શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.2.20

ઓં ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખંડે સાધકસંસ્કારમન્ત્રમાહાત્મ્યં નામૈકોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 20
ઉપમન્યુરુવાચ
અથૈવં સંસ્કૃતં શિષ્યં કૃતપાશુપતવ્રતમ્
આચાર્યત્વે ઽભિષિંચેત તદ્યોગત્વેન ચાન્યથા

મણ્ડલં પૂર્વવત્કૃત્ત્વા સંપૂજ્ય પરમેશ્વરમ્
સ્થાપયત્પઞ્ચકલશાન્દિક્ષુ મધ્યે ચ પૂર્વવત્

નિવૃત્તિં પુરતો ન્યસ્ય પ્રતિષ્ઠાં પશ્ચિમે ઘટે
વિદ્યાં દક્ષિણતઃ શાંતિમુત્તરે મધ્યતઃ પરામ્

કૃત્વા રક્ષાદિકં તત્ર બદ્ધ્વા મુદ્રાં ચ ધૈનવીમ્
અભિમંત્ર્ય ઘટાન્હુત્વા પૂર્ણાંતં ચ યથા પુરા

પ્રવેશ્ય મંડલે શિષ્યમનુષ્ણીષં ચ દેશિકઃ
તર્પણાદ્યં તુ મંત્રાણાં કુર્યાત્પૂર્વાવસાનકમ્

તતઃ સંપૂજ્ય દેવેશમનુજ્ઞાપ્ય ચ પૂર્વવત્
અભિષેકાય તં શિષ્યમાસનં ત્વધિરોહયેત્

સકલીકૃત્ય તં પશ્ચાત્કલાપઞ્ચકરૂપિણમ્
ન્યસ્તમંત્રતનું બદ્ધ્વા શિવં શિષ્યં સમર્પયેત્

તતો નિવૃત્તિકુંભાદિઘટાનુદ્ધૃત્ય વૈ ક્રમાત્
મધ્યમાન્તાચ્છિવેનૈવ શિષ્યં તમભિષેચયત્

શિવહસ્તં સમર્પ્યાથ શિશોઃ શિરસિ દેશિકઃ
શિવભાવસમાપન્નઃ શિવાચાર્યં તમાદિશેત્

અથાલંકૃત્ય તં દેવમારાધ્ય શિવમણ્ડલે
શતમષ્ટોત્તરં હુત્વા દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ

પુનઃ સમ્પૂજ્ય દેવેશં પ્રણમ્ય ભુવિ દંડવત્
શિરસ્યંજલિમાધાય શિવં વિજ્ઞાપયેદ્ગુરુઃ

ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન દેશિકો.યં મયા કૃતઃ
અનુગૃહ્ય ત્વયા દેવ દિવ્યાજ્ઞાસ્મૈ પ્રદીયતામ્

એવં વિજ્ઞાપ્ય શિષ્યેણ સહ ભૂયઃ પ્રણમ્ય ચ
568બ્
શિવં શિવાગમં દિવ્યં પૂજયેચ્છિવવદ્ગુરુઃ

પુનઃ શિવમનુજ્ઞાપ્ય શિવજ્ઞાનસ્ય પુસ્તકમ્
ઉભાભ્યામથ પાણિભ્યાં દદ્યાચ્છિષ્યાય દેશિકઃ

સ તામ્મૂર્ધ્નિ સમાધાય વિદ્યાં વિદ્યાસનોપરિ
અધિરોપ્ય યથાન્યાયમભિવંદ્ય સમર્ચયેત્

અથ તસ્મૈ ગુરુર્દદ્યાદ્રાજોપકરણાન્યપિ
આચાર્યપદવીં પ્રાપ્તો રાજ્યં ચાપિ યતો ઽર્હતિ

અથાનુશાસનં કુર્યાત્પૂર્વૈરાચરિતં યથા
યથા ચ શિવશાસ્ત્રોક્તં યથા લોકેષુ પૂજ્યતે

શિષ્યાન્પરિક્ષ્ય યત્નેન શિવશાસ્ત્રોક્તલક્ષણૈઃ
સંસ્કૃત્ય ચ શિવજ્ઞાનં તેભ્યો દદ્યાચ્ચ દેશિકઃ

એવં સર્વમનાયાસં શૌચં ક્ષાંતિં દયાં તથા
અસ્પૃહામપ્યસૂયાં ચ યત્નેન ચ વિભાવયેત્

ઇત્થમાદિશ્ય તં શિષ્યં શિવમુદ્વાસ્ય મંડલાત્
શિવકુંભાનલાદીંશ્ચ સદસ્યાનપિ પૂજયેત્

યુગપદ્વાથ સંસ્કારાન્કુર્વીત સગણો ગુરુઃ
તત્ર યત્ર દ્વયં વાપિ પ્રયોગસ્યોપદિશ્યતે

તદાદાવેવ કલશાન્કલ્પયેદધ્વશુદ્ધિવત્
કૃત્વા સમયસંસ્કારમભિષેકં વિનાખિલમ્

સમભ્યર્ચ્ય શિવં ભૂયઃ કૃત્વા ચાધ્વવિશોધનમ્
તસ્મિન્પરિસમાપ્તે તુ પુનર્દેવં પ્રપૂજયેત્

હુત્વા મંત્રન્તુ સંતર્પ્ય સંદીપ્યાશાસ્ય ચેશ્વરમ્
સમર્પ્ય મંત્રં શિષ્યસ્ય પાણૌ શેષં સમાપયેત્

અથવા મંત્રસંસ્કારમનુચિંત્યાખિલં ક્રમાત્
અધ્વશુદ્ધિં ગુરુઃ કુર્યાદભિષેકાવસાનિકમ્

તત્ર યઃ શાન્ત્યતીતાદિકલાસુ વિહિતો વિધિઃ
સ સર્વો ઽપિ વિધાતવ્યસ્તત્ત્વત્રયવિશોધને

શિવવિદ્યાત્મતત્ત્વાખ્યં તત્ત્વત્રયમુદાહૃતમ્
શક્તૌ શિવસ્તતો વિદ્યાત્તસ્યાસ્ત્વાત્મા સમુદ્બભૌ

શિવેન શાંત્યતીતાધ્વા વ્યાપ્તસ્તદપરઃ પરઃ
વિદ્યયા પરિશિષ્ટો ઽધ્વા હ્યાત્મના નિખિલઃ ક્રમાત્

દુર્લભં શાંભવં મત્વા મંત્રમૂલં મનીષિણઃ
શાક્તં શંસીત સંસ્કારં શિવશાસ્ત્રાર્થપારગાઃ

ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં સંસ્કારાખ્યસ્ય કર્મણઃ
ચાતુર્વિધ્યમિદં કૃષ્ણ કિં ભૂય શ્રોતુમિચ્છસિ