શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.2.7

ઓં ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે શિવતત્ત્વવર્ણનં નામ ષષ્ઠો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 7
ઉપમન્યુરુવચ
શક્તિસ્સ્વાભવિકી તસ્ય વિદ્યા વિશ્વવિલક્ષણા
એકાનેકસ્ય રૂપેણ ભાતિ ભાનોરિવ પ્રભા

અનંતાઃ શક્તયો યસ્યા ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયાદયઃ
માયાદ્યાશ્ચાભવન્વહ્નોર્વિસ્ફુલિંગા યથા તથા

સદાશિવેશ્વરાદ્યા હિ વિદ્યા ઽવિદ્યેશ્વરાદયઃ
અભવન્પુરુષાશ્ચાસ્યાઃ પ્રકૃતિશ્ચ પરાત્પરા

મહદાદિવિશેષાંતાસ્ત્વજાદ્યાશ્ચાપિ મૂર્તયઃ
યચ્ચાન્યદસ્તિ તત્સર્વં તસ્યાઃ કાર્યં ન સંશયઃ

સા શક્તિસ્સર્વગા સૂક્ષ્મા પ્રબોધાનંદરૂપિણી
શક્તિમાનુચ્યતે દેવશ્શિવશ્શીતાંશુભૂષણઃ

વેદ્યશ્શિવશ્શિવા વિદ્યા પ્રજ્ઞા ચૈવ શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ
ધૃતિરેષા સ્થિતિર્નિષ્ઠા જ્ઞાનેચ્છાકર્મશક્તયઃ

આજ્ઞા ચૈવ પરં બ્રહ્મ દ્વે વિદ્યે ચ પરાપરે
શુદ્ધવિદ્યા શુદ્ધકલા સર્વં શક્તિકૃતં યતઃ

માયા ચ પ્રકૃતિર્જીવો વિકારો વિકૃતિસ્તથા
અસચ્ચ સચ્ચ યત્કિંચિત્તયા સર્વમિદં તતમ્

સા દેવી માયયા સર્વં બ્રહ્માંડં સચરાચરમ્
મોહયત્યપ્રયત્નેન મોચયત્યપિ લીલયા

અનયા સહ સર્વેશઃ સપ્તવિંશપ્રકારયા
વિશ્વં વ્યાપ્ય સ્થિતસ્તસ્માન્મુક્તિરત્ર પ્રવર્તતે

મુમુક્ષવઃ પુરા કેચિન્મુનયો બ્રહ્મવાદિનઃ
સંશયાવિષ્ટમનસો વિસ્મૃશંતિ યથાતથમ્

551બ્
કિં કારણં કુતો જાતા જીવામઃ કેન વા વયમ્
કુત્રાસ્માકં સંપ્રતિષ્ઠા કેન વાધિષ્ઠિતા વયમ્

કેન વર્તામહે શશ્વત્સુખેષ્વન્યેષુ ચાનિશમ્
અવિલંઘ્યા ચ વિશ્વસ્ય વ્યવસ્થા કેન વા કૃતા

કાલસ્ય ભાવો નિયતિર્યદૃચ્છા નાત્ર યુજ્યતે
ભૂતાનિ યોનિઃ પુરુષો યોગી ચૈષાં પરો ઽથ વા

અચેતનત્વાત્કાલાદેશ્ચેતનત્વેપિ ચાત્મનઃ
સુખદુઃખાનિ ભૂતત્વાદનીશત્વાદ્વિચાર્યતે

તદ્ધ્યાનયોગાનુગતાં પ્રપશ્યઞ્છક્તિમૈશ્વરીમ્
પાશવિચ્છેદિકાં સાક્ષાન્નિગૂઢાં સ્વગુણૈર્ભૃશમ્

તયા વિચ્છિન્નપાશાસ્તે સર્વકારણકારણમ્
શક્તિમંતં મહાદેવમપશ્યન્દિવ્યચક્ષુષા

યઃ કારણાન્યશેષાણિ કાલાત્મસહિતાનિ ચ
અપ્રમેયો ઽનયા શક્ત્યા સકલં યો ઽધિતિષ્ઠતિ

તતઃ પ્રસાદયોગેન યોગેન પરમેણ ચ
દૃષ્ટેન ભક્તિયોગેન દિવ્યઃ ગતિમવાપ્નુયુઃ

તસ્માત્સહ તથા શક્ત્યા હૃદિ પશ્યંતિ યે શિવમ્
તેષાં શાશ્વતિકી શાંતિર્નૈતરેષામિતિ શ્રુતિઃ

ન હિ શક્તિમતશ્શક્ત્યા વિપ્રયોગો ઽસ્તિ જાતુચિત્
તસ્માચ્છક્તેઃ શક્તિમતસ્તાદાત્મ્યાન્નિર્વૃતિર્દ્વયોઃ

ક્રમો વિવક્ષિતો નૂનં વિમુક્તૌ જ્ઞાનકર્મણોઃ
પ્રસાદે સતિ સા મૂર્તિર્યસ્માત્કરતલે સ્થિતા

દેવો વા દાનવો વાપિ પશુર્વા વિહગો ઽપિ વા
કીરો વાથ કૃમિર્વાપિ મુચ્યતે તત્પ્રસાદતઃ

ગર્ભસ્થો જાયમાનો વા બાલો વા તરુણો.પિ વા
વૃદ્ધો વા મ્રિયમાણો વા સ્વર્ગસ્થો વાથ નારકી

પતિતો વાપિ ધર્માત્મા પંડિતો મૂઢ એવ વા
પ્રસાદે તત્ક્ષણાદેવ મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અયોગ્યાનાં ચ કારુણ્યાદ્ભક્તાનાં પરમેશ્વરઃ
પ્રસીદતિ ન સંદેહો વિગૃહ્ય વિવિધાન્મલાન્

પ્રસદાદેવ સા ભક્તિઃ પ્રસાદો ભક્તિસંભવઃ
અવસ્થાભેદમુત્પ્રેક્ષ્ય વિદ્વાંસ્તત્ર ન મુહ્યતિ

પ્રસાદપૂર્વિકા યેયં ભુક્તિમુક્તિવિધાયિની
નૈવ સા શક્યતે પ્રાપ્તું નરૈરેકેન જન્મના

અનેકજન્મસિદ્ધાનાં શ્રૌતસ્માર્તાનુવર્તિનામ્
વિરક્તાનાં પ્રબુદ્ધાનાં પ્રસીદતિ મહેશ્વરઃ

પ્રસન્ને સતિ દેવેશ પશૌ તસ્મિન્પ્રવર્તતે
અસ્તિ નાથો મમેત્યલ્પા ભક્તિર્બુદ્ધિપુરસ્સરા

તપસા વિવિધૈશ્શૈવૈર્ધર્મૈસ્સંયુજ્યતે નરઃ
તત્ર યોગે તદભ્યાસસ્તતો ભક્તિઃ પરા ભવેત્

પરયા ચ તયા ભક્ત્યા પ્રસાદો લભ્યતે પરઃ
પ્રસાદાત્સર્વપાશેભ્યો મુક્તિર્મુક્તસ્ય નિર્વૃતિઃ

552અ
અલ્પભાવો ઽપિ યો મર્ત્યસ્સો ઽપિ જન્મત્રયાત્પરમ્
નયોનિયંત્રપીડાયૈ ભવેન્નૈવાત્ર સંશયઃ

સાંગા ઽનંગા ચ યા સેવા સા ભક્તિરિતિ કથ્યતે
સા પુનર્ભિદ્યતે ત્રેધા મનોવાક્કાયસાધનૈઃ

શિવરૂપાદિચિંતા યા સા સેવા માનસી સ્મૃતા
જપાદિર્વાચિકી સેવા કર્મપૂજાદિ કાયિકી

સેયં ત્રિસાધના સેવા શિવધર્મશ્ચ કથ્યતે
સ તુ પઞ્ચવિધઃ પ્રોક્તઃ શિવેન પરમાત્મના

તપઃ કર્મ જપો ધ્યાનં જ્ઞાનં ચેતિ સમાસતઃ
કર્મલિઙ્ગાર્ચનાદ્યં ચ તપશ્ચાન્દ્રાયણાદિકમ્

જપસ્ત્રિધા શિવાભ્યાસશ્ચિન્તા ધ્યાનં શિવસ્ય તુ
શિવાગમોક્તં યજ્જ્ઞાનં તદત્ર જ્ઞાનમુચ્યતે

શ્રીકંઠેન શિવેનોક્તં શિવાયૈ ચ શિવાગમઃ
શિવાશ્રિતાનાં કારુણ્યાચ્છ્રેયસામેકસાધનમ્

તસ્માદ્વિવર્ધયેદ્ભક્તિં શિવે પરમકારણે
ત્યજેચ્ચ વિષયાસંગં શ્રેયો ઽર્થી મતિમાન્નરઃ