સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.77

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
સપ્તસપ્તતિકં દેવિ પુષ્પદંતેશ્વરં શૃણુ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ ગર્ભવાસો ન જાયતે

શિનિર્નામ દ્વિજો દેવિ સ ચાપુત્રોઽભવત્પુરા ॥
પુત્રાર્થં ચિંતયામાસ સ તપાંસિ બહૂનિ હ

વાયુભક્ષોંઽબુભક્ષશ્ચ નિરાહારોર્ધ્વબાહુકઃ ॥
શાકમૂલફલાહારઃ પર્ણાશ્યેકદ્વિ પર્ણભુક્

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ તપાંસિ શ્રેયસે પરમ્ ॥
એતેષાં તપસાં મધ્યે તપ એકં સમાશ્રયે

પરં વિઘ્નોપશાંત્યર્થં તોષયિષ્યેઽહમી શ્વરમ્ ॥
એવં સંચિંત્ય મનસા ઊર્ધ્વબાહૂર્ધ્વપાદકઃ ॥
આભ્યાં ન સ દુરાસાદ્યો નાપરાધો ભવિષ્યતિ

તથા ચકાર સ મુનિર્વર્ષાણાં દ્વાદશૈવ હિ ॥
તપસ્યંતં ચ તં દૃષ્ટ્વા નિયમે પરમે સ્થિતમ્

વિજ્ઞપ્તોહં ત્વયા દેવિ મંદરે ચારુકંદરે ॥
કરોત્યેષ તપઃ ક્રૂરં પુત્રહેતોર્મુનિર્મ હાન્

તેજસા દીપયચ્છૈલં શોષયન્સલિલાશયાન્ ॥
તપસા દુષ્કરેણૈવ ક્ષુભિતા નાકવાસિનઃ

વ્યાલેંદ્રા વ્યાકુલીભૂતા લુલિતાશ્ચાચલેશ્વરાઃ ॥
મુનયો વિસ્મૃતિં પ્રાપ્તાઃ કંપેતે ચાપિ રોદસી

અયોનિજઃ શિનિર્વિપ્રઃ પુત્રમિચ્છત્યયોનિજમ્ ॥
ત્વં યોનિર્ગુણસંઘાનાં ત્વં યોનિસ્તપસામપિ

ત્વં તપસ્ત્વં પરં ધામ શિખિચંદ્રાર્કલોચન ॥
સર્વેશ્વર સુતોઽભીષ્ટઃ કિં ન વિપ્રાય દીયતે

સુરાસુરગુરો કિં ન પુત્રમસ્મૈ પ્રયચ્છસિ ॥
તપસા ક્ષીણદોષસ્ય બ્રહ્મત્વે ભાવિતાત્મનઃ

શિનેઃ પુત્રપ્રદાનં ત્વં કુરુ મદ્વચનાચ્છિવ ॥
તપસા દુષ્કરેણૈવ ગાઢં ક્લિષ્ટો મહામુનિઃ

તેજાંસિ જ્યોતિષામેવ મહતાં ચ વિધિસ્થિતઃ ॥
અહરત્તેજસા સ્વેન તમાંસીવ દિવાકરઃ

ત્વદ્ભક્તસ્ય ચ દેવેશ વ્યર્થઃ કસ્માત્પરિશ્રમઃ ॥
ઉદિતેઽર્કે તમાંસીહ ન ભવંતિ કદાચન

ત્વત્પરસ્ય ન દેવશ યુક્તા દુઃખવિભીષિકા ॥
ઇત્યહં પ્રાર્થિતો દેવિ ત્વયા પર્વતપુત્રિકે

વિપ્રાર્થમનુકંપાર્થં પુત્રાર્થં ચ વિશેષતઃ ॥
આકારિતા મયા દેવિ ગણાસ્ત્વ દ્ગૌરવેણ તુ

રુદ્રાશ્ચ હરભક્તાશ્ચ કૂષ્માંડા ગગનેચરાઃ ॥
રોમરૌદ્રા મહાનીલાઃ શિખાવંતઃ સકોકિલાઃ

અન્યે ચ વિવિધાકારાઃ કાલાસ્યા હરિપિંગલાઃ ॥
જટાજૂટધરાશ્ચિત્રા વીથિનક્ષત્રચારિણઃ

નીલગ્રીવા કૃષ્ણમુખાઃ પિંગધૌતજટાસટાઃ ॥
જ્વરો ડિંડિર્મહાકાલો લાંગુલિશ્ચ મહેશ્વરઃ

ઘંટાકર્ણો વિશાખશ્ચ પરિશેષા ગણાશ્ચ યે ॥
વૃષારૂઢાઃ કામતુલ્યાઃ કામરૂપબલાસ્તથા

શૂલચંદ્રધરાઃ સર્વે સર્વે તુલ્યપરાક્રમાઃ ॥
મમાદેશાત્સમાયાતાઃ કૃતાંજલિપુટાઃ સ્થિતાઃ

સ્તુવંતો વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈરૂચુરેવં સમાહિતાઃ ॥
કિં કર્ત્તવ્યમિહાસ્માભિરાદેશો દીયતાં પ્રભો

ગણાનાં વચનં શ્રુત્વા જ્ઞાત્વા ભક્તિં ચ તાદૃશીમ્ ॥
મહાતપઃપ્રભાવોઽયં શિનિવિપ્રસ્ય કીર્ત્તિતઃ

પુત્રાર્થં તપ્યતિ તપઃ શિનિર્બ્રાહ્મણસત્તમઃ ॥
મદ્વાક્યાત્કો નુ વિપ્રસ્ય પુત્રત્વં સંપ્રદાસ્યતિ

તસ્યાહં સંપ્રદાસ્યામિ સર્વાન્કામા ન્યથેપ્સિતાન્ ॥
અમરં ચાજરં પુત્રં મુનિર્વાંછતિ સાંપ્રતમ્

મદ્વાક્યં ક્રિયતાં સદ્યો વિપ્રઃ ક્લેશાદ્વિમુચ્યતામ્॥
મદ્ભક્તસ્ય ન સંકલ્પો મિથ્યા ભવિતુમર્હતિ

મદીયં વચનં શ્રુત્વા સર્વે કંપિતકંધરાઃ ॥
સર્વે ચાવાઙ્મુખા જાતાઃ સર્વે ધ્યાનપરાયણાઃ

ન કશ્ચિદ્ભાષતે કિંચિન્ન કશ્ચિદ્વીક્ષતે તદા ॥
અથોક્તં પુષ્પદંતેન રભસાન્માનિતેન તુ

મમ ચિત્તમવિજ્ઞાય ગણાનામનુકંપયા ॥
ન યાસ્યંતિ ગણા દેવ ત્વાં વિહાય મહીતલમ્

ઇહ સ્થાસ્યંતિ સતતં ત્વત્સમીપે ન સંશયઃ ॥
કથં યોનિં પ્રયાસ્યંતિ સંપ્રાપ્ય મુદમુત્તમામ્

હીનાં રજોઽધિકાં દીનાં તમોબહુલધારિણીમ્ ॥
કથં સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય યાસ્યામો નરકં પરમ્

બ્રુવન્નેવં ભ્રમેણૈવ ભાવ્યર્થેન પ્રણોદિતઃ ॥
ઉક્તો મયા વિશાલાક્ષિ પુષ્પદંતો ગણાગ્રણીઃ

પત ત્વં માનુષે લોકે યસ્માન્મે વિપ્રિયં કૃતમ્ ॥
શપ્ત્વા તં પુષ્પદંતં તુ વીરકઃ પ્રેરિતો મયા ॥

વિપ્રસ્ય પુત્રતાં તૂર્ણં પુત્ર ગચ્છ મમાજ્ઞયા ॥
તતસ્તે સંપ્રદાસ્યામિ સર્વાન્કામાન્યથેપ્સિતાન્

ઇત્યુક્તો વીરકો દેવિ ગતો વિપ્રસ્ય પુત્રતામ્ ॥
પુષ્પદંતોઽપિ કરુણં વિલલાપ સુદુઃખિતઃ

પશ્ચાત્તાપેન સંયુક્તો નિશ્વસ્ય ચ પુનઃપુનઃ ॥
અહો તત્સફલં જન્મ યદાજ્ઞા ક્રિયતે નરૈઃ

પ્રભૂણામેકચિત્તેન તે ભૃત્યા દુર્લભાઃ સ્મૃતાઃ ॥
તેષામર્થશ્ચ ધર્મશ્ચ કુલં ચૈવ ચ તારિતમ્

પ્રસન્નાસ્ત્રિદશાસ્તેષાં પ્રભુ ભક્તાશ્ચ યે નરાઃ ॥
સેવાધર્મો હિ ગહનો યોગિનામપિ દુષ્કરઃ

ન જ્ઞેયઃ કેન તત્ત્વેન દુરારાધ્યઃ પ્રભુર્ભવેત્ ॥
એકેનાપ્યપરાધેન પ્રકોપં કુરુતે પ્રભુઃ

વિનશ્યંત્યુપકારાણિ તસ્માત્સેવા સુદુષ્કરા ॥
સ્વામી સર્પશ્ચ વહ્નિશ્ચ તપ્તભાવં વ્રજંતિ હિ

તસ્માદ્યત્નેન સંસેવ્યા આત્મરક્ષણતત્પરૈઃ ॥
સોઽહં ભૂમૌ નિપતિતઃ પ્રભોરાદેશભંજકઃ

કાંસ્તુ લોકાન્ગમિષ્યામિ કલુષી ભૂણહા ઇવ ॥
એવં વિલપ્ય બહુશો મામેવ શરણં ગતઃ ॥
ઉવાચ દીનયા વાચા પ્રણિપત્ય પુનઃપુનઃ

દીનોઽસ્મિ જ્ઞાનહીનોઽસ્મિ પ્રણતોઽસ્મિ ચ શંકર ॥
કુરુ પ્રસાદં દેવેશ અપરાધં ક્ષમસ્વ મે

ન હિ નિર્વહણં યાંતિ પ્રભૂણામાશ્રિતા રુષઃ ॥
પ્રસીદ દેવદેવેશ દીનસ્ય કૃપણસ્ય ચ

અપિ કીટ પતંગત્વં ગચ્છેયં તવ શાસનાત ॥
ભક્તોહં સર્વદા દેવ પુત્રત્વે હિ પ્રતિષ્ઠિતઃ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પુષ્પદંતસ્ય પાર્વતિ ॥
મમત્વેન તદા દેવિ પ્રોક્તમિત્થં ત્વયા વચઃ

ગચ્છ પુત્ર મમાદેશાન્મહાકાલવનં શુભમ્ ॥
લિંગમારાધય ક્ષિપ્રં તત્ત્વન્નામ્ના ભવિષ્યતિ

કીર્ત્તિસ્તે ભવિતા પુત્ર યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥
ઇત્યુક્તે તુ ત્વયા દેવિ મયાપ્યુક્તં વરાનને।૪૯॥
ન મે મિથ્યા વચઃ પુત્ર ભવિષ્યતિ કથંચન ॥
દર્શનાદેવ લિંગસ્ય મમાભીષ્ટો ભવિષ્યસિ

વિમાને પુષ્પપાદે તુ સમારૂઢો ભવિષ્યસિ ॥
પુષ્પૈઃ સંપૂજ્યમાનસ્તુ પદં પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતમ્

ગણૈઃ સાર્દ્ધં મયા ચૈવ મુદિતો વિચરિષ્યસિ ॥
મમાપિ ન રતિર્વત્સ ભવિષ્યતિ ત્વયા વિના

અહં તત્રાગમિષ્યામિ મહાકાલવને શુભે ॥
તુષ્ટોઽહં સર્વદા વત્સ ગણાનામગ્રણીઃ કૃતઃ

અનયા શુદ્ધયા ભક્ત્યા લોકાનામુપકારકઃ ॥
ભવિષ્યસિ ન સંદેહસ્તસ્મિન્ક્ષેત્રે ગતો ધ્રુવમ્

ઇત્યુક્તો હિ મયા દેવિ પુષ્પદંતો ગણાગ્રણીઃ ॥
માની મમાજ્ઞયા મૌની મહાકાલવને શુભમ્

લિંગમારાધયામાસ દુર્વાસેશાદથોત્તરે ॥
લિંગેનોક્તસ્તુ સહસા તુષ્ટોઽહં ગણસત્તમ ॥
ત્વન્નામ્ના ખ્યાતિમેષ્યામિ પ્રસાદસ્તે કૃતોઽધુના

એતસ્મિન્નન્તરે દેવિ ત્વયા સાર્દ્ધમહં ગતઃ ॥
શક્રાદ્યૈસ્ત્રિદશૈઃ સાર્દ્ધં ગણૈર્નાનાવિધૈસ્તથા

હૃષ્ટસ્તુ પુષ્પદંતોઽપિ પુષ્પપટ્ટાસને શુભે ॥
પુષ્પૈઃ પ્રકીર્યમાણોઽપિ પુનઃ પ્રાપ્તો મમાંતિકમ્

મયા સંશ્લેષિતઃ સ્નેહાદુત્સંગેઽપ્યધિરોપિતઃ ॥
સ્થાનં દત્તં વિશાલાક્ષિ ઇદમુક્તં મયા તદા

યે પશ્યંતિ નરા લિંગં ત્વયા સંપૂજિતં ભુવિ ॥
તે યાસ્યંતિ પુષ્પકેણ ક્રીડન્તો વૈ ત્રિવિષ્ટપમ્

ગણાધ્યક્ષા ભવિષ્યંતિ સર્વકામૈરલંકૃતાઃ ॥
મમ લોકે ગણાધ્યક્ષા યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

દર્શનાત્ક્ષીયતે પાપમૈહિકં પૂર્વકં તથા ॥
તતઃ પ્રસાદાન્મે સર્વં જ્ઞાનં સમ્યગ્ભવિષ્યતિ

યઃ પૂજયેચ્ચતુર્દ્દશ્યામષ્ટમ્યાં સોમવાસરે ॥
અમરૈઃ સહ સંહૃષ્ટો મોદતે દિવિ સર્વદા

પૈતૃકૈર્માતૃકૈઃ સાર્દ્ધં કુલૈસ્તુ સપ્તભિર્યુતઃ ॥
ન વદેત્કેનચિત્સાર્દ્ધં નરો યઃ પ્રાતરુત્થિતઃ

પુષ્પદંતેશ્વરં દૃષ્ટ્વા સોઽશ્વમેધફલંલભેત્ ॥
મુચ્યતે પાતકાદ્યૈશ્ચ યઃ શાઠ્યેનાપિ પશ્યતિ

મૃતો ગાંધર્વલોકે તુ યાતિ વિદ્યાધરૈર્વૃતઃ ॥
ન તસ્ય સંતતિ ચ્છેદો યઃ પશ્યતિ દિનેદિને ॥
નિયમેન ગણાધ્યક્ષ જાયતે બ્રહ્મણો દિનમ્

ઐશ્વર્યં સપ્તલોકેષુ ભુક્ત્વા ભોગાન્યથાક્રમમ્॥
પૃથિવ્યામેકરાડ્ભૂત્વા મમાંગે સંભવિષ્યતિ

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
પુષ્પદન્તેશ્વરેશસ્ય અવિમુક્તેશ્વરં શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ્ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે પુષ્પદન્તેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્ત સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ