વૈશેષિકસૂત્ર (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 1.1

અથાતો ધર્મં વ્યાખ્યાસ્યામઃ

યતો ઽભ્યુદયનિઃશ્રેયસસિદ્ધિઃ સ ધર્મઃ

તદ્વચનાદામ્નાયસ્ય પ્રામાણ્યમ્

ધર્મવિશેષ પ્રસૂતાત્ દ્રવ્યગુણકર્મસામાન્ય વિશેષસમવાયાનાં પદાર્થાનાં સાધર્મ્યવૈધર્મ્યાભ્યાં તત્ત્વજ્ઞાનાન્નિઃશ્રેયસમ્

પૃથિવ્યાપસ્તેજો વાયુરાકાશં કાલો દિગાત્મા મન ઇતિ દ્રવ્યાણિ

રુપરસગન્ધસ્પર્શાઃ સંખ્યાઃ પરિમાણાનિ પૃથક્ત્વં સંયોગવિભાગૌ પરત્વાપરત્વે બુદ્ધયઃ સુખદુઃખે ઇચ્છાદ્વેષૌ પ્રયત્નાશ્ચ ગુણાઃ

ઉત્ક્ષેપણમવક્ષેપણં આકુઞ્ચનં પ્રસારણં ગમનમિતિ કર્માણિ

સદનિત્યં દ્રવ્યવત્ કાર્યં કારણં સામાન્યવિશેષવદિતિ દ્રવ્યગુણકર્મણામવિશેષઃ

દ્રવ્યગુણયોઃ સજાતીયારમ્ભકત્વં સાધર્મ્યમ્

દ્રવ્યાણિ દ્રવ્યાન્તરમારભન્તે ગુણાશ્ચ ગુણાન્તરમ્

કર્મ કર્મસાધ્યં ન વિદ્યતે

ન દ્રવ્યં કારણં ચ ભવતિ

ઉભયથા ગુણાઃ

કાર્યવિરોધિ કર્મ

ક્રિયાગુણવત્ સમવાયિકારણમિતિ દ્રવ્યલક્ષણમ્

દ્રવ્યાશ્રય્યગુણવાન્ સંયોગવિભાગેષ્વકારણમનપેક્ષ ઇતિ ગુણલક્ષણમ્

એકદ્રવ્યમગુણં સંયોગવિભાગેષ્વનપેક્ષ કારણમિતિ કર્મલક્ષણમ્

દ્રવ્યગુણકર્મણાં દ્રવ્યં કારણં સામાન્યમ્

તથા ગુણઃ

સંયોગવિભાગવેગાનાં કર્મ સમાનમ્

ન દ્રવ્યાણાં કર્મ

વ્યતિરેકાત્

દ્રવ્યાણાં દ્રવ્યં કાર્યં સામાન્યમ્

ગુણવૈધર્મ્યાન્ન કર્મણાં કર્મ

દ્વિત્વપ્રભૃતયઃ સંખ્યાઃ પૃથક્ત્વ સંયોગ વિભાગાશ્ચ

અસમવાયાત્ સામાન્યકાર્યં કર્મ ન વિદ્યતે

સંયોગાનાં દ્રવ્યમ્

રૂપાણાં રૂપમ્

ગુરુત્વપ્રયત્નસંયોગાનામુત્ક્ષેપણમ્

સંયોગવિભાગાશ્ચ કર્મણામ્

કારણસામાન્યે દ્રવ્યકર્મણાં કર્માકારણમુક્તમ્