સર્વતથાગતાધિષ્ઠાનવ્યૂહસૂત્ર · શ્લોક 1-13

સર્વતથાગતાધિષ્ઠાન-વ્યૂહમ્ સૂત્રમ્
એવં મયા શ્રુતમેકસ્મિન્ સમયે પોતલકપર્વતે આર્યાવલોકિતેશ્વરાયતને દિવ્યમણિરત્નશ્રીઇન્દ્રનીલમયે પુષ્પસંસ્તૃતે દેવસિંહાસને ભગવાન્ સાર્ધં મહતા ભિક્ષુસઙ્ઘેન પઞ્ચમાત્રૈર્ભિક્ષુશતૈઃ સર્વૈરર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈશ્ચેતોવશિતાપ્રાપ્તૈઃ સદ્ધર્મપારંગતૈશ્ચ સાર્ધં બોધિસત્ત્વૈઃ સર્વૈઃ મહાકરુણાજ્ઞાનપ્રાપ્તૈઃ સર્વૈઃ એકજાતિપ્રતિબદ્ધૈર્દ્વિજાતિભ્યાં ચ ત્રિજાતિભિર્દશજાતિભિર્વિશતિજાતિભિસ્ત્રિંશજ્જાતિભિઃ શતજાતિભિર્વા પ્રતિબદ્ધૈઃ સર્વૈઃ અષ્ટફલપ્રાપ્તૈર્દશભૂમિસ્થિતૈઃ તદ્ યથા આર્યાવલોકિતેશ્વરેણ મંજુશ્રિયાવિમલકેતુના રત્નશ્રિયા વજ્રકેતુના વિમલપ્રભેણ ચન્દનેન અમૃતકેતુના એવંપ્રમુખૈઃ સપ્તશતૈઃ બોધિસત્ત્વૈઃ સાર્ધમ્ ઉપાસકોપાસિકાભિઃ સર્વૈશ્ચ વ્યાકૃતૈઃ સમાધિપ્રાપ્તૈઃ નાનાલોકધાતુભિઃ સન્નિપતિતૈઃ પઞ્ચસહસ્રૈઃ સર્વૈઃ ગન્ધર્વશતસહસ્રૈઃ પૂર્વબુદ્ધપર્યુપાસિતૈઃ
તથાગતપ્રાતિહાર્યદૃષ્ટૈઃ સાર્ધં સર્વાભિઃ મહાયક્ષિણીભિઃ બોધિસત્ત્વજ્ઞાનપ્રાપ્તાભિઃ વ્યાકરણપ્રાપ્તાભિરવૈવર્તિકાભિઃ અનૌપમ્યયા વિમલપ્રભયા ચ પ્રભાવત્યા ભીમશ્રિયા યક્ષિણ્યા ચ એવંપ્રમુખાભિરશીત્યા મહાયક્ષિણીભિઃ । શતક્રતુબ્રહ્મવૈશ્રવણ ધૃતરાષ્ટ્રવિરૂઢકવિરૂપાક્ષમણિભદ્રપુત્રપૂર્ણભદ્રાઃ એતૈશ્ચ લોકપાલૈઃ સાર્ધં નિષણ્ણો ઽભૂત્ ।
અથ તૈઃ સર્વૈસ્તથાગતં સિંહાસનનિષણ્ણં જ્ઞાત્વા સ્વકસ્વકૈઃ કુશલમૂલૈસ્તથાગતં દિવ્યાલંકારવસ્ત્રપુષ્પમાલ્યધૂપવિલેપનવાદ્યશબ્દેન માનિતઃ પૂજિતઃ શતસહસ્રકોટિશઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય અર્ચિતશ્ચ । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ભગવાન્ સર્વસત્ત્વમહાકરુણાજ્ઞાનસ્થિતં નામ સમાધિં સમાપન્નો ઽભૂત્ । તેન સમાધિધારણબલેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતવઃ આભયા અવભાસિતા અભૂવન્ । સર્વરૂપાણિ સ્ફુટિતાનિ । યે ચ સત્ત્વા જાત્યન્ધાઃ ચક્ષુષા રૂપાણિ પશ્યન્તિ સ્મ । વધિરાઃ શ્રોત્રેણ શબ્દાન્ શૃણ્વન્તિ સ્મ । રોગસ્પૃષ્ટા વિગતરોગા ભવન્તિ સ્મ । નગ્નાશ્ચ વસ્ત્રાવૃતા વભૂવુઃ । ઉન્મત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલભન્તે સ્મ । હીનકાયાઃ પરિપૂર્ણેન્દ્રિયા બભૂવુઃ । દરિદ્ર ધનાનિ પ્રતિલભન્તે સ્મ । સત્ત્વાનાં યઃ ખલુ ધનવસ્તુભોગવિહીન આસીત્ સ ધનવસ્તુભોગસમ્પન્નો ઽભૂત્ । સર્વસત્ત્વાઃ સર્વસુખસમર્પિતાઃ સર્વાશાપરિપૂર્ણા અભૂવન્ । ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતૌ યે કેચિત્ સત્ત્વા અનુશાસનધર્મશ્રવણાય યેન ભગવાન્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય ઉપસંક્રાન્તાઃ । યે સત્ત્વાઃ ( દુત્ત્ 50 ) દેવભૂતાસ્તે સર્વદેવસુખં સંપ્રહાય બુદ્ધાનુસ્મૃતિં કૃત્વા ધર્મશ્રવણાય યેન ભગવાન્ તેન ઉપસંક્રાન્તાઃ । યે સત્ત્વા મનુષ્યભૂતાસ્તે ચ મનુષ્યસુખં પરિત્યજ્ય ધર્મશ્રવણકામાય યેન ભગવાંસ્તેન ઉપસંક્રાન્તાઃ । યે સત્ત્વા નાગયક્ષરાક્ષસપ્રેતપિશાચભૂતાસ્તે બુદ્ધાનુસ્મૃતિં પ્રાપ્ય સર્વસત્ત્વેષુ મૈત્રચિત્તા ભૂત્વા કાયચિત્તસુખં લબ્ધ્વા ધર્મશ્રવણાય યેન ભગવાન્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । યે સત્ત્વા યમલોકે અન્ધતમિસ્રાયાં જાતાસ્તે ઽપિ બુદ્ધાનુભાવેન એકક્ષણં સ્મૃતિં લબ્ધ્વા પરસ્પરં સંજાનતે સ્મ । તે મહાતમિસ્રાભ્યઃ પરિમુક્તા બભૂવુઃ । સર્વે સત્વાઃ પરસ્પરં મૈત્રચિત્તા બભૂવુઃ । તેષામુપક્લેશાઃ ક્ષીણા અભૂવન્ । તેન ખલુ સમયેન મહાપૃથિવી ષડ્ વિકારં પ્રકમ્પતે ઉન્નમતિ અવનમતિ સ્મ । અથ તસ્યાં પર્ષદિ મંજુશ્રીકુમારભૂતઃ સન્નિષણ્ણઃ સન્ બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમાર્યાવલોકિતેશ્વરમેતદવોચત્ । કુલપુત્ર મહાબોધિસત્ત્વપર્ષદિ અવભાસિતાયાં મહાપર્ષદઃ પૂર્વનિમિત્તં પરિસ્ફુટમ્ । અનેકબોધિસત્ત્વકોટિનિયુતશતસહસ્રાણાં ચ વ્યાકરણં પ્રકટિતમ્ । ધર્મમહાવાક્યસ્ય પૂર્વનિમિત્તં સંદૃશ્યતે । કુલપુત્ર અનેકાનાં ચ બોધિસત્ત્વકોટિનિયુતશતસહસ્રાણાં સર્વાશાપરિપૂરિ મહાજ્ઞાનપ્રતિલમ્ભો ભવિષ્યતિ । તત્ કુલપુત્ર સત્ત્વાનાં કારુણ્યમુત્પાદ્ય હિતાય સુખાય યાવદનુત્તરસ્યાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપનાય તથાગતં પરિપૃચ્છ ।
સન્તિ કુલપુત્ર સત્ત્વાઃ પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે ભવિષ્યન્તિ પાપકારિણો દરિદ્રાઃ કૃશા દુર્વર્ણશરીરા જરાવ્યાધિપરિપીડિતાઃ પરીત્તભોગા અપરિભાવિતકાયા અલ્પાયુષ્કા અલ્પબુદ્ધયો રાગદ્વેષમોહપરિપીડિતાઃ । તેષામર્થાય કુલપુત્ર તથાગતમધ્યેષય ધર્મદેશનાયૈ તત્ તે કૃતં ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રં સત્ત્વાના[મર્થાય] હિતાય સુખાય સર્વાવ્યાધિપ્રશમનાય સર્વપાપનિવારણાય સર્વપાપપ્રશમનાય સર્વશાપરિપૂરણાર્થં યાવદનુત્તરપરિનિર્વાણાર્થમ્ ।
ઇ
અથ આર્યાવલોકિશ્વરો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો દશદિશમવલોક્ય ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાસ્તથાગતકોટીર્મમનસિ કુર્વન્ યેન ભગવાંસ્તેનાંજલિં પ્રણમ્ય ત્રિઃપ્રદક્ષિણીકૃત્ય પંચમણ્ડલેન પ્રણિપત્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । સન્તિ ભગવન્ સત્ત્વાઃ પશ્ચિમે કાલે ભવિષ્યન્તિ જરાવ્યાધિશોકમૃત્યુ[દુઃખ]કાલમૃત્યુપરિપીડિતાઃ કૃશા દુર્વર્ણા અલ્પાયુષ્કાઃ પરીત્તભોગા અપરિભાવિતકાયાસ્તે પરસ્પરાણિ માત્સર્યદૌઃશીલ્યચિત્તતયા ઘાતયિષ્યન્તિ પરસ્પરાણિ ધનભોગૈશ્વર્યાણ્યાપહરિષ્યન્તિ હાસ્યલાસ્યનાટ્યક્રીડાભિરતાઃ અનિત્યે નિત્યસંજ્ઞિનઃ અશુભે શુભસંજ્ઞિનઃ । તે તદ્ધેતૌ તન્નિદાના સત્ત્વા નાનાપ્રકારૈર્વિહ[ગ]નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકેષુ ચોપપત્સ્યન્તે । તત્ તેષામહં ભગવન્ અર્થાય હિતાય સર્વાશાપરિપૂરર્ણાર્થં યાવત્ તથાગતજ્ઞાનાહરણાર્થં બુદ્ધક્ષેત્રોપપત્તયે સર્વપાપનિવારણાર્થં તથાગતમધ્યેષ્યામિ । ભાષસ્વ ભગવન્ ભાષસ્વ સુગતો નાસ્તિ તથાગતસ્ય તજ્જ્ઞાનં યદવિદિતમ્ અદૃષ્ટમ્ અશ્રુતમ્ અવિજ્ઞાતમેવ । બહવો ભગવન્ બોધિસત્ત્વભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા દેવનાગા યક્ષગન્ધર્વાસુરકિન્નરાશ્ચ સમાગતા ધર્મસાંકથ્યં શ્રોતુકામાઃ પૂર્વબુદ્ધપર્યુપાસિતાઃ સપ્રજ્ઞા જાતાઃ તે નિરાશીભૂતા પ્રક્રમિષ્યન્તિ ।
અથ તે સર્વે યથા સમાગતાઃ પર્ષત્ પંચમણ્ડલેન પ્રણિપત્ય એકકણ્ઠેન એવમાહુઃ । સાધુ ભગવન્ ભાષસ્વ ભગવન્ ભાષસ્વ સુગતઃ ।

( દુત્ત્ 52 ) અથ ભગવાન્ દ્વિરપિ ત્રિરપિ અધ્યેષણાં વિદિત્વા દશદિશમવલોક્ય વલ્ગુમણોજ્ઞસ્વરેણાર્યાવલોકિતેશ્વરં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ । અસ્તિ કુલપુત્ર સર્વતથાગતાધિષ્ઠાન્સત્ત્વાવલોકનબુદ્ધક્ષેત્રસન્દર્શનવ્યૂહો નામ સમાધિઃ યો મયા પૂર્વં પ્રથમચિત્તોત્પાદમુપાદાય શ્રુતઃ । સુકુસુમજ્યોતિઃસન્દર્શનસ્ય તથાગતસ્યાન્તિકાત્ શ્રુતઃ । તત્ સહશ્રવણાદેવ તસ્ય સમાધેર્નામધેયસ્ય નવતીનાં સત્ત્વકોટીનાં તથાગતજ્ઞાનપ્રતિલમ્ભો ઽભૂત્ । તે સર્વે ચ વ્યાકૃતાસ્તથાગતૈર્નાનાબ્યુદ્ધક્ષેત્રેષુ । મયા ચ કુલપુત્ર વ્યાકરણમનુપ્રાપ્તમ્ । તત્ સ્મરામ્યહં કુલપુત્ર દિવ્યેન તથાગતજ્ઞાનેન ત્રિંશત્યા તથાગતસહસ્રૈરયં ધર્મપર્યાયો ભાષિતઃ સત્ત્વાનામર્થાય । સર્વત્ર ત્વમેવાર્યાવલોકિતેશ્વર તથગતાધ્યેષકઃ મંજુશ્રિયશ્ચ કુમારભૂતઃ । અયં ચ યથા સમાગતા સર્વબોધિસત્ત્વાનાં પર્ષદ્ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા પર્ષદ્[એતે સર્વે]શ્રુત્વા માનનાં પૂજનાં કુર્વન્તિ સ્મ । તતશ્ચાનેકાનિ સત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ વ્યાકરણં પ્રતિલભન્તે સ્મ । બોધિસત્ત્વસમાધીનાં ચ લાભિનો ભવન્તિ । સર્વકામં ગતાઃ કૃતસર્વાશાઃ સમૃધ્યન્તે વિગતવ્યાધયઃ સંવૃત્તા પરિપક્વકુશલમૂલાઃ સર્વાવરણપ્રહીણા અભિરૂપપ્રાસાદિકદર્શનીયા ધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારસમૃદ્ધાઃ સર્વરાજરાજપુત્રામત્યાભિનન્દનીયાઃ સર્વસત્ત્વૈર્વન્દનીયાઃ ( દુત્ત્ 53 ) સ્મૃતિમન્તઃ પ્રજ્ઞાવન્તઃ બુદ્ધે ધમ સંઘે અભેદ્યપ્રસાદેન સમન્વાગતા ધૃતિમન્તઃ આયુર્વર્ણતેજોબલરથામવન્તઃ સર્વાકારવરોપેતાઃ સમન્વાગતાઃ । ન ચ કદાચિત્ પ્રિયવિપ્રયોગં ન પ્રિયવ્યસનં સંવૃત્તમ્ । એવં કુલપુત્ર બહુગુણસસન્વાગતાસ્તે કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરશ્ચ ભવિષ્યન્તિ । યદા સદ્ધર્મપર્યાયં પંચમણ્ડલેન પ્રણિપત્ય પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચ્છત્રધ્વજપતાકૈઃ સમલંકૃત્ય નમો બુદ્ધાયેતિ કૃત્વા નમસ્કરિષ્યન્તિ સાધુકારં દાસ્યન્તિ ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ વાચાપયિષ્યન્તિ લિખિષ્યન્તિ લિખાપયિષ્યન્તિ પરમગૌરવં ચિત્તમુત્પાદ્ય તસ્ય ધર્મભાણકસ્યાન્તિકે તે દૃષ્ટ એવ ધર્મે સર્વસગુણસમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ અભિરૂપાઃ પ્રાસાદિકા દર્શનીયા વિગતવ્યાધયો દીર્ઘાયુષ્કાઃ સ્થિરબુદ્ધયઃ સ્મૃતિમન્તઃ ધૃતિમન્તઃ સર્વરાજાનાં સર્વરાજ્ઞીનાં રાજપુત્રામાત્યાનાં સર્વશત્રૂણાં સર્વસત્ત્વાનાં ચાભિનન્દનીયા ભવિષ્યન્તિ વન્દનીયાઃ સત્કરણીયાઃ । પ્રભૂતવિત્તોપકરણા ભવિષ્યન્તિ । ચન્દનગન્ધઃ ચાસ્ય મુખાત્ પ્રવાસ્યતિ । નીલોત્પલસદૃશનેત્રો ભવિષ્યતિ । રાત્રિન્દિવં ચાસ્ય બુદ્ધબોધિસત્ત્વદર્શનં ભવિષ્યતિ । સર્વાવરણં ચાસ્ય ક્ષયં ચાસ્યન્તિ પંચાનન્તર્યપ્રભૃતયઃ કૃત્વા । દેવતાશાસ્ય ( દુત્ત્ 54 ) રક્ષિષ્યન્તિ । મરણકાલે ચાસ્ય બુદ્ધદર્શનં બોધિસત્ત્વદર્શન ભવિષ્યતિ । ન ઈર્ષ્યાલુકો ન વિક્ષેપચિત્તં કાલં કરિષ્યતિ । યાવચ્ચ્યુતઃ સુખાવત્યાં લોકધાતાવુપપદ્યતે વ્યાકૃતાસ્તે મયા કુલપુત્ર સંમુખવ્યાકરણેન । દૃષ્ટો ઽહં તૈઃ સત્કૃતો માનિતઃ । ન તૈઃ સંશયમુત્પાદયિતવ્યમ્ । બોધૌ ય ઇમં ધર્મપર્યાયં ધારયિષ્યન્તિ સત્કૃત્ય લિખિષ્યન્તિ લિખાપયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ પૂજયિષ્યન્તિ ઉદ્ગ્રહીષ્યન્તિ નામધેયં ચ
શ્રોષ્યન્તિ । બોધિસત્ત્વ ઇતિ સ મનસિ કૃત્વા સત્કર્તવ્યઃ । યેનાસ્ય પૂવકર્મવિપાકેનાસ્ય રૂપવૈકલ્યં ભોગવૈકલ્યં બુદ્ધિવૈકલ્યં પરિભાષ્યં ચ પ્રિયવિપ્રયોગં ચ રાજ્યક્ષોભં ચ તે અસ્ય સમાધેરનુભાવેન શ્રવણેન કેચિચ્છીર્ષરોગેણ કેચિદ્ભક્તચ્છેદેન કેચિત્ કુચેલાભિધારણેન કેચિત્ કાયચિત્તપીડેન કેચિત્ દુઃખસંસ્પર્શશય્યાકલ્પનેન કેચિત્ પરિભાષ્યેણ સર્વં તત્ કર્માવરણં ક્ષયં યાસ્યન્તિ । તેન ચવં ચિત્તમુત્પાદયિતવ્યં પૂર્વં મયા સંસારે સંસરદ્ભિઃ પાપમકુશલં સત્ત્વેષુ નાનાપ્રકારમુપચિતં તં પ્રતિદેશયામિ આવિષ્કરોમિ ન પ્રતિચ્છાદયામિ । બુદ્ધે ધર્મે સંઘે અભેદ્યપ્રસાદચિત્તમુત્પાદયિતવ્યમ્ । યેચ તસ્ય કુલપુત્રસ્ય કુલુદુહિતુર્વા છેદભોગફલં સંવર્તનીયં ( દુત્ત્ 55 ) કર્માવરણં ભવિષ્યતિ બુદ્ધે વા ધર્મે વા સંઘે વા શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધે વા માતાપિતૃભિર્વા [પાપ]કર્મકૃતમુપચિત્તં ભવિષ્યતિ તત્ સર્વ પરિક્ષયં યાસ્યતિ । મહૈશ્વર્યસમૃદ્ધો ભવિષ્યતિ । યે ચ તસ્ય કુલપુત્રસ્ય ચ કુલદુહિતુર્વા દુઃખનારકવેદનીયં કર્માવરણં ભવિષ્યતિ પ્રિયવિપ્રયોગસંવર્તનીયં જાત્યન્ધસંવર્તનીયં સ્ત્રીસંવર્તનીયં દ્વિવ્યંજનસંવર્તનીયં ઈર્ષ્યામાનક્રોધવશેન યમલોકપ્રેતતિર્યગ્યોનિસંવર્તનીયં તત્ સર્વં પરિક્ષયં યાસ્યતિ । એવં કુલપુત્ર સર્વગુણાકરો ઽયં સમાધેઃ ।
અસ્તિ કુલપુત્રાસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય ચિરસ્થિતિકરાઃ । તેષાં ચ કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૃણાં રક્ષાવરણગુપ્તાનિ । સર્વેષાં ગુણાનાં સર્વશાપરિપૂરકરાણિ મહાભોગૈશ્વર્યસુખકરાણિ સર્વચિન્તિતપ્રાર્થિતસમૃદ્ધિકરાણિ સર્વકર્મક્ષયંકરાણિ સર્વાકાલમૃત્યુદુઃસ્વપ્નસર્વવ્યાધિપ્રશમનકરાણી સર્વયુદ્ધજયંકરાણિ આયુર્વર્ણબલવીર્યસ્થામકરાણિ સર્વયક્ષભૂતમનુષ્યવશંકરાણિ સર્વજ્વરાવિષાદકપ્રશમનકરાણિ યાવદ્વ્યાકરણપ્રતિલંભકરાણિ ધારણીમન્ત્રપદાનિ યાનિ શ્રુત્વા ધારિત્વા વાચિત્વા સત્કરિત્વા લિખિત્વા લિખપયિત્વા ગુપ્તયે । સ તે કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરશ્ચ સર્વાનેતાન્ ગુણાન્ પ્રતિલભન્તે । અથ તસ્મિન્ સમયે ઇયં મહાપૃથિવી ષડ્વિકારમકંપત । સા ચ યથા સમાગતા પર્ષત્ તથાગતં પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યદુષ્યયુગૈઃ સંચ્છાદ્ય સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ ભગવન્ કતમાનિ તાનિ મન્ત્રપદાનિ ।
( દુત્ત્ 56 ) નમઃ સર્વતથાગતાનામ્ તદ્યથાબુદ્ધે સુબુદ્ધે શુદ્ધમતે । લોકે વિલોકે લોકાતિક્રાન્તે । સત્ત્વાવલોકને સર્વતથાગતાધિષ્ઠાનાધિષ્ઠિતે । સર્વશાપરિપૂરણે દ્યુતિન્ધરે નરકે ચ પૂજિતે તથાગતજ્ઞાનદદે તથાગતાધિષ્ઠાને ચ । સર્વલોકઃ સુખી ભવતુ । પૂર્વકર્મ ક્ષપય । મમ
"નાત્સેહં મારપતિશુક્ષિણસ્ય આયષદિક
મહાશ્રાદ્વોપાસક શુલિવજ્રસ્ય"
રક્ષા ભવતુ સર્વભયેભ્યઃ તથાગતાધિષ્ઠાનેન સ્વાહા ॥

ઇમાનિ તાનિ કુલપુત્રાહો મન્ત્રપદાનિ ત્રિંશત્યા તથાગતસહસ્રૈર્ભાષિતાનિ અધિષ્ઠિતાનિ મયાપ્યેતર્હિ ભાષિતા[નિ] સર્વસત્ત્વાનામર્થાય હિતાય સુખાય રક્ષાવરણગુપ્તયે સર્વવ્યાધિપ્રશમનકરાણિ બુદ્ધક્ષેત્રોપપત્તયે । યઃ કશ્ચિત્ પર્ષ એવં જાનીયુઃ કથં નુ વયં સર્વાનેતાન્ તથાગતભાષિતાન્ ગુણાન્ પ્રતિલભેય તેન કલ્યમેવોત્થાય સર્વસત્ત્વાનાં દયાચિત્તેન કરૂણાચિત્તેન મૈત્રચિત્તેન ઈર્ષ્યામાનમ્રક્ષક્રોધપરિવર્જિતેન એકાગ્રચિત્તેન બુદ્ધસ્યોદારતરાં પૂજાં કૃત્વા દશદિશં સર્વતથાગતાનાં નમસ્કૃત્વા યથાકામં ગુણાન્ મનસિકૃત્ય અષ્ટશતં જપ્ય પુષ્પમેકૈકં તથાગતે દેયમ્ । તતસ્તસ્ય સર્વાશાસમૃદ્ધિર્ભવિષ્યતિ । સ્વપ્ને ચ તથાગતદર્શનં ભવિષ્યતિ । યં વરમ્ ઇચ્છતિ તં લભતે । મરણકાલે ચ તથાગતદર્શનં ભવિષ્યતિ । ચ્યુત્વા સુખાવત્યાં ચ લોકધાતૌ ઉપપત્સ્યતે । આયુર્બલવર્ણવિર્યસમન્વાગતઃ । સર્વશત્રવશ્ચાસ્ય વશગામિનો ભવિષ્યન્તિ ।
( દુત્ત્ 57 ) અસ્યાં ખલુ પુનર્ધારણ્યાં ભાષ્યમાણાયાં ષષ્ટીનાં ચ પ્રાણિસહસ્રાણામનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિપ્રતિલંભો ઽભૂત્ । સર્વે ચ સર્વ[કર્મા] વરણવિનિર્મુક્તાઃ સર્વાભિપ્રાયપરિપૂર્ણાઃ સંવૃત્તાઃ ।
ઇઇ
અથ ખલુ વજ્રપાણિર્બોધિસત્ત્વો દશદિશં વ્યવલોક્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । અસ્તિ ભગવન્ અભયતેજં નામ ધારણી બોધિસત્ત્વાનાં પ્રતિજ્ઞા યા મયા અભયવ્યૂહરાજસ્ય તથાગતસ્યાન્તિકાદુદ્ગૃહીતા । ઉદ્ગૃહ્ય સર્વસત્ત્વેભ્યઃ પ્રકાશિતા । તતઃ પુનઃ ભગવન્ નાભિજાનાભિ યસ્ય સ્વપ્ને ઽપિ સા ધારણી કર્ણપુટે નિપતિતાન્તર્ગતા તસ્ય સ્યાચ્છરીરે દૌર્બલ્યં વા ક્લેશો વા વ્યાધિર્વા જ્વરો વા કાયશૂલં વા ચિત્તપીડા વા અકાલમૃત્યુર્વા ઉદકં વા શસ્ત્રં વા વિષં વા ગરં વા ડાકિની વા ભૂતો વા યક્ષો વા શત્રવો વા મનુષ્યા વામનુષ્યા વા વિહેઠં વા કર્તું હિંસાં વા વિધાતું વા નેદં સ્થાનં વિદ્યતે । તદનુજાનાતુ ભગવન્ યદહં બોધિસત્ત્વપ્રતિજ્ઞામુદ્રાં દાસ્યામિ । તેષાં ધર્મભાણકાનાં ધર્મશ્રાવણિકાનામર્થાય શ્રોતૄણાં માનયિતૄણાં પૂજયિતૄણાં ધારયિતૄણાં વાચયિતૄણાં સર્વાશાપરિપૂરકરાણિ ।
નમઃ સર્વબુદ્ધાનામ્ । સર્વબોધિસત્ત્વાનામર્હન્તાનામ્ । તદ્યથા ઓમ્ વજ્રધર વજ્રધર વજ્રકાય વજ્રબલ વજ્રતેજ । હુમ્ હુમ્ । વજ્રપાણે ( દુત્ત્ 58 ) તથાગતાજ્ઞાં પાલય । સ્મર પ્રતિજ્ઞામ્ । સર્વવ્યાધિં સર્વપાપાનિ નાશય । દેહિ મે યથેપ્સિતં વરમ્ । મમ
"નાત્સેહં મારપતિ શુલ્ક્ષિણસ્ય આયષાદિક શુલિવજ્રસ્ય"
યં યમેવાભિયાચામ સ્તં તમેવ સમૃધ્યતુ । હે હે । તુરુ તુરુ । આગચ્છ આગચ્છ । મા વિલમ્બ । દર્શય વજ્રકાયં દર્શય વજ્રકાયમ્ । બુદ્ધાધિષ્ઠાનેન સ્વાહા ।
અસ્યાં ધારણ્યાં ભાષ્યમાણાયામ્ ઇયં મહાપૃથિવી ઉન્મજ્જનિમજ્જનં કરોતુ । સર્વે ચ યક્ષરાક્ષસાઃ સંભ્રાન્તાઃ સર્વે ચ દેવા યાવદ્ મનુષ્યામનુષ્યા વિસ્મયમાપન્નાઃ સાધુકારં પ્રદદતિ । સાધુ સાધુ મહાસત્ત્વાઃ પરમસિદ્ધાનિ ઇમાનિ ધારણીમન્ત્રપદાનિ ભાષિતાનિ । અથ વજ્રપાણિબોધિસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ । યઃ કશ્ચિદ્ ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વભૂમિમભિપ્રાર્થયતે ધનધાન્યભોગૈશ્વર્યં રાજ્યં વિદ્યાધરત્વમ્ આયુર્બલવીર્યદીર્ઘાયુષ્કત્વં તેન શુક્લાષ્ટમ્યાં શ્વેતચન્દનમયો વજ્રધરઃ કાર્યઃ અટ્ટહાસઃ સર્વાલંકારવિભૂષિતઃ । સધાતુકહૃદયં કર્તવ્યમ્ । સધાતુકં વજ્ર[ધરં] સમાશ્વાસકં વિદ્યાધરં ધૂપદહ્યમાનં શુચિના અહોરાત્રોષિતેન કાર્યમ્ । તતો ઽષ્ટમ્યાં પૂર્વસેચં ( દુત્ત્ 59 ) કૃત્વા શુચે સતથાગતસ્થાને મહતા ધૂપપુષ્પગન્ધદીપૈઃ પૂજાં કૃત્વા ત્રિસ્કૃત્વા અષ્ટશતિકો જાપો દાતવ્યઃ તથાગતસ્ય પૂજા કર્તવ્યા । સર્વતથાગતાનાં નમસ્કૃત્ય ચત્વારિ પૂર્ણકુમ્ભા[નિ]સ્થાપ્ય રક્તચન્દનમયં મણ્ડલં કૃત્વા શ્વેતવસ્ત્રાપ્રાવૃતેન એકાગ્રમાનસેન ચતુર્દિશે ચ રસગન્ધમદ્યપાયસવલિં દત્ત્વા અષ્ટશતસુમનઃપુષ્પૈઃ વજ્રપાણિરાહર્તવ્યઃ । યાવત્ પઞ્ચદશી તતો મહાનિર્ઘોષો ભવિષ્યતિ પૃથિવીકમ્પશ્ચ રશ્મયો નિશ્ચરિષ્યન્તિ । તતો યથેપ્સિતં વરં દાસ્યામિ । સર્વકર્માણિ સર્વકાર્યાણિ જપિતમાત્રેણ સમૃદ્ધિષ્યન્તિ । વિગતવ્યાધયો ચિરજીવી સર્વપાપવિવર્જિતો ભવિષ્યતિ । ગુણસહસ્રં પ્રતિલપ્સ્યતે । મરણકાલે ચ બુદ્ધં પશ્યતિ । અહં ચ દર્શનં દાસ્યામિ । અથ ભગવાન્ સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ વજ્રપાણે અનતિક્રમણીયા ઇયં મુદ્રા । નાત્ર કાંક્ષા ન વિમતિર્ન વિચિકિત્સા કર્તવ્યા સદેવકેન લોકેન ।
ઇઇઇ
અથ મંજુશ્રીઃ કુમારભૂતો ભગવન્તમેતદવોચત્ । કેનાર્થેનાયં ભગવન્ સર્વતથાગતાધિષ્ઠાનસત્ત્વાવલોકનબુદ્ધક્ષેત્રસન્દર્શનવ્યૂહો નામ સમાધિરુચ્યતે । ભગવાનાહ । સર્વતથાગતાનામધિષ્ઠાનં ( દુત્ત્ 60 ) સર્વબોધિસત્ત્વાનામ્ અધિષ્ઠિતશ્ચ સર્વસમાધિં સર્વધારણીમુખાનિ પ્રતિલભતે । સર્વસત્ત્વાનાં ચિત્તચૈતસિકસમિંજિતપ્રસારિતાનિ પ્રજાનાતિ । દેવાનાં નાગાનાં મનુષ્યાણાં યક્ષાણાં ગન્ધર્વાણાં પ્રેતાનાં તિર્યગ્યોનિગતાનાં યામલૌકિકાનામ્ અમી સત્ત્વાઃ પુણ્યોપગાઃ સુકૃતકરા બુદ્ધધર્મસંઘેષુ પ્રસાદં પ્રતિલભન્તે । અમી નરકગામિદુષ્કૃતગામિપાપકારિણઃ । તેષાં સત્ત્વાનાં પાપદૃષ્ટિગતાનાં ધર્મં દેશયતિ સર્વપાપેભ્યો નિવારયતિ । બુદ્ધબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ સર્વાભિપ્રાયં પરિપૂરયતિ । ઈર્ષ્યામાનક્રોધમાત્સર્યં વિનોદયતિ । તે ચ સત્ત્વા બુદ્ધધર્મસંઘેષુ પ્રસાદં પ્રતિલભ્ય બુદ્ધક્ષેત્રેષુપપદ્યન્તે । ન જાતુ દુઃખમનુભવન્તિ ન દૌર્મનસ્યમ્ । તેનાયં કુલપુત્ર સર્વતથાગતાધિષ્ઠાનસત્ત્વાવલોકનબુદ્ધક્ષેત્રસન્દર્શનવ્યૂહો નામ સમાધિરુચ્યતે । યં શ્રુત્વા નિયતાવૈવર્થિકભૂમિં પ્રતિલભન્તે ।

[સ]આહ । કેનાર્થેન ભગવંસ્તેષાં કુલપુત્રાણાં વ્યાકરણં ભવતિ । કિયત્તેષાં પુણ્યસ્કન્ધં ભવતિ । કિં દુષ્કરચર્યા । દુષ્કરં ચ ભગવન્ અર્હત્ત્વં પ્રાગેવાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ । ભગવાનાહ । યશ્ચ મયા કુલપુત્ર પ્રથમચિત્તોત્પાદમુપાદાય દાનશીલક્ષાન્તિવીર્યધ્યાનપ્રજ્ઞાપારમિતા પરિપૂરિતા યશ્ચ શિરઃકર ચરણનયનોત્તમાંગપ્રિયપુત્રભાર્યાદુહિતૃદાસદાસીપરિત્યાગ કૃતઃ યશ્ચાસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય ( દુત્ત્ 61 ) પૂજનસત્કરણલિખનલેખાપનવાચનોદ્ગ્રહણીયઃ પુણ્યાભિસંસ્કારઃ પરેભ્યઃ સંપ્રકાશનીયઃ પુણ્યાભિસંસ્કારઃ તેષાં ચ ધર્મભાણકાનાં પૂજનસત્કરણપુણ્યાભિસંસ્કારઃ તસ્યાયં પૂર્વિમકઃ પુણ્યાભિસંસ્કારઃ શતતમામપિ કલાં નોપૈતિ । યશ્ચ મયા કુલપુત્ર ધર્મો ભાષિતઃ પર્યાવાપ્તઃ તં સર્વં સત્કરે ગુરુકરે માનયે પૂજયે સત્કૃત્ય લિખયે લિખાપયે । યશ્ચાયં ધર્મપર્યાયઃ લિખે વાચયે પૂજયે સંપ્રકાશયે બહુતરમ્ ઇતઃ પુણ્યાભિસંસ્કારં પરિગ્રહીષ્યતિ । તતસ્તથાગતો વ્યાકરોત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । એવંરૂપસ્ય દુષ્કરં ધર્મપર્યાયસ્ય શ્રવણોદ્ગ્રહણધારણપૂજનલિખનમ્ । તે ચ સત્ત્વાઃ પાપસમાચારાઃ ખાદ્યપેયહાસ્યનાટ્યાભિરતા અશુભે શુભસંજ્ઞિનઃ કામક્રોધવ્યાપાદબહુલા અસુખે સુખસંજ્ઞિનઃ પ્રહારાક્રોશતર્જનતાડનાભિરતા ન જ્ઞાસ્યન્તિ ન મનસિ કરિષ્યન્તિ । તે તતઃ પાપકર્મનિદાનાજ્ઞાના અકલ્યાણમિત્રપરિગૃહીતા જરાવ્યાધિશોકમૃત્યુપરિપીડિતા મરણકાલે પરિતર્પ્યન્તે । શ્મશાનસદૃશમંચાવલંવ્યમાનં પરસ્પરં પશ્યન્તિ ન ચ કુશલચિત્તમુત્પાદયિષ્યન્તિ નાભેદ્યપ્રસાદમ્ । તે તતશ્ચ્યવિત્વા પુનરપિ દુઃખાનિ પ્રત્યનુભવિષ્યન્તિ । નાયં કુલપુત્રાકૃતકુશલમૂલૈસ્તથાગતાદર્શાવિનો ( દુત્ત્ 62 ) અવ્યાકરણપ્રાપ્તૈઃ શ્રોતું માનયિતું પૂજયિતુમ્ ઉદ્ગ્રહીતું ન લિખિતું ન લિખાપયિતું ન શ્રદ્ધધાતું ન ચ તાન્ ધર્મભાણકાન્ સત્કર્તું માનયિતું પૂજયિતુમ્ [અપિ ન શક્યતે ।] તથાગતકૃત્યં કુલપુત્ર તત્ર વિષયે ભવિષ્યતિ યત્રાયં ધર્મપર્યાયઃ પ્રચરિષ્યતિ । અથ સા યથા સમાગતા પર્ષત્ સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ ભગવન્ । વયમપિ ભગવન્ ધર્મભાણકં ધર્મશ્રાવણિકં તથાગતકૃત્યેન સત્કરિષ્યામઃ ગુરૂકરિષ્યામઃ માનયિષ્યામઃ સર્વસુખોપધાનં ચાસ્યોપસંહરિષ્યામઃ । અયં ચ ધર્મપર્યાયં વૈસ્તરિકીકરિષ્યામઃ રક્ષિષ્યામઃ યેનાયં ધર્મપર્યાયશ્ચિરશ્તિતિકો ભવિષ્યતિ । અથ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયાં યથા સમાગતાં પર્ષદમવલોક્યૈવમાહુઃ । સાધુ સાધુ કુલપુત્ર । અહો એવમપિ યુષ્માકં કરણીયમ્ । કાયચિત્તનિરપેક્ષૈર્ભૂત્વા સર્વોપપ્લવનપરિભવનપરિભાષણતર્જનપ્રહારાક્રોશલભ્યમાનમ્ [અપિ] ઇમં ધર્મપર્યાયઃ શ્રાવયિતવ્યો લિખિતવ્યો વાચયિતવ્યઃ । તં ચ ધર્મભાણકં ધર્મશ્રાવણિકં સર્વસુખોપધાનેન ચોપસ્થાતવ્યઃ । સ ચ વિષયઃ સ ચ દ્વીપઃ સ ચ નગરો રક્ષિતવ્યઃ સર્વભયોપદ્રવોપસર્ગોપાયાસેભ્યઃ । તસ્ય ચ કુલપુત્રસ્ય કુલદુહિતુર્વા સતતસમિતં સમન્વાહર્તવ્યમ્ । અથ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત ।
શૃણુત કુલપુત્ર અપ્રમત્તા મા પશ્ચકાલે પરિત્તાપ્યુ ભેષ્યથ ।
બુદ્ધસ્ય ઉત્પાદ્યુ કદાચિ લભ્યતે કલ્પાનકોટીભિ શતૈઃ સહસ્રૈઃ ॥
ગુણાશ્ચ શૃણ્વત્વભિશ્રદ્દધેત ન દુર્લભા તેષુ સમાધિ ભેષ્યતિ ।
કલ્પાનકોટીન્ યથ ગઙ્ગવાલિકા યો દાનુ દદ્યા દ્વિપદોત્તમેષુ ॥
ધનં ચા ધાન્યં તથ વસ્ત્રભૂષણં ગન્ધં ચ માલ્યં ચ વિલેપનં ચ ।
યશ્ચૈવ સુત્રમભિશ્રદ્દધિત્વા શ્રુણેય વાચેય લિખાપયેત ।
ન તસ્ય પુણ્યસ્ય પ્રમાણુ વિદ્યતે તા ચાપ્રમાણં સુગતેન દેશિતમ્ ॥
રણ્યં ચ સેવેત સદાપ્રમત્તો ધ્યાનં ચ ધ્યાયેતુ સદાન્યચિત્તઃ ।
દાનં ચ દદ્યા પ્રિયપુત્રધીતરા હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ પરિત્યજેત ॥
યથૈવ સૂત્રસ્ય ધરેતિ કશ્ચિ અયં તતો પુણ્યવિશેષ્યુ પ્રાપ્નુયા ।
અર્થસ્ય દાતા વરસૂત્રમેતત્ સર્વસ્યાપાયા સદા વર્જિતાસ્ય ॥
ધનસ્ય ધાન્યસ્ય ચ દાયકો હ્યયં ગુણાશ્ચ સર્વે ઽપિ ન તસ્ય દુર્લભાઃ ।
આયુર્બલં વીર્યુ ન તસ્ય દુર્લભં ધારેતિ સૂત્રં ય ઇમં વિશુદ્ધમ્ ॥
દ્રક્ષ્યન્તિ બુદ્ધમમિતાભુ નાયકં મયાપિ સ વ્યાકૃતુ બુદ્ધબોધૌ ।
ન તસ્ય પાપં પિ કદાચિ વિદ્યતે સુખાવતીં દ્રક્ષ્યતિ લોકધાતુમ્ ॥
યં ચાપિ તસ્ય સદ કર્મુ ભેષ્યતિ સર્વં ક્ષયં યાસ્યતિ ચિત્તનીડે ।
કાયસ્ય શૂલે તથ શીર્ષતાપે ન તસ્ય જાતુ વિનિપાતુ ભેષ્યતિ ।
સાંદૃષ્ટિકાંશ્ચાપિ ગુણાં સ લપ્સ્યતે સર્વં યથા ચિન્તિતુ પ્રાર્થિતં ચ ॥
તસ્માભિ તેભિ સદ ભિક્ષુભિક્ષુણી ઉપાસકોપાસિક રાજભિઃ સદા ।
ગુરુગૌરવં કૃત્વા ચ ધર્મભાણકે યથા નરેન્દ્રસ્ય તથાગતસ્ય ॥
ઇદં ચ સૂત્રં સદ ધારિતવ્યં સત્કારુ નિત્યં ચ કર્તવ્યધારકે ।
ગન્ધૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ વિલેપનૈશ્ચ સત્કારુ કૃત્વા ચ લિખાપયેત ॥
મા પશ્ચકાલે જરવ્યાધિપીડિતા અનેક-આયાસસહસ્રવ્યાકુલાઃ ।
નરકેષુ તિર્યક્ષુ પરિભ્રમાણાઃ ષણ્ઢાશ્ચ પણ્ડાશ્ચ જુગુપ્સનીયાઃ ।
જાત્યન્ધભૂતાઃ કુણપાશ્ચ ગન્ધિનઃ સંજાસ્યતે નીચકુલેષુ સ્ત્રીષુ ॥
ઈર્ષ્યાલુકસ્ય સદ પાપચારિણઃ ક્રોધાભિભૂતસ્ય ચ મત્સરિષ્ય ।
બુદ્ધેષુ ધર્મેષુ કરિત્વ ગૌરવમ્ ઇમેષુ જાતીષૂપપદ્યતે ઽસૌ ।
તત્રૈવ દુઃખાનિ ચ વેદમાના મા પશ્ચકાલે પરિતાપ્યુ ભેષ્યથ ॥
તસ્માભિ તેહિ સદ પૂજિતસ્ય યશ્ચૈવ ધારેત પ્રકાશયેત ।
યશ્ચૈવ પરિભાષણુ તસ્ય કુર્વતે જુગુપ્સનાં તાડનબન્ધનઞ્ચ ॥
મમૈવ તેન પરિભાષણા કૃતા મમૈવ સત્કારુ કરિત્વ ધારકે ।
તસ્માચ્ચ તૈર્હિ સદ ધર્મભાણકે યશ્ચૈવ ધારેત લિખેત વાચયે ।
સત્કારુ તૈશ્ચ સદ્ અનિત્યુ કુર્યા સ્રિગ્ધાશ્ચ વાચો મધુરા ભણેત ॥
ઇવ્
આર્યાવલોકિતેશ્વરો બોધિસત્ત્વો ભગવતશ્ચરણયોર્નિપત્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । અનુસ્મરામ્યહં ભગવન્ અસ્તિ વ્યવલોકનપ્રાતિહાર્યા નામ ધારણી યા મયા પૂર્વં જ્ઞાનકેતુપ્રભાકરસ્ય તથાગતસ્યાન્તિકાદુદ્ગૃહીતા શ્રુતા[ચ] । યાં શ્રુત્વા મત્વા ઉદ્ગૃહ્ય ધારયિત્વા વાચયિત્વા સત્કરિત્વા લિખિત્વા લિખાપયિત્વા અવૈવર્તિકભૂમિં પ્રતિલભન્તે । સર્વાનેતાંસ્તથાગતભાષિતાન્ ગુણાન્ પ્રતિલભન્તે । સર્વં ચાસ્ય યથાભિપ્રાયાં સમૃધ્યતે । સર્વકર્માવ[ર]ણં ચાસ્ય ક્ષયં ગચ્છતિ । સમાધિં ચ પ્રતિલભતે । વિગતા વ્યાધયો ભવન્તિ । બુદ્ધદર્શનં બોધિસત્ત્વદર્શનં ભવતિ । તદ્ ભગવાન્ સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ કુલપુત્ર પ્રવર્તય અધિષ્ઠિતં તથાગતેન ।
અથાર્યાવલોકિતેશ્વરો બોધિસત્ત્વો દશદિશં સર્વતથાગતેભ્યો નમસ્કૃત્ય ઇમાનિ મન્ત્રપદાનિ ભાષતે સ્મ ।
નમઃ સર્વતથાગતાનાં સર્વાશાપરિપૂરકરાણામ્ । નમ આર્યાવલોકિતેશ્વરસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાકારુણિકસ્ય । તદ્યથા

હ હ હ હ । મમ મમ । ધિરિ ધિરિ । શાન્તે પ્રશાન્તે સર્વપાપક્ષયંકરે । અવલોકય કારુણિક બોધિચિત્તં મનસિ કુરુ । વ્યવલોકય માં સ્મર સ્મર યત્ ત્વયા પૂર્વં સત્યાધિષ્ઠાનં કૃતમ્ । તેન સત્યેન સર્વાશાં મે પરિપૂરય । બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધય । મા મે કશ્ચિદ્ વિહેઠં કરોતુ । બુદ્ધાધિષ્ઠાનેન સ્વાહા । તદ્યથા
તેજે તેજે મહાતેજે । યન્મમ કાયદુશ્ચરિતં વાગ્દુશ્ચરિતં મનોદુશ્ચરિતં દારિદ્રયં વા તન્મે ક્ષપય । આલોકય વિલોકય । તથાગતદર્શનં ચાહમભિકાંક્ષામિ બોધિસત્ત્વદર્શનમ્ । ધુધુપ દદસ્વ મે દર્શનમ્ । સર્વે મે કુશલા અભિવર્ધન્તુ । નમઃ સર્વતથાગતાનામ્ । નમઃ અવલોકિતેશ્વરસ્ય । સ્મર પ્રતિજ્ઞા મહાસત્ત્વાઃ । સિધ્યન્તુ મન્ત્રપદાઃ સ્વાહા ।
અસ્યાં ધારણ્યાં ભાષ્યમાણાયાં મહાપૃથિવીકંપો ઽભૂત્ મહાકિલકિલાશબ્દઃ । દિવ્યં ચ પુષ્પવર્ષમભિપ્રવર્ષન્[સર્વઃ સપર્ષત્] સાધુકારસ્મદાત્ । સાધુ સાધુ સુભાષિતમિદં મહાસત્ત્વેન સર્વસત્ત્વાનાં ત્રાણાર્થં સર્વાશાપરિપૂરકરમ્ । રક્ષ સર્વભયેભ્યઃ સર્વકર્મક્ષયંકર મરણદુઃસ્વપ્નકાન્તારપ્રશમન । વયમપિ સર્વે ભૂત્વા ધારયિષ્યામઃ સત્કરિષ્યામઃ । અવલોકિતેશ્વર આહ । યઃ કશ્ચિત્ કુલપુત્ર ઇમાન્ ગુણાનભિકાંક્ષ[તે] । યથા તથાગતેન પરિકિર્તિતં વ્યાકરણં મમ કાંક્ષ[તે] । મમાપિ સમ્મુખદર્શનં સમાધિલમ્ભં બુદ્ધબોધિસત્ત્વદર્શનં ( દુત્ત્ 68 ) ભોગૈશ્વર્યલમ્ભં બુદ્ધક્ષેત્રોપપત્તિં તેન શુક્લપક્ષે શુચિના સુસ્નાતગાત્રેણ ભૂત્વા આર્યાષ્ટાંગોપવાસોપવસિતૈરષ્ટમ્યામારભ્ય શુચૌ પ્રદેશે બુદ્ધાધિષ્ઠિતે ગન્ધપુષ્પૈર્ધ્વજપતાકૈઃ પૂર્ણકુમ્ભૈરભ્યર્ચ્ય સ પૃથિવીપ્રદેશઃ સ ચ ધર્મભાણકઃ શુચિઃ સુસ્નાતગાત્રઃ શ્વેતવસ્ત્રપ્રાવૃતો નાનાપુષ્પમાલ્યગન્ધૈરભ્યર્ચ્ય લિખાપયિતવ્યઃ સર્વસત્ત્વાસાધારણાનિ કુશલમૂલાનિ કૃત્વા સર્વસત્ત્વમૈત્રચિત્તેન દયાચિત્તેન કરુણાચિત્તેન તથાગતગુરુગૌરવં ચિત્તમુપસ્થાપ્ય તેન દિને દિને લિખતા તાવ લિખે યાવદર્ધદિવસમ્ । અષ્ટમ્યામારભ્ય યાવત્ પઞ્ચદશીં દિને દિને સૈવ પૂજા કર્તવ્યા । તતો ઽનેનૈવ વિધિના લિખિતમાત્રેણ પઞ્ચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ સર્વપાપાનિ ચાસ્ય ક્ષયં યાસ્યન્તિ । કુશલૈર્ધર્મૈર્વિવર્ધિષ્યતે । ઉત્તપ્તવીર્યો ભવિષ્યતિ । સર્વધર્મેષુ કાયસુખમનુપ્રાપ્સ્યતિ । તનૂભવિષ્યન્તિ રાગદ્વેષમોહમાનક્રોધાઃ । તેન લિખાપયિત્વા પૂર્વમુખીં સધાતુકાં તથાગતપ્રતિમામવલોકિતેશ્વરપ્રતિમાં ચ સધાતુકાં સ્થાપ્ય સધાતુકેઐ ચૈતાયતને પુષ્પધૂપગન્ધૈર્દીપૈશ્ચ ઉદારતરા પૂજા કર્તવ્યા । અષ્ટમ્યામારભ્ય યાવત્ પઞ્ચદશીં સર્વસત્ત્વમહાકરુણાચિત્તેન ભવિતવ્યમ્ । શુચિશુક્લભોજિના આર્યાષ્ટાંગોપવાસોપવસિતેન સુહૃત્સહાયકેન માનક્રોધમાત્સર્યપરિવર્જિતેન દિને દિને ઉદારતરાં પૂજાં કૃત્વા ત્રિસન્ધ્યં જાપઃ અષ્ટશતિકો દાતવ્યઃ । દીપધૂપપુષ્પગન્ધાદિ દત્ત્વા સુમનઃપુષ્પાષ્ટશતૈશ્ચ આર્યાવલોકિતેશ્વરપ્રતિમા ત્રિસન્ધ્યમાહર્તવ્યા । ( દુત્ત્ 69 ) વજ્રપાણેશ્ચ ધૂપો દાતવ્યઃ । દશદિશમભિનમસ્કૃત્ય પશ્ચિમેન ભીમાયા દેવ્યાઃ પૂર્વેણાનોપમાયાઃ ઊર્ધ્વેન શંખિન્યા બલિર્નાનારસપાયસદધ્યોદનશ્ચતુર્દિશં ક્ષેપ્તવ્યઃ । તતસ્તસ્ય ન કશ્ચિદ્ વિક્ષેપં કરિષ્યતિ । સંત્રાસો [ઽપિ નોત્પદ્યતે ।] નાન્યથાત્વં ચિત્તસ્ય । સર્વેષાં ચાષ્ટશતિકો જાપઃ અષ્ટશતસુમનઃપુષ્પૈશ્ચ સંચોદનમ્ । [અને]નૈવ વિધિના પૂર્વસેચં કૃત્વા તતઃ પૂર્ણપઞ્ચદશ્યાં ચત્વારિ પૂર્ણકુંભા[નિ]સ્થાપ્ય ધૂપચન્દનકુન્દુરુકકર્પૂરં દત્ત્વા દીપ[મુખાનિ] ચત્વારિ નાનાગન્ધધ્વજપટપતાકાસુવર્ણરૂપ્યભાણ્ડૈઃ તં પૃથિવીપ્રદેશં સમલંકૃત્ય દધિમધુપાયસદધ્યોદનમન્યાનિ ચ યથાલમ્ભેન બલિં ચતુર્દિશે દત્ત્વા નિવેદ્ય સુમનઃપુષ્પાષ્ટકશતૈરેકૈકં જપ્ય ચતુર્દિશે ક્ષેપ્તવ્યમ્ । પૂર્વવત્ ત્ર્યષ્ટશતૈઃ સુમનોજાતિપુષ્પૈરેકૈકં જપ્ય આર્યાવલોકિતેશ્વરપ્રતિમા આહર્તવ્યા । તતઃ સત્પ્રતિમા કંપિષ્યતિ । મહાનિર્ઘોષો ભવિષ્યતિ । રશ્મયો નિશ્ચરિષ્યન્તિ । પૃથિવીકમ્પઃ [ભવિષ્યતિ ।] તતઃ સર્વકર્માણિ સર્વકાર્યાણિ ચાસ્ય સમૃદ્ધિષ્યન્તિ । તથાગતદર્શનં બોધિસત્ત્વભૂમિપ્રતિલમ્ભઃ સર્વસત્ત્વવન્દનીયો ભવિષ્યતિ । ધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારસમૃદ્ધઃ સર્વવ્યાધિપરિવર્જિતશ્ચિરજીવિ ( દુત્ત્ 70 ) [ભવિષ્યતિ] । સર્વશત્રવઃ સર્વરાજરાજપુત્રામાત્યદર્શનાભિકાંક્ષિણો ભવિષ્યન્તિ પ્રિયંકરાઃ સર્વક્લેશરાગદ્વેષમોહપ્રહીણાઃ । ન ચ જાતુ પ્રિયવિપ્રયોગો ભવિષ્યતિ । મહાદૃઢબલવીર્યસંપન્નસ્તેજવાંસ્તીક્ષ્ણેન્દ્રિયો બુદ્ધિમાન્ સર્વસત્ત્વદયાચિત્તો ધર્મજ્ઞો યાવચ્ચ્યવનકાલે બુદ્ધં ભગવન્તમાર્યાવલોકિતેશ્વરં પશ્યતિ । મૈત્રવિહારી કાલં કરોતિ । ધર્મં દેશયમાનં યથેપ્સિતેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ મહાચક્રવર્તિકુલેષુ યત્રાનુસ્મૃતિં કરોતિ તત્રોપપદ્યતે । અન્યાનિ ચાનેકાનિ ગુણસહસ્રાણિ પ્રતિલપ્સ્યતે । એવં ભગવન્ બહુગુણકરો ઽયં ધર્મપર્યાયઃ । ઇમાનિ તે ધારણીમન્ત્રપદાનિ ન વિના તથાગતાધિષ્ઠાનસ્યાયં ધર્મપર્યાયં શક્યં શ્રોતું ન ધારયિતું ન પૂજયિતું ન લિખિતું ન લિખાયિતું ન શ્રદ્દધાતુમ્ । સચે દર્શનં ભવે ન શ્રવં ભવિષ્યતિ । સચે શ્રવણં તદ્વિક્ષિપ્તચિત્તઃ શ્રોષ્યતિ ન શ્રદ્ધાસ્યતિ ન સત્કરિષ્યતિ । સચે સત્કરે ક્લેશવ્યાપાદચિત્તઃ[સત્કરિષ્યતિ] સચે લિખે લિખાપયેત વ્યાક્ષિપ્તચિત્તઃ । [તત્ કસ્ય હેતોઃ] । તથા હિ તસ્ય પૂર્વપાપકર્મફલહેતુત્વાત્ કર્માનુભવિતવ્યમ્ । સ વિચિકિત્સાપ્રાપ્તો ભવિષ્યતિ । પંચાનન્તર્યં કરિષ્યતિ । ત્રિભિઃ સાધનૈઃ સર્વાશાસમૃદ્ધિર્ભવિષ્યતિ । નાત્ર કાંક્ષા ન વિમતિર્ન વિચિકિત્સોત્પાદયિતવ્યા । અથ ભગવાન્[અવલોકિતેશ્વરાય બોધિસત્ત્વાય મહાસત્ત્વાય] સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ કુલપુત્ર । તથાગતકૃત્યમયં ધર્મપર્યાયઃ કરિષ્યતિ સર્વસત્ત્વાનામ્ ।
વ્
અથ ખલ્વનોપમા મહાયક્ષિણી યેન ભગવાંસ્તેનોપસમક્રામત્ । ભગવન્તં નાનાપુષ્પદુષ્યયુગૈરાચ્છાદ્ય ભગવતઃ પાદયોર્નિપત્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । એવં સ્મરામ્યહં ભગવન્મયા ભગવતઃ કૌશામ્બ્યાં ઘોષિલસ્યારામે વિહરતઃ પુરતઃ પ્રતિજ્ઞા સમુદાહૃતા સર્વસત્ત્વાનામર્થાય । અહમપિ ભગવન્ સર્વવિદ્યાધરાણાં હૃદયં જાનામિ । તન્મે ભગવાનનુજાનાતુ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય સર્વાશાપરિપૂરણાર્થાય ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાનાં ચ ।
નમઃ સર્વતથાગતાનાં સંય્યથીદ્ હ હ । હી હી । હુ હુ । સર સર । લહું લહું । શીઘ્રં શીઘ્રં । મહાવિદ્યે સર્વવિદ્યાધરનમસ્કૃતે । હસઃ હસઃ । કિં તિષ્ઠસિ કિં તિષ્ઠસિ । કનકવિચિત્રાભરણવિભૂષિતાંગિ પટ પટ । ભર ભર । ભિરિ ભિરિ । ભૂરુ ભૂરુ । સર્વાર્થં મે સાધય । તુરુ તુરુ । અર્થં સાધય । અર્થં દેહિ મે
નાત્સહં મારપતિ શૂલ્ક્ષિણસ્ય ।

[સર્વસઙ્ઘાનાઃ]સિદ્ધિં હા હા । પદ્મે પદ્મે મહાપદ્મે । વિશદે વિશદે મહાવિશદે । ભવ ભવ ભવોદ્ભવાય । તમહં ઘોરે તમહં ઘોરે । ( દુત્ત્ 72 ) તન્મે વિદ્યાં પ્રયોજય । સિદ્ધિં કુરુ । સર્વશાં મે પરિપૂરય બુદ્ધાધિષ્ઠાનેન સ્વાહા ।
યઃ કશ્ચિદ્ભગવદ્ગુણાર્થી ધનધાન્યાર્થી સર્વસત્ત્વવશીકરણાર્થી ભવે મહૈશ્વર્યં રાજત્વં વિદ્યાધરત્વમભિકાંક્ષ[તે]મમાપિ સંમુખદર્શનં તેન અષ્ટમ્યાં શુક્લપક્ષે નવે પટકે અચ્છિન્નદશે કેશાપગતે શુચિના ચિત્રકરેણ આર્યાષ્ટાઙ્ગોપવાસોપવસિતેન અશ્લેષૈરઙ્ગૈર્નવભાજનસ્થૈશ્ચિત્રાપયિતવ્યમ્ । મધ્યે તથાગતપ્રતિમા ધર્મં દેશયમાના દક્ષિણેનાર્યવજ્રક્રોધો વજ્રં ભ્રામયમાનઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતઃ[પુષ્પ]માલ્યાર્ધચન્દ્રહારઃ શ્વેતવસ્ત્રપ્રાવૃતઃ વામપાર્શ્વે અનોપમા શરકાણ્ડગૌરી સર્વાલંકારવિભૂષિતા શ્વેતવસ્ત્રા પદ્મહસ્તા સમાશ્વાસયંતી । તતઃ શુચિના વિદ્યાધરેણ આર્યાષ્ટાઙ્ગોપવસિતેન શુચૌ સધાતુકે તથાગતસ્થાને ક્ષીરયાવકાહારેણ શ્વેતવસ્ત્રપ્રાવૃતેનાત્મદ્વિતીયેન અષ્ટમ્યાં પૂર્વસેચં કૃત્વા નાનાપુષ્પગન્ધધૂપદીપૈઃ પૂજાં કૃત્વા ત્રિસ્કૃત્વા ત્ર્યષ્ટશતિકો જાપો દાતવ્યઃ । એકૈકં સુમનઃપુષ્પં જાપ્ય ત્ર્યષ્ટશતૈઃ સા પ્રતિમા આહર્તવ્યા તથાગતસ્ય વજ્રપાણેશ્ચ પૂર્વતરં પુષ્પધૂપગન્ધં દાતવ્યમ્ । બલિપાયસદધ્યોદનં નાનારસં નાનામદ્યં ( દુત્ત્ 73 ) ચતુર્દિશે ક્ષેપ્તવ્યમ્ । પૂર્ણપઞ્ચદશ્યામનેનૈવ વિધિના બલિઃ અન્યા[નિ] ચ યથાલાભેન ધૂપકર્પૂરકુન્દુરુકચન્દનમ્રક્ષં દાતવ્યમ્ । સુગન્ધતૈલેન દ્વૌ દિપૌ દાતવ્યૌ । તત્રાહં સ્વરૂપેણોપતિષ્ઠામિ । યથેપ્સિતં વરં દાસ્યામિ સમાધિલાભમાકાશગમનમન્તર્ધાનં રાજત્વં બલચક્રવર્તિત્વં વિદ્યાધરત્વં નિધિવાદં ધાતુવાદં પરચિત્તજ્ઞાનં દીર્ઘાયુષ્કત્વમ્ । સર્વસત્ત્વાનાં મૈત્રચિત્તેન ભવિતવ્યમ્ । માનક્રોધધેર્ષ્યામાત્સર્યપરિવર્જિતેન સ્તૌપિકધાર્મિકસાંઘિકાર્થાપહારપરિવર્જિતેન ભવિતવ્યમ્ । તથાગતાનામભેદ્યપ્રસાદેન[ભવિતવ્યમ્] । યદિ ચાહં ભગવન્ પઞ્ચાનન્તર્યં કરિષ્યામિ ત્રિભિઃ સાધનૈર્ન સમન્વાહેરયં મા ચાહં ભગવન્નનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં સચે બુદ્ધે અપ્રસાદલબ્ધો ભવે યશ્ચ વિમતિપ્રાપ્તો યશ્ચં પાપમકુશલં કૃત્વા ન વિરતિમનુગૃણ્હાતિ ક્લેશોપક્લેશચિત્તસ્તસ્યાહં ચાપિ દર્શનં દાસ્યામિ લાભમપિ કરિષ્યામિ ।
અથ ભગવાન્ સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ ભગિનિ । સાધુ ખલુ પુનસ્ત્વં ભગિનિ યત્ત્વયા સર્વસત્ત્વાનામર્થાય પાપસમાચારેષુ ( દુત્ત્ 74 ) સત્ત્વેષુ ઇમા એવંરૂપા મન્ત્રપદા ભાષિતાઃ પ્રતિજ્ઞા કૃતા । શક્ષ્યસિ ત્વમનયા એવંરૂપયા મહાકરુણયા સર્વસત્ત્વાનનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિ[ષ્ઠા]પયિતુમ્ । એવમેવ ત્વયાપિ કરણીયમ્ ।
અથ શંખિનિ મહાદેવી ભગવન્તં નાનાપુષ્પૈર્નાનાગન્ધૈરભ્યર્ચ્ય પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પાદર્યોનિપત્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । અહમપિ ભગવંસ્તથાગતાધિષ્ઠાનેન પ્રતિજ્ઞાં કરિષ્યામિ તથાગતશાસનચિરસ્થિત્યર્થમ્ । તેષાં ચ ધર્મભાણકાનાં ધર્મશ્રાવણિકાનાં સર્વાશાપરિપૂરકરાણિ મન્ત્રપદાનિ દાસ્યામિ । રક્ષાયૈ તન્મે ભગવાન્ અનુજાનાતુ ।
નમો નમઃ સર્વતથાગતાનામ્ । ઓમ્ શંખિનિ દેવિ આગચ્છ આગચ્છ । તિષ્ઠ ધને ધનજયે । વૃ વૃ વૃદ્ધિકરિ । ધૃ ધૃ ધૃતિકરિ । નાનાવિવિધવેશવસ્ત્રાયુધધારિણિ । યુ યુ આયુષ્પાલનિ । તથાગતાનાં સ્મર બોધિચિત્તં મા વિલમ્બ । દેહિ મે વરમ્ । શંખિનિ સ્વાહા ।
ઇમૈર્મન્ત્રપદૈઃ સ ભગવન્ કાયગતૈર્યશોવૃદ્ધિમનુપ્રાપ્સ્યતિ । તેજોવૃદ્ધિં ભોગવૃદ્ધિમ્ ઐશ્વર્યવૃદ્ધિં દીર્ઘાયુષ્કતાં શત્રુવશીકરણવૃદ્ધિમનુપ્રાપ્સ્યતિ । અષ્ટશતજપ્તેન યથાલાભેન બલિં દત્ત્વા ચતુર્દિશે ધૂપં કુન્દુરુકં તથાગતસ્યોદારતરપૂજા કર્તવ્યા । દીપો ( દુત્ત્ 75 ) દાતવ્યઃ । એકવિંશતિદિવસાનિ મૈત્રવિહારિણા નિયમસ્થેન ભવિતવ્યમ્ । તતઃ સર્વાભિપ્રાયં પરિપૂરયિષ્યામિ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકં સ્થાપ્ય । શુચૌ પ્રદેશે કર્તવ્યં દેવાયતને વા । અથ ભગવાન્ સા ચ યથાસમાગતા પર્ષ સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ ભગિનિ । સુભાષિતમિદમ્ । પ્રતિજ્ઞા બહુગુણસમન્વાગતા । એવમેવ ત્વમપિ કરણીયમનાગતે ઽધ્વનિ ।
વિ
અથ ખલુ ભીમા મહાદેવી સુવર્ણપુષ્પૈર્ભગવન્તમભ્યર્ચ્ય ભગવતશ્ચરણયોર્નિપત્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । અહમપિ ભગવંસ્તેષાં ધર્મભાણકાનાં ધર્મશ્રાવણિકાનાં તેષાં ચ લેખકાનાં તેષાં ચ ધારકાણાં વાચકાનાં પૂજકાનામર્થાય સર્વાશાપરિપૂરકરાણિ હિરણ્યમણિમુક્તા ભોગૈશ્વર્યરાજત્વદીર્ઘાયુષ્કરાણિ શત્રુવશીકરણાનિ મન્ત્રપદાનિ દાસ્યામિ । યઃ કશ્ચિ રાજા વા રાજ્ઞી વા ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા વા ધારયિષ્યન્તિ સત્કરિષ્યન્તિ લિખિષ્યન્તિ લિખાપયિષ્યન્તિ તથાગતગુરુગૌરવેણ પ્રતિપ્રત્ત્યા યથોપદિષ્ટાઃ પ્રતિપત્સ્યન્તે તસ્યાહં ભગવન્ રક્ષિષ્યામિ પરિપાલનં કરિષ્યામિ યથોચિતં વરં દાસ્યામિ ભોગૈશ્વર્યૈરવૈકલ્યં કરિષ્યામિ વિવાદયુદ્ધડિમ્બડમરે જયં કરિષ્યામિ । આયુઃસંપદમુપસંહરિષ્યામિ । ( દુત્ત્ 76 ) તસ્ય ચ વિષયસ્ય નગરસ્ય પરિપાલનં કરિષ્યામિ । તન્મે ભગવાનનુજાનાતુ ।
નમઃ સર્વતથાગતાનાં સર્વબોધિસત્ત્વાનામ્ આર્યાવલોકિતેશ્વરવજ્રપાણિપ્રભૃતીનામ્ ।
ઓમ્ મહાદેવિ ભીમે ભીમમતે । જયે જયાવહે । યશજવે તેજજવે । વ્યાકરણપ્રાપ્તે સર્વસત્ત્વાવલોકને કૃપતેજબહુલે તથાગતાનુજ્ઞાતં પાલય । સ્મર પ્રતિજ્ઞામ્ । બુદ્ધાધિષ્ઠાનેન દેહિ મે વરમ્ । સિદ્ધિં કુરુ । દેવિ મહાદેવિ સત્યવચનદેવિ ભીમે સત્યવચનપ્રતિષ્ઠિતે ગુહ્યનિવાસિનિ સ્વાહા ।

ઇમાનિ તાનિ ભગવન્ મન્ત્રપદાનિ તથાગતાધિષ્ઠિતાનિ તથાગતાનુજ્ઞાતાનિ મયા ભાષિતાનિ સત્ત્વાનામર્થાય । યં યમેવ કામં મનસિકૃત્વા જપિષ્યતે તથાગતસ્ય પુરતઃ પુષ્પધૂપગન્ધદીપૈઃ પૂજાં કૃત્વા પાયસરસબલિં ચતુર્દિશે દત્ત્વા તં તમેવ અષ્ટશતજાપેન સર્વાશાં પરિપૂરયિષ્યામિ । યઃ કશ્ચિ માં સ્વરૂપેણાભિકાંક્ષી ભવે તેન અચ્છિન્નદશે કેશાપગતે અશ્લેષૈરઙ્ગૈર્નવભાજનસ્થૈરષ્ટસ્યામ્ આર્યાષ્ટાંગપરિગૃહીતેન ચિત્રકરેણ ચિત્રાપયિતવ્યા શરકાણ્ડગૌરી સર્વાલંકારવિભૂષિતાંગી શ્વેતવસ્ત્રા મધ્યે તથાગતપ્રતિમા ધ[ર્મ દેશ]યમાના દક્ષિણેનાર્યાવલોકિતેશ્વરઃ સાંકથ્યં કુર્વન્ વામપાર્શ્વે ભીમા મહાદેવી ( દુત્ત્ 77 ) કુણ્ડિગનેતૃકપરિગૃહીતા સમાશ્વાસયન્તી । તતો ઽષ્ટમ્યાં પૂર્વસેચં કૃત્વા પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનૈઃ સધાતુકે ચૈત્યસ્થાને બલિપાયસદધ્યોદનં ચતુર્દિશે યાવત્ પૂર્ણપઞ્ચદર્શીં શૂચિના વિદ્યાધરેણ ઉદારતરાં પુષ્પધૂપગન્ધદીપૈઃ પૂજાં કૃત્વ બલિં દત્ત્વા નાનારસૈરન્યાનિ ચ યથાલાભેન શુક્લબલિં દત્ત્વા સર્વસત્ત્વાનાં મૈત્રચિત્તેન દયાચિત્તેન ભૂત્વા જાતીપુષ્પા[ણામ]ષ્ટભિઃ શતૈઃ સા પ્રતિમા આહર્તવ્યા । એકૈકં જપ્ય તત્રાહં સ્વરૂપેણોપતિષ્ઠિષ્યામિ યથેપ્સિતં વરં દાસ્યામિ રાજ્યૈશ્વર્યમ્ આકાશગમનં નિધિવાદં ધાતુવાદં વિદ્યાધરત્વમ્ અન્યાનિ ચ યથેપ્સિતાનિ કર્માણિ કરિષ્યામિ અકાલમૃત્યુપ્રતિષેધનં સર્વરોગપ્રશમનં પરચક્રપ્રમર્દનં પુત્રલમ્ભમ્ અર્થાગમનં પ્રીતિં સર્વસત્ત્વેષુ । યદિ ચાહં ભગવન્ પઞ્ચાનન્તર્યં કરિષ્યામિ ન સર્વાશાં પરિપૂરયેયં મા ચાહં ભગવન્નનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકં સ્થાપ્ય યશ્ચ વિચિકિત્સાપ્રાપ્તો બુદ્ધધર્મસંઘે । ભગવાનાહ । સાધુ સાધુ ભગિનિ સાધુ ખલુ પુનસ્ત્વં ભગિનિ યત્ત્વં સર્વસત્ત્વાનાં હિતાય સુખાય પ્રતિપન્ના અસ્યૈવ ચ ધર્મપર્યાયસ્ય ચિરસ્થિત્યર્થં ( દુત્ત્ 78 ) પ્રતિપન્ના । તેન હિ ભગિનિ નિત્યમેવ ઇમાઃ પ્રતિજ્ઞાસ્ત્વયા નિત્યમેવ સમન્વાહર્તવ્યાઃ । અથેયં મહાપૃથિવી તસ્મિન્ સમયે પ્રચચાલ દિવ્યઞ્ચ કુસુમવર્ષમભિપ્રાવર્ષત્ । સા ચ સર્વાવતી પર્ષત્ સાધુકારમદાત્ । સાધુ સાધુ સુભાષિતમિદમ્ । પ્રતિજ્ઞા સર્વસત્ત્વાનાં સર્વાશાપરિપૂરિકા ભવિષ્યતિ ।
વિઇ
અથાર્યાવલોકિતેશ્વરો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પુનર્ભગવન્તમેતદવોચત્ કિં પુનર્ભગવન્ સ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા લિખનવાચનલિખાપનસંપ્રકાશનપઠનસ્વાધ્યયનપૂજનસંપ્રકાશનયા પુણ્યમનુપ્રાપ્સ્યતિ ઇમસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય । ભગવાનાહ । તેન હિ ત્વામેવાર્યાવલોકિતેશ્વર પરિપ્રક્ષ્યામિ યથે તે ક્ષમં તથા વ્યાકુરુ । અવલોકિતેશ્વર આહ । ભગવાનેવ વ્યાકુરુતાં નાસ્તિ તથાગતસ્ય અદૃષ્ટં વા અશ્રુતં વા અવિજ્ઞાતં વા । ભગવાનાહ । યશ્ચ કુલપુત્ર અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય લિખનલિખાપનવાચનપૂજનસંપ્રકાશનપઠનસ્વાધ્યયનાત્ પુણ્યમનુપ્રાપ્સ્યતિ સ ઉપમેનાપિ ન શક્યં વર્ણયિતુમ્ । તત્ કસ્ય હેતોઃ । સર્વસત્ત્વાનાં યથાભિપ્રાયપરિપૂરકમ્ । દાનં દત્ત્વા તે સત્ત્વા અપરિમુક્તા એવ ભવન્તિ જરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌરમનસ્યોપાયાસેભ્યઃ । વર્ષતસહસ્રં પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ ક્રિડાપયિત્વા અપરિમુક્તા એવ તે સત્ત્વા ભવન્તિ નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકપ્રેતવિષયેષુ પુનરપિ દુઃખાન્યનુભવન્તિ । અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય શ્રવણં સત્ત્વેભ્યઃ કૃત્વા પૂજનં સંપ્રકાશનં[ચ]કૃત્વા અર્થં ચાસ્યાવશ્રુત્ય ( દુત્ત્ 79 ) પ્રતિપત્ત્યા પ્રતિપદ્ય પરિમુક્તા એવ ભવન્તિ જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્ય સર્વનરકતિર્યગ્યોનિયમલોકેભ્યઃ । તસ્માત્ તથાગત અયં પુણ્યસ્કન્ધ ઉપમેનાપિ પ્રમાણં ન કુર્વન્તિ । યશ્ચ કુલપુત્ર અસ્ય ચ ધર્મપર્યાયસ્યોદ્દિશ્ય સર્ષપફલમાત્રકં ચ હિરણ્યસ્ય એકપુષ્પં વા એકફલં વા એકપતાકાં વા વાદ્યં વા ગન્ધં વા વસ્ત્રં વા આસનં વા આભરણં વા પરિત્યજે લિખે લિખાપયે ધારયે વાચયે પૂજયે સત્કરે પરેભ્યશ્ચ વિઅસ્તરેણ સંપ્રકાશયે તં ચ ધર્મભાણકં વાચયે પૂજયે યશ્ચ તિષ્ઠતે તથાગતે સંમુખપૂજયા સપર્ષ પૂજયે માનયે સર્વસુખોપધાનેન વર્ષશતસહસ્રમુપતિષ્ઠે ગન્ધમાલ્યવિલેપનૈર્ધ્વજપતાકાભિર્વિહારચંક્રમોદ્યાનં કારાપયે અર્ધયોજનોચ્છ્રિતં સપ્તરત્નમયં સ્તૂપં કારયે શતં વા સહસ્રં વા તથાગત[મુદ્દિશ્ય]તાંશ્ચ દિવ્યપૂજયા પૂજયે વર્ષશતસહસ્રમ્ અયં ચ તતો બહુતરપુણ્યસંસ્કારં સ્યા । અસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય લિખનલિખાપનધારણપઠનપૂજનસંપ્રકાશનયા ન ઇમાં
તથાગતસંમુખપૂજાં ન ત્વેવ સત્ત્વેભ્યો દાનં દત્ત્વા પઞ્ચભિઃ કામગુણઃ ક્રીડાપયિત્વા । તસ્માત્તર્હિ તૈશ્ચ કુલપુત્રૈઃ કુલદુહિતૃભિર્વા રાજરાજપુત્રમહામાત્રામાત્યૈર્વા સતતસ્મિતમયં ધર્મપર્યાયઃ પૂજયિતવ્યઃ । તથાગતસંજ્ઞા એવોત્પાદયિતવ્યા । તેષાં કલ્યાણમિત્રાણાં ય ઇમં ધર્મપર્યાયં શ્રાવયતિ કથયતિ અર્થં ચાસ્યોપસંહરતિ તઃ સત્કૃત્ય અયં ધર્મપર્યાયઃ શ્રોતવ્ય ઉદગ્રહીતવ્યો ધારયિતવ્યો વાચયિતવ્યો મનસિ કર્તવ્યઃ । એવં ચિત્તમુત્પાદયિતવ્યમ્ । ( દુત્ત્ 80 ) લાભા અસ્માભિઃ સુલબ્ધાઃ । યો ઽસ્માભિઃ શ્રુતમ્ અપથગામિનાં પથમુપદર્શયતિ અનર્થે અર્થસંજ્ઞિનામ્ અનિત્યે નિત્યસંજ્ઞિનામ્ અસુખે સુખસંજ્ઞિનાં યદસ્માભિર્નરકતિર્યોગ્યોનિયમલોકપરિમોક્ષણાર્થં તથાગતકૃત્યં કૃતમ્ । અવલોકિતેશ્વર આહ । મહાકૃત્યેન તથાગતકૃત્યેન ઇમં ધર્મપર્યાયં સર્વસત્ત્વાનાં પ્રકાશિતમ્ ।
ભગવાનાહ । અયં ચ કુલપુત્ર ધર્મપર્યાયઃ પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે દક્ષિણાપથે પ્રચરિષ્યતિ તત્રાપિ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકારાજરાજપુત્રમહામાત્રામાત્યા ભાજનીભૂતાઃ પૂજકા ધારકા વાચકા ભવિષ્યન્તિ શ્રદ્ધાસ્યન્તિ પત્તીષ્યન્તિ । સ ચે ઉત્તરપૂર્વપશ્ચિમાયાં પ્રચરે તત્ પરકર્માભિયુક્તાસ્તે સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ ન શ્રોષ્યન્તિ શ્રદ્ધાસ્યન્તિ ન પત્તીષ્યન્તિ ન પૂજયિષ્યન્તિ હીનવીર્યનષ્ટસ્મૃતયો નાનાવ્યાક્ષેપકુટમ્બદાસદાસીભોગૈશ્વર્યહાસ્યલાસ્યનાટ્યનૃત્યગીતેર્ષ્યામાત્સર્યસ્મૃતયો ન શ્રોષ્યન્તિ ન પત્તીષ્યન્તિ નપૂજયિષ્યન્તિ તે અપરિમુક્તા એવ જરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્ય પ્રેતયમલોકવિષયેભ્યો ભવિષ્યન્તિ । તસ્માત્તર્હિ તૈઃ કુલપુત્રૈઃ કુલદુહિતૃભિર્વા સર્વાપાયૈરાત્માનં પરિમોક્તુકામેન સત્કૃત્ય અયં ધર્મપર્યાયઃ પૂજયિતવ્યો ધારયિતવ્યઃ સત્કર્તવ્યઃ પરેભ્યઃ સંપ્રકાશતિતવ્યો મનસા ધારયિતવ્યઃ । ડિમ્બડુમરદુઃસ્વપ્નદુર્નિમિત્તેષુ અકાલમૃત્યુગોમરપશુમરમાનુષમરેભ્યો નાનાવ્યાધિભયોપદ્રવેભ્ય ઇમં ધર્મપર્યાયં પૂજયિત્વા વાચયિતવ્યઃ ધ્વજે વા ઉચ્છ્રપિતં કૃત્વા પૂજયિત્વા નાનાગન્ધપુષ્પધૂપવાદ્યૈઃ પ્રચેષ્ટવ્યઃ । ચતુર્દિશે બલિં ઈત્ત્વાભિનમસ્કૃત્ય પુષ્પધૂપગન્ધૈઃ સર્વ ઇત્યુપદ્રવાઃ પ્રશમં યાસ્યન્તિ ।
અથ ભગવાન્ તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત ।

[સર્વસ્ય સત્ત્વસ્ય અનુગ્રહાર્થં] યા ભાષિતા પૂર્વભવેષુ નાયકૈઃ ।
[અહં તથા ત્વામપિ દેશયિષ્યે] ગૃણ્હાહિ આનન્દ ઇમં સમાધિમ્

યશ્ચૈવ ત્રૈધાતુકદાનુ દદ્યા સપ્તાન રત્નાન ચ પૂરયિત્વા ।
બુદ્ધેષુ ધર્મેષુ સદાપ્રમત્તઃ ઉપમાપિ તસ્ય ન સ ભોન્તિ દાનમ્

યશ્ચૈવ બુદ્ધેષ્વભિશ્રદ્દધિત્વા વિહારકારાપયિ ચૈત્યકાનિ ।
યશ્ચૈવ સૂત્રં[ચ] ધરેતિ કશ્ચિ અયં તતો બહુતરુ પુણ્યુ ભેષ્યતે

યશ્ચાપિ એકં ક્ષિપયેત પુષ્પં વસ્ત્રં ચ માલ્યં ચ વિલેપનં તથા ।
ઇમં સમાધિં ચ[ય] સત્કરેત નાયં તતો બહુતરુ પુણ્યુ ભોતિ

યશ્ચાપિ કાર્ષાપણુ દાનુ દદ્યા ઇમસ્ય સૂત્રસ્ય ચ પૂજનાર્થમ્ ।
જનિત્વા બોધાય ચ મૈત્રચિત્તે અયં તતો બહુતરુ પુણ્યુ પ્રાપ્નુયા

યશ્ચાપિ સત્ત્વેષુ ઇમં સમાધિં પ્રકાશયે દેશયિ બોધિસત્ત્વઃ ।
પ્રતિપાદયે બોધિમનુત્તરે તથા ઉપમાપિ પુણ્યંપિ ન તસ્ય ભોતિ

ઇમં ચ શ્રુત્વા તથ આનુશંસાઃ કૃત્વા ચ મૈત્રં તથ સર્વસત્ત્વૈઃ ।
તસ્માપિ સૂત્રમ્ ઇમુ ધારયેત લિખેત વાચેત તથા પ્રકાશયે

જરાવ્યાધિમૃત્યુ[ભિસ્તથાતિતીવ્રૈઃ શતૈશ્ચદુઃખૈઃ] પરિપીડિતાશ્ચ ।
ઉપપદ્યમાના નરકેષુ પ્રેતયો મા પશ્ચકાલે પરીતાપ્યુ ભેષ્યથ

સ મૃત્યુકાલે ભયભીતમાનસઃ અભીક્ષ્ણમુચ્છ્વાસનમુચ્છ્વસન્તઃ ।
કોસ્માભિ ત્રાણં ભવતે પરાયણં મુખે મુખં પ્રેક્ષતિ બાલબુદ્ધિઃ

[યસ્મા તથાગતમભિપૂજયિત્વા] બૌદ્ધં ચ ધર્મં તથ સાંઘિકઞ્ચ ।
હરિષ્ય નેષ્યે યમલોકિ દારુણે ન તસ્ય ત્રાણં સદ કશ્ચિ ભેષ્યતિ

ન પુત્રદારં ન ચ મિત્રબાન્ધવાન્ ન ચાપિ રાષ્ટ્રં ન ચ હાસ્યલાસ્યમ્ ।
ધનં ન ધાન્યં ન ચ વસ્ત્રભૂષણં સર્વં જહિત્વા પુન દુઃખદારુણમ્

ઇમં સમાધિં ન ચ શ્રદ્દધિત્વા તથા[ચ દુઃખં]દારુણં વેદયતે ।
ઇમ દુઃખુ શ્રુત્વા ઇમુ આનુશંસાઃ કો બાલબુદ્ધિર્ન જને પ્રસાદમ્

તસ્માચ્ચ તૈર્હિ સદ ભિક્ષુભિક્ષુણી ઉપાસકોપાસિકરાજભિઃ સદા ।
ઇમં ચ સૂત્રં સદ ધારયિત્વા સત્કારુ નિત્યં ચ કર્તવ્યધારકે