રુદ્રાક્ષજાબાલોપનિષત્ · અધ્યાય 1

રુદ્રાક્ષજાબાલોપનિષત્
રુદ્રાક્ષોપનિષદ્વેદ્યં મહારુદ્રતયોજ્જ્વલમ્ ।
પ્રતિયોગિવિનિર્મુક્તશિવમાત્રપદં ભજે ॥
ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ
શ્રોત્રમથો બલમિન્દ્રિયાણિ ચ ॥ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં
માહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમ
સ્ત્વનિરાકરણં મેસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ
સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ૐ ॥ અથ હૈનં કાલાગ્નિરુદ્રં ભુસુણ્ડઃ પપ્રચ્છ કથં
રુદ્રાક્ષોત્પત્તિઃ । તદ્ધારણાત્કિં ફલમિતિ । તં હોવાચ
ભગવાન્કાલાગ્નિરુદ્રઃ । ત્રિપુરવધાર્થમહં નિમીલિતાક્ષોઽભવમ્ ।
તેભ્યો જલબિન્દવો ભૂમૌ પતિતાસ્તે રુદ્રાક્ષા જાતાઃ ।
સર્વાનુગ્રહાર્થાય તેષાં નામોચ્ચારણમાત્રેણ
દશગોપ્રદાનફલં દર્શનસ્પર્શનાભ્યાં દ્વિગુણં
ફલમત ઊર્ધ્વં વક્તું ન શક્નોમિ । તત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ।
કસ્મિંસ્થિતં તુ કિં નામ કથં વા ધાર્યતે નરૈઃ ।
કતિભેદમુખાન્યત્ર કૈર્મન્ત્રૈર્ધાર્યતે કથમ્

દિવ્યવર્ષસહસ્રાણિ ચક્ષુરુન્મીલિતં મયા ।
ભૂમાવક્ષિપુટાભ્યાં તુ પતિતા જલબિન્દવઃ

તત્રાશ્રુબિન્દવો જાતા મહારુદ્રાક્ષવૃક્ષકાઃ ।
સ્થાવરત્વમનુપ્રાપ્ય ભક્તાનુગ્રહકારણાત્

ભક્તાનાં ધારણાત્પાપં દિવારાત્રિકૃતં હરેત્ ।
લક્ષં તુ દર્શનાત્પુણ્યં કોટિસ્તદ્ધારણાદ્ભવેત્

તસ્ય કોટિશતં પુણ્યં લભતે ધારણાન્નરઃ ।
લક્ષકોટિસહસ્રાણિ લક્ષકોટિશતાનિ ચ

તજ્જપાલ્લભતે પુણ્યં નરો રુદ્રાક્ષધારણાત્ ।
ધાત્રીફલપ્રમાણં યચ્છ્રેષ્ઠમેતદુદાહૃતમ્

બદરીફલમાત્રં તુ મધ્યમં પ્રોચ્યતે બુધૈઃ ।
અધમં ચણમાત્રં સ્યાત્પ્રક્રિયૈષા મયોચ્યતે

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચેતિ શિવાજ્ઞયા ।
વૃથા જાતાઃ પૃથિવ્યાં તુ તજ્જાતીયાઃ શુભાક્ષકાઃ

શ્વેતાસ્તુ બ્રાહ્મણા જ્ઞેયાઃ ક્ષત્રિયા રક્તવર્ણકાઃ ।
પીતાસ્તુ વૈશ્યા વિજ્ઞેયાઃ કૃષ્ણાઃ શૂદ્રા ઉદાહૃતાઃ

બ્રાહ્મણો બિભૃયાચ્છ્વેતાત્રક્તાત્રાજા તુ ધારયેત્ ।
પીતાન્વૈશ્યસ્તુ બિભૃયાત્કૃષ્ણાઞ્છૂદ્રસ્તુ ધારયેત્

સમાઃ સ્નિગ્ધા દૃઢાઃ સ્થૂલાઃ કણ્ટકૈઃ સંયુતાઃ શુભાઃ ।
કૃમિદષ્ટં ભિન્નભિન્નં કણ્ટકૈર્હીનમેવ ચ

વ્રણયુક્તમયુક્તં ચ ષડ્રુદ્રાક્ષાણિ વર્જયેત્ ।
સ્વયમેવ કૃતં દ્વારં રુદ્રાક્ષં સ્યાદિહોત્તમમ્

યત્તુ પૌરુષયત્નેન કૃતં તન્મધ્યમં ભવેત્ ।
સમાન્સ્નિગ્ધાન્દૃઢાન્સ્થૂલાન્ક્ષૌમસૂત્રેણ ધારયેત્

સર્વગાત્રેણ સૌમ્યેન સામાન્યાનિ વિચક્ષણઃ ।
નિકષે હેમરેખાભા યસ્ય રેખા પ્રદૃશ્યતે

તદક્ષમમુત્તમં વિદ્યાત્તદ્ધાર્યં શિવપૂજકૈઃ ।
શિખાયામેકરુદ્રાક્ષં ત્રિશતં શિરસા વહેત્

ષટ્ત્રિંશતં ગલે દધ્યાત્બાહોઃ ષોડશષોડશ ।
મણિબન્ધે દ્વાદશૈવ સ્કન્ધે પઞ્ચશતં વહેત્

અષ્ટોત્તરશતૈર્માલામુપવીતં પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિસરં ત્રિસરં વાપિ સરાણાં પઞ્ચકં તથા

સરાણાં સપ્તકં વાપિ બિભૃયાત્કણ્ઠદેશતઃ ।
મુકુટે કુણ્ડલે ચૈવ કર્ણિકાહારકેઽપિ વા

કેયૂરકટકે સૂત્રં કુક્ષિબન્ધે વિશેષતઃ ।
સુપ્તે પીતે સદાકાલં રુદ્રાક્ષં ધારયેન્નરઃ

ત્રિશતં ત્વધમં પઞ્ચશતં મધ્યમમુચ્યતે ।
સહસ્રમુત્તમં પ્રોક્તમેવં ભેદેન ધારયેત્

શિરસીશાનમન્ત્રેણ કણ્ઠે તત્પુરુષેણ તુ ।
અઘોરેણ ગલે ધાર્યં તેનૈવ હૃદયેઽપિ ચ

અઘોરબીજમન્ત્રેણ કરયોર્ધારયેત્સુધીઃ ।
પઞ્ચાશદક્ષગ્રથિતાન્વ્યોમવ્યાપ્યપિ ચોદરે

પઞ્ચ બ્રહ્મભિરઙ્ગૈશચ ત્રિમાલા પઞ્ચ સપ્ત ચ ।
ગ્રથિત્વા મૂલમન્ત્રેણ સર્વાણ્યક્ષાણિ ધારયેત્

અથ હૈનં ભગવન્તં કાલાગ્નિરુદ્રં ભુસુન્ડઃ પપ્રચ્છ
રુદ્રાક્ષાણાં ભેદેન યદક્ષં યત્સ્વરૂપં યત્ફલમિતિ ।
તત્સ્વરૂપં મુખયુક્તમરિષ્ટનિરસનં કામાભીષ્ટફલં
બ્રૂહીતિ હોવાચ । તત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ॥
એકવક્ત્રં તુ રુદ્રાક્ષં પરતત્ત્વસ્વરૂપકમ્ ।
તદ્ધારણાત્પરે તત્ત્વે લીયતે વિજિતેન્દ્રિયઃ

દ્વિવક્ત્રં તુ મુનિશ્રેષ્ઠ ચાર્ધનારીશ્વરાત્મકમ્ ।
ધારણાદર્ધનારીશઃ પ્રીયતે તસ્ય નિત્યશઃ

ત્રિમુખં ચૈવ રુદ્રાક્ષમગ્નિત્રયસ્વરૂપકમ્ ।
તદ્ધારણાચ્ચ હુતભુક્તસ્ય તુષ્યતિ નિત્યદા

ચતુર્મુખં તુ રુદ્રાક્ષં ચતુર્વક્ત્રસ્વરૂપકમ્ ।
તદ્ધારણાચ્ચતુર્વક્ત્રઃ પ્રીયતે તસ્ય નિત્યદા

પઞ્ચવક્ત્રં તુ રુદ્રાક્ષં પઞ્ચબ્રહ્મસ્વરૂપકમ્ ।
પઞ્ચવક્ત્રઃ સ્વયં બ્રહ્મ પુંહત્યાં ચ વ્યપોહતિ

ષડ્વક્ત્રમપિ રુદ્રાક્ષં કાર્તિકેયાધિદૈવતમ્ ।
તદ્ધારણાન્મહાશ્રીઃ સ્યાન્મહદારોગ્યમુત્તમમ્

મતિવિજ્ઞાનસંપત્તિશુદ્ધયે ધારયેત્સુધીઃ ।
વિનાયકાધિદૈવં ચ પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ

સપ્તવક્ત્રં તુ રુદ્રાક્ષં સપ્તમાધિદૈવતમ્ ।
તદ્ધારણાન્મહાશ્રીઃ સ્યાન્મહદારોગ્યમુત્તમમ્

મહતી જ્ઞાનસંપત્તિઃ શુચિર્ધારણતઃ સદા ।
અષ્ટવક્ત્રં તુ રુદ્રાક્ષમષ્ટમાત્રાધિદૈવતમ્

વસ્વષ્ટકપ્રિયં ચૈવ ગઙ્ગાપ્રીતિકરં તથા ।
તદ્ધારણાદિમે પ્રીતા ભવેયુઃ સત્યવાદિનઃ

નવવક્ત્રં તુ રુદ્રાક્ષં નવશક્ત્યધિદૈવતમ્ ।
તસ્ય ધારણમાત્રેણ પ્રીયન્તે નવશક્તયઃ

દશવક્ત્રં તુ રુદ્રાક્ષં યમદૈવત્યમીરિતમ્ ।
દર્શનાચ્છાન્તિજનકં ધારણાન્નાત્ર સંશયઃ

એકાદશમુખં ત્વક્ષં રુદ્રૈકાદશદૈવતમ્ ।
તદિદં દૈવતં પ્રાહુઃ સદા સૌભાગ્યવર્ધનમ્

રુદ્રાક્ષં દ્વાદશમુખં મહાવિષ્ણુસ્વરૂપકમ્ ।
દ્વાદશાદિત્યરૂપં ચ બિભર્ત્યેવ હિ તત્પરમ્

ત્રયોદશમુખં ત્વક્ષં કામદં સિદ્ધિદં શુભમ્ ।
તસ્ય ધારણમાત્રેણ કામદેવઃ પ્રસીદતિ

ચતુર્દશમુખં ચાક્ષં રુદ્રનેત્રસમુદ્ભવમ્ ।
સર્વવ્યાધિહરં ચૈવ સર્વદારોગ્યમાપ્નુયાત્

મદ્યં માંસં ચ લશુનં પલાણ્ડું શિગ્રુમેવ ચ ।
શ્લેષ્માતકં વિડ્વરાહમભક્ષ્યં વર્જયેન્નરઃ

ગ્રહણે વિષુવે ચૈવમયને સંક્રમેઽપિ ચ ।
દર્શેષુ પૂર્ણમાસે ચ પૂર્ણેષુ દિવસેષુ ચ ।
રુદ્રાક્ષધારણાત્સદ્યઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

રુદ્રાક્ષમૂલં તદ્બ્રહ્મા તન્નાલં વિષ્ણુરેવ ચ ।
તન્મુખં રુદ્ર ઇત્યાહુસ્તદ્બિન્દુઃ સર્વદેવતાઃ

ઇતિ ॥
અથ કાલાગ્નિરુદ્રં ભગવન્તં સનત્કુમારઃ પપ્રચ્છાધીહિ
ભગવન્રુદ્રાક્ષધારણવિધિમ્ । તસ્મિન્સમયે નિદાઘ
જડભરતદત્તાત્રેયકાત્યાયનભરદ્વાજકપિલવસિષ્ઠ
પિપ્પલાદાદયશ્ચ કાલાગ્નિરુદ્રં પરિસમેત્યોચુઃ । અથ
કાલાગ્નિરુદ્રઃ કિમર્થં ભવતામાગમનમિતિ હોવાચ ।
રુદ્રાક્ષધારણવિધિં વૈ સર્વે શ્રોતુમિચ્છામહ ઇતિ । અથ
કાલાગ્નિરુદ્રઃ પ્રોવાચ । રુદ્રસ્ય નયનાદુત્પન્ના રુદ્રાક્ષા
ઇતિ લોકે ખ્યાયન્તે । અથ સદાશિવઃ સંહારકાલે સંહારં
કૃત્વા સંહારાક્ષં મુકુલીકરોતિ । તન્નયનાજ્જાતા રુદ્રાક્ષા
ઇતિ હોવાચ । તસ્માદ્રુદ્રાક્ષત્વમિતિ કાલાગ્નિરુદ્રઃ પ્રોવાચ ।
તદ્રુદ્રાક્ષે વાગ્વિષયે કૃતે દશગોપ્રદાનેન યત્ફલમવાપ્નોતિ
તત્ફલમશ્નુતે । સ એષ ભસ્મજ્યોતી રુદ્રાક્ષ ઇતિ । તદ્રુદ્રાક્ષં
કરેણ સ્પૃષ્ટ્વા ધારણમાત્રેણ દ્વિસહસ્રગોપ્રદાનફલં
ભવતિ । તદ્રુદ્રાક્ષે કર્ણયોર્ધાર્યમાણે એકાદશસહસ્રગોપ્રદાનફલં
ભવતિ । એકાદશરુદ્રત્વં ચ ગચ્છતિ । તદ્રુદ્રાક્ષે શિરસિ
ધાર્યમાણે કોટિગોપ્રદાનફલં ભવતિ । એતેષાં સ્થાનાનાં
કર્ણયોઃ ફલં વક્તું ન શક્યમિતિ હોવાચ । ય ઇમાં રુદ્રાક્ષજાબાલોપનિષદં
નિત્યમધીતે બાલો વા યુવા વા વેદ સ મહાન્ભવતિ । સ ગુરુઃ સર્વેષાં
મન્ત્રાણામુપદેષ્ટા ભવતિ એતૈરેવ હોમં કુર્યાત્ । એતૈરેવાર્ચનમ્ ।
તથા રક્ષોઘ્નં મૃત્યુતારકં ગુરુણા લબ્ધં કણ્ઠે બાહૌ
શિખાયાં વા બધ્નીત । સપ્તદ્વીપવતી ભૂમિર્દક્ષિણાર્થં નાવકલ્પતે ।
તસ્માચ્છ્રદ્ધયા યાં કાઞ્ચિદ્ગાં દદ્યાત્સા દક્ષિણા ભવતિ ।
ય ઇમામુપનિષદં બ્રાહ્મણઃ સાયમધીયાનો દિવસકૃતં પાપં
નાશયતિ । મધ્યાહ્નેઽધીયાનઃ ષડ્જન્મકૃતં પાપં નાશયતિ ।
સાયં પ્રાતઃ પ્રયુઞ્જાનોઽનેકજન્મકૃતં પાપં નાશયતિ ।
ષટ્સહસ્રલક્ષગાયત્રીજપફલમવાપ્નોતિ । બ્રહ્મહત્યાસુરાપાન
સ્વર્ણસ્તેયગુરુદારગમનતત્સંયોગપાતકેભ્યઃ પૂતો ભવતિ ।
સર્વતીર્થફલમશ્નુતે । પતિતસંભાષણાત્પૂતો ભવતિ ।
પઙ્ક્તિશતસહસ્રપાવનો ભવતિ । શિવસાયુજ્યમવાપ્નોતિ । ન ચ
પુનરાવર્તતે ન ચ પુનરાવર્તત ઇત્યોંસત્યમિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો
બલમિન્દ્રિયાણિ ચ ॥ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં માહં
બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમ
સ્ત્વનિરાકરણં મેસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે
મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ રુદ્રાક્ષજાબાલોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય