સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.285

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તતો ગચ્છેન્મહાદેવિ પુનર્ન્યંકુમતીં નદીમ્ ॥
તત્ર કૃત્વા ગયાશ્રાદ્ધં ગોષ્પદે તીર્થ ઉત્તમે

તતઃ પશ્યેદ્વરાહં તુ તસ્માદ્ધરિગૃહં વ્રજેત્ ॥
તત્ર માતૃસ્તુ સંપૂજ્ય સ્નાત્વા સાગરસંગમે

ન્યંકુમત્યર્ણવોપેતે તતઃ પૂર્વમનુ વ્રજેત્ ॥
અગસ્તેરાશ્રમં દિવ્યં ક્ષુધાહરમિતિસ્મૃતમ્

યત્રેલ્વલં ચ વાતાપિં સંહૃત્ય ભગવાન્મુનિઃ ॥
મુક્ત્વાઽઽપદ્ભ્યો બ્રાહ્મણાંશ્ચ તેભ્યઃ સ્થાનં તતો દદૌ

અગસ્ત્યાશ્રમમેતદ્ધિ અગસ્તિપ્રિયમુત્તમમ્ ॥
ન્યંકુમત્યાસ્તટે રમ્યે સર્વપાતકનાશને

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
અગસ્તિનેહ વાતાપિઃ કિમર્થમુપશામિતઃ ॥
અત્ર વૈ કિંપ્રભાવશ્ચ સ દૈત્યો બ્રાહ્મણાંતકઃ ॥
કિમર્થં ચોદ્ગતો મન્યુરગસ્તેસ્તુ મહાત્મનઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઇલ્વલો નામ દૈત્યેન્દ્ર આસીદ્વૈ વરવર્ણિનિ ॥
મણિમત્યાં પુરા પુર્યાં વાતાપિસ્તસ્ય ચાનુજઃ

સ બ્રાહ્મણં તપોયુક્તમુવાચ દિતિનંદનઃ ॥
પુત્ર મે ભગવન્નેકમિંદ્રતુલ્યં પ્રયચ્છતુ

તસ્મિન્સ બ્રાહ્મણો નૈચ્છત્પુત્રં દાતું તથાવિધમ્ ॥
ચુક્રોધ દિતિજસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તતો ભૃશમ્

પ્રભાસક્ષેત્રમાસાદ્ય સ દૈત્યઃ પાપબુદ્ધિમાન્ ॥
મેષરૂપી ચ વાતાપિઃ કામરૂપોઽભવત્ક્ષણાત્

સંસ્કૃત્ય ભોજયેત્તત્ર વિપ્રાન્સ ચ જિઘાંસતિ ॥
સમા હ્વયતિ તં વાચા ગતં ચૈવ તતઃ ક્ષયમ્

સ પુનર્દેહમાસ્થાય જીવન્સ્મ પ્રત્યદૃશ્યત ॥
તતો વાતાપિરપિ તં છાગં કૃત્વા સુસંસ્કૃતમ્ ॥
બ્રાહ્મણં ભોજયિત્વા તુ પુનરેવ સમાહ્વયત્

સ તસ્ય પાર્શ્વં નિર્ભિદ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહાત્મનઃ ॥
વાતાપિઃ પ્રહસંસ્તત્ર નિશ્ચક્રામ દ્વિજોદરાત્

એવં સ બ્રાહ્મણાન્દેવિ ભોજયિત્વા પુનઃપુનઃ ॥
વિનિર્ભિદ્યોદરં તેષામેવં હંતિ દ્વિજાન્બહૂન્

તતો વૈ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે ભયભીતાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ ॥
અગસ્તેરાશ્રમં જગ્મુઃ કથયામાસુરગ્રતઃ

ભગવઞ્છૃણુ નો વાક્યમસ્માકં તુ ભયાવહમ્ ॥
નિમંત્રિતાઃ સ્મ સર્વે વા ઇલ્વલેન વયં પ્રભો

અસ્માકં મૃત્યુરૂપં તદ્ભોજનં નાસ્તિ સંશયઃ ॥
તદસ્માન્રક્ષ ભગવન્વિષણ્ણાગતચેતસઃ

તતઃ પ્રભાસમાસાદ્ય યત્ર તૌ દૈત્યપુંગવૌ ॥
બ્રહ્મઘ્રૌ પાપનિરતૌ દદર્શ સ મહામુનિઃ

વાતાપિં સંસ્કૃતં દૃષ્ટ્વા મેષરૂપં મહાસુરમ્ ॥
ઉવાચ દેહિ મે ભોજ્યં બુભુક્ષા મમ વર્તતે

ઇત્યુક્તૌ સ્વાગતં તત્ર ચક્રાતે મુનયે તદા ॥
ભગવન્ભોજનં તુભ્યં દાસ્યેઽહં બહુવિસ્તરમ્ ॥
કિયન્માનસ્તવાહારસ્તાવન્માનં પચામ્યહમ્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અન્નં પચસ્વ દૈત્યેન્દ્ર કિંચિત્તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ ॥
એવમસ્ત્વિતિ દૈત્યેન્દ્રઃ પક્વમાહ મહામુને

આસ્યતામાસનમિદં ભુજ્યતાં સ્વેચ્છયા મુને ॥
ઇત્યુક્તોઽઘોરમંત્રં સ જપન્કલ્પાંતકારકમ્ ॥
ધુર્યાસનમથાસાદ્ય નિષસાદ મહામુનિઃ

તં પર્યવેષદ્દૈત્યેંદ્ર ઇલ્વલઃ પ્રહસન્નિવ ॥
શતહસ્તપ્રમાણેન રાશિમન્નસ્ય સોઽકરોત્

તતો હષ્ટમનાઽગસ્ત્યઃ પ્રાગ્રસત્કવલદ્વયમ્ ॥
રૂપં કૃત્વા મહત્તદ્વદ્યદ્વત્સાગરશોષણે

સમસ્તમેવ તદ્ભોજ્યં વાતાપિં બુભુજે તતઃ ॥
ભુક્તવત્યસુરો હ્વાનમકરોત્તસ્ય ઇલ્વલઃ

તતોઽસૌ દત્તવાનન્નમગસ્ત્યસ્ય મહાત્મનઃ ॥
ભસ્મીચકાર સર્વં સ તદન્નં ચ સદાનવમ્

ઇલ્વલં ક્રોધમુષ્ટ્યા તુ ભસ્મીચક્રે મહામુનિઃ ॥
તતો હાહારવં કૃત્વા સર્વે દૈત્યા નનંશિરે

તતોઽગસ્ત્યો મહાતેજા આહૂય દ્વિજપુંગવાન્ ॥
તત્સ્થાનં ચ દદૌ તેભ્યો દૈત્ય્રાનાં દ્રવ્યપૂરિતમ્

ક્ષુધા હૃતા તતો દેવિ તત્રાગસ્ત્યસ્ય દાનવૈઃ ॥
તેન ક્ષુધા હરંનામ સ્થાનમાસીદ્વિજન્મનામ્

તસ્ય પશ્ચિમભાગે તુ નાતિદૂરે વ્યવસ્થિતમ્ ॥
ગંગેશ્વરમિતિ ખ્યાતં ગંગયા યત્પ્રતિષ્ઠિતમ્

વાતાપિભક્ષણેપૂર્વમગસ્ત્યેન મહાત્મના ॥
દૈત્યસંભક્ષણોત્પન્નસર્વપાતકશુદ્ધયે ॥
સમાહૂતા મહાદેવિ ગંગાપાતકનાશિની

તતો દેવિ સમા યાતા ગંગા પાતકનાશિની ॥
શુદ્ધિં ચકાર તસ્યર્ષેસ્તત્ર સ્થાને સ્થિતાઽભવત્

અગસ્ત્યસ્યાઽઽશ્રમે રમ્યે નૃણાં પાપભયાપહે ॥
તત્ર ગંગેશ્વરં દૃષ્ટ્વા અભક્ષ્યોદ્ભવપાતકાત્॥
મુચ્યતે નાત્ર સંદેહઃ સ્નાનદાનજપાદિના

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમેપ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ન્યંકુમતીમાહાત્મ્યેઽગસ્ત્યાશ્રમગંગેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચાશીત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ