શરણગમનદેશના · ભાગ 12

શરણગમનદેશના
નમો રત્નત્રયાય
ત્ર્યપાયપઞ્ચયોનીનાં સર્વદુઃખવિઘાતકમ્ ।
શ્રેયો ઽભ્યુદયસૌખ્યાનાં દાતારં પ્રણમામિ તમ્ ॥ 1 ॥
અત્ર શરણગમનમભિધાસ્યે । સમાસતઃ ।
અધિષ્ઠાનસ્થિતી ચિન્તા કાલપ્રકૃતિમાનકમ્ ।
નયઃ શિક્ષા નિરુક્તિશ્ચ કર્મૌપમ્યવિભક્તયઃ ।
આદીનવાર્થશંસાશ્ચ પ્રોક્તાઃ પઞ્ચદશ ક્રમાત્ ॥ 2 ॥
તત્ર અધિષ્ઠાનપુદ્ગલસ્તુ દ્વિવિધઃ- મહાયાનગોત્રીયો હીનયાનગોત્રીયશ્ચ । સ્થિતિર્દ્વિવિધા- મહા-હીન-યાનભેદતઃ । તત્રૈવં હિ તાવદ્ મહાયાનશાસ્ત્રેષુ રત્નત્રયમ્- તથતારત્નત્રયમ્, અભિસમયરત્નત્રયં, સમ્મુખસ્થં ચ રત્નત્રયમ્ ।
તચ્ચૈવમ્- જ્ઞેયાવિપર્યસ્તજ્ઞાનમ્, નિર્વિકલ્પાદ્વયજ્ઞાનમ્, ધર્મધાત્વવસ્થિતત્વં ચ । તદેવ વિશુદ્ધ-ધર્મધાતુપ્રજ્ઞાપારમિતા, સમાહિતાવસ્થાયાં ગગનતલવત્ સમસ્તધર્મસાક્ષાત્કારિણ્યાં મહાભૂમૌ અવસ્થિતાઃ બોધિસત્ત્વાશ્ચ (તથતારત્નત્રયમ્) ।
અથ ચૈવં- દ્વિવિધો રુપકાયઃ , સન્તાનાવસ્થિતાશ્ચતુઃસત્ય-સપ્તત્રિંશદ્બોધિપાક્ષિકધર્મ-ભૂમિ-પારમિતાદયો ધર્માઃ, પ્રયોગમાર્ગીયાશ્ચ બોધિસત્ત્વાઃ ।
પુનશ્ચૈવમ્- ચિત્રાઙ્કિતતોત્કીર્ણનિષિક્તમૃણ્મયાદિ (બુદ્ધપ્રતિમાદિ) - નવાઙ્ગપ્રવચનમયપોથીપુસ્તકાદિ, સંભારમાર્ગીયાશ્ચ બોધિસત્વાઃ । હીનયાનશાસ્ત્રં તાવત્-
બુદ્ધસંઘકરાન્ધર્માન્ અશૈક્ષાનુભયાંશ્ચ સઃ ।
નિર્વાણં ચેતિ શરણં યો યાતિ શરણત્રયમ્ ॥ 3 ॥ ઇતિ ।
તત્ર આશયો મહાયાનિનાન્તુ અશેષસત્ત્વાર્થચિન્તનમ્ । ઇતરસ્ય ચ આત્માર્થમેવ ચિન્તનમ્ ।
તત્ર અવધિર્મહાયાનિનાન્તુ બોધિમણ્ડપર્યન્તમ્ । ઇતરસ્ય તુ યાવજ્જીવનં પ્રતિજ્ઞા ।
તત્ર સ્વભાવો હ્રી-અપત્રપાયુક્તતા અવિજ્ઞપ્ત્પાદશ્ચ ।
તત્ર માનં તુ સ્વીકરણમ્, શરણકરણં વિજ્ઞપ્ત્યુત્પાદશ્ચ ।
તત્ર નયસ્તુ શરણગમનવિધિઃ । સ ચ ગુરોરવગન્તવ્યઃ ।
તત્ર શિક્ષા સાધારણી અસાધારણી ચ ગુરુપાદેભ્યો જ્ઞેયા ।
તત્ર નિરુક્તિસ્તુ દાસભાવઃ તદિતરસ્વામિનમનન્વિષ્ય શરણગમનમ્ ।
તત્ર કારિત્રં તુ બોધિચિત્તમહાવૃક્ષોત્પાદસ્ય મૂલત્વમ્, મોક્ષમહાનગરસ્ય પ્રવેશદ્વારત્વમ્, ઉપવાસાદિસર્વસંવરાણામ્ આશ્રયત્વમ્ ।
તત્રૌપમ્યં તાવદ્ રાજ્ઞઃ મન્ત્રિણો વા પ્રજાગણસ્ય તદ્વચનાનતિક્રમણમ્, તદારાધનમિવ ચ ।
તત્ર ભેદસ્તુ સાધારણાસાધારણત્વેન વિશિષ્ટઃ ।
તત્ર આદીનવૌ દ્વૌ । શરણચ્યુતિરજ્ઞાનં વા । ચ્યવનં ચ્યુતિર્વા યથા ચન્દ્રકીર્તિપાદાનામ્-
ગૃહીત્વા સદધિષ્ઠાનં પુનર્હીનસમાશ્રયે ।
ચ્યુતિપક્ષાશ્રયત્વાત્ સો યાતિ સજ્જનહાસ્યતામ્ ॥ 4 ॥ ઇત્યુક્તિર્નિદર્શનમાત્રમ્ ।
તત્રાર્થસ્તુ યથોક્તં ભગવતા-
"બહવઃ શરણં યાન્તિ પર્વતાંશ્ચ વનાનિ ચ ।
આરામાન્વૃક્ષાંશ્ચૈત્યાંશ્ચ મનુષ્યા ભયવર્જિતાઃ ॥ 5 ॥
ન ત્વેતચ્છરણં શ્રેષ્ઠં નૈતચ્છરણમુત્તમમ્ ।
નૈતચ્છરણમાગમ્ય સર્વદુઃખાત્પ્રમુચ્યતે ॥ 6 ॥
યસ્તુ બુદ્ધં ચ ધર્મ ચ સંઘં ચ શરણં ગતઃ ।
ચત્વારિ ચાર્યસત્યાનિ પશ્યતિ પ્રજ્ઞયા યદા ॥ 7 ॥
દુઃખં દુઃખસમુત્પાદં દુઃખસ્ય સમતિક્રમમ્ ।
આર્ય ચાષ્ટાઙ્ગિકં માર્ગ ક્ષેમં નિર્વાણગામિનમ્ ॥ 8 ॥
એતદ્ધિ શરણં શ્રેષ્ઠં એતચ્છરણમુત્તમમ્ ।
એતચ્છરણમાગમ્ય સર્વદુઃખાત્ પ્રમુચ્યતે ॥ 9 ॥ ઇતિ ।
શરણગમમાર્થઃ તાદૃશઃ ।
તત્રાનુશંસાસ્તિમ્નઃ । હેતુકાલાનુશંસા માર્ગકાલાનુશંસા ફલકાલાનુશંસા ચ । હેતુકાલા એહિકી આમુષ્મિકી ચ । એહિકાનુશંસા અષ્ટમહાભયમોક્ષઃ, અનન્તરાયઃ, શાસનપ્રિયદેવસાહાય્યમ્, મરણકાલે ચ ચિત્તહર્ષાદિ । આમુષ્મિકી તુ સંસારદુર્ગતિ-દુઃખેભ્ય ઉદ્ધરણમ્, નિર્વાણાભ્યુદયસુખપ્રદત્ત્વઞ્ચ । માર્ગાનુશંસા તુ ચતુ-(રાર્ય-)સત્યાર્યાષ્ટાઙ્ગિકમાર્ગ-સપ્તબોધ્યઙ્ગાદિયોજનમ્ । ફલાનુસંસા દ્વિવિધનિર્વાણસ્ય ત્રિકાયસ્ય ચ પ્રાપ્તિઃ ।

ઇદં હિ સંક્ષિપ્તમ્, વિસ્તરં તુ ગુરુશાસ્ત્રભ્યો જ્ઞેયમ્ ।
શરણગમનદેશના-નામ ગુરુબોધિસત્ત્વ-દીપઙ્કર-શ્રીજ્ઞાનવિરચિતા સમાપ્તા ॥