શયનાસનવસ્તુ · ભાગ 16

શયનાસનવસ્તુ
( શય્-વ્ 3 ) ( અ 314અ5 ) ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 121 )
ઉદ્દાનમ્
શાક્યા પંચનકાધશ્ ચ સાઙ્ઘિકં પૌદ્ગલિકં ચ વસ્તુભઙ્ગેન ।
કારયેત્ પ્રતિસંસ્તરણં ભૂમિર્ અરણ્યં ચ ત્રિચીવરમ્ ।
ઉચ્છેદ્યમ્ અરણ્યં ભિક્ષુસ્થવિરો લાભષટ્કૈર્ ભવતિ પશ્ચિમમ્ ॥
ઓલ્દ્ મોન્ક્સ્ અરે એન્તિત્લેદ્ તો વેનેરતિઓન્
બુદ્ધો ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડદસ્યારામે; તેન ખલુ સમયેન સંબહુલાનાં ઉપસ્થાનશાલાયાં સંનિષણ્ણાનાં સંનિપતિતાનામ્ અયમ્ એવંરૂપો ઽભૂદ્ અન્તરાકથાસમુદાહારઃ; કો ઽસ્માભિર્ આયુષ્મન્તઃ સત્કર્તવ્યો ગુરુકર્તવ્યો માનયૈતવ્યઃ પૂજયિતવ્યઃ? કસ્ય ચાસ્માભિર્ અભિવાદનવન્દનપ્રત્યુત્થાનાંજલિસામીચીકર્મ કર્તવ્યમ્? કો ઽસ્માકમ્ અર્હતિ અગ્રાસનમ્ અગ્રોદકમ્ અગ્રપિણ્ડપાતં પરિભોક્તુમ્ ઇતિ? તત્રૈકે એવમ્ આહુઃ શાક્યઃ પ્રવ્રજિત ઇતિ; અન્યે ત્વ્ એવમ્ આહુઃ યો બ્રાહ્મણઃ પ્રવ્રજિત ઇતિ; અપરે યઃ ક્ષત્રિયઃ પ્રવ્રજિતઃ; અપરે યો વૈશ્યઃ પ્રવ્રજિતઃ; અપરે યઃ શૂદ્રઃ પ્રવ્રજિતઃ; ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 122 ) અપરે ઉચ્ચાત્ કુલાત્ પ્રવ્રજિતો ઽન્યૂનાત્; આઢ્યાત્ કુલાત્ પ્રવ્રજિતો ઽદીનાત્; અપરે યો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકઃ કલ્યાણવાક્યો વાક્કરણેનોપેતો જ્ઞાતો મહાપુણ્યઃ સૂત્રધરો વિનયધરો માતૃકાધરો બહુશ્રુતો ધાર્મકથિકઃ સ્થવિરો રાજન્યઃ આરણ્યકઃ ત્રૈચીવરિકો નામતિકઃ પાંસુકુલિકઃ પિણ્ડપાતિકઃ એકાસનિકઃ ખલુપશ્ચાદ્ભક્તિકો વૃક્ષમૂલિકઃ શ્માશાનિકો ઽભ્યવકાશિકઃ નૈષદિકો યથાસંસ્તરિકો યો લાભી અનિત્યસંજ્ઞાયાઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ યો ઽર્હન્ન્ અષ્ટવિમોક્ષધ્યાયીતિ; અપરે એવમ્ આહુઃ સર્વેષામ્ અસ્માકમ્ આયુષ્મન્તો ન સમેતિ યદુત નાનાપ્રજ્ઞપ્ત્યા; ( અ 314બ્ ) એતે વયં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રમામઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છામઃ; યથાસ્માકં સ ભગવાન્ વ્યાકરિષ્યતિ તથૈનં ધારયિષ્યામ ઇતિ
અથ સંબહુલા ભિક્ષવો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણાઃ; એકાન્તનિષણ્ણાઃ સંબહુલા ભિક્ષવો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચન્; ઇહાસ્મકં ( શય્-વ્ 4 ) ભદન્ત સંબહુલાનાં ભિક્ષૂણામ્ ઉપસ્થાનશાલાયં સંનિષણ્ણાનાં સંનિપતિતાનામ્ અયમ્ એવંરૂપો ઽભૂદ્ અન્તરાકથાસમુદાહારઃ; પૂર્વવદ્ યાવદ્ યથાસ્માકં ભગવાન્ વ્યાકરિષ્યતિ તથૈનં ધારયિષ્યામ ઇતિ; તે વયં ભદન્ત ભગવન્તમ્ એતમ્ એવાર્થં પતિપૃચ્છામઃ; કો ઽસ્માભિઃ ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 123 ) સત્કર્તવ્યો ગુરુકર્તવ્યો માનયિતવ્યઃ પૂજયિતવ્યઃ? પૂર્વવદ્ યાવદ્ અગ્રપિણ્ડપાતમ્ પરિભોક્તુમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: વૃદ્ધતરકો યુષ્માભિર્ ભિક્ષવઃ સત્કર્તવ્યો ગુરુકર્તવ્યો માનયિતવ્યઃ પૂજયિતવ્યઃ; અભિવાદનવન્દનપ્રત્યુત્થાનાંજલિસામીચીકર્મ કર્તવ્યમ્; સ ચ યુષ્માકમ્ અર્હત્ય્ અગ્રાસનમ્ અગ્રોદકમ્ અગ્રપિણ્ડપાતમ્ પરિભ્કોતુમ્ ઇતિ
ઉક્તં ભગવતા: વૃદ્ધતરકો ભિક્ષુર્ યુષ્માભિઃ સત્કર્તવ્યહ્; પૂર્વવદ્ યાવદ્ અગ્રાસનં પરિભોક્તુમ્ ઇતિ
ઓલ્દ્ હોઉસે-હોલ્દેર્સ્, એત્ચ્., અરે નોત્ એન્તિત્લેદ્ તો વેનેરતિઓન્
ભિક્ષવઃ આગારિકાન્ વૃદ્ધાન્ સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ; શ્રુત્વા બ્રાહ્મણગૃહપતયો ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ; આર્યા વયં કામભોગિનઃ કામપંકનિમગ્નાઃ; કથં યૂયમ્ અસ્માકં સત્કુર્વથ? એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગ્વાન્ આહ: પ્રવ્રજિતાન્ ભિક્ષવો મયા સન્ધાયોક્તં નો ત્વ્ આગરિકાન્ ઇતિ
ભિક્ષવઃ અન્યતીર્થિકાન્ વૃદ્ધાન્ દૃષ્ટ્વા સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ; ભગવાન્ આહ; ઇહ ધાર્મિકાન્ મયા સન્ધાયોક્તં નો તુ બાહ્યકાન્ ઇતિ
તે શ્રામણેરકાન્ વૃદ્ધપ્રવ્રજિતાન્ દૃષ્ટ્વા સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ; ભગવાન્ આહ: ઉપસંપન્નાન્ ભિક્ષવો મયા સન્ધાયોક્તં નો તુ શ્રામણેરકાન્ ઇતિ
તે નવોપસંપન્નાન્ વૃદ્ધાન્ સત્કુર્વનિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ; ભગવાન્ આહ: અન્યોન્યં વર્ષાગ્રં પૃષ્ટ્વા વન્દિતવ્યં; તે પૃષ્ટાઃ સન્તો જન્મવર્ષાણિ કથયન્તિ; ભગવાન્ આહ; ઉપસંપદ્વર્ષાગ્રં પ્રષ્ટવ્યમ્ ઇતિ; ભિક્ષવો ન જાનતે ઃકતિ વર્ષાગ્રાણીતિઃ; ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 124 ) ભગવાન્ આહ; સામયિકમ્ આરોચયિતવ્યમ્; ભિક્ષવો ન જાનતે કતિ સામયિકાનીતિ; ભગબાન્ આહ: પંચેમે ભિક્ષવઃ સમયાઃ, હૈમન્તિકં ગ્રૈષ્મિકં વાર્ષિકં મૃતવાર્ષિકં દીર્ઘવાર્ષિકમ્ ઇતિ; તત્ર હૈમન્તિકં ચત્વારો માસાઃ; ગ્રૈષ્મિકં ચત્વારો માસાઃ; ઃવાર્ષિકમ્ એકો માસઃઃ; મૃતવાર્ષિકમ્ એકં રાત્રિન્દિવસમ્; દીર્ઘવાર્ષિકં રાત્ર્યૂનાસ્ ત્રયો માસાઃ; ઇત્ય્ એવં સામયિકમ્ આરોચયિત્વા યઃ પૂર્વોપસંપન્નઃ સ વન્દિતવ્યઃ
અપરે ભિક્ષવશ્ ચત્વારો વન્દ્યાઃ; કતમે ચત્વારો વન્દ્યાઃ? સદેવકસ્ય ( શય્-વ્ 5 ) તાવલ્ લોકસ્ય સમારકસ્ય સબ્રહ્મકસ્ય સશ્રમણબ્રાહ્મણિકાયા પ્રજાયાઃ સદેવમાનુષાયાસ્ તથાગતાર્હત્સમ્યક્સંબુદ્ધો વન્દ્યઃ; સર્વેષાં ગૃહિણઃ પ્રવ્રજિતા વન્દ્યાઃ; સર્વેષામ્ ઉપસંપન્નાનાં પૂર્વોપસંપન્ના વન્દ્યાઃ ( અ 315અ ) સ્થાપયિત્વા ભિક્ષુણીમ્; તસ્યા વર્ષશતોપસંપન્નાયા અપિ તદહઃ ઉપસંપન્નો ભિક્ષુર્ વન્દ્યઃ; સર્વસ્યાનુપસંપન્નકસ્યોપસંપન્નકો વન્દ્યઃ
દશાવન્દ્યાઃ; કતમે ઃદશ?ઃ પારિવાસિકો મૂલપારિવાસિકઃ પર્યુષિતપરિવાસઃ માનાપ્યચારિકશ્ ચરિતમાનાપ્યો ઽદર્શનાયોત્ક્ષિપ્તકઃ અપ્રતિકર્માયોત્ક્ષિપ્તકઃ અપ્રતિનિસૃષ્ટે પાપકે દૃષ્ટિગતે ઉત્ક્ષિપ્તકઃ સર્વો ગૃહી ઃસર્વાશ્ઃ ચાનુપસંપન્નઃ
યદા ભગવતા યથાવૃદ્ધિકયા પ્રજ્ઞપ્તાસ્ તદા ભિક્ષવો ઽન્યોન્યં સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ; તે ઽન્યોન્યં સત્કુર્વ્વન્તો ઃગુરુકુર્વન્તોઃ માનયન્તઃ પૂજયન્તો વર્ધન્તે કુશલૈર્ ધર્મૈર્ ઉત્પલં વા ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 125 ) યથોદકે
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત યદા ભગવતા યથાવૃદ્ધિકયા પ્રજ્ઞપ્તાસ્ તદા ભિક્ષવો ઽન્યોન્યં સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ માનયન્તિ પૂજયન્તિ; તે ઽન્યોન્યં સત્કુર્વન્તો ગુરુકુર્વન્તો માનયન્તઃ પૂજયન્તો વર્ધન્તે કુશલૈર્ ધર્મૈર્ ઉત્પલં વા યથોદકે ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર ભિક્ષવઃ આશ્ચર્યં યદ્ ઇદાનીમ્ મયા વિગતરાગેણ વિગતદ્વેષેણ વિગતમોહેન પરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈઃ સર્વજ્ઞેન સર્વાકારજ્ઞેન સર્વજ્ઞાનજ્ઞેયવશિપ્રાપ્તેન યથાવૃદ્ધિકાયાં પ્રજ્ઞપ્તાયાં યથાવૃદ્ધિકામ્ આગમ્ય ભિક્ષવો ઽન્યોન્યં સત્કુર્વન્તિ ગુરુકુર્વન્તિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ ઉત્પલં વા યથોદકે ઇતિ; યત્ તુ મયા સરાગેણ સદ્વેષેણ સમોહેનાપરિમુક્તેન જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસૈર્ વિનિપતિતશરીરેણ યથાવૃદ્ધિકાયાં પ્રજ્ઞપ્તાયાં યથાવૃદ્ધિકામ્ આગમ્ય સકલો જમ્બૂદ્વીપનિવાસી જનકાયો યદ્ભૂયસા પ્રણીતે ત્રયસ્ત્રિંશે દેવનિકાયે ઉપપન્નસ્ તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે fરન્ચોલિને, થે હરે, થે મોન્કેય્ અન્દ્ થે એલેફન્ત્

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવઃ કાશીષુ જનપદે અન્યતમસ્મિન્ વનગહને ચત્વારઃ પ્રાણિનઃ પ્રતિવસન્તિ કપિઞ્જલઃ શશો મર્કટો ગજશ્ ( શય્-વ્ 6 ) ચ; તે ચ પરસ્પરં સખ્યેનાવસ્થિતાઃ સહિતાઃ સમગ્રાઃ સંમોદમાના અવિવદમાના અશંકિનો યથેષ્ટવિહારતયા કાલમ્ અતિનામયન્તિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન તેષાં બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના; ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 126 ) અસ્તિ વયં ભવન્તઃ પરસ્પરં સખ્યેનાવસ્થિતાઃ સહિતાઃ સમગ્રાઃ સંમોદમાના અવિવદમાનાઃ; કિન્ તુ ન જાનીમઃ કો ઽસ્માભિઃ સત્કર્તવ્યો ગુરુકર્તવ્યો માનયિતવ્યઃ પૂજયિતવ્યઃ ઇતિ; યન્ નુ વયં યથાવૃદ્ધિકાં પ્રજ્ઞપયેમ ઇતિ; તે પરસ્પરં સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધા ઇતિ; કો ઽસ્માકં વૃદ્ધ ઇતિ; તતઃ કપિંજલેન વટવૃક્ષો દર્શિતઃ; ભવન્તઃ એષ વટવૃક્ષઃ કેન કિયત્પ્રમાણો દૃષ્ટ ઇતિ; હસ્તી કથયતિ; મયા યૂથેન સહાનેન પથા ગચ્છતા અયં દૃષ્ટો મત્પ્રમાણ એવ ઉચ્ચત્વેનેતિ; મર્કટઃ કથયતિ; મયા યૂથેન સહાનેન પથા ગચ્છતા અયં દૃષ્ટો મમ તુલ્ય એવોચ્ચત્વેનેતિ; તે કથયન્તિ; ત્વમ્ અસ્ય વૃદ્ધ ઇતિ; શશઃ કથયતિ; મયાપ્ય્ અસ્ય દ્વિપત્રકસ્ય પત્રેષ્વ્ એવાવશ્યયન્બિન્દવો જિહ્વયા નિર્લીઢા ઇતિ; તે કથયન્તિ: ત્વમ્ અપ્ય્ અનયોર્ વૃદ્ધ ઇતિ; કપિઞ્જલઃ કથયતિ; પશ્યત યૂયમ્ એનં વટવૃક્ષં મહત્પ્રમાણાકારમ્; તે કથયન્તિ: પશ્યામઃ; એતસ્માન્ મયા ફલાનિ ભક્ષયિત્વાસ્મિન્ પ્રદેશે ઉચ્ચારઃ કૃતસ્ તસ્માદ્ અયં જાત ઇતિ; ( અ 315બ્ ) તે કથયન્તિ: યદ્ય્ એવં ત્વમ્ અસ્માકં સર્વેષાં વૃદ્ધ ઇતિ; તતો હસ્તી સર્વેષાં સત્કર્તું આરબ્ધઃ; મર્કટઃ શશં કપિંજલં ચ; શાશઃ કપિંજલમ્ એવ; તે એવં યથાવૃદ્ધિકયા સત્કુર્વન્તસ્ તસ્મિન્ વનગહને ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પરિભ્રમન્તિ; યદા વિષમનિમ્નાઃ પ્રદેશા ગન્તવ્યા ભવન્તિ તદા હસ્તિનં મર્કટો ઽભિરોહતિ મર્કટમ્ શશઃ શશમ્ અપિ કપિંજલઃ
તેષામ્ એવં પ્રવૃદ્ધસ્નેહાનાં સગૌરવાણાં ચ બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના; અસ્તિ વયં ભવન્તઃ પ્રવૃદ્ધસ્નેહાઃ સગૌરવાશ્ ચ; અન્યદ્ અપિ ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 127 ) તાવત્ કિંચિત્ કુશલં સમાદાય વર્તેમ ઇતિ; કિં કુર્મઃ; કપિંજલઃ કથયતિ; પ્રાણાતિપાતાત્ પ્રતિવિરમામઃ; કીદૃષો ઽસ્માકં પ્રાણાતિપાતઃ? કપિંજલઃ કથયતિ: સન્તિ તૃણપુષ્પફલાનિ સપૃઆણકાનિ સન્તિ નિષ્પ્રાણકાનિ; તદ્ અસ્માભિર્ અદ્યાગ્રેણ સપ્રાણકાનિ પરિત્યજ્ય નિષ્પ્રાણકાનિ; પરિભોક્તવ્યાનિ; તે સપ્રાણકાનિ પરિત્યજ્ય નિષ્પ્રાણકાનિ પરિભોક્તુમ્ આરબ્ધાઃ
તેષામ્ એતદ્ અભવત્; અસ્તિ વયં પ્રાણાતિપાતાત્ પ્રતિવિરતા નો ત્વ્ અદત્તાદાનાત્ પ્રતિવિરમામઃ; કીદૃશો ઽસ્માકમ્ અદત્તાદાનમ્? કપિંજલઃ કથયતિ: સન્તિ સપરિગ્રહાણિ તૃણપત્રપુષ્પફલાનિ સન્તિ નિષ્પરિગ્રહાણિ; તદ્ અસ્માભિર્ અદ્યાગ્રેણ સપરિગ્રહાણિ પરિત્યજ્ય નિષ્પરિગ્રહાણિ ( શય્-વ્ 7 ) પરિભોક્તવ્યાનિ; તે સપરિગ્રહાણિ પરિત્યજ્ય નિષ્પરિગ્રહાણિ પરિભોક્તુમ્ આરબ્ધાઃ
તેષામ્ એતદ્ અભવત્; અસ્તિ વયમ્ અદત્તાદાનાત્ પ્રતિવિરતાઃ નો તુ કામમિથ્યાચારાત્; યન્ નુ વયં કામમિથ્યાચારાત્ પ્રતિવિરમામઃ; કીદૃશો ઽસ્માકં કામમિથ્યાચારઃ? કપિંજલઃ કત્યયતિ: વયમ્ ગમ્યા અપિ ગચ્છામઃ; અગમ્યા અપિ ગચ્છામઃ; તદ્ અસ્માભિર્ અદ્યાગ્રેણ ગમ્યૈવ ગન્તવ્યા નાગમ્યા તે ગમ્યાં ગચ્છન્તિ નાગમ્યામ્.
તેષામ્ એતદ્ અભવત્: અસ્તિ વયં કામમિથ્યાચારાત્ પ્રતિવિરતાઃ; નો તુ મૃષાવાદાત્; યન્ નુ વયં મૃષાવાદાત્ પ્રતિવિરમામઃ; કીદૃશો ઽસ્માકં મૃષાવાદઃ? કપિંજલઃ કથયતિ: વયં યદ્વા તદ્વા વિપ્રલપામઃ; તદ્ અસ્માભિર્ અદ્યાગ્રેણ ન યદ્વા તદ્વા વિપ્રલપિતવ્યમ્; ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 128 ) વિચાર્ય વિચાર્ય કાલે વાગ્ ઉદીરયિતવ્યા; તે ન યદ્વા તદ્વા વિપ્રલપન્તિ કિં તુ વિચાર્ય વિચાર્ય કાલેન વાચમ્ ઉદીરયન્તિ
તેષામ્ એતદ્ અભવત્; અસ્તિ વયં મૃષાવાદાત્ પ્રતિવિરતાઃ; નો તુ સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનાત્ પ્રતિવિરતાઃ; યન્ નુ વયં સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનાત્ પ્રતિવિરમામઃ; કિદૃશમ્ અસ્માકં સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદસ્થાનમ્? કપિંજલઃ કથયતિ: સન્તિ માદનીયાનિ ફલાનિ સન્ત્ય્ અમાદનીયાનિ; તદ્ અસ્માભિર્ અદ્યાગ્રેણ માદનીયાનિ ફલાનિ પરિત્યજ્યમાદનીયાનિ ફલાનિ પરિભોક્તવ્યાનિ; તે માદનીયાનિ ફલાનિ પરિત્યજ્યમાદનીયાનિ ફલાનિ પરિભોક્તુમ્ આરબ્ધાઃ
યદા તે પઞ્ચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્ તદા કપિંજલઃ કથયતિ: અસ્તિ વયં ભવન્તઃ પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠિતાઃ; યન્ નુ વયમ્ અન્યાન્ અપિ પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપયામઃ; તે કથયન્તિ: એવં કુર્મઃ; કો યુષ્માકં પ્રતિષ્ઠાપયતિ? મર્કટઃ કથયતિ: અહં સર્વાન્ શાખામૃગાન્ પ્રતિષ્ઠાપયામિ; તતઃ શશઃ કથયતિ: અહં સર્વાન્ શશાન્ લોમશાન્ મૃગાંશ્ ચ પ્રતિષ્ઠાપયામિ; ( અ 316અ ) હસ્તી કથયતિ: અહં સર્વાન્ હસ્તિનઃ સિંહાન્ વ્યાઘ્રદ્વીપિનશ્ ચ પ્રતિષ્ઠાપયામિ; કપિંજલઃ કથયતિ: યદ્ય્ એવમ્ એતત્ સંક્ષેપાદ્ યુષ્માકમ્ અવિનયા અપદા દ્વિપદાશ્ ચતુષ્પદાઃ પક્ષિણશ્ ચ તાન્ અહં સર્વાન્ પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપયામીતિ ( શય્-વ્ 8 )
તતસ્ તે કાશીવિષયે ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 129 ) યાવત્તિર્યગ્યોનિગતાઃ પ્રાણિનસ્ તે સર્વે પંચસુ વ્રતપદેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ; તે અન્યોન્યમ્ અવ્યાબાધમાનાસ્ તસ્મિન્ વનષણ્ડે સંપ્રજાનદ્વિહારિણો યથેષ્ટં વિહરન્તિ; તેષામ્ અનુભાવાદ્ દેવઃ કાલવર્ષી સંવૃત્તઃ; સદા પુષ્પફલા વૃક્ષાઃ, શસ્યવતી વસુમતી; તે મનુષ્યૈર્ દૃષ્ટા અન્યોન્યમ્ અવ્યાબાધમાના વિહરન્તઃ, સદા પુષ્પફલા વૃક્ષાઃ, શસ્યવતી વસુમતી; રાજા કથયતિ: અહં ધર્મેણ રાજ્યં કારયામિ મમૈષો ઽનુભાવ ઇતિ; અન્તઃપુરં કુમારામાત્યા ભટબલાગ્રં નૈગમજાનપદાશ્ ચ ઃકથયન્તિ; અસ્માકમ્ એષો ઽનુભાવઃઃ; રાજા સંલક્ષયતિ; સર્વ એતે કથયન્તિ મમાનુભાવો મમાનુભાવ ઇતિ; તન્ ન જ્ઞાયતે કસ્યાનુભાવ ઇતિ; સ કુતૂહલજાતો નૈમિત્તિકાન્ આહૂય પૃષ્ટવાન્; તૈર્ અપિ ન જ્ઞાતમ્; યાવદ્ વારાણસ્યાં નાતિદૂરે ઉદ્યાનમ્; તત્ર પઞ્ચાભિજ્ઞ રિષિઃ પ્રતિવસતિ સકલસ્ય વારાણસીનિવાસિનો જનકાયસ્ય પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ; તતો રાજા તસ્ય ઋષેઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ પાદયોર્ નિપત્ય કથયતિ: મહર્ષે મમ વિજિતે યાવત્તિત્યગ્યોનિગતાઃ પ્રાણિનસ્ તે સર્વે અન્યોન્યમ્ અવ્યાબાધમાનાઃ સંપ્રજાનદ્વિહારિણો યથેષ્ટં વિહરન્તિ; દેવઃ કાલવર્ષી સદા પુષ્પફલા વૃક્ષાઃ શસ્યવતી ચ વસુમતી; તસ્માન્ મમૈતદ્ અભવત્: અહં ધર્મેણ રાજ્યં કારયામિ; મમૈસો ઽનુભાવ ઇતિ; અન્તઃપુરં કુમારામાત્યા ભટબલાગ્રં નૈગમજાનપદાશ્ ચ સંલક્ષયન્તિ: અસ્માકમ્ એષો ઽનુહાવ ઇતિ; તન્ ન જ્ઞાયતે કસ્યાયમ્ અનુભાવ ઇતિ; કૌતુકશ્ ચ મે મહાન્; ત્વમ્ અર્હસિ સંશયં છેત્તુમ્; કસ્યાયમ્ અનુભાવ ઇતિ; સ કથયતિ: મહારાજ મ તવૈષો ઽનુભાવો નાન્તઃપુરસ્ય ન કુમારાણાં નામાત્યાનાં ન ભટબલાગ્રસ્ય ન ( મ્સ્વ્ ઇવ્ 130 ) નૈગમજાનપદાનં; અપિ તુ તવ વિજિતે ચત્વારઃ પ્રાનિણઃ પ્રતિવસન્તિ; તેષામ્ અયમ્ અનુભાવ તિત્; રાજા કથયતિ: ગચ્છામિ તાન્ પશ્યમીતિ; ઋષિઃ કથયતિ: મહારાજ કિં તવ તૈર્ દૃષ્ટૈર્ અપિ તુ યત્ તે સમાદાય વર્તન્તે તત્ સમાદાય વર્તસ્વેતિ; કિં

તે સમાદાય વર્તન્તે? પઞ્ચ વ્રતપદાનિ; મહર્ષે કિદૃશાનિ પઞ્ચ વ્રતપદાનિ? મહારાજ તે પ્રાણિનં જીવિતાન્ ન વ્યવરોપયન્તિ; પરસ્વં નાપહરન્તિ; અગમ્યાગમનં ન કુર્વન્તિ; મૃષાવાદં ન ભાષન્તે; મદ્યપાનં ચ નાધ્યાચરન્તિ; રાજા કથયતિ: મહર્ષે યદ્ય્ એવં અહમ્ અપ્ય્ એતાનિ પઞ્ચ વ્રતપદાનિ સમાદાય વર્તેમ; અથ સ રાજા પઞ્ચ વ્રતપદાનિ સમાદાય વર્તિતુમ્ આરબ્ધઃ; રાજા પઞ્ચ વ્રતપદાનિ સમાદાય વર્તત ઇતિ દેવ્યો ઽપિ પઞચ વ્રતપદાનિ સમાદાય વર્તિતુમ્ આરબ્ધાઃ; કુમારા અમાત્યા ભટબલાગ્રં નૈગમજાનપદા અપિ પઞ્ચ વ્રતપદાનિ સમાદય વર્તિતુમ્ આરબ્ધાનિ; પૃતિસીમૈઃ ( શય્-વ્ 9 ) કોટ્ટરાજભિઃ શ્રુતમ્; રાજા બ્રહ્મદત્તઃ પઞ્ચ વ્રતપદાનિ સમાદાય વર્તતે સાર્ધમ્ અન્તઃપુરેણ કુમારૈર્ અમાત્યૈર્ ભટબલાગ્રૈર્ નૈગમજાનપદૈર્ ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનસ્ તે ઽપિ પઞ્ચવ્રતપદાનિ ( અ 316બ્ ) સમાદય વર્તિતુમ્ આરબ્ધાઃ સાર્ધમ્ અન્તઃપુરેણ કુમારૈર્ અમાત્યૈર્ ભટબલાગ્રૈર્ નૈગમજાનપદૈર્ ઇતિ; ભૂયસા સર્વ એવ જનકાયઃ પઞ્ચ વ્રતપદાનિ સમાદાય વર્તિતુમ્ આરબ્ધઃ
તેન ખલુ સમયેન જમ્બૂદ્વીપે યઃ કાલં કરોતિ સ કાયસ્ય ભેદાત્ પ્રણીતેષુ દેવેષૂ ત્રયસ્ત્રિંશેષૂપપદ્યતે; તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રઃ આપૂર્યમાણં દેવપર્ષદં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ગાથાં ભાષતે; ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 131 )
સગૌરવાઃ સપ્રતીશા વિહરન્તિ તપોવને ।
કપિંજલબ્રહ્મચર્યં પૃથગ્લોકપ્રકાશિતમ્ ॥ ઇતિ ।
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ કપિંજલઃ અહમ્ એવ સઃ તેન કાલેન તેન સમયેન; શશઃ શારિપુત્રો ભિક્ષુર્ મર્કટો મૌદ્ગલ્યાયનો ભિક્ષુર્ ગજ આનન્દઃ; તદાપિ મયા યથાવૃદ્ધિકાયાં પ્રજ્ઞપ્તાયાં યથાવૃદ્ધિકામ્ આગમ્ય સકલો જમ્બૂદ્વીપનિવાસી જનકાયો ભૂયસા ત્રયસ્ત્રિંશે દેવનિકાયે ઉપપન્નઃ; એતર્હ્ય્ અપિ મયા યથાવૃદ્ધિકાયાં પ્રજ્ઞપ્તાયાં યથાવૃદ્ધિકામ્ આગમ્ય ભિક્ષવો ઽન્યોન્યં સત્કુર્વન્તો ગુરુકુર્વન્તો માનયન્તઃ પૂયયન્તો વર્ધન્તે કુશલૈર્ ધર્મૈર્ ઉત્પલં વા યથોદકે
થે બુદ્ધ એઉલોગિસેસ્ થે ઓર્દેર્ બ્ય્ અગે
તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ સગૌરવા વિહરત સપ્રતીષાઃ સભયવશવર્તિનઃ સબ્રહ્મચારિષુ સ્થવિરેષુ મધ્યેષુ નવકેષુ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? સ તાવદ્ ભિક્ષવો ભિક્ષુર્ અગૌરવો વિહરન્ન્ અપ્રતીશઃ અભયવશવર્તી સ્થવિરેષુ મધ્યેષુ નવકેષુ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પરિપૂરયિષ્યતિ નેદં સ્થાનં વિદ્યતે; આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ અપરિપૂર્ય શૈક્ષાન્ ધર્માન્ પરિપૂરયિષ્યતિ નેદં સ્થાનં વિદ્યતે; શૈક્ષાન્ ધર્માન્ અપરિપૂર્ય શીલસ્કન્ધં સમાધિસ્કન્ધં પ્રજ્ઞાસ્કન્ધં વિમુક્તિસ્કન્ધં વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધં પરિપૂરયિષ્યતિ નેદં સ્થાનં વિદ્યતે; વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધમ્ અપરિપૂર્યાનુપાદાય ( શય્-વ્ 10 ) પરિનિર્વાસ્યતિ નેદં સ્થાનં વિદ્યતે; સ તાવદ્ ભિક્ષવો ભિક્ષુઃ સગૌરવો વિહરન્ સપ્રતીશઃ સભયવશવર્તી બ્રહ્મચારિષુ સ્થવિરેષુ મધ્યેષુ નવકેષુ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પૂરયિષ્યતિ ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 132 ) સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે; આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પરિપૂર્ય શૈક્ષાન્ ધર્માન્ પરિપૂરયિષ્યતિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે; શૈક્ષાન્ ધર્માન્ પરિપૂર્ય શીલસ્કન્ધં સમાધિસ્કન્ધં પ્રજ્ઞાસ્કન્ધં વિમુક્તિસ્કન્ધં વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધં પરિપૂરયિષ્યતિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે; વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનસ્કન્ધં પરિપૂર્યાનુપાદાય પરિનિર્વાસ્યતિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે; તસ્માત્ તહિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્; યત્ સગૌરવા વિહરિષ્યામઃ સપ્રતીશાઃ સભયવશવર્તિનઃ ઃસબ્રહ્મચારિષૂઃ સ્થવિરેષુ મધ્યેષુ નવકેષુ: ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્
થે ઇન્સ્તિતુતિઓન્ ઓf વિહારસ્
યદા ભગવતા પઞ્ચકા વિનીતાસ્ તે અરણ્યે પ્રતિવસન્તિ; તે અરણ્યે પ્રતિવસન્તો આગમ્યા ભવન્તિ સિંહાનાં વ્યાઘ્રાણાં દ્વીપિનાં તરક્ષૂણામ્
ભગવાન્ સંલક્ષયતિ: કુત્ર પૂર્વકાણાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં શ્રાવકા આવાસં કલ્પિતવન્તઃ? પશ્યતિ વિહારે; દેવતાભિર્ અપ્ય્ એવં ભગવત આરોચિતમ્
તેન ખલુ સમયેન વારાણસ્યાં કલયાણભદ્રો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ; તસ્ય કુશલમૂલપ્રતિબોધિતસન્તતેર્ એતદ્ અભવત્; અહો બતાહં ભગવતઃ શ્રાવકાણં વિહારં કારયેયમ્ ઇતિ; સ કાલ્યમ્ એવોત્થાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ ( અ 317અ ) શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણં કલ્યાણભદ્રિકં ગૃહપતિં ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ; અનેકપર્યાયેણ ધર્મ્યયા કથયા સંદર્ષ્ય ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 133 ) સમાદાપ્ય સમુત્તેજ્ય સંપ્રહર્ષ્ય તૂષ્ણીમ્; અથ કલ્યાણભદ્રિકો ગૃહપતિર્ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઇએઅમ્ અવોચત્: યદિ ભગવાન્ અનુજાનીયાદ્ અહં ભગવતઃ શ્રાવકાણાં વિહારં કરયેયમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ; તસ્માદ્ ગૃહપતે અનુજાનામિ કારય ઇતિ; સ ન જાનીતે કીદૃશઃ કારયિતવ્ય ઇતિ; ભગવાન્ આહ: યદિ ત્રિલયનં કારયસિ મધ્યે ગન્ધકુટિઃ કારયિતવ્યા દ્વયોઃ પાર્શ્વયોર્ દ્વે લયને; એવં ત્રિષાલે નવ લયનાનિ; ચતુઃશાલે મધ્યે દ્વારકોષ્ઠકાભિમુખં ( શય્-વ્ 11 ) ગન્ધકુટિઃ; દ્વારકોષ્ઠકપાર્શ્વયોર્ દ્વે લયને; સ ન જાનીતે કતિ પુરાઃ કર્તવ્યા ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ભિક્ષૂણાં પઞ્ચપુરા વિહારાઃ કર્તવ્યાઃ સપ્તપુરા ગન્ધકુટિઃ; સપ્તપૂરા બાલાગ્રપોતિકાઃ; ભિક્ષૂણીનાં તુ ત્રિપુરા વિહારાઃ કર્તવ્યાઃ; પંચપુરા ગન્ધકુટિઃ; પંચપુરા બાલાગ્રપોતિકા ઇતિ
થે સ્તોર્ય્ ઓf અનાથપિણ્ડદ: હિસ્ બિર્થ્ અન્દ્ wઓન્દેર્સ્

તેન ખલુ સમયેન શ્રાવસ્ત્યાં દત્તો નામ ગૃહપતિઃ પ્રતિવસતિ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગ વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્; સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 134 ) પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા; સા ચાષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા; દારકો જાતઃ; તસ્ય ત્રીણિ સપ્તકાન્ય્ એકવિંશતિદિવસાન્ વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે; કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ; જ્ઞાતય ઊચુઃ: અયં દારકો દત્તસ્ય ગૃહપતેઃ પુત્રસ્ તસ્માદ્ ભવતુ દારકસ્ય સુદત્ત ઇતિ નામેતિ; તસ્ય સુદત્ત ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતમ્; સુદત્તો દારકો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તઃ; દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યામ્; દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યામ્; દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યામ્; દ્વાભ્યાં ક્રીડનકાભ્યામ્; સો ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પંકજમ્; સો ઽપરેણ સમયેન સર્વાલંકારવિભૂષિતો ધાત્ર્યંસગતો નિષણ્ણો બહિર્નિર્ગતઃ; યાચનકેનાલંકારં પ્રાર્થિતઃ: કુમારાહમ્ અલંકારેણાર્થી; પ્રયચ્છ મે અલંકારમ્ ઇતિ; તેન પ્રમુદિતમનસા અસાવ્ અલંકારો દત્તઃ; સ ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ; પિત્રા ચાસ્ય ધાત્રી પૃષ્ટા; કુત્ર કુમારસ્યાલંકાર ઇતિ; સા કથયતિ: દત્તઃ કુમારેણ ( શય્-વ્ 12 ) યાચનકાયેતિ; સો ઽન્યેનાલંકારેણ વિભૂષિતઃ; સો ઽપિ દત્તઃ; ભૂયો ઽપ્ય્ અલંકૃતઃ; સો ઽપિ તેન દત્તઃ; સ ગૃહપતિઃ પત્નીમ્ આમન્ત્રયતે: ભદ્રે સોભનો ઽસ્માકં પુત્રો જાતઃ; નિત્યં દાનાભિરત ઇતિ; સા કથયતિ: આર્યપુત્ર યદ્ય્ એવં નૈનં ભૂયો ઽપ્ય્ અલંકરિષ્યામિ; સ કથયતિ: ભદ્રે અસ્ત્ય્ અસ્માકં સુવર્ણમ્ અપ્રમેયં રત્નાનિ ચ; કિન્ તુ અલંકારઘટકા ન સન્તિ; સર્વથા નાયં બહિર્ ( અ 317બ્ ) નિષ્કાસયિતવ્ય ઇતિ; સો ઽભ્યન્તર એવ લાડ્યતે;
યાવદ્ અપરેણ સમયેન દત્તો ગૃહપતિર્ ભૃત્યજનપરિવૃતો ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 135 ) નદીમ્ અજીરવતીં સ્નાતું સંપ્રસ્થિતઃ; સુદત્તો દારકઃ કથયતિ: તાત અહમ્ અપિ ગચ્છામીતિ; સ તં વિપ્રલમ્ભયિતુમ્ આરબ્ધઃ; પુત્ર ઇહૈવ શોભનં સલિલમ્; નદી ગ્રાહાકુલા; ઇયં તે ધાત્રી સ્નાપયિષ્યતીતિ; સ રોદિતું પ્રવૃત્તઃ; માતાસ્ય કથયતિ: આર્યપુત્ર કિમર્થમ્ અયં દારકો રૌતીતિ; તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતમ્; સા કથયતિ: આર્યપુત્ર ત્વયા સાર્ધં ગચ્છતુ; કો ઽત્ર વિરોધઃ; સુતરાં ગુપ્તો ભવિષ્યતીતિ; સ તમ્ આદાય નદીં ગતઃ; સ્નાપયિત્વા કુલે સ્થાપિતઃ કથયતિ: તાત કિમર્થં મમ રક્ષા ક્રિયતે? પુત્ર તવ દોષો ઽસ્તિ; કથમ્? દત્તમ્ અલંકારં યાચનકેભ્યો ઽનુપ્રયચ્છસિ; કિં તાતો દ્રવ્યેણાર્થી? પુત્ર કો ઽનાર્થી? તાત યદ્ય્ એવમ્ અવતારય મામ્; સ તેનાવતારિતઃ; તતસ્ તેનોભૌ પાણી નદ્યામ્ આપ્લાવ્ય સુવર્ણપૂર્ણાસ્ ચત્વારો લોહસંઘાટા ઉદ્ધૃતાઃ; કથયતિ: તાત અતસ્ ત્નં યાવદાપ્તઃંઃ ધનેન ધનકાર્યં કૃત્વાવશિષ્ટમ્ અત્રૈવ પ્લાવય; પુત્ર કિં ત્વં જલગતાન્ નિધીન્ પશ્યસિ? તાત ન કેવલં જલગતાન્ સ્થલગતાન્ અપિ સસ્વામિકાન્ અસ્વામિકાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે; દત્તો ગૃહપતિર્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ સંલક્ષયતિ: શક્યમ્ એવંવિધેન દાનપ્તિના દાનં દાતુમ્ ઇતિ વિદિત્વા કથયતિ: પુત્ર યદ્ય્ એવં દેહિ દાનં યથેષ્ટમ્ ઇતિ; ધર્મતા હ્ય્ એષા: ન તાવત્ પુત્રો યશસ્વી ભવતિ યાવદ્ અસ્ય પિતા જીવતીતિ
યાવદ્ અપરેણ સમયેન દત્તો ગૃહપતિઃ કાલગતઃ; સુદત્તો ગૃહસ્વામી સંવૃત્તઃ; સતતમ્ અનાથેભ્યઃ પિણ્ડકમ્ અનુપ્રયચ્છતીતિ સમન્તાચ્ છદ્બો વિસૃતઃ: દત્તસ્ય ગૃહપતેઃ પુત્રઃ સુદત્તો ગૃહસ્વામી સંવ્ર્ટ્તઃ; ( શય્-વ્ 13 ) સો ઽનાથેભ્યઃ પિણ્ડકમ્ અનુપ્રયચ્છતીતિ; તસ્યાનાથપિણ્ડદો ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 136 ) ગૃહપતિર્ ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા; તતસ્ તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનિતં; સ તયા સાર્ધમ્ ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ; તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ; એવં યાવત્ સપ્ત પુત્રા જાતાઃ; તેન ષણ્ણાં નિવેશઃ કૃતઃ; સપ્તમઃ સુજાતો નામ્ના; તસ્ય સદૃશં કુલં સમન્વેષતે; ન આરાગયતિ; સ કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપ્રો વ્યવસ્થિતઃ; તસ્ય મધુસ્કન્ધો નામ માનવો વયસ્યઃ; તેનાસૌ દૃષ્ટસ્ તથા ચિન્તાપરઃ; સ કથયતિ: કસ્માત્ ત્વં ગૃહપતે કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરસ્ તિષ્ઠસીતિ; સ કથયતિ: મયા ષણ્ણાં પુત્રાણાં નિવેશઃ કૃતઃ; સપ્તમસ્ય સુજાતસ્ય સદૃશકુલં ચિન્તયામિ કતરત્ તત્ કુલં યતો ઽસ્ય નિવેષં કરિષ્યામીતિ; સ કથયતિ: અલ્પોત્સુકસ્ તિષ્ઠ અહમ્ અસ્ય સદૃશં કુલં ગવેષયામિ; કતરસ્મિન્ દેશે? સ કથયતિ; મગધવિષયં તાવદ્ ગચ્છમિ; એવં કુરુ; સ રાજગૃહં ગતઃ; રાજગૃહે અન્યતમો ગૃહપતિર્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો ઽનાથપિણ્ડદસ્ય પ્રતિરૂપઃ; સ તસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટો દ્વારશાલાયાં સ્થિત્વા કથયતિ: સ્વસ્તિ સ્વસ્તીતિ; તસ્ય ગૃહજનાઃ કથયન્તિ: બ્રાહ્મણ કિં પ્રાર્થયસિ? કન્યાભિક્ષામ્; કસ્યાર્થાય? શ્રાવસ્ત્યામ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તસ્ય પુત્રઃ સુજાતો નામ્ના; તે કથયન્તિ સાદૃષો ઽસ્માકં કુલેન; અપિ તુ પ્રભૂતમ્ અસ્માકં કુલશુલ્કમ્; ( અ 318અ ) કિયત્પ્રભૂતમ્? શતમ્ અશ્વાનાં શતં નિષ્કાણાં શતમ્ અશ્વતરીરથાનાં શતં કામ્બોજિકાનાં કન્યાનામ્ ઇતિ; મધુસ્કન્ધેન ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 137 ) માનવેનાનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેર્ અનેનાર્થેન લેખો દત્તઃ: તેનાપિ વાચયિત્વા પ્રતીચ્છ સર્વં મયા દેયમ્ ઇતિ; તેન દિવસમુહૂર્તયોગેન પ્રતીષ્ટમ્
તતસ્ તૈઃ શુચિના પ્રણીતેન પ્રભૂતેનાહારેણ સંતર્પિતો માનવકઃ શાલાં ગત્વા વાસમ્ ઉપગતો વિષૂચિતઃ; અપરિચિતા બ્રાહ્મણાઃ; સ તૈર્ અશુચિભયાદ્ બહિર્ નિષ્કાસયિત્વા ચ્છોરિતઃ; દૈવાદ્ આયુષ્મન્તૌ શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનૌ તં પ્રદેશમ્ આગતૌ; સ તાભ્યાં દૃષ્ટઃ; તતસ્ તાભ્યાં વંશવિદલિકયા નિર્લિખ્ય પાણ્ડુમૃત્તિકયા ઉદ્વર્ત્ય સ્નાપિતઃ; તસ્યૈવ ધર્મં દેશયિત્વા પ્રક્રાન્તૌ; તસ્ય પ્રવાહિકા નાવતિષ્ઠતે; સ તયોર્ અન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય કાલગતઃ; ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ; સ વૈશ્રવણસ્ય મહારાજસ્ય સકાશં ગત્વા ભવનં પ્રાર્થયતે; સ કથયતિ: ગચ્છ તદ્ એવ તે શિવિકાદ્વારં ભવનમ્ ઇતિ; સ તત્ર ગત્વા નૈવાસિકઃ સંવૃત્તઃ ( શય્-વ્ 14 )
વિદેહરાજેન રાજ્ઞો બિંબિસારસ્ય હૈમવતાનાં નાગાનાં સાતમ્ અનુપ્રેષિતમ્; તેન રાજ્ઞા પ્રસેનજિતઃ કોસલસ્ય સન્દિષ્ટમ્: મમ વિદેહરાજેન હૈમવતાનાં નાગાનાં શતમ્ અનુપ્રેષિતમ્; યદ્ય્ અર્થી ભવસિ પ્રેષ્ય ઇતિ

અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ યેન રાજા પ્રસેનજિત્ કોસલસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય રાજાનં પ્રસેનજિતં કોસલમ્ ઇદમ્ અવોચત્: દેવ મમ રાજગૃહે કિંચિત્ પ્રયોજનમ્; તત્ર ગત્વા આગમિષ્યામીતિ; રાજા કથયતિ: શોભનં ગચ્છ મમાપિ તસ્માત્ હસ્તિશતમ્ આનેયં ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 138 ) તદ્ અનેષ્યસીતિ; સ કથયતિ: દેવ યદિ મમ તત્ર પ્રયોજનં ઃનઃ ભવતિ ગ્રહીષ્યામીતિ; ઇહાગમ્ય દેવસ્ય ચ્ત્તગ્રાહં કરિષ્યામીતિ; રાજા કથયતિ: શોભનમ્ એવં ભવત્વ્ ઇતિ
અનાથપિણ્ડદ મેએત્સ્ થે બુદ્ધ
તતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ પ્રભૂતં કુલશુલ્કમ્ આદાય રાજગૃહં ગતઃ; સ યસ્ય ગૃહપતેર્ ગૃહે વાસમ્ ઉપગતઃ સ ગૃહપતિઃ સરાત્રમ્ એવોત્થાયાન્તર્જનમ્ આમંત્રયતે: ઉત્તિષ્ઠાર્યા ઉત્તિષ્ઠ; ભદ્રમુખાઃ કાષ્ઠાનિ પાટયત સમિતિં પ્રજ્વાલયત; ભક્તં પચત; સૂપિકં પચત; ખાદ્યકાન્ય્ ઉલ્લાડયત; પ્રતિજાગૃત મણ્ડલવાટમ્ ઇતિ; અથાનાથપિણ્ડસ્ય ગૃહપતેર્ એતદ્ અભવત્: કિં પુનર્ અસ્ય ગૃહપતેર્ આવાહો વા વિવાહો વા ભવિષ્યતિ; રાષ્ટ્રં વાનેન ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતમ્? શ્રેણી વા, પૂગો વા પર્ષદો વા? રાજા વાનેન માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારઃ ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; ઇતિ વિદિત્વા તં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિં પુનસ્ તે ગૃહપતે આવાહો વા ભવિષ્યતિ, વિવાહો વા રાષ્ટ્રં વા ત્વયા ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતં શ્રેણી વા પૂગો વા પર્ષદો વા રાજા વા તે માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો ભક્તેનોપનિમન્ત્રિત ઇતિ; સ કથયતિ: ગૃહપતે ન મે આવાહો ભવિષ્યતિ ન વિવાહો વા નાપિ મયા રાષ્ટ્રં ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતં, ન શ્રેણી ન પૂગો ન પર્ષદો નાપિ રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસારો ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ અપિ તુ બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસંઘો ભક્તેનોપનિમન્ત્રિત; ઇતિ અનાથપૈણ્ડદસ્ય ગૃહપતેર્ બુદ્ધ ઇત્ય્ અશ્રુતપૂર્વં ઘોષં શ્રુત્વા સર્વરોમકૂપાન્ય્ ( અ 318બ્ ) આહૃષ્ટાનિ; સ આહૃષ્ટરોમકૂપસ્ તં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ક એષ ગૃહપતે બુદ્ધો નામ? અસ્તિ ગૃહપતે શ્રમણો ( શય્-વ્ 15 ) ગૌતમઃ શાક્યપુત્રઃ ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 139 ) શાક્યકુલાત્ કેશશ્મશ્રૂ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનગારિકાં પ્રવ્રજિતઃ; સો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધઃ; સ એષ ગૃહપતે બુદ્ધો નામ; ક એષ ગૃહપતે સઙ્ઘો નામ? સન્તિ ગૃહપતે ક્ષત્રિયકુલાદ્ અપિ કુલપુત્રાઃ કેશશ્મશ્રૂ અવતાર્ય કાષાયાણ્ય્ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અગારાદ્ અનાગારિકાં તમ્ એવ ભગવન્તં પ્રવ્રજિતમ્ અનુપ્રવ્રજિતાઃ; બ્રાહ્મણકુલાદ્ અપિ વૈશ્યકુલાદ્ અપિ શૂદ્રકુલાદ્ અપિ કુલપુત્રાઃ કેઆશશ્મશ્રૂ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણિ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ શ્રદ્ધયા અનાગારાદ્ અનાગારિકાં તમ્ એવ ભગવન્તં પ્રવ્રજિતમ્ અનુપ્રવ્રજિતાઃ; સ એષ ગૃહપતે સઙ્ઘો નામ; ઃશ્વઃઃ સ મયા બુદ્ધપ્રમુખો ભિક્ષુસઙ્ઘો ઽન્તર્ગૃહે ભક્તેનોપનિમન્ત્રિતઃ; કુત્ર ગૃહપતે સ ભગવાન્ એતર્હિ વિહરતિ?
અસ્મિન્ન્ એવ રાજગૃહે શીતવને શ્મશાને; લભ્યં ગૃહપતે સો ઽસ્માભિર્ ભગવાન્ દ્રષ્ટુમ્? તેન હિ ગૃહપતે આગમય તાવત્ ત્વમ્; સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ ઇહાગતં શ્વો દ્રક્ષ્યસિ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તાં રાત્રિં બુદ્ધાલમ્બનયા સ્મૃત્યા મિદ્ધમ્ અવક્રાન્તઃ; સો ઽપ્રભાતે પ્રભાતસંજ્ઞી યેન શિવકદ્વારં તેનોપ્સઙ્ક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન શિવકદ્વારં રાત્ર્યા દ્વૌ યામૌ વિવૃતં તિષ્ઠતિ; પૂર્વકં પશ્ચિમકં ચ, માહૈવ આગન્તુકાનાં ગમિકાનાં ચ દૂતાનાં વિઘ્નો ભવિષ્યતીતિ; યાવત્ પશ્યતિ શિવકદ્વારં વિવૃતમ્ આલોકેન ચ સ્ફુટમ્; તસ્યૈતદ્ અધવત્: નૂનં પ્રભાતા રજની: તથા હિ શિવકદ્વારં વિવૃતં તિષ્ઠતિ; ઇતિ વિદિત્વા તેનૈવ આલોકેન નગરાન્ નિષ્ક્રાન્તઃ; સમનન્તરનિષ્ક્રાન્તસ્ય ચાસ્ય ય આલોકઃ ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 140 ) સો ઽન્તર્હિતઃ; અન્ધકારં પ્રાદુર્ભૂતમ્; તસ્યાભૂદ્ ભયમ્; અભૂચ્ છમ્ભિતત્વં; અભૂદ્ રોમહર્ષહ્; માહૈવ કશ્ચિદ્ વિહેટયેન્ મનુષ્યો વામનુષ્યો વા ધૂર્તકો વા અસંપ્રાપ્તમ્ વા સ્યાત્ પ્રભૂતં કુલશુલ્કમ્ ઇતિ; વિદિત્વા પ્રતિનિવર્તિતુકામો મધુસ્કન્ધસ્ય દેવપુત્રસ્ય સ્થણ્ડિલં પ્રદક્ષિણીકરોતિ, નમસ્કરોતિ ચ; અથ મધુસ્કન્ધસ્ય દેવપુત્રસ્ય એતદ્ અભવત્: અદ્યૈવાનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના સત્યદર્શનં કર્તવ્યમ્; અદ્યૈવાયં બુદ્ધં ભગવન્તમ્ અપાસ્ય અન્યદેવતાનમસ્કારં કરિષ્યતિ; ઇતિ વિદિત્વા યાવચ્ચ શિવકદ્વારં યવચ્ ચ શીતવનં શ્મશાનમ્ અત્રાન્તરાદ્ ઉદારેણાવભાસેનાવભાસ્ય અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અભિક્રમ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ તે શ્રેયો ભવિષ્યતિ; ન પ્રતિક્રમતઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ? ( શય્-વ્ 16 )
શતમ્ અશ્વા શતં નિષ્કાઃ શતમ્ અશ્વતરીરથાઃ ।
નાનાવિત્તસ્ય સંપૂર્ણાઃ શતં ચ વડવારથાઃ ।
પદાવિહારસ્યૈકસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥
અભિક્રામ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રામ; અભિક્રમતસ્ તે શ્રેયો ભવતિ, ન પ્રતિક્રમતઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ?
શતં હૈમવતા નાગાઃ સુવર્ણમણિકલ્પિતાઃ ।
ઈષાદન્તા મહાકાયા વ્યૂઢવન્તો મતઙ્ગજાઃ ।
પદાવિહારસ્યૈકસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥
અભિક્રામ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રમ; અભિક્રમતસ્ ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 141 ) તે શ્રેયો ભવતિ; ન પ્રતિક્રમતઃ; તત્ કસ્ય હેતોઃ?
શતં કામ્બોજિકા કન્યાઃ આમુક્તમણિકુણ્ડલાઃ ।
સુવર્ણકેયૂરધરાઃ નિષ્કગ્રીવાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ।
પદાવિહારસ્યૈકસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ॥
અભિક્રામ ગૃહપતે, મા પ્રતિક્રામ; અભિક્રામતસ્ તે શ્રેયો ભવતિ; ન પ્રતિક્રામતઃ; ( અ 319અ ) અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તં દેવપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કસ્ ત્વમ્ ભદ્ર્મુખ? અહમ્ અસ્મિ ગૃહપતે મધુસ્કન્ધો નામ માણવઃ; તવૈવ પુરાણો ગૃહસખા; સો ઽહં શારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનયોર્ ભિક્ષ્વોર્ અન્તિકે ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય કાલગતશ્ ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ, અસ્મિન્ન્ એવ શિવિકાદ્વારે નૈવાસિકઃ; તસ્માદ્ અહમ્ એવં વદામિ: અભિક્રામ ગૃહપતે મા પ્રતિક્રામ; અભિક્રામતસ્ તે શ્રેયો ભવતિ, ન પ્રતિક્રામત ઇતિ; અથાનાથપિણ્ડાદસ્ય ગૃહપતેર્ એતદ્ અભવત્: નાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ, નાવરં ધર્માખ્યાનં, યત્રેદાનીં દેવતા અપિ ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યન્તે તસ્ય ભગવતો દર્શનાય; ઇતિ વિદિત્વા યેન શીતવનં શ્મશાનં તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; તેન ખલુ સમયેન બહિર્ વિહારસ્યાભ્યવકાશે ભગવાન્ ચઙ્ક્રમેણ ચઙ્ક્રમ્યતે, યદ્ભૂયસા અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ આગમયમાનઃ; અદ્રાક્ષીદ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવન્તમ્ દુરાદ્ એવ; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ગૃહપતિઃ પ્રતિસંમોદનયા પ્રતિસમ્મોદતે: ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 142 ) કચ્ચિદ્ ભગવાન્ સુખં શાયિત ઇતિ; અથ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં ગાથા ભાષતે;
સર્વથા વૈ સુખં શેતે બ્રાહ્મણઃ પરિનિર્વૃતઃ । ( શય્-વ્ 17 )
લિપ્યતે યો ન કામૈર્ હિ વિપ્રમુક્તો નિરુપધિઃ ॥
છિત્વેહ સર્વમ્ આશક્તિન્ વિનીય હૃદયજ્વરમ્ ।
ઉપશાન્તઃ સુખં શેતે શાન્તિપ્રાપ્તેન ચેતસા ॥

અથ ભગવાન્ અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ આદાય વિહારં પ્રવિશ્ય પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષણ્ણઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહ્પતિર્ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તે નિષણ્ણમ્ અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિં ભગવાન્ ધર્મ્યયા કથયા સન્દર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ, સંપ્રહર્ષયતિ; યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂર્વકાલકરણીયા ધર્મ્યા કથા, તદ્યથા દાનકથા શીલકથા સ્વર્ગકથા કામાનામ્ આસ્વાદાદીનવસંક્લેશવ્યવદાનનૈષ્ક્રમ્યપ્રવિવેક અનુશંસવ્યવદાનપક્ષ્યાન્ ધર્માન્ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; યદા ચૈનં ભગવાન્ અદ્રાક્ષીત્ હૃષ્ટચિત્તં કલ્યચિત્તં મુદિતચિત્તં વિનિવરણચિત્તં ભવ્યં પ્રતિબલં સામુત્કર્ષિકીં ધર્મદેશનામ્ આજ્ઞાતુમ્, તદા યાસૌ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સામુત્કર્ષિકી ધર્મદેશના તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાનિ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયતિ; અથાનાથપિણ્ડદો ગ્ઃઅપતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણશ્ ચત્વઋય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમેતિ; તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગઃ; તસ્યથા શુદ્ધં વસ્ત્રમ્ અપગતકાલકં રઞ્જનોપગં રઙ્ગે પ્રક્ષિપ્તં સમ્યગ્ એવ રઙ્ગં પ્રતિગૃહ્ણાતિ, એવમ્ એવાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તસ્મિન્ન્ એવ આસને નિષણ્ણશ્ ચત્વાર્ય્ આર્યસત્યાન્ય્ અભિસમેતિ; તદ્યથા દુઃખં સમુદયો નિરોધો માર્ગ ઇતિ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ દૃષ્ટધર્મા પ્રાપ્તધર્મા વિદિતધર્મા ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 143 ) પર્યવગાઢધર્મા તીર્ણકાઙ્ક્ષો તીર્ણવિચિકિત્સઃ અપરપ્રત્યયો ઽનન્યનેયઃ શાસ્તુશ્ શાસને ધર્મેષુ વૈશારદ્યપ્રાપ્તઃ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા, યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિમ્ પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ ( અ 319બ્ ) અવોચત્; અભિક્રાન્તો ઽહં ભદન્તાભિક્રાન્તઃ; એસો ઽહં ભગવન્તં શરણં ગચ્છામિ; ધર્મં ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ; ઉપાસકમ્ માં ચ ધારય અદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવં પ્રાણોપેતં શરણાગતમ્ અભિપ્રસન્નમ્; અથ ભગવાન્ અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ આવોચત્: કિન્નામા ત્વં ગૃહપતે? અહમ્ અસ્મિ ભદન્ત સુદત્તો નામ્ના; અપિ ત્વ્ અનાથેભ્યઃ પિણ્ડકમ્ અનુપ્રયચ્છામિ; તતો મામ્ અનાથપિણ્ષદો ગૃહપતિર્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ઇતિ જનઃ સઞ્જાનીતે; કુતોભૂમકસ્ ત્વં ગૃહપતે? ( શય્-વ્ 18 ) અસ્તિ ભદન્ત પ્રાચીનેષુ જનપદેષુ શ્રાવસ્તી નામ કોસલાનાં નિગમઃ; તત્રાહં પ્રતિવસામિ
અનાથપિણ્ડદ ઇન્વિતેસ્ થે બુદ્ધ તો શ્રાવસ્તી
આગચ્છતુ ભગવાન્ શ્રાવસ્તીમ્; અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાતગ્લાનપ્રત્યયભૈષૈયપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન; સન્તિ ગૃહપતે વિહારાઃ શ્રાવસ્ત્યામ્? નો ભદન્ત: યત્ર ગૃહપતે વિહારાઃ સન્તિ તત્ર ભિક્ષવ આગન્તવ્યં ગન્તવ્યં વસ્તવ્યં મન્યન્તે; આગચ્છતુ ભગવાન્; અહં તથા કરિષ્યામિ યથા શ્રાવસ્ત્યાં વિહારા ભવિષ્યન્તિ; ભિક્ષવશ્ ચ આગન્તવ્યં ગન્તવ્યં વસ્તવ્યં મંસ્યન્ત ઇતિ; અધિવાસયતિ ભગવાન્ અનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ; તતો ઽસ્ય યદ્ રાજગૃહે કૃત્યં વા કરણીયં વા તત્ સર્વં કૃત્વા પરિપ્રાપ્ય ( મ્સ્વ્ ઇઇઇ 144 ) પુનર્ યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિન્ષણ્ણો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે ભગવન્ ભિક્ષું સહાયકન્ યેન સહાયકેન શ્રાવસ્ત્યાં ભગવતો ઽર્થાય વિહારં કારયામીતિ; ભગવાન્ સંલક્ષયતિ; કતરસ્ય ભિક્ષોર્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ સપરિવારો શ્રાવસ્તીનિવાસી ચ જનકાયો વિધેયઃ? પશ્યતિ શારિપુત્રસ્ય ભિક્ષોઃ; તત્ર ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ શારિપુત્રમ્ આમન્ત્રયતે: સમન્વાહર શારિપુત્ર અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિં સપરિવારં શ્રાવસ્તીનિવાસિનં ચ જનકાયમ્ ઇતિ; અધિવાસયત્ય્ આયુષ્માંશ્ છારિપુત્રો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેન; અથાયુષ્માંશ્ છારિપુત્રો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્તક્રાન્તઃ
શારિપુત્ર લેઅવેસ્ fઓર્ શ્રાવસ્તી
અથાયુષ્માંશ્ છારિપુત્રસ્ તસ્યા એવ રાત્રેર્ અત્યયાત્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય, પાત્રચીવરમ્ આદાય રાજગૃહં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્; રાજગૃહં પિણ્ડાય ચરિત્વા કૃતભક્તકૃત્યઃ પશ્ચાદ્ભક્તપિણ્ડપાતપ્રતિક્રાન્તો યથાપરિભુક્તં શયનાસનં પ્રતિશમય્ય, સમાદાય પાત્રચીવરં, યેન શ્રાવસ્તી તેન ચારિકાં પ્રક્રાન્તઃ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ પ્રભૂતં શમ્બલમ્ આદાય એકૈકરાત્રિનિવાસેન શ્રાવસ્તીમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ પ્રવિશન્ન્ એવ શ્રાવસ્તીમ્ આરામેણારામમ્ ઉદ્યાનેનોદ્યાનમ્ ઉપવનેનોપવનં ચઙ્ક્રમમ્ અનુચઙ્ક્રમ્યમાણો સુવિચરન્ન્ એવમ્ આહ: કતરઃ સ પૃથિવીપ્રદેશો ભવિષ્યતિ શ્રાવસ્ત્યા નાતિદૂરે ( શય્-વ્ 19 ) નાત્યાસન્ને દિવા અલ્પાકીર્ણો ઽલ્પવિલાપો રાત્રાવ્ અલ્પશબ્દો ઽલ્પનિર્ઘોષઃ અલ્પદંશમશકવાતાતપસરીસૃપસંસ્પર્શઃ, યત્રાહં ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિષ્યામીતિ; અદ્રાક્ષીદ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ, જેતસ્ય કુમરસ્યારામમ્ શ્રાવસ્ત્યા નાતિદૂરે નાત્યાસન્ને દિવા અલ્પાકીણમ્ અલ્પવિલાપં રાત્રાવ્ અલ્પશબ્દ્ં અલ્પનિર્ઘોષં અલ્પદંશમશકવાતાતપસરીસૃપસ્પર્શમ્; દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈતદ્ અભવત્: અત્રાહં ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિષ્યામીતિ; સ પ્રવિશન્ન્ એવ સ્વં નિવેશનં યેન જેતઃ કુમારસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય જેતં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્; અનુપ્રયચ્છ મે કુમાર આરામમ્; અહં તત્ર ભગવતો ઽર્થાય વિહારં કારયામિ ઇતિ; સ કથયતિ; ન મે ગૃહપતે સ આરામઃ; કિન્ તુ ઉદ્યાનં તન્ મમેતિ; દ્વિર્ અપિ ત્રિર્ અપ્ય્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતં કુમારમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે કુમાર આરામમ્; અહં તત્ર ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયામીતિ; અપરિત્યક્તો ઃગૃહપતેઃ મે આરામાઃ કોટિસંસ્તરેણાપિ; પુનર્ અપ્ય્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપ્તિર્ જેતં કુમરમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કૃતાર્ઘો ઽસિ કુમાર આરામસ્ય; પ્રતીચ્છ હિરણ્યસુવર્ણમ્; મમારામઃ; કઃ કૃતાર્ઘઃ? ત્વં કૃતાર્ઘઃ; તૌ કૃતાર્ઘો ન કૃતર્ઘ ઇતિ વિવાદમ્ આપન્નૌ, યેન વ્યાવહારિકપુરુષાસ્ તેન સંપ્રસ્થિતાઃ; અત્રાન્તરે ચતુર્ણાં લોકપાલાનામ્ એતદ્ અભવત્; અયમ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ઉદ્યુક્તો ભગવતો ઽર્થાય વિહારં વિહારં માપયિતુમ્; સાહાય્યમ્ અસ્યાનુષ્ઠેયમ્ ઇતિ; તતો વ્યાવહારિકપુરુષમ્ આત્માનમ્ અભિનિર્માય

અર્થાધિકરણે નિષણ્ણાઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતશ્ ચ કુમારો વ્યાવહારિકસકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તૌ; અથાનાથપિણ્ડકો ગૃહપતિર્ વ્યાવહારિકપુરુષાણામ્ એતમ્ અર્થં વિસ્તરેણ નિવેદયતિ; તે કથયન્તિ; કૃતાર્ઘો ઽસિ કુમાર આરામસ્ય; પ્રતીચ્છ સુવર્ણમ્: ગૃહપત્રે આરામ ઇતિ; સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ શકટૈર્ ભારૈઃ મૂટૈઃ પિટકૈર્ ઉષ્ટ્રૈર્ ગોભિર્ ગર્દભૈઃ પ્રભૂતં સુવર્ણમ્ અભિનિર્હૃત્ય, સર્વં જેતવનં સંસ્તર્તુમ્ આરબ્ધઃ; ન પરિસમાપ્યતે; તિષ્ઠતે એવાનાસ્તીર્ણઃ કશ્ચિત્ પૃથિવીપ્રદેશઃ; તતઃ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ એતમ્ અર્થં ચિન્તયન્ મુહૂર્તં તૂષ્ણીમ્ અસ્થાત્; કતરત્ તન્ નિધાનં ભવિષ્યતિ? નાતિસ્તોકં, નાતિપ્રભૂતં યેન અયમ્ અનાસ્તીર્ણઃ પૃથિવીપ્રદેશઃ આસ્તરિષ્યતિ; ન ચ પુનર્ ગોપયિતવ્યો ભવિષ્યતીતિ; જેતઃ કુમારઃ સંલક્ષયતિ; નૂનમ્ અનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેર્ વિપ્રતિસારઃ; કસ્માદ્ આરામકારણાદ્ ઇયન્તં મહાન્તં ધનસ્કન્ધં પરિત્યજામિ; ઇતિ વિદિત્વા અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ ( શય્-વ્ 20 ) અવોચત્; સચેત્ તે હ ગૃહપતે વિપ્રતિસારઃ પ્રતીચ્છ સુવર્ણમ્; મમૈવારામઃ; ન મે કુમાર વિપ્રતિસારઃ; અપિ ત્વ્ અહમ્ એતમ્ એવાર્થમ્ અનુચિન્તયન્ મુહૂર્તં તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; કતરત્ તન્ નિધાનં ભવિષ્યતિ? નાતિસ્તોકં નાતિપ્રભૂતં, યેનાયમ્ અનાસ્તીર્ણઃ પૃથિવીપ્રદેશઃ આસ્તરિષ્યતિ; ન ચ પુનર્ ગોપયિતવ્યો ભવિષ્યતીતિ; અથ જેતસ્ય કુમારસ્ય એતદ્ અભવત્: ન બતાવરો બુદ્ધો ભવિષ્યતિ; નાવરં ધર્માખ્યાનમ્; યત્રેદાનીમ્ અયં ગૃહપતિર્ આરામકારણાદ્ ઇયન્તં મહાન્તં ધનસ્કન્ધં પરિત્યજતિ; ઇતિ વિદિત્વા અનાથપિણ્ડદં ગૃહપતિમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનુપ્રયચ્છ મે ગૃહપતે અનાસ્તીર્ણં પૃથિવીપ્રદેશમ્; અત્રાહં ભગવતો ઽર્થાય દ્વારકોષ્ઠકં માપયામિ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ જેતસ્ય કુમારસ્ય અનાસ્તીર્ણં પૃથિવીપ્રદેશમ્ અનુપ્રયચ્છતિ; યત્ર જેતઃ કુમારો ભગવતો ઽર્થાય દ્વારકોષ્ઠકં માપયતિ
ઓબ્સ્ત્રુચ્તિઓન્ બ્ય્ તીર્થ્યસ્
અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ભગવતો ઽર્થાય વિહારં માપયિતુમ્ આરબ્ધ ઇતિ તીવ્રદ્વેષપર્યાકુલીકૃતમનસસ્ તીર્થ્યાસ્ તે સંભૂય યેનાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ; ઉપસંક્રમ્ય કથયન્તિ: મા ત્વં ગૃહપતે શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય અર્થાયાત્ર વિહારં કારય; કિં કારણમ્? અસ્માભિર્ નગરાણિ ભાજિતાનિ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય રાજગૃહમ્; અસ્માકં શ્રાવસ્તી; સ કથયતિ: ભાજિતાનિ યુષ્માભિર્ નગરાણિ, ન તુ મદીયમ્ સ્વાપતેયમ્; યસ્યાભિપ્રેતં તસ્ય ધર્મસ્કન્ધં કારયામીતિ; તે રાજ્ઞઃ સકાશં ગતઃ; તત્રાપ્ય્ અનાથપિણ્ડદેન પરાજિતાઃ; ધ્વાઙ્ક્ષાસ્ તીર્થ્યા અવિકૃતવદનાઃ કથયન્તિ; ગૃહપતે ન તે કામકારમ્ અનુપ્રયચ્છામઃ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાગ્રશ્રાવકઃ આગતઃ; સ યદ્ય્ અસ્માન્ વાદેન પરાજયતે, કારય વિહારમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: શોભનમ્; આર્યશારિપુત્રં તાવદ્ અવલોકયામીતિ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ યેનાયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકન્તનિષણ્ણો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્; તીર્થ્યા ભદન્ત શારિપુત્ર એવમ્ આહુઃ; ગૃહપતે ન તે કામકારમ્ અનુપ્રયચ્છામઃ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્ય અગ્રશ્રાવક આગતઃ; સ યદ્ય્ અસ્માન્ વાદેન પરાજયતે, કારય વિહારમ્ ઇતિ; કથમ્ અત્ર પ્રતિપત્તવ્યમ્ ઇતિ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સંલક્ષયતિ; કિમ્ એષાં સન્તિ કાનિચિત્ કુશલમૂલાનિ ઉત ન સન્તીતિ; પશ્યતિ, સન્તિ; કસ્યાન્તિકે પ્રતિબદ્ધાનિ; મમૈવ; પુનઃ સંલક્ષયતિ; કિમ્ એતાવન્ત એવ મમ પ્રતિબદ્ધા વિનેયા આહોસ્વિદ્ અન્યે ઽપિ વાદેન વિનેયાઃ સન્તીતિ; પશ્યતિ, સન્તિ; કિયચ્ચિરેણ સન્નિપતિષ્યન્તિ; ( શય્-વ્ 24 ) પશ્યતિ, સપ્તાહસ્યાત્યયાદ્ ઇતિ; સમન્વાહૃત્ય કથયતિ: ગૃહપતે એનં ભવતુ; કિં
તુ સપ્તમે દિવસે; તતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતો યેન તીર્થ્યાસ્ તેન ઉપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય તીર્થ્યાન્ ઇદમ્ અવોચત્; ભદન્ત આર્યશારિપુત્રઃ કથત્યતિ: શોભનમ્, એવં ભવતુ; કિં તુ સપ્તમે દિવસે ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ; દ્વાભ્યામ્ અત્ર કારણાભ્યામ્ ભવિતવ્યમ્; અથવાસૌ નિષ્પલાયિતુકામઃ; અથવા પક્ષં સમન્વેષ્ટુકામઃ; કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્; વયમ્ અપિ પક્ષં સમન્વેષામહ ઇતિ; તે પક્ષં સમન્વેષ્ટુમ્ આરબ્ધાઃ; તૈઃ પક્ષમ્ સમન્વેષમાનૈ રક્તાક્ષો નામ પરિવ્રાજકો દૃષ્ટઃ; સ તૈર્ ઉક્તઃ; ત્વમ્ અસ્માકં સબ્રહ્મચારિ; શ્રમણસ્ય ગૌતમસ્યાગ્રશ્રાવકો ઽસ્માભિર્ વાદેનાહૂતઃ; સ પક્ષં સમન્વેષતે; ત્વમ્ અસ્માકં સાહાય્યં કલ્પય; કિયતા કાલેન? ઇતઃ સપ્તમે દિવસે; શોભનમ્, એવં ભવતુ; યદા યુષ્માકં સન્નિપતો ભવતિ તદા મમારોચયિતવ્યમ્; તીર્થ્યાઃ શઙ્કિતોદ્વિગ્નમનસો દિવસાનુદિવસં પક્ષં સમન્વેષયન્તે; દિવસાંશ્ ચ ગણયન્તિ
તીર્થ્યસ્ અન્દ્ શારિપુત્ર ચોન્તેસ્ત્
યાવત્ સપ્તમે દિવસે અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના વિસ્તીર્ણાવકાશે પૃથિવીપ્રદેશે આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કારિતા; આયુષ્મતશ્ ચ શારિપુત્રસ્યાર્થાય સિંહાસનં પ્રજ્ઞપ્તમ્; નાનાદેશન્વાસિનસ્ તીર્થ્યાઃ સન્નિપતિતાઃ; શ્રાવસ્તીનિવાસી જનકાયઃ અનેકાનિ ચ તત્સામતનિવાસીનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ, કાનિચિત્ કુતૂહલજાતાનિ, કાનિચિત્ પૂર્વકૈઃ કૂશલમૂલૈઃ સંચોદ્યમાનાનિ; તત આયુષ્માન્ શારિપુત્રો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના સપરિવારેણ સંપુરસ્કૃતો વાદિમણ્ડલં પ્રવિશ્ય વિનેયજનમ્ અભિસંઈક્ષ્ય સ્મિતપૂર્વં સમશાન્તેનેર્યાપથેન સિંહાસનમ્ અભિરુહ્ય નિષણ્ણઃ; સર્વૈવ સા પર્ષદ્ અવહિતચેતસ્કા આયુષ્મન્તમ્ શારિપુત્રં અભિસમીક્ષમાણા નિષણ્ણ્ના
દેfએઅત્ ઓf થે તીર્થ્યસ્

તત આયુષ્માન્ શારિપુત્રસ્ તીર્થ્યાન્ આમન્ત્રયામાસ: ભવન્તઃ કિં તાવત્ કરિષ્યથ? આહોસ્વિદ્ વિકરિષ્યથ? તે કથયન્તિ: વયં કુર્મઃ: ત્વાં વિકુરુ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સંલક્ષયતિ: યદ્ય્ અહં કરિષ્યામિ; સદેવકો ઽપિ લોકો ન શક્ષ્યતિ વિકર્તુમ્; પ્રાગ્ એવ રક્તાક્ષઃ પરિવ્રાજકઃ; ઇતિ વિદિત્વા રક્તાક્ષં પરિવ્રાજકમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ત્વં કુરુ, અહં વિકરિષ્યામીતિ; સ ઇન્દ્રજાલે કૃતાવી; તેન સુપુષ્પિતઃ સહકારપાદપો નિર્મિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તુમુલો વાતવર્ષ ( શય્-વ્ 22 ) ઉત્સૃષ્ટઃ; યેનાસૌ સમૂલ ઉત્પાટ્ય ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ વિકીર્ણો યોગિજનાનામ્ અપ્ય્ અવિષયીભૂતઃ; તતદ્ તેન પદ્મિની નિર્મિતા; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ કલભહસ્તી નિર્મિતઃ; તેન સા સમન્તાન્ મર્દિતા; તેન સપ્તશીર્ષો નાગો નિર્મિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ ગરુડો નિર્મિતઃ; યેનાસાવ્ અપહૃતઃ; તેન વેતાડો નિર્મિતઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ મન્ત્રૈઃ કીલિતઃ; કુપ્રયુક્તો વેતાડ આત્મવધાય ચેતયતે; સ તસ્યૈવોપરિ પ્રધાવિતઃ; તતો ઽસૌ ભીતસ્ ત્રસ્તઃ સંવિગ્ન આહૃષ્ટરોમકૂપઃ આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય પાદયોર્ નિપતિતઃ; આર્ય શારિપુત્ર ત્રાયસ્વ શરણાગતો ઽસ્મીતિ; તત આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ મન્ત્રા ઉત્કીલિતાઃ; સ વેતાડો વ્યુપશાન્તઃ; તસ્યાયુષ્મતા શારિપુત્રેણ ધર્મો દેશિતઃ; સ પ્રસાદજાતઃ કથયતિ: લભેયાહમ્ આર્યશારિપુત્ર સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેયમ્ અહમ્ આર્યશારિપુત્રસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ સ પ્રવ્રાજિતઃ ઉપસંપાદિતઃ અવવાદો દત્તઃ, તેનોદ્યચ્છમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્; અર્હન્ સંવૃત્તઃ; ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચન આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભપરાઙ્મુખઃ;
સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ; તતઃ સા પર્ષત્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચના સંવૃત્તા; આયુષ્મતિ શારિપુત્રે ઽભિપ્રસન્ના કથયતિ: મહાન્ આર્યશારિપુત્રેણ વાદિવૃષભો નિગૃહીતઃ; ઇતિ વિદિત્વા આયુષ્મતઃ શારિપુત્રસ્ય મુખે ઽવલોકિકાઃ સંવૃત્તાઃ; તત આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તસ્યાઃ પર્ષદઃ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા અનેકૈઃ સત્વસહસ્રૈઃ મહાન્ વિશેષ આગતઃ; કૈશ્ચિચ્ છ્રાવકબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદિતાનિ; કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકાયાં બોધૌ; કૈશ્ચિદ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; કૈશ્ચિચ્ છરણગમનશિક્ષાપદાનિ ગૃહીતાનિ; કૈશ્ચિત્ સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્; કૈશ્ચિત્ સકૃદાગામિફલમ્; કાઇશ્ચિદ્ અનાગામિફલમ્; કૈશ્ચિત્ પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશસંપ્રહાણાડ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્; યદ્ભૂયસા સા પર્ષત્ બુદ્ધનિમ્ના, ધર્મપ્રવણા, સઙ્ઘપ્રાગ્ભારા, વ્યવસ્થાપિતા; તીર્થ્યાઃ સંલક્ષયન્તિ; ન શક્યમ્ અસ્માભિર્ અયં વાદે નિગ્રહીતુમ્; ઉપાયસંવિધાનં કર્તવ્યમ્; અત્રૈવ ભૃતિકયા કર્મ કુર્મઃ; તતશ્ છિદ્રં લબ્ધ્વા બૈષ્કેણૈનં પ્રઘાતયામ ઇતિ; તે સર્વે સંભૂય અનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેઃ સકાશં ગત્વા કથયન્તિ; ગૃહપતે ત્વયાસ્માકં સર્વાણિ વૃત્તિપદાનિ સમુચ્છિન્નાનિ; તદ્ અનુકમ્પાં કુરુ; ત્વદીયવિહારે ભૃતિકયા કર્મ કુર્મઃ; ચિરં વયમ્ અત્ર અવસ્થિતાઃ; મા દેશપરિત્યાગં કૂર્મ ઇતિ; અનાથપિણ્ડદઃ કથયતિ: આર્યશારિપુત્રં તાવદ્ અવલોકયામિ; સ યેનાયુષ્માન્ શારિપુત્રસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્મન્તં ( શય્-વ્ 23 ) શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: ઃઆર્યઃ, તીર્થ્યાઃ કથયન્તિ, કથયન્તિ, અસ્માકં ત્વયા સર્વાણિ વૃત્તિપદાનિ સમુચ્છિન્નાનિ; તદ્ અનુકમ્પાં કુરુ; ત્વદીયે વિહારે ભૃતિકયા કર્મ કુર્મઃ; ચિરં વયમ્ અત્રાવસ્થિતાઃ;
મ દેશપરિત્યાગં કુર્મ ઇતિ; આયુષ્માંશ્ છારિપુત્રઃ સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તઃ; કિં તેષાં સન્તિ કાનિચિત્ કુશલમૂલાનિ આહોસ્વિન્ ન સન્તિ ઇતિ પશ્યતિ, સન્તિ; કસ્યાન્તિકે પ્રતિબદ્ધાનિ; મમૈવેતિ; સમન્વાહૃત્ય કથયતિ: ગૃહપતે એવં ભવતુ, કો ઽત્ર વિરોધ ઇતિ; તે તસ્મિન્ વિહારે ભૃતિકયા કર્મ કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ લતાવારિકઃ પુરુષો રૌદ્રો નિર્મિતઃ; સ તત્ કર્મ કારયિતુમ્ આરબ્ધઃ; આયુષ્માન્ શારિપુપ્ત્રઃ તેષાં વિનયકાલં જ્ઞાત્વા તત્સમીપે વૃક્ષમૂલસ્યાધસ્તાચ્ ચઙ્ક્રમ્યમાણસ્ તિષ્ઠતિ; સ તૈર્ દૃષ્ટઃ; તે સંલક્ષયન્તિ, ( અ 322અ ) અયમ્ અસ્ય કાલઃ પ્રઘાતયિતું પ્રવિવિક્તે તિષ્ઠતીતિ; તે તસ્ય સકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રમ્ય પરિવાર્ય અવસ્થિતાઃ; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સંલક્ષયતિ: કીદૃશેન ચિત્તેન એતે મત્સકાશમ્ ઉપસઙ્ક્રાન્તા ઇતિ; યાવત્ પશ્યતિ વધકચિત્તેન; તેનાસૌ લતાવારિકો નિર્મિત ઉત્સૃષ્ટઃ; તેન તે ઽભિદ્રુતા ગચ્છત કર્મ કુરુતેતિ; તે કથયન્તિ: આર્ય શારિપુત્ર પરિત્રાયસ્વ; સ કથયતિ: આયુશ્મન્ ગચ્છ; વિશ્રામ્યન્તુ તાવદ્ ઇતિ; તે સંલક્ષયન્તિ; ઈદૃશો ઽસ્ત્ય્ અયં મહાત્મા; વયમ્ અસ્ય વધકચિત્તાઃ; એષો ઽસ્માકં મૈત્રચિત્તઃ ઇતિ વિદિત્વા અભિપ્રસન્નાઃ; તત આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તેષામ્ આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્

ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf થે તીર્થ્યસ્
તે દૃષ્ટસત્યાઃ: લભેમહિ વયં શારિપુત્ર સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્; ચરેમ વયં ભદન્તશારિપુત્રસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ; તે આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ પ્રવ્રાજિતા ઉપસંપાદિતાઃ; અવવાદો દત્તઃ; તૈર્ યુજ્યમાનૈર્, ઘટમાનૈર્, વ્યાયચ્છમાનૈર્ ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇત્ય્ અર્હન્તઃ સંવૃત્તાઃ; ત્રૈધાતુકવીતરાગાઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચના આકાશપાણિતલસમચિત્તા વાસીચન્દનકલ્પા વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશા વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તા ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યા માન્યા અભિવાદ્યાશ્ ચ સંવૃત્તાઃ ( શય્-વ્ 24 )
ચોન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ ઓf વિહારસ્
તત્ર આયુષ્મતા શરિપુત્રેણ વિહારસૂત્રમ્ એકાન્તે ગૃહીતમ્; અનાથપિણ્ડદેનાપિ ગૃહપતિના એકાન્તે ગૃહીતમ્; આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; અનાતપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ કથયતિ: નાહેત્વપ્રત્યયમ્ આર્ય્શારિપુત્ર તથાગતા વા તથાગતશ્રાવકા વા સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ; કઃ આર્યશારિપુત્ર હેતુઃ? કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાવિષ્કરણાય? એનમ્ એતદ્ ગૃહપતે, એવમ્ એતત્; નાહેત્વપ્રય્ત્યયં તથાગતા વા તથાગતશ્રાવકા વા સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ; ત્વયા ચેહ સૂત્રં ગૃહીતમ્; તુષિતે દેવનિકાયે સૌવર્ણમ્ ભવનમ્ અભિનિર્વૃત્તમ્; તતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ કથયતિ: આર્યશારિપુત્ર યદ્ય્ એવં, તેન હિ પુનઃ સૂત્રં પ્રસારય ભૂયસ્યા માત્રયા; ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદયામીતિ; આયુષ્મતા શારિપુત્રેણ તત્ સૂત્રમ્ ગૃહીતમ્; અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના ભુયસ્યા માત્રયા તીવ્રેણ પ્રસાદવેગેન ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદિતમ્; યેન પ્રસાદજાતેન સમનન્તરમ્ એવ તત્ સૌવર્ણં ભવનં ચતૂરત્નમયં સંવૃત્તમ્; આયુષ્મતા ચાસ્ય શારિપુત્રેણ નિવેદિતમ્; તતો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના ઉત્તરોત્તરપ્રવૃદ્ધપુણ્યસન્તતિના ષોડશમહલ્લિકા વિહારા માપિતાઃ; ષષ્ટિશ્ ( અ 322બ્ ) ચ કુટિકાવસ્તૂનિ; ષોડશમહલ્લિકાન્ વિહારાન્ માપયિત્વા ષષ્ટિં ચ કુટિકાવસ્તૂનિ સર્વોપકરણૈઃ પૂરયિત્વા યેનાયુષ્માન્ શારિપુત્રસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાયુષ્મન્તં શારિપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચત્: કિયત્પ્રમાણૈર્ આર્યશારિપુત્ર પ્રયાણકૈર્ ભગવાન્ અધ્વાનં ગચ્છતિ? તદ્યથા ગૃહપતે રાજા ચક્રવર્તી; કિયત્પ્રમાણૈ રાજા ચક્રવર્તી? દશક્રોશકૈર્ ગૃહપતે રાજા ચક્રવર્તી પ્રયાણકૈર્ અધ્વાનં ગચ્છતિ; તતો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના યાવચ્ ચ શ્રાવસ્તી યાવચ્ ચ રાજગૃહમ્ અત્રાન્તરાદ્ વાસકાન્ પરિસઙ્ખ્યાય પરિક્રમણકા માપિતાઃ; દાનશલા કારિતા; કાલારોચકઃ પુરુષઃ સ્થાપિતઃ; છત્રધ્વજપતાકાશોભિતાશ્ ચન્દનવારિપરિષિક્તાઃ સુરભિધૂપઘટિકોપનિબદ્ધાસ્ તોરણાઃ કારિતાઃ; કાલિકાનિ યામિકાનિ
ચ ભૈષજ્યાન્ય્ ઉપસ્થાપિતાનિ
મેસ્સેન્ગેર્ તો બુદ્ધ
તતઃ સંભૃતસંભારો ઽન્યતમં પુરુષમ્ આમન્ત્રયતે: એહિ ત્વં ભોઃ પુરુષ; યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રામ; ઉપસઙ્ક્રમ્યાસ્માકં વચનેન ભગવતઃ પાદૌ વન્દિત્વા અલ્પાબાધતાં ચ પૃચ્છ અલ્પાતઙ્કતાં ચ લઘૂત્થાનતાં ચ યાત્રાં ચ બલં ચ સુખં ચ અનવદ્યતાં ચ સ્પાર્શવિહારતાં ચ; એવં ચ વદ; આગચ્છતુ ભગવાન્ શ્રવસ્તીમ્; અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ યાવજ્જીવં ( શય્-વ્ 25 ) ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન ઃઇતિઃ; એવમ્ આર્ય ઇતિ સ પુરુષો ઽનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેઃ પ્રતિશ્રુત્ય યેન રાજગૃહં તેન સંપ્રસ્થિતઃ; અનુપૂર્વેણ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તતો માર્ગશ્રમં પ્રતિવિનોદ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસઙ્ક્રાન્તઃ; ઉપસઙ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે ઽસ્થાત્; એકાન્તસ્થિતઃ સ પુરુષો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અનાથપિણ્ડદો ભદન્ત ગૃહપતિર્ ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દતે; પૂર્વવદ્ યાવત્ સ્પર્શવિહારતાં ચ; સુખી ભવતુ ભોઃ પુરુષ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ ત્વં ચ; અનાથપિણ્ડદો ભદન્ત ગૃહપતિર્ એવમ્ આહ: આગચ્છતુ ભગવાન્ શ્રવસ્તીમ્; અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યામિ યાવજ્જીવં ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેનેતિ; અધિવાસયતિ ભગવાંસ્ તસ્ય પુરુષસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ સ પુરુષો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રક્રાન્તઃ
બુદ્ધ અર્રિવેસ્ અત્ શ્રાવસ્તી
તતો ભગવાન્ દાન્તો દાન્તપરિવારઃ, શાન્તો શાન્તપરિવારઃ, મુક્તો મુક્તપરિવારઃ, આશ્વસ્ત આશ્વસ્તપરિવારઃ, વિનીતો વિનીતપરિવારઃ, અર્હન્ન્ અર્હત્પરિવારઃ, વીતરાગો વીતરાગપરિવારઃ, પ્રાસાદિકઃ પ્રાસાદિકપરિવારઃ; ઋષભ ઇવ ગોગણપરિવૃતઃ, ગજ ઇવ કલભપરિવૃતઃ, સિંહ ઇવ દંષ્ટ્રિગણપરિવૃતઃ, હંસ ઇવ હંસગણપરિવ્તઃ, સુપર્ણીવ પક્ષિગણપરિવૃતો, વિપ્ર ઇવ શિષ્યગણપરિવૃતઃ સુવૈદ્ય ( અ 323અ ) ઇવાતુરગણપરિવૃતઃ શૂર ઇવ યોધગણપરિવૃતઃ દેશિક ઇવાધ્વગગણપરિવૃતઃ સાર્થવાહ ઇવ વણિગ્ગણપરિવૃતઃ શ્રેષ્ઠીવ પરિજનપરિવૃતઃ કોટ્ટરાજ ઇવ મન્ત્રિગણપરિવૃતઃ ચક્રવર્તીવ પુત્રસહસ્રપરિવૃતઃ ચન્દ્ર ઇવ નક્ષત્રગણપરિવૃતઃ સૂર્ય ઇવ રાશ્મિસહસ્રપરિવૃતઃ ધૃતરાષ્ટ્ર ઇવ ગન્ધર્વગણપરિવૃતઃ વિરૂઢક ઇવ કુમ્ભાણ્ડગણપરિવૃતઃ વિરૂપાક્ષ ઇવ નાગગણપરિવૃતો ધનદ ઇવ યક્ષગણપરિવૃતો વેમચિત્રીવાસુરગણપરિવૃતઃ, શક્ર ઇવ તૃદશગણપરિવૃતો બ્રહ્મેવ બ્રહ્મકાયપરિવૃતઃ સ્તિમિત ઇવ જલનિધિઃ સજલ ઇવ જલધરો વિમદ ઇવ ગજપતિઃ સુદાન્તૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ અસંક્ષોભિતેર્યાપથપ્રચારો દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈહ્, સમલંકૃતો ઽશીત્યનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રો વ્યામપ્રભાલંકૃતમૂર્તિઃ સૂર્યસહસરાતિરેકપ્રભો જઙ્ગમ ઇવ રત્નપર્વત સમન્તતોભદ્રકો ( શય્-વ્ 26 ) દશભિર્ બલૈશ્ ચતુર્ભિર્ વૈશારદ્યૈસ્ ત્રિભિર્ આવેણિકૈઃ સ્મૃત્યુપસ્થાનૈર્ મહાકરુણયા ચ સમન્વાગતો ભિક્ષુસંઘેન અનાથપિણ્ડદેન ચ ગૃહપતિના ચ સપરિવારેણ શ્રાવસ્તીનિવાસિના ચ જનકાયેન અનેકૈશ્ ચ દેવતાશતસહસ્રૈર્ અનુગમ્યમાનઃ શ્રાવસ્તીં નગરીં અનુપ્રાપ્તઃ; યદા ઃચઃ ભગવતા શ્રાવસ્તીં નગરીં પ્રવિષતા સાભિસંસ્કારં નગરેન્દ્રકીલે દક્ષિણપાદો ન્યસ્તઃ તદા ષડ્વિકારં પૃથિવીકમ્પો

જાતઃ; ઇયં મહાપૃથિવી ચલતિ સંચલતિ સંપ્રચલતિ; વ્યથતે પ્રવ્યથતે સંપ્રવ્યથતે; પૂર્વો દિગ્ભાગ ઉન્નમતિ પાશ્ચિમો ઽવનમતિ; પશ્ચિમ ઉન્નમતિ પૂર્વો ઽવનમતિ; દક્ષિણ ઉન્નમતિ ઉત્તરો ઽવનમતિ; ઉત્તર ઉન્નમતિ દક્ષિણો ઽવનમતિ; અન્ત ઉન્નમતિ; મધ્યો ઽવનમતિ; મધ્ય ઉન્નમતિ અન્તો ઽવનમતિ; સર્વશ્ ચાયં લોક ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટઃ સંવૃત્તઃ સાર્ધં લોકાન્તરિકાભિર્ અન્તરીક્ષે ચ દેવદુન્દુભયસ્ તાડિતા ગગનતલસ્થા દેવતા ભગવત ઉપરિષ્ટાદ્ દિવ્યાન્ય્ ઉત્પલાનિ ક્ષેપ્તુમ્ આરબ્ધાઃ પદ્માનિ કુમુદાનિ પુણ્ડરિકાન્ય્ અગરુચૂર્ણાનિ કુઙ્કુમચૂર્ણાનિ તમાલપત્રાણિ દિવ્યાનિ માન્દરકાણિ પુષ્પાણિ ક્ષિપન્તિ ચૈલવિક્ષેપાંશ્ ચાકાર્ષુઃ
એffએચ્ત્સ્ fએલ્ત્ fઓલ્લોwઇન્ગ્ બુદ્ધઽસ્ અર્રિવલ્
ભગવતઃ પુરપ્રવેશે ઇમાન્ય્ એવંવિધાન્ય્ આશ્ચર્યાણ્ય્ અભુવન્ અપરાણિ ચ; સંક્ષિપ્તાનિ વિશાલીભવન્તિ નીચાન્ય્ ઉચ્ચાનિ ભવન્તિ ઉચ્ચાનિ ચ સમાનિ ભવન્તિ હસ્તિનઃ ક્રોશન્તિ અશ્વા હ્રેષન્તે ઋષભા નર્દન્તે ગૃહગતાનિ વિવિધાનિ વાદિત્રબાણ્ડાનિ સ્વયં નદન્તિ; અન્ધાશ્ ચક્ષૂંષિ પ્રતિલભન્તે બધિરાઃ શ્રોત્રં મૂકાઃ પ્રવ્યાહરણસમર્થા ભવન્તિ; પરિશિષ્ટેન્દ્રિયવિકલા ઇન્દ્રિયાણિ પ્રતિલભન્તે; મદ્યમદાક્ષિપ્તા વિમદીભવન્તિ; વિષપાયિતા નિર્વિષીભવન્તિ; અન્યોન્યવૈરિણો મૈત્રીં પ્રતિલભન્તે; ગુર્વિણ્યઃ સ્વસ્તિના પ્રસૂયન્તે; બન્ધનબદ્ધા મુચ્યન્તે; અધના ધનાનિ પ્રતિલભન્તે: ઇમાનિ ચાન્યનિ ઃચઃ ભગવતઃ પુરપ્રવેશે અદ્ભુતશતસહસ્રાણિ પ્રાદુર્ભવન્તિ
થે જેતવન
તતો ભગવાન્ એવંવિધેન મહતા સત્કારેણ શ્રાવસ્તીં પ્રવિષ્ટઃ; પ્રવિશ્ય પુરસ્તાદ્ ભિક્ષુસંઘસ્ય ( અ 323બ્ ) પ્રજ્ઞપ્ત એવાસને નિષન્નઃ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવજનપરિવૃતઃ સૌવર્ણં ( શય્-વ્ 27 ) ભૃંગારમ્ આદાય વારિધારાં પાતયિતુમ્ આરબ્ધઃ; સા ન પ્રપતતિ; અથાનાથપિણ્ડદો ગાહપતિર્ દુર્મનાઃ સંલક્ષયતિ; મા મયા કાનિચિત્ સાપક્ષાલાનિ કર્માણિ કૃતાનિ સ્યુઃ ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ન ત્વયા ગૃહપતે કાનિચિત્ સાપક્ષાલાનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ અપિ ત્વ્ એતસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિતેન ત્વયા પૂર્વકાનાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ અયં પ્રદેશો નિર્યાતિતઃ; અન્યસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિત્વા પાતય; તેન ઃઅન્યસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિત્વાઃ પાતિતા; ભગવાન્ પઞ્ચાઙ્ગોપેતેન સ્વરેણ સ્વયમ્ એવ જેતવનમ્ ઉદ્ઘોષયતિ; ઉદ્ઘોષ્યમાણે જેતવને જેતઃ કુમારઃ સંલક્ષયતિ; અહો બત ભગવાન્ મમાપિ તત્પ્રથમતરં નામોદ્ગ્રહણં કુર્યાદ્ ઇતિ; ભગવતા જેતસ્ય કુમારસ્ય ચેતસા ચિત્તમ્ આજ્ઞાય તત્પ્રથમત ઉદ્ગ્રહણં કૃતમ્; ઇદં ભિક્ષવો જેતવનમ્ અનાથપિણ્ડદસ્યારામઃ ઇતિ; શ્રુત્વા જેતઃ કુમારો ઽતિવાભિપ્રસન્નઃ મમ ભગવતા તત્પ્રથમતો નામોદ્ગ્રહણં કૃતમ્ ઇતિ; તેન પ્રીતિપ્રામોદ્યજાતેન સર્વેણૈવ તેન દ્રવ્યજાતેન ભગવતો ઽર્થાય ચતૂરત્નમયં દ્વારકોષ્ઠકં કારિતમ્; તથા સંગીતકારૈર્ અપિ સ્થવિરૈઃ સૂત્ર ઉપનિબદ્ધમ્ ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે ઇતિ
પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્સ્ ઓf અનાથપિણ્ડદ અત્ થે તિમે ઓf થે સેવેન્ બુદ્ધસ્
ભિક્ષવઃ સંશયજાતઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કુત્ર ભદન્તાનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિનાયં પૃથિવીપ્રદેશઃ પૂર્વકાણાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં નિર્યાતિતપૂર્વઃ? ઇતિ; ભગવાન્ આહ; ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવ એકનવતે કલ્પે વિપાશ્યી નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; ઃસઃ દ્વાષષ્ટિભિક્ષુઅસહસ્રપરિવૃતઃ ઇમં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેનાસ્યાં શ્રાવસ્ત્યાં તિષ્યો નામ ગૃહપતિર્ અભૂત્; તેનાયં પ્રદેશઃ ષટ્ક્રોશહિરણ્યસુવર્ણેનાસ્તીર્ય રાજકુમારસ્યાન્તિકાત્ ક્રીત્વા વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય નિર્યાતિતઃ; તસ્યૈવાન્તિકે પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્સાત્કૃતમ્; તિષ્યસ્ય ગૃહપતેર્ ભાગિનેયઃ તત્સંપર્કાદ્ વિપશ્યિનિ તથાગતે ઽત્યર્થમ્ અભિપ્રસન્નઃ; તેન વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ( શય્-વ્ 28 ) કેશનખસ્તૂપઃ કારિતહ્; સ સંલક્ષયતિ: કો ઽસાવ્ ઉપાયઃ સ્યાદ્ યેનાહમ્ એતં રાત્રૌ દિવા ચાનાવૃતં પાશ્યેયમ્ ઇતિ તસ્યાન્તેવસિના સમુદ્રતીરસ્થેનાવભાસાત્મકં મણિરત્નં પ્રાવૃતમ્ અનુપ્રેષિતમ્; તેનાસૌ તસ્મિન્ ચૈત્યે સમારોપિતં; તદનુભાવાદ્ અસૌ તં કેશનખસ્તૂપં દિવા રાત્રૌ ચાનાવૃતં પશ્યતિ; તતઃ પ્રસાદજાતેન પ્રણિધાનં કૃતં: યથાયં પૃથિવીપ્રદેશો મમ માતુલેન કુમારસ્યાન્તિકાત્ ક્રીત્વા હિરણ્યસુવર્ણેનાસ્તીર્ય વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય નિર્યાતિતઃ; એવમ્ અહમ્ ઇમમ્ પૃથિવીપ્રદેશં હિરણ્યસુવર્ણેનાસ્તીર્ય સપ્તાનાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં નિર્યાતયેયમ્; યશ્ ચ તેષામ્ અપશ્ચિમક તસ્યાહમ્ અન્તિકે પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ્ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ તસ્ય ગૃહપતેર્ ( અ 324અ ) ભાગિનેય એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપ્તિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન
તતો ઽર્વાગ્ એકત્રિંશતિમે કલ્પે શિખી નામ સાસ્તા લોક ઉત્પન્નઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ હુદ્ધો ભગવાન્; ઃસઃ ષષ્ટિભિક્ષુસહસ્રપરિવાર ઇમં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ક્યલુ પુનઃ સમયેન પુષ્યો નામ ગૃહપ્તિર્ અભૂત્; તેનાયં પૃથિવીપ્રદેશો અર્ધતૃતીયાન્ કોશાન્ મણિભિર્ આસ્તીર્ય કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય શિખિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતિતઃ; સ્યાત્ ખલુ યુષ્માકં ભિક્ષવો ઽન્યતમઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન પુષ્યો નામ ગ્ર્હપતિર્ અભૂદ્ ઇતિ? ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યમ્, અપિ ત્વ્ એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપ્તિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન
તતો ઽર્વક્ તસ્મિન્ન્ એવૈકત્રિંશતિમે કલ્પે વિશ્વભુઙ્ નામ શાસ્તા લોક ઉત્પન્નઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્; સ ષાષ્ટિભિક્ષુસહસ્રપરિવારઃ ઇમં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન માઘુર્ નામ ગૃહપતિર્ અભૂત્; તેનાયં પ્રદેશો દ્વૌ ક્રોશૌ મુક્તિકાભિર્ આસ્તીર્ય કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય વિશ્વભુજઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતિતઃ; સ્યાત્ ખલુ યુષ્માકન્ ભિક્ષવો ઽન્યતમઃ ( શય્-વ્ 29 ) સ તેન કાલેન તેન સમયેન માઘુર્ માઘુર્ નામ ગૃહપતિર્ અભૂદ્ ઇતિ? ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યમ્ અપિ ત્વ્ એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન
તતો ઽર્વાગ્ અસ્મિન્ ભદ્રકે કલ્પે ક્રકુત્સુન્દો નામ શાસ્તા લોક ઉત્પન્નઃ પૂર્વવદ્ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્; સ ચત્વારિંશદ્ભિક્ષુસહસ્રપરિવાર ઇમમ્ પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન ભવદત્તો નામ ગૃહપતિર્ અભૂત્; તેનાપ્ય્ અયં પ્રાદેશો ગોભિઃ પૂરયિત્વા કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય ક્રકુત્સુન્દસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સશ્રવકસંઘસ્ય નિર્યાતિતઃ; સ્યાત્ ખલુ યુષ્માકં ભિક્ષવો ઽન્યતમઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન ભવદત્તો નામ ગૃથપતિર્ અભૂદ્ ઇતિ? ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યમ્, અપિ ત્વ્ એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન

તતો ઽર્વાગ્ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે ત્રિંષદ્વર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કનકમુનિર્ નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્; સ ત્રિંશદ્ભિક્ષુસહસ્રપરિવારઃ ઇમં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન બૃહસ્પતિર્ નામ ગૃહપતિર્ અભૂત્; તેનાપ્ય્ અયં પ્રદેશઃ પટ્ટૈર્ આસ્તીર્ય કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય નિષ્ક્રીય કનકમુનેઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતિતાઃ; સ્યાત્ ખલુ ઃયુષ્માકંઃ ભિક્ષવો ઽન્યતમઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન બૃહસ્પતિર્ નામ ગૃહપતિર્ અભૂદ્ ઇતિ? ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યમ્; અપિ ત્વ્ એસ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન
તતો ઽર્વાગ્ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ પૂર્વવદ્ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્: સ વિંશતિસહસ્રપરિવારઃ ઇમં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન આષાઢો નામ ગૃહપતિર્ અભૂત્; તેનાપ્ય્ અયં પૃથિવીપ્રદેશો અર્ધક્રોષં સૌવર્ણૈર્ યાવૈર્ આસ્તીર્ય ( અ 324બ્ ) કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતિતઃ ; સ્યાત્ ખલુ યુષ્માકં ભિક્ષવો અન્યતમઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન આષાઢો નામ ગૃહપતિર્ અહ્બૂદ્ ઇતિ: ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યમ્, અપિ ત્વ્ એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન ( શય્-વ્ 30 )
એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અહં ભિક્ષવઃ શાસ્તા લોક ઉત્પન્નસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યશરથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્; અહમ્ અપ્ય્ અર્ધત્રયોદશશતપ્રિવાર ઇમં પ્રદેશમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના ષોડશલાઙ્ગલાવક્તાકોટૈ સંસ્તરેણ સંસ્તીર્ય જેતસ્ય કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય મમ સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતિતઃ
ભવિષ્યતિ ભિક્ષવો ઽનાગતે ઽપ્ય્ અશીતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં મૈત્રેયો નામ શાસ્તા ષણ્ણવત્યર્હત્કોટીસહસ્રપરિવાર ઇમં પ્રદેશમ્ આગમિષ્યતિ; તેન ખલુ સમયેન સુધનો નામ ગૃહપતિર્ ઉદ્ભવિષ્યતિ; સો ઽપીમં પ્રદેશં ત્રીણિ યોજનાનિ હિરણ્યસુવર્ણેનાસ્તીર્ય કુમારસ્યાન્તિકાન્ નિષ્ક્રીય મૈત્રેયસ્ય સશ્રાવકસંઘસ્ય નિર્યાતયિષ્યતિ; તસ્યૈવ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કરિષ્યતિ; સ્યાત્ ખલુ યુષ્માકં ભિક્ષવો ઽન્યતમઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન સુધનો નામ ગૃહપ્તિર્ અભૂદ્ ઇતિ? ન ખલ્વ્ એવં દ્રષ્ટવ્યમ્, અપિ ત્વ્ એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ સુધનો નામ ગ્ર્હપતિર્ ઉદ્ભવિષ્યતિ
અનાથપિણ્ડદ હસ્ થે પોwએર્ તો સેએ અબ્સ્ચોન્દેદ્ ત્રેઅસુરેસ્, નો મત્તેર્ wહેથેર્ ચ્લોસે ઓર્ fઅર્ અwઅય્
અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ નિધીન્ પશ્યતિ સ્વામિકાન્ અપ્ય્ અસ્વામિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે; સામન્તકેન શબ્દો નિસૃત અનાથપિણ્ડદો ગૃહપ્તિર્ નિધીન્ પશ્યતિ સસ્વામિકાન્ ઃઅપિઃ અસ્વામિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે ઇતિ; તેન ખલુ સમયેન સંબહુલાનાં નાનાતીર્થિકશ્રમણબ્રાહ્મણચરકપરિવ્રાજકાનાં કુતૂહલશાલાયાં સંનિષણ્ણાનાં સંનિપતિતાનામ્ અયમ્ એવંરૂપો ઽભૂદ્ અન્તરાકથાસમુદાહારઃ; કતમેન ભવન્તો લક્ષણેન સમન્વાગતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ નિધીન્ પશ્યતિ સસ્વામિકાન્ અપ્ય્ અસ્વામિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ ( શય્-વ્ 31 ) અન્તિકે? તેન ખલુ સમયેન ઉપગુર્ નામ માણવ તસ્યામ્ એવ પર્ષદિ સંનિસણ્ણો ઽભૂત્ સંનિપતિતઃ; સ કથયતિ: અલ્પોત્સુકા યૂયં ભવન્તો ભવન્તુ; અહં વિચાર્ય ભવતામ્ કથયિષ્યામિ યેન લક્ષણેન સમન્વાગતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ નિધીન્ પશ્યતિ સસ્વામિકાન્ અપ્ય્ અસ્વમિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે ઇતિ; સો ઽનાથપિણ્ડદસ્ય ગૃહપતેશ્ ચારવિહારાન્વેષતત્પરઃ પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધો યાવદ્ અપરેણ સમયેનાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ નદ્યામ્ અજિરવત્યાં સ્નાત્વા ઉત્તીર્ણઃ; તસ્ય તેન પૃષ્ઠેન તલપ્રહારો દત્તઃ; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ પશ્યન્ન્ એવ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; સ કથયતિ: ( અ 325અ ) વિજ્ઞાતો ઽસિ ગૃહપતે ક્ષાન્તિસૌરત્યસમન્વાગતઃ ત્વમ્ યેન નિધીન્ પશ્યસિ સસ્વામિકાન્ અપ્ય્ અસ્વામિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે ઇતિ; તેન તીર્થ્યાનામ્ આરોચિતમ્; તીર્ત્યૈર્ અપિ વિકત્થમાનૈઃ સમન્તાદ્ આરોચિતમ્; સામન્તેન શબ્દો વિસૃતઃ; અથાનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ ક્ષાન્તિસૌરત્યસમન્વાગતઃ યેન નિધીન્ પશ્યતિ
સસ્વામિકાન્ અપ્ય્ અસ્વામિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે ઇતિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ; તીર્થ્યકોટિશતસહસ્રેણાપિ ભિક્ષવો ન સુકરમ્ આજ્ઞાતું યેન લક્ષણેન સમન્વાગતો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ નિધીન્ પશ્યતિ અપિ તુ રત્નચિત્રાન્તકોશો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપ્તિર્ હિરણ્યેશ્વરશ્ ચ યેન નિધીન્ પશ્યતિ સસ્વામિકાન્ અપ્ય્ અસ્વામિકાન્ અપિ સ્થલગતાન્ અપિ જલગતાન્ અપિ યે ઽપિ દૂરે યે ઽપ્ય્ અન્તિકે
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કિં ભદાન્ત અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન રત્નચિત્રાન્તકોશો હિરન્યેશ્વરશ્ ચ સંવૃત્તઃ? ભગવાન્ આહ: અનાથપિણ્ડદેનૈવ ભિક્ષવો ગૃહપતિના કર્માણિ કૃત્યાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ; અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ; ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ ઃવિપચ્યન્તેઃ નાબ્ધાતૌ ન તેજોધાતૌ ન વાયુધાતાવ્ અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્ ॥ ( શય્-વ્ 32 )
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે પ્રત્યેકબુદ્ધ (ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf અનાથપિણ્ડદ)

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો અન્યતરસ્મિન્ કર્વટકે ગૃહપતિઃ પ્રતિવસ્ત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપ્રતિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી; સ સંપ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે સંપુષ્પિતેષુ હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકસારિકાકોકિલજીવજીવકનિર્ઘોષિતે વનષણ્ડે સાન્તર્જનેન ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતઃ; અસતિ બુદ્ધાનામ્ ઉત્પાદે પ્રત્યેકબુદ્ધા લોક ઉત્પદ્યન્તે હીનદીનાનુકમ્પકાઃ પ્રાન્તશયનાસનભક્તા એકદક્ષિણીયા લોકસ્ય; યાવદ્ અન્યતરો પ્રત્યેકબુદ્ધો જનપદચારિકાં ચરંસ્ તં કર્વટકમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; સ તસ્મિન્ ઉદ્યાને ઽન્યતરસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિતઃ; ઉદ્યાનપાલેન પુરુષેણ તસ્ય ગૃહપતેર્ નિવેદિતમ્; અથામુષ્મિન્ પ્રદેશે શાન્તાત્મા પ્રવ્રજિતો ઽવતિષ્ઠતે ઇતિ; તસ્ય શ્રુત્વા સૌમનસ્યમ્ ઉત્પન્નમ્; ભાગ્ય્ અહં યસ્ય મે ઉદ્યાને તાદૃશઃ પ્રવ્રજિતો ઽવસ્થિતઃ ઇતિ પ્રસાદજાતસ્ તદ્દર્શનાય સંપ્રસ્થિતઃ; સ મહાત્મા નિરુપધિશેષમ્ નિર્વાણધાતું પ્રવિશ્ય પરિનિર્વૃતઃ; તતસ્ તેન ગૃહપતિના સુહૃત્સંબન્ધિબાન્ધવાન્તર્જનસહીયેન મહતા સત્કારેણ ધ્યાપિતઃ; સા ( અ 325અ ) ચિતા ક્ષીરેણ નિર્વાપિતા; તાન્ય્ અસ્થીનિ સ્ફટિકમયે કુમ્ભે રત્નૈર્ વ્યામિશ્ર્ય પ્રક્ષિપ્તાનિ; તાન્ય્ અન્તઃસ્થાન્ય્ અવભાસન્તે શબ્દં ચ કુર્વન્તિ; તતસ્ તેન પાદયોર્ નિપત્ય પ્રણિધાનં કૃતમ્; યથા તસ્યાસ્થીનિ રત્નમિશ્રાણ્ય્ અત્યર્થં ભાસન્તે શબ્દં ચ કુર્વન્તિ એવમ્ એવાહમ્ અનેન કુશલમૂલેન રત્નચિત્રાન્તકોશઃ સ્યાં હિરણ્યેશ્વરશ્ ચ ઇતિ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ગૃહપતિઃ તેન કાલેન તેન સમયેન એષ એવાસાવ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ; યદ્ અનેન પ્રત્યેકબુદ્ધે કારાં કૃત્વા પ્રણિધાનં કૃતં યચ્ ચ તિષ્યસ્ય ગૃહપતેસ્ ભાગિનેયેન સતા વિપશ્યિનઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય કેશનખસ્તૂપે અવભાસાત્મકે મણિર્ આરોપિતઃ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન રત્નચિત્રાન્ત્રકોશો હિરણ્યેશ્વરશ્ ચ સંવૃત્તઃ; ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણાં એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લો વ્યતિમિશ્રાણામ્ વ્યતિમિશ્રઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એવં શિક્ષિતવ્યમ્ યત્ ( શય્-વ્ 33 ) કૃષ્ણાણિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતાવ્યમ્
અન્તરોદ્દાનમ્
તિષ્યઃ પુષ્યશ્ ચ માઘુશ્ ચ ભવદત્તો બૃહસ્પતિઃ ।
આષાઢશ્ ચ સુદત્તશ્ ચ સુધનો ભવતિ પશ્ચિમમ્ ॥
હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ મણિમુક્તા તૃતીયકમ્ ।
ગોભિઃ પટૈર્ યવૈઃ કોટિર્ હિરણ્યેન સમુચ્છ્રિતા ॥
દિસ્ચિપ્લિનર્ય્ પ્રેસ્ચ્રિપ્તિઓન્સ્
યદાનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના કોટીસંસ્તરેણ સંસ્તીર્ય જેતસ્ય કુમારસ્ય સકાશાન્ નિષ્ક્રીય બુદ્ધપ્રમુખાય ભિક્ષુસંઘાય નિર્યાતિતં તદા નાનાદેશનિવાસિનઃ શ્રાદ્ધાશ્ ચૈત્યાભિવન્દકા શ્રાવસ્તીં ગચ્છન્તિ; તેષાં કેચિદ્ અભિપ્રસન્નાઃ કથયન્તિ: આર્ય વયમ્ અપ્ય્ આર્યસંઘાય જેતવને કિંચિદ્ વસ્તુ કારયેમ –füર્ કારયામ?– ઇતિ; ભિક્ષવઃ કથયન્તિ: મૂલ્યેન ભૂમિં ક્રીત્વા કારયત; આર્ય કિયતા મૂલ્યેન દીયતે ઇતિ; ઇયતા હિરણ્યેન; આર્ય કુતો ઽસ્માકમ્ એતાવદ્ ભવતિ; તથાપિ તુ યદ્ય્ એતસ્મિન્ પ્રદેશે લભામહે કારયામ ઇતિ

એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ: ગૃહપતિર્ અવલોકયિતવ્યઃ; યદ્ય્ અનુજાનીતે કારયિતવ્યમ્ ઇતિ; ભિક્ષુભિર્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ અવલોકિતઃ; સ કથયતિ; મામાગમ્ય શ્રાદ્ધા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ સંઘસ્યાર્થાય પુણ્યક્રિયાવસ્તુ કુર્વન્તિ અનુજાનામિ; પુદ્ગલસ્ય કુર્વન્તિ નાનુજાનામિ ઇતિ
એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ; તસ્માદ્ અનુજાનામિ સંઘસ્યાર્થાય કારયિતવ્યમ્; પુદ્ગલસ્યાર્થાય દાનપતિર્ અવલોકયિતવ્યઃ; યદ્ય્ અનુજાનીતે કારયિતવ્યમ્; નાનુજાનીતે, ન કારયિતવ્યમ્ ઇતિ
આગન્તુકા ભિક્ષવઃ ચૈત્યવન્દકા શ્રાવસ્તીમ્ આગતાઃ; તે યથાસંસ્તુતિકયા ભિક્ષૂણાં સકાશે ઽવતીર્ણાઃ; અન્યેષાં સંસ્તુતિકા ( શય્-વ્ 34 ) ન સન્તિ તે વિહન્યન્તે; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: આગન્તુકાનામ્ અર્થાય અનુદ્દિષ્ટં વસ્તુ સ્થાપયિતવ્યમ્ ઇતિ; અન્યતમસ્મિન્ કર્વટકે વિહારઃ; તત્ર ભિક્ષવો ( અ 326અ ) વર્ષા ઉપગતઃ; યાવત્ તસ્મિન્ કર્વટકે ઽન્તર્વર્ષે ભયમ્ ઉત્પન્નમ્; તન્નિવાસિનો ભિક્ષવઃ સંત્રસ્તા અપ્રવારિતાઃ સન્તઃ શ્રાવસ્તીમ્ આગતાઃ; તે ભિક્ષુભિઃ પ્રતિશ્રામિતાઃ માર્ગશ્રમે પ્રતિવિનોદિતે કથયન્તિ: આયુષ્મન્તઃ શયનાસનમ્ ઉદ્દિશથ ઇતિ; તે ઽન્તર્વર્ષમ્ ઇતિ કૃત્વા નોદ્દિશન્તિ; આગન્તુકા ભિક્ષવ અવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ; કથમ્ ઇદાનીં યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ સ્થિતસ્ય એવ શાસ્તુઃ શાસનમ્ અન્તર્ધાપયથ; યદ્ય્ અસ્તિ વો કૌકૃત્યં યથાવૃદ્ધિકયા પ્રયચ્છત શયનાસનમ્ ઇતિ; તથાપિ તે નોદ્દિશન્તિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: તસ્માદ્ અનુજાનામિ ભઙ્ગિકભગ્નકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અર્થાય દ્વિતીયા વર્ષોપનાયિકા કર્તવ્યા ઇતિ; ભિક્ષવો ન જાનતે: કથં કર્તવ્યા ઇતિ; ભગવાન્ આહ: ત્રૈમાસિકી પ્રવારણા કર્તવ્યા શ્રાવણમાસે તુ દ્વિતીયા વર્ષોપનાયિકા કર્તવ્યા ઇતિ; ઉક્તં ભગવતા: ભઙ્ગિભગ્નકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અર્થાય દ્વિતીયા વર્ષોપનાયિકા કર્તવ્યા ઇતિ
યાવદ્ અપરે ઽપિ ભઙ્ગિભગ્નકા ભિક્ષવઃ શ્રાવસ્તીમ્ આગતાઃ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ: ભઙ્ગિભગ્નકાન્ મયા ભિક્ષવો ભિક્ષૂન્ આગમ્ય દ્વિતીયા વર્ષોપનાયિકા પ્રજ્ઞપ્તા, ન તૃતીયા; ભઙ્ગિભગ્નકાસ્ તુ ભિક્ષવઃ યથાસંસ્તુતિકયા વિશ્રામયિતવ્યાઃ; ભિક્ષવઃ તાન્ કર્માદાનં કારયન્તિ; ભગવાન્ આહ: ન તે કર્માદાનં કારયિતવ્યાઃ ઇતિ; ભિક્ષવસ્ તેષાં લાભમ્ અનુપ્રયચ્છન્તિ; ભગવાન્ આહ: ન તેષાં લાભો દેયહ્; ભિક્ષવ આમિષલાભમ્ અપિ નાનુપ્રયચ્છન્તિ; ભગવાન્ આહ: આમિષલાભસ્ તેષાં નો તુ વસ્ત્રલાભ ઇતિ ( શય્-વ્ 35 )
ષ્રાદ્ધૈઃ પ્રભૂતા વિહારાઃ કારિતાઃ; શ્રાવસ્ત્યામ્ અલ્પા ભિક્ષવ વર્ષા ઉપગતાઃ; તે શૂન્યકાસ્ તિષ્ઠન્તિ; દાનપતીનાં પરિભોગાન્વયં પુણ્યં ન ભવતિ; વાતપુત્રૈશ્ ચાવાસ્યન્તે; ભગવાણ્ આહ: સર્વે ઉદ્દેષ્ટવ્યાઃ પ્રત્યેકમ્ એકૈકસ્ય દ્વૌ ત્રયશ્ ચત્વારો વા યથાપ્રમાણતઃ સર્વે પરિભોક્તવ્યાઃ, ક્વચિત્ પૂર્વાહ્ણે સ્થાતવ્યમ્, ક્વચિન્ મધ્યાહ્ને, ક્વચિદ્ અપરાહ્ણે, ક્વચિદ્ રાત્રૌ વસ્તવ્યમ્ ઇતિ; ભિક્ષવસ્ તે પુનઃ કર્મ ન કુર્વન્તિ પ્રલુભ્યન્તે; ભગવાન્ આહ: દાનપતિર્ ઉત્સાહયિતવ્યઃ; સ વૈ સંપદ્યત ઇત્ય્ એવં કુશલમ્, નો ચેત્ સંપદ્યતે સાંઘિકેન પ્રતિસંસ્તર્તવ્યાઃ; ન ચેત્ શક્યતે યાવતાં શક્યતે તાવતાં સંસ્કારઃ કર્તવ્યઃ, અન્યે વ્યુપેક્ષિતવ્યાઃ ઇતિ
યદા ભગવતઃ વૈસ્તારિકં સંવૃત્તં તદા બહવો ભિક્ષવઃ શ્રાવસ્તીમ્ આગતાઃ; તે લયને નિર્વિહન્યન્તે; ભગવાન્ આહ: દ્વયોસ્ ત્રયાણામ્ ચોદ્દેષ્ટવ્યમ્ અન્તતઃ સર્વેષાં સામાન્યેન નિષદનપ્રામાણિકમ્ ઉદ્દેષ્ટવ્યમ્ ઉદકસ્થાલકસ્થાનપાનીયભૈષજ્યદન્તકાષ્ઠપાત્રસ્થાનં વર્જયિત્વા; સામીચી ચ પરસ્પરમ્ ઉપચારસ્ તુ સામાન્ય એવ નોદ્દેષ્ટવ્ય ઇતિ
ઉક્તં ભગવતા; એકાન્ય્ અરણ્યાનિ વૃક્ષમૂલાનિ શૂન્યાગારાણિ પર્વતકન્દરગિરિગુહપલાલપુઞ્જાભ્યવકાશશ્મશાનવનપ્રસ્થાનિ ( શય્-વ્ 36 ) પ્રાન્તાનિ શયનાસનાનિ ધ્યાયત, ભિક્ષવઃ, મા પ્રમાદ્યત, મા પશ્ચાદ્ વિપ્રતિસારિણો ( અ 326બ્ ) ભૂત ઇતિ; આરણ્યકત્વસ્ય ચ બહુધા વર્ણો ભાષિતઃ
તદા કેચિદ્ ભિક્ષવ આરણ્યકત્વં સમાદાય અરણ્યે ઽધ્યવસ્થિતાઃ; તે તત્ર ચોરૈઃ મુષ્યન્તે; મુષિતાઃ સન્તઃ બ્રાહ્મણગૃહપતિકુલેભ્યશ્ ચીવરાર્થં પર્યેષ્ટિમ્ આપદ્યમાનાઃ રિંચન્ત્ય્ ઉદ્દેશં પાઠમ્ સ્વાધ્યાયં યોગં મનસિકારમ્; એતત્ પ્રકરણમ્ ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: આરણ્યકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અર્થાય વસ્તુ સ્થાપયિતવ્યમ્ ઇતિ; ઉક્તં ભગવતા: આરણ્યકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અર્થાય વસ્તુ સ્થાપયિતવ્યમ્ ઇતિ; ભિક્ષવ અપ્રકાશે સ્થાપયન્તિ; આરણ્યકો ભિક્ષુઃ પાત્રચીવરં સ્થાપયિત્વા દ્વારં બદ્ધ્વા તાડકમ્ આદાય પ્રક્રાન્તઃ; અનયેષામ્ આરણ્યકાનાં ભિક્ષૂણામ્ વિઘાતો જાતઃ; ભગવાન્ આહ: પ્રકાશે સ્થાને આરણ્યકાનાં ભિક્ષૂણાં વસ્તુ સ્થાપયિતવ્યમ્ ઇતિ; ઉપનન્દસ્યાન્યતમેન ગૃહપતિના વિહારઃ કારિતઃ; સ તત્ર ન પ્રતિવસતિ; યો ભિક્ષુર્ આગન્તુક આગચ્છતિ તસ્મૈ વસ્તુ દદાતિ લાભં ત્વ્ આત્મના ગૃહ્ણાતિ; યાવદ્ અન્યતમસ્ ત્રૈચીવરિકો ભિક્ષુર્ આગતઃ; તેનાસૌ વિહારો દૃષ્ટઃ શૂન્યઃ; સ પૃચ્છતિ, કસ્યાયં વિહારઃ ઇતિ; ભિક્ષવઃ કથયન્તિ: ઉપનન્દસ્ય ભિક્ષોઃ; સ તેન ગત્વા યાચિતઃ; સ કથયતિ: અયં વિહારઃ, પ્રતિવસ; યો ઽત્ર લાભઃ સ મમ ઇતિ; તત્રાવસ્થિતઃ; તેનાસૌ વિહારો ન કદાચિત્ સંમૃષ્ટઃ, ન સુકુમારી ગોમયકાર્ષી ન દત્તા; યાવદ્ અસૌ તસ્માદ્ વિહારાદ્ અપક્રાન્તઃ; અન્યો ભિક્ષુર્ આગતઃ; સો ઽપ્ય્ ઉપનન્દસ્ય સકાશાદ્ યાચિત્વા તસ્મિન્ વિહારે ઽવસ્થિતઃ; પશ્યતિ તં વિહારં સંકારપરિપૂર્ણમ્; તેનાસૌ સંમૃષ્ટઃ સંકારં છોરયિત્વા સંમાર્જનીં ગૃહીત્વૈવ સંકારકુટસમીપે ઽવસ્થિતઃ, યાવદ્ અન્યતમેન ભિક્ષુણા દૃષ્ટઃ; સ કથયતિ: આયુષ્મન્ કિં ત્વં સંમાર્જનીવ્યગ્રહસ્ત એવાવતિષ્ઠસે, નેયં સંમાર્જની સ્થાપ્યત? ઇતિ; સ કથયતિ: કો ઽપ્ય્ અત્ર હસ્તરક્ષાસ્થિતઃ, તેન ન કદાચિત્ સંમાર્જનીપદમ્ અપિ દત્તમ્ ઇતિ; સ કથયતિ: અમુકો ઽત્ર ત્રૈચીવરિકો ( શય્-વ્ 37 ) ભિક્ષુર્ અવસ્થિતઃ ઇતિ;
યાવત્ તેનાસૌ પિણ્ડપાતમ્ અટતા દૃષ્ટ ઉપાલબ્ધશ્ ચ; સ કથયતિ: ઉપનન્દો લાભં ગૃહ્ણાતિ અહં તસ્ય વિહારં શોધયામિ? ઇતિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: યો લાભં ગૃહ્ણાતિ તેન વિહારઃ સંમાર્ષ્ટવ્યઃ ઇતિ

ઉક્તં ભગવતા: અભ્યતીતકાલગતાનાં દાનપતીનામ્ નામ્ના દક્ષિણા આદેષ્ટવ્યા ઇતિ; સંઘસ્થવિરો ઽભ્યતીતકાલગતાનાં દાનપતીનામ્ અર્થાય ગાથાં ભાષતે; અન્યતમશ્ ચ ગૃહપતિર્ વિહારમ્ આગતઃ; તેનાસૌ શ્રુતઃ; દક્ષિણામ્ આદિશત્; સ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ કથયતિ: આર્ય યદ્ય્ અહં વિહારં કારયામિ મમાપિ નામ્ના દક્ષિણામ્ ઉદ્દિશસિ ઇતિ; સ કથયતિ: કારય સુષ્ટ્વ્ આદિશામિ ઇતિ; યાવત્ તેન ગૃહપતિના વિહારઃ કારિતઃ; તત્રાનેન ન કિંચિદ્ દત્તં; સ શૂન્ય એવાવસ્થિતઃ; યાવત્ તેન ગૃહપતિના દૃષ્ટઃ; સ વિહારમ્ આગમ્ય કથયતિ: આર્ય મદીયો વિહારઃ શૂન્ય અવસ્થિતઃ, ન તત્ર કશ્ચિદ્ ભિક્ષુઃ પ્રતિવસતિ ઇતિ; સંઘસ્થવિરઃ કથયતિ: ભદ્રમુખ ઉત્સ્વેદ્યઃ; સ ગૃહપતિઃ કથયતિ: આર્ય ઊષરે જંગલે કારિતઃ, કથં ઉત્સ્વેદ્યો ભવતિ? ગૃહપતે ( અ 327અ ) નાહમ્ એતત્ સંધાય કથયામિ અપિ તુ તત્ર લાભો નાસ્તિ ઇતિ; સ કથયતિ: આર્ય ઇદાનીં યો મદીયે વિહારે પ્રતિવસતિ તમ્ અહં પટેનાચ્છાદયામિ; ઇતિ લાભો લભ્યતે ઇતિ ઉપનન્દેન અનુપૂર્વેણ સ્વભાગ ઇવ ઉદ્ગૃહીતઃ; સો ઽન્યત્રૈવ પ્રતિવસતિ; સ શૂન્યસ્ તિષ્ઠતિ, યાવદ્ અન્યતમઃ પિણ્ડપાતિકો ચૈત્યાભિવન્દકઃ શ્રાવસ્તીમ્ આગતઃ; તેનાસૌ વિહારઃ શૂન્યો દૃષ્ટઃ; સ ભિક્ષૂન્ પૃચ્છતિ; કસ્યાયં વિહારઃ ઇતિ; તૈઃ સમાખ્યાતમ્: સાંઘિકો ઽયં વિહારઃ કિં તૂપનન્દસ્ય ભિક્ષોર્ ઉદ્દિષ્ટ ઇતિ; સ ઉપનન્દસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ: તવોદ્દિષ્ટો ઽયં વિહારો ઽત્ર તિષ્ઠામિ ઇતિ; સ કથયતિ: એવં કુરુષ્વ ઇતિ; સ તત્રાવસ્થિતઃ; સ પિણ્ડપાતિકો
દક્ષો ઽનલસઃ; તેનાસૌ પ્રતિદિનમ્ ઉપલિપ્તસંમૃષ્ટં ક્રિયતે; પઞ્ચાનુશંસા સંમર્જને; આત્મનશ્ ચિત્તં પ્રસીદતિ; પરસ્ય ચિત્તં ( શય્-વ્ 38 ) પ્રસીદતિ; દેવતા આત્તમનસો ભવન્તિ; પ્રાસાદિકસંવર્તનીયં કુશલમૂલમ્ ઉપચિનોતિ; કાયસ્ય ભેદાત્ સુગતો સ્વર્ગલોકે દેવેષૂપપદ્યત ઇતિ; યે તં વિહારમ્ ઉપલિપ્તસંમૃષ્ટં પશ્યન્તિ તે તસ્ય ગૃહપતેર્ ગત્વા આરોચયન્તિ; સ શ્રુત્વા પ્રામોદ્યમ્ ઉત્પાદયતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન સ્વયમ્ એવાગતઃ પશ્યતિ તથૈવ તં વિહારમ્ ઉપલિપ્તસંમૃષ્ટમ્; સો ઽભિપ્રસન્નઃ; તેનાસૌ પિણ્ડપાતિકઃ પટેનાચ્છાદિતઃ; ઉપનન્દેન શ્રુતમ્; સ ત્વરિતત્વરિતં ગતઃ કથયતિ; પિણ્ડપાતિક મમાયં વિહાર ઉદ્દિષ્ટઃ, પ્રયચ્છ મે પટકમ્ ઇતિ; પિણ્ડપાતિક સંલક્ષયતિ: લાભાત્મકો ઽયં યદિ ન દાસ્યામિ તથાપ્ય્ અયં બલાદ્ ગ્રહીષ્યતિ માં ચ વિહારાન્ નિષ્કાસયિષ્યતિ ઇતિ; તેન તસ્ય સમર્પિતઃ ઇતિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: યસ્ય પ્રસન્નઃ પ્રસન્નાધિકારં કરોતિ તસ્યૈવ સ; ઉપનન્દસ્ય તુ વાર્ષિકો લાભઃ ઇતિ
ગુણપ્રિયો લોકઃ પ્રપીડ્ય પ્રપીડ્યાત્માનં સ પુત્રદારં ચ; ગુણવદ્ભ્યો દાનમ્ અનુપ્રયચ્છન્તિ શ્રાદ્ધા બ્રાહ્મણગૃહપતયઃ; આરણ્યકાન્ ભિક્ષૂન્ ઉપનિમન્ત્ર્ય ભોજયન્તિ; આરણ્યકાનાં ભિક્ષૂણામ્ અન્તર્ગૃહે ભોક્તું ગતાનામ્ અદત્તાદાયિકૈર્ વિહારા મુષ્યન્તે; ભગવાન્ આહ: દ્વારં બદ્ધ્વા કુઞ્ચિકામ્ આદાય પ્રક્રમિતવ્યમ્ ઇતિ; ચોરા અદત્તાદાયિકા પ્રતિકુઞ્ચિકયા મુષન્તિ; ભગનાન્ આહ: આરક્ષકં ભિક્ષું સ્થાપયિત્વા ગન્તવ્યમ્; તસ્ય પિણ્ડકેનાવિઘાતઃ કર્તવ્યઃ ઇતિ; અદત્તાદાયિકા અન્યં ભિક્ષું ગૃહીત્વા ગચ્છન્તિ; સ કથયતિ: મુઞ્ચ દ્વારમ્ ઇતિ; ભગવાન્ આહ; સંજ્ઞા કર્તવ્યા સજ્વરો નિર્જ્વર ઇતિ; યદિ કથયતિ સજ્વર ઇતિ ન મોક્તવ્યમ્; અથ કથયતિ નિર્જ્વર ઇતિ મોક્તવ્યમ્; અપિ ત્વ્ આરણ્યકેન ભિક્ષુણા અર્ધશાખા ઉપસ્થાપયિતવ્યા ઇતિ; ઉક્તં ભગવતા: આરણ્યકેન ભિક્ષુણા અર્ધશાખા ઉપસ્થાપયિતવ્યા ઇતિ; ભિક્ષવો ન જાનીતે કેદૃશી અર્ધશાખા ઇતિ; ભગવાન્ આહ: કુક્કુરો ભિક્ષવો અર્ધશાખા તસ્ય પાત્રશેષં દાતવ્યમ્; આરણ્યકૈર્ ભિક્ષુભિર્ કુક્કુરા ઉપસ્થાપિતા; તે સ્તૂપાઙ્ગણં વિહારં ચ નખરિકાભિર્ ઉપલિખન્તિ ઉચ્ચારપ્રસ્રાવેણ નાશયન્તિ; ભગવાન્ આહ: કુક્કુરપોષકસ્યાહં ભિક્ષવો ( શય્-વ્ 39 ) ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞાપયામિ, ( અ 327બ્ ) કુક્કુરપોષકેન ભિક્ષુણા કાલ્યમ્ એવોત્થાય સ્તૂપાઙ્ગણં વિહારશ્ ચ પ્રત્યવેક્ષિતવ્યઃ યન્ નખરિકાભિર્ ઉપલિખિતં તત્ સમં કર્તવ્યમ્; ઉચ્ચારપ્રસ્રાવશ્ છોરયિતવ્યઃ, કુક્કુરપોષકો ભિક્ષુર્ યથાપ્રજ્ઞપ્તાન્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ અસમાદાય વર્તતે, સાતિસારો વર્તતે
ઉપનન્દઽસ્ મિસ્દેમેઅનોઉર્સ્
આયુષ્માન્ ઉપનન્દો ઽન્યતમસ્મિન્ વિહારે સંઘસ્થવિરઃ, યાવત્ તત્રાન્યતમઃ સંઘસ્થવિરઃ આગતઃ; ઉપનન્દઃ સંલક્ષયતિ: મયા નામેહ વિહારે સંઘસ્થવિરેણ ભૂત્વા દ્વિતીયસ્થવિરેણ ભવિતવ્યમ્; ગચ્છામ્ય્ અન્યં વિહારમ્ ઇતિ; સો ઽન્યં વિહારં ગતઃ; તતો વિહારાદ્ અસૌ ગતઃ; તસ્મિન્ યો દ્વિતીયસ્થવિરસ્ય લાભ સ સંઘસ્થવિરસ્ય; સ સંલક્ષયતિ: ઇહાપિ મે એવ લાભ ઇતિ; તત્રાપિ મે સ એવ લાભઃ, કિં વિના પ્રયોજનેન સંઘસ્થવિરત્વં કરોમિ ઇતિ; સ પુનસ્ ત્વરિતત્વરિતમ્ એવ વિહારં સંપ્રસ્થિતઃ; અર્ધોદ્દિષ્ટશયનાસને વિહારં પ્રવિષ્ટઃ; સ કથયતિ: યથાવૃદ્ધિકયા વિહારમ્ ઉદ્દિશ ઇતિ; ભિક્ષવો ઽતિક્રાન્ત ઇતિ કૃત્વા નોદ્દિશન્તિ; ઉપનન્દઃ કથયતિ: આયુષ્મન્ત કિં તિષ્ઠત એવ શાસ્તુઃ શાસનમ્ અન્તર્ધાપયત, યથાવૃદ્ધિકયા ઉદ્દિશત વિહારં ઇતિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ: યઃ સંઘિકેન વા સ્તૌપિકેન ઃવાઃ કરણીયેન ગતો ભવતિ તસ્ય શયનાસનં યથાવૃદ્ધિકયા ઉદ્દેષ્ટવ્યમ્, અન્યત્ર યથાગત્યા ઇતિ ( શય્-વ્ 40 )
ઉપનન્દ અતિલોભેન દ્વયોર્ વિહારયોર્ વર્ષા ઉપગતઃ ઉભયવૈહારિકં લાભં લપ્સયત ઇતિ સ વૃત્તાસુ વર્ષાસુ લાભં પ્રાર્થયતે નૈતસ્મિન્ લભ્યતે નાપ્ય્ અપરસ્મિન્; શયનાસનોદ્દ્દેશકાન્ ભિક્ષૂન્ પરિભાષત; એતત્ પ્રકરણમ્ ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ: વર્ષોષિતો ઽસૌ દેયો ઽસ્ય લાભઃ ઇતિ; ભિક્ષવ ઉભયવિહારાભ્યામ્ અપિ પ્રયચ્છન્તિ; ભગવાન્ આહ: ન તત્રોભયવિહારાભ્યાં દાતવ્યમ્; એકસ્માત્ પ્રયચ્છન્તિ; અન્યે ભિક્ષવો ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ: ઉહયવિહારયોર્ વર્ષોષિતઃ કિમર્થમ્ એકસમાદ્ દીયતે ઇતિ; ઃએતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ:ઃ ઉભયવિહારાભ્યામ્ અપ્ય્ અર્ધાર્ધં દેયમ્, ન ચ પુનર્ ભિક્ષુણા દ્વયોર્ વિહારયોર્ ઉપગન્તવ્યં; ઉપગચ્છતિ, સાતિસારો ભવતિ

અન્યતમેન ગૃહપતિના દ્વૌ વિહારૌ કારિતૌ, એક આરણ્યકાનાં, દિવ્તીયો ગ્રામાન્તિકાનામ્; આચરિતમ્ તસ્ય ગૃહપ્તેર્ વર્ષોષિતસ્ય ભિક્ષુસંઘસ્ય એકૈકં ભિક્ષું પટેનાચ્છાદયિતુમ્; સ પટકાન્ આદાય આરણ્યકાનાં વિહારં સંપ્રસ્થિતઃ; ઉપનન્દેન શ્રુતમ્; આરણ્યકે વિહારે લાભો દીયતે ઇતિ; તેન નન્દસ્ય સંદિષ્ટમ્; યદ્ય્ અત્ર લાભો દીયતે તદ્ ગ્રહીષ્યસિ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ ત્વરમાણઃ આરણ્યકં વિહારં સંપ્રસ્થિતઃ; તેન ગૃહપતિના દૃષ્ટઃ; સ સંલક્ષયતિ: યાદૃશો ઽસ્ય પદોદ્ધાતઃ; ગતો ઽયમ્ આરણ્યકં વિહારમ્, કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલમ્, ઇહૈવ તાવત્ ગ્રામાન્તિકવિહારે દદામિ; પશ્ચાત્ તત્ર દાસ્યામિ ઇતિ; સ પ્રતિનિવર્ત્ય પટકાંશ્ ચારયિતુમ્ આરબ્ધઃ; નન્દેન હસ્તઃ પ્રસારિતઃ; ગૃહપતિના પટકો દત્તઃ; ભૂયઃ પ્રસારયતિ; ગૃહપતિઃ કથયતિ: આર્ય દત્તસ્ તે પટકઃ, કિં ભૂયઃ પ્રસારયસિ ઇતિ; સ કથયતિ: ( અ 328અ ) ગૃહપતે ઉપનન્દસ્ તવ વિહારે વર્ષોષિતઃ તસ્ય સન્તકં પ્રાર્થયામિ ઇતિ; ગૃહપ્તિઃ કથયતિ: ઃઆર્યઃ સ્વહસ્તેન ભગવત દાનં પ્રશસ્તમ્, સ્વહસ્તેનૈવ દાસ્યામિ ઇતિ; સ લજ્જિતસ્ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; ઉપનન્દઃ સંલક્ષયતિ: ચિરયત્ય્ અસૌ ગૃહપતિઃ, ગ્રામાન્તિકં ગમિષ્યામિ ઇતિ વિદિત્વા ગ્રામાન્તિકવિહારં ( શય્-વ્ 41 ) ગતઃ નન્દં પૃચ્છતિ; આર્ય ગૃહીતો મદીયઃ પટકઃ? તેન યથાવૃત્તં સમાખ્યાતમ્; ગૃહપતિર્ અપ્ય્ અન્યેન પથા આરણ્યકં વિહારમ્ ગત્વા પતાકાંશ્ ચારયિત્વા પ્રકૃઆન્તઃ; ઃઉપનન્દઃઃ પુનર્ આરણ્યકં વિહારં પ્રધાવિતઃ, યાવત્ પટકાશ્ ચારિતાઃ; સ ઉભયવિહારયોર્ અપ્ય્ અતિલોભેન લાભાત્ પરિભ્રષ્ટઃ; સ શોચતિ ક્લામ્યતિ પરિદેવતે
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વશંષયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભદન્ત ઉપનન્દ અતિલોભેન પટકાત્ પરિભ્રષ્ટહ્; ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષવ એતર્હિ યથાતીતે ઽપ્ય્ અધ્વન્ય્ અનેન અતિલોભાત્ ભક્તચ્છેદઃ કૃતઃ; તચ્ છ્રૂયતામ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે દોગ્ વ્હિછ્ wઅસ્ તોઓ ગ્રેએદ્ય્ (બેઇન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf ઉપનન્દ)
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો નદ્યા ઉભયકૂલે દ્વૌ વિહારૌ, એકઃ સંઘલાભિકાનામ્, દ્વિતીયો પિણ્ડપાતિકાનામ્; યાવદ્ અન્યતમઃ કુક્કુરઃ ગણ્ડીશબ્દપ્રતિસંવેદી; સ ગણ્ડીશબ્દં શ્રુત્વા સંઘલાભિકાનાં વિહારં ગચ્છતિ; તસ્ય તે ભિક્ષવઃ પાત્રશેષં પ્રયચ્છન્તિ; સ તં પરિભુજ્ય પિણ્ડપાતિકાનાં વિહારં ગચ્છતિ, તત્રાપિ પાત્રશેષં ભુક્ત્વા યથેષ્ટં ગચ્છતિ; યાવદ્ અપરેણ સમયેન પિણ્ડપાતિકાનામ્ ઔપપાદુકાનાં લાભઃ સંપન્નઃ; તૈસ્ સાનુકાલં ગણ્ડી દત્તા; સ ગણ્ડીકુક્કુરઃ ગણ્ડીશબ્દં શ્રુત્વા નદીમ્ ઉત્તર્તુમ્ આરબ્ધઃ; મધ્યં ગતસ્યાસ્ય સંઘલાભિકાનાં વિહારે ગણ્ડી દત્તા; સ ભગ્નોત્સાહો પ્રતિનિવર્તિતુમ્ આરબ્ધઃ; સ્રોતસા દૂરમ્ ઊઢ ઉભયપરિભ્રષ્ટઃ
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ? યો ઽસૌ ગણ્ડીકુક્કુરઃ તેન કાલેન તેન સમયેન એષ એવાસાવ્ ઉપનન્દઃ; તદાપ્ય્ અયમ્ અતિલોભેન ઉભયપરિભ્રષ્ટહ્; એતર્હ્ય્ અપ્ય્ અતિલોભેન ઉભયપરિભ્રષ્ટઃ; તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો ન ભિક્ષુણા અતિલોભઃ કર્તવ્યઃ; કરોતિ, સાતિસારો ભવતિ ( શય્-વ્ 42 )
ઉદ્દાનમ્
કલહો ગ્લાનપર્યાપ્તિ રાત્રિકાલશ્ ચ કાશિષુ ।
વૃક્ષસ્થણ્ડિલશાદ્વલં ભાજકાનાં ચ સંવૃતિઃ ॥
પ્રેચૌતિઓન્સ્ તો તકે અગૈન્સ્ત્ qઉઅર્રેલ્સોમે મોન્ક્સ્
આયુષ્માન્ ઉપાલિર્ બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ; યથાપિતદ્ ભિક્ષવઃ શૃણ્વન્તિ ભિક્ષવઃ આગચ્છન્તિ કલહકારકા ઃભણ્ડનકારકા વિગ્રહકારકાઃ વિવાદકારકા આધિકરણિકા તે ઽસ્માંશ્ ચોદયિષ્યન્તિ સ્મારયિષ્યન્તિ અલજ્જિતેન વા વૈતરિકેણ વા ઇતિ; તૈઃ તેષાં કથં પ્રતિપત્તવ્યમ્? નૈવાસિકૈર્ ઉપાલિ ભિક્ષુભિઃ કલહકારિકાન્ ભિક્ષૂન્ આગચ્છતઃ શ્રુત્વા ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશકાઃ કર્તવ્યાઃ, ષટ્ શયનાસનગ્રાહકાઃ; ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશકાઃ કતમે? હૈમન્તિકો ગ્રૈષ્મિકો વાર્ષકશ્ ચ; ષટ્ શયનાસનગ્રાહકાઃ કતમે? સર્વો વિહાર ઉદ્દેષ્ટવ્યઃ સર્વો વિહારસામન્તકઃ ઃસર્વઃ પરિગણઃઃ સર્વઃ પરિગણસામન્તકઃ સર્વ આરામ સર્વ આરામસામન્તકઃ: યદિ કથયતિ વિહારમ્ ઉદ્દિશત ઇતિ વક્તવ્યમ્ ઉદ્દિષ્ટો ઽયમ્, વિહારસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દ્દિષ્ટઃ, પરિગણમ્ ઉદ્દિશત એષો ( અ 328બ્ ) ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ પરિગણસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ, આરામમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ, આરામસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ; તે અલયના અપ્રતિષ્ઠિતાઃ કંચિદ્ દોષં જનયિષ્યન્તિ; તતઃ પશ્ચાદ્ ગતવેગૈઃ ગતપ્રત્યર્થિકૈઃ ગતપ્રત્યમિત્રૈઃ યથાવૃદ્ધિકયા ( શય્-વ્ 43 ) શયનાસનમ્ ઉદ્દેષ્ટવ્યમ્; ઉક્તં ભગવતા: યથાવૃદ્ધિકયા શયનાસનમ્ ઉદ્દેષ્ટવ્યમ્ ઇતિ
થે ચરે ઓf થે સિચ્ક્ મોન્ક્સ્ અન્દ્ ઉપનન્દઽસ્ મિસ્છિએf અગૈન્
યાવદ્ એકો ભિક્ષુર્ ગ્લાનઃ; તસ્ય વૃદ્ધતરક ભિક્ષુર્ અગતઃ; યથાવૃદ્ધિકયા તત્સન્તકં લયનમ્ ઉદ્દિષ્ટમ્; સ સર્વનવકિઅઃ; તસ્યાન્યલયનં ન પ્રાપદ્યતે; સ તેન ભિક્ષુણાભિહિતઃ; આયુષ્મન્ મમૈતલ્ લયનમ્ ઉદ્દિષ્ટમ્, નિર્ગચ્છ ઇતિ; સ કથયતિ: ગ્લાનો ઽહમ્, યાવત્ સ્વસ્તીભવામિ; નિષ્ઠુર્ અસૌ ભિક્ષુઃ; સ તેન પુષ્કરિણ્યાં નિષ્કાસ્ય સ્થાપિતઃ; યાવદ્ બ્રાહ્મણગૃહપતયો વિહારમ્ આગતાઃ; દ્રષ્ટુકામૈસ્ તૈર્ અસૌ ભિક્ષુર્ દૃષ્ટઃ; તે કથયન્તિ: આર્યા કિમ્ અયં ભિક્ષુઃ કાલગતઃ? ભદ્રમુખા, નાયમ્ કાલગતઃ; અથ કસ્માદ્ અત્ર સ્થાપિતઃ? અસ્ય વૃદ્ધતરકો ભ્જિક્ષુર્ આગતઃ, એતત્સન્તકં લયનં તસ્યોદ્દિષ્ટમ્; તેનાયં નિષ્કાસ્યેહ સ્થાપિતઃ; આર્યા વયમ્ આગારિકાઃ સન્તો ઽનુરક્ષણયા ગ્લાનગૃહાન્ ઃનઃ નિષ્કાસયામઃ, યૂયં પ્રવ્રજિતાઃ, કારુણિકશ્ ચ યુષ્માકં શાસ્તા, તત્ કથં ગ્લાનં નિષ્કાસયથ? તે ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો ગ્લાનસ્ય ભિક્ષોર્ વસ્તુપરિહારો દાતવ્યઃ ઇતિ; ઉક્તં ભગવતા: ગ્લાનસ્ય ભિક્ષોર્ વસ્તુપરિહારો દેયઃ ઇતિ
આયુષ્મન્ ઉપનન્દ હુમ્ ઇતિ કૃત્વા તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ; યાવદ્ ષડ્ભિર્ સપ્તભિર્ વા દિવસૈઃ શયનાસનમ્ ઉદ્દેક્ષ્યતિ ઇતિ પાદે વ્રણપટ્ટકં બદ્ધ્વાવસ્થિતઃ; શયનાસનોદ્દેશકૈર્ ભિક્ષુભિર્ ગ્લાન ઇતિ કૃત્વા તત્સન્તકં લયનં ઉદ્દિષ્ટમ્; સ ઉદ્દિષ્ટેષુ શયનાસનેષુ વ્રણપટ્ટકં મુક્ત્વાવસ્થિતઃ; તતસ્ સ ગ્લાનાવલોકકૈર્ ભિક્ષુભિર્ પૃષ્ટઃ કિં સ્થવિરસ્ય પાદઃ સ્વસ્થીભૂતઃ ઇતિ; સ કથયતિ: નાનૂક્તં ભગવતા સર્વસંસ્કારા અનિત્યા ઇતિ; તત્ કિં મમ ( શય્-વ્ 44 ) વ્યાધિર્ નિત્યો ભવિષ્યતિ? તે કથયન્તિ: શીઘ્રં સ્થવિર સ્વસ્થીભૂતઃ, હ કલ્પગ્લાનઃ ઇતિ; સ કથયતિ: કિમ્ ઇચ્છથ માં જીર્ણલયને પ્રક્ષેપ્તુમ્ ઇતિ; અલ્પાથા ભિક્ષવો ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ: કથમ્ ઇદાનીં ભિક્ષવ અગ્લાના એવ વસ્તુપરિહારં સ્વીકુર્વન્તિ? એતત્ પ્રકરણમ્ ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો કલ્પગ્લાનસ્ય વસ્તુપરિહારો ઽદેયઃ, નાપિ તેન સ્વીકર્તવ્યઃ, કરોતિ, સાતિસારો ભવતિ
થે વરિઓઉસ્ બ્લેસ્સિન્ગ્સ્ ઓf થે મેન્ wહો મસ્તેર્ થે વિનય: થે સિx પેન્તદ્સ્

પઞ્ચિકાનાં પિણ્ડોદ્દાનમ્
પુરઃકૃતશ્ ચ સ્વં શીલમ્ અસંસક્તમ્ અથાપિચ ।
આલોકજાતા ઉત્પત્તિર્ આન્તરાયિકમ્ એવ ચ ॥
આપત્તિઃ પશ્ચિમં કૃત્વા પિણ્ડોદ્દાનસમુદ્ધૃતમ્ ।
અન્તરોદ્દાનમ્
પુરઃકૃત્યમ્ અપરં ચ ચાભ્યન્તરં ચ પરેષામ્ ।
બહુજનહિતાય કૃત્વા પ્રથમા ભવતિ પઞ્ચિકા ॥
ભગવતા સૂત્રં ( અ 329અ ) માતૃકા ચ દેવમનુષ્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતે, સૂત્રં નાગેષુ; વિનયસ્ તુ ઃગમ્ભીરોઃ ગમ્ભીરાવભાસો દુર્દૃશો દુરવબોધો બહુસંધિર્ લોકાક્ષરપ્રતિસંયુક્તઃ; ભિક્ષવો વિનયં ગમ્ભીરત્વાત્ બહુસંધિકત્વાત્ લોકાક્ષરપ્રતિસંયુક્તત્વાચ્ ચ નોત્સહન્તે પઠિતુમ્; ધર્મતા ચૈષા યેનાઙ્ગેન શાસનં પરિહીયતે તસ્ય બુદ્ધા ભગવન્તો ઽત્યર્થં વર્ણમ્ ભાષન્તે; તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ; પઞ્ચ મે ભિક્ષવો આનુશંસા વિનયધરપુદ્ગલે; કતમે પઞ્ચ? પુરસ્કૃતો ભવતિ ચતસૃણાં પર્ષદામ્: ( શય્-વ્ 45 ) અપરાપ્રતિબદ્ધાસ્ય ભવત્ય્ અવવાદાનુશાસની; અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ અભ્યન્તરકોશધરો ભવતિ; પરેષાં શ્રમણબ્રાહ્મણાનામ્ મૂર્ધાનં આસાદ્ય તિષ્ઠતિ; બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય ચ પ્રતિપન્નો ભવતિ સદ્ધર્મસ્થિતયે
અન્તરોદ્દાનમ્
સ્વશીલમ્ અભિગમનં કૌકૃત્યં વિશારદશ્ ચ ।
સહ ધર્મેણ કૃત્વા દ્વિતીયા ભવતિ પઞ્ચિકા ॥

અપ્રે પઞ્ચાનુશંસા વિનયધરે પુદ્ગલે; ઃકતમે પઞ્ચ?ઃ સ્વો ઽસ્ય શીલસ્કન્ધઃ સુગુપ્તો ભવતિ સુગોપિતઃ; અભિગમનીયો ભવતિ ચતસૃણાં પર્ષદામ્; કૌકૃત્યપ્રસૃતાનાં પુદ્ગલાનાં પ્રતિશરણભૂતો ભવતિ; વિશારદ્ઃ સંઘમધ્યે વિહરતિ; પ્રત્યર્થિનઃ સ્વસદ્ધર્મે ગૃહ્ણાતિ
અન્તરોદ્દાનમ્
અસંસક્તમ્ અર્થનિશ્ચયઃ શિક્ષાપદાન્ય્ અથાપિ ।
ચાસ્ત્વ્ આલોકદ્વયં ચૈવ તૃતીયા ભવતિ પઞ્ચિકા ॥
અપરે પઞ્ચાનુશંસા વિનયધરે પુદ્ગલે; કતમે પઞ્ચ? અસંસક્તમ્ અર્થમ્ ઉદ્ધરતિ; સુવિનિશ્ચિતો ભવતિ અર્થવિનિશ્ચયે; શિક્ષાપદાન્ય્ અસ્ય સુગૃહીતાનિ ભવન્તિ; આલોકજાતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ; પશ્ચિમાયા જનતાયા આલોકં કરોતિ
ઉદ્દાનમ્
આલોકાભાસપ્રભાસશ્ ચ અલ્પોત્સુકો ઽશૂન્યકેન ચ ।
અપરે પઞ્ચાનુશંસા વિનયધરે પુદ્ગલે; કતમે પઞ્ચ? આલોકજાતા ( શય્-વ્ 46 ) મે દિક્ ખ્યાતિ અવભાસજાતા પ્રભાસજાતા, અલ્પોત્સુકો ઽહં તસ્યાં દિશિ વિહરામિ, અશૂન્યા ચ મે દિક્ ખ્યાતિ યસ્યાં દિશિ વિનયધરઃ પુદ્ગલઃ પ્રતિવસતિ
ઃઉદ્દાનમ્
ઉત્પત્તિર્ અથ પ્રજ્ઞપ્તિર્ અનુપ્રજ્ઞપ્તિર્ એવ ચ ।
પ્રતિક્ષેપો ઽભ્યનુજ્ઞા ચ સૈવ પઞ્ચમા પઞ્ચિકા ॥ઃ
અપરે પઞ્ચાનુશંસા વિનયધરે પુદ્ગલે; કથમે પઞ્ચ? ઉપ્તત્તિં જાનાતિ, પ્રજ્ઞપ્તિમ્ ઃજાનાતિઃ, અનુપ્રજ્ઞપ્તિં જાનાતિ, પ્રતિક્ષેપં જાનાતિ, અભ્યનુજ્ઞાં જાનાતિ
ઃઉદ્દાનમ્ઃ
...................................
...................................
અપરે પઞ્ચાનુશંસા વિનયધરે પુદ્ગલે; કતમે પઞ્ચ? અન્તરાયિકં જાનાતિ, અનન્તરાયિકાં જાનાતિ, અવવદતિ, અનુશાસ્તિ; પ્રતિબલો ભવતિ સાર્ધંવિહાર્યન્તેવાસિકાનાં નિશ્રયં ગ્રાહયિતુમ્
ઃઉદ્દાનમ્ઃ
..................................
..................................
અપરે પઞ્ચાનુશંસા વિઅનયધરે પુદ્ગલે; કતમે પઞ્ચ? આપત્તિં જાનાતિ, અનાપત્તિં જાનાતિ, ગુર્વીં જાનાતિ, પ્રાતિમોક્ષસૂત્રોદ્દેશો ઽસ્ય વિસ્તરેણોદ્દિષ્ટો ભવતિ ( શય્-વ્ 47 )
ઉપાલિન્ ઇસ્ થે fઓરેમોસ્ત્ અમિદ્સ્ત્ થેમ્ wહો મસ્તેર્ અન્દ્ ક્નોw થે વિનય. થે તેઅછિન્ગ્ ઓf થે વિનય
ભગવતા વિનયસ્ય વર્ણો ભાષિત ઇતિ સ્થવિરસ્થવિરા ભિક્ષવઃ સોત્સાહા વિનયં પઠિતુમ્ આરહ્ધાઃ; તેન ખલુ સમયેનાયુષ્માન્ ઉપાલી અગ્રો ઽભૂદ્ વિનયનિદાનસમુત્પત્તિકુશલાનામ્; સ્થવિરસ્થવિરા ભિક્ષવો વિનયં પર્યવાપ્નુવન્તિ ઇતિ સત્કૃત્યોદ્દેષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ; સ ઉત્પાણ્ડુકો જાતઃ કૃશાલકો દુર્બલકો મ્લાનો પ્રાપ્તકાયઃ; જાનકા પૃચ્છકા ( અ 329બ્ ) બુદ્ધા ભગવન્તઃ, જાનન્તઃ પૃચ્છન્તિ, અજાનન્તો ન પૃચ્છન્તિ, કાલે પૃચ્છન્તિ, કાલાતિક્રાન્તં ન પૃચ્છન્તિ, અર્થોપસંહિતં પૃચ્છન્તિ, અનર્થોપસંહિતં ન પૃચ્છન્તિ; સેતુસમુદ્ઘાતો બુદ્ધાનામ્ ભગવતામ્ અનર્થોપસંહિતાયાં પૃચ્છાયામ્; તત્ર કાલજ્ઞા બુદ્ધા ભગવન્ત અર્થોપસંહિતાયાં પૃચ્ચ્છાયામ્; પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દં: કસ્માદ્ આનન્દ ઉપાલી ભિક્ષુર્ ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડુકઃ કૃશાલકો દુર્બલકો મ્લાનો પ્રાપ્તકાય ઇતિ; સ કથયતિ: ભગવતા વિનયસ્ય વર્ણો ભાષિતઃ યત્ કૃત્વા સ્થવિરસ્થવિરા ભિક્ષવઃ સોત્સાહા વિનયં પઠિતુમ્ આરબ્ધાઃ; આયુષ્માન્ ઉપાલી સ્થવિરસ્થવિરા ભિક્ષવઃ સગૌરવા વિનયમ્ પર્યવાપ્નુવન્તિ ઇતિ સત્કૃત્યોદ્દેષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ; તેનાસાવ્ ઉત્પાણ્ડૂત્પાણ્ડુકઃ કૃશાલકો ઃદુર્બલકોઃ મ્લાનો પ્રાપ્તકાય ઇતિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: ઉદ્દેશદાયકસ્યાહં ઃભિક્ષવોઃ ભિક્ષોર્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ પ્રજ્ઞાપયામિ; ઉદ્દેશદાયકેના ભિક્ષુણા ચતુર્ભિર્ આર્યપથૈર્ ઉદ્દેશો દાતવ્યઃ; ચઙ્ક્રમ્યમાણેન તિષ્ઠતા નિષન્નેન નિપન્નેન ચ; ઉદ્દેશગ્રાહકેન ભિક્ષુણા તૃભિર્ આર્યપથૈર્ ઉદ્દેશો ગ્રહીતવ્યઃ; ઉદ્દેશગ્રાહકો ભિક્ષુર્ ઉદ્દેશદાયકસ્ય ભિક્ષોઃ સચેત્ ચાઙ્ક્રમ્યમાણસ્યાગચ્છતિ નવકશ્ ( શય્-વ્ 48 ) ચ ભવતિ તેન સામીચીં કૃત્વા ધાતુસામ્યં પૃષ્ટ્વા કાયમ્ અવનામ્ય ઋજુકચિત્તેન સગૌરવેણ પદપરિહાણિકયા ઉદ્દેશો ગ્રહીતવ્યઃ; અથ વૃદ્ધતરકો ભવતિ, તેન ધાતુસામ્યં પૃષ્ટ્વા કાયમ્ અવનામ્ય ઋજુકચિત્તેન સગૌરવેણ પદપરિહાણિકગા ઉદ્દેશો ગ્રહીતવ્યઃ; સચેત્ તિષ્ઠત આગચ્છતિ નવકશ્ ચ ભવતિ તેન સામીચીં કૃત્વા ધાતુસામ્યં પૃષ્ટ્વા ઉત્કુટુકેન કૃત્વા નીચતરકે વા આસને નિષદ્ય ઋજુકચિત્તેન સગૌરવેણોદ્દેશો ગ્રહીતવ્યઃ; અથ વૃદ્ધો ભવતિ તેન ધાતુસામ્યં પૃષ્ટ્વા ઉત્કુટુકેન સ્થિત્વા નીચતરકે વા આસને નિષદ્ય ઋજુકચિત્તેન સગૌરવેણ ઉદ્દેશો ગ્રહીતવ્યઃ;
યથા તિષ્ઠત એવં નિષણ્ણસ્ય નિપન્નસ્ય ચ યોજયિતવ્યમ્: ઉદ્દેશદાયકેન ભિક્ષુણા સ્વભ્યસ્તં સુપરિચિતં નિઃસંધિગ્ધં ચ કૃત્વા ઉદ્દેશો દાતવ્યઃ; ઉદ્દેશગ્રાહકેનાપિ સુપરિપૃષ્ટમ્ સૂદ્ગૃહીતં નિઃસંદિગ્ધં ચ કૃત્વા ઉદ્દેશો ગ્રહીતવ્યઃ; ઉદ્દેશદાયકો ભિક્ષુર્ ઉદ્દેશગ્રાહકશ્ ચ યથાપ્રજ્ઞપ્તાન્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માન્ ન સમાદાય વર્તતે, સાતિસારો ભવતિ
થે મિસ્છિએf ઓf થે સિx મોન્ક્સ્
ષડ્વર્ગિકા ભિક્ષવો જનપદચારિકાં ચરન્તો રાત્રૌ વિહારં સંપ્રાપ્તા યથસંસ્તુતિકયા ભિક્ષુભિઃ પ્રતિશામિતાઃ; તે કથયન્તિ: આયુષ્મન્તઃ કિં તિષ્ઠથ શયનાસનોદ્દેશકં શબ્દયત; તે કથયન્તિ: કિમર્થમ્? શયનાસનમ્ ઉદ્દેષ્ટુમ્; તે કથયન્તિ: શયનાસનં સુખં સ્વપ્તાઃ પ્રભાતાયાં રજન્યામ્ ઉદ્દિષ્યયિષ્યથ ઇતિ; તે પર્યવસ્થિતા કથયન્તિ: યૂયં તિષ્ઠત એવ શાસ્તુઃ શાસનમ્ અન્તર્ધાપયત; યદ્ય્ અસ્તિ કૌકૃત્યમ્ ઉદ્દિષત યથાવૃદ્દિહિકયા ( શય્-વ્ 49 ) શયનાસનમ્; વાગ્બલિનસ્ તે; શયનાસનોદ્દેશકેન સંત્રસ્તેનોદ્દિષ્ટમ્; ષડ્વર્ગિકા વૃદ્ધાન્તે શયનાસનં ગૃહીત્વા શયિતાઃ; યાવન્ નવકા ઉદ્દિશ્યન્તે તાવત્ પ્રભાતા રજની; ષડ્વર્ગિકા લઘ્વ્ લઘ્વ્ એવોત્થાય કથયન્તિ: આયુષ્મન્તો ગૃહ્ણીત શયનાસનમ્ ( અ 330અ ), ગચ્છામ ઇતિ; તે ભિક્ષુભિર્ ઉચ્યન્તે: આયુષ્મન્તો યુષ્માભિર્ એકરાત્રસ્યાર્થાય કૃત્સ્નાં રાત્રિં ભિક્ષુસંઘો વિહેઠિતઃ અહો બત યૂયમ્ ઇહૈવ તિષ્ઠત; તે કથયન્તિ: નન્દોપનન્દ શ્રાવસ્તીમ્ ગચ્છામઃ સવાતલા એત ઇતિ કૃત્વા પ્રક્રાન્તાઃ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો ન રાત્રૌ શયનાસનમ્ ઉદ્દેષ્ટવ્યમ્; યદિ રાત્રાવ્ આગચ્છન્તિ યથાસંસ્તુતિકયા પ્રતિશ્રામયિતવ્યા
દિસ્ચિપ્લિનર્ય્ પ્રેસ્ચ્રિપ્તિઓન્સ્

જનપદાદ્ ભિક્ષુશ્ ચૈત્યવન્દકઃ શ્રાવસ્તીમ્ આગતઃ; સ તત્રાગોચરકુશલઃ કાલ્યમ્ એવોત્થાય ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા સ્થવિરસ્થવિરાણાં ચ ભિક્ષૂણાં શ્રાવસ્તીં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્; તસ્ય પિણ્ડાય ચરતઃ પ્રાપ્તવેલા; તત્રૈવ કુડ્યમૂલમ્ નિશ્રિત્ય ભક્તકૃત્યં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ; અનાથપિણ્ડદશ્ ચ તેન પથા ચૈત્યાભિવન્દકઃ સંપ્રસ્થિતઃ; સ તેન દૃષ્ટ ઉક્તશ્ ચ: આર્ય સમન્તપ્રાસાદિકે શાસને પ્રવ્રજ્ય કિમ્ આરાટિકાં કરોષિ ઇતિ; સ કથયતિ: આયુષ્મન્ કાત્રારાટિકા, ન પશ્યસિ વેલામ્ આસન્નામ્ ઇતિ; સ કથયતિ: મદીયં ગૃહં કસ્માન્ ન ગતઃ ઇતિ; કિં નામ ત્વમ્; અનાથપિણ્ડદઃ; અસ્તિ મયા શ્રુતં તેષુ ( શય્-વ્ 50 ) તેષુ સૂત્રેષ્વ્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ ઇતિ, નાહમ્ ત્વા જાને નાપિ ગૃહમ્; અનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિઃ સંલક્ષયતિ: અપ્રકૃતિજ્ઞો ઽયં ભિક્ષુર્ દૂરાગતઃ, ધ્રુવં ન માં વેત્તિ ઃનાપિ મમ ગૃહમ્ઃ; કિમ્ અત્ર પ્રાપ્તકાલં ભગવન્તમ્ આલોકયામિ યાવચ્ ચ શ્રાવસ્તી યાવચ્ ચ જેતવનમ્ અત્રાન્તરાત્ પરિક્રમણકાં કારયામિ ઇતિ વિદિત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા એકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણો ઽનાથપિણ્ડદો ગૃહપતિર્ બ્વ્હગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: આગન્તુકા ભદન્ત ભિક્ષવ અગોચરકુશલા પિણ્ડપાતમ્ અટન્તઃ કાલાતિક્રમતયા કુડ્યમૂલં નિશ્રિત્ય ભક્તકૃત્યં કુર્વન્તિ; અશ્રદ્ધા અનેનાઙ્ગેનાર્યકાન્ ધ્વંસયિસ્યન્તિ; તદ્ યદિ ભગવાન્ અનુજાનીયાદ્ અહં યાવચ્ ચ શ્રાવસ્તી યાવચ્ ચ જેતવનં અત્રાન્તરાત્ પરિક્રમણકાં કારયેયમ્ ઇતિ; યસ્ય યત્ર વેલા ભવિષ્યતિ સ તત્ર પિણ્ડપાતં પરિભોક્ષ્યતે ઇતિ; ભગવાન્ આહ: તસ્માદ્ ગૃહપતે ઽનુજાનામિ કારય ઇતિ; તેન યાવચ્ ચ શ્રાવસ્તી યાવચ્ ચ જેતવનમ્ અત્રાન્તરાત્ પરિક્રમણકા કારિતા; યસ્ય ભિક્ષોર્
યત્ર વેલા ભવતિ સ તત્ર ભક્તકૃત્યં કરોતિ
અપરેષાં ભિક્ષૂણાં પાનીયવિઘાતો ભવતિ; અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના તત્ર કૂપઃ કારિતઃ ત્રિકટુકસ્ય ત્રિફલાયાશ્ ચ શકટભાર ઉત્ક્ષિપ્તઃ; તત્ પાનીયં સ્વાદુ સંપન્નં સર્વલોકપ્રખ્યાતમ્; જનકાયઃ શ્રુત્વા આગતઃ; ભિક્ષવો વારયન્તિ; શ્રાવસ્તીનિવાસિનઃ: આર્યા વયં યુષ્માકં સર્વોપકરણૈઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ, યૂયં સર્વલોકસાધારણમ્ પાનીયં વારયથ ઇતિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; ભગવાન્ આહ: ન નિવારયિતવ્યા ઇતિ; માતૃગ્રામો ભિક્ષૂણાં પાનીયં યાચતે; ભિક્ષવો નાનુપ્રયચ્છન્તિ; ( અ 330બ્ ) ભગવાન્ આહ: દાતવ્યમ્; ઉક્તં ભગવતા: માતૃગ્રામં સમન્તપાશં મારબન્ધનમ્ ઇતિ; ભિક્ષવઃ પાનીયમ્ અનુપ્રયચ્છન્તો માતૃગ્રામે સંરજ્યન્તે; યાવદ્ અન્યતરા સ્ત્રી રૂપયૌવનસંપન્ના તરુણકસ્ય ભિક્ષોર્ અન્તિકે ઽત્યર્થમ્ અવેક્ષાવતી ( શય્-વ્ 50 ) તત્ પાનીયં યાચતે; યો ઽપિ તસ્યામ્ અવેક્ષાવાન્ પ્રતિબન્ધચિત્તઃ; નિવાર્યમાણો ઽપ્ય્ અચ્છિન્નધારયા દદાતિ એવં સાપિ નિરીક્ષતે, પિબતિ, બત પાનીયં વિષમમ્ ગતમ્, કાલગતા; અક્પાર્થા ભિક્ષવો ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: યા સ્ત્રીર્ ભિક્ષોર્ અન્તિકે અવેક્ષાવતી ભવતિ પ્રતિબદ્ધચિત્તા ભવતિ તસ્યા સ્વયં ન દાતવ્યમ્; ન ચ માતૃગ્રામસ્ય અચ્છિન્નયા ધારયા પાનીયં દાતવ્યમ્; અન્તરાન્તરા વારિધારા ચ્છેત્તવ્યા વક્તવ્યા વા અઞ્જલિં પૂરયિત્વા પિબ ઇતિ, અન્યથા સાતિસારઃ
તેન ખલુ સમયેન યે ઽગ્રપિણ્ડપાતં જેતવને પ્રતિપાદયન્તિ તે તત્રૈવ દાતુમ્ આરબ્ધાઃ; ષડ્વર્ગિકૈઃ શ્રુતમ્; તે પરિક્રમણિકાં ગત્વાવસ્થિતાઃ; યેન આનીયતે અગરપિણ્ડપાતસ્ તં પૃચ્છન્તિ; યદિ પાયસો ભવતિ પાત્રમ્ ઉપનામયન્તિ; અથ પાનીયપેયા ભવતિ, કથયન્તિ: મહર્ધિકઃ સંઘઃ, સંઘઃ સ મહાનુભાવઃ, સંઘાયાનુપ્રયચ્છત, એવં ખણ્ડખાદ્યકાદિ યોજયિતવ્યમ્; અલ્પાર્થા ભિક્ષવો ઽવધ્યાયન્તિ ક્ષિપન્તિ વિવાચયન્તિ; એતત્ પ્રકરણમ્ ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: ન ભિક્ષુણા પરકીયે લાભે સંનિપતિતવ્યમ્: સંનિપતતિ, સાતિસારો ભવતિ; ઉક્તં ભગવતા: ન ભિક્ષુણા પરકીયે લાભે સંનિપતિતવ્યમ્ ઇતિ
ભિક્ષવઃ કેનચિત્ કરણીયેન વિહારાન્તરં ગચ્છન્તિ; તેષાં તત્ર ગતાનાં વેલા આસન્ના ભવતિ; કૌકૃત્યાન્ ન પરિભુઞ્જતે; એતત્ પ્રકરણમ્ ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: સંચિન્ત્ય ન ગન્તવ્યમ્ અન્યથા ગતાનાં યદિ વેલા ભવતિ ભોક્તવ્યમ્, નાત્ર કૌક્ટ્ર્ત્યં કરણીયમ્ ઇતિ ( શય્-વ્ 52 )
સકૃચ્છ્રઃ કાલો વર્તતે; ભિક્ષવો વિહારાન્તરં ગતાઃ; તે તત્ર ભિક્ષૂન્ ભુઞ્જાનાં દૃષ્ટ્વા પુનર્ આકાંક્ષન્તે ભોક્તુમ્; ઃકૌકૃત્યાન્ઃ ન પરિભુઞ્જન્તે; એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ; યન્ ન ગૃહીતં પૂર્વવિહારે તચ્ ચેદ્ અપરિમિતં ચાર્યતે ગ્રહીતવ્યમ્; અથ ભિક્ષુપ્રામાણ્યં કૃતં ભવતિ ન ગ્રહીતવ્યમ્; ગૃહ્ણાતિ, સાતિસારો ભવતિ
નેfઅરિઓઉસ્ દોઇન્ગ્સ્ ઓf થે મોન્ક્સ્ અશ્વક અન્દ્ પુનર્વસુક
અથ ભગવાન્ કાશિષુ જનપદેષુ ચારિકાન્ ચરન્ કિટાગિરિમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તેન ખલુ સમયેન કિટાગિરાવ્ અશ્વકપુનર્વસુકૌ ભિક્ષૂ પ્રતિવસતઃ; તાભ્યાં શ્રુતં: ભગવાન્ કાશિષુ જનપદેષુ ચારિકાં ચરિત્વા ઇહાગમિષ્યતિ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન ઇતિ; શ્રુત્વા ચ પુનઃ સંલક્ષયતઃ: ભિક્ષવો ઽસ્માન્ શાસ્તુઃ સંનિધૌ ચોદયિષ્યન્તિ ઃસ્મારયિષ્યન્તિઃ અલજ્જિતેન વા વૈતરિકેણ વા; યન્ નુ વયં ભગવતો ઽર્થાય મહલ્લકં વિહારં સ્થાપયિત્વા ભિક્ષૂન્ આરભ્ય ત્રીન્ શયનાસનોદ્દેશકાન્ કારયેમ, ષટ્ શયનાસનગ્રાહકાન્; ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશલાઃ કતમે? હૈમન્તિકો ગ્રૈષ્મિકો ( અ 331અ ) વર્ષિકશ્ ચ; ષટ્ શયનાસનગ્રહકાઃ કતમે? સર્વો વિહાર ઉદ્દેષ્ટવ્યઃ, સર્વો વિહારસામન્તકઃ, સર્વઃ પરિગણઃ, સર્વઃ પરિગણસામન્તકઃ, સર્વ આરામઃ સર્વઃ આરામસામન્તકઃ; યદિ કથયન્તિ વિહારમ્ ઉદ્દિશતેતિ વક્તવ્યા ઉદ્દિષ્ટો ઽયમ્; પરિગણમ્ ઉદ્દિશત એષોદ્દિષ્ટઃ; વિહારસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટ; આરામમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ; આરામસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત એષો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ; તે અલયના અપ્રતિષ્ઠિતા નાસ્માન્ ચોદયિષ્યન્તિ સ્મારયિષ્યન્તિ અલજ્જિતેન વા વૈતરિકેણ વા; તાભ્યાં ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશકા કારિતાઃ, ષાટ્ શયનાસનગ્રાહકાઃ; ( શય્-વ્ 53 ) યાવદ્ ભગવાન્ કિટાગિરિમ્ અનુપ્રાપ્તઃ; તાભ્યાં ભગવતઃ પૂર્વકલ્પિત એવ વિહારઃ; ભિક્ષવઃ કથયન્તિ: આયુષ્મન્તૌ શયનાસનમ્ ઉદ્દિશતાં વિહારં ચ; કથયતઃ: પૂર્વોદ્દિષ્ટકો વિહારઃ; પરિગણમ્ ઉદ્દિષત; સો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ; વિહારસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત; સો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટઃ; પરિગણસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત; સો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટકઃ; આરામમ્ ઉદ્દિશત; સો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટકઃ; આરામસામન્તકમ્ ઉદ્દિશત; સો ઽપ્ય્ ઉદ્દિષ્ટકઃ; યતસ્ તૌ સર્વાવસ્થૌ નોદ્દિશતઃ તતો ઽન્તે આરામસ્યોચ્ચશબ્દો મહાશબ્દો જાતઃ; જાનકા પૃચ્છકા બુદ્ધા ભગવન્તો જાનન્તઃ પૃચ્છન્તિ,

અજાનન્તો ન પૃચ્છન્તિ; કાલે પૃચ્છન્તિ; કાલાતિક્રાન્તં ન પૃચ્છન્તિ, અર્થોપસંહિતં પૃચ્છન્તિ, અનર્થોપસંહિતં ન પૃચ્છન્તિ, સેતુસમુદ્ઘાતો બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અનર્થોપસંહિતાયાં પૃચ્છાયાં; તત્ર કાલજ્ઞા બુદ્ધા ભગવન્તઃ અર્થોપસંહિતાયાં પૃચ્છાયામ્; પૃચ્છતિ બુદ્ધો ભગવાન્ આયુષ્મન્તન્ આનન્દમ્; કિમ્ એષ આનન્દ અન્તે આરામસ્ય ઉચ્ચશબ્દો મહાશબ્દો જાતઃ મહાજનકાયસ્ય ચ નિર્ઘોષઃ? સ કથયતિ: અશ્વકપુનર્વસુકાભ્યામ્ ઃભિક્ષૂભ્યાંઃ ભિક્ષૂન્ આરભ્યા ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશકાઃ કૃતાઃ, ષટ્ શયનાસનગ્રાહકાઃ; ભિક્ષવઃ શયનાસનં ન લભન્તે; તેનાયમ્ અન્તે આરામસ્ય ઉચ્ચશબ્દો મહાશબ્દો મહાજનકાયસ્ય ચ નિર્ઘોષઃ; ભગવાન્ આહ: કલહકારકાન્ આનન્દ મયા ભિક્ષૂન્ સંધાય ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશકાઃ ષટ્ શયનાસનગ્રાહકાઃ કૃતાઃ, નો ઽત્ર પ્રકૃતિસ્થકાનામ્; તસ્માન્ ન ભિક્ષુભિઃ પ્રકૃતિસ્થકાન્ ભિક્ષૂન્ આરભ્ય ત્રયઃ શયનાસનોદ્દેશકાઃ કર્તવ્યાઃ ષટ્ શયનાસનગ્રાહકાઃ; કુર્વન્તિ, સાતિસારા ભવન્તિ
થે મિસ્છિએf ઓf થે સિx મોન્ક્સ્ અગૈન્
ભગવાન્ કોશલેષુ જનપદેષુ ચારિકાન્ ચરન્ અન્યતરસ્મિન્ અગ્રામકે ઽરણ્યાયતને રાત્રિવાસમ્ ઉપગતઃ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન; ષડ્વર્ગિકૈર્ ભગવતો ઽર્થાય એકં શોભનવૃક્ષં સ્થાપયિત્વા ( શય્-વ્ 54 ) અન્યે શોભનવૃક્ષા આત્મના ગૃહીતાઃ; સ્થવિરસ્થવિરાણાં ભિક્ષૂણાં કોટરવૃક્ષા પ્રાપ્તાઃ; રાજ્ઞા પ્રસેનજિતા કોશલેન શ્રુતમ્; સ ચતુરઙ્ગેન બલકાયેન પ્રત્યુદ્ગતઃ; સ ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા સ્થવિરસ્થવિરાન્ પર્યેષતે; યાવત્ પશ્યતિ ષડ્વર્ગિકાન્ શોભનેષુ વૃક્ષેસ્વ્ અવસ્થાપિતાન્; સ્થવિરસ્થવિરાન્ કોટરવૃક્ષેષુ; સ હુમ્ ઇતિ કૃત્વા યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ; ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ; એકાન્તનિષણ્ણો રાજા પ્રસેનજિત્ કોશલો ( અ 331બ્ ) ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્: અહમ્ અસ્મિ ભદન્ત રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તઃ પ્રભુઃ સર્વવિષયોદ્ભવાનાં રત્નાનામ્; સર્વં પ્રણીતવસ્તુ તન્ મમ; ઃયદ્ઃ અવશિષ્ટમ્ યથાર્હં તદ્ દેવીનાં કુમારાણામ્ અમાત્યાનામ્ બટબલાગ્રસ્ય; ભગવાન્ અપ્ય્ ઉત્તરો ધર્મરાજા, આર્યકૌણ્ડિન્યશારિપુત્રમૌદ્ગલ્યાયનકાશ્યપરેવતપ્રભૃતયો મહાશ્રાવકા કોટરવૃક્ષેષ્વ્ અવસ્થિતાઃ; ષડ્વર્ગિકાસ્ તુ શોભનવૃક્ષેષુ; અહો બત ભગવાન્ વૃક્ષાન્ અપિ યથાવૃદ્ધિકયા પ્રજ્ઞપયેદ્ અનુકમ્પામ્ આદાય ઇતિ; અધિવાસયતિ ભગવાન્ રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતઃ કોશલસ્ય તૂષ્ણીંભાવેન; અથ રાજા પ્રસેનજિત્ કોશલો ભગવતસ્ તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ઉત્થાયાસ્નાત્ પ્રક્રાન્તઃ; અસ્યામ્ ઉત્પત્તૌ ભગવાન્ આહ: તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો વૃક્ષા અપિ યથાવૃદ્ધિકયા ઉદ્દેષ્ટવ્યા સ્થણ્ડિલાન્ય્ અપિ શાદ્વલાન્ય્ અપિ ઇતિ; ઉક્તં ભગવતા: વૃક્ષા અપિ યથાવૃદ્ધિકયા ઉદ્દેષ્ટવ્યા સ્થણ્ડિલાનિ શાદ્વલાન્ય્ અપિ ઇતિ
ભિક્ષવઃ સ્વયમ્ એવોદ્દિશન્તિ; ભગવાન્ આહ: વિહારોદ્દેશકો ભિક્ષુઃ સંમન્તવ્યઃ; ભિક્ષવો ઽવિશેષેણ સંમન્યન્તે; ભગવાન્ આહ: પઞ્ચભિર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો વિહારોદ્દેશકો ભિક્ષુર્ અસંમતો ન સંમન્તવ્યઃ, સંમતશ્ ચાવકાશયિતવ્યઃ; કતમૈઃ પઞ્ચભિઃ? છન્દાદ્ ગચ્છતિ દ્વેષાન્ મોહાદ્ ભયાદ્ ગચ્છતિ ઉદ્દિષ્ટાનુદ્દિષ્ટવિહારં ન જાનાતિ; એભિઃ પઞ્ચભિર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ વિહારોદ્દેશકો ઽસંમતો ન સંમન્તવ્યઃ, સંમતશ્ ચાવકાશયિતવ્યઃ; ( શય્-વ્ 54 ) પઞ્ચભિસ્ તુ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો વિહારોદ્દેશકઃ અસંમતઃ સંમન્તવ્યઃ, સંમતશ્ ચ નાવકાશયિતવ્યઃ; કતમૈઃ પઞ્ચભિઃ? ન છન્દાદ્ ગચ્છતિ ન દ્વેષાન્ ન ભયાન્ ન મોહાદ્ ગચ્છતિ ઉદ્દિષ્ટાનુધિષ્ટં ચ જાનાતિ; એભિઃ પઞ્ચભિર્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો વિહારોદ્દેશકઃ અસંમતશ્ ચ સંમન્તવ્યઃ, સંમતશ્ ચ નાવકાશયિતવ્યઃ
એવં ચ પુનઃ સંમન્તવ્યઃ: શયનાસનપ્રજ્ઞપ્તિં કૃત્વા ગણ્ડીમ્ આકોટ્ય પૃષ્ઠવાચિકયા ભિક્ષૂન્ સમનુયુજ્ય સર્વસંઘે સંનિષણ્ણે સંનિપતિતે પૂર્વવદ્ યાવદ્ ઉત્સાહયિતવ્યઃ; ઉત્સહસે ત્વમ્ એવંનામા સંઘસ્ય વિહારાન્ ઉદ્દેષ્ટુમ્ ઇતિ; સચેદ્ ઉત્સહતે ઃતેન વક્તવ્યમ્ ઉત્સહે ઇતિ; તતઃ પશ્ચાદ્ઃ એકેન ભિક્ષુણા જ્ઞપ્તિં કૃત્વા કર્મ કર્તવ્યમ્; શૃણોતુ ભદન્તાઃ સંઘઃ, અયં એવંનામા વિહારોદ્દેશકો ભિક્ષુર્ ઉત્સહતે સંઘસ્ય વિહારાન્ ઉદ્દેષ્ટુમ્; સચેત્ સંઘસ્ય પ્રાપ્તકાલં ક્ષમેત, અનુજાનીયટ્ સંઘો યત્ સંઘ એવંનામાનં વિહારોદ્દેશકમ્ સંમન્યેત ઇત્ય્ એષા જ્ઞાપ્તિઃ; કર્મ કર્તવ્યમ્; શૃણોતુ ભદન્તાઃ સંઘઃ, અયમ્ એવંનામા વિહારોદ્દેશકો ભિક્ષુઃ ઉત્સહતે સંઘસ્ય વિહારાન્ ઉદ્દેષ્ટુમ્ તત્ સંઘ એવંનામાનં વિહારોદ્દેશકં ભિક્ષું સંમન્યતે; યેષામ્ આયુષ્મતામ્ ક્ષમતે એવંનામાનં વિહારોદ્દેશકં ભિક્ષું સંમન્તુમ્ તેત્ તૂષ્ણીમ્; ન ક્ષમતે, ભાષન્તા; સંમતઃ સંઘેન એવંનામા વિહારોદ્દેશકો ભિક્ષુઃ; ક્ષાન્તમ્ અનુજ્ઞાતં સંઘેન યસ્માત્ તૂષ્ણીમ્; એવમ્ એતદ્ ધારયામિ; યથા વિહારોદ્દેશકઃ એવં ભક્તોદ્દેશકઃ યવાગૂચારદઃ ખાદ્યકભાજકઃ યત્કિંચિચ્ચારકઃ ભાણ્ડગોપકઃ ચીવરગોપકઃ ઃચીવરભાજકઃઃ વર્ષાશાટિગોપકઃ વર્ષાશાટીભાજકઃ પ્રેષકઃ; પઞ્ચભિર્ ( શય્-વ્ 56 ) ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ પ્રાસાદવારિકો ભિક્ષુર્ અસંમતો ન સંમન્તવ્યઃ, ઃસંમ્ન્તશ્ ચાવકાશયિતવ્યઃઃ; કતમૈઃ પઞ્ચભિઃ? છન્દાદ્ ગચ્છતિ દ્વેષાન્ મોહાદ્ ભયાદ્ ગચ્છતિ, પ્રાસાદિકાપ્રાસાદિકં ચ ન જાનાતી; પઞ્ચભિસ્ તુ ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ પ્રાસાદવારિકો ભિક્ષુર્ અસંમત સંમન્તવ્યઃ, સંમતશ્ ચાનવકાશયિતવ્યઃ; કતમૈઃ પઞ્ચભિઃ? ન છન્દાદ્ ગચ્છતિ, ન દ્વેષાન્ ન મોહાન્ ન ભયાદ્ ગચ્છતિ પ્રાસાદિકાપ્રાસાદિકં ચ જાનાતિ
ઉદ્દાનમ્

વિહારભક્તોદ્દેશકો યવાગૂખાદ્યકેન ચ ।
યત્કિંચિદ્ ભણ્ડગોપકશ્ ચીવરદ્વયમ્ એવ ચ ॥
વર્ષાશાટી ચ ગોપશ્ ચ ભાજકઃ પ્રેષકસ્ તથા ।
પ્રાસાદવારિકશ્ ચૈવ પુદ્ગલા દ્વાદ્શ સ્મૃતાઃ ॥
શયનાસનવસ્તુ સમાપ્તમ્
ઇન્દેx ઓf થે એન્ગ્લિસ્હ્ તિત્લેસ્ ઇન્ થે શયનાસનવસ્તુ:
ઓલ્દ્ મોન્ક્સ્ અરે એન્તિત્લેદ્ તો વેનેરતિઓન્
ઓલ્દ્ હોઉસે-હોલ્દેર્સ્, એત્ચ્., અરે નોત્ એન્તિત્લેદ્ તો વેનેરતિઓન્4
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે fરન્ચોલિને, થે હરે, થે મોન્કેય્ અન્દ્ થે એલેફન્ત્
થે બુદ્ધ એઉલોગિસેસ્ થે ઓર્દેર્ બ્ય્ અગે
થે ઇન્સ્તિતુતિઓન્ ઓf વિહારસ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf અનાથપિણ્ડદ: હિસ્ બિર્થ્ અન્દ્ wઓન્દેર્સ્
અનાથપિણ્ડદ ઇન્વિતેસ્ થે બુદ્ધ
અનાથપિણ્ડદ ઇન્વિતેસ્ થે બુદ્ધ તો શ્રાવસ્તી
શારિપુત્ર લેઅવેસ્ fઓર્ શ્રાવસ્તિ
ઓબ્સ્ત્રુચ્તિઓન્ બ્ય્ તીર્થ્યસ્
તીથ્યસ્ અન્દ્ શારિપુત્ર ચોન્તેસ્ત્
દેfએઅત્ ઓf થે તીથ્યસ્
ચોન્વેર્સિઓન્ ઓf થે તીથ્યસ્
ચોન્સ્ત્રુચ્તિઓન્ ઓf થે વિહારસ્
મેસ્સેન્ગેર્ તો બુદ્ધ
બુદ્ધ અર્રિવેસ્ તો શ્રાવસ્તી
એffએચ્ત્સ્ fએલ્ત્ fઓલ્લોwઇન્ગ્ બુદ્ધઽસ્ અર્રિવલ્
થે જેતવન
પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્સ્ ઓf અનાથપિણ્ડદ અત્ થે તિમે ઓf થે સેવેન્ બુદ્ધસ્
અનાથપિણ્ડદ હસ્ થે પોwએર્ તો સેએ અબ્સ્ચોન્દેદ્ ત્રેઅસુરેસ્, નો મત્તેર્ wહેથેર્ ચ્લોસે ઓર્ fઅર્ અwઅય્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે પ્રત્યેકબુદ્ધ (ચોન્ચેર્નિન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ લિfએ ઓf અનાથપિણ્ડદ)
દિસ્ચિપ્લિનર્ય્ પ્રેસ્ચિપ્તિઓન્સ્
ઉપનન્દઽસ્ મિસ્દેમેઅનોઉર્સ્
થે સ્તોર્ય્ ઓf થે દોગ્ wહિછ્ wઅસ્ તોઓ ગ્રેએદ્ય્ (બેઇન્ગ્ અ પ્રેવિઓઉસ્ બિર્થ્ ઓf ઉપનન્દ)
પ્રેચૌતિઓન્સ્ તો તકે અગૈન્સ્ત્ qઉઅર્રેલ્સોમે મોન્ક્સ્
થે ચરે fઓ થે સિચ્ક્ મોન્ક્સ્ અન્દ્ ઉપનન્દઽસ્ મિસ્છિએf અગૈન્
થે વરિઓઉસ્ બ્લેસ્સિન્ગ્સ્ ઓf થે મેન્ wહો મસ્તેર્ થે વિનય: થે સિx પેન્તદ્સ્
ઉપાલિ ઇસ્ થે fઓરેમોસ્ત્ અમિદ્સ્ત્ થેમ્ wહો મસ્તેર્ અન્દ્ ક્નોw થે વિનય. થે તેઅછિન્ગ્ ઓf થે વિનય. થે તેઅછિન્ગ્ ઓf થે વિનય
થે મિસ્છિએf ઓf થે સિx મોન્ક્સ્
દિસ્ચિપ્લિનર્ય્ પ્રેસ્ચિપ્તિઓન્સ્
નેfઅરિઓઉસ્ દોઇન્ગ્સ્ ઓf થે મોન્ક્સ્ અશ્વક અન્દ્ પુનર્વસુક
થે મિસ્છિએf ઓf થે સિx મોન્ક્સ્ અગૈન્