સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.111

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
નર્મદાદક્ષિણે કૂલે તીર્થં પરમશોભનમ્ ।
સ્કન્દેન નિર્મિતં પૂર્વં તપઃ કૃત્વા સુદારુણમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
સ્કન્દસ્ય ચરિતં સર્વમાજન્મ દ્વિજસત્તમ ।
તીર્થસ્ય ચ વિધિં પુણ્યં કથયસ્વ યથાર્થતઃ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
દેવદેવેન વૈ તપ્તં તપઃ પૂર્વં યુધિષ્ઠિર ।
વિજ્ઞપ્તેન સુરૈઃ સર્વૈરુમાદેવી વિવાહિતા

નાસ્તિ સેનાપતિઃ કશ્ચિદ્દેવાનાં સુરસત્તમ ।
નીયન્તે દાનવૈર્ઘોરૈઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ

યથા નિશા વિના ચન્દ્રં દિવસો ભાસ્કરં વિના ।
ન શોભતે મુહૂર્તં વૈ તથા સેના વિનાયકા

એવં જ્ઞાત્વા મહાદેવ પરયા દયયા વિભો ।
સેનાનીર્દીયતાં કશ્ચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ

એતચ્છ્રુત્વા શુભં વાક્યં દેવાનાં પરમેશ્વરઃ ।
કામયાન ઉમાં દેવીં સસ્માર મનસા સ્મરમ્

તેન મૂર્છિતસર્વાઙ્ગઃ કામરૂપો જગદ્ગુરુઃ ।
કામયામાસ રુદ્રાણીં દિવ્યં વર્ષશતં કિલ

દેવરાજસ્તતો જ્ઞાત્વા મહામૈથુનગં હરમ્ ।
સંમન્ત્ર્ય દૈવતૈઃ સાર્દ્ધં પ્રૈષયજ્જાતવેદસમ્

તેન ગત્વા મહાદેવઃ પરમાનન્દસંસ્થિતઃ ।
સહસા તેન દૃષ્ટોઽસૌ હાહેત્યુક્ત્વા સમુત્થિતઃ

તતઃ ક્રુદ્ધા મહાદેવી શાપવાચમુવાચ હ ।
વેપમાના મહારાજ શૃણુ યત્તે વદામ્યહમ્

અહં યસ્માત્સુરૈઃ સર્વૈર્યાચિતા પુત્રજન્મનિ ।
કૃતા રતિશ્ચ વિફલા સંપ્રેષ્ય જાતવેદસમ્

તસ્માત્સર્વે પુત્રહીના ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ।
હરેણોક્તસ્તતો વહ્નિરસ્માકં બીજમાવહ

યથા ભવતિ લોકેષુ તથા ત્વં કર્તુમર્હસિ ।
મમ તેજસ્ત્વયા શક્યં ગૃહીતું સુરસત્તમ ।
દેવકાર્યાર્થસિદ્ધ્યર્થં નાન્યઃ શક્તો જગત્ત્રયે

અગ્નિરુવાચ -
તેજસસ્તવ મે દેવ કા શક્તિર્ધારણે વિભો ।
કરોતિ ભસ્મસાત્સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

ઈશ્વર ઉવાચ -
ઉદરસ્થેન બીજેન યદિ તે જાયતે રુજા ।
તદા ક્ષિપસ્વ તત્તેજો ગઙ્ગાતોયે હુતાશન

એવમુક્ત્વા મહાદેવોઽમોઘં બીજમુત્તમમ્ ।
હવ્યવાહમુખે સર્વં પ્રક્ષિપ્યાન્તરધીયત

ગતે ચાદર્શનં દેવે દહ્યમાનો હુતાશનઃ ।
ગઙ્ગાતોયે વિનિક્ષિપ્ય જગામ સ્વંનિવેશનમ્

અસહન્તી તુ તત્તેજો ગઙ્ગાપિ સરિતાં વરા ।
શરસ્તમ્બે વિનિક્ષિપ્ય જગામાશુ યથાગતમ્

તત્ર જાતં તુ તદ્દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।
કૃત્તિકાં પ્રેષયામાસુઃ સ્તન્યં પાયયિતું તદા

દૃષ્ટ્વા તા આગતાઃ સર્વા ગઙ્ગાગર્ભે મહામતેઃ ।
ષણ્મુખૈઃ ષણ્મુખો ભૂત્વા પિપાસુરપિબત્સ્તનમ્

જાતકર્માદિસંસ્કારાન્વેદોક્તાન્પદ્મસમ્ભવઃ ।
ચકાર સર્વાન્દાજેન્દ્ર વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા

ષણ્મુખાત્ષણ્મુખો નામ કાર્ત્તિકેયસ્તુ કૃત્તિકાત્ ।
કુમારશ્ચ કુમારત્વાદ્ગઙ્ગાગર્ભોઽગ્નિજોઽપરઃ

એવં કુમારઃ સમ્ભૂતો હ્યનધીત્ય સ વેદવિત્ ।
શાસ્ત્રાણ્યનેકાનિ વેદ ચચાર વિપુલં તપઃ

દેવારણ્યેષુ સર્વેષુ નદીષુ ચ નદેષુ ચ ।
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ સમુદ્રાદ્યાનિ ભારત

તતઃ પર્યાયયોગેન નર્મદાતટમાશ્રિતઃ ।
નર્મદાદક્ષિણે કૂલે ચચાર વિપુલં તપઃ

ઋગ્યજુઃસામવિહિતં જપઞ્જાપ્યમહર્નિશમ્ ।
ધ્યાયમાનો મહાદેવં શુચિર્ધમનિસંતતઃ

તતો વર્ષસહસ્રાન્તે પૂર્ણે દેવો મહેશ્વરઃ ।
ઉમયા સહિતઃ કાલે તદા વચનમબ્રવીત્

ઈશ્વર ઉવાચ -
અહં તે વરદસ્તાત ગૌરી માતા પિતા હ્યહમ્ ।
વરં વૃણીષ્વ યચ્ચેષ્ટં ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લભમ્

ષણ્મુખ ઉવાચ -
યદિ તુષ્ટો મહાદેવ ઉમયા સહ શઙ્કર ।
વૃણોમિ માતાપિતરૌ નાન્યા ગતિર્મતિર્મમ

એતચ્છ્રુત્વા શુભં વાક્યં પુત્રસ્ય વદનાચ્ચ્યુતમ્ ।
તથેત્યુક્ત્વા તુ સ્નેહેન પ્રેમ્ણા તં પરિષસ્વજે

તતસ્તં મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય હ્યુમયોવાચ શઙ્કરઃ

ઈશ્વર ઉવાચ -
અક્ષયશ્ચાવ્યયશ્ચૈવ સેનાનીસ્ત્વં ભવિષ્યસિ

શિખી ચ તે વાહનં દિવ્યરૂપો દત્તો મયા શક્તિધરસ્ય સંખ્યે ।
સુરાસુરાદીંશ્ચ જયેતિ ચોક્ત્વા જગામ કૈલાસવરં મહાત્મા

ગતે ચાદર્શનં દેવે તદા સ શિખિવાહનઃ ।
સ્થાપયિત્વા મહાદેવં જગામ સુરસન્નિધૌ

તદાપ્રભૃતિ તત્તીર્થં સ્કન્દતીર્થમિતિ શ્રુતમ્ ।
સર્વપાપહરં પુણ્યં મર્ત્યાનાં ભુવિ દુર્લભમ્

તત્ર તીર્થે તુ યો રાજન્ભક્ત્યા સ્નાત્વાર્ચયેચ્છિવમ્ ।
ગન્ધમાલ્યાભિષેકૈશ્ચ યાજ્ઞિકં સ લભેત્ફલમ્

સ્કન્દતીર્થે તુ યઃ સ્નાત્વા પૂજયેત્પિતૃદેવતાઃ ।
તિલમિશ્રેણ તોયેન તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

પિણ્ડદાનેન ચૈકેન વિધિયુક્તેન ભારત ।
દ્વાદશાબ્દાનિ તુષ્યન્તિ પિતરો નાત્ર સંશયઃ

તત્ર તીર્થે તુ રાજેન્દ્ર શુભં વા યાદિ વાશુભમ્ ।
ઇહ લોકે પરે ચૈવ તત્સર્વં જાયતેઽક્ષયમ્

તત્ર તીર્થે તુ યઃ કશ્ચિત્પ્રાણત્યાગં કરિષ્યતિ ।
શાસ્ત્રયુક્તેન વિધિના સ ગચ્છેચ્છિવમન્દિરમ્

કલ્પમેકં વસિત્વા તુ દેવગન્ધર્વપૂજિતઃ ।
અત્ર ભારતવર્ષે તુ જાયતે વિમલે કુલે

વેદવેદાઙ્ગતત્ત્વજ્ઞઃ સર્વવ્યાધિવિવર્જિતઃ ।
જીવેદ્વર્ષશતં સાગ્રં પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ

ઇદં તે કથિતં રાજન્સ્કન્દતીર્થસ્ય સમ્ભવમ્ ।
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં સર્વદુઃખઘ્નમુત્તમમ્ ।
સર્વપાપહરં પુણ્યં દેવદેવેન ભાષિતમ્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે સ્કન્દતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકાદશોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥