રાષ્ટ્રપાલપરિપૃચ્છા · અધ્યાય 1

રાષ્ટ્રપાલપરિપૃચ્છા
નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાર્યશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધેભ્યઃ ॥
નિદાનપરિવર્તઃ પ્રથમઃ ।
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે મહતાભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમર્ધત્રયોદશભિર્ભિક્ષુશતૈઃ પઞ્ચભિશ્ચ બોધિસત્ત્વસહસ્રૈઃ, સર્વૈરસઙ્ગપ્રતિભાનૈઃ ક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધૈર્નિહતમારપ્રત્યર્થિકૈઃ સર્વબુદ્ધધર્માત્યાસન્નીભૂતૈરેકહાતિપ્રતિબદ્ધૈર્ધરણીપ્રતિલબ્ધૈઃ સમાધિપ્રતિલબ્ધૈરનન્તપ્રતિભાનપ્રતિલબ્ધૈરસઙ્ગવૈશારદ્યપ્રતિરૃદ્ધિવશિતાપરમપારમિપ્રાપ્તૈર્યાવત્સર્વગુણવર્ણપર્યાદત્તૈઃ । તદ્યથા - સમન્તભદ્રેણ ચ નામ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન, સમન્તનેત્રેણ ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન, સમન્તાવલોકિતેન ચ સમન્તરશ્મિના ચ સમન્તપ્રભેણ ચ ઉત્તરમતિના ચ વર્ધમાનમતિના ચ અનન્તમતિના ચ વિપુલમતિના ચ અક્ષયમતિના ચ ધરણીધરેણ ચ જગતીંધરેણ ચ જયમતિના ચ વિશેષમતિના ચ ધારણીશ્વરરાજેન ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન । મઞ્જુશ્રીપ્રમુખૈશ્ચ ષષ્ટિભિરનુપમચિત્તૈઃ ભદ્રપાલપૂર્વંગમૈશ્ચ ષોડશભિઃસત્પુરુષૈઃ બ્રમ્હણા ચ સહાંપતિના શક્રેણ ચ દેવાનામિન્દ્રેણ ચતુર્ભિશ્ચ લોકપાલૈઃ સુસીમેન ચ દેવપુત્રેણ સુસ્થિતમતિના ચ દેવપુત્રેણ સર્વૈશ્ચ દેવેન્દ્રૈર્નાગેન્દૈઃ કિન્નરેન્દ્રૈર્ગન્ધર્વેન્દ્રૈર્યક્ષેન્દ્રૈરસુરેન્દ્રૈર્ગરુડેન્દ્રૈઃ સર્વૈરનેકજાતિશતસહસ્રપરિવારૈસ્તત્રૈવ પર્ષદિ સંનિપતિતૈઃ સંનિષણ્ણૈઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ શ્રીગર્ભસિંહાસને સંનિષણ્ણો મેરુરિવાભ્યુદ્ગતઃ સર્વપર્ષન્મણ્ડલાત્, સૂર્ય ઇવ સર્વલોકમવભાસયન્, ચન્દ્ર ઇવ સર્વજગદવભાસયન્, બ્રમ્હેવ પ્રશાન્તવિહારી, શક્ર ઇવ દુરાસદકાયઃ, ચક્રવર્તીવ સપ્તબોધ્યઙ્ગરત્નસમન્વાગતઃ, સિંહ ઇવાનાત્મશૂન્યસર્વધર્મવાદી, અગ્નિસ્કન્ધ ઇવ સર્વજગદવભાસકરઃ, સર્વદેવપ્રભાસમણિરત્નસમુચ્ચયમણિરાજવદ્દેદીપ્યમાનઃ, સર્વં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતુમાભયા સ્ફુરિત્વા બ્રમ્હસ્વરરુતરવિતેન સર્વસત્ત્વવિજ્ઞાપનાનુગતેન ઘોષેણાશુવિનિશ્ચિતાર્થઃ સર્વધર્મપરમપારમિપ્રાપ્તઃ પર્ષદ્ગતો ધર્મં દેશયતિ સ્મ આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાને કલ્યાણમ્, સ્વર્થંસુવ્યઞ્જનં કેવલં પરિપૂર્ણં પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રમ્હચર્યં સંપ્રકાશયતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ પ્રામોદ્યરાજો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યામેવ પર્ષદિ સંનિપતિતો ઽભૂત્ સંનિષણ્ણઃ ।
સ ભગવન્તં સિંહાસનસ્થં સૂર્યસહસ્રાતિરેકયા પ્રભયા સર્વપર્ષન્મણ્ડલં જિહ્મીકુર્વન્તમતીવ વિરોચમાનં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટતુષ્ટઃ પ્રસાદાવર્જિરહૃદય ઉત્થાયાસનાત્કૃતકરપુટો ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરભ્યષ્ટાવીત્ -
અભિભૂય જિનો જગદેતાન્ દેવગણાસુરકિન્નરનાગાન્ ।
શ્રાવકબુદ્ધસુતાન્ મેરુતેજા ભાસતિ હેમગિરિઃ સ યથૈવ

મેરુરિવામરસંઘનિવાસઃ સાગરમધ્યગતો ઽપિ વિરાજન્ ।
કૃપસાગરમધ્યગતો ઽસૌ મુઞ્ચતિ રશ્મિસહસ્રશતાનિ

બ્રમ્હવિહારગતઃ સ ચ બ્રમ્હ બ્રમ્હપુરસ્થ ઇવાભિરરાજ ।
ધ્યાનવિમોક્ષસમાધિવિહારી ભાસતિ સર્વજગે વરસત્ત્વઃ

શક્ર ઇવ ત્રિદશેષુ વિરાજન્ દેવતમધ્યગતઃ પૃથુતેજાઃ ।
ભાસતિ સર્વજગે મુનિરાજા લક્ષણચિત્રિત જ્ઞાનગુણાઢ્યઃ

દ્વીપચતુર્નૃપતિર્હ્યવભાસી શોભતિ લોકમિમં ત્વનુભાસન્ ।
આર્યપથે ચ નેયોજયમાનઃ શોભતિ એષ કૃપાશયબુદ્ધિઃ

અગ્નિમણિપ્રભધ્યામકરો ઽસૌ ભાસતિ ખે પ્રતિયન્નિવ સૂર્યઃ ।
સૂર્યસહસ્રવિશિષ્ટપ્રભાસો ભાસતિ બુદ્ધરવિર્જગતીહ

ચન્દ્ર ઇવામલ ભાતિ નિશીથે ભાસતિ સર્વજગેષુ વિશુદ્ધઃ ।
પૂર્ણશશાઙ્કનિભં જિનવક્ત્રં સર્વપ્રભામભિભૂય વિભાતિ

પર્વતમૂર્ધનિ અગ્નિર્યથૈવ રાત્રિપ્રશાન્ત પ્રભાસતિ સત્ત્વાન્ ।
મોહતમો નિખિતં વિનિહત્ય ભાસતિ જ્ઞાનપ્રભાસુ મહર્ષિઃ

પર્વતકન્દરધીરનિનાદી ત્રાસયતીહ મૃગાન્ ભુવિ સિંહઃ ।
શૂન્યનિરાત્મનિનાદિ નરેન્દ્રઃ ભાસયતે હિ તથાપરતીર્થ્યાન્

સન્મણિરાજ ઇવોજ્જ્વલતેજા ભાસતિ સર્વમણીનભિભૂય ।
કાઞ્ચનવર્ણનિભો જિનકાયો ભાસતિ સર્વજગત્યભિભૂય

ન ચ તે ઽસ્તિ સમઃ ક્વચિ લોકે ઉત્તરિ નાપિ ચ વિદ્યતિ સત્ત્વઃ ।
પુણ્યતુ જ્ઞાનતુ વીર્યૌપાયૈઃ સર્વગુણૈશ્ચ સમો ન તવાસ્તિ

ભાસયતે હિ જગન્નરવીરો દૃષ્ટુ મયા ગુણસાગર નાથઃ ।
ગૌરવજાતવિવર્ધિતપ્રીતિઃ પાદતલે પતિતો ઽસ્મિ જિનાય

સ્તુત્ય મયા રૂપસાગરબુદ્ધિં સર્વગુણાકર લોકપ્રદીપમ્ ।
પુણ્યમુપાર્જિતમત્ર તેન સર્વજગત્સ્પૃશતાં વરબોધિમ્

અથ ખલુ પ્રામોદ્યરાજો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરભિષ્ટુત્ય કૃતાઞ્જલિપુટો ઽનિમિષાભ્યાં નયનાભ્યાં તથાગતકાયમવલોકયન્ ધર્મધાતુમેવ વિચારયમાણો ગમ્ભીરં દુરવગાહં દુર્દૃશં દુરનુબોધમતર્ક્યં તર્કાપગતં શાન્તં સૂક્ષ્મં ચાનુપ્રવિશન્, અચિન્ત્યં બુદ્ધગોચરમનુવિચારયમાણઃ, સર્વધર્મપ્રસૃતં તથાગતજ્ઞાનમનુચિન્તયમાનઃ, અસમસમં બુદ્ધવિષયં સંપશ્યમાનઃ, અચિન્ત્યં તથાગતોપાયવિષયગોચરમવતરન્, દહ્ર્મધાતુનયસ્વભાવાવતારતાં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતામવકલ્પયમાનઃ, અનાલયગગનગોચરા હિ બુદ્ધા ભગવન્ત ઇતિ સંપશ્યન્, ભૂતકોટ્યકોટિસ્વભાવાવતારં સર્વધર્માણામિત્યધિમુચ્યમાનઃ, અનાવરણં ચ બુદ્ધવિમોક્ષમભિલષમાણઃ, ( વૈદ્ય, ર્પ્ 122 ) ધ્રુવં શિવં શાશ્વતં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં કાયમિત્યવતરમાણઃ, સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપ્રસરાનુગતાં સર્વસત્ત્વાભિમુખતા ચ તથાગતકાયસ્યાવતરન્, અપરાન્તકલ્પકોટિભિરપિ નાસ્તિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં ગુણપર્યન્તં ઇત્યનુસ્મરન્, પ્રામોદ્યરાજો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તૂષ્ણીવ્યવસ્થિતો ઽભૂત્ ધર્મધાતુમેવ વિચારયમાણઃ ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન આયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલઃ શ્રાવસ્ત્યાં ત્રૈમાસ્યં વર્ષમુપગતઃ । ત્રૈમાસ્યાત્યયેન કૃતચીવરો નિષ્ઠિતચીવરઃ સ પાત્રચીવરમાદાય ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં નવકૈરાદિકર્મિકૈરચિરપ્રવ્રજિતૈરનુપૂર્વેણ જનપદચારિકાં ચરન્ યેન રાજગૃહં મહાનગરં યેન ચ ગૃધ્રકૂટઃ પર્વતરાજસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ ॥
અથ ખલ્વાયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલો યેન ભગવાંસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણિકૃત્યૈકાન્તે ઽતિષ્ઠત્ । એકાન્તસ્થિતશ્ચાયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલઃ કૃતાઞ્જલિપુટો ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરભ્યષ્ટવીત્ -
વન્દમો નરવરં પ્રભંકરં વન્દમો ગગનતુલ્યમાનસમ્

કીર્તયન્તિ તવ વર્ણ નાયકાઃ ક્ષેત્રકોટિપ્રસરાત્સમન્તતઃ ।
શ્રુત્વ બુદ્ધસુત એન્તિ હર્ષિતાઃ પૂજનાય ગુણસાગરં મુનિમ્

પૂજ કૃત્વ સુગતાનુરૂપતો ધર્મ શ્રુત્વ વિરજં મહામુનેઃ ।
યાન્તિ ક્ષેત્ર સ્વક હૃષ્ટમાનસા વર્ણમાલ તવ તાં પ્રભાષતઃ

કલ્પકોટિનયુતાનચિન્તિયાન્ સત્ત્વકારણમચારચારિકામ્ ।
નો ચ અસ્તિ તવ ખિન્ન માનસં એષમાણ વરબોધિમુત્તમામ્

દાનશીલચરિતો ઽસિ નાયકા ક્ષાન્તિવીર્ય અપિ ધ્યાનશિક્ષિતઃ ।
પ્રજ્ઞુપાય સદ પારમિં ગતા તેન વન્દસિ મહાવિનાયકમ્

ઋદ્ધિપાદવરભિજ્ઞકોવિદમ્ ઇન્દ્રિયૈર્બલવિમોક્ષશિક્ષિતમ્ ।
સર્વસત્ત્વચરિતે ગતિં ગતં વન્દમો અસમજ્ઞાનપારગમ્

ચિત્તધાર જગતઃ પ્રજાનસે યા ચરિર્યથ ચ કર્મસંભવઃ ।
યેન વા નયમુખેન મુચ્યતે તં ચ વેત્સિ ભગવન્નરોત્તમા

રાગદ્વેષ જહિ મોહસંભવં યેન સત્ત્વ ત્રિરપાયગામિનઃ ।
યેન યાન્તિ સુગતિં ચ કર્મણા જાનસે સુકૃતદુષ્કૃતં જગે

યે જગદ્ધિતકરા અતીતકાઃ સાંપ્રતં ચ નરદેવપૂજિતાઃ ।
યે અનાગત ગુણાગ્રપારગાસ્તાં ચ સર્વસુગતાન્ પ્રજાનસે

ક્ષેત્રશુદ્ધિરપિ ચાપિ સંભવો બોધિસત્ત્વગણાઃ શ્રાવકાસ્તથા ।
યાવદાયુરથ વા મહર્ષિણાં સર્વથા હ્યખિલતો વિજાનસિ

નિર્વૃતૌ ચ સ્થિતિ ધર્મ યાદૃશી યાદૃશી ચ જિનધાતુપૂજના ।
ધર્મકોશધર તત્ર યાદૃશા તાન્ પ્રજાનસિ નરોત્તમાખિલાન્

જ્ઞાન દશબલસ્ય વિદિતં હ્યનાવૃતં વર્તતે સતતમધ્વસુ ત્રિષુ ।
સર્વધર્મનયયુક્તમાનસા જ્ઞાનસાગર જિના નમો ઽસ્તુ તે

નાસ્તિ તે સમસમઃ કુતોત્તરો લક્ષણૈશ્ચ પ્રતિમણ્ડિતાશ્રયઃ ।
તારકાભિરિવ ખં વિચિત્રિતં વન્દમો મુનિવરં નરોત્તમમ્

રૂપમપ્યસમકં મનોરમં જિમ્હ કુર્વતિ જગત્સદેવકમ્ ।
બ્રમ્હ શક્ર અકનિષ્ઠદેવતા અગ્રતસ્તવ ન તે વિરાજિતે

કાઞ્ચનાચલ ઇવાસિ નિર્મલઃ સ્નિગ્ધ કેશ મૃદુ દક્ષિણોત્થિતા ।
મેરુરાજ ઇવ ઉષ્ણિષોદ્ગતો ભાસતે વિપુલપુણ્યસંભવઃ

રશ્મિકોટિનિયુતાન્ પ્રમુઞ્ચતો રાજતોર્ણ તવ ચ ભ્રુવોસ્તટે ।
નેત્ર ઉત્પલનિભં મનોરમં યેન વીક્ષ્યસિ જગત્કૃપાશયઃ

પૂર્ણચન્દ્ર ઇવ નિર્મલે નભે ભાસતે તવ મુખં વિનાયક ।
તૃપ્યતે ન હિ નિરીક્ષકો જનો વન્દમો સુવદનં નરોત્તમમ્

હંસબર્હિમૃગરાજવિક્રમા મત્તવારણવિલમ્બગામિનઃ ।
કમ્પયન્ વ્રજસિ મેદિનીતલં વન્દમો દશબલં દૃઢવ્રતમ્

દીર્ઘવૃત્તરુચિરા કરાઙ્ગુલી શુદ્ધતામ્ર નખજાલચિત્રિતમ્ ।
ઉત્થિતઃ સ્પૃશતિ જાનુમણ્ડલે વન્દમો કનકવર્ણસંનિભમ્

ચિત્રયન્ વ્રજસિ મિદિનીતલં ચક્રજાલચિતપાદવિક્રમૈઃ ।
પાદરશ્મિપરિપાચિતાશ્ચ્યુતા દેવલોકમુપયાન્તિ માનવાઃ

ધર્મરાજ ધનસપ્તદાયકા ધર્મદાનપતિ દાન્તમાનસા ।
શાસમાનુ જગ ધર્મચર્યયા ધર્મસ્વામિ પ્રણમામિ નાયકમ્

મૈત્ર વર્મ સ્મૃતિ ખડ્ગમુત્તમં શીલ ચાપમિષુ પ્રજ્ઞુપાયતઃ ।
યેન ક્લેશરિપવો વિઘાતિતાં જાતિમૃત્યુભવતૃષ્ણવર્ધકાઃ

તીર્ણ તારયસિ સત્ત્વકોટિયો મુક્ત મોચયસિ બન્ધનાજ્જગત્ ।
માર્ગ દર્શયસિ ક્ષેમ નિર્જ્વરં યેન યાન્તિ સુગતાઃ શિવં પદમ્

યત્ર જાતિમરણા ન વિદ્યતે વિપ્રયોગ ન ચ દુઃખસંભવઃ ।
તં શિવં પદવરં હ્યસંસ્કૃતં દેશિતાસિ કરુણામુપેત્ય હિ

સ્તુત્ય લોકપ્રવરં મહામુનિં સર્વધર્મવશિપારગં જિનમ્ ।
પુણ્યમત્ર યદુપાર્જિતં મયા તેન બોધિમભિબુધ્યતાં જગત્

અથ ખલ્વાયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલો ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરભિષ્ટુત્ય કૃતાઞ્જલિપુટ ઉત્થાયાસનાદેકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં ( વૈદ્ય, ર્પ્ 124 ) પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવેચત્ - પૃચ્છેયમહં ભગવન્તં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં કંચિદેવ પ્રદેશમ્, સચેન્મે ભગવાનવકાશં કુર્યાત્પૃષ્ટઃ પ્રશ્નવ્યાકરણાય । એવમુક્તે ભગવાનાયુષ્માન્તં રાષ્ટ્રપાલમેતદવોચત્ - પૃચ્છ ત્વં રાષ્ટ્રપાલ યદ્યદેવાકાઙ્ક્ષસિ । અહં તે તસ્યૈવ પ્રશ્નસ્ય પૃષ્ટસ્ય વ્યાકરણેન ચિત્તમારાધયિષ્યામિ ॥
એવમુક્તે આયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલો ભગવન્તમેતદવોચત્ - કતમૈર્ભગવન્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સત્ત્વધર્મગુણવિશેષતામનુપ્રાપ્નોતિ, અપરાધીનજ્ઞાનતાં ચ પ્રતિલભતે, આશુપ્રજ્ઞતાં ચાનુપ્રાપ્નોતિ, વિનિશ્ચયપ્રતિભાનતાં ચ પ્રતિલભતે, આલોકતાં ચ પ્રતિલભતે, સર્વજ્ઞતાપ્રવેશં સત્ત્વપરિપાકં વિમતિપ્રહાણં કાઙ્ક્ષપ્રહાણં સર્વજ્ઞતાવિનિશ્ચયં પ્રતિલભતે, સત્ત્વાવતારકૌશલ્યં યથા વાદિતથાકારિતાં ચ ભૂતસંધાયવચનં સત્ત્વકૌશલ્યતાં ચ, બુદ્ધાનુસ્મૃતિપ્રતિલાભં સર્વપ્રશ્નપરિપૃચ્છનતાં ચ, સર્વધર્મધારણતાં ચ ક્ષિપ્રં ચ સર્વજ્ઞતા મનુપ્રાપ્નોતિ ? અથ ખલ્વાયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
બોધિસત્ત્વચર્યા સુનિશ્ચિતા તત્ત્વતો ભવતિ યો ઽસ્ય સંભવઃ ।
જ્ઞાગસાગરકથાવિનિશ્ચયં ભાષતાં મમ જિનો નરોત્તમા

ઉત્તપ્તચામિકરવિગ્રહોપમા અગ્રસત્ત્વવર પુણ્યસંચયા ।
ત્વં હિ ત્રાણ લયનં પરાયણ અગ્રચર્યમમલં વદાદ્ય મે

જ્ઞાનલોતુ(પુ ?) ભવતે ક્ષયઃ કથં ધારણી અમૃત બોધિ ઉદ્ગતમ્ ।
પ્રજ્ઞાસાગર કથં વિશુધ્યતે યેન છિન્દતિ જને ઽસ્ય સંશયમ્

સંસરન્ સુબહુકલ્પકોટિયઃ ખેદબુદ્ધિ ન ચ જાતુ જાયતે ।
વીક્ષ્ય લોકમપિ દુઃખપીડિતં તેષમર્થકુશલં નિષેવતે

ક્ષેત્રશુદ્ધિપરિવારસંપદં આયુરગ્ર્યમથ ક્ષેત્રસંપદમ્ ।
સત્ત્વકારણકથા નિરુત્તરા બોધિચર્યમમલાં પ્રકાશય

મારભઞ્જન કુદૃષ્ટિશોધના તૃષ્ણશોષણ વિમુક્તિસ્પર્શના ।
ધર્મનેત્રિ રયિન પ્રમુહ્યત સત્ત્વરત્ન નિગદોત્તમાં ચરિમ્

રૂપ ભોગ પ્રતિભાનસંપદં સ્નિગ્ધવાક્પર્ષદશ્ચ તોષણી ।
મેઘવત્સુગત તર્પયઞ્જગત્ દેશયસ્યપિ ચ બુદ્ધગોચરમ્

મઞ્જુઘોષ કલવિઙ્કુસુસ્વરા બ્રહ્મઘોષ કુમતિપ્રણાશના ।
ધર્મકામ પર્ષત્સમાગતા તર્પયામૃતરસેન તાં પ્રભો

અસ્તિ છન્દ પ્રવરાગ્રબોધયે ધર્મછન્દ વિહિતો ન યુજ્યતે ।
દેશનાસમય એષ નાયકા કાલ એષ વરરત્નશ્રાવણે

બોધિકાઙ્ક્ષુ મમ વિદ્યતે મુને આશયં મમ જિન પ્રજાનસે ।
પ્રાર્થયામિ ન જિનસ્ય હેઠનાં સાધુ ઉત્તમચરિં પ્રકાશય

એવમુક્તે ભગવાનાયુષ્માન્તં રાષ્ટ્રપાલમેતદવોચત્ - સાધુ સાધુ રાષ્ટ્રપાલ । સાધુ સાધુ પુનસ્ત્વં રાષ્ટ્રપાલ યસ્ત્વં તથાગતમેતમર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે । બહુજનહિતાય ત્વં રાષ્ટ્રપાલ પ્રતિપન્નો બહુજનસુખાય અર્થાય હિતાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ, એતર્હિ ચાનાગતાનાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં સંપરિગ્રહાય । તેન હિ રાષ્ટ્રપાલ શૄણુ, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુ । ભાષિષ્યે । સાધુ ભગવન્નિત્યાયુષ્માન્ રાષ્ટ્રપાલો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રોષીત્ । ભગવાંસ્તસ્યૈતદવોચત્ -
ચતુર્ભી રાષ્ટ્રપાલ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એતાં પરિશુદ્ધિં પ્રતિલભતે । કતમૈશ્ચતુર્ભિઃ ? યદુત આરાગાધ્યાશયપ્રતિપત્ત્યા સર્વસત્ત્વસમચિત્તતયા શૂન્યતાભાવનતયા યથાવાદિતથાકારિતયા । એભી રાષ્ટ્રપાલ ચતિર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એતાં પરિશુદ્ધિં પ્રતિલભતે । ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
આશયેન હિ સદાભિયુક્તકા બોધિમાર્ગ અવિવર્ત્યમાનસાઃ ।
નો ચ શાઠ્ય ન ખિલં ન માયતા તેષુ વિદ્યતિ અનન્તજ્ઞાનિનામ્

દૃષ્ટ્વ સત્ત્વ દુખિતાનનાયકાન્ જાતિવ્યાધિજરમૃત્યુમર્દિતાન્ ।
તારણાર્થ ભવતો * * જગત્ ધર્મનાવ સમુદાનયન્તિ તે

સર્વસત્ત્વસમચિત્ત સૂરતા એકપુત્રકવદીક્ષતે જગત્ ।
સર્વમેતદપિ મોચયામ્યહમ્ એવમાશય તથાગ્રપુદ્ગલાઃ

શૂન્યતાસુ સતતં ગતિં ગત નૈવ ચાત્મ ન ચ સત્ત્વ વિદ્યતે ।
સ્વપ્નમાયસદૃશં હિ સંસ્કૃતમ્ અત્ર બાલ અબુધો વિમોહિતા

વાચયા યથ વદન્તિ તે બુધાસ્તત્ર ચૈવ પ્રતિપત્તિયા સ્થિતાઃ ।
દાન્ત શાન્ત સદ દોષવર્જિતા બોધિસત્ત્વમાર્ગનિરતા જિનાત્મજાઃ

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનામાશ્વાસપ્રતિલાભા ધર્માઃ । કતમે ચત્વારઃ ? ધારણી પ્રતિલાભઃ કલ્યાણમિત્રપ્રતિલાભઃ ગમ્ભીરધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલાભઃ પરિશુદ્ધશીલસમાચારતા । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ ચત્વારિ બોધિસત્ત્વાનામાશ્વાસપ્રતિલાભા ધર્માઃ । ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
લાભિનો ભવન્તિ ધારણીષુ તે સદા મહાયશા
ધારયન્તિ યેન ધર્મ શ્રેષ્ઠ સર્વબુદ્ધભાષિતમ્ ।
ન ચ પ્રણાશયન્તિ જાતુ ભૂયુ વર્ધતે રતિ
અસઙ્ગમેવ તેષુ જ્ઞાન સર્વધર્મપારગાઃ

કલ્યાણમિત્રમાપ્નુવન્તિ બોધિ અઙ્ગવર્ધકા
દેશયન્તિ શ્રેષ્ઠ માર્ગ તસ્ય યેન યાન્તિ નાયકાઃ ।
ન ક્વચિચ્ચ તે ભવન્તિ પાપમિત્રસેવકા
દૂરતો વિવર્જયન્તિ તે ઽગ્નિવચ્ચ દાહનાત્મકાન્

ગમ્ભીર ધર્મ શ્રુત્વ ધીર શૂન્યતોપસંહિતં
ન ચાત્મસત્ત્વજીવદૃષ્ટિ તેષુ ભોન્તિ સર્વશઃ ।
અચ્છિદ્રશીલ તે ભવન્તિ શાન્તદાન્તમાનસા
અનુત્તરે ચ બુદ્ધશીલિ સ ત્વ તાં નિયોજયેત્

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં સંસારપ્રાપ્તાનાં પ્રીતિકરણા ધર્માઃ । કતમે ચત્વારઃ ? બુદ્ધદર્શનં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રીતિકરણો ધર્મઃ । અનુલોમધર્મશ્રવણં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રીતિકરણો ધર્મઃ । સર્વસ્વપરિત્યાગઃ । અનુપલમ્ભધર્મક્ષાન્તિઃ । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં સંસારપ્રાપ્તાનાં ચત્વારઃ પ્રીતિકરણા ધર્માઃ । ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
પશ્યન્તિ તે નરોત્તમં સંબુદ્ધં સર્વજાતિષુ
સર્વલોક ભાસયન્ત તેજસા સમન્તતઃ ।
પૂજયંસ્તથા નરેન્દ્રરાજ પ્રેમગૌરવસ્થિતા
વરાગ્રબોધિમેષમાણ સત્ત્વમોક્ષકારણાત્

શૃણોતિ ધર્મ નાયકાન શાન્તમાનુલોમિકમ્
આશયેન શ્રુત્વ ધીર યોનિશઃ પ્રયુજ્યતે ।
અનોપલમ્ભધર્મ શ્રુત્વ કાઙ્ક્ષ નાસ્ય જાયતે
નિઃસત્ત્વ ઇતિ સત્ત્વધર્મ નાત્ર આત્મ વિદ્યતે

સર્વસ્વપરિત્યાગિ સો ભવેત ઇત્યમગ્રહો
પ્રહૃષ્ટચિત્ત દૃષ્ટ્વ ચૈવ યાચકમુપાગતમ્ ।
ગ્રામરાષ્ટ્રમેદિનીં ચ પુત્ર દાર જીવિતં
સંત્યજન્તિ સર્વ નાસ્ય જાયતે ચ ચિત્તૈઞ્જના

ચતુર્ષુ રાષ્ટ્રપાલ ધર્મેષુ બોધિસત્ત્વેનાનપેક્ષેણ ભવિતવ્યમ્ । કતમેષુ ચતુર્ષુ ? ગૃહવાસાદ્રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેનાનપેક્ષેણ ભવિતવ્યમ્ । પ્રવ્રજિત્વા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેન લાભસત્કારાદનપેક્ષેણ ભવિતવ્યમ્ । કુલસંસ્તવાદ્રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેનાનપેક્ષેણ ભવિતવ્યમ્ । કાયજીવિતાદ્રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેનાનપેક્ષેણ ભવિતવ્યમ્ । એષુ ચતુર્ષુ રાષ્ટ્રપાલ ધર્મેષુ બોધિસત્ત્વેનાનપેક્ષેણ ભવિતવ્યમ્ । ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
ત્યક્ત્વા ગેહમનન્તદોષગહનં ચિન્તાનપેક્ષા સદા
તે ઽરણ્યે રતિમાપ્નુવન્તિ ગુણિનઃ શાન્તેન્દ્રિયાઃ સૂરતાઃ ।
ન સ્ત્રીસંસ્તવુ નૈવ ચાપિ પુરુસૈસ્તેષાં ક્વચિદ્વિદ્યતે
એકાકી વિહરન્તિ ખડ્ગવિમલાઃ શુદ્દાશયા નિર્મલાઃ

લાભૈર્નાપિ ચ તેષુ હર્ષિત મનો લીયન્ત્યલાર્ભૈર્ન ચ
અલ્પેચ્છા ઇતરેતરૈરભિરતા માયાકુહાવર્જિતાઃ ।
સત્ત્વાર્થાય ચ વીર્યયુક્તમનસો દાને દમે ઽવસ્થિતા
ધ્યાને વીર્યગુણે ચ પારમિગતાઃ સંબુદ્ધજ્ઞાનાર્થિનઃ

કાયે ચાપ્યનપેક્ષ્ય જીવિત તથા ત્યક્ત્વા પ્રિયાન્ બાન્ધવામ્
યુજ્યન્તે સદ બોધિમાર્ગ સુદૃઢા વજ્રોપમાધ્યાશયાઃ ।
કાયશ્છિદ્યતિ ખણ્ડશશ્ચ ન ભવેત્તેષાં ચ ચિત્તેઞ્જના
ભૂયો વીર્યમિહારભન્તિ સુદૃઢં સર્વજ્ઞતાકાઙ્ક્ષિણઃ

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનામનનુતાપકરણા ધર્માઃ । કતમે ચત્વારઃ ? શીલાખણ્ડનતા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનામનનુતાપકરણો ધર્મઃ, અરણ્યવાસાકુત્સ્યજનતા, ચતુણામાર્યવંશાનામનુવર્તનતા, બાહુશ્રુત્યપ્રતિલાભો રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનામનનુતાપકરણો ધર્મઃ । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ ચત્વારો બોધિસત્ત્વાનામનનુતાપકરણા ધર્માઃ । ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
રક્ષન્તિ શીલમમલં મણિરત્નતુલ્યં ન ચ તેષુ ભોતિ અનુશીલ સુસંયતો વા ।
તત્રેવ શીલિ સદ સત્ત્વ નિયોજયન્તિ । આકાઙ્ક્ષમાણમિમમુત્તમબુદ્ધશીલમ્

શૂન્યે ચ તે હિ નિવસન્તિ શુભે અરણ્યે નૈવાત્મસંજ્ઞ ભવતે ઽપિ ન જીવસંજ્ઞા ।
તૃણકાષ્ઠકોથસમ પશયતિ સત્ત્વરૂપં સ્ત્રી નેહ નાસ્તિ ચ પુમાન્ન ચ આત્મનીયમ્

ચતુરાર્યવંશનિરતા અકુહા આશાઠ્યા અધ્યાશયેન ચ પ્રયુજ્યતિ સો ઽપ્રમત્તઃ ।
કુર્વન્તિ ચ શ્રુતિગુણેષુ સદાભિયોગં સંપ્રાર્થયન્ સુગતજ્ઞાનમહાનુભાવમ્

ભવચારકે જગદવેક્ષ્ય ઇદં હ્યનાથં જાતીજરામરણશોકહતં રુજાર્તમ્ ।
સમુદાનયિત્વ પ્રવરાં શિવધર્મનાવં સંતારયન્તિ જનતાં ભવસાગરૌઘાત્

ન ત્રાણમન્ય શરણં હિ પરાયણં વા લોકસ્ય સંસ્કૃતગતૌ ભ્રમતો ઽસ્તિ કશ્ચિત્ ।
મયિ સર્વ એવ પરિમોચયિતવ્ય સત્ત્વા ઇત્યર્થમેવ પ્રણિધિર્મમ અગ્રબોધૌ

ચતસ્ર ઇમા રાષ્ટ્રપાલ આજાનેયગતયો બોધિસત્ત્વેનાનુગન્તવ્યાઃ । કતમાશ્ચતસ્રઃ ? સુગતિપ્રતિલાભઃ, સ ચ બુદ્ધોત્પાદસમવધાનતયા । ગુરુશુશ્રૂષણા, સા ચ નિરામિષસેવનતયા । પ્રાન્તશય્યાસનાભિરતિઃ, સા ચ લાભસત્કારાનપેક્ષતયા । પ્રતિભાનપ્રતિલાભઃ, સ ચ ગમ્ભીરધર્મક્ષન્તિસમન્વાગતતયા । ઇમા રાષ્ટ્રપાલ ચતસ્ર આજાનેયગતયો ઽનુગન્તવ્યાઃ । ઇયમત્ર ધર્મતા ॥
તત્રેદમુચ્યતે -
વનકન્દરેષુ સતતં નિવસન્તિ ધીરા લાભેન તે સદ અનર્થિક ભોન્તિ નિત્યમ્ ।
પ્રતિભાનવાન્ સદ ભવન્તિ અસઙ્ગબુદ્ધી ગમ્ભીરધર્મકુશલા વિગતપ્રપઞ્ચાઃ

શુશ્રૂષકાઃ સદ ભવન્તિ ગુરુષુ નિત્યં યથ તે વદન્તિ હિ તથૈવ ચ તે પ્રયુક્તાઃ ।
આરાગયન્તિ સુગતાન્ બહાવો ઽપ્રમેયાન્ કુર્વન્તિ પૂજ વિપુલાં જિનજ્ઞાનહેતોઃ

શ્રેષ્ઠા ગતિર્ભવતિ ચાપિ મહાશયાનાં દેવેષુ ચૈવ મનુજેષુ ચ મૂર્ધ્નપ્રાપ્તાઃ ।
સમ્બોધિમાર્ગ સદ સત્ત્વ સમાદયન્તિ સંયોજયન્તિ કુશલેષુ દશસ્વથાપિ

શ્રુત્વા ચ બુદ્ધગુણ તે ચ ભવન્તિ તુષ્ટા આસન્ન તે તુ નચિરાદ્ભવિતા હિ મહ્યમ્ ।
સંબુધ્યતે ઽપિ ચ શિવાં વિરજાગ્રબોધિં મોચિષ્ય સત્ત્વનિયુતાનિ અનન્તદુઃખાત્

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિચર્યાપરિશોધકા ધર્માઃ । કતમે ચત્વારઃ ? અપ્રતિહતવિજ્ઞાનવિરહિતસ્ય બોધિસત્ત્વચર્યા, કુહનલપનનિષ્પેષણપરિવર્જિતસ્યારણ્યવાસઃ, સર્વસ્વપરિત્યાગિનો વિપાકાપ્રતિકાઙ્ક્ષતા, રાત્રિંદિવં ધર્મકામતા ધર્મભાણકાનાં ચ સ્ખલિતાગવેષણતા । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં ચત્વારો બોધિસત્ત્વચર્યાપરિશોધકા ધર્માઃ ॥
અથ ખલુ ભગવંસ્તસ્યાં વિલાયામિમા ગાથા અભાષત -
ન ખિલ મલ ન ચાપિ રોષચિત્તં ન ચ પુનરેષતિ કસ્યચિત્ સદોષમ્ ।
અશઠ અકુહ નિષ્પ્રપઞ્ચચિત્તો ભવતિ અનુત્તરબોધિમીપ્સમાનઃ

ગૃહમતિવિષમં ચ શોકમૂલં કુજનસમાગમયોનિમસ્ય દૂરમ્ ।
ત્યજતિ તદનપેક્ષ્ય પ્રવ્રજિત્વા ગિરિગહને વિચરન્તિ મોક્ષકામાઃ

અરણ્ય વિવિધ સેવમાનો ભવતિ અનિશ્રિત સર્વજ્ઞાત્રલાભે ।
કાય અપિ ચ જીવિતે ઽનપેક્ષો વિહરતિ સિંહ ઇવોત્ત્રસન્ જિતારિમ્

ભવતિ ચ ઇતરેતરેણ તુષ્ટઃ શકુનિસમઃ સદ સંચયં વિહાય ।
ન ચ ભવતિ નિકેતુ સર્વલોકે જ્ઞાન ગવેષતિ નિત્ય બોધિમાર્ગે

એક વિહરતિ યથૈવ ખડ્ગો ન ચ પુન સ ત્રસતે યથૈવ સિંહઃ ।
ન ચ ભુવિ વિશ્વસતે મૃગેવ ત્રસ્તો ન ચ પુનરુન્નમતે સ પૂજનેન

જગદિદમભિવીક્ષ્ય ચ પ્રપાતે પ્રપતિતમુદ્યતે પ્રમોક્ષહેતોઃ ।
અહમપિ જગતો ઽસ્ય ત્રાણભૂતો યદિ કુશલેષુ ચરેયમપ્રમત્તઃ

સુમધુરવચનઃ સ્મિતાભિલાષી અકલુષચિત્ત પ્રિયાપ્રિયેષુ નિત્યમ્ ।
વિહરતિ ન ચ સજ્જતે ઽનિલો વા નરવરચર્યામિમાભીપ્સમાનઃ

શૂન્યતમધિમુક્તમાનિમિત્તં વિચરતિ સંસ્કૃત સર્વમાયભૂતમ્ ।
શમદમનિરતો વિશાલબુદ્ધિઃ અમૃતરસેન ચ સર્વદા સ તુષ્ટઃ

પ્રતિવદસિ યથા (વસપથા ?) ચ બોધિમાર્ગે સ તુ પરિશોધયતે સદાશયં ચ ।
ધારણીપ્રતિલાભમેષમાણઃ સહતિ ચ દુઃખ સતાં ગુણાભિકાઙ્ક્ષી

ઇમુ ચરિમભિવીક્ષ્ય બોધિસત્ત્વો યો ભવતે ઽર્થિકુ શો ભવેત તુષ્ટઃ ।
ય ઇહ ભવતિ બોધયે અસક્તો જનયતિ દોષશતાનિ સો ઽલ્પબુદ્ધિઃ

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રપાતાઃ । કતમે ચત્વારઃ ? અગૌરવતા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રપાતઃ । અકૃતજ્ઞતા શાઠ્યસેવનતા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રપાતઃ । લાભસત્કારાધ્યવસાનં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રપાતઃ । કુહનલપનતયા લાભસત્કારનિષ્પાદનં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં પ્રપાતઃ । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં ચત્વારઃ પ્રપાતાઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યા વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
નિત્યમગૌરવ તે હિ ભવન્તિ આર્યગુરુષ્વપિ માતૃપિતૃષુ ।
અકૃતજ્ઞ શઠાશ્ચ ભવન્તિ નિત્યમસંયતચારિણ મૂઢાઃ

અધ્યવસાનપરાઃ સદ લાભે તે કુહશાઠ્યાપ્રયોગરતાશ્ચ ।
કશ્ચિદપીહ સમો મમ નાસ્તિ વક્ષ્યતિ શીલગુણેષુ કથંચિત્

તે ચ પરસ્પરમેવ ચ દ્વિષ્ટા છિદ્રગવેષણનિત્યપ્રયુક્તાઃ ।
કૃષિકર્મવણિજ્યરતાશ્ચ શ્રવણા (શ્રમણા) હિ સુદૂરત તેષામ્

એવમસંયત પશ્ચિમકાલે ભિક્ષવ શીલગુણેષુ સુદૂરે ।
તે ઽન્તર હાપયિષ્યન્તિ મધર્મં (મદ્ધર્મં ?) ભણ્ડનવિગ્રહ ઈર્ષ્યવશેન

બોધિપથાદપિ નિત્ય સુદૂરે આર્યધનાદપિ તે ચ સુદૂરે ।
મોક્ષપથં ચ વિહાય પ્રણીતં પઞ્ચસુ તે ગતિષુ ભમિષ્યન્તિ

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિપરિપન્થકારકા ધર્માઃ । કતમે ચત્વારઃ ? અશ્રદ્દધાનતા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિપરિપન્થકારકો ધર્મઃ । કૌસીદ્યં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિપરિપન્થકારકો ધર્મઃ । માનો રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિપરિપન્થકારકો ધર્મઃ । પરપૂજેર્ષ્યામાત્સર્યચિત્તં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિપરિપન્થકારકો ધર્મઃ । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં ચત્વારો બોધિપરિપન્થકારકા ધર્માઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
અશ્રદ્ધાઃ કુસીદાઃ સદ મૂઢચિત્તા અભિમાનિનસ્તે ઽપિ સદા ચ ક્રોધના ।
ક્ષમિણશ્ચ દૃષ્ટ્વા સદ ભિક્ષુ યુક્તં દાસ્યન્તિ દણ્ડં વ્રજતો વિહારાત્

પરસ્ય પૂજાર્થમિહેર્ષ્ય જાતા અવસ્થાનુ ચિત્તસ્ય ચ તેષુ નાસ્તિ ।
અવતારપ્રેક્ષી સ્ખલિતાં ગવેષી કો ઽસ્યાપરાધો ઽસ્તિહ ચોદયિષ્યે

દૂરે ઇતસ્તે મમ શાસનસ્ય ગુણદ્વેષિણસ્તે હિ અપાયનિમ્નાઃ ।
ત્યક્ત્વા જિનસ્યાપિ ચ શાસનં તે યાસ્યન્ત્યપાયં જ્વલિતં પ્રચણ્ડમ્

શ્રુત્વા ચ તેષામિહ પાપચર્યામ્ અધર્મયુક્તાં ચ ગતિં સુદારુણામ્ ।
યુજ્યધ્વ નિત્યં સદ બોધિમાર્ગે મા તપ્સ્યથા દુર્ગતિષૂપપન્નાઃ

બહુકલ્પકોટીભિ કદાચિ બુદ્ધો ઉત્પદ્યતે લોકહિતો મહર્ષિઃ ।
લબ્ધો ઽધુના સ પ્રવરઃ ક્ષણો ઽદ્ય ત્યજ પ્રમાદં યદિ મોક્ષકામઃ

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ પુદ્ગલા બોધિસત્ત્વેન ન સેવિતવ્યાઃ । કતમે ચત્વારઃ ? પાપમિત્રં રાષ્ટ્રપાલ પુદ્ગલો બોધિસત્ત્વેન ન સેવિતવ્યઃ । ઉપલમ્ભદૃષ્ટિકો રાષ્ટ્રપાલ પુદ્ગલો બોધિસત્ત્વેન ન સેવિતવ્યઃ । સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકઃ પુદ્ગલો રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેન ન સેવિતવ્યઃ । આમિષલોલુપઃ પુદ્ગલો રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેન ન સેવિતવ્યઃ । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ ચત્વારઃ પુદ્ગલા બોધિસત્ત્વેન ન સેવિતવ્યાઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
યે પાપમિત્રાણિ વિવર્જયન્તિ કલ્પાણમિત્રાણિ સદા ભજન્તિ ।
વર્ધન્તિ તે બોધિપથેષુ નિત્યં યથ શુક્લપક્ષે દિવિ ચન્દ્રમણ્ડલમ્

ઉપલમ્ભદૃષ્ટ્યાં ચ સદા નિવિષ્ટા આત્મે નિવિષ્ટાસ્તથ જીવપોષે ।
વિષકુમ્ભવત્તે સદ વર્જયન્તિ યે બુદ્ધજ્ઞાનેન ભવન્તિ અર્થિકાઃ

ક્ષિપન્તિ યે ધર્મ નરોત્તમાનાં શાન્તં વિરાગમમૃતાનુકૂલમ્ ।
તાન્ વર્જયેન્મીઢઘટાં યથૈવ ય ઇચ્છતે બુધ્યિતુમગ્રબોધિમ્

અધ્યોષિતા આમિષ પાત્રચીવરે કુલસંસ્તવે ચૈવ સદાભિયુક્તાઃ ।
કુર્વીત સાર્ધં ન હિ તેષુ સંસ્તવં તાન્ વર્જયેદગ્નિખધાં (ખદાં) યથૈવ

યસ્યેપ્સિતં ધર્ષયિતું હિ મારં પ્રવર્તિતું ચક્રવરં હ્યનુત્તરમ્ ।
સત્ત્વાર્થમેવં વિપુલં ચ કર્તું વર્જ્યાશ્ચ તેનાપિ ચ પાપમિત્રાઃ

વિવર્જયિત્વા ચ પ્રિયાપ્રિયાણિ લાભં યશો ભણ્ડનમાનમીર્ષ્યામ્ ।
એષેત નિત્યં સદ બુદ્ધજ્ઞાનં ય ઇચ્છતે બુધ્યિતુમગ્રબોધિમ્

ચત્વાર ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં દુઃખવિપાકા ધર્માઃ । કતમે ચત્વારઃ ? જ્ઞાનેનાભિમન્યનતા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં દુઃખવિપાકો ધર્મઃ । ઈર્ષ્યામાત્સર્યચિત્તં રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં દુઃખવિપાકો ધર્માઃ । અનધિમુક્તી રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં દુઃખવિપાકો ધર્મઃ । અપરિશુદ્ધજ્ઞાનક્ષાન્તિસંભોગપર્યેષ્ટી રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં દુઃખવિપાકો ધર્મઃ । ઇમે રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં દુઃખવિપાકા ધર્માઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
ધર્મધરા ભુવિ યે તુ ભવન્તિ પૂજિત સર્વજગેષુ ભવન્તિ ।
અવમન્યતિ તાનિ આજ્ઞઃ (?) તેન સ વિન્દતિ દુઃખમનન્તમ્

વિષમેણ સ દેશતિ ભોગેન્ છન્દરુચિઃ સદ જ્ઞાનિ અશુદ્ધે ।
માનોન્નત યશ્ચ હિ નિત્યં નમતે ગુરુઆર્યજનેષુ

અધિમુક્તિ ન વિદ્યતિ બુદ્ધે ધર્મગણે ચ ન તસ્યધિમુક્તિઃ ।
શિક્ષ ધુતેષુ ન તસ્યધિમુક્તિઃ પાપમતેસ્ત્રિરપાયમુખસ્ય

સ ઇતશ્ચ્યુતો હિ મનુજેષુ કર્મવશાદબુધો હિ વિમૂઢઃ ।
નરકેષ્વથ તિર્યગ્ગતિષુ પ્રેતગતિષુ ચ વન્દતિ દુઃખમ્ । 101 ॥
યસ્ય મતિર્ભુવિ લોકપ્રદીપો દુઃખક્ષયાન્તકરો નરવીરઃ ।
તેન અપાયપથં પ્રવિહાય બોધિપથઃ સતતં હિ નિષેવ્યઃ

ચત્વારીમાનિ રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં બન્ધનાનિ । કતમાનિ ચત્વારિ ? પરાવમન્યનતા બોધિસત્ત્વાનાં બન્ધનમ્ । લૌકિકેનોપાયેન ભાવનતાપ્રયોગનિમિત્તસંજ્ઞા બોધિસત્ત્વાનાં બન્ધનમ્ । અનિગૃહીતચિત્તસ્ય જ્ઞાનવિરહિતસ્ય પ્રમાદસેવનતા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વસ્ય બન્ધનમ્ । પ્રતિબદ્ધચિત્તસ્ય કુલસંસ્તવો રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વસ્ય બન્ધનમ્ । ઇમાનિ રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વાનાં ચત્વારિ બન્ધનાનિ ॥
અથ ખલુ ભગવંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
અવમન્યતિ નિત્ય પરસ્ય ભાવયતે સદ લૌકિકધ્યાનમ્ ।
બધ્યતિ તેભિ સ દૃષ્ટિશતેભિઃ પઙ્કિ ગજો યથ દુર્બલકાયઃ

કુલસંસ્તવબન્ધનયુક્તો યસ્તુ પ્રમત્ત સદા ગ્રહચિત્તઃ ।
જ્ઞાનવિવર્જિત મૂઢમતિશ્ચ બધ્યતિ એભિ અયુક્તચરીભિઃ

યો હ્યત ઇચ્છતિ દુઃખભયેભ્યો જાતિજરામરણાદિવિમોક્ષમ્ ।
સો અવમન્યન મન્યન ત્યક્ત્વા યુજ્યતિ બોધિપથે સતતં ચ

દુઃખમનન્ત સહિત્વમશેષં સર્વસુખાદનપેક્ષિ ભવિત્વા ।
ત્યક્ત્વ પ્રિયાપ્રિયજ્ઞાત્રમશેષં બુદ્ધ ભવન્તિ વિકલ્મષ ધીરાઃ

ષટ્સુ પ્રયુજ્યત ભૂમિગુણેષુ બલેન્દ્રિયજ્ઞાને ।
સર્વગુણૈશ્ચ સદા સમુપેતા બુદ્ધ ભવેજ્જરપઞ્જરમુક્તઃ

કલ્પ અચિન્તિય પૂર્વ ચરન્તઃ સત્ત્વહિતાય ચરન્ વરબોધૌ ।
દાનદમે નિયમે ઽપિ ચ નિત્યં સુસ્થિત આસિ ત્યજિત્વ ચ જ્ઞાતીન્

પ્રાન્તવને સદ નિત્ય રતો ઽહં શોષિત આશ્રયુ બોધિનિદાનમ્ ।
ન ચ સંસૃતુ વીર્યં કદાચિદેષત જ્ઞાન મહાપુરુષાણામ્

ભવચારકે જગતિ દૃષ્ટ્વા પઞ્ચગતિભ્રમભ્રામિત સત્ત્વાન્ ।
કૃત્વ કૃપાં વિપુલામિહ પૂર્વે આર્જિત બોધિ બલાજ્જગદર્થે

દુહિતૃસ્વસુતાઃ પ્રિયભાર્યાઃ ત્યક્ત પુરા ધનધાન્ય પ્રભૂતાઃ ।
જીવિત ઇષ્ટ મહી સુસમૃદ્ધા એષત બોધિવરાં બહુકલ્પાન્

ફલપુષ્પજલાઢ્ય સુરમ્ય આસિ વને મુનિ ક્ષાન્તિરતો ઽહમ્ ।
છિન્ન કરૌ ચરણૌ કલિરાજ્ઞા નૈવ મનો ઽપિ તદા મમ દુષ્ટમ્

વનકન્દરિ શ્યામકુ નામ આસિ મુનિર્ભરતો ગુરુજીર્ણો ।
દૃઢબાણહતેન નૃપેણ નૈવ મનં પરિદૂષિતમાસીત્

શૈલતટાદનપેક્ષ્ય શરીરં પ્રોત્સૃજતશ્ચ સુભાષિતહેતોઃ ।
કાયે ન ચ મે ન ચ જીવે બોધિનિમિત્તમવેક્ષ્ય બભૂવ

વ્યાઘ્રિસુતાનપિ જીવિતહેતોસ્ત્યજ્ય તનું પરિતર્પિત વ્યાઘ્રી ।
ગગને ઽભ્યનદન્ સુરસંઘાઃ સાધુ મહાપુરુષ સ્થિરવીર્ય

અતિદાનરતશ્ચ યદાસીત્ માણવ પૂર્વભવેષુ ચરંશ્ચ ।
શોષિતુ રત્નનિદાન સમુદ્રઃ પ્રાપ્ય મણિં સુખિતાઃ કૃત સત્ત્વાઃ

સુતસોમ મહીપતિરાસીત્ વિશ્રુતકીર્તિ ચરંશ્ચ યદાહમ્ ।
વધ્યગતં કૃતકૃત્યનયૈર્મે રાજશતં પરિમોચિતમાશુ

દુઃખિત વીક્ષ્ય નરં ચ દરિદ્રં ત્યક્ત મયા પ્રિયમેવ શરીરમ્ ।
પ્રાપ્ય ધનં સ કૃતશ્ચ મયાઢ્યઃ સર્વદદેન નૃપેણ સતા મે

શરણાગત વીક્ષ્ય કપોતં સ્વં પિશિતં વિનિકૃત્ય શરીરાત્ ।
દત્તમપિ સ્વતનુર્ન ભયાર્તસ્ત્યક્ત ઇહાપિ નૃપેણ સતા મે

કૃત્સ્નમુપાર્જિતમાપ્ય ભિષગ્ભિર્ભૈષજમપ્રતિમં મમ પૂર્વમ્ ।
જીવિત ત્યજ્ય પરસ્ય દદૌ તં કેસરિરાજ બભૂવ યદાહમ્

ચરતા ચ પુરા જગદર્થે મદ્રિ પતિવ્રત ત્યક્ત સપુત્રા ।
દુહિતાપ્યનપેક્ષ્યદસંઘ આસિ નૃપાત્મજો યદ સુદંષ્ટ્રઃ

વર્ષસહસ્ર મયા પરિપૂર્ણા મર્ષિત દુષ્કરાશ્ચતુરશીતિ ।
ઉત્તપ્તવીર્યુ યદ આસીત્ અર્થધનશ્રિયો ઽપિ ચ પુરા મે

જિનધાતુસ્તૂપપુરતો મે જ્વલિત આશ્રયઃ પરમભક્ત્યા ।
પૂજા કૃતા દશબલાનામ્ આસિ નૃપાત્મજિ વિમલતેજાઃ

રૌદ્રાક્ષ એવ ચ રુષિત્વા યાચિતવાન્ સ ચાપિ મમ શીર્ષમ્ ।
દત્તં નિકૃત્ય ચ મયા તદ્ રાજ યદા ચ ચન્દ્રપ્રભ આસીત્

સર્વત્ર ગ્રામનગરેષુ વીથિમુખેષુ ભૈષજમુદારમ્ ।
સત્ત્વાર્થ સ્થાપિત્ મયા તે પુણ્યસમો બભૂવ ચ યદાહમ્

સ્રીણામ્ સહસ્રમભિરૂપાઃ કાઞ્ચનમુક્તિભૂષિતશરીરાઃ ।
ત્યક્તાં પૂર્વભવેષુ ચરતા મે આસિ યદા શુભો નૃપતિ પૂર્વે

પુષ્પૈર્વરૈરપિ ચ ગન્ધૈઃ કાઞ્ચનમુક્તિકાપ્રવર શ્રીમાન્ ।
ત્યક્તશ્ચ મે મકુટ પૂર્વ આસિ નૃપો યદા રતનચૂડઃ

મૃદુતૂલપિચૂપમસૂક્ષ્મૌ કોમલપદ્મપત્રસુકુમારૌ ।
ત્યક્તૌ કરૌ સચરણૌ મે પૂર્વ નૃપેણ ધૃતિમતા ચ

વિનિગૃહ્ય રાક્ષસિશતાનિ નિર્ઘૃણદારુણપ્રબલચણ્ડા ।
કૃત માનુષા બદરદ્વીપે સિંહલ સાર્થવાહ યદ આસીત્

કામેષુ મૃર્ચ્છિતમના મે બાલિ સ રાક્ષસી પ્રમદસંજ્ઞા ।
પઞ્ચશતાનિ વણિજાનાં મોક્ષિત તે યદા ભવે સુનેત્રઃ

ચત્વારિ કોટિ પ્રમદાનામ્ અપ્સરતુલ્યરૂપિણાં વિહાય ।
પ્રવ્રજ્ય નિર્ગતુ જિનસ્ય શાસને પુણ્યરશ્મિ યદ આસીત્

મયિ ત્યક્તમઙ્ગુલિ ઉદારા સત્ત્વહિતાર્થમેવ ચરતા મે ।
જાલાર્ચિતા વિમલશુદ્ધા કાઞ્ચનવર્ણ પાર્થિવ યદ આસીત્

શુભ નીલપદ્મસમવર્ણા નેત્ર મનોરમા હૃદયકાન્તા ।
ત્યક્તા મયા ચ જગદર્થે ઉત્પલનેત્રે પાર્થિવ યદાસીત્

પ્રિયવિપ્રયોગહત દૃષ્ટ્વા સ્ત્રી ચ પ્રનષ્ટરૂપમતિવેષા ।
પરિમોચિતા કરુણયા મે કેશવ વૈદ્યરાજ યદ આસીત્

વ્યાધ્યાતુરં ચ નરમીક્ષ્ય સ્વં રુધિરં પ્રદત્તમપિ મે ઽભૂત્ ।
નિર્વ્યાધિતઃ સ ચ કૃતો મે પ્રાગ્ભવ સર્વદર્શિ યદભૂવમ્

હિત્વા સ્વમસ્થિ ચ શરીરાદ્ વ્યાધિકૃશસ્ય મજ્જ મયા દત્તમ્ ।
ન ચ સત્ત્વ ત્યક્ત મય જાતુ આસિ નૃપો યદા કુસુમ નામ

સર્વસ્વકોશમપિ ત્યક્ત્વ જીવિત ત્યક્ત મે પ્રિય મનાપમ્ ।
નરુ મોક્ષિતો વ્યસનપ્રાપ્ત આસિ નૃપો ઽર્થસિદ્ધિ યદ પૂર્વમ્

ચક્રાઙ્કિતં કમલતુલ્યં પણિયુગં પ્રદમત્તમનપેક્ષમ્ ।
નૃપ આશુકેતુ યદ આસીદ્ બોધિમભીપ્સમાન જગદર્થે

નૃપ સર્વદર્શિ યદ આસીત્ કારુણિકો જનાર્થહિતકામઃ ।
ત્યક્તા મયા ચતુરો ઽપિ ચ દ્વીપાઃ સ્ફીતનરૈર્વ્રનરીશતૈશ્ચ

મૃદુ કોમલં વિકલગૌરં ઊરુ તચ્છિત્ત્વ હૄષ્ટમુદિતાયા ।
દત્તં સ્વમાંસ રુધિરં મે જ્ઞાનવતી યદાસિ નૃપપુત્રી

કનકાભપીનસુકુમારં ત્યક્ત સ્તનદ્વયં હૄદયકાન્તમ્ ।
સ્ત્રી પ્રેક્ષ્ય મે ક્ષુધતૃષાર્તં સા રૂપ્ય (પ ?) વતીતિ વનિતા યદાભૂત્

વરભૂષણાનપિ સુરમ્યાન્ રત્નમનેકવસ્ત્રરથયાનાન્ ।
સંત્યક્ત દુસ્ત્યજમનેકં વિશ્રુતશ્રીનૃપેણ ચ મયાભૂત્

રાજ્ઞઃ સુતો તુ વિકૃતજ્ઞઃ તારિત સાગરાદ્યદ કૃતજ્ઞઃ ।
રત્નાર્થ નેત્ર મમ તેન ઉદ્ધૃત નૈવ મે રુષિત ચિત્તમ્

મા ભૂત્પિપીલિકવધો મે ત્યક્ત વરાશ્રયો ઽપિ ચનપેક્ષ્ય ।
ન ચ ચિત્ત કમ્પિત તદા મે ત્યક્ત પૂર્વભવેષુ ગોધ યદ આસીત્

ઉપસ્થાનગૌરવરતો ઽહં વૃદ્ધચરીષુ નિત્ય રત આસીત્ ।
ન ચ માનવાનપિ ચ સ્તબ્ધ આસિ કપિંજલો વિચરમાણઃ

શરણાગતસ્ય ચ મયાર્થે ત્યક્ત સમુચ્છ્રયઃ કૃપ જનિત્વા ।
ન ચ ત્યક્ત વાનરગતેન વ્યાધનરઃ શરાભિનિહતેન

ગજવશગતેન શોષિતો મે તનુરપિ વૃદ્ધગુરું જગત્સ્મરિત્વા ।
સુરુચિરમશનં મયા ન ભુક્તં મોક્ષિત આત્મ ગજા યદા તદાસીત્

ઋક્ષપતિરભૂવ શૈલદુર્ગે હિમહત સપ્ત દિનાનિ રક્ષિતો મે ।
પુરુષ વધકુ તેન મે પ્રયુક્તો ન ચ પ્રતિઘાત કૃતશ્ચ મે તદાસ્મિન્

આસિ ગજો હિમકુન્દનિકાશો બોધિવરાશ્રિત બુદ્ધગુણાર્થી ।
સ વિષેણ શરેણ ચ વિદ્ધો દંષ્ટ્રવરાંસ્ત્યજમાન ન દ્વિષ્ટઃ

વનગોચરિ ખણ્ડકદ્વીપે તિત્તિરિપોતક મૈત્રવિહારી ।
સહદર્શનેન શમિતો ઽગ્નિં દેવગણા કુસુમાનિ ક્ષિપન્તિ

ગઙ્ગતરઙ્ગજલૈર્હિયમાણઃ તારિત મે યદ આસિ મૃગત્વે ।
વધકા મમ તેનપનીતા નૈવ મનો મમ તત્ર પ્રદુષ્ટમ્

તારિત પઞ્ચશતં વણિજાનાં સાગરમધ્યગતાશ્ચ અનાથાઃ ।
તૈશ્ચ હતઃ ક્ષુધિતૈશ્ચ તદાહં કચ્છપયોનિગતો ઽપિ ચ મૈત્રઃ

બોધિચરિં ચરમાણહુ પૂર્વં મત્સ્ય બભૂવ યદા જલચરી ।
ત્યક્ત મયાશ્રય સત્ત્વહિતાય ભક્ષિત પ્રાણિસહસ્રશતેભિઃ

વ્યાધિશતાભિહતં જગદીક્ષ્ય સમુચ્છ્રય કૃત્વા ।
સત્ત્વ કૃતાઃ સુખિતા નિરુજાશ્ચ પ્રાણકુ સૌમ્ય તદા ચ યદાસીત્

સિંહ બભૂવ યદા મૃગરાજા સ્થામબલાન્વિત કારુણિકશ્ચ ।
વિદ્ધ શરેણ ન દૂષિત ચિત્તં મૈત્રિ તદા વધકે ઽપિ તદા મે

શઙ્ખતુષારનિભો હયરાજા આસિ પુરા ચ સમુદ્રતટે ઽહમ્ ।
રાક્ષસિમધ્યગતા વણિજો મે તારિત કૃત્વ કૃપાં કરુણાં ચ

બોધિચરિં ચરમાણ જનાર્થે આસિ કુણાલ અહં યદ પક્ષી ।
વર્જિત કામગુણા બહુદોષા નો ચ વશં પ્રમદાન ગતો ઽહમ્

આસિ શશો વનગુલ્મનિવાસી શાસતી તં સુકૃતે શશવર્ગમ્ ।
મુનિરાશ્રમવાસિ ક્ષુધાર્તસ્તસ્ય કૃતેન મયાશ્રયુ ત્યક્તઃ

આસિ શુકો દ્રુમપુષ્પફલાઢ્યો શુષ્કદ્રુમો ન ચ મે સ હિ ત્યક્તઃ ।
દૃષ્ટ કૃતજ્ઞ તદા મમ શક્રસ્તં કૃતવાંસ્તરુ પત્રફલાઢ્યમ્

વાનરસંઘમુપદ્રુત દૄષ્ટ્વા નાગનૃપેણ વિવર્જીતદેશમ્ ।
રાજભયાત્તુ વિમોક્ષિત તે મે વાનરરાજ અહં યદ આસીત્

શુક ભૂત પુરા ગુરુહેતોઃ શાલિ હરંશ્ચ નરેણ ગૃહીતઃ ।
કિં નુ શુકા હરસે મમ શાલિ નાશયતે ઽપિ ચ પક્ષિ મશસ્યમ્ ( મત્સસ્યમ્)

શુક સો ઽબ્રવીદ્ભદ્ર શૃણુષ્વ ચૌર્ય હરામિ ન તે અહુ શાલિમ્ ।
જીર્ણગુરુદ્વયપોષણહેતોઃ શાલિ હરામિ કૃપાર્થ તુ તેષામ્

બીજ પ્રકીર્ણ યદા પ્રથમં તે ભાગ દદામિ સર્વજનસ્ય ।
તચ્ચ ગિરં વદતો મમ શ્રુત્વા તેનાપિ ચૌર્ય ભવેન્ન કદાચિત્

સાધુ શુકા હર શાલિ યથેષ્ટં દુર્લભ માનુષ યસ્યિમુ ભક્તિઃ ।
માનુષ ત્વં મય તીર્યગતેહા સાધુ દમઃ શમ સંયમ તુભ્યમ્

ઇત્યેવમાનિ ચરિતાનિ પૂર્વ ચરન્ત દુષ્કર કૃતાનિ ।
ન ચ મે મનસિ તત્ર ભવિ ખેદ એષત ઉત્તમાં વિરજ બોધિમ્

આધ્યાત્મિકં હ્યથ ચ બાહ્યં નાસ્તિ હિ વસ્તુ યન્મયા ન દત્તમ્ ।
શીલે ચ ક્ષાન્તિ તથ વીર્ય ધ્યાન ઉપાય પ્રજ્ઞ ચરિતો ઽહમ્

માંસં ત્વચં તથપિ ચ મજ્જ શોણિતમેવ દત્ત સ્વશરીરાત્ ।
પ્રાન્તે ગુહાસુ ચ યદા મે શોષિત આશ્રયો ઽપિ ચરતા મે

ધુતયાન દેશિત જિનેભિઃ યત્ર પ્રયુજ્યતો જિન ભવન્તિ ।
તત્ર ધુતે સતતં ચ પ્રયુક્તો આસિ ચરન્ત પુરે અહુ નિત્યમ્

એતાદૃશા વ્રત ઉદારા યે ચ નિષેવિતા ચરતા મે ।
શ્રુત્વા ચ તેષમિમાશ્ચર્યમેકપદે ન ભવિષ્યતિ છન્દઃ

હાસ્યુ ભવિષ્યતિ ઇમ શ્રુણિત્વા શાસનમેતદેવ ચ તડાનીમ્ ।
આહારમૈથુનપરાસ્તે મિદ્ધસદાભિભૂત શતકાઙ્ક્ષાઃ

ધર્મદ્વિષઃ સદ અનાર્યાઃ શાસનદૂષકા ગુણવિહીનાઃ ।
શ્રુત્વા ચ ધર્મમિમ શાન્તં નૈષ જિનોક્ત ઇત્યભિવદન્તિ

આચાર્યો મે શ્રુતસમુદ્રો આસિ બહુશ્રુતઃ કથિકશ્રેષ્ઠઃ ।
તેનાપિ ચૈષ પ્રતિષિદ્ધો બુદ્ધવચો હિ નૈષ તુ કથંચિત્

પરતો ઽપ્યભૂદપિ ચ વૃદ્ધઃ તસ્ય ગુરુઃ સ શામિતગુણૌઘઃ ।
તેનાપિ નૈષ હિ ગૃહીતો માત્ર પ્રયુજ્યથ વિતથમેતત્

યત્રાત્મ નાસ્તિ ન ચ જીવો દેશિત પુદ્ગલો ઽપિ ન કથંચિત્ ।
વ્યર્થઃ શ્રમો ઽત્ર ઘટતે યઃ શીલપ્રયોગ સંવરક્રિયા ચ

યદ્યસ્તિ ચૈવ મહાયાનં નાત્ર હિ આત્મ સત્ત્વ મનુજો વા ।
વ્યર્થઃ શ્રમો ઽત્ર હિ કૃતો મે યત્ર ન ચાત્મસત્ત્વૌપલબ્ધિઃ

કવિતાનિ હૈવ સ્વમતાનિ પાપમતૈઃ કુતીર્થિકમતૈશ્ચ ।
ભાષેત નો જિન કદાચિત્ વાચમિમાં હિ ભિક્ષુપરિભાષામ્

હ્રીરપત્રાપશીલચરિતાશ્ચ ધ્વાઙ્ક્ષ પ્રગમ્ભ ઉદ્ધતપ્રચણ્ડાઃ ।
ભવિતા હિ ભિક્ષવ મમેહ શાસનિ ઈર્ષ્યમાનમદદગ્ધાઃ

વિધ્યન્ત હસ્ત તથા પાદાંશ્ચીવરકર્ણકા નિધુનન્તઃ ।
કાષાયકણ્ઠ વિચરન્તા ગ્રામકુલેષુ મદ્યમદમત્તાઃ

બુદ્ધસ્ય તે ધ્વજ ગૃહીત્વા સેવકરા ગૃહસ્થજનતાયામ્ ।
લેખં વહન્તિ સતતં તે શાસનદં વિહાય ગુણરાશિમ્ । 179 ॥ ગોગર્દભાશ્વપશુદાનાત્સંભવતે હિ દાસ્ય પિ તેષામ્ ।
કૃષિકર્મવાણિજ્યપ્રયોગા યુક્તમનાશ્ચ તે ઽનિશમાર્યાઃ

નૈષામનાર્યમપિ વાચ્યં નૈવ ચ કિંચિદસ્તિ યદકાર્યમ્ ।
સ્તૌપિક સાંઘિકં હ્યપિ ચ વિત્તં પૌગ્દલિકં ચ યચ્ચ સમમેષામ્

ભિક્ષુણ વીક્ષ્ય ચ ગુણાઢ્યં તેષ્વપિ ચાપ્યવર્ણ કથયન્તિ ।
દુઃશીલ વઞ્ચક પ્રવિશ્ય કુહાસ્તે સ્ત્રી ચ વિનાશયન્તિ હિ સુઘોરાઃ

ગૃદ્ધો ગૃહીણ તથા કામૈર્યાદૃશે પ્રવ્રજિત્વ તે ગૃદ્ધાઃ ।
ભાર્યાં સુતા દુહિતરશ્ચ તેષુ ભવિષ્ય ગૃહિસમાનમ્

યત્રૈવ સત્કૃત કુલે તે ચીવરપિણ્ડપાતપરિભોગૈઃ ।
તસ્યૈવ દારપરિગૃદ્ધા ક્લેશવશાનુગાઃ સદ અનાર્યાઃ

કામા ઇમે ખલુ ન સેવ્યાઃ પાતન તિર્યક્પ્રેતનિરયેષુ ।
વક્ષ્યન્તિ તે સદ ગૃહીણાં તે ચ સ્વયમદાન્ત અનુપશાન્તાઃ

સ્વયમેવ તે યથ અદાન્તાઃ શિષ્યગણો ઽપિ તેષ ન સુદાન્તઃ ।
આહારમૈથુનકથાયાં રાત્રિદિવાનિ તેષુ ગમિષ્યન્તિ

સેવાર્થમેવ ન ગુણાર્થં તે ખલુ સંગ્રહં દદતિ તેષામ્ ।
શિષ્યગણૈઃ સ્વકૈઃ પરિવૃતો ઽહં પૂજ જને સદાત્ર ચલ સિધ્ય

કથયન્તિ તે ઽપિ ચ જનસ્ય સંગ્રહ એષ મે કરુણયૈષામ્ ।
ઉપસ્થામ પ્રાર્થયામિ તેભ્ય શિષ્યગણેભ્ય એવ ન કદાચિત્

રોગાભિભૂત બહુ તત્ર કુષ્ઠિલાશ્ચિત્રગાત્રસુવિરૂપાઃ ।
પ્રવ્રજિષ્યન્તિ નરકેષુ આગતા આગતા સદ અનાર્યાઃ

ઉદ્દેશસંવરવિહીના ભિક્ષુગુણેષુ તે સદ વિયુક્તાઃ ।
ગૃહિણો ન તે ઽપિ વ્ન ચ ભિક્ષૂ વર્જિત તે યથા શ્મશાન ઇવ દારુઃ

શિક્ષાસુ ચાદર ન તેષાં સ્યાન્ન ચ પ્રાતિમોક્ષવિનયે વા ।
ઉદ્દામગાઃ સ્વવશગાસ્તે અઙ્કુશમુક્તકા ઇવ ગજેન્દ્રાઃ

વનવાસિનામપિ હિ તેષાં ગ્રામગતં ભવિષ્યતિ હિ ચિત્તમ્ ।
ક્લેશાગ્નિના પ્રપતિતાનાં ચિત્તમવસ્થિતં હિ ન ચ તેષામ્

વિસ્મૃત્ય બુદ્ધગુણ સર્વાન્ શિક્ષધુતાંશ્ચ તે ઽપિ ચ ઉપાયાન ।
મદમાનદર્પપરિપૂર્ણાં તે પ્રપતન્તિ દારુણવીચીમ્

રાજકથારતાશ્ચ સતતં તે ચોરકથાભિકીર્તનરતાશ્ચ ।
જ્ઞાતિનિષેવને ચ નિરતાસ્તે ચિન્તયમાન રાત્રિંદિવસાનિ

ધ્યાનં તથાધ્યયનં ત્યક્ત્વા નિત્ય વિહારકર્મણિ નિયુક્તાઃ ।
આવાસગૃધ્રકુટીકાસ્તે ચ અદાન્તશિષ્યપરિવારાઃ

ન ચ કર્મિકો હ્યહં વિહારે આત્મન હેતુરેષ હિ કૃતો મે ।
યે ભિક્ષવો મમાનુકૂલાસ્તેષ્વવકાશમસ્તિ હિ વિહારે

યે શીલવન્ત ગુણવન્તો ધર્મધરા જનાર્થમભિયુક્તાં ।
દમસંયમે સતતયુક્તાઃ સંગ્રહ તેષુ તે ન કુરુતે ચ

લયનં મમૈતદુદ્દિષ્ટં સાર્ધવિહારિણો ઽપિ ચ મમેદમ્ ।
સંમોદિકસ્ય ચ મમેદં ગચ્છ ન તે ઽસ્તિ વાસ ઇહ કશ્ચિત્

શય્યાસનં નિખિલ દત્તં ભિક્ષવઃ સ્થાપિતા ઇહ પ્રભૂતાઃ ।
ન ચ લાભસંભવ ઇહાસ્તિ કિં પરિભોક્ષ્યસે ઽત્ર વ્રજ ભિક્ષો

શય્યાસનોદ્દિશન તેષાં નૈવ ભવિષ્યતે ઽપિ ચ કદાચિત્ ।
ગૃહિસંચયાશ્ચ ભવિતારસ્તે ચ પ્રભૂતભાણ્ડપરિવારાઃ

નિર્ભર્ત્સિતા પિ ચ સમન્તાત્તે હિ મમૌરસાશ્ચરિમકાલે ।
વચનં ન ચૈતે મમ્ હિ સ્મૃત્વા પ્રાન્તવને તદાભિનિવસન્તિ

હા શાસનં જિનવરસ્ય નાશમુપેક્ષ્ય હિ નચિરેણ ।
લાભાભિભૂત ગુણદ્વિષ્ટા ભિક્ષવઃ પ્રાદુર્ભૂત બહુ યત્ર

પરિભૂતકાશ્ચ સતતં તે પશ્ચિમકાલિ શીલગુણયુક્તાઃ ।
તે ચાપ્યરણ્યવનવાસી ગ્રામ વિહાય રાષ્ટ્રનગરાણિ

સદ સત્કૃતા ગુણવિહીના ભેદક સૂચકાઃ કલહકામાઃ ।
તે શાસ્તૃસંમત જનસ્ય તે ચ ભવિષ્યન્તિ માનમદદગ્ધાઃ

ઇમ શાસનં ગુણનિધાનં સર્વગુણાકારં પરમરમ્યમ્ ।
નાશં પ્રયાસ્યતિ મમેહ શીલવિપત્તિરિર્ષ્યમદદોષૈઃ

રત્નાકરો યથ વિલુપ્તઃ સ્થાસ્યતિ પદ્મિનીવ પરિશુષ્કા ।
યૂપ વરરત્નમયં ભગ્નં નશ્યતિ શાસનં ચરિમકાલે

પ્રેતાદૃશશ્ચરિમકાલે ધર્મવિલોપ વર્તતો સુઘોરઃ ।
તે ચાપિ ભિક્ષવ અદાન્તા નાશયિતારઃ શાસનં મમેદમ્

મ ચર્યસેવનિરતાનાં દૂરત સંગતિઃ ક્વચન તેષામ્ ।
પ્રેતગતિર્ન્રકે ઽપિ ચ વાસઃ તિર્યગતિશ્ચ ઇતો હિ ચ્યુતાનામ્

અનુભૂય તીવ્રકટુકાનિ દુઃખમનન્ત વર્ષશતમનેકૈઃ ।
લબ્ધ્વા સ માનુષભવં વા જાયતિ દુઃખિતઃ સતત શોચ્યઃ

અન્ધો ઽથ વા બધિર કાણો જાયતિ ચિત્રગાત્ર સુવિરૂપા ।
બીભત્સરૂપભયદર્શી પાપચરીમિમાં સતત સેવી

વિશ્રમ્ભતે ઽસ્ય ન ચ કશ્ચિત્ શ્રદ્દધતે ઽસ્ય ચાપિ ન ચ વાક્યમ્ ।
નિર્ભર્સ્તિતો ભવતિ નિત્યં યો ઽભિનિષેવતે વિષમચર્યામ્

તે રોગદુઃખશતતપ્તાસ્તાડિત લોષ્ટકાષ્ઠપ્રહરેભિઃ ।
ક્ષુત્તૃષ્ણ યેન પરિતપ્તાસ્તે ચ ભવન્તિ સદા સુપરિભૂતાઃ

દુઃખા અનન્ત ઇતિ જ્ઞાત્વા દૂર પાપચર્યં વિજહિત્વા ।
સેવેથ સાધુચરિ નિત્યં મા ભવિતાનુતાપ ઇહ પશ્ચાત્

યસ્ય પ્રિયો ભવતિ બુદ્ધો આર્યગણશ્ચ શિક્ષ ધુતધર્માઃ ।
અભિયુજ્યથા સતતમેવં ત્યક્ત્વ ચ જ્ઞાત્રલાભયશકીર્તિ

માયોપમં હિ (ભિ ?) દુરમેતત્સ્વપ્નસમં ચ સંસ્કૃતમવીક્ષ્યમ્ ।
નચિરાદ્ભવિષ્યતિ વિયોગઃ સર્વપ્રિયૈર્ન નિત્યમિહ કશ્ચિત્

ઉદ્યુજ્યતાં ઘટત નિત્યં પારમિતાસુ ભૂમિષુ બલેષુ ।
મા જાતુ સંશયત વીર્યં યાવન્ન બુધ્યથા પ્રવરબોધિમ્

નિદાનપરિવર્તઃ પ્રથમઃ ॥
દ્વિતીયઃ પરિવર્તઃ ।
યદ્ભૂયસા રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વયાનીયાનાં પુદ્ગલાનામિમે દોષા ભવિષ્યન્તિ - અનભિયુક્તા અનભિયુક્તાન્ પૂજયિષ્યન્તિ, શઠાઃ શઠાન્ પૂજયિષ્યન્તિ, અજ્ઞા અજ્ઞાન્ સત્કર્તવ્યાન્ મન્યન્તે, આમિષપ્રિયાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ । અધ્યવસાને બહુલાઃ કુલમત્સરાઃ શઠા ધ્વાઙ્ક્ષા મુખરાઃ કુહકાઃ ક્ષાત્રગુરુકાઃ । અન્યોન્યવર્ણભાષણતયા લાભં નિષ્પાદયિષ્યન્તિ । લાભપર્યેષ્ટ્યર્થં ચ તે ગ્રામં પ્રવેક્ષ્યન્તિ, ન સત્ત્વપરિપાકાર્થં ન સત્ત્વાનુકમ્પાર્થમ્ । તે અજ્ઞાનિનો જ્ઞાનનિમિત્તમાત્માનં પ્રતિજ્ઞાસ્યન્તિ - કથં માં પરે વિજાનીયુઃ ? બહુશ્રુતઃ કલ્યાણધર્મ ઇતિ । અગૌરવાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ યથાત્રાનભિયુક્તાઃ । ભિન્નભાજનીભૂતા ભવિષ્યન્તિ અન્યોન્યસ્ખલિતગવેષિણઃ । નષ્ટપ્રયોગા અજ્ઞાઃ કુસીદાજ્ઞાના નવકલ્પનબહુલાઃ । અન્યોન્યભિન્નધર્મસંગાયનતયા સ્વચ્છન્દા દૃઢવૈરા આકીર્ણવ્યાપાદા અયુક્તપરિભાષાઞ્જનસંજ્ઞપ્ત્યા ઇહ શાસને ચરિષ્યન્તિ આપરિપૃચ્છનશીલાઃ । ધર્મશ્રવણેનાનર્થિકાઃ । અયુક્તચર્યયા દરિદ્રકુલેષૂપપત્તિં પરિગૃહીષ્યન્તિ । તે દરિદ્રકુલે પ્રવ્રજિતાઃ સમાના લાભમાત્રકેનેહ શાસને તુષ્ટિમુત્પાદયિષ્યન્તિ । તેષામત્યયદેશનાપિ ન ભવિષ્યતિ કિં પુનર્જ્ઞાનાભિસમયઃ । તે બુદ્ધગુણાન્ રિચિત્વા જ્ઞાત્રલાભમાત્રકેન શ્રવ(મ)ણાઃ સ્મ ઇત્યાત્માનં પ્રતિજ્ઞાસ્યન્તિ । નાહં રાષ્ટ્રપાલ તેષાં તથારૂપાણાં ( વૈદ્ય, ર્પ્ 141 ) પુદ્ગલાનામાનુલોમિકામપિ ક્ષાન્તિં વદામિ કુતઃ પુનર્બુદ્ધજ્ઞાનમ્ । સુગતિસ્તેષાં દૂરે, કિં પુનર્બોધિઃ । તેષાં પુના રાષ્ટ્રપાલ તથારૂપાણાં પુદ્ગલાનામષ્ટૌ બોધેઃ પરિપન્થકરાન્ ધર્માન્ વદામિ । કતમાનષ્ટૌ ? અપાયોપપત્તિઃ દરિદ્રકુલોપપત્તિઃ પ્રત્યન્તજનપદોપત્તિઃ નીચલુકોપપત્તિર્દુર્વર્ણતાન્ધત્વગતિકાઃ પાપમિત્રસમવધાનં બહુમાન્યતા વિષમાપરિહારેણ કાલક્રિયાઃ । ઇમાન્ રાષ્ટ્રપાલ અષ્ટૌ ધર્માન્ બોધેઃ પરિપન્થકરાન્ વદામિ । તત્કસ્ય હેતોઃ ? નાહં રાષ્ટ્રપાલ વચનપ્રતિજ્ઞસ્ય બોધિમિતિ વદામિ । ન કુહકસ્ય ચર્યાપરિશુદ્ધિં વદામિ । ન શઠસ્ય બોધિચર્યાં વદામિ । નામિષગુરુકસ્ય બુદ્ધપૂજાં વદામિ । નાભિમાનિનઃ પ્રજ્ઞાપરિશુદ્ધિં વદામિ । નાહં દુષ્પ્રજ્ઞસમન્વાગતસ્ય સંશયચ્છેદનં વદામિ । નાહં મત્સરિણ આશયપરિશુદ્ધિં વદામિ । નાહમનધિમુક્તિબહુલસ્ય ધારણીપ્રતિલાભં વદામિ । નાહમસદ્ગુણપર્યેષકસ્ય સુગતિપ્રતિલાભં વદામિ । ન કુલમત્સરસ્ય કાયપરિશુદ્ધિં વદામિ । નાહમકલ્પિતાર્યપથસ્ય બુદ્ધસમવધાનં વદામિ । ન કુલાધ્યવસિતસ્ય વાક્પરિશુદ્ધિં વદામિ । ન ગૌરવસ્ય ચિત્તપરિશુદ્ધિં વદામિ । નાહમમાત્રજ્ઞસ્ય ધર્મકામતાં વદામિ । ન કાયજીવિતસાપેક્ષસ્ય ધર્મવેષ્ટિં વદામિ । નાહં રાષ્ટ્રપાલ ષટશાસ્તૄંસ્તથા વિગર્હામિ યથા તાન્ મોહપુરુષાન્ વિગર્હામિ । તત્કસ્ય હેતોઃ ? અન્યથાવાદિનસ્તે અન્યથાકારિણઃ, વિસંવાદકાઃ સદેવકસ્ય લોકસ્ય ॥
અથ ખલુ ભગવંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
અસંયતા ઉદ્ધત ઉન્નતાશ્ચ અગૌરવા માનિન લાભૌત્સદા ।
ક્લેશાભિભૂતાઃ સખિલાઃ સકિંચનાઃ સુદૂર તે તાદૃશ અગ્રબોધયે

લાભાભિભૂતસ્ય કુસીદ વર્ધતે કુસીદભૂતસ્ય પ્રનષ્ટ શ્રદ્ધા ।
શ્રદ્ધાવિપન્નસ્ય પ્રનષ્ટ શીલ દુઃશીલભૂતસ્ય પ્રનષ્ટ સંગતિઃ

દરિદ્રભૂતાશ્ચ હિ પ્રવ્રજિત્વા દારિદ્ય્રમુક્તાં સમવાપ્ય પૂજામ્ ।
તૈઃ કાઞ્ચનો ભારમિવાપવિદ્ધઃ સ સસ્યભારઃ પુનરુદ્ગૃહીતઃ

લાભાર્થિકોઅરણ્યમુપૈતિ વસ્તું ગવેષતે તત્ર ગતશ્ચ જ્ઞાતીન્ ।
અભિજ્ઞવિદ્યાપ્રતિભાનસંપદો વિહાય ગૃહ્ણાતિ સ ચાપિ જ્ઞાતીન્

અપાયભૂમિં ગતિમક્ષણેષુ દરિદ્રતાં નીચકુલોપપત્તિમ્ ।
જાત્યન્ધદૌર્બલ્યમથાલ્પસ્થામતાં ગૃહ્ણન્તિ તે માનવશેન મૂઢાઃ

તે વૃત્તિચર્યાપરિહીનભાવાઃ પ્રમાદલાભેન સ્મૃતિપ્રનષ્ટાઃ ।
ઘોરં પ્રયાસ્યન્તિ મહાપ્રપાતં યતો ન મોક્ષો ઽસ્ત્યપિ કલ્પકોટિભિઃ

યદીહ લાભિન ભવેત બોધિસ્તદ્દેવદત્તો ઽપિ લભેત બોધિમ્ ।
વૈરમ્ભવાતેન યથૈવ પક્ષી ક્ષિપ્યન્તિ લાભેન તથા અયુક્તાઃ

પુણ્યૈર્વિહીનાઃ પરદારગૃદ્ધા અશુદ્ધશીલાઃ કુશલેષુ બોદ્દરઃ ।
તે શાસને ઽનર્થશ્મશાનદારુવત્ યે બોધિચિત્તેન અલબ્ધજ્ઞાનાઃ

બોધ્યર્થિકો ઽન્વેષતિ બુદ્ધધર્માન્ ન તિષ્ઠતે ચાપિ યથા સમોક્ષઃ ।
દૃઢાઃ સ લેપેન કૃતઃ કપિર્વા માનાભિભૂતસ્ય તથૈવ બોધિઃ

બોધ્યર્થિકેનાપિ મયા સ્વજીવં ત્યક્તઃ પ્રિયઃ ધર્મપદસ્ય હેતોઃ ।
ત્યક્ત્વા ચ ધર્માંસ્ત અયુક્તયોગાઃ નિરર્થભૂતા નિપતન્તિ શાસનમ્

મહાપ્રપાતં જ્વલિતં હુતાશનં સુભાષિતાર્થે પતિતો ઽસ્મિ પૂર્વે ।
શ્રુત્વા ચ તસ્મિન્ પ્રતિપત્તિયે સ્થિતો વિહાય સર્વાણિ પ્રિયાપ્રિયાણિ

શ્રુત્વા ગુણાઢ્યં ચ વિચિત્રશાસનં તેષાં સ્પૃહા નૈકપદે ઽપિ જાયતે ।
અધર્મકામસ્ય કુતો ઽસ્તિ બોધિઃ યથૈવ ચાન્ધસ્ય પથિ પ્રકાશનમ્

ઇતિ ॥
ભૂતપૂર્વં રાષ્ટ્રપાલ અતીતે ઽધ્વન્યસંખ્યએયૈઃ કલ્પૈરસંખ્યેયતરૈરચિન્ત્યૈરતુલ્યૈરપ્રમાણૈર્વિપુલૈરપ્રમેયૈર્યદાસીત્ । તેન કાલેન તેન સમયેન સિદ્ધાર્થબુદ્ધિર્નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્ । તેન ચ સમયેન અર્ચિષ્માન્નામ રાજાભૂત્ । અર્ચિષ્મતઃ પુના રાષ્ટ્રપાલ રાજ્ઞો જમ્બૂદ્વીપે રાજ્યમભૂત્ષોડશયોજનસહસ્રાણિ । તેન ચ રાષ્ટ્રપાલ કાલેન તસ્મિન્ જમ્બૂદ્વીપે વિંશતિનગરસહસ્રાણ્યભૂવન્ સર્વાણિ કુલકોટિસહસ્રિકાણિ । તસ્ય ખલુ પુના રાષ્ટ્રપાલ રાજ્ઞો ઽર્ચિષ્મતો રત્નપ્રભાસં નામ નગરમભૂદ્રાજધાની યત્ર સ રાજા અર્ચિષ્માન્ પ્રતિવસતિ દ્વાદશયોજનાન્યાયામેન પૂર્વેણ પશ્ચિમેન ચ, સપ્ત યોજનાનિ વિસ્તરેણ દક્ષિણેનોત્તરેણ ચ, સપ્તાનાં રત્નાનાં ચ સપ્તપ્રાકારમષ્ટાપદસુકૃતમ્ । તેન ચ સમયેન દશવર્ષકોટિનિયુતાનિ સત્ત્વાનામાયુઃપ્રમાણમભૂત્ । રાજ્ઞઃ પુના રાષ્ટ્રપાલ અર્ચિષ્મતઃ પુણ્યરશ્મિર્નામ પુત્રો ઽભૂદભિરૂપઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયઃ પરમશુભવર્ણપુષ્કલતયા સમન્વાગતઃ । તસ્ય જાતમાત્રસ્યૈવ નિધાનસહસ્રં પ્રાદુર્ભૂતમ્ । સપ્તાનાં રત્નાનામેકં ચાત્ર નિધાનં રાજ્ઞઃ પ્રાસાદે પ્રાદુર્ભૂતં દશપૌરુષપ્રમાણં સપ્તાનાં રત્નાનામ્ । તસ્ય ખલુ પુના રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મે રાજકુમારસ્ય જાતામાત્રસ્યૈવ સર્વે જામ્બૂદ્વીપકાઃ સત્ત્વા આત્તમનસો ઽભૂવન્ । યે ચ સત્ત્વા બન્ધનગતાસ્તેષાં બન્ધનમોક્ષો ઽભૂત્ । તેન ખલુ પુના રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મિના રાજકુમારેણ સપ્તભિર્દિવસૈઃ સર્વશિલ્પાન્યધિગતાનિ યાવન્તિ લૌકિકાનિ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મે રાજકુમારસ્ય શુદ્ધાવાસકાયિકા દેવતા અર્ધરાત્રકાલસમયે સંચોદયન્તિ સ્મ - અપ્રમત્તેન તે કુમાર સદા ભવિતવ્યમ્ । અનિત્યતાપ્રત્યવેક્ષણકુશલેન ભવિતવ્યમ્ । અલ્પં હિ કુમાર જીવિતં મનુષ્યાણામ્ । ગમનીયઃ સંપરાયઃ । પરલોકભયદર્શિના ચ તે ભવિતવ્યં ન સર્મક્રિયોદ્ધુરેણ । તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
મા કુમાર ભવ સુપ્રમત્તકો મા પ્રમાદવશમભ્યુપેષ્યસે ।
અપ્રમાદ સુગતેન વર્ણિતો નિન્દિતા હિ સુગતૈઃ પ્રમત્તકાઃ

અપ્રમત્ત ઇહ યે ચ સૂરતા દાનસંયમરતા અમત્સરાઃ ।
સર્વસત્ત્વકૃપમૈત્રમાનસા તે ભવન્તિ નચિરાન્નરોત્તમાઃ

યે ઽપ્રમેય સુગતા અતીતાઃ સાંપ્રતં ચ હિ યે ઽપ્યનાગતાઃ ।
સર્વએવ કુશલૈસ્ત ઉદ્ગતા અપ્રમાદપથ એવ સુસ્થિતાઃ

અન્નપાનમથ વસ્ત્રભોજનં હેમરૂપ્યમણિભૂષણમ્ ।
દત્તં તૈરપિ ચ કલ્પકોટિયઃ પ્રાર્થયદ્ભિરિહ બોધિમુત્તમામ્

હસ્તપાદમથ કર્ણનાસિકા યાચિતા દદતિ સંપ્રહર્ષિતાઃ ।
સર્વબોધિગુણપૂરિતાશયાઃ તે ભવન્તિ નચિરાન્નરોત્તમાઃ

રજ્યસૌખ્યવિભવાંશ્ચ સર્વશો વિપ્રહાય દયિતાઃ સ્રિયો ઽપિ ચ ।
રઙ્ગમાયસદૃશં હિ સંસ્કૃતં સંશ્રયસ્વ વનમેવ નિઃસ્પૃહઃ

જીવિતં ચપલમધ્રુવં સદા મૃત્તિકાઘટક એવ ભેદિ ચ ।
યાચિતોપમમશાશ્વતં સદા નાત્ર નિત્યમશુભં કુમારક

નેહ માત્ર ન પિતા ન બાન્ધવા ધારયન્તિ યતમાન દુર્ગતિમ્ ।
યત્કૃતં હિ શુભાશુભં તત્પ્રાયન્તમનુયાતિ પૃષ્ઠતઃ

કામહેતુ બહુકલ્પસાગરા અન્યમન્યવધિતા નિરર્થકાઃ ।
કસ્યચિન્ન ચ કૃતં ત્વયા હિતં વ્યર્થ એવ ચ નિવેશિતઃ શ્રમઃ

અદ્ય તે જગત એષતો હિતં બોધિશાન્તમતુલં પદોત્તમમ્ ।
મજ્જમાંસમપિ ચર્મ શુષ્યતે યદ્યપિ ત્વમપિ મા કૃથા શ્રમમ્

દુર્લભો હિ સુગતસ્ય સંભવઃ શાન્તધર્મશ્રવણં સુદુર્લભમ્ ।
મારપક્ષમવધૂય યત્નતો બુદ્ધજ્ઞાન નચિરેણ લપ્સ્યસે

ભદ્રમિત્રપરિસેવકઃ સદા પાપમિત્રપરિવર્જકો ભવ ।
સત્પથે ઉપનયન્તિ તે સદા દુષ્પથા ચ સતતં નિવારકાઃ

સાધુ વીર્યમપિ કૃત્વ સુસ્થિરં કાયજીવિતસ્પૃહાં વિહાય ચ ।
વજ્રકલ્પહૃદયા દૃઢાશ્રયા બુદ્ધમાર્ગમિમમેવ સુશ્રુતમ્

દુર્લભં પદવરં હ્યનુત્તરં સર્વ એવ પુરિમા નરોત્તમા ।
અરણ્યગોચરરતાઃ પ્રભંકરાઃ તેષ ત્વં ચર પથે ઽનુવર્તકઃ

અરણ્યવાસનિરતઃ સદા ભવ માતૃપુત્રપિતૃબાન્ધવાન્ પ્રિયાન્ ।
વિપ્રહાય સકલં સુહૃજ્જનં કાયજીવિતકૃતામપિ તૃષ્ણામ્ ।
એષતાદ્ય વિપુલં સુગતજ્ઞાનસંચયમ્ એષતા પદવરં હ્યનુત્તરમ્

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારસ્તત ઉપાદાય દશભિર્વર્ષૈર્ન જાતુ સ્ત્યાનમિદ્ધમવક્રામિતવાન્, ન જાતુ હસિતવાન્, ન ક્રીડિતો ન રમિતઃ, ન પરિચારિતો ન જાતૂદ્યાનભૂમિં ગતો ન જાતુ સખાયાન્ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ । ન જાતુ ગીતાભિલાષ્યભૂત્ । ન રાજ્યધનગૃહનગરેષુ સ્પૃહામુત્પાદિતવાન્ । એવં સર્વવસ્તુષુ અનપેક્ષો ઽભૂત્ । એકઃ પ્રધ્યાયમાનઃ સ્થિતો ઽભૂત્ પ્રતિસંલીનઃ પરમદૌર્બલ્યભાવં વિચિન્તયન્ । અસારમિત્વરં ચ લોકમનાશ્વસન્ । અપ્રિયસમવધાનં પ્રિયવિનાભાવં બાલોલ્લાપનં સંસારરતિનિરાસ્વાદં રાજ્યસુખં વિમોઘધર્મં ( વૈદ્ય, ર્પ્ 144 ) ભવાભીષ્ટં શમતૃપ્તં પૃથગ્જનત્વં સદા વિરુદ્ધમ્ । બાલાયુક્તજનમધ્યગતો ઽસ્મિ યન્ન્વહં તૂષ્ણીભાવેનાતિનામધ્યેયમ્ । સ એકાન્તે તૂષ્ણીભૂતઃ અપ્રમાદં વિચિન્તયન્ પ્રિયવિનાભાવમેકાકી વિહરતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ રાજ્ઞાર્ચિષ્મતા અન્યતરસ્મિન્ પૃથિવીપ્રદેશે રતિપ્રધાનં નામ નગરં માપિતમભૂત્ કુમારસ્ય પરિભોગાર્થમ્ । દક્ષિણેનોત્તરેણ ચ સપ્ત વીથીશતાનિ, સપ્તભિઃ પ્રાકારૈઃ સમન્તતો ઽનુપરિક્ષિપ્તમભૂત્સપ્તરત્નમયૈઃ કિઙ્કિણીજાલસમુચ્છ્રિતૈર્મુક્તાજાલરત્નયષ્ટિવિતાનૈઃ । સર્વેષુ ચ વીથીમુખેષુ અશીતિરત્નયષ્ટિસહસ્રાણિ સ્થાપિતાન્યભૂવન્ । સર્વસ્યા ચ રત્નયષ્ટયાં યષ્ટિરત્નસૂત્રસહસ્રાણિ નિબદ્ધાન્યભૂવન્ । સર્વત્ર ચ રત્નસૂત્રે ચતુર્દશ તાલપઙ્ક્તિકોટ્યો નિબદ્ધાન્યભૂવન્, યાસાં વાતેનેરિતાનાં વાતસંઘટ્ટિતાનાં તદ્યથાપિ નામ તૂર્યશતસહસ્રસ્ય ઘોષશબ્દઃ સ્યાત્ । સર્વેષુ ચ વીથીમુખેષુ પઞ્ચ પઞ્ચ કન્યાશતાનિ સ્થાપિતાન્યભૂવન્ ગીતકુશલાનિ નૃત્તકુશલાનિ પ્રથમયૌવનપ્રાપ્તાનિ સર્વજગત્પરિભોગ્યાનિ । તાસાં ચ રાજ્ઞાર્ચિષ્મતા આજ્ઞા દત્તાભૂત્ - રાત્રિદિવં ભવન્તીભિર્નાન્યા ક્થા કાર્યાં અન્યત્ર નૃત્તગીતવાદિતેન । સર્વે રઞ્જયિતવ્યા યે કેચિચ્ચતુર્ષુ દિક્ષ્વાગચ્છન્તિ । અપ્યેવં નામ કુમારસ્ય રતિચિત્તમુત્પદ્યેત । ન ચ કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્યાપનાયં વક્તવ્યમ્ । તેષુ ચ પુનઃ સર્વવીથીમુખેષુ અન્નમન્નાર્થિકેભ્યો દીયતે, પાનં પાનાર્થિકેભ્યઃ, યાનં યાનાર્થિકેભ્યો યાવદ્વદ્વસ્ત્રગન્ધમાલ્યવિલેપનશય્યોપાશ્રયજીવિતપરિષ્કારં સુવર્ણરૂપ્યમણિમુક્તાવૈડૂર્ય શઙ્ખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજત હસ્ત્યશ્વશોધનં સર્વાભરણં રત્નરાશયશ્ચ સ્થાપિતા અભૂવન્ સર્વજનપરિભોગાર્થમ્ । તેન ચ સમયેન મધ્યે નગરસ્ય સમન્તતો યોજનં ગૃહં કુમારસ્ય માપિતમભૂત્પરિભોગાય સપ્તાનાં રત્નાનામષ્ટાપદનિબદ્ધં તોરણસપ્તપ્રતિમણ્ડિતમ્ । તત્ર ચૈકઃ પ્રાસાદઃ કારિતો ઽભૂત્, યત્ર ચતસ્રઃ શયનકોટ્યઃ પ્રજ્ઞપ્તમભૂત્કુમારસ્ય પરિભોગાર્થમ્ । તત્ર ચ મધ્યે ઉદ્યાનં માપિતમભૂત્સર્વપુષ્પવૃક્ષસર્વફલવૃક્ષસર્વરત્નવૃક્ષપ્રતિસ્ફુટં સંછાદિતમભૂત । તસ્ય ખલુ પુના રાષ્ટ્રપાલ ઉદ્યાનસ્ય મધ્યે પુષ્કરિણિ કારિતાભૂત્ સપ્તરત્નમયી ચતૂરત્નસોપાની, તદ્યથા સુવર્ણસ્ય રૂપ્યસ્ય વૈડૂર્યસ્ય સ્ફટિકસ્ય । અષ્ટોત્તરં ચ સિંહમુખશતં યેન ગન્ધોદકં પ્રવિશતિ તસ્યાઃ ખલુ પુનઃ પુષ્કરિણ્યાઃ । અષ્ટશતમેવ સિંહમુખાનાં યેન પુનરેવ તદ્વારિ નિર્વહતિ । ઉત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકૈઃ સતતસમિતં સંપુષ્પિતા સમન્તતશ્ચ રત્નવૃક્ષપરિવારિતા સર્વકાલિકૈશ્ચ પુષ્પફલવૃક્ષૈઃ પરિસ્ફુટા । તસ્યાઃ પુષ્કરિણ્યાઃ તીરે અષ્ટશતં રત્નવૃક્ષાણાં માપિતમભૂત્ । સર્વસ્મિન્ રત્નવૃક્ષે ષષ્ટિષષ્ટિ રત્નસૂત્રાણિ નિબદ્ધાનિ । સર્વત્ર ચ તાલપઙ્ક્તિકોટ્યો નિબદ્ધાઃ । તાસાં ચ વાતેનેરિતાનાં વાતસંઘટ્ટિતાનાં શબ્દો નિશ્ચરતિ તદ્યથાપિ નામ તૂર્યશતસહસ્રસ્ય સંપ્રવાદિતસ્ય । સા ચ પુષ્કરિણિ ઉપરિરત્નજાલસંછાદિતાભૂત્, મા કુમારસ્ય રજો પાંશુર્વા શરીરે નિપતિષ્યતીતિ ॥
તેન ચ સમયેન તસ્મિન્ પ્રાસાદે ચતસ્ર આસનકોટ્યઃ પ્રજ્ઞપ્તા અભૂવન્ સપ્તરત્નમય્યઃ । સર્વસ્મિંશ્ચાસને પઞ્ચ પઞ્ચ દૂષ્યશતાનિ પ્રજ્ઞ્પ્તાન્યભૂવન્ । તત્ર ચ મધ્યે આસનં પ્રજ્ઞપ્તં સપ્તરત્નમયં સપ્તપૌરુષમુચ્ચત્વેન અશીતિદૂષ્યકોટિભિઃ પ્રજ્ઞપ્તમ્, યત્ર પુણ્યરશ્મી રાજકુમારો ( વૈદ્ય, ર્પ્ 145 ) નિષેત્સ્યત ઇતિ । સર્વત્ર ચાસનમૂલે અગરુગન્ધઘટિકા ધૂપ્યતે । ત્રિષ્કૃત્વો દિવસસ્ય ત્રિષ્કૃત્વો રાત્રેઃ પુષ્પસંસ્તરઃ ક્રિયતે । સુવર્ણછદનાચ્છાદિતં સુવર્ણપદ્મપ્રલમ્બિતં મુક્તાજાલવિતતં મણિરત્નપ્રભાવભાસિતમશીતિસહસ્રપ્રલમ્બિતમ્ । સર્વત્ર ચ રત્નવૃક્ષે પતાકાશતાનિ પ્રલમ્બિતાન્યભૂવન્ । સર્વત્ર ચોદ્યાને નવતિર્મણિરત્નશતસહસ્રાણિ યોજનપ્રભાણિ સ્થાપિતાન્યભૂવન્, તેષાં ચ પ્રભયા સર્વલોકો ઽવભાસિતો ઽભૂત્ । તસ્મિન્ પુના રાષ્ટ્રપાલ ઉદ્યાને શુકસારિકક્રોઞ્ચકોકિલમયૂરહંસચક્રવાકકુનાલકલવિઙ્કજીવંજીવકા મનુષ્યપ્રલાપિનઃ પક્ષિણો ઽભૂવન્ । યેષાં નિકૂજિતાનિ નદતાં નન્દને દેવાનામિવ મદનીયઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ । કુમારસ્ય ચ પરિભોગાર્થં પઞ્ચરસશતપ્રકારાણિ ભોજનાનિ સતતસમિતમભિસંસ્કૃતાન્યભૂવન્ સર્વાકારસંપન્નાનિ ॥

તેન ચ પુનઃ સમયેન વિંશવર્ષાઃ સમાનાઃ ષોડશવર્ષાતિક્રાન્તાઃ કુમારકાઃ સર્વનગરેભ્યઃ સમુદાનીય તત્ર ચ નગરે પ્રવેશિતા અભૂવન્ સર્વશિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનવિધિજ્ઞાઃ । સર્વલોઇકિકરત્યુપકરણવિધિજ્ઞાનામશીતિકોટ્યઃ તસ્મિન્નગરે પ્રવેશિતા અભૂવન્ । તસ્ય માતાપિતૃભ્યાં કોટિઃ કન્યાનાં દત્તા, જ્ઞાતિસંઘેન કોટિઃ, નૈગમજ્ઞાનપદૈઃ કોટિઃ, સર્વરાજેન કોટિઃ કન્યાનાં દત્તા અભૂવન્ । તાશ્ચ સર્વા અભુરૂપાઃ પ્રાસાદિકા દર્શનીયાઃ સર્વાઃ ષોડશવર્ષપ્રમાણા જાત્યા ગીતકુશલા વાદ્યકુશલા નૃત્તકુશલા હસિતકુશલાઃ પુરુષોપસંક્રમણકુશલા આર્જવાઃ શિશવા મધુરા વૃદ્ધયઃ પૂર્વાભિલાપિન્યઃ સ્મિતમુખાશોપચારકુશલાઃ સર્વકલાસુ વિધિજ્ઞા નાતિદીર્ઘા નાતિહ્રસ્વા નાતિસ્થૂલા નાતિગૌર્યો નાતિશ્યામાઃ । યાસામુત્પલગન્ધો મુધાત્ પ્રવાતિ, ચન્દનગન્ધો ગાત્રેભ્યઃ પ્રવાતિ । વ્યક્તાં ઇવ દેવકન્યકાઃ, એકાન્તમનામયચારોણ્યઃ । તાસાં મધ્યગતઃ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારઃ સંગીતિસંપ્રભાણિતેન તત્ર ચ સંગીતિશબ્દે ચૈવં ચિત્તમુત્પાદયતિ - મહાનમિત્રસંઘો બતાયં મમ પ્રાદુર્ભુતઃ કુશલધર્મપરિમોષકઃ । હન્ત અનપેક્ષો ભવિષ્યામિ । સ તસ્મિન્ સમયે સ્યાદ્યથાપિ નામ વધ્યઃ પુરુષો દૃષ્ટ્વા ન વિસ્મયચિત્ત મુત્પાદયતિ, એવમેવ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારઃ તાં પ્રમદાં દૃષ્ટ્વા ન વિષ્મયતિ, નાપિ તત્ર નગરે, ન ચ સખીભિંર્વિસ્મયતિ સ્મ । તૈશ્ચ દશભિર્વર્ષૈર્ન જાતુ રૂપનિમિત્તમુદ્ગૃહીતવાન્ । ન શબ્દનિમિત્તં ન ગન્ધ નિમિત્તં ન રસનિમિત્તં ન સ્પર્શનિમિત્તમુદ્ગૃહીતવાન્ । અન્યત્રૈવંરૂપં ચિત્તં પ્રવર્તયતે સ્મ - કદા તાવદેવંરૂપાદમિત્રસંઘમધ્યાન્મમ મોક્ષો ભવિષ્યતિ ? કદાહમપ્રમાદચર્યાં ચરિષ્યામિ યેન મે મોક્ષો ભવિષ્યતિ ? અથ ખલુ તાઃ કન્યકાઃ રાજ્ઞો ઽર્ચિષ્મત આરોચયન્તિ સ્મ - ન દેવ કુમારઃ ક્રીડતિ, ન રમતે, ન પરિચારયતિ ? અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ રાજા અર્ચિષ્માનશીતિભી રાજસહસ્રૈઃ સાર્ધં યેન પુણ્યરશ્મી રાજકુમારસ્તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્યાશ્રુમુખઃ પ્રવેપમાનેન કાયેન શોચમાનો ધરણિતલે પ્રપતિતઃ । સ ઉત્થાય ધરણિતલાત્પુણ્યરશ્મિં રાજકુમારં ગાથાભિધ્યભાષત -
પ્રક્ષસ્વ પુત્રવરરત્ન મમ પ્રલાપં શોકાર્દિતો નિપતિતો ઽસ્મિ ભુવિ ક્ષપાન્તે ।
કેનાપ્રિયં તવ કૃતં મમ્ તદ્બ્રવીહિ જ્યેષ્ઠં દદામિ યદિહાસ્ય ક્ષણેન દણ્ડમ્

પ્રેક્ષસ્વ મે ઽદ્ય નગરં સુરસંઘરમ્યં મનસા મયાભિરચિત્તં યદિદં ત્વદર્થે ।
કિમિહાઙ્ગમદ્ય વિકલં મમ તદ્વદાશુ શક્રસ્ય વાદ્ય વિભવં તવ દર્શયામિ

શોકાર્દિતં કમલલોચનચારુનેત્રં સ્ત્રીસંઘમપ્સરસમં વિલપન્તમીક્ષ ।
એતાભિરન્યૈશ્ચ રમસ્વ વિનીય શોકં કિં શલ્યવિદ્ધ ઇવ ધ્યાયસિ દીનવક્રઃ

એતાઃ સ્વરઙ્ગરુચિરાઃ સુરતેર્વિધિજ્ઞાઃ સંગીતિતાલસમયે ચ વિનિશ્ચયજ્ઞાઃ ।
કાલસ્તવાદ્ય સુરતસ્ય ન શોચિતસ્ય મ્લાનં સરોરુહમિવાસિ કિમદ્ય દીનઃ

ઉદ્યાનપુષ્પફલપત્રવિકીર્ણશાખા ઉદ્વિદ્ધચિત્રમિવ ચિત્રરથં સુરાણામ્ ।
સંચિન્તયસ્વ પ્રથમં હિ વયસ્તવેદં કાલો રતે રમ ઇહાદ્ય સુત પ્રસીદ

તુલ્યા તવેયમપિ પુષ્કરિણી સુરાણાં સ્નાનાર્થમુત્પલસરોજવનાભિકીર્ણા ।
પદ્માનિ મત્તવરષટ્પદભૂષિતાનિ સંચિન્ત્ય તાં ક ઇહ નાભિરમેત પુત્ર

હંસા મયૂરશુકસારિકકોકિલાશ્ચ કોણાલજીવકલવિઙ્ક મનોજ્ઞઘોષાઃ ।
ગન્ધર્વમાદન ઇવા હિમવત્સમીપે શ્રુત્વા નરઃ ક ઇહ નાત્ર રતિં લભેત

એતા વિમાનમણિચૂડસમુક્તજાલા વૈડૂર્યકાઞ્ચનચિતા ઇવ વૈજયન્તે ।
રત્નાસનાનિ ચ વરાણિ વરાસ્તૃતાનિ ચારુસ્વરા કનકકઙ્કણતાલપઙ્ક્ત્યઃ

ગમ્ભીરધીરવરતૂર્યનિનાદઘુષ્ટા વીથીષુ દાનવિસરાસ્તવ ચાપિ હેતોઃ ।
કન્યાઃ સહસ્રબહુગીતરુતાઃ ક્રિયન્તે શ્રૂયન્તિ નન્દનવને ઽપ્સરસાં યથૈવ ।
કસ્માન્ ત્રિવિષ્ટપસમે ભવને મનોજ્ઞે વિક્ષિપ્તચિત્ત ઇહ કિં ન રતિં કરોષિ

એતે કુમાર તવ દેવસમાનગર્ભાઃ ક્રીડાસખાય સહ પુત્ર રમસ્વ ચૈભિઃ ।
માતા પિતા ચ તવ સંસ્થિત સાશ્રુકણ્ઠાઃ કિં દુઃખ નાસ્તિ કરુણા ચ જને તવાસ્મિન્

સો ઽથાબ્રવીદ્ગુણચિતો ભવદોષદર્શી નિર્વિણ્ણ સંસ્કૃતમનર્થિક કામભોગૈઃ ।
સંસારપઞ્ચરગતં જગદીક્ષ્યં ચેદં મોક્ષાર્થિકઃ પિતરમાહ શૃણુષ્વ દેવ

દેવાપ્રિયં મમ્ કૃતં ન હિ કેનચિન્મે કિં ત્વસ્તિ મે ઽદ્ય ન હિ કામગુણેષુ છન્દઃ ।
સર્વે પ્રિયાં રિપુસમા હિ નિરાનુરક્તા યે ક્લેશદુર્ગતિપ્રપાત પ્રપાતયન્તિ

એતાઃ સ્ત્રિયો હ્યબુધબાલજનાભિરામા મારસ્ય પાશગુણબદ્ધ મહાપ્રપાતાઃ ।
નિત્યં તથા વિગર્હિત આર્યજનેન ચૈતાઃ સેવામિ કિં નરકદુર્ગતિશોકમૂલાઃ

એતાઃ સ્ત્રિયો હિ છવિમાત્રકરૂપરભ્યાઃ સ્નાય્વસ્થિયન્ત્રમશુચીભિ નિરર્થકો ઽહમ્ ।
પ્રસ્રાવિણી રુધિરમૂત્રશકૃન્મલાનાં વ્યક્તં શ્મશાનસદૃશીષુ કથં રમેયમ્

ગીતં ન શ્રોષ્યમપિ વાદ્યરુતં ન ગ્રાહ્યં સ્વપ્નાય માભિરતયો ઽબુધમોહનાશ્ચ ।
સંકલ્પલાલસ ગતા અબુધા તુ નાશં કિં ક્લેશદાસ ઇવ બાલજનો ભવિષ્યે

સર્વે ઇમે દ્રુમલતા શિશિરે પ્રવૃત્તે કાન્તારવૃક્ષસદૃશા હિ ભવન્ત્યરમ્યાઃ ।
સર્વશ્રિયો વિધમની હિ અનિત્યતેયં મોહાત્પ્રમાદમુપયામિ ચલે તુ જીવે

ચિત્તં સમુદ્ર ઇવ તર્પયિતું ન શક્યં તૃષ્ણાપ્રવૃત્તિનિરતઃ પુનરેવ કાઙ્ક્ષ ।
અન્યોન્યઘાતિ જગદીક્ષ્ય હિ કામહેતોઃ મેરુર્યથૈવ પવનૈરહમપ્રમ્પ્યઃ

ન ત્વં પિતા ન સહજા મમ નાપિ ભાર્યાઃ ત્રાતા ન બાન્ધવજના નૃપતે હ્મપાયાત્ ।
સર્વે વયં તૃણગતા ઇવ બિન્દુલેખા મા તાત ચિત્તવશગા ભવતાં પ્રમત્તાઃ

ધિગ્યૌવનેન મનુજેશ્વર યન્ન નિત્યં ધિગ્જીવિતસ્ય ગમનં ગિરિતોયશીઘ્રમ્ ।
ધિક્સંસ્કૃતં ક્ષયમિદં તડિદભ્રલોલં ધિક્કણ્ડિતસ્ય ત્રિભવે નૃપ કામરાગઃ

સંચોદિતો ઽસ્મિ વિબુધૈર્ભવ અપ્રમત્તો નો બોધિસત્ત્વ ભવતે વિષયાભિલગ્નઃ ।
બુદ્ધો ભવેયમિહ લોકહિતાનુકમ્પી નાસ્તિ પ્રમાદચરિતસ્ય નરેન્દ્ર બોધિઃ

કામાતુરો ભવતિ યો નૃપ ચિત્તદાસઃ સ હિ પુણ્યનાશનિરતો વિનિવૃત્તસ્વર્ગઃ ।
હિંસાસમિદ્ધમપિ નાભિચરેત જાતુ પક્ષીવ પઞ્જરગતઃ કથમાશ્વસેત

ધાતૂશ્ચ સર્પસદૃશા વધકાશ્ચ સ્કન્ધાઃ ચિત્તં ચ સાસ્રવમનર્થક શૂન્ય ગ્રામઃ ।
વિષસ્તમ્બપુષ્પિત ઇવેહ નરેન્દ્ર કાયઃ ઓઘે ઽતિરુહ્યતિ કથં નુ રતિર્મમાત્ર

સંપ્રેક્ષસે જગદિદં કુગતિપ્રપન્નં વ્યક્તં પદં ગગનતુલ્યમપિ જ્વલન્તમ્ ।
તેષાં પ્રમોક્ષણનિમિત્તમિહાદ્ય રાજન્ શિવધર્મનાવ સમુદાનયિતાસ્મિ શીઘ્રમ્

સુપ્તાન્ વિબોધયિતુમાતુર જીવિતાર્થં શલ્ય નિમૂલયિતુમુત્પથગાન્ વિનેતુમ્ ।
પ્રોદ્ ઘુષ્ય બન્ધનબિમોક્ષ મહાસહસ્રે સંતર્પયંશ્ચિરદરિદ્ર સુભાષિતેન

સીદન્ત દુર્ગતિપથાદપિ ચોદ્ધરિષ્યે અન્ધે ચક્ષુરપિ તૃષ્ણલતાવિશોષી ।
પ્રજ્ઞાર્ચિરુત્તમવિમુક્તિકૃતપ્રદીપો દ્રક્ષન્તિ યેન ત્રિભવં નટરઙ્ગકલ્પમ્

મેઘં કૃપાકરુણપારમિતાભ્રકૂટં સત્ત્વાર્થગર્જિત વિપશ્યનવિદ્યુમાલી ।
બોધ્યઙ્ગધારસુખશીતલવૃષ્ટિજાલૈઃ શીતીકરોમિ ચ જગચ્ચિરકાલતપ્તમ્

એતત્સ્મરન્નહમિહ ક્ષિતિશોપવિષ્ટો નાસ્તીહ મે પ્રણિધિ સંસ્કૃતસર્વકામૈઃ ।
બોધ્યર્થિકો હિ વિચરામિહ સત્ત્વહેતોઃ એકાંશિકો ન હિ ભવાભિરતૌ મમેચ્છા

જાનન્ વસેત્ક ઇહ પાર્થિવ શત્રુમધ્યે કો બુદ્ધિમાન્ સભયમાર્ગપથં વ્રજેત ।
કો વા સચક્ષુરિહ તાત પતેત્પ્રપાતે કો બોધિમાર્ગમધિગમ્ય ભવેત્પ્રમત્તઃ

અનુસ્રોત સર્વજગતી પ્રતિસ્રોતા સો ઽહં વાચા ન શક્યમિહ પાર્થિવ બોધિ પ્રાપ્તુમ્ ।
મેરુપ્રયાતમપિ સાગરમુત્સહેયં ન ત્વેવ મે મન ઇહાભિરમેત કામૈઃ

ગચ્છાશુ પાર્થિવ વરસ્વજનેન સાર્ધં સર્વાં હિ રાષ્ટ્રરતિમુત્સૃજ સર્વલોકે ।
આદાય ગચ્છતુ યથાભિમતં હિ યસ્ય ગૃહ્યાપ્રમાદ મમ તાત ન રાજ્યકોટ્યા

શક્યા ન નારિગણમધ્યગતેન બોધિઃ પ્રાપ્તું શિવં પદમનુત્તરયોગક્ષેમમ્ ।
ગચ્છામ્યહં ગિરિવનાન્તરમાશ્રયામિ પ્રાપ્તા હ્યરણ્યનિરતેન જિનેન બોધિઃ

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારઃ પ્રાસાદતલગત એવ તાભિઃ પ્રમદાભિઃ સાર્ધં ચંક્રમન્નુદ્વિગ્નમનાઃ સંસ્ત્રિભિરીર્યાપથૈર્વિહરતિ । કતમૈસ્ત્રિભિઃ ? સ્થાનેન ચંક્રમેણ નિષદ્યયા । સ્ત્યાનમિદ્ધપરિવર્જિતઃ ઉપરિપ્રાસાદતલગતો ઽષ્ટમ્યાં ભૂમૌ સ્થિતઃ । સો ઽર્ધરાત્રકાલસમયે અશ્રોષીત્ - અન્તરીક્ષાચ્છુદ્ધાવાસકાયિકા દેવતા બુદ્ધસ્ય વર્ણં ભાષમાણા ગચ્છન્તિ, વિસ્તરેણ ધર્મસ્ય સંઘસ્ય વર્ણં ભાષમાણા ગચ્છન્તિ । શ્રુત્વા ચ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારઃ સંહૃષ્ટરોમકૂપજાતઃ અશ્રુ નિપાતયતિ । સ સંવેગજાતો ઽઞ્જલિં કૃત્વા તાં દેવતાં ગાથાભિરધ્યભાષત -
મયિ કરુણ જનિત્વા દેવતા દુઃખિતે ઽસ્મિન્ યદિ ન કુરુત મન્યું કિંચિદેવાભિપૃચ્છે । કસ્ય ગુણ વદન્તો ગચ્છેતાત્રાન્તરીક્ષે સુખિતમિહ મનો મે વાક્યમેતં નિશામ્ય

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ તા દેવતાઃ પુણ્યરશ્મિરાજકુમારં ગાથાભિરધ્યભાષન્ત -
શ્રવણમુપગતસ્તે કિં ન બુદ્ધઃ કુમાર શરણમશરણાનાં નામ સિદ્ધાર્થબુદ્ધિઃ ।
પરચરિકુશલો ઽસૌ પુણ્યપ્રજ્ઞાગુણઢ્યો દશનિયુતસહસ્રાધ્યાયિનાં તસ્ય સંઘઃ

પુણ્યરસ્મિરાહ -
અહમપિ જિન દૃક્ષ્યે કીદૃશં તસ્ય રૂપં વદત અપિ ચ સર્વે કીદૃશો ચાસ્ય વર્ણઃ ।
અહમપિ પરિપૃચ્છે કીદૃશી બોધિચર્યા ભવતિ યથ ચરન્ વૈ સર્વસત્ત્વૈકનાથઃ

અથ ખલુ તા દેવતાઃ પુણ્યરશ્મિં રાજકુમારં ગાથાભિરધ્યભાષન્ત -
સ્નુગ્ધરુચિકેશા દક્ષિણાવર્તજાતા ગિરિતતમિવ હૈમ શોભતે ચાસ્ય ચોષ્ણિ ।
ગગન ઇવ ચ શૂન્યો ભાસતે ચાસ્ય ઊર્ણા સ્ફટિકમણિવિશુદ્ધા દક્ષિણા નાભિ જાતા

ભ્રમરગણવિશુદ્ધા નેત્ર નીલોત્પલાભા સિંહહનુ નરેન્દ્રઓ બિમ્બ ઓષ્ઠઃ સ્વયંભૂઃ ।
સૃજતિ ચ સહસ્રં વૈ રશ્મિકોટીરનન્તાન્ સ્ફુરતિ ચ ત્રિસહસ્રાન્ દુર્ગતીઃ શોષયંશ્ચ

સમસહિતસુવૃત્તા દન્ત ચિત્ર સુશુક્લા હિમરજતવિશુદ્ધા વિંશતિ દ્વેગુણાસ્ય ।
જિનવરપ્રવરસ્ય તસ્ય દંષ્ટ્રાશ્ચતસ્રઃ સ્વકમુખપ્રતિચ્છાદા તસ્ય જિહ્વા પ્રભૂતા

ગિરિ વરસહિતાર્થા તસ્ય પ્રલ્હાદનીયા સહિત અકુટિલા ચ બ્રમ્હઘોષા સુયુક્તા ।
તૂર્યશતસહસ્રૈર્વાગ્જિનસ્યાર્હતુલ્યા વિમતિશમકરી સા તોષણી અર્થિકાનામ્

અવિકલગુણચિત્રા બોધિ અઙ્ગાનુકૂલા હારશતસહસ્રા ગુમ્ફિતા ધર્મમાલા ।
તૂર્યરતિવિઘુષ્ટા દેવતાગીતરમ્યા અમરરુચિસ્વરા વૈ હ્લાદની વાગ્જિનસ્ય

કીન્નરકલવિઙ્કાકોકિલાચક્રવાકા બર્હિણકલહંસાઘોષ કોનાલકાનામ્ ।
બ્રમ્હરુતનિર્ઘોષા કિન્નરાણાં સ્વરાઙ્ગા અખલિતમનવદ્યા સર્વાર્થાનુબોધા

ચિત્રસ્ફટિકશ્લક્ષ્ણા પણ્ડિતાનાં મનાપા ચોદની વિનયનીયા બોધની પ્રેમણીયા ।
પરચરિમનકૂલા તોષણી પૃચ્છમાના ઇમગુણ વચના ચૈતસ્ય ધર્મેશ્વરસ્ય

કમ્બુરુચિર ગ્રીવા શાન્તસંવૃત્તસ્કન્ધઃ । દીર્ઘપરિઘ બાહૂ તસ્ય સપ્તોત્સદાઙ્ગમ્ ।
કર રુચિરસુવૃત્તા દિર્ઘવૃત્તાઙ્ગુલીકાઃ તપિતકનકવર્ણં તસ્ય ગાત્રં જિનસ્ય

રોમ પરિણતાશ્ચ દક્ષિણો ચૈકજાતા નાભિ નિખિલ દુર્ગા ગુહ્યકોશો હયો વા ।
ઊરુ ગજકરો વા એણજઙ્ઘઃ સ્વયંભૂઃ કરતલ સુવિચિત્રા સ્વસ્તિકાશ્ચક્રચિત્રાઃ

ગજપતિગતિગામી સિંહવિક્રાન્તગામી વૃષભલલિતગામી ઇન્દ્રયષ્ટિપ્રવૃદ્ધઃ ।
ગગનકુસુમવૃષ્ટિઃ પુષ્પછત્રા ભવન્તિ વ્રજતિમનુવ્રજન્તિ ધર્મ એતે ઽદ્ભુતસ્ય

લાભ અથ અલાભે સૌખ્યદુઃખે જિનસ્ય અયશસિ યશ એવં નિન્દશંસાસુ ચૈવમ્ ।
જલરુહમિવ તોયૈઃ સર્વતો નોપલિપ્તઃ એવમિહ નૃસિંહો નાસ્તિ સત્ત્વઃ સમો ઽસ્ય

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારઃ બુદ્ધસ્ય વર્ણં શ્રુત્વા, વિસ્તરેણ ધર્મસ્ય સંઘસ્ય વર્ણં શ્રુત્વા, તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતો ઽભૂત્ ।
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુષ્પરશ્મે રાજકુમારસ્યૈતદભવત્ - યાદૃશઃ સંબુધો ભગવાન્, યાદૃશી ચાસ્ય સંઘસંપત્, યાદૃશશ્ચ તેન ધર્મઃ સાક્ષાત્કૃતઃ, યાદૃશી ચાસ્ય શિષ્યસંપત્, યથા વિષયસમવધાનશ્ચ ( વૈદ્ય, ર્પ્ 152 ) સંસારઃ, યથાકૃતજ્ઞશ્ચ સંસારઃ, યથાકૄતજ્ઞાશ્ચ બાલપૃથગ્જનાઃ, યથા વિષમા ચ સત્કાયદૃષ્ટિઃ, યથા બહ્વાદીનવશ્ચ ગૃહાવાસઃ, યથા બહુદોષાશ્ચ કામાઃ, યથા ગર્હિતશ્ચ પણ્ડિતૈઃ પ્રમાદઃ, યથા સંમોહં ચાવિદ્યાન્ધકારમ્, યથા દુઃપ્રતિવેધાશ્ચ સંસ્કારાઃ, યથા દુર્દમં ચિત્રમ્, યથા ગમ્ભીરં નામરૂપમ્, યથાનાસ્વાદં ષડાયતનમ્, યથા દુઃખવિપાકશ્ચાપરિજ્ઞાતઃ સ્પર્શઃ, યથા બહ્વાદીનવા વેદનાઃ, યથા ગાઢબન્ધના તૃષ્ણા, યથા દુઃપ્રતિનિઃસરણં ચોપાદાનમ્, યથાનાર્યા ભવતૃષ્ણા, ભવે સતિ યથા દુઃખસમુચ્છેદ્યા ચ જાતિઃ, યથા વિકારકરી ચ જરા, યથા વિલોપકારકશ્ચ વ્યાધિઃ, યથા નિરુવુરક્તં ચ મરણમ્, યથાલ્પાસ્વાદા ચ પ્રવૃત્તિઃ, યથા બહ્વાદીનવા ચ ભવાભિનિર્વૃત્તિઃ, યથા રમણીયં ચ તથાગતશાસનમ્, નેદં શક્યં કામદાસેન ક્લેશસંમોહિતેન ચિત્તખિલેન પ્રમાદાભિરતેન બાલમધ્યગતેનાયોનિશશ્ચિત્તેન સંસારરક્તચિત્તેન દુર્જનમધ્યગતેન ન શક્યં સુગતિપન્થાનમપિ વિશોધયિતું કુતઃ પુનરનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુમ્ । તસ્યૈતદભૂત્ - યન્ન્વહમિત એવ પ્રાસાદાત્પ્રાઙ્ભુખઃ પ્રપતેયમ્, મા મે દ્વારેણ નિષ્ક્રમતો જ્ઞાતિસંઘો ઽન્તરાયં કુર્યાત્ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારો યેન ભગવાન્ સિદ્ધાર્થબુદ્ધિસ્થથાગતસ્તન્મુખસ્તતઃ પ્રાસાદાદાત્માનમુત્સૃષ્ટવાન્, એવં ચ ભાષતે સ્મ - સચેત્સ તથાગતઃ સર્વં જાનાતિ સર્વં પશ્યતિ, સમન્વાહરતુ માં તથાગતઃ । અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ સિદ્ધાર્થબુદ્ધિસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો દક્ષિણપાણિં પ્રસાર્ય પ્રભાં પ્રામુઞ્ચત્, યયા પુણ્યરશ્મિ રાજકુમારઃ સ્પૃષ્ટો ઽભૂત્ । તસ્યાશ્ચ પ્રભાયાઃ શતસહસ્રપત્રં પદ્મં શકટચક્રપ્રમાણમાત્રં પ્રાદુર્ભૂતમ્ । તસ્માચ્ચ પદ્માત્ રશ્મિશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ સ્મ, મહાંશ્ચાવભાસો ઽભૂત્, યેનાવભાસેન પુણ્યરશ્મી રાજકુમારઃ સ્ફુટો ઽભૂત્ । અહ્ત્ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારસ્તસ્મિન્ પદ્મે સ્થિત્વા યેન સ ભગવાન્ સિદ્ધાર્ધબુદ્ધિસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય નમો બુદ્ધાયેત્યુદાનમુદાનયતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ તેન સિદ્ધાર્થબુદ્ધિના તથાગતેન સા પ્રભા પ્રતિસંહૃતા । સ ચ કુમારસ્તસ્ય ભગવતઃ પાદમૂલે છિન્નાપાદપ ઇવ પ્રપતિતઃ શતસહસ્રકૃત્વસ્તથાગતં વન્દતે સ્મ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારસ્તં ભગવન્તં ગાથાભિરધ્યભાષત -
મયા ચિરાદદ્ય હિ વૈદ્યરાજઃ કૃચ્છ્રાદવાપ્તો ઽદ્ય ચિરાતુરેણ ।
આચક્ષ્વ મે નાથ કથં સ્થિતો ઽહં લાભી ભવેયં સુગતસ્ય શાસને

શ્રુતો મયા નાયક અપ્રમાદો નિશામ્ય રાત્રૌ દિવિ દેવતાભ્યઃ ।
શ્રુત્વા ચ સંવિગ્ન હિ આગતો ઽહં કથં નરાણાં ભવતે પ્રમાદઃ

પ્રનષ્ટમાર્ગસ્ય ભવાદ્ય દેશિકો જાત્યન્ધભૂતસ્ય ભવાદ્ય ચક્ષુઃ ।
મહાપ્રપાતાદિહ માં સમુદ્ધર શ્રદ્ધાકરા કારુણિકા ચિકિત્સકા

દરિદ્રભૂતસ્ય કુરુષ્વ સંગ્રહં બદ્ધસ્ય મોક્ષં કુરુ મે ઽદ્ય નાથ ।
સસંશયેભ્યો વિમતિં ચ છિન્દ ચર્યાં ચ મે વ્યાકુરુ બોધિમાર્ગે

તીર્થં ચ સંદર્શય ઉહ્યતો મે દીપં કુરુષ્વાપિ મમાન્ધકારે ।
વ્રણીકૃતં માં હિ કુરુષ્વ નિર્વ્રણં શલ્યં ચ મે ઉદ્ધર વૈદ્યરાજ

વિમોચ્ય માં દુર્ગતિસંકટાત્ત્વં ભવોપલમ્ભગ્રહણં નિકૃન્ત ।
સંતાર માં શોકમહૌઘપારમ્ અષ્ટાઙ્ગમાર્ગેણ મહાપથેન

પરીત્તમાયુઃ ક્ષયધર્મિ જીવિતં બહ્વન્તરાયં કુશલં ભવત્યપિ ।
પુણ્યસ્ય સિધ્યત્યચિરાદ્વિપાકઃ લબ્ધક્ષણો મે ઽદ્ય વદૈકનિશ્ચયમ્

એતદ્ધિ મે વ્યાકુરુ લોકનાથ સ્યાદ્બોધિસત્ત્વો હિ યથાપ્રમત્તઃ ।
યથા ચરન્નુત્તમબોધિચારિકાં પ્રમોચયેયં ભવબન્ધનાજ્જગત્

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ સિદ્ધાર્થબુદ્ધિસ્તથાગતઃ પુણ્યરશ્મે રાજકુમારસ્યાધ્યાશયં વિદિત્વા વિસ્તરેણ બોધિચર્યાં સંપ્રકાશયતિ, યં શ્રુત્વા પુણ્યરશ્મિના રાજકુમારેણ વિમોક્ષા નામ ધારણી પ્રઓલબ્ધા, પઞ્ચાભિજ્ઞાઃ પ્રતિલબ્ધાઃ । સ વૈહાયસે સ્થિત્વા પુષ્પાણ્યભિનિર્માય તં તથાગતમભ્યવકિરતિ સ્મ, અભિપ્રકિરતિ સ્મ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મિ રાજકુમારસ્તસ્માદન્તરીક્ષાદવતીર્ય તં ભગવન્તં સિદ્ધાર્થબુદ્ધિં તથાગતં ગાથાભિરભ્યષ્ટાવીત્ -
વન્દામિ તે કનકવર્ણનિભા વરલક્ષણા વિમલચન્દ્રમુખા ।
વન્દામિ તે અસમજ્ઞાનધરા સદૃશો ન તે ઽસ્તિ ત્રિભવે વિરજઃ

મૃદુ ચારુ સ્નિગ્ધ શુભ કેશ જિના ગિરિરાજતુલ્ય તવ ચોષ્ણિરિહ ।
નોષ્ણીષમીક્ષિતુ તવાસ્તિ સમો વિભ્રાજતે ભ્રુવિ વરે ઽપિ તવોર્ણ મુને

કુન્દેન્દુશઙ્ખહિમશુભ્રનિભા નીલોત્પલાભશુભનેત્રવરા ।
કૃપયેક્ષસે જગદિદં હિ યયા વન્દામિ તે વિમલનેત્ર જિના

જિહ્વા પ્રભૂત તનુ તામ્રનિ(ભા) વદનં ચ છાદયસિ યેનસ્વકમ્ ।
ધર્મં વદન્ વિનયસે ચ જગત્ વન્દામિ તે મધુરસ્નુગ્ધગિરમ્

દશના શુભાઃ સુદૃઢ વજ્રનિભાઃ ત્રિંશદ્દશાપ્યવિરલાઃ સહિતાઃ ।
કુર્વન્ સ્મિતં વિનયસે ચ જગત્ વન્દામિ તે મધુરસત્યકથા

રૂપેણ ચાપ્રતિસમો ઽસિ જિના પ્રભયા ચ ભાસયસિ ક્ષેત્રશતાન્ ।
બ્રમ્હેન્દ્રપાલ જગતો ભગવન્ જિમ્હીભવન્તિ તવ તે પ્રભયા

એણેયજઙ્ઘ ભગવન્ન સમા ગજરાજબર્હિમૃગરાજગતેઃ ।
ઈક્ષન્ વ્રજસ્યતિ યુગં ભગવન્ સંકમ્પયન્ ધરણિશૈલતટમ્

કાયશ્ચ લક્ષણચિતો ભગવન્ શ્લક્ષ્ણ ચ્છવી કનકવર્ણં તવ ।
નેક્ષન્ જગદ્ વ્રજતિ તૃપ્તિમિદં રૂપં તવાપ્રતિમરૂપધર

ત્વં પૂર્વ કલ્પશતચીર્ણતપા ત્વં સર્વત્યાગદમદાનરતઃ ।
ત્વં સર્વસત્ત્વકૃપમૈત્રમના વન્દામિ તે પરમકારુણિક

ત્વં દાનશીલનિરતઃ સતતં ત્વં ક્ષાન્તિવીર્યનિરતઃ સુદૃઢમ્ ।
ત્વં ધ્યાનપ્રજ્ઞપ્રભતેજધરો વન્દામિ તે અસમજ્ઞાનધર

ત્વ વાદિશૂર કુગણિપ્રમથિ ત્વં સિંહવન્નદસિ પર્ષદિ ચ ।
ત્વં વૈદ્યરાજ ત્રિમલાન્તકરો વન્દામિ તે પરમપ્રીતિકર

વાક્કાયમાનસવિશુદ્ધ મુને ત્રિભવેષ્વલિપ્ત જલપદ્મમિવ ।
ત્વં બ્રમ્હઘોષ કલવિઙ્કરવા વન્દામિ તે ત્રિભવપારગતમ્

માયોપમં જગદિદં ભવતા નટરઙ્ગસ્વપ્નસદૃશં વિદિતમ્ ।
નાત્મા ન સત્ત્વ ન ચ જીવગતિ ધર્મા મરીચિદકચન્દ્રસમાઃ

શૂન્યાશ્ચ શાન્ત અનુત્પાદનય અવિજાનદેવ જગદુદ્ભ્રમતિ ।
તેષામુપાયનયયુક્તિશતૈરવતારત્યસ્યપિ કૃપાલુતયા

રાગાદિભિશ્ચ બહુરોગશતૈઃ સંતાપિતં સતતમીક્ષ્ય જગદ્ ।
વૈદ્યોત્તમો વિચરસે ઽપ્રતિમઃ પરિમોચય સુગત સત્ત્વશતાન્

જાતીજરામરણશોકહતં પ્રિયવિપ્રયોગપરિદેવશતૈઃ ।
સતતાતુરં ચ જગદીક્ષ્ય મુને પરિમોચયન્ વિચરસે કૃપયા

રથચક્રવદ્ભ્રમતિ સર્વજગત્ તિર્યક્ષુ પ્રેતનિરયે સુગતૌ ।
મૂઢા અદેશિક અનાથગતાઃ તેષાં પ્રદર્શયસિ માર્ગમ્

યે તે બભૂવ પુરિમાશ્ચ જિના ધર્મેશ્વરા જગતિ ચાર્થકરાઃ ।
અયમેવ તૈઃ પ્રકથિતો ઽર્યપથો યં દેશયસ્યપિ વિભો ઽપ્રતિમઃ

સ્નિગ્ધં હ્યકર્ષય મનોજ્ઞ વરં બ્રમ્હાધિકં પરમપ્રીતિકરમ્ ।
ગન્ધર્વકિન્નરવરાપ્સરસામભિભૂય તાં ગિરમુદાહરસે

સત્યાર્જવક્ષયમુપાયનયૈઃ પરિશોધિતાં ગિરમનન્તગુણામ્ ।
શ્રુત્વા હિ યાં નિયુતસત્ત્વશતા યાનત્રયેણ જિન યાન્તિ શમમ્

તવ પૂજયા સુખમનેકવિધં દિવ્યં લભન્તિ મનુજેષુ તથા ।
આઢ્યો મહાધન મહાવિભવો ભવતે જગદ્ધિતકરો નૃપતિઃ

વલચક્રવર્ત્યપિ ચ દ્વીપપતિઃ જગદાવૃણોતિ દશભિઃ કુશલૈઃ ।
રત્નાનિ સપ્ત લભતે સુશુભાં ત્વયિ સંપ્રસાદજનકો ઽપ્રતિમ

બ્રમ્હાપિ શક્ર અપિ લોકપતિઃ ભવતે ચ સંતુષિતદેવપતિઃ ।
પરિનિર્મિતો ઽપિ ચ સુયામપતિઃ ત્વત્પૂજયા ભવતિ ચાપિ જિનઃ

એવં હ્યમોઘ તવ પૂજ કૃતા સંદર્શનં શ્રવણમપ્યસમમ્ ।
ભવતે જગદ્વિવિધદુઃખહરઃ સ્પૃશતે પરં પદવરં હ્યજરમ્

માર્ગજ્ઞ માર્ગકુશલા ભગવન્ કુપથાન્નિવારયસિ લોકમિમમ્ ।
ક્ષેમે શિવે વિરજ આર્યપથે પ્રતિષ્ઠાપપ્યસ્યપિ જગદ્ભગવન્

પુણ્યાધિકસ્ય તવ પુણ્યનિધેઃ સતતાક્ષયા ભવતિ પુણ્યક્રિયા ।
બહુકલ્પકોટીષુ ન યાતિ ક્ષયં યાવન્ન સંસ્પૃશતિ બોધિચરામ્

પરિશુદ્ધ ક્ષેત્ર લભતે રુચિરં પરનિર્મિતાભ સદ પ્રીતિકરમ્ ।
શુદ્ધાશ્ચ કાયવચસા મનસા સત્ત્વા ભવન્ત્યપિ ચ ક્ષેત્રવરે

ઇત્યેવમાદિગુણ નૈકવિધાન્ લભતે જિનાર્ચનકૃતાન્ મનુજઃ ।
સ્વર્ગાપવર્ગ મનુજેષુ સુખં ભવતે ચ પુણ્યનિધિ સર્વજગે

કીર્તિર્યશશ્ચ પ્રસૃતં વિપુલં તવ સર્વદિક્ષુ બહુક્ષેત્રશતાન્ ।
સંકીર્તયન્તિ સુગતાઃ સતતં તવ વર્ણમાલ પર્ષત્સુ જિના

વિગતજ્વરા જગતિ મોક્ષકરા પ્રિયદર્શના પરમકારુણિકા ।
શાન્તેન્દ્રિયા શમરતા ભગવન્ વન્દામિ તે નરવરપ્રવરા

લબ્ધા અભિજ્ઞ જિન પઞ્ચ મયા ગગને સ્થિતસ્તવ નિશામ્ય ગિરમ્ ।
ભવિતાસ્મિ વીર સુગતૌ પ્રતિમઃ વિભજિષ્ય ધર્મમમલં જગતઃ

સ્તુત્વાદ્ય સર્વગુણપારગતં નરદેવનાગમહિતં સુગતમ્ ।
પુણ્યં યદર્જિતમિદં વિપુલં જગદાપ્નુયાદપિ ચ બુદ્ધપદમ્

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ રાજા અર્ચિષ્માંસ્તસ્યા રાત્ર્યા અત્યયેનાશ્રોષીત્કુમારસ્યાન્તઃપુરે રુદિતશબ્દમ્ । શ્રુત્વા ચ શીઘ્રં ત્વરમાણરૂપો યેન રતિપ્રધાનં નગરં તેનોપસંક્રામત્ । ઉપસંક્રમ્યૈતદવોચત્ - કિં ભવન્ત્યો રુદન્તિ ? તા અવોચાન્ - પુણ્યરશ્મી રાજકુમારો ન દૃશ્યતે । અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ રાજા અર્ચિષ્માન્ કુમારસ્યાર્થે છિન્નપાદપ ઇન ધરણીતલે પ્રપતિતઃ । સ ઉત્થાય ધરણિતલાત્ સહસ્રશશ્ચ તન્નગરં પરિચરતિ રુદમાનઃ । અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ યા તસ્મિન્નગરે નગરદેવતા સા રાજાનમર્ચિષ્મન્તમેતદવોચત્ - ગતો મહારાજ કુમારઃ પૂર્વસ્મિન્ દિગ્ભાગે સિદ્ધાર્થબુદ્ધિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ રાજા અર્ચિષ્માન્ કુમારસ્યાન્તઃપુરેણ સાર્ધં ચતુરશીતિભિઃ પ્રાણકોટિનિયુતશતસહસ્રૈર્યેન પૂર્વો દિગ્ભાગસ્તેનોપજગામ । યેન સિદ્ધાર્થબુદ્ધિસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યસ્સંબુદ્ધસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય તસ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દિત્વા એકાન્તે ઽતિષ્ઠત્ । એકાન્તસ્થિતશ્ચ રાજા અર્ચિષ્માન્ ભગવન્તમાભિર્ગાથાભિરભ્યષ્ટાવીત્ -
વન્દામિ ગુણજ્ઞાનસાગરં નરવીરં યસ્ય નાસ્તિ સમઃ કુતો ઽધિકસ્ત્રિભવે ઽસ્મિન્ ।
દેવેન્દ્રાસુરરાજસત્કૃતં વરસત્ત્વં તૃપ્તિં નૈતિ જનો નિરીક્ષતસ્તવ રૂપમ્

દ્વાત્રિંશત્તવ કાયલક્ષણા સુવિશુદ્ધા મેરુર્વા વરરત્નચિત્રિતઃ પરિશુદ્ધઃ ।
શ્લક્ષ્ણં કાઞ્ચનવર્ણસંનિભં જિનકાન્તં વન્દામિ પ્રિયરૂપદર્શનં મુનિકાયમ્

કલ્પાનચિન્ત્ય શતાશ્ચ કોટિયો વ્રત ચીર્ણા બુદ્ધકોટિશતાશ્ચ સત્કૃતા બહુકલ્પાન્ ।
યષ્ટા યજ્ઞશતા અચિન્તિયાપરિમાણા કાયસ્તેન તવાભિરાજતે અભિરૂપઃ

દાનશીલસમાધિપ્રજ્ઞયાપિ ચ ક્ષાન્ત્યા વીર્યધ્યાનમુપાયશોધિતં તવ રૂપમ્ ।
ચન્દ્રાર્કમણિદ્યુતિપ્રભા ન વિરાજિ શક્રબ્રમ્હપ્રભા ન ભાસતે પુરતસ્તે

રૂપં દર્શયતે મનોરમં જગદર્થે પ્રતિભાસોદકચન્દ્રસંનિભં યથ માયા ।
સર્વાસ્વેવ ચ દિક્ષુ દૃશ્યતે જિનકાયો નો ચા રૂપપ્રમાણુ દૃશ્યતે સુગતાનામ્

તુષિતેષુ ક્વચિદેવ દૃશ્યસે નિવસંસ્ત્વં વ્યૂઢમાનશ્ચ પુનઃ સુપાણ્ડરગજભૂતઃ ।
માતુ કુક્ષિગતશ્ચ દૃશ્યસે ઽપિ ચ વીરઃ સર્વત્રાનુગતો મહામુને નભતુલ્યઃ

જાતિં સંદર્શયસે ક્વચિદ્ભવાન્ દિશતાસુ ગચ્છન્ સપ્ત પદાનિ દૃશ્યસે ક્વચિદુર્વ્યામ્ ।
હ્યેષ્ઠો ઽહં સનરામરે જગે અતિદેવો મોચિષ્યે જગ દુઃખસાગરાદ્ગિર મુઞ્ચન્

ધર્મસંશયુ નાસ્તિ તે મુને ક્વચિદેવ શિક્ષાં ચાપિ ચ લોક દૃશ્યતે લિપિજ્ઞાને શાન્તં ધ્યાનસમાધિગોચરમનુપ્રાપ્તં સ્ત્રીણાં મધ્યગતશ્ચ દૃશ્યતે ક્વચિદેવ

ત્યક્ત્વા માતાપિતા મહીતલે પ્રમદાશ્ચ જ્ઞાતીન્ શોકહતાન્ વિમૂર્ચ્છિતાન્ વિરુવન્તઃ ।
નિષ્ક્રાન્તો વનવાસમીક્ષ્યસે પદમેકં દેવાકોટિશતૈઃ પરિવૃતો વરસત્ત્વઃ

મારાસ્તે ચતુરો ઽપિ નિર્જિતાશ્ચિરકાલં મારાન્ ધર્ષયમાણ દૃશ્યતે ઽપિ ચ ક્ષેત્રે ।
ચક્રં વર્તયસે ઽપ્યચિન્તિયં પુરિમેણ ચક્રં વર્તયમાન દૃશ્યસે કૃપયા ત્વમ્

નિત્યં શાશ્વતદૃષ્ટિસંજ્ઞિતં જગદીક્ષ્ય નિર્વાસ્ય ઇતિ વાચ ભાષસે પરિષત્સુ ।
સંસારાભિરતં જગત્સતતમીક્ષ્ય શાન્તાં શીતગતિં ચ નિર્વૃતિં વદસિ ત્વમ્

પુણ્યજ્ઞાનમુપાયપ્રજ્ઞતો ન સમસ્તે સ્ફુરસે કાયપ્રભાય ત્વં મુને બહુક્ષેત્રાન્ ।
ભાષન્તે તવ વર્ણ નાયકા દિશતાસુ વન્દે ત્વામસમન્તગોચરં મુનિરાજમ્

વન્દામો ઽપિ ચ ધર્મતામખિલપ્રાપ્તં સર્વસત્ત્વક્રિયાસુ દૃશ્યસે યથ માયા ।
ન ચ તે ઽસ્ત્યાગમનં ક્વચિદ્ગમનં વા માયાધર્મ સતિ પ્રતિષ્ઠિતમભિવન્દે

સાધુ ત્વં નરવીર ભાષસે વરમાર્ગં બોધિર્યેન વરા હ્યવાપ્યતે જગદર્થે ।
એતામપ્યહમાશુ ધર્મતામનુબુદ્ધા દેશેયં નરવીરં ધમતાં જગદર્થે

સર્વજ્ઞં વિગતજ્વરં નરવીરં યસ્ય નાસ્તિ સમઃ કુતો ઽધિકસ્ત્રિભવે ઽસ્મિન્ ।
સ્તુત્વા પુણ્યમુપાર્જિતં મયા યદિહ તેન શાન્તાં બોધિવરામનુત્તરાં સ્પૃશતુ લોકઃ

અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ સ તથાગતઃ સિદ્ધાર્થબુદ્ધિઃ રાજ્ઞો ઽર્ચિષ્મતો ઽધ્યાશયં વિદિત્વા તથા ધર્મં દેશયામાસ યથા સર્વે અવૈવર્તિકા અભૂવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારસ્તં ભગવન્તં સિદ્ધાર્થબુદ્ધિં તથાગતમેતદવોચત્ - અધિવાસયતુ ભગવાનસ્માકાં નગરે શ્વોભક્તેન । અધિવાસયતિ ચ ભગવાન્ પુણ્યરશ્મે રાજકુમારસ્ય તૂષ્ણીભાવેનાનુકમ્પામુપાદાય ॥
અથ ખલુ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારસ્તૌ માતાપિતરૌ તાશ્વ પ્રમદા આમન્ત્રયતિ સ્મ - અનુમોદયન્તુ ભવન્તઃ સર્વે સહિતાઃ સર્વે સમગ્રાઃ । યથાલંકૃતં રતિપ્રધાનં નગરં તથાગતસ્ય નિર્યાતયામુઅનપેક્ષઃ । તૈરેકસ્વરેણાનુમોદિતમ્ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ પુણ્યરશ્મી રાજકુમારો યથાલંકૃતં રતિપ્રધાનં નગરં તથાગતાય નિર્યાતયતિ સ્મ અનપેક્ષઃ । પઞ્ચરસશતવ્યૂહેન ચ ભોજનેન તં તથાગતં પ્રતિપાદયતિ સ્મ સાર્ધં ભિક્ષુસંઘેન । સર્વેષાં તેષાં ભિક્ષૂણાં સપ્તરત્નચિતાન્ વિહારાન્ કારયામાસ મણિચંક્રમાન્ પ્રજ્ઞપ્તાનુપરિ ચ રત્નજાલવિતાનવિતતાન્ વામદક્ષિણેન પુષ્પવૃક્ષસુપરિનિષ્ઠિતાન્ । પુણ્ડરીકપુષ્કરિણ્યુપશિભિતાન્યુભયતો મુખનિર્મલદૂષ્યશતસહસ્રપ્રજ્ઞપ્તાનિ ( વૈદ્ય, ર્પ્ 158 ) શય્યાસનાનિ । એકૈકસ્ય ચ ભિક્ષોરભિવન્દ્ય ચીવરો દીયતે સ્મ એકૈકઃ । અન્યોન્યાનિ ચીવરાણ્યનિપ્રદીયન્તે દિવસે દિવસે । સ ત્રિભિર્વર્ષકોટિભિઃ સ્ત્યાનમિદ્ધં નાવક્રામિતવાન્, નાત્મપ્રેમ કૃતવાન્, બુદ્ધપૂજાં પ્રતિ નાન્યમનસિકારઃ । એતસ્મિન્નન્તરે ન કામવિતર્કં વિતર્કિતવાન્, ન વ્યાપાદવિતર્કં ન વિહિંસાવિતર્કં ન રાજ્યતૃષ્ણામ્ । સર્વથાનપેક્ષો ઽભૂત્કાયે જીવિતે ચ, પ્રાગેવાન્યતરસ્મિન્ બાહ્યવસ્તુનિ । એતસ્મિન્નન્તરે યદ્ભગવતા ભાષિતં તત્સર્વમવધારિતમ્, ન ચ દ્વિરપિ સ તથાગતઃ પૃષ્ટઃ । એતસ્મિન્નન્તરે ન સ્નાતો ન સર્પિતૈલેન વા ગાત્રં મ્રક્ષિતમ્, ન પાદધાવનં કૃતમ્, ન ક્લાન્તસંજ્ઞોત્પાદિતા, ન જાતુ નિષણ્ણો ઽન્યત્ર ભક્તપરિભોગાર્થમુચ્ચારપ્રસ્રાવણાર્થં ચ । યસ્મિંશ્ચ સમયે સ તથાગતઃ પરિનિર્વૃતસ્તસ્મિન્ સમયે લોહિતચન્દ્રનસ્ય ચિતા કારિતા । યત્ર સ તથાગતો ધ્માપિતસ્તસ્મિન્નેવ ચ પૃથિવિપ્રદેશે વર્ષશતસહસ્રં ધાતૂનાં પૂજાં કૃતવાન્ । સર્વં જમ્બૂદ્વીપં સર્વપુષ્પૈઃ સર્વમાલ્યૈઃ સર્વગન્ધૈઃ સર્વવાદ્યૈર્યાવત્ સર્વપૂજાસત્કારાન્ કૃત્વા પઞ્ચાચ્ચતુર્નવતિઃ સ્તૂપકોટ્યઃ પ્રતિષ્ઠાપિતવાન્ । તે ચ સ્તૂપાઃ સપ્તરત્નમયા રત્નજાલસંછન્ના મુક્તાજાલવિતાનવિતતાઃ । સપ્તાનાં રત્નાનાં પઞ્ચ પઞ્ચ છત્રશતાન્યેકૈકસ્મિન્ સ્તૂપે આરોપિતવાન્ । સર્વત્ર ચ સ્તૂપે તૂર્યશતસહસ્રાણિ નિશ્ચારિતવાન્ । સમન્તતશ્ચ જમ્બૂદ્વીપે પુષ્પવૃક્ષાન્ રોપિતવાન્ । એકૈકત્ર દીપ્યતે સર્વગન્ધતૈલસ્ય । સર્વગન્ધમાલ્યવિલેપનૈશ્ચ પૂજામકરોત્ । અનેનોપાયેન વર્ષકોટિં પૂજાં કૄત્વાઃ તતઃ પ્રવ્રજિતઃ । સ પ્રવ્રજિતા ત્રૈચીવરિકો ઽભવત્ । નિત્યં પિણ્ડપાતચારિકો ઽનૈષદ્યિકઃ । ન જાતુ પાર્શ્વં દત્તવાન્, ન સ્ત્યાનમિદ્ધમવક્રામિતવાન્ । તેન નિરામિષચિત્તેન ચતકો વર્ષકોટ્યો ધર્મદાનં દત્તમ્ । ન ચાનેનાન્તશઃ । સાધુકારો ઽપિ પરસ્યાન્તિકાત્પ્રતિકાઙ્ક્ષિતઃ, કુતઃ પુનર્લાભસત્કારઃ । નાપિ ક્લાન્તો ઽભૂદ્ધર્મશ્રવણેન ધર્મદેશનયા ચ । તસ્ય દેવતાઃ પરિચર્યાં કુર્વન્તિ સ્મ । તસ્ય ચાનુશિક્ષિત્વા સર્વજનપદો ઽન્તઃપુરં સર્વપાદમૂલં સર્વસહાયાશ્ચ પ્રવ્રજિતાઃ ॥
અથ ખલુ રાષ્ટ્રપાલ શૂદ્ધાવાસકાયિકાનાં દેવપુત્રાણામેતદભવત્ - પુણ્યરશ્મેરનુશિક્ષમાણઃ સર્વરાજ્યજનકદઃ પ્રવ્રજિતઃ । અસ્માભિસ્તસ્યોપસ્થાનપરિચર્યા કર્તવ્યા । ત્રયાણાં રત્નાનામુપસ્થાન કૃતં ભવિષ્યતિ । તસ્ય પુનસ્તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય ચતુઃષષ્ટિવર્ષકોટ્યઃ સદ્ધર્મસ્તસ્થૌ । સર્વસ્ય પુણ્યરશ્મિના ભિક્ષુણા બુદ્ધસહસ્રસ્ય ચૈવંરૂપા પૂજા કૃતાભૂત્ ॥
સ્યાત્ખલુ પુનસ્તે રાષ્ટ્રપાલ એતર્હિ કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્વા વિચિકિત્સા વા - અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેનાર્ચિષ્માન્ નામ રાજાભૂત્ । ન ખલુ પુનસ્ત્વયૈવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ ? અમિતાયુઃ સ તથાગતસ્તેન કાલેન તેન સમયેનાર્ચિષ્માન્નામ રાજાભૂત્ । સ્યાત્ખલુ પુનસ્તે રાષ્ટ્રપાલ - અન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન પુણ્યરશ્મિર્નામ રાજકુમારો ઽભૂત્ । ન ખલુ પુનસ્ત્વયૈવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ ? અહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન પુણ્યરશ્મિર્નામ રાજકુમારો ઽભૂત્ । યાપિ સા નગરદેવતા, અક્ષોભ્યસ્તથાગતો ઽભૂત્ ।
( વૈદ્ય, ર્પ્ 159 ) તસ્માત્તર્હિ રાષ્ટ્રપાલ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબોદ્ધુકામેન તસ્ય પુણ્યરશ્મિરાજકુમારસ્યાનિશિક્ષિતવ્યમધ્યાશયપ્રતિપત્ત્યા પ્રિયાપ્રિયપરિત્યાગિતયા અપ્રમાદચર્યયા - એવં દુઃખાભિસંસ્કારપ્રતિલબ્ધા મે ઽનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરિતિ । તત્તે ઽનભિયુક્તા લાભસત્કારશ્લોકગુરુકા જ્ઞાત્યધ્યવસિતા માનહતા લાભહતાસ્તપસ્વિનો વિહન્યન્તે, લાભહેતોઃ શાસનાદ્દૂરીભવન્તિ, નિરર્થકં પ્રવ્રજિતાઃ શ્રમણદૂષકા બોધિસત્ત્વખટુકાઃ કાયવાક્ચિત્તવઙ્કાઃ નૈમિત્તિકાઃ વિતથપ્રતિજ્ઞાઃ સ્વપ્રતિજ્ઞાતશ્ચ્યુતાઃ ચીવરપિણ્ડપાતશય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારનિમિત્તમધ્યવસિતાઃ । અહ્રીકા અનપત્રપા અચારિત્રા અસદ્ધર્મપ્રસૃતા ગોચરવિરહિતા બુદ્ધગોચરાદ્દૂરીભૂતા બુદ્ધજ્ઞાનવિરહિતાઃ મોક્ષચિત્તવિરહિતાઃ બોધિચિત્તવિરહિતાઃ । તસ્માત્તર્હિ રાષ્ટ્રપાલ ઇમમેવંરૂપં ધર્મં શ્રુત્વા બોદ્ધવ્યમ્ - પાપમિત્રાન્યુદ્યુક્તાનિ ન સેવિતવ્યાનિ લાભાર્થિકાનામ્ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત -
અપ્રમેયે દશબલચલિતે લાભે જ્ઞાતૌ પરિગતહૃદયા ।
હિત્વા બોધિં ગુણશતનિચિતાં લાભાર્થં તે પરકુલનિચતાઃ

ધ્વાઙ્ક્ષા દુષ્ટા હ્રીધૃતિરહિતા ક્ષેત્રાર્થં તે નમુચિવશગતાઃ ।
ક્લેશાધીના ભવગતિપ્રણતા ભાષન્ત્યેવં વયમપિ ગુણિનઃ

કાયો ઽરણ્યે સ્મૃતિરપિ નગરે લાભાર્થં તે ચરિતવિકલ્પે ।
દૂરે મોક્ષો નભ ઇવ ધરણિ દૂરે જાહુ ભુજગવદેતાન્

બુદ્ધો ધર્મો ન ચ પ્રિયવદતાં તદ્વત્સંઘો ગુણશતભરિતઃ ।
હિત્વા સ્વર્ગં કુપથપ્રયાતા અષ્ટવિઘાતૈર્ભવશતવિહતાઃ

શ્રુત્વૈનાં મમ ચારિકાં સમુપદિષ્ટાં ભૂતાધ્યાશયતો ઽત્ર યુજ્યથા પ્રતિપત્ત્યા ।
દુષ્પ્રાપ્યં બહુકલ્પકોટિભિઃ ક્ષણપ્રાપ્તા તસ્માદત્ર યથોક્તધર્મતામભિયુજ્યેત્

યો હીચ્છેદ્વરબોધિ બુધ્યિતું વરયાને સ્માર્યાસ્તેન મહીપતે ગુણાસ્તસ્ય ।
સંચિન્ત્ય યથાભૂત યોનિશઃ સ્થાતવ્યમેવં બોધિ અસઙ્ગ રિધ્યતે સુગતાનામ્

આર્યં વંશં નિષેવતે ગુણપ્રેક્ષી જ્ઞાનં તત્ર ઉત્પાદયેચ્છુ ઇવાત્ર ।
મા એવં પ્રવિજહ્ય શાસનં ગુણમણ્ડં સર્વાસ્વેતગતીષુ પઞ્ચસૂ યથ બાલાઃ

શૈલારણ્યગુહાનિજાસિનો ભવતેહ તત્રસ્થાશ્ચ મ આત્મ મન્યથા પટપંસી ।
આત્માનં પરિભાષથા સતતનિત્ય - મનુસ્મરન્તો બુદ્ધકોટિ વિરાગિતા પુરિમા યે

કાયે જીવિત તૃષ્ણ ઉત્સૃહ અનપેક્ષા ધર્મે યુજ્યત તીવ્ર ગૌરવં જનયિત્વા ।
પ્રતિપત્તિશ્ચ મયાપિ ભાષિતા ઇહ સૂત્રે પશ્ચા બોધિ ન તેષુ દુર્લભા ઇહ સ્થિત્વા

યે યુક્તાશ્ચ ઇહાપિ હર્ષિતા જિનયાને શ્રુત્વા યુક્ત સુદુર્મના ભવિતારઃ ।
તસ્માદ્વૈ જનયેત શાસને અધિમુક્તિં મા પશ્ચાદનુતાપ ભેષ્યથા વિચરમાણાઃ