સ્કન્દ ઉપનિષદ્ · અધ્યાય 1

સ્કન્દોપનિષત્
યત્રાસંભવતાં યાતિ સ્વાતિરિક્તભિદાતતિઃ । ।
સંવિન્માત્રં પરં બ્રહ્મ તત્સ્વમાત્રં વિજૃમ્ભતે ॥
ૐ સહ નાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિ નાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
અચ્યુતોઽસ્મિ મહાદેવ તવ કારુણ્યલેશતઃ ।
વિજ્ઞાનઘન એવાસ્મિ શિવોઽસ્મિ કિમતઃ પરમ્

ન નિજં નિજવદ્ભાતિ અન્તઃકરણજૃમ્ભણાત્ ।
અન્તઃકરણનાશેન સંવિન્માત્રસ્થિતો હરિઃ

સંવિન્માત્રસ્થિતશ્ચાહમજોઽસ્મિ કિમતઃ પરમ્ ।
વ્યતિરિક્તં જડં સર્વં સ્વપ્નવચ્ચ વિનશ્યતિ

ચિજ્જડાનાં તુ યો દ્રષ્ટા સોઽચ્યુતો જ્ઞાનવિગ્રહઃ ।
સ એવ હિ મહાદેવઃ સ એવ હિ મહાહરિઃ

સ એવ હિ જ્યોતિષાં જ્યોતિઃ સ એવ પરમેશ્વરઃ ।
સ એવ હિ પરં બ્રહ્મ તદ્બ્રહ્માહં ન સંશયઃ

જીવઃ શિવઃ શિવો જીવઃ સ જીવઃ કેવલઃ શિવઃ ।
તુષેણ બદ્ધો વ્રીહિઃ સ્યાત્તુષાભાવેન તણ્ડુલઃ

એવં બદ્ધસ્તથા જીવઃ કર્મનાશે સદાશિવઃ ।
પાશબદ્ધસ્તથા જીવઃ પાશમુક્તઃ સદાશિવઃ

શિવાય વિષ્ણુરૂપાય શિવરૂપાય વિષ્ણવે ।
શિવસ્ય હૃદયં વિષ્ણુઃ વિષ્ણોશ્ચ હૃદયં શિવઃ

યથા શિવમયો વિષ્ણુરેવં વિષ્ણુમયઃ શિવઃ ।
યથાન્તરં ન પશ્યામિ તથા મે સ્વસ્તિરાયુષિ

યથાન્તરં ન ભેદાઃ સ્યુઃ શિવકેશવયોસ્તથા ।
દેહો દેવાલયઃ પ્રોક્તઃ સ જીવઃ કેવલઃ શિવઃ

ત્યજેદજ્ઞાનનિર્માલ્યં સોઽહંભાવેન પૂજયેત્ ।
અભેદદર્શનં જ્ઞાનં ધ્યાનં નિર્વિષયં મનઃ ।
સ્નાનં મનોમલત્યાગઃ શૌચમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ

બ્રહ્મામૃતં પિબેદ્ભૈક્ષ્યમાચરેદ્દેહરક્ષણે ।
વસેદેકાન્તિકો ભૂત્વા ચૈકાન્તે દ્વૈતવર્જિતે ।
ઇત્યેવમાચરેદ્ધીમાન્સ એવં મુક્તિમાપ્નુયાત્

શ્રીપરમધામ્ને સ્વસ્તિ ચિરાયુષ્યોન્નમ ઇતિ ।
વિરિઞ્ચિનારાયણશઙ્કરાત્મકં નૃસિંહ દેવેશ તવ પ્રસાદતઃ ।
અચિન્ત્યમવ્યક્તમનન્તમવ્યયં વેદાત્મકં બ્રહ્મ નિજં વિજાનતે

તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્ષુરાતતમ્

તદ્વિપ્રાસો વિપન્યવો જાગૃવાંસઃ સમિન્ધતે । વિષ્ણોર્યત્પરમં પદમ્ ।
ઇત્યેતન્નિર્વાણાનુશાસનમિતિ વેદાનુશાસનમિતિમ્ વેદાનુશાસનમિત્યુપનિષત્

॥ ઇતિ કૃષ્ણયજુર્વેદીય સ્કન્દોપનિષત્સમાપ્તા ॥