈર્ નિર્વર્તય । મા સિંહનાદસંપ્રસ્થિતાન્ સૃગાલનાદે નિયોજય । અપિ ભદન્તપૂર્ણ સર્વે હ્ય્ એતે ભિક્ષવો મહાયાનસંપ્રસ્થિતા અમુષિતબોધિચિત્તાઃ । તેષાં ભદન્તપૂર્ણ મા શ્રાવકયાનમ્ ઉપદર્શય । કષ્ટં હિ શ્રાવકયાનમ્ । જાત્યન્ધા ઇવ મે શ્રાવકાઃ પ્રતિભાન્તિ સત્વેન્દ્રિયવિમાત્રતાજ્ઞાને ।
વ્ક્ન્ 3.23 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપં સમાધિં સમાપદ્યતે સ્મ । યથા તે ભિક્ષવો ઽનેકવિધં પૂર્વેનિવાસમ્ અનુસ્મરણ્તિ સ્મ । તે પઞ્ચબુદ્ધશતપર્યુપાસિતકુશલમૂલાઃ સમ્યક્સંબોધયે, તેષાં તદ્ બોધિચિત્તમ્ આમુખીભૂતમ્ । તે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય પાદૌ શિરોભિઃ પ્રણમ્ય તત્રૈવ નિષણ્ણાઃ પ્રાઞ્જલયો ભૂત્વા, તેષાં તાદૃશી ધર્મદેશના કૃતા યથાવૈવર્તિકાઃ સંવૃત્તા અનુત્તરસ્યાં સમ્યક્સંબોધૌ ।
વ્ક્ન્ 3.24 તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.25 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં કાત્યાયનમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં કાત્યાયન વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
કાત્યાયનો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: ભગવતા સંક્ષિપ્તેન ભિક્ષૂણામ્ અવવાદો દત્તઃ । તેષાં સૂત્રપદવિનિશ્ચયાય ધર્મં દેશયામિ, યદ્ ઇદમ્ અનિત્યાર્થં દુઃખાર્થમ્ અનાત્માર્થં શાન્તાર્થમ્ ।
તત્ર વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ ઉપસંક્રમ્ય મામ્ એવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.26 મા ભદન્તકાત્યાયન સપ્રચારામ્ ઉત્પાદભઙ્ગયુક્તાં ધર્મતાં નિર્દિશ । યો ભદન્તમહાકાત્યાયન અત્યન્તતયા ન જાતો ન જનિષ્યતિ નોત્પન્નો ન નિરુદ્ધો ન નિરોત્સ્યતે ઽયમ્ અનિત્યાર્થઃ । યઃ પઞ્ચાનાં સ્કન્ધાનાં શૂન્યતાનુગમાનુત્પાદાનિરોધાર્થો ઽયં દુઃખાર્થઃ । યદ્ આત્માનાત્મયોર્ અદ્વયત્વમ્ અયમ્ અનાત્માર્થઃ । યો ઽસ્વભાવો ઽપરભાવસ્ તદ્ અનુજ્જ્વલિતમ્, યદ્ અનુજ્વલિતં ન તચ્ છામ્યતિ, યો ઽત્યન્તોપશમો ઽયં શાન્તાર્થઃ ।
વ્ક્ન્ 3.27 અસ્મિન્ ખલુ પુનર્ નિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને તેષાં ભિક્ષૂણામ્ અનુપાદાયાસ્રવેભ્યશ્ ચિત્તાનિ વિમુક્તાનિ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.28 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ અનિરુદ્ધમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વમ્ અનિરુદ્ધ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
અનિરુદ્ધો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ ।
વ્ક્ન્ 3.29 અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: અન્યતમસ્મિંશ્ ચઙ્ક્રમે ચઙ્ક્રમામિ । તત્ર શુભવ્યૂહો નામ બ્રહ્મા દશભિર્ બ્રહ્મસહસ્રૈઃ સાર્ધં તં પ્રદેશમ્ અવભાસ્ય યેનાહં તેનોપસંક્રમ્ય મમ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્યૈકાન્તે સ્થિત્વા મામ્ એતદ્ અવોચત્: કિયદ્ આયુષ્માન્ અનિરુદ્ધો દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્યતિ ।
તમ્ એનમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: અહં માર્ષ ઇમં ત્રિં સાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું ભગવતઃ શાક્યમુનેર્ બુદ્ધક્ષેત્રં તદ્ યથાપિ નામ કરતલે ન્યસ્તમ્ આમલકફલમ્ એવં પશ્યામિ ।
વ્ક્ન્ 3.30 ઇયં ચ કથા પ્રવૃત્તા વિમલકીર્તિશ્ ચ લિચ્છવિસ્ તં પ્રદેશમ્ ઉપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય મમ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈવમ્ આહ: કિં ભદન્તાનિરુદ્ધ દિવ્યં ચક્ષુર્ અભિસંસ્કારલક્ષણમ્ ઉતાનભિસંસ્કારલક્ષણમ્ । યદ્ય્ અભિસંસ્કારલક્ષણં તદ્ બાહ્યૈઃ પઞ્ચાભિજ્ઞૈઃ સમમ્, અથાનભિસંસ્કારલક્ષણં અનભિસંસ્કારો ઽસંસ્કૃતસ્ તેન ન શક્યં દ્રષ્ટુમ્ । તત્ કથં સ્થવિરઃ પશ્યતિ ।
સો ઽહં તૂષ્ણીમ્ અભૂવમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.31 સ ચ બ્રહ્મા તસ્ય સત્પુરુષસ્યેમં નિર્દેશં શ્રુત્વાશ્ચર્યપ્રાપ્તસ્ તં નમસ્કૃત્યૈતદ્ અવોચત્: કે લોકે દિવ્યચક્ષુષઃ ।
આહ: બુદ્ધા ભગવન્તો લોકે દિવ્યચક્ષુષો યે સમાહિતાવસ્થાં ચ ન વિજહતિ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાણિ ચ પશ્યન્તિ । ન ચ દ્વયપ્રભાવિતાઃ ।

વ્ક્ન્ 3.32 અથ સ બ્રહ્મેમં નિર્દેશં શ્રુત્વા દશસહસ્રપરિવારો ઽધ્યાશયેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ સ્મ । સ માં વન્દિત્વા તં ચ સત્પુરુષમ્ અભિવાદ્ય તત્રૈવાન્તર્હિતઃ । અહં ચ નિષ્પ્રતિભાનો ઽભૂવમ્ । તન્ નાહમ્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.33 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ ઉપાલિમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વમ્ ઉપાલે વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
ઉપાલિર્ અપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: અન્યતમૌ દ્વૌ ભિક્ષૂ આપત્તિમ્ આપન્નૌ, તૌ ભગવતઃ પર્યપત્રપમાણૌ ભગવન્તં નોપસંક્રામતઃ । તૌ યેનાહં તેનોપસંક્રાન્તાવ્ ઉપસંક્રામ્ય મામ્ એતદ્ અવોચતામ્ । આવાં ભદન્તોપાલે આપત્તિમ્ આપન્નૌ, તાવ્ આવાં પર્યપત્રપમાણૌ ભગવન્તમ્ ઉપસંક્રમિતું નોત્સહાવહે । ઉત્સાહાય આયુષ્મન્ન્ ઉપાલે વિનોદયસ્વાવયોઃ કૌકૃત્યં વ્યુત્થાપયસ્વાવામ્ આપત્તેઃ ।
વ્ક્ન્ 3.34 સો ઽહં ભગવંસ્ તૌ ભિક્ષૂ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયામિ । વિમલકીર્તિશ્ ચ લિચ્છવિસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સ મામ્ એતદ્ અવોચત્: મા ભદન્તોપાલે એતૌ ભિક્ષૂ આગાઢીકાર્ષીઃ, વિનોદયાનયોર્ આપત્તિમ્, મા આવિલીકાર્ષીઃ । ન હિ ભદન્તોપાલે આપત્તિર્ અધ્યાત્મપ્રતિષ્ઠિતા ન બહિર્ધાસંક્રાન્તો નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ઉક્તં હિ ભગવતા ચિત્તસંક્લેશાત્ સત્વાઃ સંક્લિશ્યન્તે ચિત્તવ્યવદાનાદ્ વિશુધ્યન્તે । ચિત્તં ચ ભદન્તોપાલે નાધ્યાત્મપ્રતિષ્ઠિતં ન બહિર્ધા નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે । યથા ચિત્તં તથાપત્તિઃ, યથાપત્તિસ્ તથા સર્વધર્માઃ, તથતાં ન વ્યતિવર્તન્તે । યા ભદન્તોપાલે ચિત્તસ્ય પ્રકૃતિર્ યયા ચિત્તપ્રકૃત્યા ભદન્તસ્ય ચિત્તં વિમુક્તમ્, કિં જાતુ સા ચિત્તપ્રકૃતિઃ સંક્લિષ્ટા ।
આહ: નો હિદમ્ ।
આહ: તત્પ્રકૃતિકાનિ ભદન્તોપાલે સર્વસત્વાનાં ચિત્તાનિ ।
વ્ક્ન્ 3.35 સંકલ્પો ભદન્તોપાલે ક્લેશઃ । અકલ્પાવિકલ્પા ચ પ્રકૃતિઃ । વિપર્યાસઃ સંક્લેશઃ, અવિપર્યસ્તા ચ પ્રકૃતિઃ । આત્મસમારોપઃ સંક્લેશઃ, નૈરાત્મ્યા ચ પ્રકૃતિઃ । ઉત્પન્નભગ્નાનવસ્થિતા ભદન્તોપાલે સર્વધર્મા માયામેઘવિદ્યુત્સદૃશાઃ । નિરપેક્ષાઃ સર્વધર્માઃ ક્ષણમ્ અપિ નાવતિષ્ઠન્તે । સ્વપ્નમરીચિસદૃશાઃ સર્વધર્મા વિતથદર્શનાઃ । દકચન્દ્રપ્રતિબિમ્બસદૃશાઃ સર્વધર્માશ્ ચિત્તપરિકલ્પેનોત્પદ્યન્તે । યે ત્વ્ એવં જાનન્તિ તે વિનયધરા ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે । ય એવં વિનીતાસ્ તે સુવિનીતાઃ ।
વ્ક્ન્ 3.36 અથ તૌ ભિક્ષુ એતદ્ અવોચતામ્: પ્રજ્ઞાધરો વિનયધરો ઽયમ્ ઉપાસકઃ । ન ત્વ્ અયં ભદન્તોપાલિર્ યો ભગવતા વિનયધરાણામ્ અગ્રો નિર્દિષ્ટઃ ।
તાવ્ અહમ્ એવં વદામિ: મા ભિક્ષૂ અત્ર ગૃહપતિસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદયતામ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । તથાગતં સ્થાપયિત્વા નાસ્તિ કશ્ચિચ્ છ્રાવકો વા બોધિસત્વો વા, ય એતસ્ય પ્રતિભાનમ્ આચ્છિન્દ્યાત્ । તાદૃશ એતસ્ય પ્રજ્ઞાલોકઃ ।
વ્ક્ન્ 3.37 અથ તૌ ભિક્ષૂ વિનીતકૌકૃત્યાવ્ અધ્યાશયેન તત્રૈવાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતવન્તૌ, તં ચ સત્પુરુષમ્ અભિવન્દ્યૈવમ્ આહતુઃ: સર્વસત્વા ઈદૃશસ્ય પ્રતિભાનસ્ય લાભિનો ભવન્તુ । તન્ નાહમ્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.38 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં રાહુલમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં રાહુલ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
રાહુલો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે સંબહુલા લિચ્છવિકુમારકા યેનાહં તેનોપસંક્રમ્ય મામ્ એતદ્ અવોચન્: ત્વં રાહુલ તસ્ય ભગવતઃ પુત્રશ્ ચક્રવર્તિરાજ્યમ્ ઉત્સૃજ્ય પ્રવ્રજિતઃ, તત્ર કે તે પ્રવ્રજ્યાયા ગુણાનુશંસાઃ ।
તેષામ્ અહં યથારૂપં પ્રવ્રજ્યાયા ગુણાનુશંસા નિર્દિશામિ, વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ યેનાહં તેનોપસંક્રાન્તઃ । સ મામ્ અભિવન્દ્યૈતદ્ અવોચત્:
વ્ક્ન્ 3.39 ન ભદન્તરાહુલ એવં પ્રવ્રજ્યાયા ગુણાનુશંસા નિર્દેષ્ટવ્યા યથા ત્વં નિર્દિશસિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । નિર્ગુણા નિરનુશંસા હિ પ્રવ્રજ્યા । યત્ર ભદન્તરાહુલ સંસ્કૃતપ્રવૃત્તિસ્ તત્ર ગુણાનુશંસા । પ્રવ્રજ્યા ચાસંસ્કૃતા, અસંસ્કૃતે ચ ન ગુણા નાનુશાંસા । પ્રવ્રજ્યા ભદન્તરાહુલ અરૂપિણિ રૂપવિગતા, પન્થા નિર્વાણસ્ય, પ્રશંસિતા પણ્ડિતૈઃ, પરિગૃહીતાર્યૈઃ, પરાજયઃ સર્વમારાણામ્, પઞ્ચગત્યુત્તારણી, પઞ્ચચક્ષુવિશોધની, પઞ્ચબલપ્રતિલમ્ભા, પઞ્ચેન્દ્રિયપ્રતિષ્ઠા, પરેષામ્ અનુપઘાતઃ, પાપધર્માસંસૃષ્ટા, પરતીર્થ્યપ્રમર્દની, પ્રજ્ઞપ્તિસમતિક્રાન્તા, પઙ્કે સંક્રમઃ, અમમા મમકારવિગતા, અપરિગ્રહા, અનુપાદાના, અનાકુલા, આકુલપ્રહીણા, સ્વચિત્તદર્શની પરચિત્તસંરક્ષણી, શમથાનુકૂલા, સર્વતો ઽનવદ્યા । ઇયમ્ ઉચ્યતે પ્રવ્રજ્યા । ય એવં પ્રવ્રજિતાસ્ તે સુપ્રવ્રજિતાઃ ।
વ્ક્ન્ 3.40 પ્રવ્રજત યૂયં કુમારકાઃ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે । દુર્લભો હિ બુદ્ધોત્પાદઃ, દુર્લભા ક્ષણસંપત્, દુર્લભો મનુષ્યપ્રતિલમ્ભઃ ।

તે કુમારકા એવમ્ આહુઃ: શ્રુતમ્ અસ્માભિર્ ગૃહપતે, ન તથાગતો ઽનવસૃષ્ટં માતાપિતૃભ્યાં પ્રવ્રાજયતીતિ ।
સ તાન્ આહ: ઉત્પાદયત યૂયં કુમારકાઃ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ । પ્રતિપત્ત્યા ચ સંપાદયત, સૈવ યુષ્માકં ભવિષ્યતિ પ્રવ્રજ્યા સોપસંપત્ ।
વ્ક્ન્ 3.41 તત્ર દ્વાત્રિંશતા લિચ્છવિકુમારૈર્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.42 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વમ્ આનન્દ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
આનન્દ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે ભગવતઃ કાયસ્ય કશ્ચિદ્ એવાબાધઃ । તત્ર ચ ક્ષીરેણ કૃત્યમ્ આસીત્ । સો ઽહમ્ અન્યતમસ્મિન્ બ્રાહ્મણમહાશાલસ્ય ગૃહમૂલે પાત્રં ગૃહીત્વા સ્થિતઃ ।
વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ માં વન્દિત્વૈવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.43 કિં ભદન્તાનન્દ કાલ્યમ્ એવ પાત્રમ્ આદાયાસ્મિન્ ગૃહદ્વારસમીપે તિષ્ઠસિ ।
તમ્ એનમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: ભગવતો ગૃહપતે કાયસ્ય કશ્ચિદ્ એવાબાધઃ । તત્ર ચ ક્ષીરેણ કૃત્યમ્, તત્ પર્યેષામિ ।
સ મામ્ એવમ્ આહ: અલં ભદન્તાનન્દ મા એવં વોચઃ । વજ્રસંહતનો હિ ભદન્તાનન્દ તથાગતકાયઃ સર્વાકુશલવાસનાપ્રહીણઃ સર્વમહૌજસ્કકુશલધર્મસમન્વાગતઃ । કુતસ્ તસ્ય વ્યાધિઃ કુત ઉપદ્રવઃ ।
વ્ક્ન્ 3.44 તૂષ્ણીંભૂતો ભદન્તાનન્દ ગચ્છ । મા ભગવન્તમ્ અભ્યાચક્ષ્વ । મા કસ્યચિદ્ ભૂય એવં વોચઃ । મા મહૌજસ્કા દેવપુત્રા અન્યબુદ્ધક્ષેત્રસંનિપતિતાશ્ ચ બોધિસત્વાઃ શ્રોષ્યન્તિ । રાજ્ઞસ્ તાવદ્ ભદન્તાનન્દ ચક્રવર્તિન ઇત્વરકુશલમૂલસમન્વાગતસ્ય વ્યાધિર્ ન સંવિદ્યતે । કુતસ્ તસ્ય ભગવતો ઽપ્રમાણકુશલસમન્વાગતસ્ય વ્યાધિર્ ભવિષ્યતિ । નેદં સ્થાનં વિદ્યતે । ગચ્છ ગચ્છ ભદન્તાનન્દ । મા મામ્ અધ્યપત્રાપય, મા અન્યતીર્થિકચરકપરિવ્રાજકનિગ્રન્થાજીવાઃ શ્રોષ્યન્તિ, મા તેષામ્ એવં ભવિષ્યતિ । કીદૃશો બત અયમ્ એષાં શાસ્તા યઃ સ્વયમ્ એવ તાવદ્ આત્માનં ગ્લાનં ન શક્નોતિ પરિત્રાતુમ્, કુતઃ પુનર્ ગ્લાનાનાં સત્વાનાં ત્રાણં ભવિષ્યતિ । તતઃ પ્રચ્છન્નં ભદન્તાનન્દ ગચ્છ શીઘ્રમ્ । મા કશ્ચિચ્ છૃણુયાત્ ।
વ્ક્ન્ 3.45 અપિ તુ ભદન્તાનન્દ ધર્મકાયાસ્ તથાગતા નામિષકાયાઃ । લોકોત્તરકાયાસ્ તથાગતાઃ સર્વલોકધર્મસમતિક્રાન્તાઃ । અનાબાધસ્ તથાગતસ્ય કાયઃ સર્વાસ્રવવિનિવૃતઃ । અસંસ્કૃતસ્ તથાગતસ્ય કાયઃ સર્વસંખ્યાવિગતઃ । તસ્ય ભદન્તો વ્યાધિમ્ ઇચ્છતીત્ય્ અયુક્તમ્ અસદૃશમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.46 તસ્ય મે ભગવન્ મહદપત્રાપ્યં જાતમ્ । મા મે ભગવતો ઽન્તિકાદ્ દુઃશ્રુતં દુર્ગૃહીતં વા કૃતમ્ ઇતિ । સો ઽહમ્ અન્તરીક્ષાચ્ છબ્દમ્ અશ્રૌષમ્ ।
એવમ્ એતદ્ આનન્દ યથા ગૃહપતિર્ નિર્દિશતિ । અથ ચ પુનઃ પઞ્ચકષાયે ભગવાન્ ઉત્પન્નઃ, તેનાનર્થલૂહદરિદ્રચર્યયા સત્વા વિનેતવ્યાઃ । તદ્ ગચ્છ ત્વમ્ આનન્દ ક્ષીરં ગૃહીત્વા, મા પર્યપત્રપશ્ ચેતિ ।
વ્ક્ન્ 3.47 ઈદૃશા ભગવન્ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેઃ પ્રશ્નવ્યાકરણનિર્દેશાઃ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય કુલપુત્રસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.48 એવં તાનિ પઞ્ચમાત્રાણિ શ્રાવકશતાન્ય્ અનુત્સહમાનાનિ ભગવતે નિવેદયન્તિ । યે ચ તૈર્ વિમલકીર્તિના લિચ્છવિના સાર્ધં કથાસંલાપાઃ કૃતાસ્ તાન્ સર્વાન્ ભગવતે નિવેદયન્તિ સ્મ ।
વ્ક્ન્ 3.49 તત્ર ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્વમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં મૈત્રેય વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
મૈત્રેયો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે સંતુષિતેન દેવપુત્રેણ સાર્ધં તુષિતકાયિકૈશ્ ચ દેવપુત્રૈઃ સાર્ધં ધર્મ્યાં કથાં કથયામિ યદ્ ઇદં બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનામ્ અવિવર્ત્યાં ભૂમિમ્ આરભ્ય । તત્ર ચ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તં પ્રદેશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ । સ મામ્ એતદ્ અવોચત:
વ્ક્ન્ 3.50 ત્વં મૈત્રેય એકજાતિપ્રતિબદ્ધો ભગવતા વ્યાકૃતો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તત્ કતમયાસિ મૈત્રેય જાત્યાઉ વ્યાકૃતઃ, કિમ્ અતીતયા વાનાગતયોત પ્રત્યુત્પન્નયા । તત્ર યાતીતા જાતિઃ સા ક્ષીણા, યાપ્ય્ અનાગતા સાપ્ય્ અસંપ્રાપ્તા, પ્રત્યુત્પન્નાયાઃ સ્થિતિર્ નાસ્તિ જાતેઃ । યથોક્તં ભગવતા: તથા હિ ત્વં ભિક્ષઃ ક્ષણે ક્ષણે જાયસે જીર્યસિ મ્રિયસે ચ્યવસે ઉપપદ્યસે ચેતિ । અજાતિતશ્ ચ નિયામાવક્રાન્તિઃ । ન ચાજાતિર્ વ્યાક્રિયતે । નાપ્ય્ અજાતિર્ અભિસંબુધ્યતે ।
વ્ક્ન્ 3.51 તત્ કથં ત્વં મૈત્રેય વ્યાકૃતસ્ તથતોત્પાદેન તથતાનિરોધેન વા । ન ચ તથતોત્પદ્યતે ન નિરુધ્યતે, ન નિરોત્સ્યતે । યા ચ સર્વસત્વાનાં તથતા, યા ચ સર્વધર્માણાં તથતા, સૈવ મૈત્રેયસ્યાપિ તથતા । એવં યદિ ત્વં વ્યાકૃતઃ સર્વસત્વા અપિ વ્યાકૃતા ભવન્તિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ન હિ તથતા દ્વયપ્રભાવિતા નાનાત્વપ્રભાવિતા । તદ્ યદા મૈત્રેયો બોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યતે, સર્વસત્વા અપિ તસ્મિન્ સમયે તાદૃશીમ્ એવ બોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યન્તે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । સર્વસત્વાનુબોધો હિ બોધિઃ । યદા ચ મૈત્રેયઃ પરિનિર્વાસ્યતિ, સર્વસત્વા અપિ તદા પરિનિર્વાસ્યન્તિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ન હ્ય્ અપરિનિર્વૃતાનાં સર્વસત્વાનાં તથાગતાઃ પરિનિર્વાન્તિ । પરિનિર્વૃતાનિ તે સત્વાનિ પશ્યન્તિ નિર્વાણપ્રકૃતિકાનિ । તસ્માદ્ ઇહ મૈત્રેય મા એતાન્ દેવપુત્રાન્ ઉલ્લાપય મા વિસંવાદય ।
વ્ક્ન્ 3.52 ન બોધૌ કશ્ચિત્ પ્રતિષ્ઠતે, ન નિવર્તતે । અપિ તુ ખલુ પુનર્ મૈત્રેય યૈષાં દેવપુત્રાણાં બોધિપરિકલ્પનદૃષ્ટિસ્ તામ્ એતામ્ ઉત્સર્જય ।

ન હિ બોધિઃ કાયેનાભિસંબુધ્યતે, ન ચિત્તેન । વ્યુપશમો બોધિઃ સર્વનિમિત્તાનામ્, અસમારોપો બોધિઃ સર્વારમ્બણાનામ્, અપ્રચારો બોધિઃ સર્વમનસ્કારાણામ્, પરિચ્છેદો બોધિઃ સર્વદૃષ્ટિગતાનામ્, વિગમો બોધિઃ સર્વપરિકલ્પાનામ્, વિસંયોગો બોધિઃ સર્વેઞ્જિતમન્યસ્યન્દિતાનામ્, અનધિષ્ઠાનં બોધિઃ સર્વપ્રણિધાનાનામ્, અસઙ્ગપ્રવેશો બોધિઃ સર્વોદ્ગ્રહવિગતા, સ્થિતા બોધિર્ ધર્મધાતુસ્થાને, અનુગતા બોધિસ્ તથતાયામ્, પ્રતિષ્ઠિતા બોધિર્ ભૂતકોટ્યામ્, અદ્વયા બોધિર્ મનોધર્મવિગતા । સમા બોધિર્ આકાશસમતયા, અસંસ્કૃતા બોધિર્ ઉત્પાદભઙ્ગસ્થિત્યન્યથાત્વવિગતા, પરિજ્ઞા બોધિઃ સર્વસત્વચિત્તચરિતાશયાનામ્, અદ્વારા બોધિર્ આયતનાનામ્, અસંસૃષ્ટા બોધિઃ સર્વવાસનાનુસંધિક્લેશવિગતા, ન દેશસ્થા ન પ્રદેશસ્થા બોધિઃ સ્થાનાસ્થાનવિગતા, તથતાપ્રતિષ્ઠિતા બોધિઃ સર્વતો ઽદૃશ્યા । નામધેયમાત્રં બોધિસ્ તચ્ ચ નામ નિરીહકમ્, નિરાત્મિકા બોધિર્ આયૂહનિર્યૂહવિગતા, અનાકુલા બોધિઃ પ્રકૃતિપરિશુદ્ધા, પ્રકાશા બોધિઃ સ્વભાવપરિશુદ્ધા, અનુદ્ગ્રહા બોધિર્ અધ્યાલમ્બનવિગતા, નિર્નાનાત્વા બોધિઃ સર્વધર્મસમતાવબોધત્વાત્, અનુપમા બોધિર્ ઉપમોપન્યાસવિગતાઃ, સૂક્ષ્મા બોધિર્ દુરનુબોધત્વાત્, સર્વત્રાનુગતા બોધિર્ આકાશસ્વભાવત્વાત્ । સા ન શક્યા કાયેન વાચા ચિત્તેનાભિસંબોદ્ધુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.53 ઇહ ભગવન્ નિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને તતઃ પરિષદો દ્વયોર્ દેવપુત્રશતયોર્ અનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિપ્રતિલમ્ભો ઽભૂત્ । અહં ચ નિષ્પ્રતિભાનો ઽભૂવમ્ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.54 તત્ર ભગવાન્ પ્રભાવ્યૂહં લિચ્છવિકુમારમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં સત્પુરુષ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
પ્રભાવ્યૂહો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે ભગવન્ વૈશાલ્યા મહાનગર્યા નિષ્ક્રમામિ । વિમલકીર્તિશ્ ચ લિચ્છવિઃ પ્રવિશતિ । સો ઽહં તમ્ અભિવાદ્યૈવમ્ અવોચમ્: કુતસ્ ત્વં ગૃહપતે આગચ્છસીતિ ।
સ મામ્ એવમ્ આહ: આગચ્છામિ બોધિમણ્ડાદ્ ઇતિ ।
તમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: બોધિમણ્ડ ઇતિ કસ્યૈતન્ નામ ।
સ મામ્ એતદ્ અવોચત્:
વ્ક્ન્ 3.55 બોધિમણ્ડ ઇતિ કુલપુત્ર આશયમણ્ડ એષો ઽકૃત્રિમતયા, પ્રયોગમણ્ડ એષ આરમ્ભોત્તારણતયા, અધ્યાશયમણ્ડ એષ વિશેષાધિગમતયા, બોધિચિત્તમણ્ડ એષો ઽસંપ્રમોષનતયા,
વ્ક્ન્ 3.56 દાનમણ્ડ એષ વિપાકાપ્રતિકાઙ્ક્ષણતયા, શીલમણ્ડ એષ પ્રણિધાનપરિપૂરણતયા, ક્ષાન્તિમણ્ડ એષ સર્વસત્વાપ્રતિહતચિત્તતયા, વીર્યમણ્ડ એષો ઽવિનિવર્તનતયા, ધ્યાનમણ્ડ એષ ચિત્તકર્મણ્યતયા, પ્રજ્ઞામણ્ડ એષ પ્રત્યક્ષદર્શિતયા,
વ્ક્ન્ 3.57 મૈત્રીમણ્ડ એષ સર્વસત્વસમચિત્તતયા, કરુણામણ્ડ એષ ખેદસહિષ્ણુતયા, મુદિતામણ્ડ એષ ધર્મારામરતિરતતયા, ઉપેક્ષામણ્ડ એષો ઽનુનયપ્રતિઘપ્રહાણતયા,
વ્ક્ન્ 3.58 અભિજ્ઞામણ્ડ એષ ષડભિજ્ઞતયા, વિમોક્ષમણ્ડ એષો ઽકલ્પનતયા, ઉપાયમણ્ડ એષ સત્વપરિપાચનતયા, સંગ્રહવસ્તુમણ્ડ એષ સર્વસત્વસંગ્રહનતયા, શ્રુતમણ્ડ એષ પ્રતિપત્તિસારકત્વાત્, નિધ્યપ્તિમણ્ડ એષ યોનિશઃપ્રત્યવેક્ષણતયા, બોધિપક્ષ્યધર્મમણ્ડ એષ સંસ્કૃતાસંસ્કૃતોત્સર્જનતયા, સત્યમણ્ડ એષ સર્વલોકાવિસંવાદનતયા, પ્રતીત્યસમુત્પાદમણ્ડ એષો ઽવિદ્યાસ્રવક્ષયતયા યાવજ્ જરામરણાસ્રવક્ષયતયા, સર્વક્લેશપ્રશમનમણ્ડ એષ યથાભૂતાભિસંબોધનતયા,
વ્ક્ન્ 3.59 સર્વસત્વમણ્ડ એષ સત્વાસ્વભાવતયા, સર્વધર્મમણ્ડ એષ શૂન્યતાભિસંબોધનતયા, સર્વમારનિર્ઘાતનમણ્ડ એસો ઽચલનતયા, ત્રૈધાતુકમણ્ડ એષ પ્રસ્થાનવિગમનતયા, સિંહનાદનદનવીર્યમણ્ડ એષો ઽભીતાનુત્રાસનતયા, બલવૈશારદ્યાવેણિકસર્વબુદ્ધધર્મમણ્ડ એસ સર્વતો ઽનુપાક્રુષ્ટત્વાત્, ત્રૈવિદ્યવિદ્યામણ્ડ એસ નિરવશેષત્વાત્ ક્લેશાનામ્, એકચિત્તનિરવશેષસર્વધર્માનુબોધમણ્ડ એષ સર્વજ્ઞજ્ઞાનસમુદાગમત્વાત્ ।
વ્ક્ન્ 3.60 ઇતિ હિ કુલપુત્ર યાવન્તો બોધિસત્વાઃ પારમિતાપ્રતિસંયુક્તં સત્વપરિપાકપ્રતિસંયુક્તં સદ્ધર્મપરિગ્રહપ્રતિસંયુક્તં કુશલમૂલપ્રતિસંયુક્તં ક્રમમ્ ઉત્ક્ષિપન્તિ નિક્ષિપન્તિ ચ । સર્વે તે બોધિમણ્ડાદ્ આગચ્છન્તિ, બુદ્ધધર્મેભ્ય આગચ્છન્તિ, બુદ્ધધર્મેષુ ચ પ્રતિષ્ઠન્તે ।
વ્ક્ન્ 3.61 ઇહ ભગવન્ નિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને પઞ્ચમાત્રૈર્ દેવમનુષ્યશતૈર્ બોધાય ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ । અહં ચ નિષ્પ્રતિભાનો ઽભૂવમ્ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.62 તત્ર ભગવાન્ જગતિન્ધરં બોધિસત્વમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં જગતિન્ધર વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
જગતિન્ધરો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: એકસ્મિન્ સમયે સ્વકે વિહારે વિહરામિ । અથ મારઃ પાપીયાન્ દ્વાદશભિર્ અપ્સરઃસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ શક્રવેષેણ તૂર્યસંગીતિસંપ્રવાદિતેન યેનાહં તેનોપસંક્રમ્ય મમ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા સપરિવારો માં પુરસ્કૃત્યૈકાન્તે ઽસ્થાત્ । તમ્ એનમ્ અહં જાનામિ ઃ શક્ર એષ દેવેન્દ્ર ઇતિ ।
તમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: સ્વાગતં તે કૌશિક, અપ્રમત્તેન તે ભવિતવ્યં સર્વકામરતિષુ, અનિત્યપ્રત્યવેક્ષનાબહુલેનાત્તસારેણ તે ભવિતવ્યં કાયજીવિતભોગેભ્યઃ ।
સ મામ્ એવમ્ આહ: પ્રતીચ્છ ત્વં સત્પુરુષ ઇમાનિ દ્વાદશાપ્સરઃસહસ્રાણિ મમાન્તિકાત્, એતાસ્ તે પરિચારિકા ભવન્તામ્ ।
તમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: મા ત્વં કૌષિક અકલ્પિકેન વસ્તુના શ્રમણાન્ શાક્યપુત્રીયાન્ નિમન્ત્રય, યથા ન હ્ય્ એતા અસ્માકં કલ્પ્યન્ત ઇતિ ।
વ્ક્ન્ 3.63 એષા ચ કથા પ્રવૃત્તા, વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ ઉપસંક્રાન્તઃ । સ મામ્ એવમ્ આહ: મા અત્ર કુલપુત્ર શક્રસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદય । માર એષ પાપીયાંસ્ તવ વિહેઠનાભિપ્રાય ઉપસંક્રાન્તઃ, નૈષ શક્ર ઇતિ ।

અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તં મારં પાપીયાંસમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્મભ્યં પાપીયન્ એતા અપ્સરસો નિર્યાતય । અસ્માકમ્ એતાઃ કલ્પ્યન્તે, ન શ્રમણાનાં શાક્યપુત્રીયાણામ્ ઇતિ ।
અથ મારઃ પાપીયાન્ ભીતસ્ ત્રસ્તઃ સંવિગ્નઃ । મા વિમલકીર્તિના લિચ્છવિના વિપ્રલપ્સ્ય ઇતિ, ઇચ્છતિ ચાન્તર્ધાતુમ્, ન ચ શક્નોતિ સર્વર્દ્ધિમ્ અપિ દર્શયિત્વાન્તર્ધાતુમ્ । સો ઽન્તરીક્ષાચ્ છબ્દમ્ અશ્રૌષીત્: નિર્યાતય ત્વમ્ એતાઃ પાપીયન્ અપ્સરસ એતસ્મૈ સત્પુરુષાય, તતઃ શક્ષ્યસિ સ્વભવનં ગન્તુમ્ । અથ મારો ભીતસ્ ત્રસ્તો ઽકામકો ઽસ્મૈ તા અપ્સરસો નિર્યાતયતિ ।
વ્ક્ન્ 3.64 પ્રતિગૃહ્ય ચ વિમલકીર્તિસ્ તા અપ્સરસ એતદ્ અવોચત્: નિર્યાતિતા યૂયં મહ્યં મારેણ પાપીયસા, ઉત્પાદયતેદાનીમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ । સ તાસાં તદાનુલોમિકીં બોધિપરિપાચનીં કથાં કૃત્વા બોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ સ્મ ।
સ તા એવમ્ આહ: ઉત્પાદિતમ્ ઇદાનીં યુષ્માભિર્ બોધિચિત્તમ્, ધર્મારામરતિરતાભિર્ ઇદાનીં યુષ્માભિર્ ભવિતવ્યમ્, ન કામરતિરતાભિઃ ।
તાહુઃ: કતમા ચ પુનર્ ધર્મારામરતિઃ ।
સ આહ: બુદ્ધે ઽભેદ્યપ્રસાદરતિઃ, ધર્મે શુશ્રૂષણરતિઃ, સંઘ ઉપસ્થાનરતિઃ, ગુરુષુ ગૌરવોપસ્થાનરતિઃ, ત્રૈધાતુકાન્ નિઃસરણરતિઃ, વિષયેષ્વ્ અનિશ્રિતરતિઃ, સ્કન્ધેષુ વધકાનિત્યપ્રત્યવેક્ષણારતિઃ, ધાતુષ્વ્ આશીવિષપરિતુલનારતિઃ, આયતનેષુ શૂન્યગ્રામવિવેકરતિઃ, બોધિચિત્તારક્ષણરતિઃ, સત્વેષુ હિતવસ્તુતારતિઃ, દાને સંવિભાગરતિઃ, શીલેષ્વ્ અશૈથિલ્યરતિઃ, ક્ષાન્ત્યાં ક્ષમદમરતિઃ, વીર્યે કુશલસમુદાનયનરતિઃ, ધ્યાનેષુ પરિકર્મરતિઃ, પ્રજ્ઞાયામ્ અપગતક્લેશાવભાસરતિઃ, બોધૌ વિસ્તીર્ણરતિઃ, મારસ્ય નિગ્રહરતિઃ, ક્લેશાનાં પ્રઘાતનારતિઃ, બુદ્ધક્ષેત્રસ્ય વિશોધનારતિઃ, લક્ષણાનુવ્યઞ્જનપરિનિષ્પત્ત્યર્થં સર્વકુશલમૂલોપચયરતિઃ, ગમ્ભીરધર્મશ્રવણાનુત્ત્રાસરતિઃ, ત્રિવિમોક્ષમુખપરિજયરતિઃ, નિર્વાણારમ્બણરતિઃ, બોધિમણ્ડાલંકારરતિઃ, ન ચાકાલપ્રાપ્તિરતિઃ, સભાગજનસેવનારતિઃ, વિષભાગેષ્વ્ અદોષાપ્રતિઘાતરતિઃ, કલ્યાણમિત્રેષુ સેવારતિઃ, પાપમિત્રેષુ વિસર્જનારતિઃ, ધર્મપ્રીતિપ્રામોદ્યરતિઃ, ઉપાયે સંગ્રહરતિઃ, અપ્રમાદબોધિપક્ષ્યધર્મસેવનારતિઃ । એવં હિ બોધિસત્વો ધર્મારામરતિરતો ભવતિ ।
વ્ક્ન્ 3.65 અથ મારઃ પાપીયાંસ્ તા અપ્સરસ એતદ્ અવોચત્: આગચ્છત । ઇદાનીં ગમિષ્યામઃ સ્વભવનમ્ ઇતિ ।
તા એવમ્ આહુઃ: નિર્યાતિતા ઇદાનીં ત્વયા વયમ્ અસ્મૈ ગૃહપતયે । ધર્મારામરતિરતાભિર્ અસ્માભિર્ ઇદાનીં ભવિતવ્યમ્, ન કામરતિરતાભિઃ ।
અથ મારઃ પાપીયાન્ વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એવમ્ આહ: નિઃસૃજ ત્વં ગૃહપતે ઇમા અપ્સરસઃ । સર્વસ્વપરિત્યાગિનો બોધિસત્વા મહાસત્વા ભવન્તિ ।
વિમલકીર્તિર્ આહ: અવસૃષ્ટા ભવન્તુ । ગચ્છ પાપીયન્ । સર્વસત્વાનાં ધાર્મિકા અભિપ્રાયાઃ પરિપૂર્યન્તામ્ ।
અથ તા અપ્સરસો વિમલકીર્તિં નમસ્કૃત્યૈવમ્ આહુઃ: કથં વયં ગૃહપતે મારભવને ઽવતિષ્ઠેમ ।
વ્ક્ન્ 3.66 આહ: અસ્તિ ભગિન્યઃ અક્ષયપ્રદીપં નામ ધર્મમુખમ્ । તત્ર પ્રતિપદ્યધ્વમ્ । તત્ પુનઃ કતમત્ । તદ્યથા ભગિન્યઃ એકસ્માત્ તૈલપ્રદીપાદ્ દીપશતસહસ્રાણ્ય્ આદીપ્યન્તે । ન ચ તસ્ય દીપસ્ય પરિહાણિર્ ભવતિ । એવમ્ એવ ભગિન્યઃ એકો બોધિસત્વો બહૂનિ સત્વશતસહસ્રાણિ બોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ । ન ચ તસ્ય બોધિસત્વસ્ય ચિત્તસ્મૃતિર્ હીયતે, ન પરિહીયતે, ઉત ચ વર્ધતે । એવં સર્વાન્ કુશલાન્ ધર્માન્ યથા યથા પરેષામ્ આરોચયતિ દેશયતિ, તથા તથા વિવર્ધતે સર્વૈઃ કુશલૈર્ ધર્મૈઃ । ઇદં તદ્ અક્ષયપ્રદીપં નામ ધર્મમુખમ્ । તત્ર યુષ્માભિર્ મારભવને સ્થિતાભિર્ અપરિમાણાનાં દેવપુત્રાણામ્ અપ્સરસાં ચ બોધિચિત્તં રોચયિતવ્યમ્ । એવં યૂયં તથાગતસ્ય કૃતજ્ઞા ભવિષ્યથ । સર્વસત્વાનાં ચોપજીવ્યા ભવિષ્યથ ।
વ્ક્ન્ 3.67 અથ તા અપ્સરસો વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા સાર્ધં મારેણ પ્રક્રાન્તાઃ । ઇમે ભગવન્ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ વિકુર્વણવિશેષાઃ, યાન્ અહં નાજ્ઞાસિષમ્ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.68 તત્ર ભગવાન્ સુદત્તં શ્રેષ્ઠિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં કુલપુત્ર વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
સુદત્તો ઽપ્ય્ આહ: નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અભિજાનામ્ય્ અહં ભગવન્: સ્વકે પૈતૃકે નિવેશને મહાયજ્ઞં યજામિ । સર્વદરિદ્રદુઃખિતેભ્યઃ સર્વશ્રમણબ્રાહ્મણકૃપણવનીયકયાચનકેભ્યો દાનં દદામિ । સપ્તદિવસાન્ મહાયજ્ઞં યજામિ ।
તત્ર સપ્તમે દિવસે વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તાં મહાયજ્ઞશાલાં પ્રવિશ્ય મામ્ એતદ્ અવોચત્: ન શ્રેષ્ઠિપુત્ર એવં યજ્ઞો યષ્ટવ્યો યથા ત્વં યજસે । ધર્મયજ્ઞસ્ તે યષ્ટવ્યઃ । કિં ત આમિષયજ્ઞેન ।
તમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: કથં પુનર્ ધર્મયજ્ઞો યષ્ટવ્યઃ ।
સ મામ્ એવમ્ આહ:
વ્ક્ન્ 3.69 યેન ધર્મયજ્ઞેનાપૂર્વાચરમં સર્વસત્વાઃ પરિપાચ્યન્તે, અયં ધર્મયજ્ઞઃ । સ પુનઃ કતમઃ । યદ્ ઇદં બોધ્યાકારાભિનિર્હૃતા મહામૈત્રી, સદ્ધર્મસંગ્રહાભિનિર્હૃતા મહાકરુણા, સર્વસત્વપ્રામોદ્યારમ્બનાભિનિર્હૃતા મહામુદિતા, જ્ઞાનસંગ્રહાભિનિર્હૃતા મહોપેક્ષા,
વ્ક્ન્ 3.70 શાન્તદાન્તાભિનિર્હૃતા દાનપારમિતા, દુઃશીલસત્વપરિપાચનાભિનિર્હૃતા શીલપારમિતા, નૈરાત્મ્યધર્માભિનિર્હૃતા ક્ષાન્તિપારમિતા, બોધ્યઙ્ગાભિનિર્હૃતા વીર્યપારમિતા, કાયચિત્તવિવેકાભિનિર્હૃતા ધ્યાનપારમિતા, સર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિનિર્હૃતા પ્રજ્ઞાપારમિતા,
વ્ક્ન્ 3.71 સર્વસત્વપરિપાચનાભિનિર્હૃતા શૂન્યતાભાવના, સંસ્કૃતપરિકર્માભિનિર્હૃતાનિમિત્તભાવના, સંચિન્ત્યોપપત્ત્યભિનિર્હૃતાપ્રણિહિતભાવના,
વ્ક્ન્ 3.72 સદ્ધર્મપરિગ્રહાભિનિર્હૃતો બલપરાક્રમઃ, સંગ્રહવસ્ત્વ્ અભિનિર્હૃતં જીવિતેન્દ્રિયમ્, સર્વસત્વાનાં દાસત્વશિષ્યત્વાભિનિર્હૃતા નિર્માનતા, અસારાત્ સારાદાનાભિનિર્હૃતઃ કાયજીવિતભોગપ્રતિલમ્ભઃ, ષડનુસ્મૃત્યભિનિર્હૃતા સ્મૃતિઃ, સંરઞ્જનિયધર્માભિનિર્હૃતો ઽધ્યાશયઃ, સમ્યક્પ્રતિપત્ત્યભિનિર્હૃતાજીવપરિશુદ્ધિઃ, પ્રસાદપ્રામોદ્યસેવનાભિનિર્હૃતાર્યપર્યુપાસના, અનાર્યેષ્વ્ અપ્રતિઘાતાભિનિર્હૃતા ચિત્તનિધ્યપ્તિઃ, પ્રવ્રજ્યાભિનિર્હૃતો ઽધ્યાશયઃ, પ્રતિપત્ત્યભિનિર્હૃતં શ્રુતકૌશલમ્, અરણાધર્મપ્રતિવેધાભિનિર્હૃતો ઽરણ્યવાસઃ, બુદ્ધજ્ઞાનસંપ્રાપણાભિનિર્હૃતં સંલયનમ્, સર્વસત્વક્લેશમોચનયોગાભિનિર્હૃતા યોગાચારભૂમિઃ,
વ્ક્ન્ 3.73 લક્ષણાનુવ્યઞ્જનસંભારાભિનિર્હૃતઃ સત્વપરિપાકઃ, બુદ્ધક્ષેત્રાલંકારાભિનિર્હૃતઃ પુણ્યસંભારઃ, સર્વસત્વચિત્તચરિતયથાશયધર્મદેશનાભિનિર્હૃતો જ્ઞાનસંભારઃ, સર્વધર્માનાયૂહાનિર્યૂહૈકનયજ્ઞનાભિનિર્હૃતઃ પ્રજ્ઞાસંભારઃ, સર્વક્લેશસર્વાવરણસર્વાકુશલધર્મપ્રહાણાભિનિર્હૃતઃ સર્વકુશલમૂલસંભારઃ,
વ્ક્ન્ 3.74 સર્વજ્ઞજ્ઞાનાનુબોધનસર્વકુશલધર્માભિનિર્હૃતઃ સર્વબોધિપક્ષ્યધર્મસમુદ્ગમઃ ।

અયં સ કુલપુત્ર ધર્મયજ્ઞઃ, યત્ર ધર્મયજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતા બોધિસત્વા ઇષ્ટયજ્ઞયાજૂકા દક્ષિણીયા ભવન્તિ સદેવકસ્ય લોકસ્ય । એવં હિ ભગવન્ તસ્ય ગૃહપતેર્ નિર્દિશતસ્ તસ્યા બ્રાહ્મણપર્ષદો દ્વયોર્ બ્રાહ્મણશતયોર્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ ।
વ્ક્ન્ 3.75 અહં ચાશ્ચર્યપ્રસાદપ્રતિલબ્ધસ્ તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ચરણૌ પ્રણમ્ય શતસહસ્રમૂલ્યં મુક્તાહારં કણ્ઠાદ્ અવતાર્ય દદામિ । સ તૈઃ મુક્તાહારં ન પ્રતિગૃહ્ણાતિ સ્મ । તમ્ અહમ્ એતદ્ અવોચમ્: પ્રતિગૃહ્યેમમ્, યત્ર તે પ્રસાદો ભવતિ તસ્મૈ પ્રયચ્છેતિ ।
તેન સ મુક્તાહારો ગૃહીત્વા દ્વિધાકૃતઃ । એકો ભાગો યસ્ તત્ર યજ્ઞશાલાયાં સર્વલોકજુગુપ્સિતો નગરદરિદ્રસ્ તસ્મૈ દત્તઃ । દ્વિતીયશ્ ચ ભાગો દુષ્પ્રસહાય તથાગતાય દત્તઃ । યથા ચ સર્વા પર્ષત્ પશ્યતિ તં ચ મરીચિં લોકધાતું તં ચ દુષ્પ્રસહં તથાગતં તં ચ મુક્તાહારં દુષ્પ્રસહસ્ય મૂર્ધસંધૌ મુક્તાહારકૂટાગારં પ્રાદુર્ભૂતં ચિત્રં દર્શનીયં ચતુરસ્રં ચતુઃસ્થૂણં સમંભાગશઃ સુવિભક્તમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.76 સ ઇદં પ્રાતિહાર્યં સંદર્શ્યેમાં વાચમ્ અભાષત: યસ્ય દાયકસ્ય દાનપતેર્ યાદૃશી તથાગતે દક્ષિણીયસંજ્ઞા તાદૃશી નગરદરિદ્રે નિર્નાનાત્વેન સમા, મહાકરુણાચિત્તેન વિપાકાપ્રતિકાઙ્ક્ષણતયા પરિત્યાગઃ । ઇયં ધર્મયજ્ઞસ્ય પરિપૂરિઃ ।
વ્ક્ન્ 3.77 તત્રાસૌ નગરદરિદ્ર ઇદં પ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા, ઇમં ચ ધર્મનિર્દેશં શ્રુત્વા, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ સ્મ । તન્ નાહં ભગવન્ ઉત્સહે તસ્ય સત્પુરુષસ્ય ગ્લાનપરિપૃચ્છકો ગન્તુમ્ ।
વ્ક્ન્ 3.78 ઇતિ હિ સર્વે તે બોધિસત્વા મહાસત્વાઃ સ્વકસ્વકાન્ નિર્દેશાન્ નિર્દિશન્તિ સ્મ, યે ચૈષાં તેન સત્પુરુષેણ સાર્ધમ્ અન્તરાકથાસમુદાહારા અભૂવન્, ન ચોત્સહન્તે ગન્તુમ્ ॥ ॥
શ્રાવકબોધિસત્વવિસર્જનપ્રશ્નો નામ તૃતીયઃ પરિવર્તઃ ॥
વ્ક્ન્ 4.1 તત્ર ભગવાન્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ગચ્છ ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગ્લાનપરિપૃચ્છકઃ ।
મઞ્જુશ્રીર્ અપ્ય્ આહ: કિં ચાપિ દુરાસદો ઽસૌ ભગવન્ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ, ગમ્ભીરનયપ્રતિભાનપ્રવિષ્ટઃ, વ્યસ્તસમસ્તવચનનિર્હારકુશલઃ, અવિષ્ઠિતપ્રતિભાનઃ, અપ્રતિમબુદ્ધિઃ સર્વસત્વેષુ, સર્વબોધિસત્વક્રિયાસુ નિર્યાતઃ, સર્વબોધિસત્વસર્વબુદ્ધગુહ્યસ્થાનેષુ સુપ્રવિષ્ટઃ, સર્વમારસ્થાનવિવર્તનકુશલમહાભિજ્ઞાવિક્રીડિતઃ, અદ્વયાસંભેદધર્મધાતુગોચરપરમપારમિપ્રાપ્તઃ, એકવ્યૂહધર્મધાત્વનન્તાકારવ્યૂહધર્મનિર્દેશકઃ, સર્વસત્વેન્દ્રિયવ્યૂહસંપ્રાપણજ્ઞાનકુશલઃ, ઉપાયકૌશલ્યગતિંગતઃ, પ્રાપ્તપ્રશ્નવિનિશ્ચયઃ । સ ન શક્યો ઽલ્પકેન સંનાહેનાભિરાધયિતુમ્ । અથ ચ પુનર્ ગમિષ્યામિ બુદ્ધાધિષ્ઠાનેન, તત્ર યથાશક્તિ યથાબલં નિર્દેક્ષ્યામિ ।
વ્ક્ન્ 4.2 અથ તતઃ પર્ષદસ્ તેષાં બોધિસત્વાનાં તેષાં ચ શ્રાવકાણાં તેષાં ચ શક્રબ્રહ્મલોકપાલાનાં તેષાં ચ દેવપુત્રાણામ્ એતદ્ અભવત્: નિશ્ચયેન તત્ર મહાધર્મશ્રવણસાંકથ્યં ભવિષ્યતિ, યત્ર મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ સ ચ સત્પુરુષ ઉભૌ સંલપિષ્યતઃ । તત્રાષ્ટૌ ચ બોધિસત્વસહસ્રાણિ પઞ્ચમાત્રાણિ ચ શ્રાવકશતાનિ સંબહુલાશ્ ચ શક્રબ્રહ્મલોકપાલાઃ સંબહુલાનિ ચ દેવપુત્રશતસહસ્રાણિ મઞ્જુશ્રિયમ્ અનુબદ્ધાનિ ધર્મશ્રવણાય । અથ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતસ્ તૈર્ બોધિસત્વૈર્ મહાસત્વૈસ્ તૈશ્ ચ શ્રાવકૈસ્ તૈશ્ ચ શક્રબ્રહ્મલોકપાલૈર્ દેવપુત્રૈશ્ ચ પરિવૃતો વૈશાલીં મહાનગરીં પ્રવિશતિ સ્મ ।
વ્ક્ન્ 4.3 અથ વિમલકીર્તેર્ એતદ્ અભવત્: અયં મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂત આગચ્છતિ મહતા પરિવારેણ । યન્ ન્વ્ અહં શૂન્યં ગૃહમ્ અધિતિષ્ઠેયમ્ । તેન તં ગૃહં શૂન્યમ્ અધિષ્ઠિતમ્ અપગતદ્વારપાલમ્ । ન તત્ર મઞ્ચા વા પીઠા વાસનાનિ વા સંદૃશ્યન્તે ઽન્યત્રૈકસ્માન્ મઞ્ચાત્, યત્રાત્મના ગ્લાનઃ સમારૂઢઃ શયિતઃ ।
વ્ક્ન્ 4.4 અથ મઞ્જુશ્રીઃ સપરિવારો યેન વિમલકીર્તેર્ નિવેશનં તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય પ્રવિશતિ સ્મ । સ તં ગૃહં શૂન્યમ્ અપશ્યદ્ વિગતદ્વારપાલમ્ । ન ચાત્ર મઞ્ચાન્ વા પીઠાન્ વાપશ્યદ્ અન્યત્રૈકમઞ્ચાત્, યત્ર વિમલકીર્તિઃ શયિતઃ । અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ અદ્રાક્ષીત્ । દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ એવમ્ આહ: સ્વાગતં મઞ્જુશ્રિયો ઽસ્વાગતં મઞ્જુશ્રિયો ઽનાગતસ્યાદૃષ્ટશ્રુતપૂર્વસ્ય દર્શનમ્ ।
મઞ્જુશ્રિર્ આહ: એવમ્ એતદ્ ગૃહપતે યથા વદસિ । ય આગતો ન સ ભૂય આગમિષ્યતિ । યશ્ ચ ગતો ન સ ભૂયો ગમિષ્યતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ન ચાગતસ્યાગમનં પ્રજ્ઞાયતે, ન ચ ગતસ્ય ગમનમ્, યશ્ ચ દૃષ્ટો ન ભૂયો દ્રષ્ટવ્યઃ ।
વ્ક્ન્ 4.5 અપિ તુ કચ્ચિત્ તે સત્પુરુષ ક્ષપણીયમ્, કચ્ચિદ્ યાપનીયમ્, કચ્ચિદ્ વાતેન પ્રતિકુપ્યન્તિ ધાતવઃ, કચ્ચિદ્ અપગચ્છતિ વ્યાધિર્ ન વિવર્ધતે । ભગવાંસ્ તે ઽલ્પાબાધતાં પરિપૃચ્છતિ, અલ્પાતઙ્કતાં ચાલ્પગ્લાન્યતાં ચ લઘૂત્થાનતાં ચ યત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચાનવદ્યતાં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ ।
વ્ક્ન્ 4.6 કુત્ર તે ગૃહપતે ઇદં વ્યાધિસમુત્થાનમ્ । કિયચ્ચિરમ્ ઉપાદાય તે વ્યાધિઃ । કદા ચોપશમિષ્યતિ ।
વિમલકિર્તિર્ આહ: યાવચ્ચિરમ્ ઉપાદાય મઞ્જુશ્રીઃ અવિદ્યા ભવતૃષ્ણા ચ તાવચ્ચિરમ્ ઉપાદાય મમૈષ વ્યાધિઃ । યદા ચ સર્વસત્વા વિગતવ્યાધયો ભવિષ્યન્તિ તદા મમ વ્યાધિઃ પ્રશ્રબ્ધો ભવિષ્યતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । સત્વાધિષ્ઠાનો હિ મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વસ્ય સંસારઃ । સંસારનિશ્રિતશ્ ચ વ્યાધિઃ । યદા સર્વસત્વા વિગતવ્યાધયો ભવિષ્યન્તિ તદા બોધિસત્વો ઽરોગો ભવિષ્યતિ ।

વ્ક્ન્ 4.7 તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ શ્રેષ્ઠિન એકપુત્રકો ગ્લાનો ભવેત્ । તસ્ય માતાપિતરાવ્ અપિ ગ્લાનૌ સ્યાતામ્ । તાવચ્ ચ દુઃખિતૌ ભવેતાં યાવન્ નાસાવ્ એકપુત્રકસ્ તયોર્ વિગતવ્યાધિઃ સ્યાત્ । એવં મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વસ્ય સર્વસત્વેષ્વ્ એકપુત્રકપ્રેમ । સ સત્વગ્લાન્યેન ગ્લાનો ભવતિ, સત્વારોગ્યાત્ ત્વ્ અરોગઃ । યત્ પુનર્ મઞ્જુશ્રિઃ એવં વદસિ ઃ કુતઃ સમુત્થિતો વ્યાધિર્ ઇતિ, મહાકરુણાસમુત્થિતો બોધિસત્વાનાં વ્યાધિઃ ।
વ્ક્ન્ 4.8 મઞ્જુશ્રીર્ આહ: શૂન્યં તે ગૃહપતે ગૃહમ્ । ન ચ તે કશ્ચિદ્ ઉપસ્થાયકઃ ।
આહ: સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ અપિ મઞ્જુશ્રિઃ શૂન્યાનિ ।
આહ: કેન શૂન્યાનિ ।
આહ: શૂન્યતયા શૂન્યાનિ ।
આહ: શૂન્યતાયાઃ કા શૂન્યતા ।
આહ: અપરિકલ્પનાશ્ ચ શૂન્યતાયાઃ શૂન્યતાઃ ।
આહ: શક્યા પુનઃ શૂન્યતા પરિકલ્પયિતુમ્ ।
આહ: યેનાપિ પરિકલ્પ્યેત તદ્ અપિ શૂન્યમ્ । ન ચ શૂન્યતા શૂન્યતાં પરિકલ્પયતિ ।
આહ: શૂન્યતા ગૃહપતે કુતો માર્ગિતવ્યા ।
આહ: શૂન્યતા મઞ્જુશ્રીઃ દ્વાષષ્ટિભ્યો દૃષ્ટિગતેભ્યો માર્ગિતવ્યા ।
આહ: દ્વાષષ્ટિઃ પુનર્ દૃષ્ટિગતાનિ કુતો માર્ગિતવ્યાનિ ।
આહ: તથાગતવિમુક્તિતો માર્ગિતવ્યાનિ ।
આહ: તથાગતવિમુક્તિઃ પુનઃ કુતો માર્ગિતવ્યા ।
આહ: સર્વસત્વચિત્તચરિતેભ્યો માર્ગિતવ્યા । યત્ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ એવં વદસિ ઃ કસ્ ત ઉપસ્થાયક ઇતિ । સર્વમારાઃ સર્વપરપ્રવાદિનશ્ ચ મમોપસ્થાયકાઃ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । મારા હિ સંસારસ્ય વર્ણવાદિનઃ । સંસારશ્ ચ બોધિસત્વસ્યોપસ્થાયકઃ । પરપ્રવાદિનો દૃષ્ટિગતાનાં વર્ણવાદિનઃ । બોધિસત્વશ્ ચ સર્વદૃષ્ટિગતેભ્યો ન ચલતિ । તસ્માત્ સર્વમારાઃ સર્વપરપ્રવાદિનશ્ ચ મમોપસ્થાયકાઃ ।
વ્ક્ન્ 4.9 મઞ્જુશ્રીર્ આહ: કિદૃશો ઽયં તે ગૃહપતે વ્યાધિઃ ।
આહ: અદૃશ્યો ઽનિદર્શનઃ ।
આહ: કિમ્ એષ વ્યાધિઃ કાયસંપ્રયુક્ત ઉત ચિત્તસંપ્રયુક્તઃ ।
આહ: ન કાયસંપ્રયુક્તઃ કાયવિવિક્તતયા । ન ચિત્તસંપ્રયુક્તો માયાધર્મતયા ચિત્તસ્ય ।
આહ: ચત્વાર ઇમે ગૃહપતે ધાતવઃ । કતમે ચત્વારઃ, યદ્ ઉત પૃથિવીધાતુર્ અબ્ધાતુસ્ તેજોધાતુર્ વાયુધાતુર્ ઇતિ । તત્ કતમસ્ તત્ર ધાતુર્ બાધતે ।
આહ: ય એવં ધાતુકો મઞ્જુશ્રીઃ સર્વસત્વાનાં વ્યાધિસ્ તેનાહં વ્યાધિતઃ ।
વ્ક્ન્ 4.10 અપિ તુ ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ કથં બોધિસત્વેન ગ્લાનકો બોધિસત્વઃ પ્રતિસંમોદિતવ્યઃ ।
મઞ્જુશ્રીર્ આહ: કાયાનિત્યતયા ન ચ નિર્વિદ્વિરાગતયા, કાયદુઃખતયા ન ચ નિર્વાણાભિનન્દનતયા, કાયાનાત્મતયા સત્વપરિપાચનતયા ચ, કાયશાન્તતયા ન ચાત્યન્તશમતયા, સર્વદુશ્ચરિતદેશનતયા ન ચ સંક્રાન્તિતઃ, સ્વગ્લાન્યેન પરસત્વગ્લાનકરુણતયા, પૂર્વાન્તકોટીદુઃખાનુસ્મરણતયા, સત્વાર્થક્રિયાનુસ્મરણતયા, કુશલમૂલાભિમુખીકરણતયા, આદિવિશુદ્ધતયા, અપરિતર્ષણતયા, સદાવીર્યારંભાચ્ ચ, વૈદ્યરાજો ભવિષ્યસિ સર્વવ્યાધીનાં શમયિતેતિ । એવં બોધિસત્વેન બોધિસત્વો ગ્લાનઃ પ્રતિસંમોદિતવ્યઃ ।
વ્ક્ન્ 4.11 મઞ્જુશ્રીર્ આહ: કથં કુલપુત્ર બોધિસત્વેન ગ્લાનેન સ્વચિત્તં નિધ્યપયિતવ્યમ્ ।
વિમલકીર્તિર્ આહ: ઇહ મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વેન ગ્લાનેનૈવં સ્વચિત્તં નિધ્યપયિતવ્યમ્ । પૂર્વાન્તાસદ્વિપર્યાસકર્મસમુત્થાનસમુત્થિતો ઽયં વ્યાધિર્ અભૂતપરિકલ્પક્લેશસમુત્થિતઃ । ન પુનર્ અત્ર કશ્ચિત્ પરમાર્થતો ધર્મ ઉપલભ્યતે યસ્યૈષ વ્યાધિઃ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ચાતુર્મહાભૌતિકો ઽયં સમુચ્છ્રયઃ । ન ચૈષાં ધાતૂનાં કશ્ચિત્ સ્વામી ન સમુત્થાપયિતા । અનાત્મા હ્ય્ અયં સમુચ્છ્રયઃ । યો ઽયં વ્યાધિર્ નામ નાયં પરમાર્થત ઉપલભ્યતે, અન્યત્રાત્માભિનિવેશાત્ । ઉત નાત્મન્ય્ અભિવિનિષ્ટા વિહરિષ્યામો વ્યાધિમૂલપરિજ્ઞાતાવિનઃ । તેનાત્મસંજ્ઞાં વિષ્ઠાપ્ય ધર્મસંજ્ઞોત્પાદયિતવ્યા । ધર્મસંઘાતો ઽયં કાયઃ । ધર્મા એવોત્પદ્યમાના ઉત્પદ્યન્તે । ધર્મા એવ નિરુધ્યમાના નિરુધ્યન્તે । તે ચ ધર્માઃ પરસ્પરં ન ચેતયન્તિ ન જાનન્તિ । ન ચ તેષામ્ ઉત્પદ્યમાનાનામ્ એવં ભવત્ય્ ઉત્પદ્યામહ ઇતિ । ન નિરુધ્યમાનાનામ્ એવં ભવતિ નિરુધ્યામહ ઇતિ ।
વ્ક્ન્ 4.12 તેન ધર્મસંજ્ઞાયા એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યમ્ । યાપ્ય્ એષા ધર્મસંજ્ઞા સો ઽપિ વિપર્યાસઃ । વિપર્યાસશ્ ચ મહાવ્યાધિઃ । વિગતવ્યાધિકેન ચ મયા ભવિતવ્યમ્ । વ્યાધિપ્રહાણાય ચ યોગઃ કરણીયઃ । તત્ર કતમદ્ વ્યાધિપ્રહાણમ્, યદ્ ઇદમ્ અહંકારમમકારપ્રહાણમ્ । તચ્ ચ કતમદ્ અહંકારમમકારપ્રહાણમ્, યદ્ ઇદં દ્વયવિગમઃ । તત્ર કતમો દ્વયવિગમઃ, યદ્ ઇદમ્ અધ્યાત્મં બહિર્ધા ચ સમુદાચારઃ । તત્ર કતમો ઽધ્યાત્મં બહિર્ધા સમુદાચારઃ, યદ્ ઉત સમતયાચલનતાપ્રચલનતા । કતમા ચ સમતા । આત્મસમતયા ચ નિર્વાણસમતા । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ઉભે ઽપ્ય્ એતે શૂન્યે, યદ્ ઉતાત્મા નિર્વાણં ચ । કેનૈતે શૂન્યે । નામોદાહારેણૈતે શૂન્યે । ઉભાવ્ અપ્ય્ એતાવ્ અપરિનિષ્પન્નૌ, યદ્ ઉતાત્મા નિર્વાણં ચ । તેન સમદર્શિના નાન્યો વ્યાધિર્ નાન્યા શૂન્યતા કર્તવ્યા । વ્યાધિર્ એવ શૂન્યતા ।
વ્ક્ન્ 4.13 અવિદિતા ચ સા વેદના વેદિતવ્યા । ન ચાનેન વેદનાનિરોધઃ સાક્ષાત્કર્તવ્યઃ । અપરિપૂર્ણેષુ બુદ્ધધર્મેષૂભે વેદને નોત્સ્રષ્ટવ્યે । ન ચ દુર્ગત્યુપપન્નાનાં સત્વાનામ્ અન્તિકે મહાકરુણા નોત્પાદયિતવ્યા । તથા કરિષ્યામો યથૈષાં સત્વાનામ્ એવમ્ અયોનિશોનિધ્યપ્ત્યા વ્યાધિમ્ અપનેષ્યામઃ ।
વ્ક્ન્ 4.14 ન ચૈષાં કંચિદ્ ધર્મમ્ ઉપનેષ્યામો નાપનેષ્યામઃ । યતો નિદાનાચ્ ચ પુનર્ વ્યાધિર્ ઉત્પદ્યતે તસ્ય પરિજ્ઞાયૈ તેભ્યો ધર્મં દેશયિષ્યામઃ । કતમચ્ ચ પુનર્ નિદાનમ્, યદ્ ઇદમ્ અધ્યાલમ્બનનિદાનમ્ । યાવતાધ્યાલમ્બનનિદાનમ્ અધ્યાલમ્બતે, તાવદ્ વ્યાધિનિદાનમ્ । કિં ચાધ્યાલમ્બતે, ત્રૈધાતુકમ્ અધ્યાલમ્બતે । તસ્યાધ્યાલમ્બનતયા કા પરિજ્ઞા, યદ્ ઇદમ્ આલમ્બનાનુપલમ્ભઃ । યં હિ નોપલભ્યતે તં નાલમ્બતે । કિં ચ નોપલભતે, ઉભે દૃષ્ટી નોપલભતે, યદ્ ઇદમ્ આત્મદૃષ્ટિં પરદૃષ્ટિં ચ । તદ્ ઉચ્યતે ઽનુપલમ્ભ ઇતિ । એવં હિ મઞ્જુશ્રીઃ ગ્લાનેન બોધિસત્વેન સ્વચિત્તં નિધ્યપયિતવ્યં જરાવ્યાધિમરણોપપત્તિપ્રહાણાય । એવં ચ મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વાનાં બોધિર્ યદિ ન ભવેત્, નિરર્થકો નનુ વ્યાયામો ભવેત્ । યથા પ્રત્યર્થિકનિર્ઘાતાચ્ છુરા ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે, એવમ્ એવ જરાવ્યાધિમરણદુઃખોપશમનાદ્ બોધિસત્વા ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે ।

વ્ક્ન્ 4.15 તેન બોધિસત્વેન વ્યાધિતેનૈવં પ્રત્યવેક્ષિતવ્યમ્ । યથા મમ વ્યાધિર્ અભૂતો ઽસન્ન્ એવં સર્વસત્વાનામ્ અપિ વ્યાધિર્ અભૂતો ઽસન્ન્ ઇતિ । તસ્યૈવં પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય નાનુશંસાદૃષ્ટિપતિતા સત્વેષુ મહાકરુણોત્પદ્યતે, અન્યત્રાગન્તુકક્લેશપ્રહાણાભિયુક્ત્યા સત્વેષુ મહાકરુણોત્પદ્યતે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અનુશંસદૃષ્ટિપતિતયૈવ હિ મહાકરુણયા બોધિસત્વસ્ય ખેદો ભવત્ય્ ઉપપત્તિષુ । અનુશંસદૃષ્ટિપર્યુત્થાનવિગતયા પુનર્ મહાકરુણયા બોધિસત્વસ્ય ખેદો ન ભવત્ય્ ઉપપત્તિષુ । સો ઽયમ્ ઉપપદ્યતે, ન ચ દૃષ્ટિપર્યુત્થાનપર્યુત્થિત ઉપપદ્યતે । સો ઽપર્યુત્થિતચિત્ત ઉપપદ્યમાનો મુક્ત એવોત્પદ્યતે મુક્ત એવ જાયતે । સ મુક્ત એવોત્પદ્યમાનો મુક્ત એવ જાયમાનો બદ્ધાનાં સત્વાનાં શક્તઃ પ્રતિબલો બન્ધમોક્ષાય ધર્મં દેશયિતુમ્ । યથોક્તં ભગવતા સ તાવદ્ આત્મના બદ્ધઃ પરં બન્ધનાન્ મોચયિષ્યતીતિ નાદં સ્થાનં વિદ્યતે । યસ્ ત્વ્ આત્મના મુક્તઃ પરં બન્ધનાન્ મોચયિષ્યતીતિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે તસ્માન્ મુક્તેન બોધિસત્વેન ભવિતવ્યમ્, ન બદ્ધેન ।
વ્ક્ન્ 4.16 તત્ર કતમો બન્ધઃ, કતમો મોક્ષઃ । અનુપાયાદ્ ભવગતિપરિગ્રહો બોધિસત્વસ્ય બન્ધઃ, ઉપાયાદ્ ભવગતિગમનં મોક્ષઃ । અનુપાયાદ્ ધ્યાનસમાધ્યાસ્વાદનતા બોધિસત્વસ્ય બન્ધઃ, ઉપાયેન ધ્યાનસમાધ્યાસ્વાદનતા મોક્ષઃ । અનુપાયસંગૃહીતા પ્રજ્ઞા બન્ધઃ, ઉપાયસંગૃહીતા પ્રજ્ઞા મોક્ષઃ । પ્રજ્ઞયાસંગૃહીત ઉપાયો બન્ધનમ્, પ્રજ્ઞાસંગૃહીત ઉપાયો મોક્ષઃ ।
વ્ક્ન્ 4.17 તત્ર કતમો ઽનુપાયસંગૃહીતા પ્રજ્ઞા બન્ધઃ, યદ્ ઇદં શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતનિધ્યપ્તિઃ, ન ચ લક્ષણાનુવ્યઞ્જનબુદ્ધક્ષેત્રાલંકારસત્વપરિપાચનનિધ્યપ્તિઃ । ઇયમ્ અનુપાયસંગૃહીતા પ્રજ્ઞા બન્ધઃ । તત્ર કતમોપાયસંગૃહીતા પ્રજ્ઞા મોક્ષઃ, યદ્ ઇદં લક્ષનાનુવ્યઞ્જનબુદ્ધક્ષેત્રાલંકારસત્વપરિપાચનનિધ્યપ્તિચિત્તં ચ શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતપરિજયશ્ ચ । ઇયમ્ ઉપાયસંગૃહીતા પ્રજ્ઞા મોક્ષઃ । તત્ર કતમઃ પ્રજ્ઞયાસંગૃહીત ઉપાયો બન્ધઃ, યદ્ ઇદં સર્વદૃષ્ટિક્લેશપર્યુત્થાનાનુશયાનુનયપ્રતિઘપ્રતિષ્ઠિતસ્ય સર્વકુશલમૂલારમ્ભો બોધૌ ચાપરિણામના । અયં પ્રજ્ઞયાસંગૃહીત ઉપાયો બન્ધઃ । તત્ર કતમઃ પ્રજ્ઞાસંગૃહીત ઉપાયો મોક્ષઃ, યદ્ ઇદં સર્વદૃષ્ટિક્લેશપર્યુત્થાનાનુશયાનુનયપ્રતિઘપ્રહીણસ્ય સર્વકુશલમૂલારમ્ભો બોધૌ પરિણામિતસ્ તસ્ય ચાપરામર્શઃ । અયં બોધિસત્વસ્ય પ્રજ્ઞાસંગૃહીત ઉપાયો મોક્ષઃ ।
વ્ક્ન્ 4.18 તત્ર મઞ્જુશ્રીઃ ગ્લાનેન બોધિસત્વેનૈવમ્ ઇમે ધર્મા નિધ્યપયિતવ્યાઃ । યત્લ્ કાયસ્ય ચિત્તસ્ય ચ વ્યાધેશ્ ચાનિત્યદુઃખશૂન્યાનાત્મપ્રત્યવેક્ષણા, ઇયમ્ અસ્ય પ્રજ્ઞા । યત્ પુનઃ કાયવ્યાધિપરિહરણતયા ન ખિદ્યતે, ન પ્રતિબધ્નાતિ સંસારમ્, સત્વાર્થયોગમ્ અનુયુક્તઃ, અયમ્ અસ્યોપાયઃ । પુનર્ અપરં યત્ કાયસ્ય વ્યાધેશ્ ચિત્તસ્ય ચાન્યોન્યપરાપરતાં ન નિર્નવતાનિઃપુરાણતાં પ્રત્યવેક્ષતે, ઇયમ્ અસ્ય પ્રજ્ઞા । યત્ પુનઃ કાયસ્ય વ્યાધેશ્ ચિત્તસ્ય ચ નાત્યન્તોપશમં નિરોધમ્ અત્યયતિ, અયમ્ અસ્યોપાયઃ ।
વ્ક્ન્ 4.19 એવં હિ મઞ્જુશ્રિઃ ગ્લાનેન બોધિસત્વેન ચિત્તં નિધ્યપયિતવ્યમ્ । ન ચ તેન નિધ્યપ્તૌ વાનિધ્યપ્તૌ વા સ્થાતવ્યમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । યદિ હ્ય્ અનિધ્યપ્તૌ તિષ્ઠેદ્ બાલધર્મ એષઃ । અથ નિધ્યપ્તૌ તિષ્ઠેચ્ છ્રાવકધર્મ એષઃ । તસ્માદ્ બોધિસત્વેન ન નિધ્યપ્તૌ સ્થાતવ્યમ્ । યદ્ અત્રાસ્થાનમ્ અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ ।
વ્ક્ન્ 4.20 યન્ ન પૃથગ્જનગોચરો નાર્યગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સંસારગોચરશ્ ચ ન ચ ક્લેશગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યન્ નિર્વાણપ્રત્યવેક્ષણગોચરશ્ ચ ન ચાત્યન્તપરિનિર્વાણગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યચ્ ચતુર્મારસંદર્શનગોચરશ્ ચ સર્વમારવિષયાતિક્રાન્તગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સર્વજ્ઞજ્ઞાનપર્યેષ્ટિગોચરશ્ ચ ન ચાકાલે જ્ઞાનપ્રાપ્તિગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યચ્ ચતુઃસત્યજ્ઞાનગોચરશ્ ચ ન ચાકાલે સત્યપ્રતિવેધગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અધ્યાત્મપ્રત્યવેક્ષણગોચરશ્ ચ સંચિન્ત્યભવોપપત્તિપરિગ્રહગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અજાતિપ્રત્યવેક્ષણગોચરશ્ ચ ન ચ નિયામાવક્રાન્તિગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ પ્રતીત્યસમુત્પાદગોચરશ્ ચ સર્વદૃષ્ટિવિગતગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સર્વસત્વસંગણિકાગોચરશ્ ચ ન ચ ક્લેશાનુશયગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ વિવેકગોચરશ્ ચ ન ચ કાયચિત્તક્ષયનિશ્રયગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ ત્રૈધાતુકગોચરશ્ ચ ન ચ ધર્મધાતુસંભેદગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યચ્ છૂન્યતાગોચરશ્ ચ સર્વાકારગુણપર્યેષ્ટિગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ આનિમિત્તગોચરશ્ ચ સત્વપ્રમોચનારમ્બણવિતર્કગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અપ્રણિહિતગોચરશ્ ચ સંચિન્ત્યભવગતિસંદર્શનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અનભિસંસ્કારગોચરશ્ ચ સર્વકુશલમૂલાભિસંસ્કારાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધિગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ ષટ્પારમિતાગોચરશ્ ચ સર્વસત્વચિત્તચરિતપારગમનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ ષડનુસ્મૃતિગોચરશ્ ચ ન ચ સર્વાસ્રવક્ષયગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સદ્ધર્મપ્રતિષ્ઠાનગોચરશ્ ચ ન ચ કુમાર્ગાધ્યાલમ્બનગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ ષડભિજ્ઞાગોચરશ્ ચ ન ચાસ્રવક્ષયગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યચ્ ચતુરપ્રમાણગોચરશ્ ચ ન ચ બ્રહ્મલોકોપપત્તિસ્પર્શનગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ ધ્યાનસમાધિસમાપત્તિગોચરશ્ ચ ન ચ સમાધિસમાપત્તિવશેનોપપત્તિગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સ્મૃત્યુપસ્થાનગોચરશ્ ચ ન ચ કાયવેદનાચિત્તધર્માત્યર્થગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સમ્યક્પ્રહાણગોચરશ્ ચ ન ચ કુશલાકુશલદ્વયોપલમ્ભગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ ઋદ્ધિપાદાભિનિર્હારગોચરશ્ ચાનાભોગર્દ્ધિપાદવશવર્તિગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ પઞ્ચેન્દ્રિયગોચરશ્ ચ સર્વસત્વેન્દ્રિયપરાપરજ્ઞાનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ પઞ્ચબલપ્રતિષ્ઠાનગોચરશ્ ચ દશતથાગતબલાભિસંદર્શનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યત્ સપ્તબોધ્યઙ્ગપરિનિષ્પત્તિગોચરશ્ ચ બુદ્ધિપ્રભેદજ્ઞાનકૌશલ્યગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યન્ માર્ગપ્રતિષ્ઠાનગોચરશ્ ચ કુમાર્ગાનધ્યાલમ્બનગોચરશ્ ચ,

અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યચ્ છમથવિદર્શનાસંભારપર્યેષ્ટિગોચરશ્ ચ ન ચાત્યન્તશાન્તિપતનગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અનુત્પાદલક્ષણસર્વધર્મમીમાંસનગોચરશ્ ચ રૂપલક્ષનાનુવ્યઞ્જનબુદ્ધકાયાલંકારપરિનિષ્પત્તિગોચરઃ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યચ્ છ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાકલ્પસંદર્શનગોચરશ્ ચ બુદ્ધધર્માત્યજનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અત્યન્તવિશુદ્ધિપ્રકૃતિસમાપન્નસર્વધર્માનુગમનગોચરશ્ ચ યથાધિમુક્તિસર્વસત્વેર્યાપથસંદર્શનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ અત્યન્તાસંવર્તવિવર્તાકાશસ્વભાવસર્વબુદ્ધક્ષેત્રપ્રત્યવેક્ષણગોચરશ્ ચ નાનાવ્યૂહાનેકવ્યૂહબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહસંદર્શનગોચરશ્ ચ, અયં બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ । યદ્ ધર્મચક્રપ્રવર્તનમહાપરિનિર્વાણસંદર્શનગોચરશ્ ચ બોધિસત્વચર્યાત્યજનગોચરશ્ ચ, અયમ્ અપિ બોધિસત્વસ્ય ગોચરઃ ।
ઇહ નિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને યે મઞ્જુશ્રિયા કુમારભૂતેન સાર્ધમ્ આગતા દેવપુત્રાસ્ તતો ઽષ્ટાનાં દેવપુત્રસહસ્રાણામ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ ॥ ॥
ગ્લાનપ્રતિસંમોદનાપરિવર્તશ્ ચતુર્થઃ ॥
વ્ક્ન્ 5.1 અથાયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્યૈતદ્ અભવત્: કુત્રેમે બોધિસત્વા નિષત્સ્યન્તિ, ઇમે ચ મહાશ્રાવકાઃ । નેહ ગૃહ આસનાનિ સંવિદ્યન્તે ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય ચેતોવિતર્કમ્ આજ્ઞાયાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: કિં ભદન્તશારિપુત્રો ધર્માર્થિક આગત ઉતાસનાર્થિકઃ ।
આહ: ધર્માર્થિકા વયમ્ આગતા નાસનાર્થિકાઃ ।

વ્ક્ન્ 5.2 આહ: તેન હિ ભદન્તશારિપુત્ર યો ધર્મર્થિકો ભવતિ, નાસૌ સ્વકાયાર્થિકો ભવતિ । કિં પુનર્ આસનાર્થિકો ભવિષ્યતિ । યો ભદન્તશારિપુત્ર ધર્માર્થિકો ભવતિ, ન સ રૂપવેદનાસંજ્ઞાસંસ્કારવિજ્ઞાનાર્થિકો ભવતિ, ન સ્કન્ધધાત્વાયતનાર્થિકઃ । યો ધર્માર્થિકઃ, ન સ કામધાતુરુપધાત્વારૂપ્યધાત્વર્થિકો ભવતિ, નાસૌ બુદ્ધાભિનિવેશાર્થિકો ભવતિ, ન ધર્મસંઘાભિનિવેશાર્થિકઃ ।
વ્ક્ન્ 5.3 પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર યો ધર્માર્થિકઃ, નાસૌ દુઃખપરિજ્ઞાનાર્થિકો ન સમુદયપ્રહાણાર્થિકો ન નિરોધસાક્ષાત્ક્રિયાર્થિકો ન માર્ગભાવનાર્થિકો ભવતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અપ્રપઞ્ચો હિ ધર્મો નિરક્ષરઃ । તત્ર યઃ પ્રપઞ્ચયતિ ઃ દુઃખં પરિજ્ઞાસ્યામિ સમુદયં પ્રહાસ્યામિ નિરોધં સાક્ષાત્કરિષ્યામિ માર્ગં ભાવયિષ્યામીતિ, નસૌ ધર્માર્થિકઃ, પ્રપઞ્ચાર્થિકો ઽસૌ । ધર્મો હિ ભદન્તશારિપુત્ર ઉપશાન્તઃ । તત્ર ય ઉત્પાદવ્યયે ચરન્તિ, ન તે ધર્માર્થિકા ન વિવેકાર્થિકાઃ, ઉત્પાદવ્યયાર્થિકાસ્ તે । ધર્મો હ્ય્ અરજો રજોઽપગતઃ । તત્ર યે ક્વચિદ્ ધર્મે રક્ષન્તે ઽન્તશો નિર્વાણે ઽપિ, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, રજોઽર્થિકાસ્ તે । ધર્મો હ્ય્ અવિષયઃ । યે વિષયસંખ્યાતાઃ, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, વિષયાર્થિકાસ્ તે । ધર્મો નાયૂહો નિર્યૂહઃ । યે કેચિદ્ ધર્મં ગૃહ્ણન્તિ વા મુઞ્ચન્તિ વા, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, ઉદ્ગ્રહનિઃસર્ગાર્થિકાસ્ તે ।
વ્ક્ન્ 5.4 ધર્મો ઽનાલયઃ । ય આલયારામાઃ, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, આલયાર્થિકાસ્ તે । ધર્મો નિર્નિમિત્તઃ । યેષાં નિમિત્તાનુસારિવિજ્ઞાનમ્, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, નિમિત્તાર્થિકાસ્ તે । ધર્મો ઽસંવાસઃ । યે કેચિદ્ ધર્મેણ સાર્ધં સંવસન્તિ, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, સંવાસાર્થિકાસ્ તે । ધર્મો ઽદૃષ્ટશ્રુતમતવિજ્ઞાતઃ । યે દૃષ્ટશ્રુતમતવિજ્ઞાતેષુ ચરન્તિ, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, દૃષ્ટશ્રુતમતવિજ્ઞાતાર્થિકાસ્ તે ।
વ્ક્ન્ 5.5 ધર્મો ભદન્તશારિપુત્ર અસંસ્કૃતઃ સંસ્કૃતાપગતઃ । યે સંસ્કૃતગોચરાઃ, ન તે ધર્માર્થિકાઃ, સંસ્કૃતોદ્ગ્રહણાર્થિકાસ્ તે । તસ્માદ્ ઇહ ભદન્તશારિપુત્ર ધર્માર્થિકેન તે ભવિતુકામેન સર્વધર્માનર્થિકેન ભવિતવ્યમ્ । ઇહ ધર્મનિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને પઞ્ચાનાં દેવપુત્રશતાનાં ધર્મેષુ ધર્મચક્ષુર્ વિશુદ્ધમ્ ।
વ્ક્ન્ 5.6 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ દશસુ દિક્ષ્વ્ અસંખ્યેયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રેષુ બુદ્ધક્ષેત્રચારિકાં ચરસિ । તત્ કતરસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ત્વયા સર્વવિશિષ્ટાનિ સર્વગુણોપેતાનિ સિંહાસનાનિ દૃષ્ટાનિ । એવમ્ ઉક્તે મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્ર પૂર્વે દિગ્ભાગે ષટ્ત્રિંશદ્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય મેરુધ્વજા નામ લોકધાતુઃ । તત્ર મેરુપ્રદીપરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ । તસ્ય તથાગતસ્ય ચતુરશીતિયોજનશતસહસ્ર આત્મભાવઃ । અષ્ટષષ્ટિયોજનશતસહસ્રં તસ્ય ભગવતઃ સિંહાસનમ્ । તેષાં ચ બોધિસત્વાનાં ચત્વારિંશદ્યોજનશતસહસ્ર આત્મભાવઃ । ચતુસ્ત્રિંશદ્યોજનશતસહાસ્રાનિ તેષાં બોધિસત્વાનાં સિંહાસનાનિ । મેરુધ્વજાયાં લોકધાતૌ તસ્ય ભગવતો મેરુપ્રદીપરાજસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વવિશિષ્ટાનિ સર્વગુનોપેતાનિ સિંહાસનાનિ ।
વ્ક્ન્ 5.7 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપં સમન્વાહારં સમન્વાહરતિ સ્મ । તાદૃશં ચર્દ્ધ્યભિસંસ્કારમ્ અભિસંસ્કૃતવાન્, યત્ તતો મેરુધ્વજાલોકધાતોર્ દ્વાત્રિંશત્સિંહાસનશતસહસ્રાણિ તેન ભગવતા મેરુપ્રદીપરાજેન તથાગતેન પ્રેષિતાનિ । તાવદ્ ઉદ્વિદ્ધાનિ તાવદ્ વિસ્તીર્ણાનિ તાવદ્ દર્શનીયાનિ યદ્ અપૂર્વાણિ તૈર્ બોધિસત્વૈસ્ તૈશ્ ચ મહાશ્રાવકૈસ્ તૈશ્ ચ શક્રબ્રહ્મલોકપાલૈર્ દેવપુત્રૈશ્ ચ । તાન્ય્ ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષેણાગત્ય વિમલકિર્તેર્ લિચ્છવેર્ નિવેશને પ્રત્યતિષ્ઠન્ । તચ્ ચ ગૃહં તાવદ્ વિસ્તીર્ણં સંદૃશ્યતે, યત્ર તાનિ દ્વાત્રિંશત્સિંહાસનશતસહસ્રાણિ વિચિત્રાણ્ય્ અનુત્પીડનતયા । ન ચ વૈશાલ્યા મહાનગર્યા આવરણં કૃતમ્, ન જમ્બૂદ્વીપસ્ય, ન ચાતુર્દ્વીપિકસ્યાવરણમ્ । સર્વે તે તથૈવ સંદૃશ્યન્તે યથા પૂર્વં તથા પશ્ચાત્ ।
વ્ક્ન્ 5.8 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ એતદ્ અવોચત્: નિષિદ ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ સિંહાસને સાર્ધમ્ એતૈર્ બોધિસત્વૈઃ । તાદૃશાંશ્ ચાત્મભાવાન્ અધિતિષ્ઠત યત્ સિંહાસનેષ્વ્ અનુરૂપાઃ સ્યુઃ ।
અથ યે ઽભિજ્ઞાપ્રતિલબ્ધા બોધિસત્વાસ્ તે દ્વાચત્વારિંશદ્યોજનશતસહસ્રમ્ આત્મભાવમ્ અધિષ્ઠાય તેષુ સિંહાસનેષુ નિસીદન્તિ સ્મ । યે ચાદિકર્મિકા બોધિસત્વાસ્ તે ન શક્નુવન્તિ સ્મ તેષુ સિંહાસનેષુ નિષત્તુમ્ ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: નિષીદ ભદન્તશારિપુત્ર સિંહાસને ।
આહ: ન શક્નોમિ સત્પુરુષ નિષત્તુમ્ ઉચ્ચાનિ પ્રગૃહિતાનિ ચેમાનિ સિંહાસનાનિ ।
આહ: તેન હિ ભદન્તશારિપુત્ર તસ્યૈવ ભગવતો મેરુપ્રદીપરાજસ્ય તથાગતસ્ય નમસ્કારં કુરુ । તતઃ શક્ષ્યસિ નિષત્તુમ્ ।
અથ તે મહાશ્રાવકાસ્ તસ્ય ભગવતો મેરુપ્રદીપરાજસ્ય તથાગતસ્ય નમસ્કારં કુર્વન્તિ સ્મ । તે તત્ર પશ્ચાત્ તેષુ સિંહાસનેષુ ન્યષીદન્ ।
વ્ક્ન્ 5.9 અથાયુષ્માઞ્ શારિપુત્રો વિમલકિર્તિં લિચ્છવિમ્ એવમ્ આહ: આશ્ચર્યં કુલપુત્ર યદ્ ઇહૈવં પરીત્તે ગૃહ ઇમાનીયન્તિ સિંહાસનસહસ્રાણ્ય્ એવમ્ ઉચ્ચાન્ય્ એવં પ્રગૃહીતાનિ વિચિત્રાણિ । ન ચ વૈશાલ્યા મહાનગર્યા આવરણં કૃતમ્, ન જમ્બૂદ્વીપસ્ય, ન ગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીનામ્, ન ચાતુર્મહાદ્વીપિકસ્ય કિંચિદ્ આવરણમ્, ન દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાણામ્ આવરણં કૃતમ્ । તથૈવ સંદૃશ્યન્તે યથા પૂર્વં તથા પશ્ચાત્ ।
વ્ક્ન્ 5.10 વિમલકીર્તિર્ આહ: અસ્તિ ભદન્તશારિપુત્ર તથાગતાનાં બોધિસત્વાનાં ચાચિન્ત્યો નામ વિમોક્ષઃ, યત્રાચિન્ત્યવિમોક્ષે પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્વઃ સુમેરું પર્વતરાજં તાવદ્ ઉચ્ચં તાવત્ પ્રગૃહીતં તાવદ્ ઉદ્વિદ્ધં તાવદ્ વિસ્તીર્ણં સર્ષપફલકોશે પ્રવેશયેત્ । ન ચ સર્ષપફલકોશં વિવર્ધયેત્ । ન ચ સુમેરું હાપયેત્ । તાં ચ ક્રિયામ્ આદર્શયેત્ । ન ચાતુર્મહારાજકાયિકા દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશતો વા જાનીરન્ ઃ કસ્મિન્ વયં પ્રક્ષિપ્તાઃ । અન્યે ચ સત્વા ઋદ્ધિવિનેયા જાનીયુઃ પશ્યેયુસ્ તં સુમેરું પર્વતરાજં સર્શપફલકોશપ્રવિષ્ટમ્ । અયં ભદન્તશારિપુત્ર બોધિસત્વાનામ્ અચિન્ત્યસ્ય વિમોક્ષસ્ય વિષયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 5.11 પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર અચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્વો યશ્ ચતુર્ષુ મહાસમુદ્રેષ્વ્ અપ્સ્કન્ધસ્ તમ્ એકસ્મિન્ રોમકૂપે પ્રક્ષિપેત્ । ન ચ મત્સ્યકચ્છપશિશુમારમણ્ડૂકાનામ્ અન્યેષાં વૌદકાનાં પ્રાણિનાં પીડા ભવેત્ । ન ચ નાગયક્ષગન્ધર્વાસુરાણામ્ એવં ભવેત્ ઃ કસ્મિન્ વયં પ્રક્ષિપ્તાઃ । સા ચ ક્રિયા પ્રજ્ઞાયેત । ન ચ કશ્ચિત્ સત્વો વિહિંસિતો વિહેઠિતો વા ભવેત્ ।

વ્ક્ન્ 5.12 ઇમં ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું ભાર્ગવચક્રમ્ ઇવ પરિગૃહ્ય દક્ષિણે પાણાવ્ અવભ્રામ્ય ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ લોકધાતૂન્ ક્ષિપેત્ । ન ચ સત્વા જાનીરન્ ઃ કસ્મિન્ વયં નીતાઃ, કુતો વાગતા ઇતિ । પુનર્ અપિ ચાનાય્ય યથાસ્થાનં સ્થાપયેત્ । ન ચ ગમનાગમનં સંજાનીરન્ । સા ચ ક્રિયા સંદૃશ્યેત ।
વ્ક્ન્ 5.13 પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર સન્તિ સત્વા અપ્રમાણસંસારવૈનયિકાઃ । સન્તિ સંક્ષિપ્તસંસારવૈનયિકાઃ । તત્રાચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્વો ઽપ્રમાણસંસારવૈનયિકાનાં સત્વાનાં વૈનયિકવશમ્ ઉપાદાય સપ્તરાત્રં કલ્પમ્ અતિક્રાન્તમ્ આદર્શયેત્ । સંક્ષિપ્તસંસારવૈનયિકાનાં સત્વાનાં વૈનયિકવશમ્ ઉપાદાય કલ્પં સપ્તરાત્રમ્ અતિક્રાન્તમ્ આદર્શયેત્ । તત્રાપ્રમાણસંસારવિનેયાઃ સત્વાઃ સપ્તરાત્રં કલ્પમ્ અતિક્રાન્તં સંજાનીરન્ ઇ સંક્ષિપ્તસંસારવિનેયાઃ સત્વાઃ કલ્પં સપ્તરાત્રમ્ અતિક્રાન્તં સંજાનીરન્ ।
વ્ક્ન્ 5.14 ઇતિ હ્ય્ અચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્વઃ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ એકસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે સંદર્શયતિ । સર્વસત્વાન્ અપિ દક્ષિણે કરતલે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચિત્તજાયિકયર્દ્ધ્યા ક્રમેત્ । સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ ચ સંદર્શનં દદ્યાત્ । ન ચૈકતો ઽપિ ક્ષેત્રાચ્ ચલેત્ । યાવત્યશ્ ચ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂજા વર્તન્તે, તાઃ સર્વા એકરોમકૂપ આદર્શયેત્ । યાવન્તશ્ ચ દશસુ દિક્ષુ ચન્દ્રસૂર્યાસ્ તારારૂપાનિ ચ, તાન્ય્ અપિ સર્વાણ્ય્ એકરોમકૂપ આદર્શયેત્ । યાવત્યશ્ ચ દશસુ દિક્ષુ વાતમણ્ડલ્યઃ પ્રવાન્તિ, તા અપિ સર્વા મુખદ્વારે પ્રવેશયેત્ । ન ચાસ્ય કાયો વિકીર્યેત । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે તૃણવનસ્પતયો નમેયુઃ ।
વ્ક્ન્ 5.15 યાનિ ચ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ ઉદ્દહ્યન્તે કલ્પોદ્દાહેન, તદ્ અપિ સર્વમ્ અગ્નિસ્કન્ધં સ્વમુખે પ્રક્ષિપેત્ । યચ્ ચ તેન કર્મ કર્તવ્યં ભવેત્, તચ્ ચ કુર્યાત્ । યચ્ ચાવસ્તાદ્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાકોટીસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અતિક્રમ્ય બુદ્ધક્ષેત્રમ્, તદ્ અભ્યુત્ક્ષિપ્યોર્ધં દિગ્ભાગં ગઙ્ગાનદીવાલિકાકોટીસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રતિષ્ઠાપયેત્ । તદ્યથાપિ નામ બલવાન્ પુરુષઃ સૂચ્યગ્રેણ બદરીપત્રમ્ ઉત્ક્ષિપેત્ ।
વ્ક્ન્ 5.16 એવમ્ અચ્ંત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્વઃ સર્વસત્વાનિ ચક્રવર્ત્યાદિરૂપાણ્ય્ અધિતિષ્ઠેત્ ।
વ્ક્ન્ 5.17 યાવન્તશ્ ચ દશસુ દિક્ષુ શબ્દાવભાસાઃ શબ્દપ્રજ્ઞાપ્તયઃ, તાઃ સર્વા હીનમધ્યવિશિષ્ટાનાં સત્વાનાં સર્વબુદ્ધઘોષરુતરચિતાન્ય્ અધિતિષ્ઠન્, તતશ્ ચ રુતઘોષાદ્ અનિત્યદુઃખશૂન્યાનાત્મશબ્દરુતાનિ નિશ્ચારયેત્ । યાવદ્ભિશ્ ચાકારનિર્દેશૈર્ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધા ભગવન્તો ધર્મં દેશયન્તિ, તાંસ્ તતો રુતનિર્ઘોષાન્ નિશ્ચારયેત્ ।
વ્ક્ન્ 5.18 અયં ભદન્તશારિપુત્ર અચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતાનાં બોધિસત્વાનાં યત્કિંચિન્માત્રો વિષયાવતારનિર્દેશઃ । અપિ તુ કલ્પમ્ અહં ભદન્તશારિપુત્ર કલ્પાવશેસં વાચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતાનાં બોધિસત્વાનાં વિષયાનાં વિષયાવતારનિર્દેશં નિર્દિશેયમ્, અતો વોત્તરિ ।
વ્ક્ન્ 5.19 અથ ખલુ સ્થવિરો મહાકાશ્યપ ઇમં બોધિસત્વાનામ્ અચિન્ત્યવિમોક્ષં શ્રુત્વાશ્ચર્યપ્રાપ્તઃ સ્થવિરં શારિપુત્રમ્ એતદ્ અવોચત્: તદ્યથાપિ નામ આયુષ્મઞ્ શારિપુત્ર જાત્યન્ધસ્ય પુરુષસ્ય પુરસ્તાત્ કશ્ચિદ્ એવ સર્વરૂપગતાન્ય્ ઉપદર્શયેત્ । ન ચ તત્ર સ જાત્યન્ધ એકરૂપમ્ અપિ પશ્યેત્ । એવમ્ એવ આયુષ્મઞ્ શારિપુત્ર ઇહાચિન્ત્યવિમોક્ષે નિર્દિશ્યમાને સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધા ઇહ જાત્યન્ધા ઇવ ચક્ષુર્વિહીના એકસ્મિન્ન્ અપ્ય્ અચિન્ત્યકારણે ન પ્રત્યક્ષાઃ । કો નામ વિદ્વાન્ ઇમમ્ અચિન્ત્યં વિમોક્ષં શ્રુત્વાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં નોત્પાદયેત્ । તત્ કિં નુ ભૂયઃ કરિષ્યામો ઽત્યન્તોપહતેન્દ્રિયા દગ્ધવિનષ્ટાનીવ બીજાન્ય્ અભાજનીભૂતા ઇહ મહાયાને । સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ ઇમં ધર્મનિર્દેશં શ્રુત્વા રુદદ્ભિસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્ વિજ્ઞાપયિતવ્યઃ । સર્વબોધિસત્વૈશ્ ચ પ્રમુદિતૈર્ ઇમમ્ અચિન્ત્યવિમોક્ષં શ્રુત્વા મૂર્ધ્ના સંપ્રત્યેતવ્યઃ, અધિમુક્તિબલં ચ સંજનયિતવ્યમ્ । યસ્યૈષાચિન્ત્યવિમોક્ષાધિમુક્તિઃ સર્વમારાસ્ તસ્ય કિં કરિષ્યન્તિ । ઇમં નિર્દેશં નિર્દિશતઃ સ્થવિરસ્ય મહાકાશ્યપસ્ય દ્વાત્રિંશતા દેવપુત્રસહસ્રૈર્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ ।
વ્ક્ન્ 5.20 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ સ્થવિરં મહાકાશ્યપમ્ એવમ્ આહ: યાવન્તો ભદન્તમહાકાશ્યપ દશસુ દિક્ષ્વ્ અપ્રમેયેષુ લોકધાતુષુ મારા મારત્વં કારયન્તિ, સર્વે તે યદ્ભૂયસાચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતા બોધિસત્વા ઉપાયકૌશલ્યેન સત્વપરિપાચનાય મારત્વં કારયન્તિ । યાવદ્ભિર્ ભદન્તમહાકાશ્યપ દશસુ દિક્ષ્વ્ અપ્રમેયેષુ લોકધાતુષુ બોધિસત્વા યાચનકૈર્ યાચ્યન્તે હસ્તપાદાન્ વા કર્ણનાસં વા શોણિતં સ્નાયું વાસ્થિમજ્જાનં વા નેત્રાણિ વોત્તમાઙ્ગાનિ શિરાંસિ વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ વા રાજ્યરાષ્ટ્રજનપદાન્ વા ભાર્યાપુત્રદુહિતૄર્ વા દાસદાસીર્ વા હયગજરથવાહનાનિ વા સુવર્ણમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાડમણિરત્નજાતં વાન્નપાનાનિ રસાન્ વા, વસ્ત્રાણિ ચોત્પીડ્ય યાચ્યન્તે, સર્વે તે યાચનકા યદ્ભૂયસાચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતા બોધિસત્વા ઉપાયકૌશલ્યેનેમાં દૃઢાધ્યાશયતાં દર્શયન્તિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ઉગ્રતપસો હિ ભદન્તમહાકાશ્યપ બોધિસત્વાસ્ ત એવં દર્શયન્તિ । નાસ્તિ હિ પ્રાકૃતજનસ્યાસ્થાનાનવકાશકૃતસ્ય બોધિસત્વમ્ ઉત્પીડયિતુમ્ ।
તદ્યથાપિ નામ ભદન્તમહાકાશ્યપ ન શક્તિર્ અસ્તિ ખદ્યોતકસ્ય સૂર્યમણ્ડલપ્રભામ્ અભિભવિતુમ્ । એવમ્ એવ ભદન્તમહાકાશ્યપ ન શક્તિર્ અસ્તિ પ્રાકૃતસ્ય જનસ્ય બોધિસત્વેનાનવકાશકૃતસ્યોપસંક્રમિતું યાચિતું વા । તદ્યથા ભદન્તમહાકાશ્યપ યો હસ્તિનાગસ્ય પ્રહારો ન સ શક્યો ગર્દભેન સોઢુમ્ । એવમ્ એવ ભદન્તમહાકાશ્યપ ન શક્યમ્ અબોધિસત્વેન બોધિસત્વસ્યોત્પીડનં સોઢુમ્ । બોધિસત્વ એવ બોધિસત્વોત્પીડાં સહતે । અયં ભદન્તમહાકાશ્યપ અચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતાનાં બોધિસત્વાનામ્ ઉપાયજ્ઞાનબલપ્રવેશઃ ॥ ॥
અચિન્ત્યવિમોક્ષસંદર્શનપરિવર્તઃ પઞ્ચમઃ ॥
વ્ક્ન્ 6.1 અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં સત્પુરુષ બોધિસત્વેન સર્વસત્વા અવેક્ષિતવ્યાઃ ।

આહ: તદ્યથાપિ નામ મઞ્જુશ્રીઃ વિજ્ઞપુરુષ ઉદકચન્દ્રમ્ અવેક્ષેત, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વા અવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથાપિ નામ મઞ્જુશ્રીઃ આદર્શમણ્ડલે મુખમણ્ડલમ્ આલોકયેત્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વા અવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ મરીચિકાયામ્ ઉદકમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વા અવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ માયાકારો માયાકારનિર્મિતં પુરુષમ્ અવેક્ષેત, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વા અવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ પ્રતિશ્રુત્કાયા રુતઘોષઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વા અવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ ગગને ઽભ્રકૂટમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ ફેનપિણ્ડસ્ય પૂર્વાન્તઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રિઃ ઉદકબુદ્બુદાનામ્ ઉત્પાદવ્યયઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ કદલ્યાઃ સારદર્શનમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ વિદ્યુતઃ સંક્રાન્તિઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ પઞ્ચમો ધાતુઃ । એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ સપ્તમમ્ આયતનમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ આરૂપ્યેષુ રૂપાવભાસઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ પરિતપ્તાનાં બીજાનામ્ અઙ્કુરપરિનિષ્પત્તિઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ મણ્ડૂકરોમપ્રવારઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ મૃતસ્ય કામક્રીડારતિઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ સ્રોતઆપન્નસ્ય સત્કાયદૃષ્ટિઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રિઃ સકૃદાગામિનસ્ તૃતીયો ભવઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ અનાગામિનો ગર્ભાવક્રાન્તિઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રિઃ અર્હતઃ રાગદોષમોહાઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ ક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધસ્ય બોધિસત્વસ્ય માત્સર્યદૌઃશીલ્યવ્યાપાદવિહિંસાચિત્તાનિ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ તથાગતસ્ય ક્લેશવાસના, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ જાત્યન્ધસ્ય પુરુષસ્ય રૂપદર્શનમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ નિરોધસમાપન્નસ્યાશ્વાસાઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ આકાશે શકુનિપદમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ પણ્ડકસ્યેન્દ્રિયસ્ય પ્રાદુર્ભાવઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ બન્ધ્યાયાઃ પુત્રપ્રતિલમ્ભઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ તથાગતનિર્મિતસ્યાનુત્પન્નાઃ ક્લેશાઃ, એવં બોધિસત્વેન
સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ સ્વપ્નદર્શનપ્રતિબુદ્ધસ્ય દર્શનમ્, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રિઃ અપરિકલ્પયતઃ ક્લેશાઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ અનુપાદાનસ્યાગ્નેઃ સંભવઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીઃ પરિનિર્વૃતસ્ય પ્રતિસંધિઃ, એવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ । એવં હિ મઞ્જુશ્રીર્ બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ ।
વ્ક્ન્ 6.2 આહ: યદિ કુલપુત્રૈવં બોધિસત્વેન સર્વસત્વાઃ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યાઃ, કથં પુનર્ અસ્ય મહામૈત્રી ભવતિ સર્વસત્વેષુ ।
આહ: યદા મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વ એવં પ્રત્યવેક્ષતે, મયા હ્ય્ એષાં સત્વાનામ્ એવં ધર્મપરિજ્ઞાયૈ ધર્મો દેશયિતવ્ય ઇતિ, અતો ઽસ્ય ભૂતા સત્વત્રાણમૈત્રી સર્વસત્વેષૂત્પદ્યતે ઽનારમ્બણતયા, ઉપશમમૈત્ર્ય્ અનુત્પાદનતયા, નિષ્પરિદાહમૈત્રી નિઃક્લેશતયા, યથાવદ્મૈત્રી ત્ર્યધ્વસમતયા, અવિરોધમૈત્ર્ય્ અપર્યુપસ્થાનતયા, અદ્વયમૈત્ર્ય્ અધ્યાત્મબહિર્ધાસંસૃષ્ટતયા, અકોપ્યમૈત્ર્ય્ અત્યન્તનિષ્ઠતયા, દૃઢમૈત્રી વજ્રદૃઢાભેદ્યાશયતયા, શુદ્ધમૈત્રી પ્રકૃતિશુદ્ધતયા, સમમૈત્ર્ય્ આકાશસમતયા, અર્હન્મૈત્ર્ય્ અરિનિર્ઘાતનતયા, બોધિસત્વમૈત્રી સત્વપરિપાકાસ્રંસનતયા, તથાગતમૈત્રી તથતાનુબોધનતયા, બુદ્ધમૈત્રી સુપ્તસત્વપ્રબોધનતયા, સ્વયમ્ભુમૈત્રી સ્વયમભિસંબોધનતયા બોધિમૈત્રિ સમરસતયા, અસમારોપમૈત્ર્ય્ અનુનયપ્રતિઘપ્રહાણતયા, મહાકરુણામૈત્રી મહાયાનપરિદીપનતયા, અપરિખેદમૈત્રી શૂન્યનૈરાત્મ્યપ્રત્યવેક્ષણતયા, ધર્મદાનમૈત્ર્ય્ અનાચાર્યમુષ્ટિતયા, શીલમૈત્રી દુઃશીલસત્વાવેક્ષણતયા, ક્ષાન્તિમૈત્ર્ય્ આત્મપરાક્ષણ્યનતયા, વીર્યમૈત્રી સર્વસત્વભારવહનતયા, ધ્યાનમૈત્ર્ય્ અનાસ્વાદનતયા, પ્રજ્ઞામૈત્રી કાલસંપ્રાપણતયા, ઉપાયમૈત્રી સર્વત્રમુખોદ્દર્શનતયા, અકુહનમૈત્ર્ય્ આશયપરિશુદ્ધિતયા, અશાઠ્યમૈત્ર્ય્ આશયતયા, અધ્યાશયમૈત્રી નિરઙ્ગણતયા, અમાયામૈત્ર્ય્ અકૃત્રિમતયા, સૌખ્યમૈત્રી બુદ્ધસૌખ્યપ્રતિષ્ઠાપનતયા । ઇયં મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વસ્ય મહામૈત્રી ।
વ્ક્ન્ 6.3 આહ: કતરા પુનર્ અસ્ય મહાકરુણા ।
આહ: યત્ કૃતં કૃતં કુશલમૂલં સર્વસત્વેભ્ય ઉત્સૃજતિ ।
આહ: કતરા પુનર્ અસ્ય મહામુદિતા ।
આહ: યદ્ દત્વાત્તમના ભવતિ, ન વિપ્રતિસારી ।
આહ: કતરા પુનર્ અસ્ય મહોપેક્ષા ।
આહ: યોભયતો ઽર્થતા ।
વ્ક્ન્ 6.4 આહ: સંસારભયભીતેન કિં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ।
આહ: સંસારભયભીતેન મઞ્જુશ્રિઃ બોધિસત્વેન બુદ્ધમાહાત્મ્યં પ્રતિપત્તવ્યમ્ ।
આહ: બુદ્ધમાહાત્મ્યે સ્થાતુકામેન કુત્ર સ્થાતવ્યમ્ ।

આહ: બુદ્ધમાહાત્મ્યે સ્થાતુકામેન સર્વસત્વસમતાયાં સ્થાતવ્યમ્ ।
આહ: સર્વસત્વસમતાયાં સ્થાતુકામેન કુત્ર સ્થાતવ્યમ્ ।
આહ: સર્વસત્વસમતાયાં સ્થાતુકામેન સર્વસત્વપ્રમોક્ષાય સ્થાતવ્યમ્ ।
વ્ક્ન્ 6.5 આહ: સર્વસત્વપ્રમોક્ષં કર્તુકામેન કિં કર્તવ્યમ્ ।
આહ: સર્વસત્વપ્રમોક્ષં કર્તુકામેન ક્લેશપ્રમોક્ષઃ કર્તવ્યઃ ।
આહ: ક્લેશાન્ ઉત્સ્રષ્ટુકામેન કથં પ્રયુક્તેન ભવિતવ્યમ્ ।
આહ: ક્લેશાન્ ઉત્સ્રષ્ટુકામેન યોનિશઃ પ્રયુક્તેન ભવિતવ્યમ્ ।
આહ: કથં પ્રયુક્તઃ પુનર્ યોનિશઃ પ્રયુક્તો ભવતિ ।
આહ: અનુત્પાદાનિરોધપ્રયુક્તો યોનિશઃ પ્રયુક્તો ભવતિ ।
આહ: કિં નોત્પાદયતિ, કિં ન નિરોધયતિ ।
આહ: અકુશલં નોત્પાદયતિ, કુશલં ન નિરોધયતિ ।
આહ: કુશલસ્યાકુશલસ્ય ચ કિં મૂલમ્ ।
આહ: સત્કાયો મૂલમ્ ।
આહ: સત્કાયસ્ય ચ પુનઃ કિં મૂલમ્ ।
આહ: સત્કાયસ્યેચ્છાલોભૌ મૂલમ્ ।
આહ: ઇચ્છાલોભયોઃ કિં મૂલમ્ ।
આહ: ઇચ્છાલોભયોર્ અભૂતપરિકલ્પો મૂલમ્ ।
વ્ક્ન્ 6.6 આહ: અભૂતપરિકલ્પસ્ય કિં મૂલમ્ ।
આહ: અભૂતપરિકલ્પસ્ય વિપર્યસ્તા સંજ્ઞા મૂલમ્ ।
આહ: વિપર્યસ્તાયાઃ સંજ્ઞાયાઃ કિં મૂલમ્ ।
આહ: વિપર્યસ્તાયાઃ સંજ્ઞાયા અપ્રતિષ્ઠા મૂલમ્ ।
આહ: અપ્રતિષ્ઠાયાઃ કિં મૂલમ્ ।
આહ: યન્ મઞ્જુશ્રીઃ અપ્રતિષ્ઠાનં તસ્ય કિં મૂલં ભવિષ્યતિ । ઇતિ હ્ય્ અપ્રતિષ્ઠાનમૂલપ્રતિષ્ઠિતાઃ સર્વધર્માઃ ।
વ્ક્ન્ 6.7 અથ યા તત્ર ગૃહે દેવતા પ્રતિવસતિ, સા તેષાં બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનામ્ ઇમં ધર્મનિર્દેશં શ્રુત્વા તુષ્ટોદગ્રાત્તમના, ઔદારિકમ્ આત્મભાવં સંદર્શ્ય દિવ્યૈઃ પુષ્પૈસ્ તાન્ મહાસત્વાંસ્ તાંશ્ ચ મહાશ્રાવકાન્ અભ્યવકિરતિ સ્મ । અભ્યવકીર્ણાનાં ચ તત્ર યાનિ બોધિસત્વાનાં કાયે પુષ્પાણિ પતિતાનિ, તાનિ ધરણિતલે પ્રતિષ્ઠિતાનિ । યાનિ પુનર્ મહાશ્રાવકાણાં કાયે પુષ્પાણિ પતિતાનિ, તાનિ તત્રૈવ સ્થિતાનિ ન ભૂમૌ પતિતાનિ । તતસ્ તે મહાશ્રાવકા ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યૈઃ તાનિ પુષ્પાણ્ય્ ઉત્સૃજન્તિ, ન ચ પતન્તિ ।
વ્ક્ન્ 6.8 અથ સા દેવતાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એવમ્ આહ: કિં ભદન્તશારિપુત્ર, એતાનિ પુષ્પાણ્ય્ ઉત્સૃજસિ ।
આહ: અકલ્પિકાનિ દેવતે એતાનિ પુષ્પાણિ । તસ્માદ્ અહમ્ એતાનિ પુષ્પાણ્ય્ અપનયામિ ।
દેવતાહ: મા ભદન્તશારિપુત્ર એવં વોચઃ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । એતાનિ હિ પુષ્પાણિ કલ્પિકાનિ । કિં કારણમ્ । તથા હ્ય્ એતાનિ પુષ્પાણિ ન કલ્પયન્તિ ન વિકલ્પયન્તિ । સ્થવિરઃ પુનઃ શારિપુત્રઃ કલ્પયતિ વિકલ્પયતિ ચ । યે ભદન્તશારિપુત્ર સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યાં કલ્પયન્તિ વિકલ્પયન્તિ ચ, તે ઽકલ્પિકાઃ । સ્થવિરસ્ તુ કલ્પયતિ વિકલ્પયતિ ચ । યે પુનર્ ન કલ્પયન્તિ ન વિકલ્પયન્તિ, તે કલ્પિકાઃ । પશ્ય ભદન્તશારિપુત્ર એષાં મહાસત્વાનાં કાયે પુષ્પાણિ ન શ્લિષ્યન્તિ । યથાપિ નામ સર્વકલ્પવિકલ્પપ્રહીણત્વાત્ । તદ્યથાપિ નામ ભીરુકજાતીયસ્ય પુરુષસ્યામનુષ્યા અવતારં ઇઅભન્તે । એવમ્ એવ સંસારભયભીતાનાં રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યાન્ય્ અવતારં લભન્તે । યે પુનઃ સર્વસંસારક્લેશભયવિગતાઃ, કિં તેષાં રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પ્રષ્ટવ્યાનિ કરિષ્યન્તિ । યેષાં વાસનાપ્રહીણા, તેષાં કાયે પુષ્પાણિ શ્લિષ્યન્તિ । તસ્માત્ સર્વવાસનાપ્રહીણાનાં કાયે પુષ્પાણિ ન શ્લિષ્યન્તિ ।
વ્ક્ન્ 6.9 અથ ખલ્વ્ આયુષ્માઞ્ શારિપુત્રસ્ તાં દેવતામ્ એતદ્ અવોચત્: કિયચ્ચિરનિવિષ્ટા પુનસ્ ત્વં દેવતે ઇહ ગૃહે ।
આહ: યાવચ્ચિરનિવિષ્ટા સ્થવિરસ્યાર્યા વિમુક્તિઃ ।
આહ: ન ચિરસ્થિતા ત્વં દેવતે ઇહ ગૃહે ।
આહ: કિયચ્ચિરનિવિષ્ટા પુનઃ સ્થવિરસ્યાર્યા વિમુક્તિઃ ।
તતઃ સ્થવિરસ્ તૂષ્ણીમ્ અભૂત્ ।
આહ: કિમ્ ઇદાનીં મહાપ્રજ્ઞાનામ્ અગ્ર્યઃ સ્થવિરસ્ તૂષ્ણીમ્ અભૂત્ । પ્રાપ્તકાલં પ્રશ્નં ન વિસર્જયતિ ।
આહ: અપ્રવ્યાહારા હિ દેવતે વિમુક્તિઃ । તન્ ન જાને કિં વ્યાહરામીતિ ।
આહ: યદ્ યદ્ એવ સ્થવિરો ઽક્ષરમ્ ઉદાહરતિ, સર્વાણ્ય્ એતાન્ય્ અક્ષરાણિ વિમુક્તિલક્ષણાનિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । યા હિ સા વિમુક્તિઃ, સા નાધ્યાત્મં ન બહિર્ નોભયમ્ અન્તરેણોપલભ્યતે । એવમ્ અક્ષરાણ્ય્ અપિ । તસ્માત્ તર્હિ ભદન્તશારિપુત્ર મા અક્ષરાપનયેન વિમુક્તિં નિર્દિશ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । સર્વધર્મસમતા હિ વિમુક્તિઃ ।
આહ: નનુ દેવતે રાગદોષમોહવિગમાદ્ વિમુક્તિઃ ।
દેવતાહ: અભિમાનિકાનામ્ એષ નિર્દેષો રાગદોષમોહવિગમાદ્ વિમુક્તિર્ ઇતિ । યે નિરભિમાનિકાઃ, તેષાં રાગદોષમોહપ્રકૃતિર્ એવ વિમુક્તિઃ ।
વ્ક્ન્ 6.10 અથ ખલ્વ્ આયુષ્માઞ્ શારિપુત્રસ્ તાં દેવતામ્ એતદ્ અવોચત્: સાધુ સાધુ દેવતે કિં ત્વયા પ્રાપ્તં કિં વા સાક્ષાત્કૃતમ્, યસ્યાસ્ ત ઈદૃશં પ્રતિભાનમ્ ।
આહ: ન મયા ભદન્તશારિપુત્ર કિંચિત્ પ્રાપ્તં સાક્ષાત્કૃતં વા । તેન મ ઈદૃશં પ્રતિભાનમ્ । યેષામ્ એવં ભવત્ય્ અસ્માભિઃ પ્રાપ્તં વા સાક્ષાત્કૃતં ચેતિ, તે સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનય આભિમાનિકા ઇત્ય્ ઉચ્યન્તે ।
વ્ક્ન્ 6.11 આહ: કિં ત્વં દેવતે શ્રાવકયાનિકા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકા મહાયાનિકા વા ।

આહ: શ્રાવકાયાનિકાસ્મિ શ્રાવકયાનસૂચનતયા, પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાસ્મિ પ્રતીત્યધર્માવતારેણ, મહાયાનિકાસ્મિ મહાકરુણાનુત્સૃજનતયા ।
વ્ક્ન્ 6.12 અપિ તુ ખલુ પુનર્ ભદન્તશારિપુત્ર ન ચમ્પકવનં પ્રવિષ્ટા એરણ્ડગન્ધં જિઘ્રન્તિ । ચમ્પકવનં તુ પ્રવિષ્ટાશ્ ચમ્પકગન્ધમ્ એવ જિઘ્રન્તિ । એવમ્ એવ ભદન્તશારિપુત્ર નેહ ગૃહે બુદ્ધધર્મગુણગન્ધિકે વસન્તઃ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધગન્ધૈઃ જિઘ્રન્તિ । યે ઽપિ ભદન્તશારિપુત્ર શક્રબ્રહ્મલોકપાલા દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગા ઇદં ગૃહં પ્રવિશન્તિ, તે ઽપ્ય્ અસ્ય સત્પુરુષસ્ય ધર્મશ્રવણેન બુદ્ધધર્મગુણગન્ધેનોત્પાદિતબોધિચિત્તા નિષ્ક્રામન્તિ । દ્વાદશવર્ષાણ્ય્ ઉપાદાય ભદન્તશારિપુત્ર પ્રતિવસન્ત્યા મે ન જાતુ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધસંપ્રયુક્તા કથા શ્રુતપૂર્વા, નાન્યત્ર મહામૈત્રીમહાકરુણાપ્રતિસંયુક્તૈવાચિન્ત્યધર્મપ્રતિસંયુક્તૈવ ।
વ્ક્ન્ 6.13 ઇહ ભદન્તશારિપુત્ર ગૃહે ઽષ્ટાવ્ આશ્ચર્યાદ્ભુતા ધર્માઃ સતતસમિતં સંદૃશ્યન્તે । કતમે ઽષ્ટૌ ।
નેહ રાત્રિર્ વા દિવસો વા પ્રજ્ઞાયતે સદાવભાસિતમ્ ઇદં ગૃહં સુવર્ણવર્ણયા પ્રભયા । નેહ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ પ્રજ્ઞાયેતે, ન ભ્રાજેતે । અયં પ્રથમ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર યે પ્રવિશન્તીદં ગૃહમ્, તેષાં સમનન્તરપ્રવિષ્ટાનાં સર્વક્લેશા ન બાધન્તે । અયં દ્વિતીય આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર ઇદં ગૃહમ્ અવિરહિતં શક્રબ્રહ્મલોકપાલૈર્ અન્યબુદ્ધક્ષેત્રસંનિપતિતૈશ્ ચ બોધિસત્વૈઃ । અયં તૃતીય આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર ઇદં ગૃહં સતતસમિતમ્ અવિરહિતં ધર્મશ્રવણેન ષટ્પારમિતાપ્રતિસંયુક્તયા કથયાવિવર્ત્યધર્મકથયા ચ । અયં ચતુર્થ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર ઇહ ગૃહે યાસ્ તૂર્યસંગીતયો દિવ્યમાનુષ્યકાણિ વા વાદ્યાનિ વાદ્યન્તે, તેભ્યસ્ તૂર્યેભ્યો ઽપ્રમાણો ધર્મશબ્દનિર્હારો નિશ્ચરતિ સાર્વકાલિકઃ । અયં પઞ્ચમ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર ઇહ ગૃહે ચત્વારિ મહાનિધાનાનિ સર્વરત્નપરિપૂર્ણાન્ય્ અક્ષયાણિ યતો નિષ્યન્દં સર્વદરિદ્રકૃપણા આદાય પ્રક્રામન્તિ, ન ચ ક્ષીયન્તે । અયં ષષ્ઠ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર ઇહ ગૃહે શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽમિતાભો ઽક્ષોભ્યો રત્નશ્રી રત્નાર્ચી રત્નચન્દ્રો રત્નવ્યૂહો દુઃપ્રસહઃ સર્વાર્થસિદ્ધઃ પ્રભૂતરત્નઃ સિંહનાદનાદી સિંહઘોષસ્ તથાગત એવં પ્રમુખા દશસુ દિક્ષ્વ્ અપ્રમાણાસ્ તથાગતા યે ઽસ્ય સત્પુરુષસ્ય ચિન્તિતમાત્રેણાગચ્છન્તિ । આગત્ય ચ તથાગતગુહ્યં નામ ધર્મમુખપ્રવેશં દેશયિત્વા પ્રક્રામન્તિ । અયં સપ્તમ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
પુનર્ અપરં ભદન્તશારિપુત્ર ઇહ ગૃહે સર્વદેવભવનવ્યૂહાઃ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાશ્ ચ સંદૃશ્યન્તે । અયમ્ અષ્ટમ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મઃ ।
ઇમે ભદન્તશારિપુત્ર અષ્ટાવ્ આશ્ચર્યાદ્ભુતા ધર્માઃ સતતસમિતમ્ ઇહ ગૃહે સંદૃશ્યન્તે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ક ઇમામ્ અચિન્ત્યધર્મતાં પશ્યઞ્ શ્રાવકધર્મતાયૈ સ્પૃહયેત્ ।
વ્ક્ન્ 6.14 આહ: કિં ત્વં દેવતે સ્ત્રીભાવં ન નિવર્તયસિ ।
આહ: પરિપૂર્ણાનિ મે દ્વાદશવર્ષાણ્ય્ ઉપાદાય સ્ત્રીભાવં પર્યેષમાણાયા ન ચૈનં લભે । અપિ ચ ભદન્તશારિપુત્ર યા માયાકારેણ સ્ત્રીનિર્મિતા યસ્ તામ્ એવં વદેત્: કિં ત્વં સ્ત્રીભાવં ન નિવર્તયસીતિ, સ કિં વદેત્ ।
આહ: ન તસ્યાઃ કાચિત્ ભૂતા પરિનિષ્પત્તિઃ ।
આહ: એવમ્ એવ ભદન્તશારિપુત્ર અપરિનિષ્પન્નેષુ સર્વધર્મેષુ માયાનિર્મિતસ્વભાવેષુ કુતસ્ તવૈવં ભવતિ: કિં ત્વં સ્ત્રીભાવં ન નિવર્તયસીતિ ।
વ્ક્ન્ 6.15 અથ સા દેવતા તાદૃશમ્ અધિષ્ઠાનમ્ અધિતિષ્ઠતિ સ્મ । યથા સ્થવિરઃ શારિપુત્રો યાદૃશી સા દેવતા તાદૃશઃ સંદૃશ્યતે, સા દેવતા યાદૃશઃ સ્થવિરસ્ તાદૃશી સંદૃશ્યતે । અથ સા દેવતા શારિપુત્રરૂપા શારિપુત્રં દેવતારૂપધારિણમ્ અપૃચ્છત્: કિં ભદન્તશારિપુત્ર સ્ત્રીભાવં ન નિવર્તયસિ ।
શારિપુત્રો દેવતારૂપ્ય્ આહ: ન જાને કિં વિનિવર્તયામીતિ । પુરુષરૂપમ્ અન્તર્હિતં સ્ત્રીરૂપં મે નિર્વૃત્તમ્ ।
આહ: યદિ સ્થવિરઃ શક્ષ્યતિ સ્ત્રીભાવં વિનિવર્તયિતુમ્, તતઃ સર્વાઃ સ્ત્રિયો ઽપિ સ્ત્રીભાવં વિનિવર્તયિષ્યન્તિ । યથા સ્થવિરો ન સ્ત્રી સ્ત્રીવ સંદૃશ્યતે, એવં સર્વસ્ત્રીણામ્ અપિ સ્ત્રીરૂપં ન ચ સ્ત્રિયઃ સ્ત્રીરૂપાશ્ ચ સંદૃશ્યન્તે । ઇદં સંધાય ભગવાન્ આહ: ઃસર્વધર્મા ન સ્ત્રી ન પુરુષઃ ઇતિ ।
અથ સા દેવતા તદ્ અધિષ્ઠાનમ્ અવાસૃજત્ । અથાયુષ્માઞ્ શારિપુત્રઃ પુનર્ એવ સ્વરૂપસમન્વાગતો બભૂવ । અથ સા દેવતાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એવમ્ આહ: ક્વ નુ તે ભદન્તશારિપુત્ર સ્ત્રીરૂપં કૃતં ગતમ્ ।
આહ: ન તત્ કૃતં ન વિકૃતમ્ ।
આહ: એવમ્ એવ સર્વધર્મા ન કૃતા ન વિકૃતાઃ । યત્ર ચ ન કૃતિર્ ન વિકૃતિસ્ તદ્ બુદ્ધવચનમ્ ।
વ્ક્ન્ 6.16 આહ: ઇતસ્ ત્વં દેવતે ચ્યુતા કુત્રોપપત્સ્યસે ।
આહ: યત્રૈવ તથાગતનિર્મિત ઉપપત્સ્યતે, તત્રૈવાહમ્ ઉપપત્સ્યે ।
આહ: તથાગતનિર્મિતસ્ય ન ચ્યુતિર્ નોપપત્તિઃ ।
આહ: એવમ્ એવ સર્વધર્માણાં ન ચ્યુતિર્ નોપપત્તિઃ ।
આહ: કિયચ્ચિરેણ પુનર્ દેવતે બોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યસે ।
આહ: યદા સ્થવિરઃ પૃથગ્જનધર્મસમન્વાગતો ભવિષ્યતિ, તદાહં બોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યે ।
આહ: અસ્થાનમ્ એતદ્ દેવતે યદ્ અહં પૃથગ્જનધર્મસમન્વાગતઃ સ્યામ્ ।
આહ: એવમ્ એવ ભદન્તશારિપુત્ર અસ્થાનમ્ એતદ્ યદ્ અહં બોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યે । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અસ્થાનસ્થિતૈવ હિ બોધિઃ । તસ્માદ્ અસ્થાનં ન કશ્ચિદ્ અભિસંભોત્સ્યતે ।
સ્થવિર આહ: ઉક્તં દેવતે તથાગતેન ઃગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાસ્ તથાગતા અભિસંબુદ્ધા અભિસંબુધ્યન્તે ઽભિસંભોત્સ્યન્તે ચઃ ।
દેવતાહ: અક્ષરગણનાસંકેતાધિવચનમ્ એતદ્ ભદન્તશારિપુત્ર અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્ના બુદ્ધા ઇતિ । ન પુનર્ બુદ્ધા અતીતા વાનાગતા વા વર્તમાના વા । ત્ર્યધ્વસમતિક્રાન્તા હિ બોધિઃ । અપિ ચ પ્રાપ્તં સ્થવિરેણાર્હત્વમ્ ।
આહ: પ્રાપ્તમ્ અસંપ્રાપ્તિકારણેન ।
આહ: એવમ્ એવાભિસંબોધિર્ અનભિસંબોધિકારણેન ।
વ્ક્ન્ 6.17 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એવમ્ આહ: દ્વાનવતિબુદ્ધકોટીપર્યુપાસિતા ભદન્તશારિપુત્ર એષા દેવતાભિજ્ઞાજ્ઞાનવિક્રીડિતા પ્રણિધાનસમુચ્છ્રિતા ક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાવૈવર્તિકસમવસરણા પ્રણિધાનવશેન યથેચ્છતિ તથા તિષ્ઠતિ સત્વપરિપાકાય ॥ ॥
દેવતાપરિવર્તઃ ષષ્ઠઃ ॥
વ્ક્ન્ 7.1 અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એવમ્ આહ: કથં કુલપુત્ર બોધિસત્વો ગતિંગતો ભવતિ બુદ્ધધર્મેષુ ।
આહ: યદા મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વો ઽગતિગમનં ગચ્છતિ, તદા બોધિસત્વો ગતિંગતો ભવતિ બુદ્ધધર્મેષુ ।
આહ: કતમચ્ ચ બોધિસત્વસ્યાગતિગમનમ્ ।

આહ: યદા પઞ્ચાનન્તર્યગતિં ચ ગચ્છતિ, ન ચ વ્યાપાદવિહિંસાપ્રદુષ્ટો ભવતિ । નિરયગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વરજઃક્લેશવિગતશ્ ચ ભવતિ । તિર્યગ્યોનિગતિં ચ ગચ્છતિ, વિગતતમોઽન્ધકારશ્ ચ ભવતિ । અસુરગતિં ચ ગચ્છતિ, માનમદદર્પવિગતશ્ ચ ભવતિ । યમલોકગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વપુણ્યજ્ઞાનસંભારોપાત્તશ્ ચ ભવતિ । અનેઞ્જ્યરૂપગતિં ચ ગચ્છતિ, ન ચ તદ્ગતિસમવસરણો ભવતિ । રાગગતિં ચ ગચ્છતિ, વિગતરાગશ્ ચ ભવતિ સર્વકામભોગેષુ । દોષગતિં ચ ગચ્છતિ, અપ્રતિહતશ્ ચ ભવતિ સર્વસત્વેષુ । મોહગતિં ચ ગચ્છતિ, પ્રજ્ઞાનિધ્યપ્તિચિત્તશ્ ચ ભવતિ સર્વધર્મેષુ । માત્સર્યગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વાધ્યાત્મબાહ્યવસ્તુપરિત્યાગી ચ ભવતિ કાયજીવિતાનપેક્ષઃ । દુઃશીલગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વશીલશિક્ષાધુતગુણસંલેખપ્રતિષ્ઠિતશ્ ચ ભવત્ય્ અનુમાત્રેષ્વ્ અવદ્યેષુ ભયદર્શી । વ્યાપાદખિલક્રોધગતિં ચ ગચ્છતિ, મૈત્રીવિહારિ ચ ભવત્ય્ અત્યન્તાવ્યાપન્નચિત્તઃ । કૌસીદ્યગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વકુશલમૂલપર્યેષ્ટ્યભિયુક્તશ્ ચ ભવત્ય્ અપ્રતિપ્રસ્રબ્ધવીર્યારમ્ભઃ । વિભ્રાન્તેન્દ્રિયગતિં ચ ગચ્છતિ, અરિક્તધ્યાનશ્ ચ ભવતિ પ્રકૃતિસમાપન્નઃ । દૌઃપ્રજ્ઞગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વલોકિકલોકોત્તરશાસ્ત્રકુશલશ્ ચ ભવતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાગતિંગતઃ । કુહનલપનચર્યાગતિં ગચ્છતિ, ઉપાયકૌશલચર્યાનિર્યાતશ્ ચ ભવતિ સંધાભાષ્યકુશલઃ । માનગતિં ચ દર્શયતિ, સેતુસંક્રામભૃતશ્ ચ ભવતિ સર્વલોકસ્ય । ક્લેશગતિં ચ ગચ્છતિ, પ્રકૃતિપરિશુદ્ધશ્ ચ ભવત્ય્ અત્યન્તાસંક્લિષ્ટઃ । મારગતિં ચ ગચ્છતિ, અપરપ્રત્યયશ્ ચ ભવતિ સર્વબુદ્ધધર્મેષુ । શ્રાવકગતિં ચ ગચ્છતિ, અશ્રુતધર્મશ્રાવયિતા ચ ભવતિ સત્વાનામ્ । પ્રત્યેકબુદ્ધગતિં ચ ગચ્છતિ, મહાકરુણાનિર્યાતશ્ ચ ભવતિ સત્વપરિપાકાય । દરિદ્રગતિં ચ ગચ્છતિ, રત્નપાણિતાપ્રતિલબ્ધશ્

ચ ભવત્ય્ અક્ષયભોગઃ । વિકલેન્દ્રિયગતિં ચ ગચ્છતિ, લક્ષણસમલંકૃતશ્ ચ ભવત્ય્ અભિરૂપઃ । હીનકુલોપપત્તિગતિં ચ ગચ્છતિ, તથાગતકુલગોત્રસંભૃતશ્ ચ ભવતિ પુણ્યજ્ઞાનોપચિતસંભારઃ । દુર્બલદુર્વર્ણાવહોટિમકગતિં ચ ગચ્છતિ, નારાયણાત્મભાવપ્રતિલબ્ધશ્ ચ ભવતિ પ્રિયદર્શનઃ સર્વસત્વાનામ્ । જીર્ણવ્યાધિતોગ્લાનચર્યાં ચ દર્શયતિ, અત્યન્તવ્યાધિસમુદ્ઘાતિતશ્ ચ ભવતિ મરણભયસમતિક્રાન્તઃ । ભોગગતિં ચ દર્શયતિ, અનિત્યસંજ્ઞાપ્રત્યવેક્ષણાબહુલશ્ ચ ભવતિ સર્વૈષણાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધઃ । અન્તઃપુરનાટકવ્યૂહાશ્ ચ બોધિસત્વો દર્શયતિ, ઉત્તીર્ણકામપઙ્કશ્ ચ ભવત્ય્ અનિકેતચારી । ધન્ધાયતનગતિં ચ ગચ્છતિ, વિચિત્રપ્રતિભાનાલંકારશ્ ચ ભવતિ ધારણીપ્રતિલબ્ધઃ । તીર્થિકગતિં ચ ગચ્છતિ, તીર્થભૂતશ્ ચ ભવતિ । સર્વલોકગતિં ચ ગચ્છતિ, સર્વગતિનિવૃત્તશ્ ચ ભવતિ । નિર્વાણગતિં ચ ગચ્છતિ, સંસારપ્રબન્ધં ચ ન જહાતિ । એવં મઞ્જુશ્રીઃ બોધિસત્વો ઽગતિગમનં ગચ્છતિ, ગતિંગતશ્ ચ ભવતિ સર્વબુદ્ધધર્મેષુ ।
વ્ક્ન્ 7.2 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ એવમ્ આહ: કતમન્ મઞ્જુશ્રીઃ તથાગતાનાં ગોત્રમ્ ।
આહ: સત્કાયઃ કુલપુત્ર તથાગતાનાં ગોત્રમ્, અવિદ્યા ભવતૃષ્ણા ચ ગોત્રમ્, રાગદોષમોહા ગોત્રમ્, ચત્વારો વિપર્યાસા ગોત્રમ્, પઞ્ચ નિવરણાનિ ગોત્રમ્, ષડ્ આયતનં ગોત્રમ્, સપ્ત વિજ્ઞાનસ્થિતયો ગોત્રમ્, અષ્ટૌ મિથ્યાત્વાનિ ગોત્રમ્, નવાઘાતવસ્તૂનિ ગોત્રમ્, દશાકુશલાઃ કર્મપથા ગોત્રમ્ । ઇદં કુલપુત્ર તથાગતાનાં ગોત્રમ્ । સંક્ષેપેણ કુલપુત્ર દ્વાષષ્ટિર્ દૃષ્ટિગતાનિ તથાગતાનાં ગોત્રમ્ ।
વ્ક્ન્ 7.3 આહ: કિં સંધાય મઞ્જુશ્રીઃ એવં વદસિ ।
આહ: ન શક્યં કુલપુત્ર અસંસ્કૃતદર્શિના નિયામાવક્રાન્તિસ્થિતેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતુમ્ । ક્લેશાગારસંસ્કૃતસ્થિતેનાદૃષ્ટિસત્યેન શક્યમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતુમ્ । તદ્યથા કુલપુત્ર નોજ્જઙ્ગલેષુ પૃથિવીપ્રવેશેષૂત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસૌગન્ધિકાનિ વિરોહન્તિ । કર્દમપુલિનપ્રક્ષિપ્તાન્ય્ ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસૌગન્ધિકાનિ વિરોહન્તિ । એવમ્ એવ કુલપુત્ર નાસંસ્કૃતનિયામપ્રાપ્તેષુ સત્વેષુ બુદ્ધધર્મા વિરોહન્તિ । ક્લેશપુલિનકર્દમપ્રાપ્તેષુ સત્વેષુ બુદ્ધધર્મા વિરોહન્તિ । તદ્યથાપિ નામ નાકાશે બીજાનિ વિરોહન્તિ । ધરણિતલપ્રતિષ્ઠિતાનિ વિરોહન્તિ । એવમ્ એવ નાસંસ્કૃતનિયામપ્રાપ્તેષુ બુદ્ધધર્મા વિરોહન્તિ । સુમેરુસમાં સત્કાયદૃષ્ટિમ્ ઉત્પાદ્ય બોધિચિત્તમ્ ઉત્પદ્યતે । તતશ્ ચ બુદ્ધધર્મા વિરોહન્તિ । તદ્ અનેનાપિ તે કુલપુત્ર પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યમ્ । યથા સર્વક્લેશાસ્ તથા તથાગતાનાં ગોત્રમ્ । તદ્યથાપિ નામ કુલપુત્ર નાનવતીર્ય મહાસમુદ્રં શક્યમ્ અનર્ઘં રત્નમ્ ઉત્ક્ષેપ્તુમ્ । એવમ્ એવ નાનવતીર્ણેન ક્લેશસાગરં શક્યં સર્વજ્ઞતાચિત્તરત્નમ્ ઉત્પાદયિતુમ્ ।
વ્ક્ન્ 7.4 અથ સ્થવિરો મહાકાશ્યપો મઞ્જુશ્રિયે કુમારભૂતાય સાધુકારમ્ અદાત્: સાધુ સાધુ મઞ્જુશ્રીઃ સુભાષિતા ત ઇયં વાગ્ ભૂતમ્ । એતત્ ક્લેશા ગોત્રં તથાગતાનામ્ । કુતો હ્ય્ અસ્મદ્વિધાનાં શક્તિર્ અસ્તિ બોધિચિત્તમ્ ઇદાનીમ્ ઉત્પાદયિતુમ્ । પઞ્ચાનન્તર્યપ્રાપ્તઃ શક્તો બોધિચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતુમ્, શક્તો બુદ્ધધર્માન્ અભિસંબોદ્ધુમ્, ન પુનર્ અહમ્ ।
વ્ક્ન્ 7.5 તદ્યથા વિકલેન્દ્રિયસ્ય પુરુષસ્ય પઞ્ચકામગુણા નિર્ગુણા નિઃસમર્થાઃ । એવમ્ એવ સર્વસંયોજનપ્રહીણસ્ય શ્રાવકસ્ય સર્વબુદ્ધધર્મા નિર્ગુણા નિઃસમર્થાઃ । ન તસ્ય ભૂયઃ શક્તિર્ અસ્તિ તાન્ અધ્યાલમ્બિતુમ્* । તસ્માન્ મઞ્જુશ્રીઃ પૃથગ્જનાસ્ તથાગતસ્ય કૃતજ્ઞાઃ, ન શ્રાવકાઃ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । પૃથગ્જના હિ બુદ્ધગુણાઞ્ શ્રુત્વા ત્રિરત્નવંશાનુપચ્છેદાયાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયન્તિ । શ્રાવકાઃ પુનર્ યાવજ્જીવમ્ અપિ બુદ્ધધર્મબલવૈશારદ્યાનિ શ્રુત્વાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ન શક્તાશ્ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતુમ્ ।
વ્ક્ન્ 7.6 અથ સર્વરૂપસંદર્શનો નામ બોધિસત્વસ્ તસ્યામ્ એવ પર્ષદિ સંનિપતિતો ઽભૂત્ સંનિષણ્ણઃ । સ વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એવમ્ આહ: કસ્મિન્ પુનસ્ તે ગૃહપતે માતાપિતરૌ દાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયમ્, કુત્ર મિત્રજ્ઞાતિસાલોહિતાઃ, કુત્ર પરિવારો હયગજરથપતિવાહનં વા । એવમ્ ઉક્તે વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ સર્વરૂપસંદર્શનં બોધિસત્વં ગાથાભિર્ અધ્યભાષત્:
પ્રજ્ઞાપારમિતા માતા બોધિસત્વાન મારિષ ।
પિતા ચોપાયકૌશલ્યં યતો જાયન્તિ નાયકાઃ ॥ (1)
ભાર્યા ધર્મરતિસ્ તેષાં મૈત્રિ કરુણા ચ દુહિતરૌ ।
સત્યધર્માવ્ ઉભૌ પુત્રૌ ગૃહં શૂન્યાર્થચિન્તના ॥ (2)
સર્વક્લેશાસ્ તથા શિષ્યા યથેષ્ટવશવર્તિનઃ ।
બોધ્યઙ્ગાશ્ ચૈવ મિત્રાણિ બોધિં બુધ્યન્તિ યૈર્ વરામ્ ॥ (3)
સહાયાશ્ ચાનુબદ્ધા હિ ષડ્ ઇમાઃ પારમિતાઃ સદા ।
સ્ત્ર્યાગારઃ સંગ્રહસ્ તેષાર ધર્માઃ સંગીતિવાદિતમ્ ॥ (4)
ઉદ્યાનં ધારણી તેષાં બોધ્યઙ્ગકુસુમૈશ્ ચિતમ્ ।
ફલં વિમુક્તિજ્ઞાનં ચ વૃક્ષા ધર્મધનં મહત્ ॥ (5)
વિમોક્ષાઃ પુષ્કિરિણ્યશ્ ચ સમાધિજાલપૂરિતાઃ ।
વિશુદ્ધિપદ્મસંછન્ના યત્ર સ્નાયન્તિ નિર્મલાઃ ॥ (6)
અભિજ્ઞા વાહનં તેષાં મહાયાનમ્ અનુત્તમમ્ ।
સારથિર્ બોધિચિત્તં તુ સન્માર્ગો ઽષ્ટાઙ્ગિકઃ શિવઃ ॥ (7)
ભૂષના લક્ષણાન્ય્ એષામ્ અશીતિશ્ ચાનુવ્યઞ્જનાઃ ।
હ્રીરપત્રાપ્યવસ્ત્રાસ્ તે કલ્યાણાધ્યાશયાઃ શુભાઃ ॥ (8)
સદ્ધર્મધનવન્તસ્ તે પ્રયોગો ધર્મદેશના ।
પ્રતિપત્તિર્ મહાલાભઃ પરિણામશ્ ચ બોધયે ॥ (9)
શયનં ચતુરો ધ્યાનાઃ શુદ્ધાજીવેન સંસ્તૃતાઃ ।
પ્રજ્ઞા વિબોધનં તેષાં નિત્યં શ્રુતસમાહિતા ॥ (10)
અમૃતં ભોજનં તેષાં વિમુક્તિરસપાનકમ્ ।
વિશુદ્ધાશયતા સ્નાનં શીલં ગન્ધાનુલેપનમ્ ॥ (11)
ક્લેશશત્રુવિનિર્ઘાતાચ્ છૂરાસ્ તે હ્ય્ અપરાજિતાઃ ।
ધર્ષેન્તિ ચતુરો મારાન્ બોધિમણ્ડધ્વજાશ્રિતાઃ ॥ (12)
સંચિન્ત્યજાતિ દર્શેન્તિ અજાતાશ્ ચ અસંભવાઃ ।
દૃશ્યન્તે સર્વક્ષેત્રેષુ રશ્મિરાજવદ્ ઉદ્ગતાઃ ॥ (13)
બુદ્ધકોટ્યો હિ પૂજિત્વા સર્વપૂજાહિ નાયકાન્ ।
ન ચૈવાત્મનિ બુદ્ધે વા જાતુ કુર્વન્તિ નિશ્રયમ્ ॥ (14)
બુદ્ધક્ષેત્રાણિ શોધેન્તિ સત્વાનાં ચરિતં યથા ।
આકાશક્ષેત્રાનુપ્રાપ્તા ન સત્વે સત્વસંજ્ઞિનઃ ॥ (15)
સર્વસત્વાન યે રૂપા રુતઘોષાશ્ ચ ઈરિતાઃ ।
એકક્ષનેન દર્શેન્તિ બોધિસત્વા વિશારદાઃ ॥ (16)

મારકર્મ ચ બુધ્યન્તે મારાણાં ચાનુવર્તકાઃ ।
ઉપાયપારમિપ્રાપ્તાઃ સર્વાં દર્શેન્તિ તે ક્રિયામ્ ॥ (17)
તે જીર્ણવ્યાધિતા ભોન્તિ મૃતમ્ આત્માનુ દર્શયી ।
સત્વાનાં પરિપાકાય માયાધર્મવિહારિણઃ ॥ (18)
કલ્પોદ્દાહં ચ દર્શેન્તિ ઉદ્દહ્ય તાં વસુન્ધરામ્ ।
નિત્યસંજ્ઞીન સત્વાનામ્ અનિત્યમ્ ઇતિ દર્શયી ॥ (19)
સત્વકોટીસહસ્રેભિર્ એકરાષ્ટ્રે નિમન્ત્રિતાઃ ।
સર્વેષાં ગૃહિ ભુઞ્જન્તિ સર્વાન્ નામેન્તિ બોધયે ॥ (20)
યે કેચિન્ મન્ત્રવિદ્યા વા શિલ્પસ્થાના બહૂવિધાઃ ।
સર્વત્ર પારમિપ્રાપ્તાઃ સર્વસત્વસુખાવહાઃ ॥ (21)
યાવન્તો લોકિ પાષણ્ડાઃ સર્વત્ર પ્રવ્રજન્તિ તે ।
નાનાદૃષ્ટિગતપ્રાપ્તાન્ સત્વાન્ હિ પરિમોચયિ ॥ (22)
ચન્દ્રા ભવન્તિ સૂર્યા વા શક્રબ્રહ્મપ્રજેશ્વરાઃ ।
ભવન્તિ આપસ્ તેજશ્ ચ પૃથિવી મારુતસ્ તથા ॥ (23)
રોગ-અન્તરકલ્પેષુ ભૈષજ્યં ભોન્તિ ઉત્તમમ્ ।
યેહિ સત્વા વિમુચ્યન્તિ સુખી ભોન્તિ અનામયાઃ ॥ (24)
દુર્ભિક્ષાન્તરકલ્પેષુ ભવન્તિ પાનભોજનમ્ ।
ક્ષુધાપિપાસામ્ અપનેત્વાન્ ધર્મં દેશેન્તિ પ્રાણિનામ્ ॥ (25)
શસ્ત્ર-અન્તરકલ્પેષુ મૈત્ર્યાધ્યાયી ભવન્તિ તે ।
અવ્યાપાદે નિયોજેન્તિ સત્વકોટીશતાન્ બહૂન્ ॥ (26)
મહાસંગ્રામમધ્યે ચ સમપક્ષા ભવન્તિ તે ।
સંધિસામગ્રિ રોચેન્તિ બોધિસત્વા મહાબલાઃ ॥ (27)
યે ચાપિ નિરયાઃ કેચિદ્ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વ્ અચિન્તિયાઃ ।
સંચિન્ત્ય તત્ર ગચ્છન્તિ સત્વાનાં હિતકારણાત્ ॥ (28)
યાવન્ત્યો ગતયઃ કાશ્ચિત્ તિર્યગ્યોનૌ પ્રકાશિતાઃ ।
સર્વત્ર ધર્મં દેશેન્તિ તેન ઉચ્યન્તિ નાયકાઃ ॥ (29)
કામભોગાં પિ દર્શેન્તિ ધ્યાનં દર્શેન્તિ ધ્યાયિનામ્ ।
વિહસ્તં મારં કુર્વન્તિ અવતારં ન દેન્તિ તે ॥ (30)
અગ્નિમધ્યે યથા પદ્મમ્ અદ્ભુતં પિ વિદર્શયેત્ ।
એવં કામાંશ્ ચ ધ્યાનં ચ અદ્ભુતં તે વિદર્શયિ ॥ (31)
સંચિન્ત્ય ગણિકા ભોન્તિ પુંસામ્ આકર્ષણાય તે ।
રાગાઙ્કુશેન લોભેત્વા બુદ્ધજ્ઞાને સ્થપેન્તિ તે ॥ (32)
ગ્રામિકાશ્ ચ સદા ભોન્તિ સાર્થવાહાઃ પુરોહિતાઃ ।
અગ્રામાત્યો ઽથ ચામાત્યાઃ સત્વાનાં હિતકારણાત્ ॥ (33)
દરિદ્રાણાં ચ સત્વાનાં નિધાનં ભોન્તિ અક્ષયમ્ ।
યેષાં દાનાનિ દત્વા હિ બોધિચિત્તં જનેન્તિ તે ॥ (34)
માનસ્તબ્ધેષુ સત્વેષુ મહાનગ્ના ભવન્તિ તે ।
સર્વમાનસમુદ્ઘાતાં બોધિં પ્રાર્થેન્તિ ઉત્તમામ્ ॥ (35)
ભયાર્દિતાનાં સત્વાનાં સંતિષ્ઠન્તે ઽગ્રતઃ સદા ।
અભયં તેષુ દત્વા ચ પરિપાચેન્તિ બોધયે ॥ (36)

પઞ્ચાભિજ્ઞા હિ ભૂત્વા તે ઋષયો બ્રહ્મચારિણઃ ।
શીલે સત્વાન્ નિયોજેન્તિ ક્ષાન્તિસૌરત્યસંયમે ॥ (37)
ઉપસ્થાનગુરૂન્ સત્વાન્ સંપશ્યેહ વિનાયકાઃ ।
ચેટા ભવન્તિ દાસા વા શિષ્યત્વમ્ ઉપયાન્તિ ચ ॥ (38)
યેન યેનૈવ ચાઙ્ગેન સત્વા ધર્મરતા ભવે ।
દર્શેન્તિ હિ ક્રિયાઃ સર્વા મહોપાયસુશિક્ષિતાઃ ॥ (39)
તેષામ્ અનન્તશિક્ષા હિ અનન્તશ્ ચાપિ ગોચરઃ ।
અનન્તજ્ઞાનસંપન્ના અનન્તપ્રાણિમોચકાઃ ॥ (40)
ન તેષાં કલ્પકોટીભિઃ કલ્પકોટીશતૈસ્ તથા ।
ભાષદ્ભિઃ સર્વબુદ્ધૈસ્ તુ ગુણાન્તઃ સુવચો ભવેત્ ॥ (41)
બોધિં ન પ્રાર્થયેત્ કો ઽગ્ર્યાં શ્રુત્વા ધર્માન્ ઇમાન્ બુધઃ ।
અન્યત્ર હીનસત્વેભ્યો યેષાં પ્રજ્ઞા ન વિદ્યતે ॥ (42)
ઇતિ ॥ ॥
તથાગતગોત્રપરિવર્તઃ સપ્તમઃ ॥
વ્ક્ન્ 8.1 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તાન્ બોધિસત્વાન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: પ્રતિભાતુ સત્પુરુષાઃ કતમો બોધિસત્વાનામ્ અદ્વયધર્મમુખપ્રવેશઃ ।
તત્ર ધર્મવિકુર્વણો નામ બોધિસત્વઃ સંનિપતિતઃ । સ એવમ્ આહ: ઉત્પાદભઙ્ગૌ કુલપુત્ર દ્વયમ્ । યન્ ન જાતં નોત્પન્નં ન તસ્ય કશ્ચિદ્ ભઙ્ગઃ । અનુત્પાદધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલમ્ભો ઽદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.2 શ્રીગુપ્તો બોધિસત્વ આહ: અહં મમેતિ દ્વયમ્ એતત્ । આત્માસમારોપાન્ મમેતિ ન ભવતિ । યશ્ ચાસમારોપો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.3 શ્રીકૂટો બોધિસત્વ આહ: સંક્લેશો વ્યવદાનમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । સંક્લેશપરિજ્ઞાનાદ્ વ્યવદાનમનના ન ભવતિ । સર્વમનનાસમુદ્ઘાતા સારૂપ્યગામિની પ્રતિપદ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.4 સુનક્ષત્રો બોધિસત્વ આહ: ઇઞ્જના મનનેતિ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનર્ નાઞ્જતે ન મનસિકરોત્ય્ અનધિકારઃ, અધિકારવિરહિતો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.5 સુબાહુર્ બોધિસત્વ આહ: બોધિચિત્તં શ્રાવકચિત્તમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યા પુનર્ માયાચિત્તસમદર્શનતા તત્ર ન બોધિચિત્તં ન શ્રાવકચિત્તમ્ । યા ચિત્તસમલક્ષણતાયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.6 અનિમિષો બોધિસત્વ આહ: ઉપાદાનમ્ અનુપાદાનમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યન્ નોપાદદાતિ તન્ નોપલભતે, તત્રોહાપોહં ન કરોતિ । અકરણમ્ અવ્યાપત્તિઃ સર્વધર્માણામ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.7 સુનેત્રો બોધિસત્વ આહ: એકલક્ષણમ્ અલક્ષણમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનર્ ન લક્ષયતિ ન વિકલ્પયતિ, નૈકલક્ષણં કરોતિ નાલક્ષણમ્ । યલ્ લક્ષણવિલક્ષણસમલક્ષણપ્રવેશો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.8 પુષ્યો બોધિસત્વ આહ: કુશલમ્ અકુશલમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યા કુશલાકુશલસ્યાનુપસ્થાનતા તદ્ અનિમિત્તમ્ । અનિમિત્તકોટ્યાશ્ ચાદ્વયતા । યત્ર નિસ્તીરણતાયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.9 સિંહો બોધિસત્વ આહ: અવદ્યતાનવદ્યતેતિ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનર્ વજ્રનિબદ્ધજ્ઞાનતયા ન બધ્યતે ન મુચ્યતે ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.10 સિંહમતિર્ બોધિસત્વ આહ: ઇદં સાસ્રવમ્ ઇદમ્ અનાસ્રવમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનઃ સમતાધર્મપ્રાપ્તઃ સાસ્રવાનાસ્રવસંજ્ઞં ન કરોતિ, ન વાસંજ્ઞાપ્રાપ્તઃ, ન ચાસંજ્ઞાસમતાયાં સમતાપ્રાપ્તઃ, ન સંજ્ઞાગ્રથિતઃ । ય એવં પ્રવેશો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.11 સુખાધિમુક્તો બોધિસત્વ આહ: ઇદં સુખમ્ ઇદમ્ અસુખમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનઃ સર્વસૌખ્યાપગતો ગગનસમબુદ્ધિઃ સુવિશુદ્ધજ્ઞાનતયા ન સઞ્જત્ય્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.12 નારાયણો બોધિસત્વ આહ: ઇદં લૌકિકમ્ ઇદં લોકોત્તરમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યા લૌકિકસ્ય પ્રકૃતિશૂન્યતા, ન તત્ર કિંચિદ્ ઉત્તીર્યતે નાવતીર્યતે ન સાર્યતે ન વિસાર્યતે । યત્ર નોત્તરણં નાવતરણં ન સરણં ન વિસરણમ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.13 દાન્તમતિર્ બોધિસત્વ આહ: સંસારો નિર્વાણમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । સંસારસ્વભાવદર્શનાન્ ન સંસરતિ ન પરિનિર્વાતિ । યૈવં બુધ્યનાયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.14 પ્રત્યક્ષદર્શી બોધિસત્વ આહ: ક્ષયો ઽક્ષય ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । ક્ષયો ઽત્યન્તક્ષીણઃ । યશ્ ચાત્યન્તક્ષીણઃ સ ન ક્ષપયિતવ્યઃ । તેનોચ્યતે ઽક્ષય ઇતિ । યશ્ ચાક્ષયઃ સ ક્ષણિકઃ । ક્ષનિકસ્ય નાસ્તિ ક્ષયઃ । એવં પ્રવિષ્ટો ઽદ્વયધર્મમુખપ્રવિષ્ટો વક્તવ્યઃ ।
વ્ક્ન્ 8.15 સમન્તગુપ્તો બોધિસત્વ આહ: આત્મા નિરાત્મેતિ દ્વયમ્ એતત્ । યસ્ તામ્ આત્મતાં નોપલભતે, સ કિં નિરાત્મીકરિષ્યતિ । આત્મસ્વભાવદર્શી દ્વયં ન કરોત્ય્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.16 વિદ્યુદ્દેવો બોધિસત્વ આહ: વિદ્યાવિદ્યેતિ દ્વયમ્ એતત્ । અવિદ્યાપ્રકૃતિકૈવ વિદ્યા । યા ચાવિદ્યા સાપ્રકૃતિકાગણના ગણનાપથસમતિક્રાન્તા । યો ઽત્રાભિસમયો ઽદ્વયાભિસમયો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.17 પ્રિયદર્શનો બોધિસત્વ આહ: રૂપં શૂન્યમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । રુપમ્ એવ હિ શૂન્યતા । ન રૂપવિનાશાચ્ છૂન્યતા, રૂપપ્રકૃતિર્ એવ શૂન્યતા । એવં વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારા વિજ્ઞાનં શૂન્યમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । વિજ્ઞાનમ્ એવ હિ શૂન્યતા । ન વિજ્ઞાનવિનાશાચ્ છૂન્યતા, વિજ્ઞાનપ્રકૃતિર્ એવ શૂન્યતા । યો ઽત્ર પઞ્ચસૂપાદાનસ્કન્ધેષ્વ્ એવં જ્ઞાનાનુબોધો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.18 પ્રભાકેતુર્ બોધિસત્વ આહ: અન્યે ચત્વારો ધાતવો ઽન્ય આકાશધાતુર્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । આકાશસ્વભાવા એવ ચત્વારો ધાતવઃ । પૂર્વાન્તત આકાશસ્વભાવા અપરાન્તત આકાશસ્વભાવાસ્ તથા પ્રત્યુત્પન્નતો ઽપ્ય્ આકાશસ્વભાવાઃ । યચ્ ચૈવં ધાતુપ્રવેશજ્ઞાનમ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.19 સુમતિર્ બોધિસત્વ આહ: ચક્ષૂ રૂપં ચ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનશ્ ચક્ષુઃપરિજ્ઞાતાવી રૂપેષુ ન રજ્યતિ ન દુષ્યતિ ન મુહ્યતિ, સ ઉચ્યતે શાન્ત ઇતિ । શ્રોત્રં શબ્દાશ્ ચ ઘ્રાણં ગન્ધાશ્ ચ જિહ્વા રસાશ્ ચ કાયઃ સ્પ્રષ્ટવ્યાનિ ચ મનો ધર્માશ્ ચ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનર્ મનઃપરિજ્ઞાતાવી ધર્મેષુ ન રજ્યતે ન દુષ્યતિ ન મુહ્યતિ, સ ઉચ્યતે શાન્ત ઇતિ । એવં શાન્તસ્થિતસ્યાદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.20 અક્ષયમતિર્ બોધિસત્વ આહ: દાનં સર્વજ્ઞતાયાં પરિણામયતીતિ દ્વયમ્ એતત્ । દાનસ્વભાવૈવ સર્વજ્ઞતા, સર્વજ્ઞતાસ્વભાવ એવ પરિણામઃ । એવં શીલં ક્ષાન્તિં વીર્યં ધ્યાનં પ્રજ્ઞાં સર્વજ્ઞતાયાં પરિણામયતીતિ દ્વયમ્ એતત્ । પ્રજ્ઞાસ્વભાવૈવ સર્વજ્ઞતા, સર્વજ્ઞતાસ્વભાવ એવ પરિણામઃ । યો ઽત્રૈકનયપ્રવેશો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.21 ગમ્ભીરબુદ્ધિર્ બોધિસત્વ આહ: અન્યા શૂન્યતાન્યદ્ અનિમિત્તમ્ અન્યદ્ અપ્રણિહિતમ્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યદ્ ધિ શૂન્યં તત્ર ન કિંચિન્ નિમિત્તમ્ । અનિમિત્તે ઽપ્રણિહિતમ્ । અપ્રણિહિતે ન ચિત્તં ન મનો ન મનોવિજ્ઞાનં પ્રચરતિ । યત્રૈકં વિમોક્ષમુખં તત્ર સર્વાણિ વિમોક્ષમુખાનિ દ્રષ્ટવ્યાન્ય્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.22 શાન્તેન્દ્રિયો બોધિસત્વ આહ: બુદ્ધો ધર્મઃ સંઘ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । બુદ્ધસ્ય હિ ધર્મઃ, ધર્મપ્રકૃતિકશ્ ચ સંઘઃ । સર્વાણ્ય્ એતાનિ રત્નાન્ય્ અસંસ્કૃતાનિ, અસંસ્કૃતં ચાકાશમ્, આકાશસમશ્ ચ સર્વધર્મનયઃ । ય એવમ્ અનુગમો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।

વ્ક્ન્ 8.23 અપ્રતિહતચક્ષુર્ બોધિસત્વ આહ: સત્કાયઃ સત્કાયનિરોધ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । સત્કાય એવ હિ નિરોધઃ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । તથા હિ સ સત્કાય ઇતિ દૃષ્ટિં નોપસ્થાપયતિ, યયા દૃષ્ટ્યા સત્કાય ઇતિ વા સત્કાયનિરોધ ઇતિ વા કલ્પયતિ । સો ઽકલ્પો ઽવિકલ્પો ઽત્યન્તાવિકલ્પો નિરોધસ્વભાવપ્રાપ્તઃ, ન સંભવતિ ન વિભવત્ય્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.24 સુવિનીતો બોધિસત્વ આહ: કાયવાઙ્મનઃસંવર ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અનભિસંસ્કારલક્ષના હ્ય્ એતે ધર્માઃ । યા કાયસ્યાનભિસંસ્કારતા તલ્લક્ષણૈવ વાગનભિસંસ્કારતા તલ્લક્ષણૈવ મનોઽનભિસંસ્કારતા । યા ચ સર્વધર્માણામ્ અનભિસંસ્કારતા, સા જ્ઞાતવ્યાનુગન્તવ્યા । યદ્ અત્રાનભિસંસ્કારજ્ઞાનમ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.25 પુણ્યક્ષેત્રો બોધિસત્વ આહ: પુણ્યપુણ્યાનિઞ્જ્યાન્ સંસ્કારન્ અભિસંસ્કરોતીતિ દ્વયમ્ એતત્ । યત્ પુનઃ પુણ્યાપુણ્યાનિઞ્જ્યાનભિસંસ્કારતા સાદ્વયા । યા ચ પુણ્યાપુણ્યાનિઞ્જ્યાનાં સંસ્કારાણાં સ્વલક્ષણશૂન્યતા ન તત્ર પુણ્યાપુણ્યાનિઞ્જ્યાઃ સંસ્કારાઃ । યૈવમ્ અનુમાર્જનાયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।

વ્ક્ન્ 8.26 પદ્મવ્યૂહો બોધિસત્વ આહ: આત્મસમુત્થાનસમુત્થિતં દ્વયમ્ । આત્મપરિજ્ઞાતાવી દ્વયં નોત્થાપયતિ । અદ્વયસ્થિતસ્ય વિજ્ઞાપ્તિર્ નાસ્તિ । અવિજ્ઞપ્તિકશ્ ચાદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.27 શ્રીગર્ભો બોધિસત્વ આહ: ઉપલમ્ભપ્રભાવિતં દ્વયમ્ । યન્ ન લભતે તન્ નોપલભતે, તન્ નાયૂહતિ ન નિર્યૂહતિ । તત્ર નાયૂહો ન નિર્યૂહો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.28 ચન્દ્રોત્તરો બોધિસત્વ આહ: તમઃ પ્રકાશ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । અતમો ઽપ્રકાશ ઇત્ય્ અદ્વયમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । તથા હિ નિરોધસમાપન્નસ્ય ન તમો ન પ્રકાશઃ । એવંલક્ષણાશ્ ચ સર્વધર્માઃ । યો ઽત્ર સમતાપ્રવેશો ઽયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.29 રત્નમુદ્રાહસ્તો બોધિસત્વ આહ: નિર્વાણે ઽભિરતિઃ સંસારે ઽનભિરતિર્ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । યસ્ય ન નિર્વાણે ઽભિરતિર્ ન સંસારે ઽનભિરતિર્ ઇદમ્ અદ્વયમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । બદ્ધસ્ય હિ સતો મોક્ષઃ પ્રભાવ્યતે । યો ઽત્યન્તમ્ એવાબદ્ધઃ સ કિં મોક્ષં પર્યેષિષ્યતે । અબદ્ધો ઽમુક્તો ભિક્ષુર્ ન રતિમ્ ઉત્પાદયતિ નારતિમ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.30 મણિકૂટરાજો બોધિસત્વ આહ: માર્ગઃ કુમાર્ગ ઇતિ દ્વયમ્ એતત્ । માર્ગપ્રતિપન્નસ્ય ન કુમાર્ગઃ સમુદાચરતિ । અસમુદાચારસ્થિતસ્ય ન માર્ગસંજ્ઞા ભવતિ ન કુમાર્ગસંજ્ઞા । સંજ્ઞાપરિજ્ઞાતાવિનો હિ દ્વયે બુદ્ધિર્ નાક્રામત્ય્ અયમ્ અસ્યાદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.31 સત્યનન્દી બોધિસત્વ આહ: સત્યં મૃષેતિ દ્વયમ્ એતત્ । સત્યદર્શી સત્યમ્ એવ ન સમનુપશ્યતિ, કુતો મૃષા દ્રક્ષ્યતિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ન હિ સ માંસચક્ષુષા પશ્યતિ, પ્રજ્ઞાચક્ષુષા પશ્યતિ । તથા ચ પશ્યતિ, ન વિપશ્યતિ । યત્ર ચ ન પશ્યના ન વિપશ્યનાયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.32 ઇત્ય્ એવં તે બોધિસત્વાઃ સ્વકસ્વકાન્ નિર્દેશાન્ નિર્દિશ્ય મઞ્જુશ્રિયમ્ કુમારભૂતમ્ એતદ્ અવોચત્: કતમો મઞ્જુશ્રિઃ બોધિસત્વસ્યાદ્વયપ્રવેશઃ ।
મઞ્જુશ્રીર્ આહ: સુભાષિતં યુષ્માકં સત્પુરુષાઃ સર્વેષામ્ । અપિ તુ યાવદ્ યુષ્માભિર્ નિર્દિષ્ટં સર્વમ્ એતદ્ દ્વયમ્ । એકનિર્દેશં સ્થાપયિત્વા યઃ સર્વધર્માણામ્ અનુદાહારો ઽપ્રવ્યાહારો ઽનુદીરનાકીર્તનાનભિલપનમ્ અપ્રજ્ઞપનમ્ અયમ્ અદ્વયપ્રવેશઃ ।
વ્ક્ન્ 8.33 અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચત્: નિર્દિષ્ટો ઽસ્માભિઃ કુલપુત્ર સ્વકસ્વકો નિર્દેશઃ । પ્રતિભાતુ તવાપ્ય્ અદ્વયધર્મપ્રવેશનિર્દેશઃ ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તૂષ્ણીમ્ અભૂત્ ।
અથ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેઃ સાધુકારમ્ અદાત્: સાધુ સાધુ કુલપુત્ર અયં બોધિસત્વાનામ્ અદ્વયધર્મમુખપ્રવેશો યત્ર નાક્ષરરુતરવિતવિજ્ઞપ્તિપ્રચારઃ ।
ઇહ નિર્દેશે નિર્દિશ્યમાને પઞ્ચાનાં બોધિસત્વસહસ્રાણામ્ અદ્વયધર્મમુખપ્રવેશાદ્ અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલમ્ભો ઽભૂત્ ॥ ॥
અદ્વયધર્મમુખપ્રવેશપરિવર્તો ઽષ્ટમઃ ॥
વ્ક્ન્ 9.1 અથાયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્યૈતદ્ અભૂત્: કાલઃ પર્યન્તીભૂતઃ । ઇમે ચ મહાસત્વા નોત્તિષ્ઠન્તિ । કુત્રૈતે પરિભોક્ષ્યન્તે ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય ચેતસા ચેતઃપરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાયાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ એવમ્ આહ: યે તે ભદન્તશારિપુત્ર તથાગતેનાષ્ટૌ વિમોક્ષા આખ્યાતાસ્ તૈર્ વિમોક્ષૈર્ વિહર । ત્વં મા આમિષમ્રક્ષિતયા સંતત્યા ધર્મં શ્રૌષીઃ । અપિ તુ ખલુ પુનર્ ભદન્તશારિપુત્ર મુહૂર્તમ્ આગમયસ્વ, યાવદ્ અનાસ્વાદિતપૂર્વભોજનં ભોક્ષ્યસે ।
વ્ક્ન્ 9.2 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપં સમાધિસમાપન્નઃ તાદૃશં ચર્દ્ધ્યભિસંસ્કારમ્ અભિસંસ્કૃતવાન્ । યદ્ ઊર્ધ્વે દિગ્ભાગ ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ દ્વાચત્વારિંશદ્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય સર્વગન્ધસુગન્ધં નામ લોકધાતું તેષાં બોધિસત્વાનાં તેષાં ચ મહાશ્રાવકાણામ્ ઉપદર્શયતિ । તત્ર ગન્ધોત્તમકૂટો નામ તથાગત એતર્હિ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ । તત્ર ચ લોકધાતૌ યાદૃશા દશસુ દિક્ષુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ દિવ્યા માનુષ્યકાશ્ ચ ગન્ધા વાન્તિ । તે તત્ર લોકધાતૌ વૃક્ષેભ્યો વિશિષ્ટતમા ગન્ધા વાન્તિ । તત્ર લોકધાતૌ નાસ્તિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં નામધેયમ્ અપિ । શુદ્ધાનામ્ એવ બોધિસત્વાનાં સંનિપાતઃ । સ તેભ્યો ગન્ધોત્તમકૂટસ્ તથાગતો ધર્મં દેશયતિ । તત્ર ચ લોકધાતૌ સર્વગન્ધમયાઃ કૂટાગારાઃ, સર્વગન્ધમયાશ્ ચઙ્ક્રમા ઉદ્યાનવિમાનાનિ । યં ચ તે બોધિસત્વા આહારમ્ આહરન્તિ તસ્ય ભોજનસ્ય યો ગન્ધઃ સો ઽપ્રમાણાલ્ લોકધાતૂન્ સ્ફરતિ ।
તસ્મિંશ્ ચ સમયે ભગવાન્ ગન્ધોત્તમકૂટસ્ તથાગતો ભક્તાય નિષણ્ણો ઽભુત્ સાર્ધં તૈર્ બોધિસત્વૈઃ । તત્ર ગન્ધવ્યુહાહારા નામ દેવપુત્રા મહાયાનસંપ્રસ્થિતાસ્ તસ્ય ભગવતસ્ તેષાં બોધિસત્વાનામ્ ઉપસ્થાનપરિચર્યાયા ઉદ્યુક્તાઃ । તત્ર સા સર્વા પર્ષત્ તં લોકધાતું પશ્યતિ તં ચ ભગવન્તં તાંશ્ ચ બોધિસત્વાન્ ભક્તાગ્રનિષણ્નાન્ ।
વ્ક્ન્ 9.3 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તાન્ સર્વાન્ બોધિસત્વાન્ આમન્ત્રયતે સ્મ: કો યુષ્માકં સત્પુરુષાઃ ઉત્સહતે ઽતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ ભોજનમ્ આનેતુમ્ । તત્ર મઞ્જુશ્રિયો ઽધિષ્ઠાનેન ન કશ્ચિદ્ ઉત્સહતે ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ એવમ્ આહ: ન ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ પર્યપત્રપસ ઈદૃશ્યા પર્ષદા ।
આહ: નનૂક્તં કુલપુત્ર તથાગતેનાશિક્ષિતો ન પરિભવિતવ્ય ઇતિ ।
વ્ક્ન્ 9.4 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ અનુત્તિષ્ઠન્ન્ એતતઃ શયનાત્ પુરતસ્ તેષાં બોધિસત્વાનાં નિર્મિતં બોધિસત્વં નિર્મિમીતે સ્મ । સુવર્ણવર્ણેન કાયેન લક્ષણાનુવ્યઞ્જનસમલંકૃતેન તસ્ય તાદૃશો રૂપાવભાસો ઽભૂદ્ યેન સા સર્વા પર્ષદ્ ધ્યામીકૃતા ભવેત્ ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તં નિર્મિતં બોધિસત્વમ્ એવમ્ આહ: ગચ્છ કુલપુત્ર ઊર્ધંદિગ્ભાગે દ્વાચત્વારિંશદ્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય સર્વગન્ધસુગન્ધો નામ લોકધાતુઃ । તત્ર ગન્ધોત્તમકૂટો નામ તથાગતઃ, સ એતર્હિ ભક્તાય નિષણ્ણઃ । તત્ર ગત્વા મદ્વચનાત્ તસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈવં વદ ઃ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽલ્પાબાધતાં ચ પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં ચ લઘુત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચાનવદ્યતાં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ । એવં ચ વદતિ ઃ દેહિ મે ભગવન્ ભુક્તાવશેષં યત્ સહે લોકધાતૌ બુદ્ધકૃત્યં કરિષ્યતિ । એષાં ચ હીનાધિમુક્તિકનાં સત્વાનમ્ ઉદારાં મતિં રોચયિષ્યતિ । તથાગતસ્ય નામધેયં વૈસ્તારિકં કૃતં ભવિષ્યતિ ।
વ્ક્ન્ 9.5 અથ સ નિર્મિતો બોધિસત્વો વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેઃ સાધ્વ્ ઇતિ પ્રતિશ્રુત્ય તેષાં બોધિસત્વાનાં પુરત ઊર્ધમુખઃ સંદૃશ્યતે । ન ચૈનં તે બોધિસત્વાઃ પશ્યન્તિ ગચ્છન્તમ્ ।

અથ સ નિર્મિતો બોધિસત્વસ્ તં સર્વગન્ધસુગન્ધં લોકધાતુમ્ અનુપ્રાપ્તઃ । સ તત્ર ભગવતો ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈવમ્ આહ: વિમલકીર્તિર્ ભગવન્ બોધિસત્વો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દતે । અલ્પાબાધતાં ચ પરિપૃચ્છત્ય્ અલ્પાતઙ્કતાં ચ લઘૂત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચાનવદ્યતાં ચ સ્પર્શવિહારતાં ચ ।
સ ચ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈવમ્ આહ: દેહિ મે ભગવન્ ભુક્તાવશેષં ભોજનં યદ્ ઇદં સહે લોકધાતૌ બુદ્ધકૃત્યં કરિષ્યતિ । તેષાં હીનાધિમુક્તાનાં સત્વાનામ્ ઉદારેષુ બુદ્ધધર્મેષુ મતિં રોચયિષ્યતિ । ભગવતશ્ ચ નામધેયં વૈસ્તારિકં કૃતં ભવિષ્યતિ ।
વ્ક્ન્ 9.6 અથ ખલુ યે તસ્ય ભગવતો ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિસત્વાસ્ તે વિસ્મિતાસ્ તં ભગવન્તં ગન્ધોત્તમકૂટં તથાગતમ્ એવમ્ આહુઃ: કુતો ઽયં ભગવન્ ઈદૃશો મહાસત્વ આગચ્છતિ, ક્વ વા સ સહો લોકધાતુઃ, કૈષા હીનાધિમુક્તિકતા નામ । એવં તે બોધિસત્વાસ્ તં તથાગતં પરિપૃચ્છન્તિ ।
અથ સ ભગવાંસ્ તાન્ બોધિસત્વાન્ એવમ્ આહ: અસ્તિ કુલપુત્રાઃ અધોદિગ્ભાગ ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ દ્વાચત્વારિંશદ્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય સહો લોકધાતુઃ । તત્ર શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ધર્મં દેશયતિ હીનાધિમુક્તિકાનાં સત્વાનાં પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે । તત્ર વિમલકીર્તિર્ નામ બોધિસત્વો ઽચિન્ત્યવિમોક્ષપ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । તેનૈષ નિર્મિતો બોધિસત્વો ઽનુપ્રેષિતો મમ નામધેયપરિકીર્તનાયાસ્ય ચ લોકધાતોર્ વર્ણસંપ્રકાશનાય તેષાં ચ બોધિસત્વાનાં કુશલમૂલોત્તાનતાયૈ ।
વ્ક્ન્ 9.7 અથ તે બોધિસત્વા એવમ્ આહુઃ: કિયન્ મહાત્મા સ ભગવન્ બોધિસત્વો યસ્યાયં નિર્મિત એવમ્ ઋદ્ધિબલવૈશારદ્યપ્રાપ્તઃ ।
સ ભગવાન્ આહ: તથા મહાત્મા સ બોધિસત્વો યત્ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ નિર્મિતાન્ પ્રેષયતિ । તે ચ નિર્મિતા બુદ્ધકૃત્યેન સત્વાનાં પ્રત્યુપસ્થિતા ભવન્તિ ।
વ્ક્ન્ 9.8 અથ સ ભગવાન્ ગન્ધોત્તમકૂટસ્ તથાગતઃ સર્વગન્ધસમીહિતે ભાજને તં સર્વગન્ધપરિવાસિતં ભોજનં તસ્મૈ બોધિસત્વાય પ્રાદાત્ । તત્ર નવતિર્ બોધિસત્વસહસ્રાણિ સંપ્રસ્થિતાનિ: ગમિષ્યામો વયં ભગવન્ તં સહં લોકધાતું તં ભગવન્તં શાક્યમુનિં વન્દનાયૈતં ચ વિમલકીર્તિં તાંશ્ ચ બોધિસત્વાન્ દર્શનાય ।
સ ભગવાન્ આહ: ગચ્છત કુલપુત્રાઃ યસ્યેદાનીં કાલં મન્યધ્વે । અપિ તુ ગન્ધાન્ કુલપુત્રાઃ પ્રતિસંહૃત્ય તં લોકધાતું પ્રવિશત, મા તે સત્વા મદપ્રમાદમ્ આપત્સ્યન્તે । સ્વરૂપં ચ પ્રતિસંહરત, મા તે સહે લોકધાતૌ સત્વા મદ્ગુભૂતા ભવેયુઃ । મા ચ તસ્મિન્ !ઓકધાતૌ હીનસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદ્ય પ્રતિઘસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદયત । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । આકાશક્ષેત્રાણિ હિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ, સત્વપરિપાકાય તુ બુદ્ધા ભગવન્તો ન સર્વં બુદ્ધવિષયં સંદર્શયન્તિ ।
વ્ક્ન્ 9.9 અથ નિર્મિતો બોધિસત્વસ્ તદ્ ભોજનમ્ આદાય સાર્ધં તૈર્ નવત્યા બોધિસત્વસહસ્રૈર્ બુદ્ધાનુભાવેન વિમલકીર્ત્યધિષ્ઠાનેન ચ તેનૈવ ક્ષણલવમુહૂર્તેન સર્વગન્ધસુગન્ધે લોકધાતાવ્ અન્તર્હિતો વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગૃહે પ્રત્યષ્ઠાત્ ।
વ્ક્ન્ 9.10 તત્ર વિમલકિર્તિર્ નવતિસિંહાસનસહસ્રાણ્ય્ અધિતિષ્ઠતિ યાદૃશાન્ય્ એવ તાનિ પ્રથમકાનિ સિંહાસનાનિ । તત્ર તે બોધિસત્વા નિષણ્ણાઃ । સ ચ નિર્મિતસ્ તદ્ ભોજનપરિપૂર્ણં ભાજનં વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ઉપનામયતિ સ્મ । તસ્ય ભોજનસ્ય ગન્ધેન સર્વા વૈશાલી મહાનગરી નિર્ધૂપિતાભૂદ્ યાવત્ સાહસ્રો લોકધાતુઃ સુગન્ધગન્ધીકૃતો ઽભૂત્ । તત્ર વૈશાલકા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ સોમચ્છત્રશ્ ચ નામ લિચ્છવીનામ્ અધિપતિસ્ તં ગન્ધમ્ આઘ્રાયાશ્ચર્યપ્રાપ્તો ઽદ્ભુતપ્રાપ્તઃ પ્રહ્લાદિતકાયચેતાઃ સાર્ધં પરિપૂર્ણૈશ્ ચતુરશીત્યા લિચ્છવિસહસ્રૈઃ । તેનૈવ ચ ભોજનગન્ધેન ભૂમાવચરા દેવપુત્રાઃ કામાવચરા રૂપાવચરાશ્ ચ દેવાઃ સંચોદિતા વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ ગૃહમ્ ઉપસંક્રાન્તા અભૂવન્ ।
વ્ક્ન્ 9.11 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ સ્થવિરં શારિપુત્રં તાંશ્ ચ મહાશ્રાવકાન્ એતદ્ અવોચત્: પરિભુઙ્ગ્ધ્વં ભદન્તાઃ ઇદં તથાગતામૃતભોજનં મહાકરુણાભાવિતમ્ । મા ચ પ્રદેશચર્યાયાં ચિત્તમ્ ઉપનિબન્ધત, મા ન શક્યત દક્ષિણાં શોધયિતુમ્ ।
વ્ક્ન્ 9.12 તત્ર કેષાંચિચ્ છ્રાવકાણામ્ એતદ્ અભવત્: ઇત એવં પરીત્તાદ્ ભોજનાત્ કથમ્ ઇયમ્ ઈદૃશી પર્ષત્ પરિભોક્ષ્યત ઇતિ ।
તાન્ સ નિર્મિતો બોધિસત્વઃ શ્રાવકાન્ એતદ્ અવોચત્: મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ સ્વપ્રજ્ઞાપુણ્યૈસ્ તથાગતપ્રજ્ઞાપુણ્યાનિ સમીકાર્ષ્ટ । સ્યાચ્ ચતુર્ણાં મહાસમુદ્રાણાં ક્ષયઃ, ન ત્વ્ એવાસ્ય ભોજનસ્ય કશ્ચિત્ પરિક્ષયઃ । સચેત્ સર્વસત્વા અપિ સુમેરુમાત્રૈર્ આલોપૈઃ કલ્પં પરિભુઞ્જીરન્, તથાપ્ય્ અસ્ય ક્ષયો ન સ્યાત્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અક્ષયશીલસમાધિપ્રજ્ઞાનિર્જાતસ્યેદં તથાગતસ્ય પાત્રાવશેષં ભોજનં નૈતચ્ છક્યં ક્ષપયિતુમ્ ।
વ્ક્ન્ 9.13 અથ તતો ભોજનાત્ સર્વા સા પર્ષત્ તૃપ્તા કૃતા । ન ચ તાવદ્ ભોજનં ક્ષીયતે । યૈશ્ ચ બોધિસત્વૈઃ શ્રાવકૈઃ શક્રબ્રહ્મલોકપાલૈસ્ તદન્યૈશ્ ચ સત્વૈસ્ તદ્ ભોજનં ભુક્તમ્, તેષાં તાદૃશં સુખં કાયે ઽવક્રાન્તં યાદૃશં સર્વસુખપ્રતિમણ્ડિતે લોકધાતૌ બોધિસત્વાનાં સુખમ્ । સર્વરોમકૂપેભ્યશ્ ચ તેષાં તાદૃશો ગન્ધઃ પ્રવાતિ । તદ્યથાપિ નામ તસ્મિન્ન્ એવ સર્વગન્ધસુગન્ધે લોકધાતૌ વૃક્ષાણાં ગન્ધઃ ।
વ્ક્ન્ 9.14 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ જાનન્ન્ એવ તાન્ ભગવતો ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ આગતાન્ બોધિસત્વાન્ એતદ્ અવોચત્: કિદૃશી કુલપુત્રાઃ ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય ધર્મદેશના ।
ત એવમ્ આહુઃ: ન સ તથાગતો ઽક્ષરનિરુક્ત્યા ધર્મં દેશયતિ । તેનૈવ ગન્ધેન તે બોધિસત્વા વિનયં ગચ્છન્તિ । યત્ર યત્રૈવ ગન્ધવૃક્ષે તે બોધિસત્વા નિષીદન્તિ, તતસ્ તતસ્ તાદૃશો ગન્ધઃ પ્રવાતિ યત્ સમનન્તરાઘ્રાતે ગન્ધે સર્વબોધિસત્વગુણાકરં નામ સમાધિં પ્રતિલભન્તે યસ્ય સમાધેઃ સમનન્તરપ્રતિલમ્ભાત્ સર્વેષાં બોધિસત્વગુણા જાયન્તે ।
વ્ક્ન્ 9.15 અથ તે બોધિસત્વા વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચન્: ઇહ પુનર્ ભગવાઞ્ શાક્યમુનિઃ કીદૃશીં ધર્મદેશનાં પ્રકાશયતિ ।

આહ: દુર્દમાઃ સત્પુરુષાઃ ઇમે સત્વાઃ । તેષાં દુર્દમાનાં સત્વાનાં ખટુઙ્કદુર્દમદમથકથામ્ એવ પ્રકાશયતિ । કતમઃ પુનઃ ખટુઙ્કદુર્દમાનાં દમથઃ, કતમા ચ ખટુઙ્કદુર્દમદમથકથા । તદ્યથેમે નિરયાઃ, ઇયં તિર્યગ્યોનિઃ, અયં યમલોકઃ, ઇમે ઽક્ષણાઃ, ઇયં હીનેન્દ્રિયોપપર્તિઃ, ઇદં કાયદુશ્ચરિતમ્, અયં કાયદુશ્ચરિતસ્ય વિપાકઃ, ઇદં વાગ્દુશ્ચરિતમ્, અયં વાગ્દુશ્ચરિતસ્ય વિપાકઃ, ઇદં મનોદુશ્ચરિતમ્, અયં મનોદુશ્ચરિતસ્ય વિપાકઃ, અયં પ્રાણાતિપાતઃ, ઇદમ્ અદત્તાદાનમ્, અયં કામમિથ્યાચારઃ, અયં મૃષાવાદઃ, ઇયં પિશુના વાક્ । ઇયં પરુષા વાચા, અયં સંભિન્નપ્રલાપઃ, ઇયમ્ અભિધ્યા, અયં વ્યાપાદઃ, ઇયં મિથ્યાદૃષ્ટિઃ, અયમ્ એષામ્ એષ વિપાકઃ, ઇદં માત્સર્યમ્, ઇદં દૌઃશીલ્યમ્, અયં ક્રોધઃ, ઇદં કૌશીદ્યમ્, અયં વિક્ષેપઃ, ઇદં દૌઃપ્રજ્ઞ્યમ્, ઇદં દૌઃપ્રજ્ઞ્યસ્ય ફલમ્ । અયં પ્રાતિમોક્ષશિક્ષાવ્યતિક્રમઃ, અયં પ્રાતિમોક્ષઃ, ઇદં કરણીયમ્, ઇદમ્ અકરણીયમ્, અયં યોગઃ । ઇદં પ્રધાનમ્, ઇદમ્ આવરણમ્, ઇદમ્ અનાવરણમ્, ઇયમ્ આપત્તિઃ, ઇયમ્ અનાપત્તિઃ, ઇદમ્ આપત્તિવ્યુત્થાનમ્, અયં માર્ગઃ । અયં કુમાર્ગઃ, ઇદં કુશલમ્, ઇદમ્ અકુશલમ્, ઇદં સાવદ્યમ્, ઇદમ્ અનવદ્યમ્, ઇદં સાસ્રવમ્, ઇદમ્ અનાસ્રવમ્, ઇદં લૌકિકમ્, ઇદં લોકોત્તરમ્, ઇદં સંસ્કૃતમ્, ઇદમ્ અસંસ્કૃતમ્, અયં સંક્લેશઃ, ઇદં વ્યવદાનમ્, અયં સંસારઃ, ઇદં નિર્વાણમ્ ।
ઇત્ય્ એવમ્ અનેકધર્મપરિભાષણતયા ખટુઙ્કાશ્વસદૃશચિત્તાઃ સત્વા અવસ્થાપ્યન્તે । તદ્યથા ખટુઙ્કો હયો ગજો વા યાવન્ મર્મવેધેન દમથં ગચ્છતિ, એવમ્ એવેહ દુર્દમાઃ ખટુઙ્કાઃ સત્વાસ્ તે સર્વદુઃખપરિભાષણકથાભિર્ દમથં ગચ્છન્તિ ।
વ્ક્ન્ 9.16 તે બોધિસત્વા આહુઃ: આશ્ચર્યં ભગવતઃ શાક્યમુનેર્ યત્ર હિ નામ પ્રતિસંહૃત્ય બુદ્ધમાહાત્મ્યં દરિદ્રલૂહતયા ખટુઙ્કાન્ સત્વાન્ વિનયતિ । યે ઽપિ બોધિસત્વા ઇહૈવં પ્રતિકષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રતિવસન્તિ તેષામ્ અપ્ય્ અચિન્ત્યા મહાકરુણા ।
વિમલકીર્તિર્ આહ: એવમ્ એવ સત્પુરુષાઃ તથૈતદ્ યથા વદથ । યે ઽપીહ બોધિસત્વાઃ પ્રત્યાજાતાઃ, દૃઢા તેષાં મહાકરુણા । તે બહુતરમ્ ઇહ લોકધાતાવ્ એકજન્મના કરિષ્યન્તિ સત્વાર્થમ્ । ન ત્વ્ એવ તત્ર સર્વગન્ધસુગન્ધે લોકધાતૌ કલ્પસહસ્રેણ સત્વાર્થઃ ।
વ્ક્ન્ 9.17 તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ઇહ હિ સત્પુરુષાઃ સહે લોકધાતૌ દશ કુશલોચ્ચયા ધર્માઃ, યે ઽન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ન સંવિદ્યન્તે, યાંશ્ ચ તે પરિગૃહ્ણન્તિ । કતમે દશ । યદ્ ઇદં દાનસંગ્રહો દરિદ્રેષુ, શીલસંગ્રહો દુઃશીલેષુ, ક્ષાન્તિસંગ્રહઃ પ્રતિહતેષુ, વીર્યસંગ્રહઃ કુશીદેષુ, ધ્યાનસંગ્રહો વિક્ષિપ્તચિત્તેષુ, પ્રજ્ઞાસંગ્રહો દુઃપ્રજ્ઞેષુ, અષ્ટાક્ષણસમતિક્રમદેશનાક્ષણપ્રાપ્તેષુ, મહાયાનદેશના પ્રાદેશિકચર્યાસુ, કુશલમૂલસંગ્રહો ઽનવરોપિતકુશલમૂલેષુ, સતતસમિતં સત્વપરિપાકશ્ ચતુર્ભિઃ સંગ્રહવસ્તુભિઃ । ઇમાન્ દશ કુશલોચ્ચયાન્ ધર્માન્ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ યે તદન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ન સંવિદ્યન્તે ।
વ્ક્ન્ 9.18 તે બોધિસત્વા આહુઃ: કતમૈર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વો ઽક્ષટો ઽનુપહતઃ સહાલ્ લોકધાતોશ્ ચ્યુત્વા પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ગચ્છતિ ।
વિમલકીર્તિર્ આહ: અષ્ટાભિઃ કુલપુત્રઃ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વઃ સહાલ્ લોકધાતોશ્ ચ્યુત્વાક્ષટો ઽનુપહતઃ પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ગચ્છતિ । કતમૈર્ અષ્ટાભિઃ । યદ્ ઉત સર્વસત્વાનાં મયા હિતં કર્તવ્યમ્, ન ચૈષાં સકાશાત્ કિંચિદ્ ધિતં પર્યેષિતવ્યમ્, સર્વસત્વદુઃખં ચાનેનોત્સોઢવ્યં સર્વં ચાનેન કુશલમૂલં સર્વસત્વાનામ્ ઉત્સ્રષ્ટવ્યમ્, સર્વસત્વેષ્વ્ અપ્રતિઘાતઃ, સર્વબોધિસત્વેષુ શાસ્તૃપ્રેમ, અશ્રુતાનાં ચ ધર્માણાં શ્રુતાનાં ચ શ્રવણાદ્ અપ્રતિક્ષેપઃ, અનીર્ષુકતા પરલાભેષુ સ્વલાભેનાનભિમનનાચિત્તનિધ્યપ્તિઃ, આત્મસ્ખલિતપ્રત્યવેક્ષા પરસ્યાપત્ત્યચોદનતા અપ્રમાદરતસ્ય ચ સર્વગુણસમાદનમ્ । એભિર્ અષ્ટાભિર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્વઃ સહાલ્ લોકધાતોશ્ ચ્યુત્વાક્ષટો ઽનુપહતઃ પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ગચ્છતિ ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રીશ્ ચ કુમારભૂતસ્ તસ્યાં પર્ષદિ સંનિપતિતાયાં તથા ધર્મં દેશયતો યથા પરિપૂર્ણસ્ય પ્રાણિસહસ્રસ્યાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ, દશાનાં ચ બોધિસત્વસહસ્રાણામ્ અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલમ્ભો ઽભૂત્ ॥ ॥
નિર્મિતભોજનાનયનપરિવર્તો નામ નવમઃ ॥
વ્ક્ન્ 10.1 તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ભગવત આમ્રપાલીવને ધર્મં દેશયતઃ સ મણ્ડલમાડો વિપુલશ્ ચ વિસ્તીર્ણશ્ ચ સંસ્થિતો ઽભૂત્ । સા ચ પર્ષત્ સુવર્ણવર્ણા સંદૃશ્યતે સ્મ । અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કસ્યેદં ભગવન્ પૂર્વનિમિત્તં યદ્ ઇદમ્ આમ્રપાલીવનમ્ એવં વિસ્તીર્ણં સંસ્થિતં સર્વા ચ પર્ષત્ સુવર્ણવર્ણા સંદૃશ્યતે ।
ભગવાન્ આહ: એષ આનન્દ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રીશ્ ચ કુમારભૂતો મહત્યા પર્ષદા પરિવૃતૌ તથાગતસ્યાન્તિકમ્ ઉપસંક્રમિષ્યતઃ ।
વ્ક્ન્ 10.2 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ એતદ્ અવોચત્: ગમિષ્યામો વયં મઞ્જુશ્રીઃ ભગવતો ઽન્તિકમ્ । ઇમે ચ મહાસત્વાસ્ તથાગતં દ્રક્ષ્યન્તિ વન્દિષ્યન્તે ચ ।
આહ: ગચ્છામ કુલપુત્ર યસ્યેદાનીં કાલં મન્યસે ।
અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તાદૃશમ્ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારમ્ અભિસંસ્કરોતિ સ્મ । યથા તાં સર્વાવતીં પર્ષદં સાર્ધં તૈઃ સિંહાસનૈર્ દક્ષિણે પાણૌ પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય તાં પર્ષદં ધરણિતલે પ્રતિષ્ઠાપ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં સપ્તકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્યૈકાન્તે ઽસ્થાત્ ।
અથ યે તે બોધિસત્વા ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ આગતાઃ, તે ચાન્યે ચ તેભ્યઃ સિંહાસનેભ્યો ઽવતીર્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરોભિર્ વન્દિત્વૈકાન્તે પ્રત્યતિષ્ઠન્ । એવં શક્રબ્રહ્મલોકપાલા દેવપુત્રાશ્ ચ ભગવતઃ પાદૌ શિરોભિર્ વન્દિત્વૈકાન્તે પ્રત્યતિષ્ઠન્ ।
અથ સ ભગવાંસ્ તાન્ બોધિસત્વાન્ ધર્મ્યયા કથય પ્રતિસંમોદ્યૈવમ્ આહ: નિસીદત કુલપુત્રાઃ સ્વેષુ સ્વેષુ સિંહાસનેષુ ।
તે ભગવતાનુજ્ઞાતા ન્યષિદન્ ।
વ્ક્ન્ 10.3 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: દૃષ્ટં તે શારિપુત્ર એષામ્ અગ્રસત્વાનાં બોધિસત્વાનાં વિક્રીડિતમ્ ।
આહ: દૃષ્ટં ભગવન્ ।
ભગવાન્ આહ: તતઃ કા તે સંજ્ઞોત્પન્ના ।
આહ: અચિન્ત્યા સંજ્ઞા મે ભગવન્ તત્રોદપદ્યત યથા ચિન્તયિતું તુલયિતું ગણયિતું ન શક્નોમિ તાદૃશીં તેષામ્ અચિન્ત્યાં ક્રિયાં પશ્યામિ ।
વ્ક્ન્ 10.4 અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: અનાઘ્રાતપૂર્વં ભગવન્ ગન્ધમ્ આજિઘ્રામિ । કસ્યૈષ ઈદૃશો ગન્ધઃ ।
આહ: એષામ્ એવ આનન્દ બોધિસત્વાનાં સર્વરોમકૂપેભ્યો ગન્ધઃ કાયાત્ પ્રવાતિ ।
શારિપુત્રો ઽપ્ય્ આહ: અસ્માકમ્ અપ્ય્ આયુષ્મન્ન્ આનન્દ સર્વરોમકૂપેભ્ય ઈદૃશો ગન્ધઃ પ્રવાતિ ।
આહ: કુતો ઽસ્ય ગન્ધસ્ય પ્રાદુર્ભાવઃ ।

આહ: વિમલકીર્તિના લિચ્છવિના ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રાત્ સર્વગન્ધસુગન્ધાલ્ લોકધાતોર્ ભોજનમ્ આનીતમ્ । તદ્ યાવદ્ભિર્ ભુક્તં સર્વેષામ્ ઈદૃશો ગન્ધઃ કાયાત્ પ્રવાતિ ।
વ્ક્ન્ 10.5 અથાયુષ્માન્ આનન્દો વિમલકીર્તિં બોધિસત્વમ્ એવમ્ આહ: કિયચ્ચિરં પુનર્ એષ કુલપુત્ર ગન્ધો ઽનુવર્તિષ્યતે ।
આહ: યાવદ્ એતદ્ ભોજનં ન પરિણતં ભવિષ્યતિ ।
આનન્દ આહ: કિયચ્ચિરેણ પુનર્ એતદ્ ભોજનં પરિણંસ્યતિ ।
આહ: સપ્તભિઃ સપ્તાહૈઃ પરિણંસ્યતિ । ઉપરિ ચાસ્ય સપ્તાહમ્ ઓજઃ સ્ફરિષ્યતિ । ન ચાજીર્ણદોસો ભવિષ્યતિ ।
વ્ક્ન્ 10.6 યૈશ્ ચ ભદન્તાનન્દ ભિક્ષુભિર્ અનવક્રાન્તનિયામૈર્ એતદ્ ભોજનં ભુક્તં તેષામ્ અવક્રાન્તનિયામાનાં પરિણંસ્યતિ । યૈઃ પુનર્ અવક્રાન્તનિયામૈર્ ભુક્તં તેષાં નાપરિમુક્તચિત્તાનાં પરિણંસ્યતિ । યૈર્ અનુત્પાદિતબોધિચિત્તૈઃ સત્વૈઃ પરિભુક્તં તેષામ્ ઉત્પાદિતબોધિચિત્તાનામ્ પરિણંસ્યતિ । યૈર્ ઉત્પાદિતબોધિચિત્તૈર્ ભુક્તં તેષાં નાપ્રતિલબ્ધક્ષાન્તિકાનાં પરિણંસ્યતિ । યૈઃ પુનઃ પ્રતિલબ્ધક્ષાન્તિકૈર્ ભુક્તં તેષામ્ એકજાતિપ્રતિબદ્ધાનાં પરિણંસ્યતિ ।
વ્ક્ન્ 10.7 તદ્યથાપિ નામ ભદન્તાનન્દ સ્વાદુર્ નામ ભૈષજ્યમ્, તત્ તાવત્ કૌષ્ઠગતં ન પરિણમતિ યાવન્ ન સર્વગતં વિષમ્ અપગતં ભવતિ । તતઃ પશ્ચાત્ તદ્ ભૈષજ્યં પરિણમતિ । એવમ્ એવ ભદન્તાનન્દ તાવદ્ એવ તદ્ ભોજનં ન પરિણતં ભવતિ યાવત્ સર્વક્લેશવિષં ન નિર્વિષં ભવતિ । તતઃ પશ્ચાત્ તદ્ ભોજનં પરિણમતિ ।
અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: બુદ્ધકૃત્યં ભગવન્ એતદ્ ભોજનં કરોતિ ।
આહ: એવમ્ એતદ્ આનન્દ એવમ્ એતદ્ યથા વદસિ ।
વ્ક્ન્ 10.8 સન્ત્ય્ આનન્દ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ યેષુ બોધિસત્વા બુદ્ધકૃત્યં કુર્વન્તિ । સન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ યેષુ બોધિવૃક્ષો બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ । સન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ યેષુ તથાગતલક્ષણરૂપદર્શનં બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ । એવં ગગનમ્ અન્તરીક્ષં બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ । તાદૃશસ્ તેષાં સત્વાનાં વિનયો ભવતિ ।
વ્ક્ન્ 10.9 એવં સ્વપ્નપ્રતિભાસદકચન્દ્રપ્રતિશ્રુત્કામાયામરીચ્યુપમોપન્યાસાક્ષરવિભક્તિનિર્દેશાઃ સત્વાનાં બુદ્ધકૃત્યં કુર્વન્તિ । સન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ યત્રાક્ષરવિજ્ઞપ્તિર્ બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ । સન્ત્ય્ આનન્દ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ તાદૃશાનિ પરિશુદ્ધાનિ યત્રાનુદાહારતાપ્રવ્યાહારતાનિર્દેશતાનભિલાપ્યતા તેષાં સત્વાનાં બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ ।
વ્ક્ન્ 10.10 ન કશ્ચિદ્ આનન્દ ઈર્યાપથો ન કશ્ચિદ્ ઉપભોગો યો બુદ્ધાનાં ભગવતાં સત્વવિનયાય બુદ્ધકૃત્યં ન કરોતિ । યે ચેમ આનન્દ ચત્વારો મારાશ્ ચતુરાશીતિશ્ ચ ક્લેશમુખશતસહસ્રાણિ યૈઃ સત્વાઃ સંક્લિશ્યન્તે, સર્વૈસ્ તૈર્ બુદ્ધા ભગવન્તો બુદ્ધકૃત્યં કુર્વન્તિ ।
વ્ક્ન્ 10.11 ઇદમ્ આનન્દ સર્વબુદ્ધધર્મપ્રવેશં નામ ધર્મમુખં યત્ર યત્ર ધર્મમુખે પ્રવિષ્ટો બોધિસત્વઃ સર્વોદારવ્યૂહગુણસમન્વાગતેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ નાવલીયતે નાવનમતિ । સર્વોદારવ્યૂહગુણસમન્વાગતેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ન કૃષ્યતિ નોન્નમતિ । તથાગતાનાં ચ સકાશે સો ઽધિમાત્રં ગૌરવમ્ ઉત્પાદયતિ । આશ્ચર્યમ્ ઇદં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સર્વધર્મસમતાધિમુક્તાનાં સત્વપરિપાચનતયા બુદ્ધક્ષેત્રનાનાત્વદર્શનમ્ ।
વ્ક્ન્ 10.12 તદ્યથા આનન્દ ભવતિ બુદ્ધક્ષેત્રાણામ્ અપરાપરગુણનાનાત્વમ્, ન પુનઃ ખગપથસંછાદિતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રસ્યાકાશનાનાત્વમ્ । એવમ્ એવ આનન્દ ભવતિ તથાગતાનં રુપકાયનાનાત્વમ્, ન પુનસ્ તથાગતાનામ્ અસઙ્ગજ્ઞાનનાનાત્વમ્ ।
વ્ક્ન્ 10.13 સમા હ્ય્ આનન્દ સર્વબુદ્ધા રૂપેણ વર્ણેન તેજસા વપુષા લક્ષણૈઃ કુલમાહાત્મ્યેન શીલેન સમાધિના પ્રજ્ઞયા વિમુક્ત્યા વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનેન બલૈર્ વૈશારદ્યૈર્ બુદ્ધધર્મૈર્ મહામૈત્ર્યા મહાકરુણયા હિતૈષિતયેર્યયા ચર્યયા પ્રતિપદાયુઃપ્રમાણેન ધર્મદેશનયા સત્વપરિપાકેન સત્વવિમુક્ત્યા ક્ષેત્રપરિશુદ્ધ્યા સર્વબુદ્ધધર્મપરિપૂરયા । તેનોચ્યતે સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ તથાગત ઇતિ બુદ્ધ ઇતિ ।

એષામ્ આનન્દ ત્રયાણાં પદાનાં યો ઽર્થવિસ્તરપદવિભઙ્ગઃ સ ત્વયા કલ્પસ્થિતિકેનાપિ ન સુકરઃ પર્યવાપ્તુમ્ । ત્રિસાહસ્રપર્યાપન્ના અપ્ય્ આનન્દ સત્વાસ્ ત્વત્સદૃશા ભવેયુર્ અગ્રા બહુશ્રુતાનાં સ્મૃતિધારિણીપ્રતિલબ્ધાનામ્, તે ઽપિ સર્વે સત્વા આનન્દસદૃશા એષાં ત્રયાણાં પદાનામ્ અર્થવિનિશ્ચયં શ્રુતસ્મૃતિધારિણીલબ્ધાનામ્ અર્થવિનિશ્ચયનિર્દેશં કલ્પેનાપિ ન શક્નુયુઃ પર્યવાપ્તુમ્, યદ્ ઇદં સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ તથાગત ઇતિ બુદ્ધ ઇતિ । એવમ્ અપ્રમાણા હ્ય્ આનન્દ બુદ્ધબોધિઃ, એવમ્ અચિન્ત્યં તથાગતાનાં પ્રજ્ઞાપ્રતિભાનમ્ ।
વ્ક્ન્ 10.14 અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: અદ્યાગ્રેણાહં ભગવન્ ન ભૂયો ઽગ્રો બહુશ્રુતાનામ્ ઇત્ય્ આત્માનં પ્રતિજ્ઞાસ્યામિ ।
ભગવાન્ આહ: મા ત્વમ્ આનન્દ અવલીનચિત્તમ્ ઉત્પાદય । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । શ્રાવકાન્ સંધાય ત્વં મયા આનન્દ અગ્રો બહુશ્રુતાનાં નિર્દિષ્ટઃ, ન બોધિસત્વાન્ । તિષ્ઠન્ત્વ્ આનન્દ બોધિસત્વાઃ । ન તે પણ્ડિતેનાવગાહયિતવ્યાઃ । શક્યો હ્ય્ આનન્દ સર્વસાગરાણાં ગાધઃ પ્રમાતુમ્, ન ત્વ્ એવ શક્યો બોધિસત્વાનાં પ્રજ્ઞાજ્ઞાનસ્મૃતિધારણીપ્રતિભાનસ્ય ગાધઃ પ્રમાતુમ્ । ઉપેક્ષકા યૂયમ્ આનન્દ બોધિસત્વચર્યાયાં ભવથ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ય ઇમ આનન્દ વિમલકીર્તિના લિચ્છવિનૈકપૂર્વભક્તે વ્યૂહાઃ સંદર્શિતાઃ, તે સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ ઋદ્ધિપ્રાપ્તૈઃ સર્વર્દ્ધિવિકુર્વિતપ્રાતિહાર્યૈઃ કલ્પકોટીશતસહસ્રાણિ ન શક્યાઃ સંદર્શયિતુમ્ ।
વ્ક્ન્ 10.15 અથ યે તે બોધિસત્વા ભગવતો ગન્ધોત્તમકૂટસ્ય તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રાત્ સર્વગન્ધસુગન્ધાલ્ લોકધાતોર્ અગતઃ, તે સર્વે પ્રાઞ્જલીભૂત્વા તથાગતસ્ય નમસ્યન્તઃ, એવં ચ વાચમ્ અભાસન્ત: પ્રતિનિઃસૃજામો વયં ભગવન્ તાન્ મનસિકારાન્ યૈર્ અસ્માભિર્ ઇહ બુદ્ધક્ષેત્રે હીનસંજ્ઞોત્પાદિતા । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અચિન્ત્યો હિ ભગવન્ બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધવિષયઃ । ઉપાયકૌશલ્યેન સત્વપરિપાકાય યથા યથેચ્છન્તિ તથા તથા ક્ષેત્રવ્યૂહાન્ આદર્શયન્તિ । દેહિ ભગવન્ અસ્મભ્યં ધર્મપ્રાભૃતં યથા વયં તત્ર સર્વગન્ધસુગન્ધે લોકધાતૌ ગતા ભગવન્તમ્ અનુસ્મરેમ ।
વ્ક્ન્ 10.16 ભગવાન્ આહ: અસ્તિ કુલપુત્રાઃ ક્ષયાક્ષયો નામ બોધિસત્વાનાં વિમોક્ષઃ । તત્ર યુષ્માભિઃ શિક્ષિતવ્યમ્ । સ પુનઃ કતમઃ । ક્ષયમ્ ઉચ્યતે સંસ્કૃતમ્, અક્ષયમ્ અસંસ્કૃતમ્ । તદ્ બોધિસત્વેન સંસ્કૃતં ચ ન ક્ષપયિતવ્યમ્, અસંસ્કૃતે ચ ન પ્રતિષ્ઠાતવ્યમ્ ।
વ્ક્ન્ 10.17 તત્ર સંસ્કૃતસ્યાક્ષયતા, યદ્ ઇદં મહામૈત્ર્યા અચ્યવનતા, મહાકરુણાયા અનુત્સર્ગઃ, અધ્યાશયસંપ્રસ્થિતસર્વજ્ઞતાચિત્તસ્યાસંપ્રમોષઃ, સત્વપરિપાકેષ્વ્ અપરિખેદઃ, સંગ્રહવસ્તૂનામ્ અરિઞ્ચના, સદ્ધર્મપરિગ્રહાય કાયજીવિતપરિત્યાગઃ, કુશલમૂલેષ્વ્ અતૃપ્તિઃ, પરિણામનાકૌશલ્યપ્રતિષ્ઠા, ધર્મપર્યેષ્ટાવ્ અકૌશીદ્યમ્, ધર્મદેશનાસ્વ્ અનાચાર્યમુષ્ટિઃ, તથાગતદર્શનપૂજાવસ્તુન્ય્ ઔત્સુક્યમ્, સંચિન્ત્યોપપત્તિષ્વ્ અનુત્ત્રાસઃ, સંપત્તિવિપત્તિષ્વ્ અનુન્નામાવનામતા, અશિક્ષિતેષ્વ્ અપરિભવઃ, શિક્ષિતેષુ શાસ્તૃપ્રેમા, ક્લેશાકીર્ણાનાં યોનિશ ઉપસંહારઃ, વિવેકરતિષ્વ્ અતન્મયતા, આત્મસૌખ્યે ઽનધ્યવસાનમ્, પરસૌખ્યેન તન્મયતા, ધ્યાનસમાધિસમાપત્તિષ્વ્ અવીચિસંજ્ઞા, સંસાર ઉદ્યાનવિમાનસંજ્ઞા, યાચનકેષુ કલ્યાણમિત્રસંજ્ઞા, સર્વસ્વપરિત્યાગે સર્વજ્ઞતાપરિપૂરિસંજ્ઞા, દુઃશીલેષુ પરિત્રાણસંજ્ઞા, પારમિતાસુ માતાપિતૃસંજ્ઞા, બોધિપક્ષ્યેષુ ધર્મેષુ સ્વપરિવારસંજ્ઞા, અપર્યાપ્તીકૃતાઃ સર્વકુશલમૂલસંભારાઃ, સર્વબુદ્ધક્ષેત્રગુણાનાં સ્વક્ષેત્રનિષ્પાદનતા, લક્ષણાનુવ્યઞ્જનપરિપૂર્યૈ નિરર્ગડયજ્ઞયજનતા, કાયવાક્ચિત્તાલંકારતા સર્વપાપાકરણતયા, કાયવાક્પરિશુદ્ધ્યા ચિત્તપરિશુદ્ધ્યા ચાસંખ્યેયકલ્પસંસરણતા, ચિત્તશૂરતયાપ્રમાણબુદ્ધગુણશ્રવણેનાસંસીદનતા, ક્લેશશત્રુનિગ્રહાય પ્રજ્ઞાશસ્ત્રગ્રહણતા, સર્વસત્વભારોદ્વહનતાયૈ સ્કન્ધધાત્વાયતનપરિજ્ઞા, ઉત્તપ્તવીર્યતા મારસૈન્યધર્ષણાર્થમ્, નિર્માનતા ધર્મપર્યેષ્ટ્યૈ, જ્ઞાનપર્યેષ્ટિધર્મગ્રાહ્યતાયા અલ્પેચ્છસંતુષ્ટિતા, સર્વલોકપ્રિયતાયૈ સર્વલોકધર્માસંસૃષ્ટતા, લોકાનુવર્તનતાયૈ સર્વેર્યાપથાવિકોપનતા, સર્વક્રિયાસંદર્શનતાયા અભિજ્ઞોત્પાદનતા, સર્વશ્રુતધારણતાયૈ ધારણીસ્મૃતિજ્ઞાનતા, સર્વસત્વસંશયચ્છેદનતાયા ઇન્દ્રિયપરાપરજ્ઞાનતા, અસઙ્ગાધિષ્ઠાનતા ધર્મદેશનતાયૈ, અસઙ્ગપ્રતિભાનતા પ્રતિભાનપ્રાપ્તપ્રતિલમ્ભતયા, દેવમનુષ્યસંપત્ત્યનુભવતા દશકુશલકર્મપરિશુદ્ધિતયા, બ્રહ્મપથપ્રતિષ્ઠાનતા ચતુરપ્રમાણોત્પાદનતાયૈ,
બુદ્ધસ્વરપ્રતિલમ્ભતા ધર્મદેશનાધ્યેષણાનુમોદનાસાધુકારપ્રદાનેન, બુદ્ધેર્યાપથપ્રતિલમ્ભતા કાયવાઙ્મનઃસમ્યમવિશેષગામિતયા સર્વધર્માતન્મયતયા, બોધિસત્વસંઘકર્ષણતયા મહાયાનસમાદાપનતા, સર્વગુણાવિપ્રણાશતયા ચાપ્રમાદઃ । એવં હિ કુલપુત્રાઃ એતદ્ધર્માધિમુક્તો બોધિસત્વઃ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ ।
વ્ક્ન્ 10.18 કથં પુનર્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતે । યદા શૂન્યતાપરિજયં ચ કરોતિ । ન ચ શૂન્યતાં સાક્ષાત્કરોતિ । આનિમિત્તપરિજયં ચ કરોતિ । ન ચાનિમિત્તં સાક્ષાત્કરોતિ । અપ્રણિહિતપરિજયં ચ કરોતિ, ન ચાપ્રણિહિતં સાક્ષાત્કરોતિ । અનભિસંસ્કારપરિજયં ચ કરોતિ, ન ચાનભિસંસ્કારં સાક્ષાત્કરોતિ । અનિત્યમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, ન ચ કુશલમૂલૈસ્ તૃપ્યતે । દુઃખમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, સંચિન્ત્ય ચોપપદ્યતે । અનાત્મેતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, ન ચત્મતાં પરિત્યજતિ । શાન્તમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, ન ચાત્યન્તશાન્તિમ્ ઉત્પાદયતિ । વિવિક્તમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, કાયચિત્તેન ચોદ્યુજ્યતે । અનાલયમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, શુક્લધર્માલયં ચ ન વિજહાતિ । અનુપાદાનમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, ઉપાત્તં ચ સત્વાનાં ભારં વહતિ । અનાસ્રવમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, સંસારપ્રવૃત્તિં ચોપયાતિ । અપ્રચારમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, પ્રચરતિ સત્વપરિપાકાય । નૈરાત્મ્યમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, સત્વમહાકરુણાં ચ નોત્સૃજતિ । અજાતિં ચ પ્રત્યવેક્ષતે, શ્રાવકનિયામે ચ ન પતતિ । રિક્તમ્ ઇતિ ચ તુચ્છમ્ ઇતિ ચાસારકમ્ ઇતિ ચાસ્વામિકમ્ ઇતિ ચાનિકેતમ્ ઇતિ ચ પ્રત્યવેક્ષતે, અરિક્તપુણ્યશ્
ચાતુચ્છજ્ઞાનશ્ ચ પરિપૂર્ણસંકલ્પશ્ ચ સ્વયમ્ભૂજ્ઞાનાભિષિક્તશ્ ચ સ્વયમ્ભૂજ્ઞાને ચાભિયુક્તો નીતાર્થો બુદ્ધવંશે પ્રતિષ્ઠિતો ભવતિ । એવં હિ કુલપુત્રાઃ એવં ધર્માધિમુક્તો બોધિસત્વો ઽસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતે સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ ।

વ્ક્ન્ 10.19 પુણ્યસંભારાભિયુક્તત્વદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, જ્ઞનસંભારાભિયુક્તત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । મહામૈત્રીસમન્વાગતત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, મહાકરુણાસમન્વાગતત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । સત્વપરિપાચનત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, બુદ્ધધર્માભિલાષિત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । બુદ્ધલક્ષણપરિપૂરણત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, સર્વજ્ઞજ્ઞાનપરિપૂરણાર્થં સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । ઉપાયકુશલત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, પ્રજ્ઞાસુનિરીક્ષિતત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધ્યર્થમ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, બુદ્ધાધિષ્ઠાનત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । સત્વાર્થાનુભવનાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, ધર્માર્થસંદર્શનાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । કુશલમૂલસંભારત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, કુશલમૂલવાસનત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । પ્રણિધાનપરિપૂરણાર્થમ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, અપ્રણિહિતત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । આશયપરિશુદ્ધત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, અધ્યાશયપરિશુદ્ધત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । પઞ્ચાભિજ્ઞાવિક્રીડિતત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, બુદ્ધજ્ઞાનષડભિજ્ઞત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । પારમિતાસંભારપરિપૂરણાર્થમ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, અપરિપૂર્ણકાલત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । ધર્મધનસમુદાનયનત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, પ્રાદેશિકધર્માનર્થિકત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । સર્વભૈષજ્યસમુદાનયનત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, યથાર્હભૈષજ્યપ્રયોજનાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । દૃઢપ્રતિજ્ઞયા અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, પ્રતિજ્ઞોત્તારણત્વાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । ધર્મભૈષજ્યસમુદાનયનત્વાદ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, યથાપીત્વરધર્મભૈષજ્યપ્રયોજનાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । સર્વસત્વક્લેશવ્યાધિપરિજ્ઞાનામ્ અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ, સર્વવ્યાધિશમનાત્ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ । એવં હિ કુલપુત્રાઃ બોધિસત્વઃ સંસ્કૃતં ન ક્ષપયતિ, અસંસ્કૃતે ન પ્રતિતિષ્ઠતિ
। અયમ્ ઉચ્યતે ક્ષયાક્ષયો નામ બોધિસત્વાનાં વિમોક્ષઃ । તત્ર યુષ્માભિઃ સત્પુરુષાઃ યોગઃ કરણીયઃ ।
વ્ક્ન્ 10.20 અથ ખલુ તે બોધિસત્વા ઇમં નિર્દેશં શ્રુત્વા તુષ્ટા ઉદગ્ર આત્તમનસઃ પ્રમુદિતાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતા ભગવતઃ પૂજાકર્મણે તેષાં ચ બોધિસત્વાનામ્ અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય પૂજાકર્મણે સર્વમ્ ઇમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું સર્વચૂર્ણગન્ધધુપવ્યૂહૈઃ પુષ્પૈશ્ ચ જાનુમાત્રં સંછાદ્ય ભગવતશ્ ચ પર્ષન્મણ્ડલમ્ અભિકીર્તિં કૃત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરોભિર્ વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિષ્પ્રદક્ષિણીકૃત્યોદાનમ્ ઉદાનયન્ત ઇહ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽન્તર્હિતાસ્ તેન ક્ષણલવમુહૂર્તેન તત્ર સર્વગન્ધસુગન્ધે લોકધાતૌ પ્રત્યુપસ્થિતાઃ ॥ ॥
ક્ષયાક્ષયો નામ ધર્મપ્રાભૃતપરિવર્તો દશમઃ ॥
વ્ક્ન્ 11.1 અથ ખલુ ભગવાન્ વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચત્: યદા ત્વં કુલપુત્ર તથાગતસ્ય દર્શનકામો ભવસિ, તદા કથં ત્વં તથાગતં પશ્યસિ ।
એવમ્ ઉક્તે વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: યદાહં ભગવન્ તથાગતસ્ય દર્શનકામો ભવામિ, તદા તથાગતમ્ અપશ્યનયા પશ્યામિ । પૂર્વાન્તતો ઽજાતમ્ અપરાન્તતો ઽસંક્રાન્તં પ્રત્યુત્પન્ને ઽધ્વન્ય્ અસંસ્થિતં પશ્યામિ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । રૂપતથતાસ્વભાવમ્ અરૂપમ્, વેદનાતથતાસ્વભાવમ્ અવેદનામ્, સંજ્ઞાતથતાસ્વભાવમ્ અસંજ્ઞમ્, સંસ્કારતથતાસ્વભાવમ્ અસંસ્કારમ્, વિજ્ઞાનતથતાસ્વભાવમ્ અવિજ્ઞાનમ્, ચતુર્ધાત્વસંપ્રાપ્તમ્ આકાશધાતુસમમ્, ષડાયતનાનુત્પન્નં ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તં શ્રોત્રપથસમતિક્રાન્તં ઘ્રાણપથસમતિક્રાન્તં જિહ્વાપથસમતિક્રાન્તં કાયપથસમતિક્રાન્તં મનઃપથસમતિક્રાન્તમ્, ત્રૈધાતુકાસંસૃષ્ટમ્, ત્રિમલાપગતમ્, ત્રિવિમોક્ષાનુગતમ્, ત્રિવિદ્યાનુપ્રાપ્તમ્, અપ્રાપ્તં સંપ્રાપ્તમ્, સર્વધર્મેષ્વ્ અસઙ્ગકોટીગતં ભૂતકોટ્યકોટિકમ્, તથતાપ્રતિષ્ઠિતં તદન્યોન્યવિસંયુક્તમ્, ન હેતુજનિતં ન પ્રત્યયાધીનમ્, ન વિલક્ષણં ન સલક્ષણમ્, નૈકલક્ષણં ન નાનાલક્ષણમ્ ।
ન લક્ષ્યતે ન સંલક્ષ્યતે ન વિલક્ષ્યતે, નાર્વાઙ્ ન પારે ન મધ્યે, નેહ ન તત્ર, નેતો નાન્યતઃ, ન જ્ઞાનવિજ્ઞેયો ન વિજ્ઞાનપ્રતિષ્ઠિતઃ, અતમો ઽપ્રકાશઃ, અનામાનિમિત્તમ્, ન દુર્બલો ન બલવાન્, ન દેશસ્થો ન પ્રદેશસ્થઃ, ન શુભો નાશુભઃ, ન સંસ્કૃતો નાસંસ્કૃતઃ ।
નાપિ કેનચિદ્ અર્થેન વચનીયઃ, ન દાનતો ન માત્સર્યતઃ, ન શીલતો ન દૌઃશીલ્યતઃ, ન ક્ષાન્તિતો ન વ્યાપાદતઃ, ન વીર્યતો ન કૌશીદ્યતઃ, ન ધ્યાનતો ન વિક્ષેપતઃ, ન પ્રજ્ઞાતો ન દૌઃપ્રજ્ઞ્યતઃ, ન વચનીયો નાવચનીયઃ, ન સત્યતો ન મૃષાતઃ, ન નૈર્યાણિકતો નાનૈર્યાણિકતઃ ।
ન ગમાનીયો નાગમનીયઃ, સર્વરુતવ્યાહારસમુચ્છિન્નઃ, ન ક્ષેત્રભૂતો નાક્ષેત્રભૂતઃ, ન દક્ષિણાર્હો ન દક્ષિણાશોધયિતા, અગ્રાહ્યઃ, અપરામૃષ્ટઃ, અનિકેતઃ, અસંસ્કૃતઃ, સંખ્યાપગતઃ, સમતયા સમઃ, ધર્મતયા તુલ્યઃ, અતુલ્યવીર્યઃ, તુલનાસમતિક્રાન્તઃ, ન ક્રાન્તો ન ચાક્રાન્તઃ, ન સમતિક્રાન્તઃ, ન દૃષ્ટશ્રુતપરિજ્ઞાતઃ, સર્વગ્રન્થિવિગતઃ, સર્વજ્ઞજ્ઞાનસમતાપ્રાપ્તઃ, સર્વસત્વસમઃ, સર્વધર્મનિર્વિશેષપ્રાપ્તઃ, સર્વતો ઽનવદ્યઃ, નિષ્કિંચનઃ, નિષ્કષાયઃ, નિષ્કલઃ, નિર્વિકલ્પઃ, અકૃતઃ, અજાતઃ, અનુત્પન્નઃ, અભૂતઃ, અસંભૂતઃ, ન ભવિષ્યતિ, નિર્ભયઃ, નિષ્ક્લેશઃ, નિઃશોકઃ, નિષ્પ્રીતિકઃ, નીરૂર્મિકઃ, સર્વવ્યવહારનિર્દેશૈર્ અવચનીયઃ ।
ઈદૃશો ભગવન્ તથાગતસ્ય કાયઃ । સ તથૈવ દ્રષ્ટવ્યઃ । ય એવં પશ્યન્તિ, તે સમ્યક્ પશ્યન્તિ । યે ત્વ્ અન્યથા પશ્યન્તિ, તે મિથ્યા પશ્યન્તિ ।
વ્ક્ન્ 11.2 અથાયુષ્માઞ્ શારિપુત્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કતમસ્માદ્ ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રાચ્ ચ્યુતૌ વિમલકીર્તિઃ કુલપુત્ર ઇદં બુદ્ધક્ષેત્રમ્ આગતઃ ।
ભગવાન્ આહ: એતમ્ એવ ત્વં શારિપુત્ર સત્પુરુષં પરિપૃચ્છ ઃ કુતસ્ ત્વં ચ્યુત્વેહોપપન્ન ઇતિ ।
અથાયુષ્માઞ્ શારિપુત્રો વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચત્: કુતસ્ ત્વં કુલપુત્ર ચ્યુત્યેહોપપન્નઃ ।
વિમલકીર્તિર્ આહ: યઃ સ્થવિરેણ ધર્મઃ સાક્ષાત્કૃતઃ, કચ્ચિત્ તસ્ય ધર્મસ્ય ચ્યુતિર્ ઉપપત્તિર્ વા ।
આહ: ન તસ્ય ધર્મસ્ય કાચિચ્ ચ્યુતિર્ ઉપપત્તિર્ વા ।
આહ: એવમ્ અચ્યુતિકાનામ્ અનુત્પત્તિકાનાં ભદન્તશારિપુત્ર સર્વધર્માણાં કુતસ્ તવૈવં ભવતિ ઃ કુતસ્ ત્વં ચ્યુત્વેહોપપન્ન ઇતિ । યં ભદન્તશારિપુત્ર નિર્મિતાં સ્ત્રિયં પુરુષં વા પૃચ્છેઃ ઃ કુતસ્ ત્વં ચ્યુત્વેહોપપન્ન ઇતિ । સ કિં વ્યાકુર્યાત્ ।
આહ: ન કુલપુત્ર નિર્મિતસ્ય ચ્યુતિર્ નોપપત્તિઃ, સ કિં વ્યાકરિષ્યતિ ।
આહ: નનુ ભદન્તશારિપુત્ર નિર્મિતસ્વભાવાઃ સર્વધર્માસ્ તથાગતેન નિર્દિષ્ટાઃ ।
આહ: એવમ્ એતત્ કુલપુત્ર ।

આહ: નિર્મિતસ્વભાવેષુ ભદન્તશારિપુત્ર સર્વધર્મેષુ ઃ કુતસ્ ત્વં ચ્યુત્વેહોપપન્ન ઇતિ । ચ્યુતિર્ ઇતિ ભદન્તશારિપુત્ર અભિસંસ્કારક્ષનૈઅક્ષણપદમ્ એતત્ । ઉપપત્તિર્ ઇત્ય્ અભિસંસ્કારપ્રબન્ધ એષઃ । તત્ર બોધિસત્વશ્ ચ્યવતે, ન કુશલમૂલાભિસંસ્કારં ક્ષપયતિ । ઉપપદ્યતે ચ, ન ચાકુશલં પ્રબધ્નાતિ ।
વ્ક્ન્ 11.3 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: અક્ષોભ્યસ્ય શારિપુત્ર તથાગતસ્ય સકાશાદ્ આગત એષ કુલપુત્રો ઽભિરત્યા ઇઓકધાતોઃ ।
આહ: આશ્ચર્યં ભગવન્ યદ્ એષ સત્પુરુષસ્ તાવત્પરિશુદ્ધાદ્ બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ આગત્યેહૈવં બહુદોષદુષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽભિરમતે ।
વિમલકીર્તિર્ આહ: તત્ કિં મન્યસે ભદન્તશારિપુત્ર અપિ નુ સૂર્યરશ્મયો ઽન્ધકારેણ સાર્ધં રમન્તે ।
આહ: નો હીદં કુલપુત્ર, ન તયોર્ યોગો ઽસ્તિ । સહોદ્ગતે હિ સૂર્યમણ્ડલે સર્વં તમો ઽપયાન્તિ ।
આહ: કિં કારણં પુનઃ સૂર્યો જમ્બૂદ્વીપ ઉદયતે ।
આહ: યાવદ્ એવાવભાસકરણાય તમોઽપઘાતય ચ ।
આહ: એવમ્ એવ શારિપુત્ર સંચિન્ત્ય બોધિસત્વા અપરિશુદ્ધેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપદ્યન્તે સત્વાનાં પરિશોધનાય । ન ચ ક્લેશૈઃ સાર્ધં સંવસન્તિ, ક્લેશાન્ધકારં ચ વિધમન્તિ સર્વસત્વાનામ્ ।
વ્ક્ન્ 11.4 અથ સા સર્વા પર્ષત્ પરિતૃષિતાભુત્: પશ્યેમ વયં તમ્ અભિરતિં લોકધાતું તં ચાક્ષોભ્યં તથાગતં તાંશ્ ચ બોધિસત્વાંસ્ તાંશ્ ચ મહાશ્રાવકાન્ ।
અથ ભગવાંસ્ તસ્યાઃ સર્વસ્યાઃ પર્ષદશ્ ચેતસ ચેતઃપરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય વિમલકીર્તિં લિચ્છવિમ્ એતદ્ અવોચત્: દર્શય કુલપુત્ર અસ્યાઃ પર્ષદસ્ તામ્ અભિરતિં લોકધાતું તં ચાક્ષોભ્યં તથાગતમ્ । દ્રષ્ટુકમેયમ્ પર્સત્ ।
અથ વિમલકીર્તેર્ લિચ્છવેર્ એતદ્ અભવત્: યન્ ન્વ્ અહમ્ ઇતશ્ ચાસનાન્ નોત્તિષ્ઠેયમ્ । તાં ચાભિરતિં લોકધાતુમ્ અનેકબોધિસત્વશતસહસ્રાં દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરાધ્યુષિતાં સચક્રવાડપરિખાં સનદીતડાગોત્સસરઃસમુદ્રપરિખાં સસુમેરુગિરિકૂટપર્વતાં સચન્દ્રસૂર્યજ્યોતિષાં સદેવનાગયક્ષગન્ધર્વભવનાં સબ્રહ્મભવનપારિસદ્યાં સગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રમનુષ્યાં સસ્ત્ર્યાગારાં સબોધિસત્વસશ્રાવકપર્ષદમ્, અક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્ય બોધિવૃક્ષમ્, અક્ષોભ્યં ચ તથાગતં સાગરોપમાયાં મહાપર્ષદિ નિષણ્ણં ધર્મં દેશયમાનમ્, અપિ તાનિ પદ્માનિ યાનિ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધકૃત્યં કુર્વન્તિ સત્વાનામ્, અપિ તાનિ ત્રીણિ રત્નમયાનિ સોપાનાનિ યાનિ જમ્બૂદ્વીપમ્ ઉપાદાય ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનમ્ અભ્યુદ્ગતાનિ યૈઃ સોપાનૈર્ દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશતો જમ્બૂદ્વીપમ્ અવતરન્ત્ય્ અક્ષોભ્યં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાયૈ પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય જામ્બુદ્વીપકાશ્ ચ મનુષ્યાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનમ્ અભિરોહન્તિ દેવાંસ્ ત્રયસ્ત્રિંશતો દર્શનાય । એવમ્ અપ્રમાણગુણસમુદિતાં તામ્ અભિરતિં લોકધાતુમ્ અપ્સ્કન્ધમ્ ઉપાદાય યાવદ્ અકનિષ્ઠભવનં ભાર્ગવચક્રમ્ ઇવ પરિચ્છિદ્ય દક્ષિણેન પાણિના પુષ્પદામમ્ ઇવાદાયેમાં લોકધાતું પ્રવેશયેયમ્ । પ્રવેશ્ય ચાસ્યાઃ સર્વસ્યાઃ પર્ષદો દર્શયેયમ્ ।
વ્ક્ન્ 11.5 અથ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિસ્ તસ્યાં વેલાયાં તથારૂપં સમાધિમ્ સમાપન્નઃ, તાદૃશં ચર્દ્ધ્યભિસંસ્કારમ્ અભિસંસ્કૃતવાન્ યસ્ તમ્ અભિરતિં લોકધતું પરિચ્છિદ્ય દક્ષિણેન પાનિના ગૃહીત્વેમં સહં લોકધાતું પ્રવેશયતિ સ્મ ।

વ્ક્ન્ 11.6 તત્ર યે દિવ્યચક્ષુષો ઽભિજ્ઞાપ્રતિલબ્ધાઃ શ્રાવકા બોધિસત્વા દેવમનુષ્યાશ્ ચ, તે મહાન્તમ્ ઉત્ક્રોશમ્ ઉત્ક્રોશન્તિ સ્મ: ક્ન્યામહે ભગવન્ ક્રિયામહે સુગત । ત્રાય ચ તથાગત ઇતિ ।
તાન્ ભગવાન્ વિનયનાર્થમ્ એવમ્ આહ: ન મમાત્ર વૃષભિતા વિમલકીર્તિના બોધિસત્વેન ક્રિયમાણાનામ્ ।
તત્ર યે પુનર્ અન્યે દેવમનુષ્યાઃ, તે ન જાનન્તિ ન પશ્યન્તિ ઃ કુતો વયં ક્રિયામહ ઇતિ । ન હ્ય્ અભિરત્યા લોકધાતોર્ ઇમં સહં લોકધાતું પ્રવેશિતાયા ઊનત્વં ન પૂર્ણત્વમ્ અભૂત્ । ન ચાસ્ય લોકધાતોર્ ઉત્પીડો ન સંબાધઃ । નાપ્ય્ અભિરત્યા લોકધાતોર્ ઊનભાવઃ । યથા પૂર્વં તથા પશ્ચાત્ સંદૃશ્યતે ।
વ્ક્ન્ 11.7 અથ ભગવાઞ્ શાક્યમુનિસ્ તાં સર્વાં પર્ષદમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: પશ્યત માર્ષાઃ અભિરતિં લોકધાતુમ્ અક્ષોભ્યં ચ તથાગતમ્ એતાંશ્ ચ ક્ષેત્રવ્યૂહાઞ્ શ્રાવકવ્યૂહાન્ બોધિસત્વવ્યૂહાંશ્ ચ ।
ત આહુઃ: પશ્યામો ભગવન્ ઇતિ ।
આહ: ઈદૃશં માર્સાઃ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગ્રહીતુકામેન બોધિસત્વેનાક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્ય બોધિસત્વચર્યાયામ્ અનુશિક્ષિતવ્યમ્ ।
અસ્મિન્ પુનર્ અભિરતિલોકધાતુસંદર્શનર્દ્ધિપ્રાતિહાર્યે ઽક્ષોભ્યસ્ય ચ તથાગતસ્ય સંદર્શને ઽસ્મિન્ સહે લોકધાતૌ ચતુર્દશાનામ્ અયુતાનાં દેવમાનુષિકાયાઃ પ્રજાયા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પન્નાનિ । સર્વૈશ્ ચાભિરત્યાં લોકધાતૌ પ્રણિધાનમ્ ઉત્પાદિતમ્ ઉપપત્તયે । તે સર્વે ભગવતા વ્યાકૃતા અભિરત્યાં લોકધાતાવ્ ઉપપત્તયે । ઇતિ હિ વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ યાવાન્ ઇહ સહે લોકધાતૌ સત્વપરિપાકઃ કર્તવ્યસ્ તં સર્વં કૃત્વા પુનર્ એવ તામ્ અભિરતિં લોકધાતું યથસ્થાને સ્થાપયમાસ ।
વ્ક્ન્ 11.8 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: દૃષ્ટા તે શારિપુત્ર અભિરતિર્ લોકધાતુઃ સ ચાક્ષોભ્યસ્ તથગતઃ ।
આહ: દૃષ્ટા મે ભગવન્ । સર્વસત્વાનાં તાદૃશા બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહા ભવન્તુ । સર્વસત્વાશ્ ચેદૃશ્યર્દ્ધ્યા સમન્વાગતા ભવન્તાં યાદૃશ્યા વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિઃ કુલપુત્રઃ । એભિર્ અપિ ચ સુલબ્ધા લાભાઃ । યે વયમ્ ઈદૃશાન્ સત્પુરુષાન્ લભામહે દર્શનાય । તેષમ્ અપિ સત્વાનાં સુલબ્ધા લાભા ભવિષ્યન્તિ, ય એતર્હિ તથાગતસ્ય તિષ્ઠતો વા પરિનિર્વૃતસ્ય વેમં ધર્મપર્યાયમ્ અન્તશઃ શ્રોષ્યન્તિ । કઃ પુનર્ વાદઃ, યે શ્રુત્વાધિમોક્ષ્યન્તે પ્રત્યેષ્યન્ત્ય્ ઉદ્ગ્રહીષ્યન્તિ ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ પર્યવાપ્સ્યન્ત્ય્ અધિમોક્ષ્યન્તિ પ્રવર્તયિષ્યન્તિ પરેભ્યશ્ ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિષ્યન્તિ ભાવનાયોગમ્ અનુયુક્તાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ ।
વ્ક્ન્ 11.9 તે ધર્મરત્નનિધાનપ્રાપ્તા ભવિષ્યન્તિ, યેષામ્ અયં ધર્મપર્યાયો હસ્તગતો ભવિષ્યતિ । તથાગતસહાયાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયં સ્વાધ્યાસ્યન્તે । ધર્મસંરક્ષકાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ, ય એતદ્ધર્માધિમુક્તાનામ્ ઉપસ્થાનપરિચર્યાં કરિષ્યન્તિ । ગૃહગતસ્ તેષાં તથાગતો ભવિષ્યતિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયં સુલિખિતં કૃત્વા ધારયિષ્યન્તિ સત્કરિષ્યન્તિ । સર્વપુણ્યપરિગૃહીતાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયમ્ અનુમોદિષ્યન્તે । મહાધર્મયજ્ઞં તે યજિષ્યન્તિ, ય ઇતો ધર્મપર્યાયાદ્ અન્તશશ્ ચતુષ્પદિકામ્ અપિ ગાથાં સંવરમ્ અપિ પરેભ્યો વિસ્તરેણ દેશયિષ્યન્તિ । તદ્ એવ તેષાં ભગવન્ વ્યાકરણં યેષામ્ ઇહ ધર્મપર્યાયે ક્ષાન્તી રુચિર્ મતિઃ પ્રેક્ષા દૃષ્ટિર્ અધિમુક્તિર્ મુક્તિશ્ ચ ભવિષ્યતિ ॥ ॥
અભિરતિલોકધાત્વાનયનાક્ષોભ્યતથાગતદર્શનપરિવર્ત એકાદશઃ ॥
વ્ક્ન્ 12.1 અથ ખલુ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: બહુનિ મે ભગવન્ તથાગતસ્યાન્તિકાન્ મઞ્જુશ્રિયશ્ ચ કુમારભૂતસ્યાન્તિકાદ્ ધર્મપર્યાયશતસહસ્રાણિ શ્રુતાનિ । ન ચ મે જાત્વ્ એવમ્ અચિન્ત્યવિમોક્ષવિકુર્વિતધર્મનયપ્રવેશશ્રુતપૂર્વો યાદૃશ ઇહ ધર્મપર્યાયે નિર્દિષ્ટઃ ।
વ્ક્ન્ 12.2 નિઃસંશયં તે સત્વા એવં ધર્મભાજના ભવિષ્યન્તિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયમ્ ઉદ્ગ્રહીષ્યન્તિ ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ પર્યવાપ્સ્યન્તિ । કઃ પુનર્ વાદઃ । યે ભાવનાયોગમ્ અનુયુક્તા ભવિષ્યન્તિ, પિથિતાસ્ તેષાં સર્વાપાયાઃ, અનાવૃતાસ્ તેષાં સર્વે સુગતિપથાઃ, દૃષ્ટાસ્ તે સર્વબુદ્ધૈઃ, નિહતાસ્ તૈઃ સર્વપરપ્રવાદિનઃ, પરાજિતાસ્ તૈઃ સર્વમારાઃ, વિશોધિતાસ્ તૈર્ બોધિમાર્ગાઃ, પ્રતિષ્ઠિતાસ્ તે બોધિમણ્ડે, તથાગતગતિસમવસરણાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ ।
વ્ક્ન્ 12.3 ય ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયિષ્યન્તિ, અહમ્ અપિ ભગવન્ તેષાં કુલપુત્રાણામ્ ઉપસ્થાનપરિચર્યાં કરિષ્યામિ સાર્ધં સર્વપરિવારેણ । યત્ર ચ ગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીષ્વ્ અયં ધર્મપર્યાયઃ પ્રચરિષ્યતિ દેશયિષ્યતિ સંપ્રકાશયિષ્યતિ, તત્રાહં સપરિવારો ધર્મશ્રવણાયોપસંક્રામિષ્યામિ । અપ્રસન્નાનાં ચ કુલપુત્રાણાં પ્રસાદમ્ ઉત્પાદયિષ્યામિ, પ્રસન્નાનાં ચ ધાર્મિકિં રક્ષાવરણગુપ્તિં કરિષ્યામિ ।
વ્ક્ન્ 12.4 એવમ્ ઉક્તે ભગવાઞ્ શક્રં દેવાનામ્ ઇન્દ્રમ્ એતદ્ અવોચત્: સાધુ સાધુ દેવાનમ્ ઇન્દ્ર, સુભાષિતં તે ઽનુમોદતે તથાગતઃ । યા દેવાનામ્ ઇન્દ્ર અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બોધિર્ ઇહ ધર્મપર્યાય ઉદ્દિષ્ટા । તસ્માદ્ ઇહ દેવેન્દ્ર અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાસ્ તેન કુલપુત્રેણ વ કુલદુહિત્રા વા બુદ્ધા ભગવન્તઃ પૂજિતા ભવિષ્યન્તિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયમ્ ઉદ્ગ્રહીષ્યત્ય્ અન્તશઃ પુસ્તકલિખિતમ્ અપિ કરિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ લિખિષ્યતિ પર્યવાપ્સ્યતિ ।
વ્ક્ન્ 12.5 યશ્ ચ પુનર્ દેવેન્દ્ર કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વેમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું તથાગતપૂર્ણં તદ્યથાપિ નામેક્ષુવનં વા નડવનં વા વેણુવનં વા તિલવનં વૈવં શાલિવનં વા પ્રતિપૂર્ણં કલ્પં વા કલ્પાવશેષં વા સત્કુર્યાદ્ ગુરુકુર્યાન્ માનયેત્ પૂજયેત્ તાંસ્ તથાગતાન્ સર્વપૂજાભિઃ સર્વસુખોપધાનૈઃ, પરિનિર્વૃતાનાં ચ તેષાં તથાગતાનામ્ એકૈકસ્ય તથાગતસ્ય પૂજાકર્મણ એકઘનસ્યાવિકોપિતસ્ય શરીરસ્ય સર્વરત્નમયં સ્તૂપં પ્રતિષ્ઠાપયેચ્ ચતુર્મહાદ્વીપિકલોકધાતુપ્રમાણં યાવદ્ બ્રહ્મલોકમ્ ઉચ્ચૈસ્ત્વેન યષ્ટિચ્છત્રપતાકાભિર્ ઉદ્વિદ્ધોપશોભિતમ્ એવં સર્વતથાગતાનાં પ્રત્યેકં સ્તૂપં કારયેત્, સ ચ તત્ર કલ્પં વા કલ્પાવશેષં વા પૂજાં કુર્યાત્ સર્વપુષ્પૈઃ સર્વગન્ધૈઃ સર્વધ્વજપતાકાભિઃ સર્વતૂર્યતાડાવચરસંપ્રવાદિતેન પૂજાં કુર્યાત્, તત્ કિં મન્યસે દેવાનામ્ ઇન્દ્ર અપિ નુ સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા તતો નિદાનં બહુ પુણ્યં પ્રસુનુયાત્ ।
આહ: બહુ ભગવન્ બહુ સુગત, નાસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ય શક્યઃ પર્યન્તો ઽધિગન્તું કલ્પકોટીશતસહસ્રૈર્ અપિ ।
વ્ક્ન્ 12.6 ભગવાન્ આહ: આરોચયામિ તે દેવાનામ્ ઇન્દ્ર, પ્રતિવેદય । અતઃ સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા બહુતરં પુણ્યં પ્રસુનુયાત્, ય ઇમમ્ અચિન્ત્યવિમોક્ષનિર્દેશં ધર્મપર્યાયમ્ ઉદ્ગૃહ્ણીયાદ્ ધારયેદ્ વાચયેત્ પર્યવાપ્નુયાત્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ધર્મનિર્જાતા હિ દેવેન્દ્ર બુદ્ધાનાં ભગવતાં બોધિઃ, સા ધર્મેણૈવ શક્યા પૂજયિતુમ્, નામિષેણ । તદ્ અનેનાપિ તે દેવેન્દ્ર પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યમ્ ।

વ્ક્ન્ 12.7 ભૂતપૂર્વં દેવાનામ્ ઇન્દ્ર અતીતે ઽધ્વન્ય્ અસંખ્યેયે કલ્પે ઽસંખ્યેયતરે વિપુલે ઽપ્રમાણે ઽચિન્ત્યે યદ્ આસીત્ તેન કાલેન તેન સમયેન ભૈસજ્યરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્ મહાવ્યૂહે લોકધાતૌ વિશોધને કલ્પે । તસ્ય ખલુ પુનર્ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર ભૈષજ્યરાજસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય વિંશતિર્ અન્તરકલ્પ આયુઃપ્રમાણમ્ અભૂત્ । ષટ્ત્રિંશચ્ ચાસ્ય કોટીનિયુતાનિ શ્રાવકાનાં સંઘો ઽભૂત્ । દ્વાદશકોટ્યો બોધિસત્વાનાં સંઘો ઽભૂત્ । તેન ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર કાલેન તેન સમયેન રત્નચ્છત્રો નામ રાજાભૂચ્ ચક્રવર્તી સપ્તરત્નસમન્વાગતશ્ ચતુર્દ્વીપેશ્વરઃ । પરિપૂર્ણં ચાસ્ય પુત્રસહસ્રમ્ અભૂચ્ છૂરાણાં વરાઙ્ગરૂપિણાં પરસૈન્યપ્રમર્દકાનામ્ ।
વ્ક્ન્ 12.8 તેન ખલુ પુનઃ સમયેન રાજ્ઞા રત્નચ્છત્રેણ સ ભગવાન્ ભૈષજ્યરાજસ્ તથાગતઃ પઞ્ચાન્તરકલ્પાન્ સત્કૃતઃ સપરિવારઃ સર્વસુખોપધાનેન । ઇતિ હિ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર તેષાં પઞ્ચાનામ્ અન્તરકલ્પાનામ્ અત્યયેન સ રાજા રત્નચ્છત્રસ્ તત્ પુત્રસહસ્રમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: યત્ ખલુ માર્ષાઃ જાનીત, કૃતા મયા તથાગતસ્ય પૂજા, યૂયમ્ ઇદાનીં તથાગતસ્ય પૂજાં કુરુત । ઇતિ હિ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર તે રાજકુમારાઃ પિતૂ રાજ્ઞો રત્નચ્છત્રસ્ય ઃ સાધ્વ્ ઇતિ પ્રતિશ્રુત્ય સર્વે સહિતાઃ સમગ્રા અપરાન્ પઞ્ચાન્તરકલ્પાંસ્ તં ભગવન્તં ભૈષજ્યરાજં તથાગતં સત્કુર્વન્તિ સર્વસુખોપધાનૈઃ ।
વ્ક્ન્ 12.9 તતશ્ ચૈકો રાજકુમારઃ સોમચ્છત્રો નામ । તસ્યૈકાકિનો રહોગતસ્યૈતદ્ અભૂત્: અસ્તિ ત્વ્ અસ્યાઃ પુજાયા અન્યોદારતા વિશિષ્ટતરા પૂજેતિ ।
તસ્યાન્તરીક્ષાદ્ દેવતા બુદ્ધાધિષ્ઠાનેનૈવમ્ આહ: ધર્મપૂજા સત્પુરુષ સર્વપૂજાભ્યો વિશિષ્યતે ।
સ એવમ્ આહ: કતમા પુનઃ સા ધર્મપૂજેતિ ।
દેવતાહ: એતમ્ એવ ત્વં સત્પુરુષ તથાગતં ભૈષજ્યરાજમ્ ઉપસંક્રમ્ય પરિપૃચ્છ ઃ કતમા સા ધર્મપૂજેતિ । સ તે ભગવાન્ વ્યાકરિષ્યતિ ।
અથ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર સ સોમચ્છત્રો રાજકુમારો યેન ભગવાન્ ભૈષજ્યરાજસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્ । એકાન્તસ્થિતશ્ ચ સોમચ્છત્રો રાજકુમારસ્ તં ભગવન્તં ભૈષજ્યરાજં તથાગતમ્ એતદ્ અવોચત્: ધર્મપૂજા ધર્મપૂજેતિ ભગવન્ ઉચ્યતે । કતમા સા ધર્મપૂજેતિ ।
વ્ક્ન્ 12.10 સ ભગવાન્ આહ: ધર્મપૂજા કુલપુત્ર યા તથાગતભાષિતાનાં સૂત્રાન્તાનાં ગમ્ભીરાણાં ગમ્ભીરાવભાસાનાં સર્વલોકપ્રત્યનીકાનાં દુરવગાહાનાં દુર્દૃશાનાં દુરનુબોધાનાં સૂક્ષ્માણાં નિપુણાનાં નિરુપલમ્ભાનામ્ બોધિસત્વપિટકાન્તર્ગતાનાં ધારણીસૂત્રાન્તરાજમુદ્રામુદ્રિતાનામ્ અવિવર્તચક્રસૂચકાનામ્ ષટ્પારમિતાનિર્જાતાનાં સંગૃહીતગ્રહાણાં બોધિપક્ષ્યધર્માનુગતાનાં । બોધ્યઙ્ગાહારાણાં સત્વમહાકરુણાવતારાણાં મહામૈત્રીનિર્દેશાનાં મારદૃષ્ટિગતવિગતાનાં પ્રતીત્યસમુત્પાદનિર્દિષ્ટાનામ્
વ્ક્ન્ 12.11 નિરાત્મનિઃસત્વનિર્જીવનિષ્પુદ્ગલાનાં શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતાનભિસંસ્કારાણાં બોધિમણ્ડાહારકાણાં ધર્મચક્રપ્રવર્તકાનાં દેવનાગયક્ષગન્ધર્વસંસ્તુતપ્રશસ્તાનાં સદ્ધર્મવંશાનુપચ્છેર્ત્તૄણાં ધર્મગઞ્જસંધારકાનાં ધર્માગ્રપૂજાવતીર્ણાનાં સર્વાર્યજનપરિગૃહીતાનાં સર્વબોધિસત્વચર્યાપ્રશાસકાનાં ભૂતાર્થધર્મપ્રતિસંચિતાવતારાણાં ધર્મોદ્દાનાનિત્યદુઃખાનાત્મશાન્તનિર્જાતાનાં દુઃશીલૌજોઘટ્ટકાનાં સર્વપરપ્રવાદિકુદૃષ્ટ્યુપલમ્ભાભિનિવિષ્ટત્રાસકરાણાં સર્વબુદ્ધપ્રશસ્તાનાં સંસારવિપક્ષાણાં નિર્વાણસુખસંદર્શકાનામ્ । એવંરૂપાણાં સૂત્રાન્તાનાં યા દેશના સંપ્રકાશના ધારણા પ્રત્યવેક્ષણા સદ્ધર્મસંગ્રહઃ, ઇયમ્ ઉચ્યતે ધર્મપૂજેતિ ।
વ્ક્ન્ 12.12 પુનર્ અપરં કુલપુત્ર ધર્મપૂજા યા ધાર્મેષુ ધર્મનિધ્યપ્તિઃ, ધર્મપ્રતિપત્તિઃ, પ્રતીત્યસમુત્પાદાનુલોમતા, સર્વાન્તદૃષ્ટિવિગમઃ, અજાતાનુત્પાદક્ષાન્તિઃ, નૈરાત્મ્યનિઃસત્વતાવતારઃ, હેતુપ્રત્યયાવિરોધઃ, અવિગ્રહઃ, અવિવાદઃ, અમમત્વમ્, મમકારવિગમઃ, અર્થપ્રતિશરણતા ન વ્યઞ્જનપ્રતિશરણતા, જ્ઞનપ્રતિશરણતા ન વિજ્ઞનપ્રતિશરણતા, નીતાર્થસૂત્રાન્તપ્રતિશરણતા ન નેયાર્થસંવૃત્યભિનિવેશઃ, ધર્મતાપ્રતિશરણતા ન પુદ્ગલદૃષ્ટ્યુપલમ્ભો ન ગ્રાહ્યાભિનિવિષ્ટતા, યથાવદ્ધર્માનુગમઃ, અનાલયપ્રવેશઃ, આલયસમુદ્ઘાતઃ, અવિદ્યાવ્યુપશમો યાવજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસવ્યુપશમઃ । એવં ચ દ્વાદશાઙ્ગં પ્રતીત્યસમુત્પાદમ્ અવેક્ષ્યતે, અક્ષયાભિનિર્હારેણ ચાભિનિર્હરતિ, સત્વાવેક્ષયા ચ દૃષ્ટિનિરપેક્ષઃ । ઇયમ્ અપિ કુલપુત્ર ઉચ્યતે ઽનુત્તરા ધર્મપૂજેતિ ।
વ્ક્ન્ 12.13 ઇતિ હિ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર સ સોમચ્છત્રો રાજકુમારસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યરાજસ્ય તથાગતસ્યાન્તિકાદ્ ઇમાં ધર્મપૂજાં શ્રુત્વાનુલોમિકીં ધર્મક્ષાન્તિં પ્રતિલભતે સ્મ । યથાપ્રાવૃતૈશ્ ચ વસ્ત્રાભરણૈસ્ તં ભગવન્તં છાદયતિ, એવં વાચમ્ અભાષત્: અહં ભગવન્ ઉત્સહે તથાગતસ્ય સદ્ધર્મપરિગ્રહાય સદ્ધર્મપૂજાકરણતાયૈ સદ્ધર્મં પરિરક્ષિતુમ્ । તસ્ય મે ભગવાંસ્ તથાધિષ્ઠાનં કરોતુ । યથાહં નિહતમારપ્રત્યર્થિકો ભગવતઃ સદ્ધર્મં પરિગૃહ્નીયામ્ ।
તસ્ય સ તથાગતો ઽધ્યાશયં વિદિત્વા વ્યાકૃતવાન્ પશ્ચિમે કાલે સદ્ધર્મનગરપાલરક્ષાયૈ ।
વ્ક્ન્ 12.14 સ ખલુ પુનર્ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર સોમચ્છત્રો રાજકુમારસ્ તસ્ય તથાગતસ્ય તિષ્ઠત એવ શ્રદ્ધયાગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ સન્ન્ આરબ્ધવીર્યો વિહરતિ સ્મ કુશલેષુ ધર્મેષુ । તેનારબ્ધવીર્યેણ કુશલધર્મપ્રતિષ્ઠિતેન ન ચિરાત્ પઞ્ચાભિજ્ઞા ઉત્પાદિતાઃ । ગતિંગતશ્ ચ ધારણીનામ્ અભૂદ્ અનાચ્છેદ્યપ્રતિભાનઃ । સ તસ્ય ભગવતઃ પરિનિર્વૃતસ્યાભિજ્ઞાધારણીબલેન પરિપૂર્ણાન્ દશાન્તરકલ્પાંસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યરાજસ્ય તથાગતસ્ય પ્રવૃત્તં ધર્મચક્રમ્ અનુવર્તયતિ સ્મ । તેન ખલુ પુનર્ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર સોમચ્છત્રેણ ભિક્ષુણા સદ્ધર્મપરિગ્રહાભિયુક્તેન દશકોટીશતાનિ સત્વાનામ્ અવૈવર્તિકાનિ કૃતાન્ય્ અભૂવન્ન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, ચતુર્દશ ચ પ્રાણિનિયુતાનિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાનિ, અપ્રમાણાશ્ ચ સત્વાઃ સ્વર્ગોપગાઃ કૃતાઃ ।
વ્ક્ન્ 12.15 સ્યાત્ ખલુ પુનસ્ તે દેવાનામ્ ઇન્દ્ર અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન રત્નચ્છત્રો નામ રાજાભૂચ્ ચક્રવર્તી, ન ખલુ પુનસ્ તે દેવાનામ્ ઇન્દ્ર એવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । રત્નાર્ચિઃ સ તથાગતસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન રત્નચ્છત્રો નામ રાજાભૂચ્ ચક્રવર્તી । યત્ પુનસ્ તદ્ રાજ્ઞો રત્નચ્છત્રસ્ય પુત્રસહસ્રમ્ અભૂત્ । ઇમે તે ભાદ્રકલ્પિકા બોધિસત્વા અભૂવન્ । યદ્ ઇહ ભદ્રકલ્પે પરિપૂર્ણં બુદ્ધસહસ્રમ્ ઉત્પત્સ્યતે યતશ્ ચત્વાર ઉત્પન્નાઃ શેષા ઉત્પત્સ્યન્તે, ક્રકુચ્છન્દપ્રમુખા યાવદ્ રોચપર્યવસાનાઃ, રોચો નામ તથાગતઃ પશ્ચિમકો ભવિષ્યતિ ।

સ્યાત્ ખલુ પુનસ્ તે દેવાનામ્ ઇન્દ્ર એવમ્ અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સોમચ્છત્રો નામ રાજકુમારો ઽભૂદ્ યેન તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યરાજસ્ય તથાગતસ્ય સદ્ધર્મઃ પરિગૃહીત ઇતિ । ન ખલુ પુનસ્ ત એવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । અહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન સોમચ્છત્રો નામ રાજકુમારો ઽભૂવમ્ । તદ્ અનેનાપિ તે દેવેન્દ્ર પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યમ્ । યાવત્યસ્ તથાગતાનાં પૂજાઃ, ધર્મપૂજા તાસામ્ અગ્ર્યાખ્યાયતે, જ્યેષ્ઠા શ્રેષ્ઠા વરા પ્રવરા પ્રણીતોત્તરા નિરુત્તરાખ્યાયત ઇતિ । તસ્માદ્ ઇહ દેવાનામ્ ઇન્દ્ર ધર્મપૂજયા માં પૂજયત, મા આમિષપૂજયા । ધર્મસત્કારેણ માં સત્કુરુત, મા આમિષસત્કારેણ ।
વ્ક્ન્ 12.16 તત્ર ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્વમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ઇમાં તે ઽહં મૈત્રેય અસંખ્યેયકલ્પકોટીસમુદાનીતામ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અનુપરીન્દામિ, યથેમ એવંરૂપા ધર્મપર્યાયા યુષ્મદધિષ્ઠાનેન પરિગ્રહેણ તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે જમ્બૂદ્વીપે વૈસ્તારિકા ભવેયુઃ, નાન્તર્ધીયેરન્ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોઃ । ભવિષ્યન્તિ મૈત્રેય અનાગતે ઽધ્વનિ કુલપુત્રાઃ કુલદુહિતરશ્ ચ દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાશ્ ચાવરોપિતકુશલા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં સંપ્રસ્થિતાઃ । તે ઽશ્રવણાદ્ અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય મા પરિહાસ્યન્ત ઇતિ । ઇમાન્ એવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તાઞ્ શ્રુત્વાતીવ પ્રેમ ચ પ્રસાદં ચ પ્રતિલપ્સ્યન્તે, મૂર્ધ્ના ચ પ્રતિગ્રહીષ્યન્તિ । તેષાં ત્વં મૈત્રેય તથારૂપાણાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૄણાં ચાનુરક્ષાયા ઇમાન્ એવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તાંસ્ તસ્મિન્ કાલે વૈસ્તારિકાન્ કુર્યાઃ ।
વ્ક્ન્ 12.17 દ્વે ઇમે મૈત્રેય બોધિસત્વાનાં મુદ્રે । કતમે દ્વે । વિચિત્રપદવ્યઞ્જનપ્રસાદમુદ્રા ચ ગમ્ભીરધર્મનયાનુત્ત્રાસયથાભૂતાવતારપ્રવેશમુદ્રા ચ । ઇમે મૈત્રેય બોધિસત્વાનાં દ્વે મુદ્રે । તત્ર મૈત્રેય યે બોધિસત્વા વિચિત્રપદવ્યઞ્જનપ્રસાદગુરુકાઃ, ત આદિકર્મિકા બોધિસત્વા વેદિતવ્યાઃ । યે પુનર્ ઇમં મૈત્રેય ગમ્ભીરં સૂત્રાન્તમ્ અરૂપલેપં યમકવ્યત્યસ્તનિહારપદપુટપ્રભેદં પ્રવર્તયિષ્યન્તિ શ્રોસ્યન્ત્ય્ અધિમોક્ષ્યન્તે વેદયિષ્યન્તિ, ઇમે બોધિસત્વાશ્ ચિરચરિતબ્રહ્મચર્યા વેદિતવ્યાઃ ।
વ્ક્ન્ 12.18 તત્ર મૈત્રેય દ્વાભ્યાં કારણાભ્યામ્ આદિકર્મિકા બોધિસત્વા આત્માનં ક્ષિણ્વન્તિ । ન ચ ગમ્ભીરેષુ ધર્મેષુ નિધ્યપ્તિં ગચ્છન્તિ । કતમાભ્યાં દ્વાભ્યામ્ । અશ્રુતપૂર્વાંશ્ ચ ગમ્ભીરાન્ સૂત્રાન્તાઞ્ શ્રુત્વોત્ત્રસ્યન્તિ । સંશયપ્રાપ્તાશ્ ચ ભવન્તિ, નાનુમોદન્તે । ઉત્તરિ ચ પ્રતિક્ષિપન્તે: ય એતે ઽસ્માભિઃ પૂર્વં ન શ્રુતપૂર્વાઃ કુત ઇમે ઽધુનાગતાઃ । યે ચ તે કુલપુત્રા ગમ્ભીરધર્મસૂત્રાન્તધારકા ગમ્ભીરધર્મભાજના ગમ્ભીરધર્મદેશયિતારઃ, તાન્ ન સેવન્તે ન ભજન્તે ન પર્યુપાસન્તે, અગૌરવાશ્ ચ તેષુ ભવન્તિ, અન્તરાન્તરા ચ તેષામ્ અવર્ણમ્ અપિ નિશ્ચારયન્તિ । આભ્યાં મૈત્રેય દ્વાભ્યાં કારણાભ્યામ્ આદિકર્મિકા બોધિસત્વા આત્માનં ક્ષિણ્વન્તિ । ન ચ ગમ્ભીરેષુ ધર્મેષુ નિધ્યપ્તિં ગચ્છન્તિ ।
વ્ક્ન્ 12.19 દ્વાભ્યાં મૈત્રેય કારણાભ્યાં ગમ્ભીરાધિમુક્તિકો બોધિસત્વ આત્માનં ક્ષિણોતિ । ન ચાનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિં પ્રતિલભતે । કતમાભ્યાં દ્વાભ્યામ્ । તાંશ્ ચાદિકર્મિકાન્ અચિરચરિતાન્ બોધિસત્વાન્ અવમન્યતે પરિભવતિ ન ગ્રાહયતિ ન વિવેચયતિ નાનુશાસ્તિ । તયૈવ ચ ગમ્ભીરાધિમુક્ત્યા શિક્ષાયામ્ અગૌરવો ભવતિ । લોકામિષદાનેન ચ સત્વાન્ અનુગૃહ્ણાતિ, ન ધર્મદાનેન । આભ્યાં મૈત્રેય દ્વાભ્યાં કારણાભ્યાં ગમ્ભીરાધિમુક્તિકો બોધિસત્વ આત્માનં ક્ષિણોતિ । ન ચ ક્ષિપ્રમ્ અનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિં પ્રતિલભતે ।
વ્ક્ન્ 12.20 એવમ્ ઉક્તે મૈત્રેયો બોધિસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: આશ્ચર્યં ભગવન્ યાવત્ સુભાષિતં ભગવતઃ । વયં ભગવન્ એતાંશ્ ચ દોષાન્ વિવર્જયિષ્યામઃ । ઇમાં ચ તથાગતસ્યાસંખ્યેયકલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રસમુદાનીતામ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં પરિરક્ષિષ્યામો ધારયિષ્યામઃ । તેષાં ચાનાગતાનાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૄણાં ભાજનીભૂતાનામ્ ઇમાન્ એવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તાન્ હસ્તગતાન્ કરિષ્યામઃ । સ્મૃતિં ચૈષામ્ ઉપસંહરિષ્યામો યયા સ્મૃત્યેમાન્ એવંરૂપાન્ સૂત્રાન્તાન્ રોચયિષ્યન્ત્ય્ ઉદ્ગ્રહીષ્યન્તિ પર્યવાપ્સ્યન્તિ ધારયિષ્યન્તિ પ્રવર્તયિષ્યન્તિ લિખિષ્યન્તિ પરેષાં ચ વિસ્તરેણ દેશયિષ્યન્તિ । તેષાં ચ વયં ભગવન્ ઉપસ્તમ્ભં કરિષ્યામઃ । યે ચ ખલુ પુનર્ ભગવન્ તસ્મિન્ કાલ ઇમાન્ એવંરુપાન્ સૂત્રાન્તાન્ રોચયિષ્યન્તિ પ્રવર્તયિષ્યન્તિ । વેદિતવ્યમ્ એતદ્ ભગવન્ મૈત્રેયસ્ય બોધિસત્વસ્યાધિષ્ઠાનમ્ ઇતિ ।
અથ ભગવાન્ મૈત્રેયસ્ય બોધિસત્વસ્ય સાધુકારમ્ અદાત્: સાધુ સાધુ મૈત્રેય, સુભાષિતા ત ઇયં વાક્ । અનુમોદતે તથાગતો ઽનુજાનાતિ ચ સુભાસિતમ્ ।
વ્ક્ન્ 12.21 અથ તે બોધિસત્વા એકસ્વરેણ વાચમ્ અભાષન્ત: વયમ્ અપિ ભગવન્ તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્યાન્યોન્યેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્ય આગત્યેમાં તથાગતબુદ્ધબોધિં વૈસ્તારિકીં કરિષ્યામઃ । તેષાં ચ કુલપુત્રાણામ્ આરોચયિષ્યામઃ ।

વ્ક્ન્ 12.22 અથ ચત્વારો મહારાજાનો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: યત્ર યત્ર ભગવન્ ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનીષ્વ્ ઇમ એવંરૂપા ધર્મપર્યાયાઃ પ્રચરિષ્યન્તિ દેશયિષ્યન્તિ પ્રકાશયિષ્યન્તિ, તત્ર તત્ર વયં ભગવન્ ચત્વારો મહારાજાઃ સબલાઃ સવાહનાઃ સપરિવારા ધર્મશ્રવણાયોપસંક્રમિષ્યામઃ । તસ્ય ચ ધર્મભાણકસ્ય સમન્તતો યોજનશતં રક્ષાં સંવિધાષ્યામઃ, યથા તસ્ય ધર્મભાણકસ્ય ન કશ્ચિદ્ અવતારપ્રેક્ષ્ય્ અવતારગવેષ્ય્ અવતારં લપ્સ્યતે ।
વ્ક્ન્ 12.23 તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: ઉદ્ગૃહાણ ત્વમ્ આનન્દ ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારય વાચય પરેષાં ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશય ।
આહ: ઉદ્ગૃહીતો મે ભગવન્ અયં ધર્મપર્યાયઃ । કિં ભગવન્ અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય નામધેયમ્ । કથં ચઐનં ધારયામિ ।
ભગવાન્ આહ: તસ્માત્ તર્હિ ત્વમ્ આનન્દ ઇમં ધર્મપર્યાયં વિમલકીર્તિનિર્દેશં યમકપુટવ્યત્યસ્તનિહારમ્ અચિન્ત્યધર્મવિમોક્ષપરિવર્તમ્ ઇત્ય્ અપિ ધારયેમં ધર્મપર્યાયમ્ ॥ ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમના વિમલકીર્તિર્ લિચ્છવિર્ મઞ્જુશ્રીશ્ ચ કુમારભૂત આયુષ્માંશ્ ચાનન્દસ્ તે ચ મહાશ્રાવકાઃ સા ચ સર્વાવતી પર્ષત્ સદેવમાનુષાસુરગન્ધર્વશ્ ચ લોકો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ન્ ઇતિ ॥ ॥
નિગમનપરીન્દનાપરિવર્તો નામ દ્વાદશઃ ॥
યે ધર્મા હેતુપ્રભવા હેતું તેષાં તથાગતો હ્ય્ અવદત્ ।
તેષાં ચ યો નિરોધો એવંવાદી મહાશ્રમણઃ ॥
દેયધર્મો ઽયં પ્રવરમહાયાનયાયિનો ભિક્ષુશીલધ્વજસ્ય યદ્ અત્ર પુણ્યં તદ્ ભવત્વ્ આચાર્યોપાધ્યાયમાતાપિતૃપૂર્વંગમં કૃત્વા સકલસત્વરાશેર્ અનુત્તરજ્ઞાનફલાવાપ્તય ઇતિ ॥
શ્રીમદ્ગોપાલદેવરાજ્યે સંવત્ 12 ભાદ્રદિને 29 લિખિતેયમ્ ઉપસ્થાયકચાણ્ડોકસ્યેતિ ॥