સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.304

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ ગંગાં ત્રિપથગામિનીમ્ ॥
સંગાલેશાદથૈશાન્યાં ધનુષાં સપ્તકે સ્થિતામ્

તસ્યાં ત્રિનેત્રા મત્સ્યાઃ સ્યુર્નિત્યમાંભસિકાઃ પ્રિયે ॥
કલૌયુગેઽપિ દૃશ્યંતે સત્યંસત્યં મયોદિતમ્

તસ્યાં સ્નાત્વા મહાદેવિ મુચ્યતે પઞ્ચપાતકૈઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતા ગિરિજા સતી ॥
ઉવાચ તં દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રચલચ્ચંદ્રશેખરમ્

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
કથં તત્ર સમાયાતા ગંગા ત્રિપથગામિની ॥
કથં ત્રિનેત્રાઃ સંજાતા મત્સ્યા આંભસિકાઃ શિવ

એતદ્વિસ્તરતો બ્રૂહિ યદ્યહં તે પ્રિયા વિભો

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ યદિ પૃચ્છસિ માં શુભે ॥
આસ્તિકાઃ શ્રદ્દધાનાશ્ચ ભવંતીતિ મતિર્મમ

યદા શપ્તો મહાદેવો હ્યજ્ઞાનતિમિરાવૃતૈઃ ॥
ઋષિભિઃ કોપયુક્તૈશ્ચ કસ્મિંશ્ચિત્કારણાંતરે

તદા તે મુનયઃ સર્વે શપ્તં જ્ઞાત્વા મહેશ્વરમ્ ॥
નિરાનંદં જગત્સર્વં દૃષ્ટ્વા ચાત્માનમેવ ચ

આરાધ્ય પરમેશાનં દધતં ગજરૂપકમ્ ॥
ઉન્નતં સ્થાનમાનીય સાનંદં ચક્રિરે દ્વિજાઃ

તતઃ પ્રભૃતિ સર્વે તે શિવદ્રોહકરં પરમ્ ॥
આત્માનં મેનિરે નિત્યં પ્રસન્નેઽપિ મહેશ્વરે

મહોદયાન્મહાતીર્થં સર્વ આગત્ય સત્વરમ્ ॥
તપસ્તેપુર્મહાઘોરં સંગાલેશ્વરસન્નિધૌ

સંગાલેશ્વરનામાનં સર્વે પૂજ્ય યથાવિધિ ॥
ભૃગુરત્રિસ્તથા મંકિઃ કશ્યપઃ કણ્વ એવ ચ

ગૌતમઃ કૌશિકશ્ચૈવ કુશિકશ્ચ મહાતપાઃ ॥
શૂકરોઽથ ભરદ્વાજો ભાર્ગવિશ્ચ મહાતપાઃ

જાતૂકર્ણ્યો વસિષ્ઠશ્ચ સાવર્ણિશ્ચ પરાશરઃ ॥
શાંડિલ્યશ્ચ પુલસ્ત્યશ્ચ વત્સશ્ચૈવ મહાતપાઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો હ્યસંખ્યાતા મહર્ષયઃ

સંગાલેશ્વરમાસાદ્ય પ્રભાસે પાપનાશને ॥
તપઃ કુર્વંતિ સતતં પ્રતિષ્ઠાપ્ય મહેશ્વરમ્

તતઃ કાલેન મહતા તે સર્વે મુનિપુંગવાઃ ॥
ધ્યાનાત્ત્રિલોચનસ્યૈવ અદૃષ્ટે તુ મહેશ્વરે

ત્રિનેત્રત્વમનુપ્રાપ્તાસ્તપોનિષ્ઠાસ્તપોધનાઃ ॥
પરસ્પરં વીક્ષમાણાસ્ત્રિનેત્રસ્યાભિશંકયા

સ્તુવંતિ વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈર્મન્યમાના મહેશ્વરમ્ ॥
જ્ઞાત્વા ધ્યાનેન દેવસ્ય ત્રિનેત્રત્વમુપાગતાઃ

ચકુરુગ્રં તપસ્તે તુ પૂજાં દેવસ્ય શૂલિનઃ ॥
તેષુ વૈ તપ્યમાનેષુ કૃપાવિષ્ટો મહેશ્વરઃ

ઉવાચ તાન્મુનીન્સર્વાઞ્છૃણુધ્વં વરમુત્તમમ્॥
પ્રસન્નોઽહં મુનિશ્રેષ્ઠાસ્તપસા પૂજયાપિ ચ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
યદિ પ્રસન્નો દેવેશ વરં નો દાતુમર્હસિ ॥
ગંગામાનય વેગેન હ્યભિષેકાય નો હર

તસ્યાં કૃતાભિષેકાસ્તુ તવ દ્રોહકરા વયમ્ ॥
અજ્ઞાનભાવાત્પૂતત્વં યાસ્યામઃ પૃથિવીતલે

॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
યૂયં પવિત્રકરણાઃ પાવનાનાં ચ પાવનાઃ ॥
ગંગાં ચૈવાનયિષ્યામિ યુષ્માકં ચિત્તતુષ્ટયે

પાવિત્ર્યાદ્ભવતાં જાતં ત્રૈનેત્ર્યં મુનિસત્તમાઃ ॥
એવમુક્ત્વા તતઃ શંભુર્ધ્યાનસ્તિમિતલોચનઃ ॥
સસ્માર ક્ષણમાત્રેણ ગંગાં મીનકુલાવૃતામ્

સ્મૃતમાત્રા તદા દેવી ગંગા ત્રિપથગામિની ॥
ભિત્વા ભૂમિતલં પ્રાપ્તા તત્ર મીનકુલાવૃતા

ઋષિભિશ્ચ યદા દૃષ્ટા ગંગા મીનયુતા શુભા ॥
દૃષ્ટમાત્રાસ્તુ તે મત્સ્યાસ્ત્રિનેત્રત્વમુપાગતાઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
યુષ્માકં દર્શનાદ્વિપ્રાસ્ત્રિનેત્રત્વમુપાગતાઃ ॥
એતન્નિદર્શનં સર્વં લોકાનાં ચ પ્રદર્શનમ્

॥।
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અસ્મિન્કુંડે મહાદેવ મત્સ્યાનાં સંતતિઃ સદા ॥
ત્રિનેત્રા ત્વત્પ્રસાદેન ભૂયાત્સર્વા યુગેયુગે

અસ્મિન્કુંડે સમાગત્ય નરઃ સ્નાનં કરોતિ યઃ ॥
દદાતિ હેમ વિપ્રાય ગાશ્ચ વસ્ત્રં તથા તિલાન્

અમાવાસ્યાં વિશેષેણ ત્રિનેત્રઃ સ પ્રજાયતામ્ ॥
એવં ભવિષ્યતીત્યુક્ત્વા હ્યન્તર્ધાનં ગતો હરઃ

બ્રાહ્મણાસ્તુષ્ટિસંયુક્તા ગતાઃ સર્વે મહોદયમ્

એતત્તે કથિતં દેવિ ગંગામાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
શ્રુતં પાપપ્રશમનં સર્વકામફલપ્રદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સંગાલેશ્વરસમીપવર્તિ ગંગામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુરુત્તરત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ ॥ ૩૦૪