સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7.346-2

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ લિંગં વૈ હાટકેશ્વરમ્ ॥
નલેશ્વરાત્પૂર્વભાગે શતધન્વંતરદ્વયે

અગસ્ત્યામ્રવનંનામ તત્ર સ્થાને તુ સંસ્થિતમ્ ॥
ચિંતામણેસ્તુ પૂર્વેણ ઈશાને ત્રિશતંધનુઃ ॥
તત્ર પૂર્વં તપસ્તપ્તમગસ્ત્યેન મહાત્મના

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
કસ્મિન્કાલે મહાદેવ સર્વં વિસ્તરતો વદ

॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પુરા દૈત્યગણા રૌદ્રા બભૂવુર્વરવર્ણિનિ ॥
કાલકેયા ઇતિ ખ્યાતાસ્ત્રૈલોક્યોચ્છેદકારકાઃ

અથ તે નિહતાઃ સર્વે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
દૈત્યસૂદનનામ્ના તુ પ્રભાસક્ષેત્રવાસિના

કૃત્વા વ્યાઘ્રસ્ય રૂપં તુ નામ્ના ચક્રમુખીતિ ચ ॥
હતા વૈ તેન રૂપેણ તતોઽભૂદ્દૈત્યસૂદનઃ

હતશેષાઃ સમુદ્રાંતે પ્રવિષ્ટા ભયવિહ્વલાઃ ॥
તતસ્તે મંત્રયામાસુઃ પીડ્યંતે દેવતાઃ કથમ્

હન્યંતાં ધર્મિણો યેઽત્ર વિદ્યંતે ધર ણીતલે ॥
તપઃસ્વાધ્યાયનિરતા યજ્ઞદાનરતાશ્ચ યે

અથ તે સમયં કૃત્વા રાત્રૌ નિષ્ક્રમ્ય સાગરાત્ ॥
નિર્જઘ્નુસ્તાપસાંસ્તત્ર યજ્ઞદાનરતાન્પ્રિયે

પ્રભાસે તુ મહાદેવિ તત્ર દ્વાદશયોજને ॥
વસિષ્ઠસ્યાશ્રમે તત્ર મહર્ષીણાં મહાત્મનામ્ ॥ 7.1.346(2).૧૦ ॥
ભક્ષિતાનિ સહસ્રાણિ પંચ સપ્ત ચ તાપસાન્ ॥
શતાનિ પંચ રૈભ્યસ્ય વિશ્વામિત્રસ્ય ષોડશ

ચ્યવનસ્ય ચ સપ્તૈવ જાબાલેર્દ્વિશતં મુનેઃ ॥
વાલખિલ્યાશ્રમે પુણ્યે ષટ્છતાનિ દુરાત્મભિઃ

યત્ર ક્વચિદ્ભવેદ્યજ્ઞસ્તત્ર ગત્વા નિશાગમે ॥
યજ્ઞદાનસમાયુક્તાનૃત્વિજો ભક્ષયંતિ ચ

તતો ભયાકુલાઃ સર્વે બભૂવુર્જગતી તલે ॥
ન ચ કશ્ચિદ્વિજાનાતિ દૈત્યાનાં તુ વિચેષ્ટિતમ્

રાત્રૌ સ્વપંતિ મુનયઃ સુખશય્યાગતાશ્ચ તે ॥
પ્રભાતે ત્વધ્વરે તેષામસ્થિસંઘાશ્ચ કેવલમ્

તતો ધર્મક્રિયાસ્ત્યક્તા ભૂતલે સર્વમાનવૈઃ ॥
નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારં ભૂતલં સમપદ્યત

અથાન્યે તાપસા રાત્રૌ સંયુતાશ્ચ ચ ધૃતાયુધાઃ ॥
અથોચ્છેદં ગતે ધર્મે પીડિતાસ્ત્રિદિવૌકસઃ

કિમેતદિતિ જલ્પંતો બ્રહ્માણં શરણં ગતાઃ ॥
ભગવંસ્તાપસાઃ સર્વે તથા યે જ્ઞાનશીલિનઃ

ભક્ષ્યન્તે કેનચિદ્રાત્રૌ મૃત્યુમેવ પ્રયાન્તિ ચ ॥
નષ્ટધર્મક્રિયાઃ સર્વે ભૂતલે પ્રપિતામહ

યો ધર્મમાચરેદહ્નિ સ રાત્રૌ મૃત્યુમેતિ ચ ॥
ન સ્વાધ્યાયવષટ્કારં સમસ્તે ભૂતલે વિભો ॥ 7.1.346(2).૨૦ ॥
ધર્માભાવાદ્વયં સર્વે સંદેહં પરમં ગતાઃ ॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા ધ્યાત્વા દેવઃ પિતામહઃ ॥
અબ્રવીત્ત્રિદશાન્સર્વાન્સન્દેહં પરમં ગતાન્

કાલેયા ઇતિ વિખ્યાતા દાનવા રૌદ્રકારિણઃ ॥
તે સમુદ્રં સમાસાદ્ય તાપસાન્ભક્ષયંતિ ચ

યુષ્માકં ચ વિનાશાય તે ન શક્યા નિષૂદિતુમ્ ॥
યતધ્વમેષાં નાશાય નો ચેન્નાશો ભવિષ્યતિ

વ્રજધ્વં ભૂતલે શીઘ્રમગસ્ત્યો યત્ર તિષ્ઠતિ॥
વ્રતચર્યારતો નિત્યં પ્રભાસે ક્ષેત્ર ઉત્તમે

સ શક્તઃ સાગરં પાતું મિત્રાવરુણસંભવઃ ॥
પ્રસાદ્યશ્ચ સ યુષ્માભિઃ સમુદ્રં પિબ સત્તમ

તતસ્તથા કૃતે તેન તે સર્વે દાનવાધમાઃ ॥
વધ્યા યુષ્માકં ભવિષ્યંતિ એવં ચ ત્રિદિવેશ્વરાઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તાઃ સુરાઃ સર્વે બ્રહ્મણા લોકકારિણા ॥
પ્રભાસં ક્ષેત્રમાસાદ્ય અગસ્ત્યં શરણં ગતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
રક્ષરક્ષ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ત્રૈલોક્યં સંશયં ગતમ્ ॥
કાલકેયૈઃ પ્રતિધ્વસ્તં સમુદ્રં સમુપાશ્રિતૈઃ

તં શોષય દ્વિજશ્રેષ્ઠ હિતાર્થં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
નાન્યઃ શક્તઃ પુમાન્કશ્ચિત્કર્તુમીદૃક્ક્રિયા વિભો

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તઃ સુરગણૈરગસ્ત્યો મુનિપુઙ્ગવઃ ॥
જગામ ત્રિદશૈઃ સાર્ધં સમુદ્રં પ્રતિ હર્ષિતઃ ॥ 7.1.346(2).૩૦ ॥
ગીયમાનસ્તુ ગંધર્વૈઃ સ્તૂયમાનસ્તુ કિન્નરૈઃ ॥
શ્લાઘ્યમાનસ્તુ વિબુધૈર્વાક્યમેતદુવાચ હ

એષ ત્રૈલોક્યરક્ષાર્થં શોષયામિ મહાર્ણવમ્ ॥
દ્રક્ષ્યધ્વં કૌતુકં દેવાઃ સમીનમકરૈર્મહત્

એવમુક્ત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠો હ્યગસ્ત્યો ભગવાન્મુનિઃ ॥
ગંડૂષમકરોત્સર્વં સાગરં સરિતાંપતિમ્

પીતે તત્ર મહાસિન્ધાવગત્સ્યે ન મહાત્મના ॥
દાનવા ભયસંત્રસ્તા ઇતશ્ચેતશ્ચ બભ્રમુઃ

વધ્યમાનાઃ સુરૈસ્તત્ર શસ્ત્રૈઃ સુનિશિતૈસ્તથા ॥
કાંતારમન્યે ગચ્છંતઃ પલાયનપરાયણા

હતભૂયેષુ દૈત્યેષુ વિદાર્ય ધરણીતલમ્ ॥
પાતાલં વિવિશુસ્તૂર્ણં રુધિરેણ પરિપ્લુતાઃ

અથોચુસ્ત્રિદશા હૃષ્ટા અગસ્ત્યં મુનિસત્તમમ્ ॥
સિદ્ધં નો વાંછિતં સર્વં પૂર્યતાં સાગરઃ પુનઃ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
જીર્ણં તોયં મયા દેવાસ્તથૈવામેધ્યતાં ગતમ્ ॥
ઉત્પત્સ્યતિ રઘૂણાં હિ કુલે નૃપતિસત્તમઃ

ભગીરથેતિ વિખ્યાતઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
સ જ્ઞાતિકારણાદેવ ગંગાં તત્રાનયિષ્યતિ

બ્રહ્મલોકાત્સરિચ્છ્રેષ્ઠાં તયા પૂર્ણો ભવિષ્યતિ॥
એવમુક્ત્વા સુરૈઃ સાર્દ્ધં સ્વસ્થાનં ચાગમન્મુનિઃ ॥ 7.1.346(2).૪૦ ॥
તતઃ સ્વમાશ્રમં પ્રાપ્તં દેવા વાક્યમથાબુવન્ ॥
અનેન કર્મણા બ્રહ્મન્પરિતુષ્ટા વયં મુને

કિં કુર્મો બ્રૂહિ તેઽભીષ્ટં યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
યાવદ્બ્રહ્મસહસ્રાણિ પંચવિંશતિકોટયઃ ॥
વૈમાનિકો ભવિષ્યામિ દક્ષિણાંબરમૂર્દ્ધનિ

અત્રાગત્ય નરો યસ્તુ મમાશ્રમપદે શુભે ॥
હાટકેશ્વરસાંનિધ્યે પ્રભાસક્ષેત્ર ઉત્તમે

સ્નાનમાચરતે સમ્યક્સ યાતુ પરમાં ગતિમ્ ॥
પાતાલાદવતીર્ણં તં લિંગરૂપં મહેશ્વરમ્

મયા તપઃ પ્રભાવેન સ્થાપિતં યઃ પ્રપૂજયેત્ ॥
દિનેદિને ભવેત્તસ્ય ગોશતસ્ય ફલં ધ્રુવમ્

લોપામુદ્રાસહાયં માં યો મર્ત્યઃ સંપ્રપૂજયેત્ ॥
અર્ઘ્યં દદ્યાદ્વિધાનેન કાશ પુષ્પૈઃ સમાહિતઃ

પ્રાપ્તે શરદિ કાલે ચ સ યાતુ પરમાં ગતિમ્ ॥
લોપામુદ્રાસહાયં માં હાટકેશ્વરસંયુતમ્

અયને ચોત્તરે પૂજ્ય ગોલક્ષ ફલમાપ્નુયાત્ ॥
યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે ચાત્ર અયને ચોત્તરે દ્વિજઃ॥
ભૂયાત્તસ્ય ફલં કૃત્સ્નં ગયાશ્રાદ્ધસ્ય સત્તમાઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
બાઢમિત્યે વ તે ચોક્ત્વા સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ॥
સ્વસ્થાનં તુ ગતાઃ સર્વે સંહૃષ્ટમનસસ્તદા ॥7.1.346(2).૫૦॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પ્રાપ્તે શરદિ માનવઃ॥
અગસ્ત્યસ્યાશ્રમં ગત્વા હાટકેશં પ્રપૂજયેત્

અગસ્ત્યેશ્વરનામાનં કલ્પલિંગં સુરપ્રિયમ્ ॥
યશ્ચૈતચ્છુણુયાદ્ભક્ત્યા ઋષેસ્તસ્ય વિચેષ્ટિતમ્॥
અહોરાત્રકૃતાત્પાપાત્તત્ક્ષણા દેવ મુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે હાટકેશ્વરમાહાત્મ્ય વર્ણનંનામ ષટ્ચત્વારિંશદુત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૩૪૬(?) ॥