પ્રવ્રજ્યાવસ્તુ · ભાગ 111

2ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। નામધે યાનિ વ્ ય્ અવસ્થાપિતાનિ । બિંબિસારઃ કુમારો ઽષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યાં
2ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઉપકરણવિશે ષ્ ઐ ર્ આશુર્ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્ ॥ યદા સ મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તસ્ સંખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયાં યાનિ ચ તાનિ રાજ્ઞાં ક્ષત્રિયાણાં
2ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પૃથગ્ ભ્ અ વ્ અ ન્તિ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ । તદ્યથા હસ્તિગ્રીવાયામ્ અશ્વપૃષ્ઠે રથે ત્સરૌ ધનુષ્ય્ અપયાને નિર્યાણે અઙ્કુશગ્રહે પાશગ્રહે તોમરગ્રહે છેદ્યે ભેદ્યે વેધ્યે
2ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। દૃઢપ્રહારિતા ય્ આં પંચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવી સંવૃત્તઃ તાન્ય્ અપિ પંચામાત્યપુત્રશતાનિ પંચસુ સ્થાનેષુ કૃતાવીનિ સંવૃત્તાનિ । સ પિત્રા અષ્ટાદશસુ શ્રેણીષ્વ્ અવતારિતઃ તસ્ય શ્રેણ્યો
2ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બિંબિસા ર્ અઃ કુમ્ આ રો હસ્તિસ્કન્ધાભિરૂઢો જનપદાન્ નિર્ગચ્છતિ તેન તે દૃષ્ટાઃ અઙ્ગસ્ય રાજ્ઞઃ પૌરુષેયાઃ કરપ્રત્યાયાન્ ઉદ્ગ્રાહયન્તઃ સ કથયતિ ભવન્તઃ કસ્યૈતે કરપ્રત્યાયા ઉદ્ગ્રા હયન્ત્ ઇ
2ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કથ યન્તિ । દેવ કરદાઃ સ કથયતિ ભવન્તઃ શબ્દયતૈનાન્ પૌરુષેયાન્ ઇતિ । તે શબ્દિતાઃ સ કથયતિ । ભવન્તઃ સો ઽપિ રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તો વયમ્ અપિ રાજાનઃ ક્ષ્ અત્રિયા + +
2ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઉદ્ગ્રાહયિષ્યથેતિ । તે સંલક્ષયન્ત્ય્ અપ્રકૃતિજ્ઞો ઽયં કુમારો ગચ્છામો વયં મહાપદ્મસ્ય રાજ્ઞ સ્ સકાશં ગત્વારોચયામઃ તે રાજ્ઞો મહાપદ્મસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા ઉપસંક્રમ્ય + + + +
2ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બિં બિસારેણ કુમારેણ કરપ્રત્યાયાન્ ઉદ્ગ્રાહયન્તો નિવારિતાઃ કિમ્ ઉદ્ગ્રાહયામો વા ન વેતિ । સ કથયતિ ભવન્તો ઽપ્રકૃતિજ્ઞો ઽયમ્ ઇહ કુમારો યથૈવ યૂયં ભૂતાઃ કરપ્રત્યાયામ્ ઉદ્ગ્રાહયત । તથૈવો દ્ગ્રાહયતેતિ
2ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કુમારે ણ જનપદેભ્યો વિવર્તિતા દૃષ્ટાઃ ઉક્તાશ્ ચ ભવન્તો ન મયા યૂયં નિવારિતાઃ મા ભૂયઃ કરપ્રત્યાયાન્ ઉદ્ગ્રાહયિષ્યથેતિ કસ્માદ્ યૂયં પુનઃ કરપ્રત્યાયાન્ ઉદ્ગ્રાહયથ । યદિ તાવત્ તિષ્ઠથેત્ય્ એ વં + +
2ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સ્ ઓ ઽયં કુમારો વ્યાડો વિક્રાન્તઃ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અનર્થં કરિષ્યતીતિ । તે અઙ્ગસ્ય રાજ્ઞસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા ઉપસંક્રમ્ય કથયન્તિ દેવ મહાપદ્મસ્ય રાજ્ઞો બિ ં બિસારો નામ + + + +
2વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। અ ધ્યુપેક્ષિષ્યતે સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યત્ કાલેન મહાન્ અનર્થં કરિષ્યતીતિ ગાથાં ભાષતે ॥ શક્યઃ કરરુહૈશ્ છેત્ ત્ ઉં યાવદ્ બાલો હિ પાદપઃ સ એવ વૃદ્ધો દુશ્છેદ્યઃ પરશૂનાં શતૈર્ અપીતિ । અ ઙ્ ગ્ એન + + +
2વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પ્રે ષય । યવસયોગ્યમ્ અશનં વા સજ્જીકુરુ એષો ઽહમ્ આગચ્છામીતિ । મહાપદ્મો રાજા લેખં શ્રુત્વા વ્યથિતઃ તેન બિંબિસારઃ કુમારશ્ શબ્દાપિતઃ ઉક્તશ્ ચ પુત્ર કસ્માત્ ત્વયા અઙ્ગસ્ય રાજ્ઞઃ પૌરુષેય્ આઃ + + + +
2વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। .ટ્. મ્ ઇતિ । સ કથયતિ દેવ સો ઽપિ રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધાભિષિક્તો વયમ્ અપિ રાજાનઃ ક્ષત્રિયા મૂર્ધાભિષિક્તાઃ કસ્માદ્ વયં તસ્ય કરપ્રત્યાયાન્ અન્ ઉપ્રયચ્છામો કેવલં દેવો મમ ચતુરઙ્ગં બલકાયમ્ અ નુપ્રદદાતુ
2વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। મહા પ્ અ દ્મેન રાજ્ઞા લેખો ઽનુપ્રેષિતો યા તે શક્તિર્ બલં વીર્યં પરાક્રમસ્ તન્ ન હાપયિષ્યસીતિ । સ શ્રુત્વા રુષિતો ઽમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે । સંનાહયન્તુ ભવન્તો ચતુરઙ્ગં બલકાયં + + + +
2વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। અ શ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં મગધવિષયં નાશયિતુમ્ આરબ્ધો નાશયતીતિ । મગધવિષયનિવાસિના જનકાયેન મહાપદ્મસ્ય રાજ્ઞ ઉદ્ગ્રાહકા દત્તા દેવ અઙ્ ગો + + +
2વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। તેન બિમ્બિસારં કુમારં શબ્દાપયિત્વા તસ્ય ચતુરઙ્ગો બલકાયો ઽનુપ્રદત્તો બિમ્બિસારઃ કુમારસ્ તાન્ કુમારાન્ સંનિપાત્ય કથયતિ । અહમ્ અઙ્ગેન રાજ્ઞા સાર્ધં સંગ્રામયિષ્યા મ્ ઇ + + +
2વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઇત્ ઇ ગાથા ં ભાષન્તે ॥ યસ્મિન્ મનુષ્યે રમતે કુલશ્રીસ્ સ સર્વતસ્ સંપરિરક્ષિતવ્યઃ તસ્મિન્ વિનષ્ટે વિનશન્તિ સર્વે નાભેર્ વિનાશાદ્ ઇવ ચક્રપાદાઃ ॥ અહં ભવદ્ભિઃ સર્વતસ્ સંપરિરક્ષિ તવ્યઃ
2વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઉપ રિપ્ ર્ આસાદતલગતસ્ તિષ્ઠતિ તેનાસૌ નિર્ગચ્છન્ દૃષ્ટઃ સો ઽમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે । ભવન્તઃ કસ્યેયં સેનેતિ । તે કથયન્તિ દેવ બિંબિસારસ્ય કુમારસ્યેતિ । સ ક થયતિ
2વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કે ચિચ્ છ્રેણ્યો બિંબિસાર ઇતિ સંજાનતે કેચિત્ સૈનિકો બિંબિસાર ઇતિ । બિંબિસારઃ કુમારઃ કુમારાન્ આમન્ત્રયતે । ભવન્તો ઽયમ્ અઙ્ગો રાજા ઉદીર્ણબલવા ન્
2વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પ્ર્ અ હન્તવ્યમ્ ઇતિ । તે તસ્ય મુક્તસંનાહસ્ય શિવિરે નિપતિતાસ્ તૈર્ અઙ્ગો રાજા પ્રઘાતિતઃ અઙ્ગસ્ય રાજ્ઞશ્ ચતુરઙ્ગો બલકાયશ્ ચતુર્દિશં વિદ્રુતઃ ।
3ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.676 ): ॥। વયમ્ અપિ રાજાનઃ ક્ષત્રિયા મૂર્ધાભિષિક્તાઃ નિવર્તન્તુ ભવન્તો ઽહં ભવતાં વૃ દ્ધ્ યુપાદાનં પ્રજ્ઞાપયિષ્યામીતિ । તે નિવર્તિતાઃ તતો યશ્ ચંપાયામ્ આરક્ષકઃ સ્થાપિતઃ તેન શ્રુતં યથા
3ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બ્ ઇ મ્બિસારઃ કુમારો ઽનુપૂર્વેણ ચણ્પાં ગતઃ તેન દીર્ઘયા લતયા અઙ્ગસ્ય રાજ્ઞઃ શિરો બ દ્ ધ્વા દર્શિતમ્* યસ્ તે સ્વામી તસ્યાયમ્ એવંરૂપા સમવસ્થા કૃતા યદિ તાવન્ નિર્ગચ્છસિ નિર્ગચ્છ ।
3ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। -ત્ ઇ । સ શ્રુત્વા વ્યથિતઃ સંલક્ષયતિ પુનર્ અપિ વિષયો ન તુ પ્રાણા ઇતિ । સ કણ્ઠે અસિં બદ્ધ્વા નિર્ગતઃ તતો બિમ્બિસારેણ કુમારેણ ચણ્પામ્ અવષ્ટભ્ય મહાપદ્મસ્ય રાજ્ઞો લેખો
3ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। આજ્ઞાપય કિમ્ અન્યદ્ અપરિપ્રાપ્તં પરિપ્રાપયામીતિ ॥ મહાપદ્મો રાજા તુષ્ટઃ તેન તસ્ય પટ્ટમૌલિચ્છત્ત્રં તમ્ અનુપ્રેષિતં પુત્ર ત્વમ્ અત્રૈવ રાજ્યં કારય અહમ્ અ ત્રૈવ
3ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બિ મ્બિસારો રાજા રાજ્યં કારયતિ રિદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ મગધેષુ મહાપદ્મો રાજા રાજ્યં કારયતિ રિદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચા કીર્ણબહુજનમનુષ્યં
3ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। મહાપ દ્મો રાજા કાલગતો ઽમાત્યૈર્ બિમ્બિસારસ્ય રાજ્ઞસ્ સંદિષ્ટં દેવ પિતા તે કાલગત આગચ્છ રાજ્યં પ્રતીચ્છેતિ સ આગતઃ તતો ઽઙ્ગમગધીયકૈર્ અમાત્યૈર્ અઙ્ગમગ ધેષુ + +
3ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સ્ ફ્ ઈ તં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યં ચ । મધ્યદેશાદ્ અન્યતમો માણવો મન્ત્રાર્થી મન્ત્રગવેષી દક્ષિણાપથમ્ અનુપ્રાપ્તો દક્ષિણાપથે ઽન્યતમો બ્રાહ્મણો વેદ્ અવેદાઙ્ગપારગઃ
3ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। .. ત્ય કથયતિ । ઇચ્છામ્ય્ અહમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય પાદશુશ્રૂષાં કર્તું । કસ્યાર્થાય । વેદાધ્યયનં કરિષ્યે । સ કથયત્ય્ એવં કુરુષ્વેતિ । સ તસ્યાન્તિકે વેદાધ્યયનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ આચરિતં તેષ્ આં + + +

3ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કદા ચિન્ નગરાવલોકકાઃ કદાચિત્ સમિધાહારકાઃ યાવદ્ અપરેણ સમયેન અપઠાસ્ સંવૃત્તાઃ તતસ્ સર્વ એવ સમિધાહારકાસ્ સંપ્રસ્થિતાઃ સમિધાહારકાણાં સંપ્રસ્થિતાના મ્ + +
3ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ભાર દ્વાજાઃ પંચકાઃ ઉપપંચકાઃ કો વઃ કસ્માદ્ દેશાદ્ ઇતિ । તત્રૈકે કથયન્તિ વયં પૂર્વદેશાદ્ ઇત્ય્ અપરે વયં દક્ષિણાપથાદ્ ઇત્ય્ અપરે કથયન્તિ વયં પાશ્ચાત્યા ઇત્ય્ અપરે કથયન્તિ + + +
3વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.677 ): ॥। એ વ ભવન્તો ઽસ્માભિર્ દેશા દૃષ્ટાઃ શ્રુતાશ્ ચ ન તુ મધ્યદેશઃ ॥ બુદ્ધિર્ વસતિ પૂર્વેણ દાક્ષિણ્યં દક્ષિણાપથે । પૈશુન્યં પશ્ચિમે દેશે પારુષ્યં ચોત્તરાપથે ઇતિ । મધ્યદેશો ઽસ્માભિર્ ન દૃષ્ટઃ કીદૃશો માણ્ અવ + + + +
3વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ભૈ ક્ષુકશતકલિલો દસ્યુજનવિવર્જિતઃ આર્યજનાકીર્ણો વિદ્વજ્જનનિષેવિતો યત્ર નદી ગઙ્ગા ધન્યા પુણ્યા મઙ્ગલ્યા શુચિશૌચેયા ઉભયતઃ કૂલાન્ય્ અભિષ્યન્દયમાના વહત્ય્ અષ્ટાદશવક્રો + + + + + +
3વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ગચ્છ ન્તીતિ । તે કથયન્તિ સન્તિ માણવ મધ્યદેશે પણ્ડિતસંખ્યાતા ઇતિ । સ કથયતિ નન્વ્ અહં ભવન્તઃ પૂર્વમ્ એવાવોચં મધ્યદેશો ભવન્તો દેશાનામ્ અગ્રમ્ ઇક્ષુશાલિમાલાગોમહિષીસંપન્નો ભૈ ક્ષુકશતકલિલો
3વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઇ ત્ય્ અવોચસ્ ત્વં માણવ સન્તિ માણવ મધ્યદેશે એવંવિધા વાદિવૃષભા યાદૃશ ઉપાધ્યાયો । મધ્યદેશે ભવન્તસ્ તાદૃશા વાદિવૃષભાસ્ સન્તિ યેષામ્ ઉપાધ્યાયો મુખમ્ અપિ ન શક્ન્ ઉયાદ્ + + +
3વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ભાષિ તો યથા તે માણવકાઃ સર્વ એવ મધ્યદેશગમનોત્સુકાસ્ સંવૃત્તાઃ અથ તે માણવકાઃ સમિધાકાષ્ઠાનિ પર્યેષ્ય સમિધાભારકાન્ આદાય યેન તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશ નં + + + +
3વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બ્રાહ્મણસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ ઉપસંક્રમ્ય તં બ્રાહ્મણમ્ ઇદમ્ અવોચન્ । યત્ ખલૂપાધ્યાય જાનીથા અનેનાસ્માકં માણવેન મધ્યદેશસ્ય તથા તથા વર્ણો ભાષિતો યથા વયં સર્વ એવ્ અ + + + +
3વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। અપિ તુ શ્રુતિરમણીયા દેશાશ્ શ્રોતવ્યા નો તુ ગન્તવ્યાઃ ઉપાધ્યાય એષ માણવઃ કથયતિ મધ્યદેશે તાદૃશા વાદિવૃષભાસ્ સન્તિ યેષામ્ ઉપાધ્યાયો મુખમ્ અપિ ન શક્નોતિ દ્રષ્ટુમ્ ઇતિ । પુત્ર્ અ ક્ આ ઃ
3વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બહુરત્ન ધ્ અ રા વસુંધરા પૂર્ણા મહી સુન્દરસુન્દરાણામ્* ઉપાધ્યાય ગચ્છામસ્ તદ્ અપિ તાવદ્ દેશાવલોકનં કૃતં ભવિષ્યતીતિ તીર્થોપસ્પર્શનં તે ચ વાદિવૃષભાઃ પર્યુપાસિતા ભવિષ્યન્તીતિ વાદિનો નિગ્રહીષ્યામઃ
3વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઽલ્પપરિચ્છદશ્ ચ સ તાન્ માણવકાન્ ઇદમ્ અવોચત્ । પુત્રકા યદ્ય્ એવં ગૃહ્ણીથ અજિનાનિ વલ્કલાનિ દણ્ડકમણ્ડલૂનિ સ્રુગ્ભાજનાનિ ગચ્છામો મધ્યદેશમ્ ઇતિ । તૈર્ ગૃહીતાનિ । સ તૈસ્ સાર્ધં મ ધ્યદેશં
3વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ભ સ્મઘટિકાઃ શિરસ્સુ ભિનત્તિ । કેચિદ્ ઇષ્વસ્ત્રશાલામ્ ઇવ વાયસા આરાત્ પરિવર્જયન્તિ । કેચિચ્ છત્ત્રધ્વજપતાકાભિઃ પ્રત્યુદ્ગચ્છન્તિ કેચિચ્ છિષ્યત્વમ્ અભ્યુપગચ્છન્તિ । સો ઽનુપૂર્વેણ ગ્રામનગર નિગમપલ્લિકાપત્તનેષુ

4ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.678 ): ॥। અનુપ્રા પ્તઃ સ બ્રાહ્મણસ્ સંલક્ષયતિ । યાવન્તઃ ખલુ પણ્ડિતસંખ્યાતાઃ સર્વે તે રાજ્ઞસ્ સંનિધૌ તત્ કિમ્ અહં મૂલમ્ અપહાય શાખાપત્ત્રપલાશં પરામર્ષ્ટવ્યં મ ં સ્યે યન્વ્ અહં રાજ્ઞસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રામેયમ્ ઇતિ । સ રાજ્ઞસ્ સકા શમ્
4ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। દેવ્ આસ્તિ મયા ગુરુસકાશાત્ કતિપયાન્ય્ અક્ષરાણ્ય્ ઉદ્ગૃહીતાનિ તદ્ ઇચ્છામ્ય્ અ હ ં દેવસ્ય પુરસ્તાદ્ વાદિભિસ્ સાર્ધં કથાવિમર્દં કર્તુમ્ ઇતિ । તતસ્ સ રાજા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે । અસ્તિ ભવન્તો ઽસ્માકં વિજિતે કશ્ચિદ્ વાદી પ્રતિવસ તીતિ
4ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। વેદવેદાઙ્ગપારગો ઽગ્નિકલ્પ ઇવ જ્ઞાનેન તેન માઠરં નામ શાસ્ત્રં પ્રણીતમ્ ઇતિ । રાજા કથયતિ । આહૂયતાં સ ઉપાધ્યાય ઇત્ય્ અમાત્યૈર્ આહૂતઃ સો ઽપિ રાજાનં જયેનાયુષા ચ વર્ધયિત્વા પુરતો ઽવ સ્થિતઃ
4ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સાર્ધં મમ પુરસ્તાત્ કથાવિમર્દં કર્તુમ્ ઇતિ । સ કથયતિ શક્તિતો ઽહં દેવં તોષયિષ્યે ઇતિ । તતો વાદિમણ્ડલં પ્રજ્ઞપ્તં પક્ષાપરપક્ષૌ વ્યવસ્થાપિતૌ । રાજા કથયતિ કસ્ય ભવતુ પૂર્વ પક્ષ
4ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પૂર્વપક્ષ ઇતિ । તસ્ય પૂર્વપક્ષો દત્તઃ તેન પંચશતિકો દણ્ડસ્ સમુચ્ચારિતો માઠરેણ પ્રત્યુચ્ચાર્ય દોષો દત્તઃ । ઇદં તે અયુક્તમ્ ઇદમ્ અસદૃશમ્ ઇદં નોપપદ્યત ઇતિ । સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિ તઃ
4ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। રાજા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે । કતરો ઽત્ર ભવન્તશ્ શોભત ઇતિ । તે કથયન્તિ દેવોપાધ્યાયો માઠર ઇતિ । તતો રાજા આત્તમનાસ્ સંવૃત્તઃ તસ્ય મે લાભાસ્ સુલબ્ધા યસ્ય મે વિજિતે એવંવિધા
4ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। નિ વસતિ । દેવ નાલદગ્રામકે । ગચ્છ સ એવ તે વાદિભોગો ભવતુ । સ તસ્ય વાદિભોગો દત્તઃ સંપત્તિકામો લોકો વિપત્તિપ્રતિકૂલઃ સો ઽનેકૈર્ બ્રાહ્મણૈઃ કન્યાનિમિત્તં પ્રાર્થ્યતે । તતસ્ તે ન
4ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પરિચા રયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતો દીર્ઘદીર્ઘાભ્યાં કોષ્ઠાભ્યાં તસ્ય વિસ્તરેણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા કોષ્ઠિલ ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં કોષ્ઠિલો દારક ઉન્નીયત્ એ વ્ અર્ધ્ ય્ અતે
4ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઉપકરણ વિશેષૈર્ આશુર્ વર્ધ્યતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તસ્ સંખ્યાયાં મુદ્રાયાં ગણનાયાં બ્રાહ્મણિકાયામ્ ઈર્યાયાં ચર્યાયાં શૌચે સમાચારે ભસ્મગ્રહે કરકગ્રહે મૃ ત્તિકાગ્રહે
4ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। યા જને અધ્યયને અધ્યાપને દાને પ્રતિગ્રહે ષટ્કર્મનિરતો બ્રાહ્મણસ્ સંવૃત્તઃ ભૂયો તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ દારિકા જાતા તસ્યા ઃ શારિકાયા યાદૃશે અક્ષિણીતિ ॥ તસ્યા જ્ઞાતિ ભ્ ઇસ્ સ ં ગમ્ય
4વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.79 ): ॥। વર્ધિતા મહતી સંવૃત્તા । સા લિપ્યક્ષરાણિ ગ્રાહિતા યાવદ્ અપરેણ સમયેન ભ્રાત્રા સાર્ધં વાદં કરોતિ સ તયા નિગૃહ્યતે । તતઃ પિત્રાભિહિતઃ પુત્ર કથં નામ ત્વં પુરુષો ભૂત્વા દ્ આરિકયા
4વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। માણ વો મન્ત્રાર્થી મન્ત્રગવેષી દક્ષિણાપથમ્ અનુપ્રાપ્તો દક્ષિણાપથે તિષ્યો નામ બ્રાહ્મણો લોકાયતે કૃતાવી સ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ ઉપસંક્રમ્યાભિવાદનં કૃત્વા કથયતિ । ઇ ચ્ છ્ આમ્ ય્ અ હમ્
4વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કુરુ ષ્વ્ અ । સ તસ્યાન્તિકે લોકાયતમ્ ઉદ્ગ્રહીતુમ્ આરબ્ધઃ આચરિતં તેષાં માણવકાનાં યદા અપઠા ભવન્તિ તદા કદાચિત્ તીર્થોપસ્પર્શકા ગચ્છન્તિ કદાચિન્ નગરાવલોકકાઃ કદાચિત્ સમિધાહારકા ઃ
4વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સમિધાહાર કાસ્ સંપ્રસ્થિતાઃ તેષાં સમિધાહારકાણાં સંપ્રસ્થિતાનામ્ અયમ્ એવંરૂપો ઽભૂદ્ અન્તરાકથાસમુદાહારઃ । ભો કૌત્સા વાત્સાઃ શાણ્ડિલ્યા ભારદ્વાજાઃ પંચકા ઉપપંચકાઃ કો વઃ ક્ અસ્માદ્ દ્ એશાદ્
4વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। વ યં દક્ષિણાપથા ઇત્ય્ અપરે કથયન્તિ વયં પાશ્ચાત્યા ઇત્ય્ અપરે વયમ્ ઉત્તરાપથાદ્ ઇતિ સ માણવઃ કથયત્ય્ અહં મધ્યદેશાદ્ ઇતિ । તે કથયન્તિ । સર્વ એવ ભવન્તો ઽસ્માભિર્ દેશા દૃષ્ટાઃ શ્રુ તાશ્
4વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પૈશુન્યં પશ્ચિમે દેશે પારુષ્યં ચોત્તરાપથે તિ । મધ્યદેશો ઽસ્માભિર્ ન દૃષ્ટઃ કીદૃશો માણવ મધ્યદેશઃ મધ્યદેશો ભવન્તો દેશાનામ્ અગ્રઃ । ઇક્ષુશાલિમાલાગોમહિષીસંપન્નો
4વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। વિદ્વજ્જ નનિષેવિતો યત્ર નદી ગઙ્ગા ધન્યા પુણ્યા મઙ્ગલ્યા શુચિશૌચેયસંમતા ઉભયતઃ કૂલાન્ય્ અભિષ્યન્દયમાના વહત્ય્ અષ્ટાદશવક્રો નામ ઋષીણામ્ આશ્રમપદો યત્ર ઋષયસ્ તપસ્ ત પન્તિ
4વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પણ્ ડ્ ઇ ત્ અ સંખ્યાતા ઇતિ । સ કથયતિ ભવન્તઃ નન્વ્ અહં પૂર્વમ્ એવાવોચં મધ્યદેશો ભવન્તો દેશાનામ્ અગ્રમ્ ઇક્ષુશાલિમાલાગોમહિષીસંપન્નો ભૈક્ષુકશતકલિલો દસ્યુજનવિવર્જિતો આર્યજનાકીર્ણો વિદ્વજ્જનનિષે વિતો
4વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઉપાધ્યાયો । મધ્યદેશે ભવન્તઃ તાદૃશા વાદિવૃષભાસ્ સન્તિ યેષામ્ ઉપાધ્યાયો મુખમ્ અપિ ન શક્નુયાદ્ દ્રષ્ટું । મૃષ્ટાભિધાયી સ માણવઃ તેન તથા તથા મધ્યદેશસ્ય વર્ણો ભાષિતો યથા તે માણવકાઃ સર્વ એવ મધ્યદેશગમનોત્સુકા સ્
4વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। યેન તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશનં તેનોપસંક્રાન્ ત્ આ ઉપસંક્રમ્ય સમિધાકાષ્ઠભારકાન્ એકાન્ત ઉપનિક્ષિપ્ય યેન સ બ્રાહ્મણસ્ તેનોપસંક્રાન્તા ઉપસંક્રમ્ય તં બ્રાહ્મણમ્ ઇદમ્ અવોચન્* યત્ ખલૂપાધ્યાય જાનીથા અનેનાસ્માકં માણવેન
5ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.680 ): ॥। મધ્યદેશગ મનોત્સુકાઃ સંવ્ ઋ ત્તાઃ પુત્રકાઃ કિં યાવચ્ છ્રૂયતે તાવતા ગમ્યતે અપિ તુ શ્રુતિરમણી યા દેશાશ્ શ્રોતવ્યા નો તુ ગન્તવ્યાઃ । ઉપાધ્યાય એષ માણવઃ કથયતિ મધ્યદેશે તાદૃશા વાદિવૃષભાસ્ સન્તિ યેષામ્ ઉપાધ્યા યો
5ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। .. .. .એવૈકઃ પૃથિવ્યાં વાદી નાન્યઃ કશ્ચિદ્ અસ્તીતિ । બહુરત્નધરા વસુંધરા પૂર્ણા મહી સુન્દરસુન્દરાણામ્* ઉપાધ્યાય ગચ્છામસ્ તદ્ અપિ તાવદ્ દેશાવલોકનં કૃતં ભવિષ્યતીતિ । તીર્થોપસ્પર્શનં તે ચ વાદિવૃ ષભાઃ
5ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। શ્રાવ ય્ ઇ ષ્યામો લાભં ચ નિષ્પાદયિષ્યામ ઇતિ શિષ્યાનુરાગી સ બ્રાહ્મણો ઽલ્પપરિચ્છદશ્ ચ સ તાન્ માણવકાન્ ઇદમ્ અવોચત્* પુત્રકા યદ્ય્ એવં ગૃહ્ણીથ અજિનાનિ વલ્કલાનિ દણ્ડકમણ્ડલૂનિ સ્રુગ્ભાજ નાનિ
5ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સંપ્રસ્થિતઃ સ કાંશ્ચિદ્ વાદિનો નિગૃહ્ય વાદિરથે યોજયતિ । કેષાંચિદ્ ભસ્મઘટિકા ઃ શિરસ્સુ ભિનત્તિ કેચિદ્ ઇષ્વસ્ત્રશાલામ્ ઇવ વાયસા આરાત્ પરિવર્જયન્તિ । કેચિચ્ છત્ત્રધ્વજ પતાકાભિઃ
5ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ગ્રામનગરનિગમપલ્લિકાપત્તનેષુ ચંચૂર્યમાણો ઽનુપૂર્વેણ રાજગૃહમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સ બ્રાહ્મણસ્ સંલક્ષયતિ । યાવન્તઃ ખલુ પણ્ડિતસંખ્યાતાઃ સર્વે તે રાજ્ઞસ્ સંનિધૌ । તત્ કિમ્ અ હં
5ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। રા જ્ઞસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રામેયમ્ ઇતિ સ રાજ્ઞસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તો રાજાનં જયેનાયુષા ચ વર્ધયિત્વા પુરતો ઽવસ્થિતો દેવાસ્તિ મયા ગુરુસકાશાત્ કતિપયાન્ય્ અક્ષરાણ્ય્ ઉ દ્ગૃહીતાનિ

5ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કથાવિમર્ દ્ અં કર્તુમ્ ઇતિ । તતસ્ સ રાજા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે । અસ્તિ ભવન્તો ઽસ્માકં વિજિતે કશ્ચિદ્ વાદી પ્રતિવસતીતિ । અમાત્યાઃ કથયન્તિ દેવાસ્તિ નાલદગ્રામકે માઠરો નામ બ્રાહ્મ ણો
5ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। શાસ્ત્રં પ્રણીતમ્ ઇતિ । રાજા કથયતિ । આહૂયતાં સ ઉપાધ્યાય ઇત્ય્ અમાત્યૈર્ આહૂતઃ સો ઽપિ રાજાનં જયેનાયુષા ચ વર્ધયિત્વા પુરતો ઽવસ્થિતઃ તતો રાજ્ઞાભિહિતઃ શક્નોષિ ત્વમ્ ઉપાધ્યાય અનેન બ્રાહ્મ ણેન
5ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। શક્તિ તો ઽહં દેવં તોષયિષ્યે ઇતિ । તતો વાદિમણ્ડલં પ્રજ્ઞપ્તં પક્ષાપરપક્ષૌ વ્યવસ્થાપિતૌ । રાજા કથયતિ । કસ્ય ભવતુ પૂર્વપક્ષ ઇતિ । અમાત્યાઃ કથયન્તિ દેવ અયં માઠરો બ્રાહ્મણો વૃદ્ધો
5ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બ્રાહ્મ ણો ઽપિ નવગ્રન્થઃ પટુકરણશ્ ચ ન શક્યં મયાનેન સાર્ધં વાદં કર્તું વાદપિચ્છિલિકાં યોજયામીતિ । તેન પંચશતિકો દણ્ડકસ્ સમુચ્ચારિતઃ તેનાપિ બ્રાહ્મણેન પ્રત્યુચ્ચાર્ય દોષો દત્તઃ
5વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.681 ): ॥। પ્રતિક્રુષ્ટં ચૈતન્ નિગ્રહસ્થાનાનાં યદ્ ઉતાન્તરે નિષ્પ્રતિભાનતા । રાજા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે । ભવન્તઃ કતરો ઽત્ર શોભત ઇતિ । તે કથયન્તિ તિષ્યો બ્રાહ્મણ ઇતિ । રાજા કથયતિ દીયતામ્ અસ્ય વાદિ ભોગઃ
5વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। વા દ્ ઇ ભોગા દાસ્યામો ન ચિરાદ્ અસ્માકમ્ અઙ્ગમગધા જનપદા વાદિભોગા ભવિષ્યન્ત્ય્ અપિ ત્વ્ એષ એવ નાલદગ્રામકો ઽસ્ય વાદિભોગો ભવતુ માઠરસ્યાન્તિકા દ્ અ સ્મૈ બ્રાહ્મણાય દીય તામ્ અસ્યાન્તિકાદ્ યો ઽન્યઃ શોભન તરઃ
5વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઇ તિ । તૈર્ માઠરસ્યાન્તિકાદ્ આચ્છિદ્ય તિષ્યાય દત્તસ્ તતો માઠરો બ્રાહ્મણઃ પત્નીમ્ આમન્ત્રયતે । ભદ્રે ગૃહવ્યાકુલિકાં સંક્ષિપાન્યત્ર ગમિષ્યામઃ કસ્યાર્થે । અસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રભૂતમ્ અસ્માભિર્ ઉપકૃતં ન વયમ્ અનેના નુરક્ષિતાઃ
5વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। -તં । તે કથયન્તિ । ઉપાધ્યાય કસ્યાર્થે ગૃહવ્યાકુલિકા સંક્ષિપ્યત ઇતિ । સ કથયતિ । પ્રભૂતમ્ અસ્માભિર્ ભવન્તો ઽસ્ય રાજ્ઞ ઉપકૃતં ન વયમ્ અનેનાનુરક્ષિતાસ્ તસ્માદ્ ગચ્છામો વયમ્ અન્યત્રે તિ
5વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। .. સ ગાથાં ભાષતે ॥ વરં નરસ્ય પરદેશવાસો ન તુ સ્વદેશે પરિભૂતવાસઃ યસ્મિન્ નરાણાં ન પરાભવો ઽસ્તિ સ વૈ સ્વદેશસ્ સ્વજનો ઽપિ તત્રેતિ ॥ તિષ્યેણ બ્રાહ્મણેન શ્રુતં સ તે નોપસંક્રાન્તઃ
5વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। તિ ષ્ઠ તવૈવ વાદિભોગો ભવિષ્યતીતિ સ ન તિષ્ઠતે । તતસ્ તિષ્યેણોક્ત ઉપાધ્યાયેહૈવ તિષ્ઠાસ્ય કર્વટકસ્યોપાર્ધં તવ ભવતુ ઉપાર્ધં મમેતિ । સ કથયત્ય્ એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ । સ પત્નીમ્ આમન્ત્રય તે
5વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। અનેનાનુર ક્ષિતાઃ અપિ તુ તિષ્યેણૈવ બ્રાહ્મણેનાસ્માકં પ્રભૂતમ્ ઉપકૃતં વાદિભોગાનામ્ ઉપાર્ધં દદતા તદ્ અસ્ય શારિકાં ભાર્યાર્થમ્ અનુપ્રયચ્છામ ઇતિ । સા કથયતિ કસ્માદ્ અસ્ય દીયતે । એતાવ્ અ-
5વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। જીવિ તાદ્ વ્યપરોપયેત । વયમ્ અનેન ભોગેભ્યશ્ ચ્યાવિતાઃ સર્વથા ન દાતવ્યેતિ । તૌ કથયતો મૂર્ખસ્ ત્વં કિં જ્ઞાસ્યતીતિ । તાભ્યાં તસ્ય વચનમ્ અવચનં કૃત્વા દત્તા । તેન મહતા શ્રીસમુદયેન પરિણી તા
5વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સ ર્ વ ં તદ્ અલ્પશ્રુતમ્ ઇતિ કૃત્વા અપિ તુ કિમ્ અયં તિષ્યો માણવો જાનીતે લોકાયતં । કુત્ર ભવન્તો લોકાયતં જ્ઞાયતે દક્ષિણાપથે । સો ઽનુપૂર્વેણ દક્ષિણાપથમ્ અનુપ્રાપ્તઃ સ તત્ર ગત્વા પૃચ્છતિ । કો
5વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ ઇચ્છામ્ય્ અહં યુષ્માકં પાદશુશ્રૂષાં કર્તું । કસ્યાર્થાય । લોકાયતમ્ ઉદ્ગ્રહીષ્યામિ । તે કથયન્તિ ન વયમ્ આગારિકસ્ય લોકાયતમ્ ઉપદિશામઃ સ કથયતિ યદ્ય્ એવં

6ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.682 ): ॥। છ્ એ ત્સ્યામીતિ યાવન્ મયા લોકાયતમ્ ઉદ્ગ્રહીતં ભવતીતિ । તસ્ય દીર્ઘદીર્ઘાણિ નખાનિ દીર્ઘનખઃ પરિવ્રાજકો દીર્ઘનખઃ પરિવ્રાજક ઇતિ સંજ્ઞોદપાદિ । શારિકાપિ તિષ્યેણ બ્રાહ્મણેન
6ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પરિચાર યતિ । અન્યતરશ્ ચ સત્વશ્ ચરમભવિકશ્ ચરિતૈષી ગૃહીતમોક્ષગર્ભો ઽ ન્ તર્મુખો નિર્વાણે બહિર્મુખઃ સંસારાદ્ અનર્થિકઃ સર્વભવગતિચ્યુત્યુપપત્તિષ્વ્ અન્તિમદેહધારી અન્યતમસ્માત્ પ્રણીતાદ્ દેવ નિકાયાચ્
6ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। પુરુષઃ કુક્ષિં ભિત્ ત્ વા પ્રવિષ્ટો મહાશૈલં પર્વતમ્ અધિરોહામિ ઉપરિ વિહાયસા ગચ્છામિ । મહાજનકાયો મે પ્રણામં કરોતીતિ । તયા તિષ્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય નિવેદિતં । ઈદૃશં ચેદૃશં ચ મ યા
6ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। તેનાન્યેષામ્ અપિ સ્વપ્નાધ્યાયપાઠકાનાં બ્રાહ્મણાનાં નિવેદિતં મમ બ્રાહ્મણ્યા ઈદૃશશ્ ચેદૃશશ્ ચ સ્વપ્નો દૃષ્ટ ઇતિ । તે કથયન્ત્ય્ ઉપાધ્યાય શોભનસ્ સ્વપ્નો યત્ કથયતિ ઉલ્કાહસ્તો મે પુરુષઃ
6ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। વ્યાકર ણમ્ અધીત્ય સર્વવાદિનો નિગૃહીષ્યતિ । યત્ કથયતિ મહાશૈલં પર્વતમ્ અધિરોહામ્ય્ ઉપરિ વિહાયસા ગચ્છામિ મહાજનકાયો મે પ્રણામં કરોતીતિ પ્રવ્રજિષ્યતિ
6ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। યા વદ્ અપરેણ સમયેન તિષ્યો બ્રાહ્મણ્યા સાર્ધં વાદં કરોતીતિ તયાસૌ નિગૃહ્યતે । સ સંલક્ષયતિ । કો યોગઃ પૂર્વમ્ અહમ્ એનાં નિગૃહ્ણામિ સાંપ્રતમ્ અહમ્ અનયા નિગૃહ્યે ઇ તિ
6ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। કુ ક્ષિમ્ અવક્રાન્તઃ તસ્યૈષો ઽનુભાવ ઇતિ । સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારકો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવર્ણશ્ છત્ત્રાકારશિ રાઃ
6ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। જ્ઞા તયસ્ સંગમ્ય સમાગમ્ય વિસ્તરેણ જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપયિતુમ્ આરબ્ધાઃ કિં ભવતુ માણવસ્ય નામેતિ । તિષ્યો બ્રાહ્મણઃ કથયતિ । આર્યકસ્ય સકાશં ભવન્તો માણ વ મ્ ઉપના મયન્તુ
6ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। નામેતિ । સ સંલક્ષયત્ય્ અયં માણવસ્ તિષ્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પુત્રો ભવતુ માણવસ્ય ઉપતિષ્ય ઇતિ નામેતિ તિષ્યો બ્રાહ્મણઃ કથયતિ । કીદૃશં માણવસ્યાર્યકેણ નામ વ્યવસ્થાપિતમ્ ઉપતિ ષ્ય
6ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। અહમ્ અસ્ય માતૃકં નામધેયં વ્યવસ્થાપયામિ અયં માણવશ્ શારિકાયા ઃ પુત્રો ભવતુ માણવસ્ય શારિપુત્ર ઇતિ નામેતિ । તત્ર કેચિચ્ છારિપુત્રો માણવ ઇતિ સંજાનતે કેચિ દ્
6વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ; ગ્બ્મ્ 6.683 ): ॥। દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુર્ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* । સ યદા મહાન્ સંવૃત્તઃ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ સ લિપ્યા ઃ પારંગતો બ્રા હ્મણિકાયામ્
6વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। મૃત્તિકાગ્રહે ઓંકારે ભોઙ્કારે ઋગ્વેદે યજુર્વેદે અથર્વવેદે સામવેદે યજને યાજને અધ્યયને અધ્યાપને દાને પ્રતિગ્રહે ષટ્કર્મનિરતો બ્રાહ્મણસ્ સંવૃત્તઃ સ પિત્રા સર્વવિદ્યાસ્થાનાનિ
6વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। ન્ ઇગ્ ઋહ્ ઈ તાઃ અપરેણ સમયેન પિત્રા સાર્ધમ્ અધ્યયનં કુર્વન્ન્ એવમ્ આહ । તાત કો ઽસ્ય ભાષિતસ્યાર્થઃ પુત્ર અહમ્ અપિ ન જાને કો ઽસ્ય ભાષિતસ્યાર્થ ઇત્ય્ અપ્ય્ ત્વ્ એવમ્ એતાનિ મન્ત્રપદાનિ પૂર્વકૈર્ ઋષિભિ ઃ સ્તુ તાનિ
6વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। અ નુભાષન્તે ઽપિ । સ કથયતિ ન ખલુ તાત નિરર્થકાન્ય્ એતાનિ મન્ત્રપદાનિ પૂર્વકૈર્ ઋષિભિ ઃ સ્તુતાનિ ગીતાનિ સમાયુક્તાનિ યાન્ય્ એતર્હિ બ્રાહ્મણા અનુગાયન્તે ઽપ્ય્ અનુભાષન્તે ઽપિ ।
6વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બ્રા હ્મણ આત્તમનાત્તમના સંવૃત્તઃ સ સંલક્ષયત્ય્ એતાવત્ પુત્રેણ કરણીયં યદ્ ઉત પૈતૃકી વા ધુરા ઉન્નામયિતવ્યા ઉત્તરો વા વિશેષો ઽધિગન્તવ્યઃ તદ્ અનેન માણવેનોત્તરો વિ શેષો
6વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બ્રાહ્મણકા ન્ મન્ત્રાન્ વાચયતિ । તેનાત્તમનસા તસ્યૈવ તાનિ દત્તાન્ય્ ઉપતિષ્યો ઽપિ માણવઃ પંચમાત્રાણિ માણવશતાનિ બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયિતુમ્ આરબ્ધઃ તેન યે દીર્ઘા વેદાસ્ તે હ્ર સ્વા
6વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। હા પયિત્વા અર્થતો નિરુક્તિતશ્ ચ સ્થાપિતાઃ કાષ્ઠવાટગ્રામકે મૌદ્ગલ્યો નામ પુરોહિતઃ પ્રતિવસત્ય્ આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસ મુદિતો
6વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સ્ આર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો ન પુત્રો ન દુહિતા । સો ઽપુત્રઃ પુત્રાભિનન્દી શિવવરુણકુબેરશક્રબ્રહ્માદીન્ અન્યાંશ્ ચ દેવતાવિશેષાન્ આયાચતે ।
6વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। બલિપ્ર તિગ્રાહિકા દેવતાઃ સહજા ઃ સહધાર્મિકા નિત્યાનુબદ્ધા અપિ દેવતા આયાચતે । અસ્તિ ચૈષ લોકે પ્રવાદઃ યદાયાચનહેતોઃ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચેતિ તચ્ ચ નૈવં । યદ્ય્ એવમ્ અભવિષ્ય દ્
6વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇ ): ॥। સ્થા નાનાં સંમુખીભાવાત્ પુત્રા જાયન્તે દુહિતરશ્ ચ । કતમેષાં ત્રયાણામ્* । માતાપિતરૌ રક્તૌ ભવતસ્ સંનિપતિતૌ માતા ચ કલ્યા ભવતિ રિતુમતી ગન્ધર્વશ્ ચ પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ એષાં ત્રયાણાં
7ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.684 ): ॥। કુ ક્ષિમ્ અવક્રાન્તઃ સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા દારકો જાતો ઽભિરૂપો દર્શનીયઃ
7ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। દિવ સ્ આન્ વિ સ્ ત્ અ ર્ એ ણ જાતસ્ય જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે । કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ । જ્ઞાતય ઊચુર્ અયં દા રકઃ
7ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। નામે તિ । તત્ર કેચિત્ કોલિતો માણવક ઇતિ સંજાનતે કેચિન્ મૌદ્ગલ્યાયન ઇતિ । કોલિતો માણવઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ
7ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુર્ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇ વ
7ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ચર્યાયાં શૌચે સમાચારે ભસ્મગ્રહે કરકગ્રહે મૃત્તિકાગ્રહે ઓંકારે ભોઙ્કારે ઋગ્વેદે યજુર્વેદે અથર્વવેદે સામ વેદે
7ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સર્વ વિદ્યાસ્થાનાનિ ગ્રાહિતઃ સ પંચમાત્રાણિ માણવકશતાનિ બ્રાહ્મણકાન્ મન્ત્રાન્ વાચયતિ । આચરિતં તેષાં માણવ કાનાં
7ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સમિધાહારકાઃ યાવદ્ અપરેણ સમયેન અપઠાસ્ સંવૃત્તાસ્ તતઃ સર્વ એવ તે મન્ત્રાન્ ઉચ્ચારયન્તો નગરાવલોકકાસ્ સંપ્ર સ્થિતાઃ
7ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કસ્મા દ્ યૂયમ્ ઇહ મન્ત્રાન્ વિનાશયિત્વા પઠથ । તે કથયન્તિ । કથં પઠિતવ્યાઃ કસ્ય સકાશાત્ પઠથ । તે કથયન્તિ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ સ ન જાનીયા દ્
7ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। યૂય મ્ અપિ કસ્ય સકાશાત્ પઠથ । સો ઽપિ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ન જાનીયાદ્ યસ્ તં ન જાનીયાત્* કાષ્ઠવાટકગ્રામકે બ્રાહ્મણપુરોહિતઃ તસ્ય પુત્રઃ કોલિ તો
7ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। માણવ સ્ તેનોપસંક્રાન્તાસ્ તેનાપિ દૂરત એવ દૃષ્ટાઃ માણવકાઃ કિમ્ ઇદં । તે કથયન્ત્ય્ ઉપાધ્યાય ન કિંચિત્ । સ ગાથાં ભાષતે ॥ સર્વો હ્ય્ અન્ત-
7વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.85 ): ॥। વિસ્તરે ણારોચયન્તિ । સ કથયતિ માણવકા એવમ્ એવૈતત્* યથૈતે માણવકાઃ પઠન્તિ । એવમ્ એવ પઠિતવ્યાઃ અપિ મયા યે દીર્ઘા વેદાસ્ તે હ્ર સ્વા

7વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। માણવકાઃ મદ્ગવઃ અનુદગ્રાવિશારદાઃ યેન કોલિતો માણવસ્ તેનોપસંક્રાન્તાસ્ તેનાપિ દૂરત એવ દૃષ્ટાઃ પૃષ્ટાશ્ ચ । માણવકાઃ કિમ્ ઇ દં ।
7વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। આ કારં ન શક્યં વિનિગૂહિતુમ્* ॥ માણવકા અવશ્યં કિંચિત્* તે એતત્ પ્રકરણં વિસ્તરેણારોચયન્તિ । સ કથયતિ માણવકા એવમ્ એતદ્ યથા વયં
7વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। વે દાસ્ તે હ્રસ્વા વ્યવસ્થાપિતા યે હ્રસ્વાસ્ તે દીર્ઘા વેદા ગ્રન્થતો વ્યઞ્જનતશ્ ચ હાપયિત્વા અર્થતો નિરુક્તિતશ્ ચ સ્થાપિતાઃ । સહશ્રવણાન્તાવ્ અન્યોન્યં દર્શનોત્સુકૌ
7વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કાષ્ઠવાટકગ્રામ કં । કસ્યાર્થાય । તત્ર મૌદ્ગલ્યો નામ બ્રાહ્મણઃ પુરોહિતઃ પ્રતિવસતિ તસ્ય પુત્રઃ કોલિતો નામ્ના તં દ્રષ્ટું । પુત્ર કિમ્ અસૌ તવાન્તિ કાત્
7વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સર્વે તે શ્રુતવૃદ્ધસ્ય દ્વારિ તિષ્ઠન્તિ અર્થિકાઃ ॥ પુત્ર યદ્ય્ આગચ્છતિ શ્રુતેન સંવિભાગઃ કર્તવ્યો ન તુ ગન્તવ્યમ્ ઇતિ । કોલિતો ઽપિ માણવ ઃ
7વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પુ ત્ર ઉપતિષ્યો નામ્ના તં દ્રષ્ટું । પુત્ર કિમ્ અસૌ તવાન્તિકાદ્ આઢ્યતરઃ તાત નાસૌ મમાન્તિકાદ્ આઢ્યતરો ઽપિ તુ પ્રાજ્ઞતરઃ સો ઽપિ ગા થાં
7વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સંવિભાગ ઃ કર્તવ્યો ન તુ ગન્તવ્યમ્ ઇતિ । યાવદ્ અપરેણ સમયેન રાજગૃહે ગિરિવલ્ગુકયાત્રા પ્રત્યુપસ્થિતા । આચરિતં રાજ્ઞો બિમ્બિસા રસ્ય
7વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। બિમ્બિ સારસ્ય કિંચિદ્ એવ કરણીયમ્ ઉત્પન્નં તેનાજાતશત્રુઃ કુમારો ઽભિહિતઃ પુત્ર ગચ્છ ગિરિવલ્ગુકયાત્રાં પ્રત્યનુભવેતિ ।
7વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કો લિતો માણવો મમાત્યયાત્ પુરોહિતો ભવિષ્યતિ ઇદાનીં કુમારં સેવતુ કાલેન ફલદાયકો ભવિષ્ય તિ

8ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1051 રિઘ્ત્ fર્ગ્. ): ॥। દૃષ્ટ્ અં વા શ્રુત્ અં વા સ કથયતિ
8ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઉપતિષ્યઃ એવં મે જનસ્ સંજાનીતે । ઉપતિષ્યેણાપિ હિ મ્ આણવેન ક્ ઓ લિતો ઽભિહિતઃ કચ્ચિ ત્
8ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ગ્ આથાં ભાષતે । સર્વમ્ આભરણં ભારં સર્વં નૃત્તં વિડમ્બના । સર્વં ગીતં પ્રલપિતં સર્વં રૂપમ્ અનિત્યતેતિ ।
8ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ના ગયાયિનાં કુલે જાતઃ કસ્માત્ પ્રવ્રજામીતિ । સ ગાથાં ભાષતે । વૃક્ષસ્ય પતનકાલે શાખાપત્ત્રાણિ કિ મ્ ઉત
8ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। મા ણવઃ પિતુ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ અમ્બ તાતાનુજાનીષ્વ પ્રવ્રજિષ્યામિ સમ્યગ્ એવ
8ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। નાગયા યિનાં કુલે જાતઃ કસ્માત્ ત્વં પ્રવ્રજસીતિ । સ ગાથાં ભાષતે ॥ વરં વને વલ્કલ ચીરવાસસા
8વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1052 રિઘ્ત્ fર્ગ્. ): ॥। ઽપ્રતિકૂ લો દર્શનેન મરણેન તે વયમ્ અકામકા વિયુજ્યેમ । કુતઃ પુનર્ જીવન્તમ્ ઉત્સ્રક્ષ્યામઃ
8વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। માણ વસ્ય માતાપિતરૌ કોલિતં માણવમ્ ઇદમ્ અવોચતામ્* યત્ ખલુ તાત કુમાર જાનીયાસ્ ત્વં
8વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। એકા ક્ ઇ નો ઽરણ્યે વાસઃ યાવજ્જીવં તે વ્યાડમૃગૈસ્ સહ વસ્તવ્યં । યાવજ્જીવં તે પરદત્તોપજીવિના ભવિતવ્યં । યા વજ્જીવં
8વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। દા નાનિ ચ દેહિ પુણ્યાનિ ચ કુરુ । એવમ્ ઉક્તઃ કોલિતો માણવસ્ તૂષ્ણીં* અથ કોલિતસ્ય માણવસ્ય માતાપિ તરૌ
8વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। માતાપિત રૌ કોલિતં માણવમ્ ઇદમ્ અવોચન્* । યત્ ખલુ કુમાર તાત જાનીયાસ્ ત્વં હિ સ્ ઉ કુમારસ્ સુ ખૈષી ન ત્વં જાનકો દુઃખ સ્ય
8વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। યાવજ્જી વં તે વ્યાડમ્ ઋ ગૈસ્ સહ વસ્તવ્યં યાવજ્જીવં તે પરદ ત્તભોજ્ ઇ ના
9ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1076 લેfત્ fર્ગ્. ): ॥। ક રિષ્યથ વિજ્ઞપ્રશસ્તા હિ પ્રવ્રજ્યા સચેત્ પ્રવ્રજ્યાભિરંસ્યતે જીવન્તમ્ એનં દ્રક્ષ્યથ પુ નર્
9ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કોલિ તો માણવસ્ તેનોપસંક્રાન્તાઃ । ઉપસંક્રમ્ય કોલિતં માણવમ્ ઇદમ્ અવો ચન્*
9ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ચ બલં ચ સંજન્ય યેન નાલદગ્રામકં તેન સંપ્રસ્થિતઃ ઉપતિષ્યો ઽપિ માણવો વિવે ક-
9ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ગ તઃ સ તત્ર ગત્વા પપ્રચ્છ કુત્રોપતિષ્યો માણવ ઇતિ । તે કથયન્ત્ય્ એષ ઉપતિષ્યો માણવો
9ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અનુ જ્ઞાતો ઽસિ માતાપિતૃભ્યામ્ અનુજ્ઞાતઃ તિષ્ઠ યાવદ્ અહમ્ અપિ માતાપિતરાવ્ અવલોકયિત્વાગ ચ્છામિ
9ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અનુ જ્ઞાપયિષ્યામો ઽથોપતિષ્યો માણવો યેન માતાપિતરૌ તેનોપસંક્રાન્તઃ ઉપસંક્રમ્ય
9ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ્ ર્ અ વ્ર્ અ જ્યેતિ । સ કથયતિ । શ્રેયસી । પુત્ર યદિ શ્રેયસી પ્રવ્રજ ગચ્છાનુજ્ઞાતો ભવ । અથોપતિ ષ્યો
9ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અનુ જ્ઞાત ઇતિ । કોલિતઃ કથયત્ય્ ઉપતિષ્ય એતાવતા કાલેનાહં ન માતાપિતૃભ્યામ્ અનુજ્ઞાતઃ કો યો ગઃ
9ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। આયુષ્માઞ્ ચ્ છ્ આ રિપુત્રઃ પઞ્ચ જન્મશતાનિ પ્રવ્રજિતો ઽભૂદ્ ઇદં ચાસ્ય પ્રણિધાનમ્ અભૂન્ મા ચાઢ્યે કુલે જાયેયં મા ચા હં
9ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। શક્યમ્ અસ્માભિર્ યત્ર વા તત્ર વા પ્રવ્રજિતું સુપરીક્ષિતં કૃત્વા પ્રવ્રજિતવ્યમ્ ઇતિ તાવ્ અનુપૂર્વેણ રાજ ગૃહમ્
9વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1076 રિઘ્ત્ fર્ગ્. ): ॥। ગોશાલીપુ ત્ ર્ અઃ સંજયી વૈરટ્ટીપુત્રઃ અજિતઃ કેશકમ્બલઃ કકુદઃ કાત્યાયનઃ નિગ્રન્થો જ્ ઞ્ આતિપુત્રઃ અથોપ તિષ્યકોલિતૌ
9વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ક્ ઇ મનુશંસં બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ । સ એવમ્ આહ ॥ અહમ્ અસ્મિ માણવકા એવંદૃષ્ટિર્ એવંવાદી નાસ્તિ દત્તં ના સ્તિ
9વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઉ પપાદુકો ન સન્તિ લોકે ઽર્હન્તઃ સમ્યગ્ગતાઃ સમ્યક્પ્રતિપન્નાઃ યે ઇમં ચ લોકં પરં ચ લોકં
9વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। જીવો જીવતિ સ પ્રેત્યોચ્છિદ્યતે વિનશ્યતિ ન ભવતિ પરં મરણાદ્ અથ ચાતુર્મહાભૌતિકઃ
9વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઇન્દ્રિ યાણ્ય્ અનુપરિવર્તન્તે । આસન્દીપઞ્ચમાઃ પુરુષાઃ પુરુષં મૃતમ્ આદાય શ્મશાનમ્ અનુવ્રજન્ત્ય્ આ દહનાત્
9વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઽસ્તિવા દ્ ઇ નઃ સર્વે તે રિક્તં તુચ્છં મૃષા વિપ્રલપન્તે ઇતિ બાલશ્ ચ પણ્ડિતશ્ ચોભાવ્ અપિ પ્રેત્યોચ્છિદ્યે તે
9વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। વર્જનીયઃ પણ્ડિતૈર્ માર્ગસ્ સપ્રતિભયો યથેતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષેતે ॥ દુર્બુદ્ધિશ્ ચ દુરાખ્યા તો
9વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઉપ સંક્રમ્ય મસ્કરિણં ગોશાલીપુત્રમ્ ઇદમ્ અવોચતામ્* । કા ભવતો ધર્મનેત્રી કશ્ શિષ્યાવવા દઃ
9વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ્ર ત્યયસ્ સત્વાનાં વિશુદ્ધયે અહેત્વ્ અપ્રત્યયં સત્વા વિશુધ્યન્તિ । નાસ્તિ હેતુર્ નાસ્તિ પ્ર ત્યયસ્
9વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ભવતઃ નાસ્તિ બલં નાસ્તિ વીર્યં નાસ્તિ બલવીર્યં નાસ્તિ પૌરુષ્યં નાસ્તિ પરાક્રમો
10ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1077 લેfત્ fર્ગ્. ): ॥। અપરાક્રમ્ આ નિયતં સંગતિભાવપરિણતાસ્ સુખદુઃખં પ્રતિસંવેદયન્તે યદ્ ઉત ષટ્સ્વ્ અભિ જાતિષુ
10ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ભાષે ત્ એ ॥ દુર્બુદ્ધિશ્ ચ દુરાખ્યાતો નિહીનશ્ શાસ્તૃસંમતઃ યસ્યાયમ્ ઈદૃશો ધર્મો હ્ય્ અધર્મ સ્
10ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ધર્ મ્ અ ન્ એ ત્રી કશ્ શિષ્યાવવાદઃ કિંફલં કિમનુશંસં બ્રહ્મચર્યમ્ અહમ્ અસ્મિ માણવકા એવં દૃષ્ટિર્
10ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। મિથ્યા ચરતઃ સંપ્રજાનં મૃષાવાદ ં ભાષમાણસ્ય મદ્યપાનં પિબતઃ સન્ધિં છિન્દતો ગ્ર ન્થિં
10ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ્રાણિ નસ્ તાન્ સર્વાન્ સંછિન્દ્યાત્ સંભિન્દ્યાત્ સંકુટ્ ટ્ અયેત્ સંપ્રદાલયેત્ તાન્ સર્વાન્ સંછિન્દ્ય સંભિન્દ્ય સંકુટ્ટ્ય સંપ્રદાલ્યૈ કમાંસખલં
10ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અતોનિદા ન ં પાપં નાસ્ત્ય્ અતોનિદાનં પાપસ્યાગમ ઇતિ દક્ષિણેન નદ્યા ં ગંગાયાં છિન્દન્ ભિન્દન્ ગચ્છેદ્ ઉત્તરેણ
10ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સ માનાર્થતયા ઇતિ કુર્વતા ન ક્રિયત એવ પુણ્યમ્ ઇત્ય્ અથોપતિષ્યકોલિતયોર્ માણવયો ર્
10ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। નિહ્ ઈ નશ્ શાસ્તૃસંમતઃ યસ્યાયમ્ ઈદૃશો ધર્મો હ્ય્ અધર્મસ્ તસ્ય કીદૃશ ઇતિ વિદિત્વા રિક્તભાજન મ્

10ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કિમનુશંસં બ્રહ્મચર્યમ્ અહમ્ અસ્મિ માણવકા એવંદૃષ્ટિર્ એવંવાદી સપ્તેમે કાયા અકૃતા અકૃતકૃ તા
10ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। જીવજી વમ્ એવ સપ્તમમ્ ઇતીમે સપ્ત કાયાઃ અકૃતાઃ અકૃતકૃતાઃ અનિર્મિતાઃ અનિર્માણકૃતાઃ
10વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1077 રિઘ્ત્ fર્ગ્. ): ॥। અ સૌ પુરુષઃ પુરુષસ્ય શિરશ્ છિનત્તિ સો ઽપિ ન કિંચિલ્ લોકે વ્યાબાધતે ત્રસં વા સ્થાવરં વા સપ્તાનાં કાયાનાં
10વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। વા ચતુર્દશેમાનિ યોનિપ્રમુખસહસ્રાણિ ષટ્ ચ શતાનિ પઞ્ચ ચ કર્માણિ ત્રીણિ ચ કર્માણિ દ્વે ચ કર્મ ણી
10વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। એકાન્નપં ચાશત્ સુપર્ણિકુલસહસ્રાણ્ય્ એકાન્નપંચાશન્ નિગ્રન્થકુલસહસ્રાણ્ય્ એકાન્નપંચાશદ્ આજીવકુલસ હસ્રાણ્ય્
10વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સ પ્ ત્ અ સ્ વ્ અપ્નશતાનિ । સપ્ત પ્રબુદ્ધાઃ સપ્ત પ્રબુદ્ધશતાનિ । ષડ્ અભિજાતયો દશાભિવૃદ્ધયો ઽષ્ટૌ મ હાપુરુષભૂમય
10વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઉપ રિ વિહાયસા ક્ષિપ્તઃ પૃથિવ્યામ્ ઉદ્વેષ્ટમાનઃ પરૈત્ય્ એવમ્ એવ ઇતીમાનિ ચતુરશીતિર્ મહાક લ્પસહસ્રાણિ
10વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। વ્ર ત્ એ ન વા તપસા વા બ્રહ્મચર્યવાસેન વા અપરિપક્વં વા કર્મ પરિપાચયિષ્યામિ પરિપક્વં
10વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। મ્ આણવયોર્ એતદ્ અભવદ્ અયમ્ અપિ ભવાઞ્ ચ્છાસ્તા ઉત્પથપ્રતિપન્નઃ કાપથં સમધિરૂઢો વર્જની યઃ
10વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। રિ ક્ ત્ અભાજનમ્ ઇવાકોટ્ય પ્રક્રાન્તૌ યેન કકુદઃ કાત્યાયનસ્ તેનોપસંક્રાન્તાવ્ ઉપસંક્રમ્ય કકુદં
10વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઉપસં ક્ ર્ અમ્યાસ્તિ પરલોક ઇતિ પ્રશ્નં પૃચ્છેત્ તસ્ય ચ સ્યાદ્ અસ્તિ પરલો ક
10વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ચ સ્યાન્ ન વા નો વા ન ન્વ્ ઇતિ વા નો વા પરલોકસ્ તસ્યાહં ન વા નો વા ન ન્વ્ ઇતિ વા નો વા પરલોક ઇતિ
11ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1078 લેfત્ fર્ગ્. ): ॥। વિ દ્ ઇ ત્વા ગાથાં ભાષેતે ॥ દુર્બુદ્ધિશ્ ચ દુરાખ્યાતો નિહીનશ્ શાસ્તૃસંમતઃ યસ્યાયમ્ ઈ દૃશો
11ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ધ ર્મનેત્રી કશ્ શિષ્યાવવાદઃ કિંફલં કિમનુશંસં બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ સ કથયત્ય્ અહમ્ અ સ્મિ
11ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અકરણસેતુસમુદ્ ઘ્ આ તઃ । એવમ્ આયત્યામ્ અનવસ્રવો ઽનવસ્રવાત્ કર્મક્ષયઃ કર્મક્ષયાદ્ દુઃખક્ષયો દુઃખ ક્ષયાદ્
11ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। મ્ આ ર્ગસ્ સપ્રતિભયો યથેતિ વિદિત્વા ગાથાં ભાષેતે । ॥ દુર્બુદ્ધિશ્ ચ દુરાખ્યાતો નિહીનશ્ શાસ્તૃ સંમતઃ
11ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। તીર્થ્ ય્ આયતન અચિરોત્પન્નોત્પન્નો ઽભૂત્ તૌ તસ્ય સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તૌ પૃચ્છતાં કુત્ર ભવન્તસ્ સંજ યી
11ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। વ્યુ ત્થાપયાવ ઃ યદા પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થિતો ભવિષ્યતિ તદા ઉપસંક્રમિષ્યાવઃ તાવ્ એકાન્તે
11ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સંજયિ ન્ અસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તૌ ઉપસંક્રમ્ય કથયતઃ કા ભવતસ્ સંજયિનો ધર્મનેત્રી કશ્ શિષ્યા વવાદઃ
11ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। બ્ર હ્મેતિ । તૌ કથયતઃ કો ઽસ્ય ભાષિતસ્યાર્થ ઇતિ । સ કથયતિ સત્યમ્ ઇતિ સત્યાભિપ્રાયપ્રવ્રજ્યા । અ હિંસેતિ
11ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। બ્ર હ્મ્ અ લોકપ્રવણા બ્રહ્મલોકપ્રાગ્ભારા ઇત્ય્ અપિ બ્રહ્મલોક ઇત્થં સ્વિદ્ બ્રહ્મલોક ઇતિ । સચેદ્ આરાગયિષ્ય તિ
11ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ્રવ્રાજિ તૌ । યદા સંજયિના શાસ્ત્રા ઉપતિષ્યકોલિતૌ માણવૌ પ્રવ્રાજિતૌ તદા સામન્તકેન શબ્દો
11વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1078 રિઘ્ત્ fર્ગ્. ): ॥। તર્હ્ય્ અપ્ય્ અહં કૌણ્ડિન્યગોત્રેણ કો યોગઃ સાંપ્રતં મમાતીવ લાભસત્કારઃ પ્રાદુર્ભૂત ઇતિ । સ સંલ ક્ષયતિ
11વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। દત્તાન્ય્ અપરસ્યાર્ધતૃતીયાનિ શતાનિ । યાવદ્ અપરેણ સમયેન સંજયી શાસ્તા ગ્લાનીભૂતઃ ઉપતિ ષ્યેણ
11વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સમુપાન્ અયામીતિ કથયત્ય્ ઉપતિષ્ય ત્વમ્ ઉપસ્થાનં કુરુ અહં ભૈષજ્યં સમુપાનયામીતિ । સ ઉપસ્થાનં કર્તુમ્ આ રબ્ધઃ
11વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ઽભિ હિતઃ ઉપાધ્યાય નાહેત્વ્ અપ્રત્યયમ્ એવંવિધાઃ પ્રધાનપુરુષાઃ સ્મિતં પ્રાવિષ્કુર્વન્તિ કો હેતુઃ કઃ પ્રત્ય યઃ
11વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। રાજા કાલગતસ્ તસ્ય પત્ની ચિતામ્ અધિરૂઢા તસ્ય મમૈતદ્ અભવદ્ એવમ્ અ મી સત્વાઃ કામહેતોઃ
11વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અ મુષ્મિન્ । તેન સ પ્રશ્નઃ પટ્ ટ્ અકે લિખિત્વા સ્થાપિતઃ ઉપાધ્યાય યત્ કિંચિદ્ વયં પ્રવ્રજિતાઃ
11વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સર્વ ં તદ્ અમૃતાર્થી અમૃતગવેષી ન ચ મયા કિઞ્ચિદ્ અમૃતમ્ અધિગતમ્ અપિ ત્વ્ અહમ્ અશ્રૌષં તદ્ એવ
11વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। બ્રા હ્ મ્ અણૈર્ નૈમિત્તિકૈર્ વિપઞ્ચનકૈર્ વ્યાકૃતઃ સચેદ્ ગૃહી અગારમ્ અધ્યાવત્સ્યતિ રાજા ભવિષ્યતિ
11વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ગૃહપ્ અતિરત્નં પરિણાયકરત્નમ્ એવ સપ્તમં । પૂર્ણં ચાસ્ય ભવિષ્યતિ સહસ્રં પુત્રાણાં
11વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સમેનાભિનિર્જિ ત્યાધ્યાવત્સ્યતિ ॥ સચેત્ કેશશ્મશ્ર્વ્ અવતાર્ય કાષાયાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય સમ્યગ્ એવ
12ર્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 6.1079 લેfત્ fર્ગ્. ): ॥। માણવકવા દો નિહતમદમાનૈર્ ભૂત્વા તસ્યાન્તિકે બ્રહ્મચર્યં ચરિતવ્યમ્* તતો વઃ અમૃતસ્યાવાપ્તિ ર્
12ર્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ભૂષ યિત્વા બહિર્ અપિ નિર્હૃત્ય ધ્યાપિતઃ તતશ્ શોકવિનોદનં કૃત્વાવસ્થિતૌ । સુવર્ણદ્વી પાત્
12ર્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કશ્ચિ દ્ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મો દૃષ્ટો ન મયા કશ્ચિદ્ આશ્ચર્યાદ્ભુતો ધર્મો દૃષ્ટો ઽપિ તુ સુવર્ણદ્વી પે
12ર્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સ તેન પ્રશ્નપટ્ ટ્ અકો ઽવલોકિતો યાવત્ સર્વં તત્ તથૈવ । તેન કોલિતો ઽભિહિતઃ ઉપાધ્યાયેના ચાર્યમુષ્ટિઃ
12ર્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। દિવ્યશ્ર્ ઓત્રેણ મનાપાઞ્ ચ્છબ્દાં શૃણોતિ સો નામામૃતં નાધિગમિષ્યતીતિ કુત એતત્ । સ સંલક્ષયત્ય્ અ યમ્
12ર્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ્રથમતર મ્ અમૃતમ્ અધિગચ્છેત્ તેનાન્યોન્યમ્ આરોચયિતવ્ ય્ અમ્ ઇતિ । તાવ્ એવંરૂપં ક્રિયાકારં કૃત્વા જનપદ ચારિકાં
12ર્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ષડ્ વર્ષાણિ દુષ્કરં + + + + + + + + + + ઇ ત્ ઇ વિદિત્વા યથાસુખમ્ આશ્વસિતિ યથાસુ ખં
12ર્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। મધુપા યસં ભુક્ત્વા કાલિકેન નાગરાજેન સંસ્તૂય તે

12ર્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ વાચં ચ
12ર્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અ ધિગતં બ્રહ્મણાધીષ્ટેન વારાણસીં ગત્વા દ્વાદશા કારં
12વ્1 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ; ગ્બ્મ્ 10.3296 + 6.1079 રિઘ્ત્ fર્ગ્. ): ॥। પંચાશદ્ ઉત્સદોત્સદાઃ ગ્રામિકદારકાઃ પ્રવ્રાજિતાઃ ઉપસંપાદિતાઃ કર્પાસીવનષ્ અણ્ડં + ॥। + + + + + + + + + + + + + પ્રતિષ્ઠાપિ તાઃ સેનાનીગ્રામકં ગત્વા નન્દા નન્દબલા ચ ગ્રામ કદુહિતરૌ
12વ્2 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। જટિલસ હસ્રં પ્રવ્રાજિતમ્ ઉપસંપાદિતમ્* । ગયાશીર્ષં ચૈત્યં ગત્વા તદ્ ભિક્ષુસહસ્રં ત્રિભિઃ પ્રતિહાર્યૈર્ અવવદિ ત્ વ્ આ ॥। + + + + + + + + + + + + + + + + યષ્ટ્ ઈવનષણ્ડં ગત્વા રાજા માગધઃ શ્રેણ્યો બિમ્બિસા રો
12વ્3 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। અ ન્ એ કૈશ્ ચ માગધૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિશતસહસ્રૈઃ રાજગૃહં ગત્વા વેણુવનપ્રતિગ્રહઃ કૃત ઇતિ । ॥। + + + + + + + + + + + + + + કલન્દકનિ વાપે । તાવ્ અપિ જનપદચારિકાં ચરિત્વા રા જગૃહં
12વ્4 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ શ્યતઃ તૌ સંલક્ષયતો દ્વાભ્યાં કારણાભ્યામ્ એવંવિધાનિ મહાનગરાણિ સ્તિમિતસ્તિ મ્ ઇ તાનિ ॥। + + + + + + + + + + + + + + + + શ્રમ ણબ્રાહ્મણેનાધ્યુષિતાનિ । તૌ નક્ષત્રાણિ વ્ય વલોકિતુમ્
12વ્5 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પરચક્રભયં તાવન્ નાસ્તિ શ્વો જ્ઞાસ્યાવઃ આચરિતં તયોર્ યદા ત્ર્યાર્ષં કૃત્વા ગોચરાય પ્રક્ર્ આમતો ॥। + + + + પ્ર્ આ ણશતાનિ પૃષ્ઠ્ અતો + + + + + + + + તા વ્ અપરસ્મિન્ દિવસે ત્ર્યાર્ષં કૃત્વા ગોચરા ય
12વ્6 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। પ્રત્યા વ્ ઋ ત્ય વ્યવલોકયતો યાવન્ નૈકસત્વમ્ અપિ પૃષ્ઠતો ઽનુગતં પશ્ યતઃ + + + + + + + ॥। + + સંલક્ષય તઃ પૂર્વં ગોચરાય પ્રક્રામતો ઽન્ એ ક્ આનિ પ્ર્ આણશતસ હસ્રાણિ પૃષ્ઠતો ઽનુગચ્છન્તિ । ઇદાનીં નૈ કસત્વો
12વ્7 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। કિંચિદ્ બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ અજ્ ઞ્ આતમ્ અદૃષ્ટમ્ અવિદિ તમ્ + + + + + + + + + + + ॥। + + + તિ ષ્ઠતાં ધ્રિયમાણાનાં યાપયતાં લોકૈકવીરાણાં પરાનુગ્રહપ્રવૃત્તાનાં નિષ્કારણવત્સલા નાં
12વ્8 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): .. .. .ઇ + + + + + .ઇ ॥। + + -આદ્ વ્ અયાનાં ત્રિમલપ્રહીણાનાં ત્રિદમથવસ્તુકુશલાનાં વિદ્યાત્રયોદ્ દ્ યોતકરાણાં શિક્ષાત્રય
12વ્9 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। .આં પંચાંગવિપ્રહીણાનાં પંચસ્કન્ધનૈરાત્મ્યદૈશિકાનાં ષડઙ્ગસમન્વાગતાનાં ષટ્પા રમિતાપરિપૂર્ણાનાં
12વ્10 ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇ ): ॥। ..ર્ લોકધર્મૈર્ અનુપલિપ્તાનામ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગદૈશિકાનાં નવાઘાતવસ્તુકુશ લાનાં
( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 254 )( 43ર્ = ગ્બ્મ્ 6.686 ) શોભનામ્ આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કૃતા પ્રણીતં ચાહારમ્ ઉપાન્વાહૃતં સ તૈર્ ઉક્તો ભદન્ત સંઘરક્ષિત માસિ તૃષિતો બુભુક્ષિતો વા । સ કથયત્ય્ આયુષ્મન્તસ્ ત્રિષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતશ્ ચેતિ ।
તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત પરિભુંક્ષ્વેતિ સ કથયતિ સંઘમધ્યે ભોક્ષ્યામીતિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત માર્ગપરિખિન્નસ્ ત્વમ્ ઇદાનીમ્ એવ ભુંક્ષ્વ આદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતીતિ । સ ભુક્ત્વા એકાન્તે પ્રક્રમ્યાવસ્થિતઃ
યાવત્ તેષાં ભોજનકાલો જાતઃ ગણ્ડિર્ આકોટિતા । તે સ્વકસ્વકાનિ પાત્રાણ્ય્ આદાય યથાગન્ત્ર્યા નિષણ્ણાઃ તે ચ નિષણ્ણાઃ વિહારશ્ ચાન્તર્હિતઃ તતસ્ તેષાં સ્વાનિ પાત્રાણ્ય્ અયોમુદ્ગરાણિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ । તતસ્ તૈર્ અયોમયૈર્ મુદ્ગરૈઃ પરસ્પરં શિરાંસિ ભિન્નાનિ । તે ભગ્નશિરસો દુઃખવેદનાભ્યાહતા આર્ત્તસ્વરં ક્રન્દન્તિ । યાવદ્ ભોજનકાલો ઽતિક્રાન્તઃ સ વિહારસ્ તાદૃશ એવ પુનર્ અપિ પ્રાદુર્ભૂતઃ તે ચ ભિક્ષવસ્ તથૈવ શાન્તેનેર્યાપથેનાવસ્થિતાઃ
તત આયુષ્માં સંઘરક્ષિતસ્ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ । કે યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્ના ઇતિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત દુષ્કુહકા જામ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યા ન શ્રદ્દધાસ્યન્તિ ।
સ કથયત્ય્ અહં પ્રત્યક્ષદર્શ્ય્ એવ કથં ન શ્રદ્ધાસ્યામિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત વયં કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શ્રાવકા આસંસ્ તૈર્ અસ્માભિર્ ભક્તાગ્રે રણમ્ ઉત્પાદિતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન વયં પ્રત્યેકનરકે ઉપપન્નાઃ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે ય ં ઇદમ્ અસ્માકમ્ ઇતશ્ ચ્યુતાનાં નરકો પ પત્તિર્ ભવિષ્યતિ । તત્ સાધુ ભદન્ત સંઘરક્ષિત જમ્બુદ્વીપં ગત્વા સબ્રહ્મચારિણાં વિસ્તરેણૈતમ્ અર્થમ્ આરોચય મા આયુષ્મન્તસ્ સંઘમધ્યે રણમ્ ઉત્પાદયિષ્યથ : મા તાદૃશસ્ય દુઃખસમૂહસ્ય ભાગિનો ભવિષ્યથ : તદ્યથા શ્રમણાઃ કાશ્યપીયા ઇતિ । સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સંપ્રસ્થિતો
યાવત્ પશ્યતિ તથૈવ દ્વિતીયં વિહારં ઉદ્ગતમંચપીઠવેદિકાજાલવાતાયનગવાક્ષપરિષણ્ડમણ્ડિતં નાનાવૃક્ષપરિવારિતં પુષ્કરિણીતડાગોપશોભિતં હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકશારિકાકોકિલાભિનિકૂજિતં દેવભવનમ્ ઇવ શ્રિયા જ્વલન્તં । ભિક્ષૂંશ્ ચ સુપ્રાવૃતનિવસ્તાં શાન્તેનેર્યાપથેનાવસ્થિતાં । સ સગૌરવસ્ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ
તતસ્ તૈસ્ સસમ્ ભ્ રમૈર્ અસૌ સંભાષિત ઃ । સ્વાગતં સ્વાગતં ભદન્તસંઘરક્ષિતાય । કુતસ્ ત્વમ્ એતર્હ્ય્ આગચ્છસીતિ । તેન યથાવૃત્તં સર્વમ્ આરોચિતં । તતસ્ તૈર્ વિશ્રામિતઃ માર્ગશ્રમે પ્રતિવિનોદિતે વિહારં પ્રવેશિતો
યાવત્ પશ્યતિ શોભનામ્ આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કૃતા । પ્રણીતં ચ્ આહારમ્ ઉ પાન્વાહૃતં । ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 255 ) સ તૈર્ ઉક્તો ભદન્ત સંઘરક્ષિત મા તૃષિતો મા બુભુક્ષિતો વા । સ કથયતિ આયુષ્મન્ત સ્ તૃષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતશ્ ચેતિ ।
તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત ભુંક્ષ્વેતિ । સ કથય ત્ ઇ સંઘમધ્યે એવ ભોક્ષ્યામીતિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સં ઘરક્ષિત ( 43વ્ = ગ્બ્મ્ 6.687 ) માર્ગપરિખિન્નસ્ ત્વં ઇદાનીમ્ એવ ભુંક્ષ્વ આદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતીતિ । સ ભુક્ત્વા એકાન્તે પ્રક્રમ્યાવસ્થિતઃ
યાવત્ તેષાં ભોજનકાલો જાતો ગણ્ડિર્ આકોટિતા તે સ્વકસ્વકાનિ પાત્રાણ્ય્ આદાય યથાગન્ત્ર્યા નિષણ્ણાઃ વિહારશ્ ચાન્તર્હિતઃ તદ્ અન્નપાનમ્ અયોરસં પ્રાદુર્ભૂતં તતસ્ તૈર્ આર્ત્તસ્વરં ક્રન્દદ્ભિર્ અયોરસેન પરસ્પરં તાવદ્ આત્મા પરિષિક્તો યાવદ્ ભોજનકાલો ઽતિક્રાન્ત ઇત્ય્ અતિક્રાન્તે ચ ભોજનકાલે સ વિહારઃ પુનર્ અપિ તાદૃશ એવ પ્રાદુર્ભૂતસ્ તે ચ ભિક્ષ વ સ્ તથૈવ શાન્તેનેર્યાપથેનાવસ્થિતાઃ
તત આયુષ્માં સંઘરક્ષિતસ્ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ । કે યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્ના ઇતિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત દુષ્કુહકા જામ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યા ન શ્રદ્ધાસ્યન્તિ

સ કથયત્ય્ અહં પ્રત્યક્ષદર્શ્ય્ એવ કથં ન શ્રદ્ધાસ્યામિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત વયં કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શ્રાવકા આસં । યાવત્ સ ંઘસ્ય સ્નેહલાભસ્ સંપન્નઃ આગન્તુકાશ્ ચ ભિક્ષવો ઽભ્યાગતાસ્ તૈર્ અસ્માભિર્ માત્સર્યપરિગૃહીતૈર્ એવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય વાઙ્ નિશ્ચારિતા ન તાવદ્ ભોજયિષ્યામો યાવદ્ આગન્તુકા ભિક્ષવો ન વિપ્રક્રામન્તીતિ । તથૈવ ચ કૃતં । યાવત્ સપ્તાહમ્ અકાલદુર્દિનં પ્રાદુર્ભૂતં યેન તદ્ અન્નપાનં ક્લેદિતમ્ અયોગ્યં સંવૃત્તં । તે વયં શ્રદ્ધાદેયં વિનિપાત્યેહ પ્રત્યેકનરકે ઉપપન્ના ઃ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે । યદ્ અસ્માકમ્ ઇતશ્ ચ્યુતાનાં નરકોપપત્તિર્ ભવિષ્યતિ । તત્ સાધુ ભદન્ત સંઘરક્ષિત જમ્બુદ્વીપં ગત્વા સબ્રહ્મચારિણામ્ એતમ્ અર્થં વિસ્તરેણારોચય । મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ શ્રદ્ધાદેયં વિનિપાતયિષ્યથ : મા તાદૃશસ્ય દુઃખસમૂહસ્ય ભાગિનો ભવિષ્યથ : તદ્યથા શ્રમણાઃ કાશ્યપીયા ઇતિ । સ તથેતિ પ્રતિશ્રુત્ય પ્રતિજ્ઞાય સંપ્રસ્થિતો
યાવત્ તૃતીયં વિહારં પશ્યતિ ઉદ્ગતમંચપીઠવેદિકાજાલવાતાયનગવાક્ષપરિ ષણ્ડ મણ્ડિતં નાનાવૃક્ષપરિવારિતં પુષ્કરિણીતડાગોપશોભિતં હંસક્રૌઞ્ચમયૂરશુકશારિકાકોકિલાભિનિકૂજિતં દેવભવનમ્ ઇવ શ્રિયા જ્વલન્તં ભિક્ષૂંશ્ ચ સુપ્રાવૃતસુનિવસ્તાં શાન્તેનેર્યાપથેનાવસ્થિતાં । સ સગૌરવસ્ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ
તતસ્ તૈસ્ સસંભ્રમૈર્ અસૌ સંભાષિતઃ સ્વાગતં સ્વાગતં ભદન્તસંઘરક્ષિતાય કુતસ્ ત્વમ્ એતર્હ્ય્ આગચ્છસીતિ । તેન યથાવૃત્તં સર્વમ્ આરોચિતં । તતસ્ તૈર્ વિશ્રામિતો માર્ગશ્રમે પ્રતિવિનોદિતે વિહારં પ્રવેશિતો ।
યાવત્ પશ્યતિ શોભનામ્ આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કૃતા પ્રણીતં ચાહારમ્ ઉપાન્વાહૃતં । ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 256 ) સ તૈર્ ઉક્તો ભદન્ત સંઘરક્ષિત માસિ તૃષિતો બુભુક્ષિતો વા । સ કથયત્ય્ આયુષ્મન્તસ્ ત્રિષિતો ઽસ્મિ બુભુક્ષિતશ્ ચેતિ ।
તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત ભુંક્ષ્વેતિ । સ કથયતિ સંઘમધ્યે એવ ભોક્ષ્યામીતિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત માર્ગપરિખિન્ન સ્ ત્વ મ્ ઇદાનીમ્ એવ ભુંક્ષ્વાદીનવો ઽત્ર ભવિષ્યતીતિ । સ ભુક્ત્વા એકાન્તે પ્રક્રમ્યાવસ્થિતો ।
યાવત્ તેષાં ભોજનકાલો જાતઃ ગણ્ડિર્ આકોટિતા સ ચ તેષાં વિહાર આદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિત એકજ્વાલીભૂતો ધ્યાતુમ્ આરબ્ધઃ તે ઽપિ ભિક્ષવઃ તસ્મિન્ન્ ( 44ર્ = ગ્બ્મ્ 6.688 ) એવ વિહારે આર્ત્તસ્વરં ક્રન્દન્તસ્ તાવદ્ દગ્ધા યાવદ્ ભોજનકાલો ઽતિક્રાન્તઃ અતિક્રાન્તે ભોજનકાલે સ વિહારઃ પુનસ્ તાદૃશ એવ પ્રાદુર્ભૂતઃ તે ચ ભિક્ષવસ્ તથૈવ શાન્તેનેર્યાપથેનાવસ્થિતાઃ
તત આયુષ્માં સંઘરક્ષિતસ્ તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છતિ । કે યૂયમ્ આયુષ્મન્તઃ કેન વા કર્મણા ઇહોપપન્ના ઇતિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત દુષ્કુહકા જામ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યા ન શ્રદ્ધાસ્યન્તિ ।
સ કથયત્ય્ અહં પ્રત્યક્ષદર્શ્ય્ એવ કથં ન શ્રદ્ધાસ્યામિ । તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત વયં કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શ્રાવકા આસન્ દુઃશીલાઃ પાપધર્માણસ્ તે વયં શીલવદ્ભિર્ ભિક્ષુભિર્ વિહારાન્ નિષ્કાસિતાઃ તૈર્ અસ્માભિઃ શૂન્યવિહાર આવાસિતો
યાવત્ તત્રૈકો પરિભ્રમં શીલવાન્ ભિક્ષુર્ આગતઃ તતો ઽસ્માકં બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના તિષ્ઠત્વ્ અયમ્ એકો ઽસ્માકં દક્ષિણાં શોધયિષ્યતીતિ । સ તત્રૈવાવસ્થિતો યાવત્ તસ્યાનુષઙ્ગેન પુનર્ અપિ બહવો ભિક્ષવઃ શીલવન્તો ઽભ્યાગતાઃ તૈસ્ તતો ઽપિ વયં નિર્વાસિતાસ્
તતો ઽસ્માભિર્ જાતામર્ષૈઃ શુષ્કાણિ કાષ્ઠાનિ તૃણાનિ ગોમયાન્ય્ ઉપસંહૃત્ય સર્વવિહાર આદીપિતઃ તત્ર ચ બહવઃ શૈક્ષાશૈક્ષા ભિક્ષવો દગ્ધાસ્ તે ચ વયં તસ્ય કર્મણો વિપાકેન પ્રત્યેકનરકે ઉપપન્નાઃ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યદ્ અસ્માકમ્ ઇતશ્ ચ્યુતાનાં નરકે ઉપપત્તિર્ ભવિષ્યતિ । તત્ સાધુ ભદન્ત સંઘરક્ષિત જમ્બૂદ્વીપં ગત્વા સબ્રહ્મચારિણામ્ એતમ્ અર્થં વિસ્તરેણારોચય । મા યૂયમ્ આયુષ્મન્તસ્ સબ્રહ્મચારિણામ્ અન્તિકે દુષ્ટં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિષ્યથ મા તાદૃશસ્ય દુઃખસમૂહસ્ય ભાગિનો ભવિષ્યથ તદ્યથા શ્રમણાશ્ કાશ્યપીયા ઇતિ । સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સંપ્રસ્થિતઃ ।
યાવત્ સત્વાન્ અદ્રાક્ષી ત્ સ્તમ્ભાકારાં કુડ્યાકારાં પુષ્પાકારાં ફલાકારાં રજ્ જ્ વાકારાં સંમાર્જન્યાકારાં ઉલૂખલાકારાં ખટ્વાકારાં {એમેન્દ્ તો તટ્ટ્વાકારાં} સ્થાલ્યાકારાં મધ્યે ચ્છિન્નાંસ્ તન્તુના ધાર્યમાણાં ગચ્છન્તઃ આયુષ્માન્ અપિ સંઘરક્ષિતઃ અનુપૂર્વેણ જનપદાં ગચ્છતિ ।
યાવદ્ અન્યતમસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે પંચમાત્રાણિ ઋષિશતાનિ પ્રતિવસન્તિ તૈર્ આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતો દૂરત એવ દૃષ્ટઃ તતસ્ તે સંજલ્પં કર્તુમ્ આરબ્ધાઃ શૃણ્વન્તુ ભવન્ત ઇમે શ્રમણાશ્ શાક્યપુત્રીયા બહુભાષિણો નાસ્ય કેનચિદ્ વચનં દાતવ્યમ્ ઇતિ ક્રિયાકારં કૃત્વાવસ્થિતાઃ ।
આયુષ્માન્ અપિ સંઘરક્ષિતઃ શાન્તેનેર્યાપથેન તેષાં સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય પ્રતિશ્રયં યાચિતુમ્ આરબ્ધઃ ન ચ કશ્ચિદ્ વચનમ્ અનુપ્રયચ્છતિ । તત્ર ઋષિર્ એકસ્ સશુક્લધર્મઃ સ કથયતિ કિં યુષ્માકં પ્રતિશ્રયો ન દીયતે યુષ્માકં દોષો ઽસ્તિ બહુભાષિણો યૂયં । તથાપિ સમયેન દાસ્યે યત્ કિંચિન્ ન મન્ત્રયસિ । આયુષ્માં સંઘરક્ષિતઃ કથયતિ । ઋષે એવં ભવતુ ન મન્ત્રયામિ ।
તત્રૈકો ઋષિર્ જનપદચારિકાં ગતઃ તસ્ય સન્તિકા કુટિકા આયુષ્મતે સંઘરક્ષિતાય દત્તા । અત્ર શય્યાં કલ્પયેતિ । આયુષ્મતા સંઘરક્ષિતેન સા કુટિકા સિક્તા સંમૃષ્ટા સુકુમારી ગોમયકાર્ષી દત્તા ।
સ તૈર્ દૃષ્ટઃ તે કથયન્તિ । ભવન્ત ઃ શુચ્યુપચારા એતે શ્રમણાશ્ શાક્યપુત્રીયા ઇત્ય્ અથાયુષ્માં ( 44વ્ = ગ્બ્મ્ 6.689 ) સંઘરક્ષિતો બહિઃ કુટિકાયાઃ પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય કુટિકાં પ્રવિશ્ય નિષણ્ણઃ પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખાં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય ।
અથ તસ્મિન્ન્ આશ્રમપદે દેવતા અધ્યુષિતા સા રાત્ર્યા ઃ પ્રથમે યામે યેનાયુષ્માં સંઘરક્ષિતસ્ તેનોપસંક્રાન્તા ઉપસંક્રમ્ય કથયત્ય્ આર્ય ધર્મં દેશયેતિ । સ કથયતિ ભગિનિ સુખિતા ત્વં મયા ક્રિયાકારેણ પ્રતિશ્રયો લબ્ધઃ કિમ્ ઇચ્છસિ નિષ્કાસનાયેતિ । સા સંલક્ષયતિ । શ્રાન્તકો ઽયં પ્રવ્રજિતસ્ સ્વપિતુ {ઓર્ સુપિતુ?} મધ્યમે યામે ઉપસંક્રમિષ્યામીતિ । સા મધ્યમે યામે ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ આર્ય ધર્મં દેશયેતિ । સ કથયતિ ભગિનિ અશક્યા {રેઅદ્ તૂષ્ણીં ભવિતુમ્ અશક્યા?} ત્વં નિયતં માં નિષ્કાસયિતુમ્ ઇચ્છસીતિ । સા સંલક્ષયત્ય્ અદ્યાપ્ય્ અયં પ્રવ્રજિતો નિદ્રાવિહ્વલ એવ પશ્ચિમે યામે ઉપસંક્રમિષ્યામીતિ । સા પશ્ચિમે યામે ઉપસંક્રમ્ય કથયત્ય્ આર્ય કિં સ્વપિષિ પ્રભાતા રજની । ઉત્તિષ્ઠ ધર્મં દેશયેતિ । સ કથયતિ ભગિનિ સર્વથા નિષ્કાસિતો ઽહં ત્વયેતિ ।

સા કથયત્ય્ આર્ય કિં ભવિષ્યતિ પ્રભાતા રજની યદિ નિષ્કાસયિષ્યન્તિ ગમિષ્યસિ । અપિ તુ નનૂક્તં ભગવતા ભયભૈરવસહિષ્ણુના તે ભવિતવ્યમ્ ઇતિ । આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતસ્ સંલક્ષયતિ । શોભનમ્ ઇયં ભગિની કથયતિ ય દિ નિષ્કાસયિષ્યન્તિ ગમિષ્યામીતિ । અપિ તુ બ્રાહ્મણા એતે બ્રાહ્મણપ્રતિસંયુક્તા ગાથા ભાષિતવ્યા ઇતિ સ બ્રાહ્મણવર્ગં સ્વાધ્યાયિતુમ્ આરબ્ધઃ ॥

ન નગ્નચર્યા ન જટા ન પંકો નાનાશનં સ્થણ્ડિલશાયિકા વા ।
ન રજોમલં નોત્કુટુકપ્રહાણં શોધયતિ મર્ત્યમ્ અવિતીર્ણકા ં ક્ષમ્* ॥
યો ઽલંકૃતશ્ ચાપિ ચરેત ધર્મં દાન્તઃ શાન્તસ્ સંયતો બ્રહ્મચારી ।
સર્વેષુ ભૂતેષુ નિધાય દણ્ડં સ બ્રાહ્મણસ્ સ શ્રમણસ્ સ ભિક્ષુઃ ॥
તૈશ્ શ્રુતં સંલક્ષયન્તિ । બ્રાહ્મણપ્રતિસંયુક્તા ગાથા ભાષત ઇત્ય્ એક ઉપસંક્રાન્તો દ્વિતીયસ્ તૃતીયો યાવત્* સર્વએ ઽન્તે ઉપસંક્રાન્તાઃ । તથા ચ તયા દેવતયા અધિષ્ઠિતા યથા પરસ્પરં ન પશ્યન્તિ ।
તતઃ પશ્ચાદ્ આયુષ્મતા સંઘરક્ષિતેન નગરોપમં સૂત્રમ્ ઉપનિક્ષિપ્તમ્* ॥
પૂર્વં મે ભિક્ષવઃ સંબોધિમ્ અનભિસંબુદ્ધસ્યૈકાકિનો રહોગતસ્ય પ્રતિસંલીનસ્યૈવં ચેતસિ ચેતઃપરિવિતર્ક ઉદપાદિ । કૃચ્છ્રં વતાયં લોક આપન્નો યદ્ ઉત જાયતે ઽપિ જીર્યતે ઽપિ મ્રિયતે ઽપિ ચ્યવતે ઽપ્ય્ ઉપપદ્યતે ઽપિ । અથ ચ પુનર્ ઇમે સત્વા જરામરણસ્યોત્તરે નિઃસરણં યથાભૂતં ન પ્રજાનન્તિ ॥ તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ જરામરણં ભવતિ કિંપ્રત્યયં ચ પુનર્ જરામરણમ્ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । જાત્યાં સત્યાં જરામરણં ભવતિ જાતિપ્રત્યયં ચ પુનર્ જરામરણમ્ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ જાતિર્ ભવતિ કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિર્ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । ભવે સતિ જાતિર્ ભવતિ ભવપ્રત્યયા ચ પુનર્ જાતિર્ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ કસ્મિં સતિ ભવો ભવતિ કિંપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । ( 45ર્ = ગ્બ્મ્ 6.690 ) ઉપાદાને સતિ ભવો ભવતિ ઉપાદાનપ્રત્યયશ્ ચ પુનર્ ભવ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સત્ય્ ઉપાદાનં ભવતિ કિંપ્રત્યયં ચ પુનર્ ઉપાદાન ં ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । તૃષ્ણાયાં સત્યામ્ ઉપાદાનં ભવતિ । તૃષ્ણાપ્રત્યયં ચ પુનર્ ઉપાદાનમ્ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ તૃષ્ણા ભવતિ કિંપ્રત્યયા ચ પુનસ્ તૃષ્ણેતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । વેદનાયાં સત્યાં તૃષ્ણા ભવતિ વેદનાપ્રત્યયા ચ પુનસ્ તૃષ્ણેતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ વેદના ભવતિ કિંપ્રત્યયા ચ પુનર્ વેદનેતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । સ્પર્શે સતિ વેદના ભવતિ સ્પર્શપ્રત્યયા ચ પુનર્ વેદનેતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ સ્પર્શો ભવતિ કિંપ્રત્યયશ્ ચ પુનસ્ સ્પર્શ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । ષડાયતને સતિ સ્પર્શો ભવતિ ષડાયતનપ્રત્યયશ્ ચ પુન ઃ સ્પર્શ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ ષડાયતનં ભવતિ । કિંપ્રત્યયં ચ પુનષ્ ષડાયતનમ્ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । નામરૂપે સતિ ષડાયતનં ભવતિ । નામરૂપપ્રત્યયં ચ પુનઃ ષડાયતનમ્ ઇતિ ॥
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ નામરૂપં ભવતિ કિંપ્રત્યયં ચ પુનર્ નામરૂપમ્ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । વિજ્ઞાને સતિ નામરૂપં ભવતિ વિજ્ઞાનપ્રત્યયં ચ પુનર્ નામરૂપમ્ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિં સતિ વિજ્ઞાનં ભવતિ કિંપ્રત્યયં ચ પુનર્ વિજ્ઞાનમ્ ઇતિ । તસ્ય મમ વિજ્ઞાનાત્ પ્રત્યુદાવર્તતે માનસં નાતઃ પરેણ વ્યતિવર્તતે ।
યદ્ ઉત વિજ્ઞાનપ્રત્યયં નામરૂપં નામરૂપપ્રત્યયં ષડાયતનં ષડાયતનપ્રત્યયસ્ સ્પર્શઃ સ્પર્શપ્રત્યયા વેદના વેદનાપ્રત્યયા તૃષ્ણા તૃષ્ણાપ્રત્યયમ્ ઉપાદાનમ્ ઉપાદાનપ્રત્યયો ભવઃ ભવપ્રત્યયા જાતિર્ જાતિપ્રત્યયા જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સંભવન્ત્ય્ એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય સમુદયો ભવતીતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ કસ્મિન્ન્ અસતિ જરામરણં ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ જરામરણનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વતઃ એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । જાત્યામ્ અસત્યાં જરામરણં ન ભવતિ જાતિનિરોધાચ્ ચ પુનર્ જરામરણનિરોધ ઇતિ ॥
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ જાતિર્ ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ જાતિનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । ભવે અસતિ જાતિર્ ન ભવતિ ભવનિરોધાચ્ ચ પુનર્ જાતિનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ ભવો ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ ભવનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । ઉપાદાને ( 45વ્ = ગ્બ્મ્ 6.691 ) અસતિ ભવો ન ભવતિ ઉપાદાનનિરોધાચ્ ચ પુનર્ ભવનિરોધ ઇતિ ॥
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ ઉપાદાનં ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ ઉપાદાનનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । તૃષ્ણાયામ્ અસત્યામ્ ઉપાદાનં ન ભવતિ તૃષ્ણાનિરોધાચ્ ચ પુનર્ ઉપાદાનનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ તૃષ્ણા ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનસ્ તૃષ્ણાનિરોધ ઇતિ તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । વેદનાયામ્ અસત્યાં તૃષ્ણા ન ભવતિ વેદનાનિરોધાચ્ ચ પુનસ્ તૃષ્ણાનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્ કસ્મિન્ન્ અસતિ વેદના ન ભવતિ । કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ વેદનાનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । સ્પર્શે અસતિ વેદના ન ભવતિ સ્પર્શનિરોધાચ્ ચ પુનર્ વેદનાનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ સ્પર્શો ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનઃ સ્પર્શનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસ મ યો બભૂવ । ષડાયતને અસતિ સ્પર્શો ન ભવતિ । ષડાયતનનિરોધાચ્ ચ પુન ઃ સ્પર્શનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ ષડાયતનં ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનષ્ ષડાયતનનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । નામરૂપે અસતિ ષડાયતનં ન ભવતિ । નામરૂપનિરોધાચ્ ચ પુનઃ ષડાયતનનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ નામરૂપં ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ નામરૂપનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । વિજ્ઞાને અસતિ નામરૂપં ન ભવતિ । વિજ્ઞાનનિરોધાચ્ ચ પુનર્ નામરૂપનિરોધ ઇતિ ।

તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ વિજ્ઞાનં ન ભવતિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનર્ વિજ્ઞાનનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । સંસ્કારેષ્વ્ અસત્સુ વિજ્ઞાનં ન ભવતિ । સંસ્કારનિરોધાચ્ ચ પુનર્ વિજ્ઞાનનિરોધ ઇતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવત્* કસ્મિન્ન્ અસતિ સંસ્કારા ન ભવન્તિ કસ્ય નિરોધાચ્ ચ પુનઃ સંસ્કારનિરોધ ઇતિ । તસ્ય મમ યોનિશો મનસિ કુર્વત એવં યથાભૂતસ્યાભિસમયો બભૂવ । અવિદ્યાયામ્ અસત્યાં સંસ્કારા ન ભવન્તિ અવિદ્યાનિરોધાચ્ ચ પુનઃ સંસ્કારનિરોધ ઇતિ
યદ્ ઉત અવિદ્યાનિરોધાત્ સંસ્કારનિરોધઃ સંસ્કારનિરોધાદ્ વિજ્ઞાનનિરોધો વિજ્ઞાનનિરોધાન્ નામરૂપનિરોધો નામરૂપનિરોધાત્ ષડાયતનનિરોધઃ ષડાયતનનિરોધાત્ સ્પર્શનિરોધઃ સ્પર્શનિરોધાદ્ વેદનાનિરોધઃ વેદનાનિરોધાત્ તૃષ્ણાનિરોધઃ તૃષ્ણાનિરોધાદ્ ઉપાદાનનિરોધઃ ઉપાદાનનિરોધાદ્ ભવનિરોધો ભવનિરોધાજ્ જાતિનિરોધઃ જાતિનિરોધાજ્ જરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસા નિરુધ્યંત્ય્ એવમ્ અસ્ય કેવલસ્ય મહતો દુઃખસ્કન્ધસ્ય નિરોધો ભવતિ ।
તસ્ય મમૈતદ્ અભવદ્ અધિગતો મે પૌરાણો માર્ગઃ પૌરાણં ( 46ર્ = ગ્બ્મ્ 6.692 ) વર્ત્મ પૌરાણં પટુમં પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયાતં ।
તદ્યથા પુરુષો ઽરણ્યે પ્રવણે ઽન્વાહિણ્ડમાનઃ અધિગચ્છેત્ પૌરાણં માર્ગં પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણં પટુમં પૂર્વકૈર્ મનુષ્યૈર્ યાતાનુયાતં સ તમ્ અધિગચ્છેત્* સ તમ્ અધિગચ્છં પશ્યેત્ પૌરાણં નગરં પૌરાણીં રાજધાનીમ્ આરામસંપન્નાં વનસંપન્નાં પુષ્કરિણીસંપન્નાં શુભાં દાવવતીં રમણીયાં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ અસ્યૈવં સ્યાદ્ યન્વ્ અહં રાજ્ઞે ગત્વા આરોચયેયમ્ ઇતિ । સ રાજ્ઞે ગત્વા આરોચયતિ ।
યત્ ખલુ દેવ જાનીયા ઇહાહમ્ અદ્રાક્ષમ્ અરણ્યે પ્રવણે ઽન્વાહિણ્ડમાણઃ પૌરાણં માર્ગં પૌરાણં વર્ત્મ પૌરાણં પટુમં પૂર્વકૈર્ મનુષ્યૈર્ યાતાનુયાતં । સો ઽહં તમ્ અનુગતવાન્* સો ઽહં તમ્ અનુગચ્છન્ન્ અદ્રાક્ષં પૌરાણં નગરં પૌરાણીં રાજધાનીં આરામસંપન્નાં વનસંપન્નાં પુષ્કરિણીસમ્પન્નાં શુભાં દાવવતીં રમણીયાં તદ્ દેવો નગરં માપયતુ તદ્ રાજા નગરં સમાપયેત્* । સા ચ સ્યાદ્ રાજધાની અપરેણ સમયેન રિદ્ધા ચ સ્ફીતા ચ ક્ષેમા ચ સુભિક્ષા ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્યા ચ ॥ એવમ્ એવાધિગતો મે ભિક્ષવઃ પુરાણો માર્ગઃ પુરાણં વર્ત્મ પુરાણં પટુમં પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયાતં ।
કતમો ઽસૌ ભિક્ષવઃ પુરાણો માર્ગઃ પુરાણં વર્ત્મ પુરાણં પટુમં પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયાતં યદ્ ઉતાર્યાષ્ટાઙ્ગો માર્ગઃ તદ્યથા સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ સમ્યક્સંકલ્પઃ સમ્યગ્વાક્* સમ્યક્કર્માન્તઃ સમ્યગાજીવઃ સમ્યગ્વ્યાયામઃ સમ્યક્સ્મૃતિઃ સમ્યક્સમાધિર્ અયમ્ અસૌ ભિક્ષવઃ પુરાણો માર્ગઃ પુરાણં વર્ત્મ પુરાણં પટુમં પૂર્વકૈર્ ઋષિભિર્ યાતાનુયાતં ।
સો ઽહં તમ્ અનુગતવાન્* સો ઽહં તમ્ અનુગચ્છં જરામરણમ્ અદ્રાક્ષં જરામરણસમુદયં જરામરણનિરોધં જરામરણનિરોધગામિનીં ચ પ્રતિપદમ્ અદ્રાક્ષં ।
જાતિં ભવમ્ ઉપાદાનં તૃષ્ણાં વેદનાં સ્પર્શં ષડાયતનં નામરૂપં વિજ્ઞાનં સંસ્કારાન્ અદ્રાક્ષં સંસ્કારસમુદયં સંસ્કારનિરોધં સંસ્કારનિરોધગામિનીં પ્રતિપદમ્ અદ્રાક્ષં । સો ઽહમ્ ઇમાન્ ધર્માં સ્વયમ્ અભિજ્ઞયાભિસંબુદ્ધ્ય ભિક્ષૂણામ્ આરોચયામિ ભિક્ષુણીનામ્ ઉપાસકાનામ્ ઉપાસિકાનામ્ અન્યેષાં ચ શ્રમણબ્રાહ્મણચરકપરિવ્રાજકાનામ્* ।
તત્ર ભિક્ષુર્ અપિ સમ્યક્પ્રતિપદ્યમાન આરાધકો ભવત્ય્ આરાધયતિ ન્યાય્યં ધર્મં કુશલં । ભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાસ્ સમ્યક્પ્રતિપદ્યમાના આરાધિકા ભવંત્ય્ આરાધયન્તિ ન્યાય્યં ધર્મં કુશલં । એવમ્ ઇદં બ્રહ્મચર્યં વૈસ્તારિકં બાહુજન્યં પૃથુભૂતં યાવદ્ દેવમનુષ્યેભ્યસ્ સમ્યક્સુપ્રકાશિતં । તતો ઽવસાને પરિણામિતં ।
યાનીહ ભૂતાનિ સમાગતાનિ સ્થિતાનિ ભૂમાવ્ અથવાન્તરિક્ષે ।
કુર્વન્તુ મૈત્રીં સતતં પ્રજાસુ દિવા ચ રાત્રૌ ચ ચરન્તુ ધર્મમ્ ઇતિ ॥
સર્વૈસ્ તૈઃ સહસત્યાભિસમયાદ્ અનાગામિફલં પ્રાપ્તં । રિદ્ધિશ્ ચાભિનિર્હૃતા ।
સુભાષિતં સુભાષિતમ્ ઇતિ સર્વૈર્ નાદો મુક્તઃ તતસ્ તયા દેવતયા રિદ્ધ્યભિસંસ્કારા ઃ પ્રતિપ્રસ્રબ્ધાઃ પરસ્પરં દ્રષ્ટુમ્ આરબ્ધાઃ તે ઽન્યોન્યં કથયન્તિ । ભોસ્ ત્વમ્ ઇહાગતસ્ ત્વમ્ અપ્ય્ આગતઃ ( 46વ્ = ગ્બ્મ્ 6.693 ) આગતો ઽહં શોભન ં ઇતિ ।

તે લબ્ધોદયા લબ્ધસંભારાઃ કથયન્તિ લભેમહિ વયં ભદન્ત સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવં ચરેમ વયં ભગવતો ઽન્તિકે બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ ।
સ સ્મિતપૂર્વંગમઃ કથયતિ સાધુ સાધ્વ્ આયુષ્મન્ત ઉદારો વ ઉન્મદ્ગુ કલ્યાણં પ્રતિભાનમ્ ઉક્તં ચ ભગવતા પંચાનુશંસા ં સંપશ્યતા પણ્ડિતેન અલમ્ એવ પ્રવ્રજ્યાધિમુક્તેન ભવિતું । કતમાન્ પંચ ।
આવેણિકો મે સ્વાર્થો ઽનુપ્રાપ્તો ભવિષ્યતીતિ સંપશ્યતા પણ્ડિતેન અલમ્ એવ પ્રવ્રજ્યાધિમુક્તેન ભવિતું ।
યેષામ્ અહં દાસઃ પ્રેષ્યો નિર્દેશ્યો ભુજિષ્યો નયેનકામ ંગમ સ્ તેષાં પૂજ્યશ્ ચ ભવિષ્યામિ પ્રશંસ્યશ્ ચેતિ સંપશ્યતા પણ્ડિતેન અલમ્ એવ પ્રવ્રજ્યાધિમુક્તેન ભવિતું ।
અનુત્તરં વા યોગક્ષેમં નિર્વાણમ્ અનુપ્રાપ્સ્યામીતિ સંપશ્યતા પણ્ડિતેન અલમ્ એવ પ્રવ્રજ્યાધિમુક્તેન ભવિતું ।
અનુત્તરં વા યોગક્ષેમં નિર્વાણમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્ત આપન્નકસ્ય મે સતો દેવેષૂપપત્તિર્ ભવિષ્યતીતિ સંપશ્યતા પણ્ડિતેન અલમ્ એવ પ્રવ્રજ્યાધિમુક્તેન ભવિતું ।
અનેકપર્યાયેણ પ્રવ્રજ્યા વર્ણિતા બુદ્ધૈશ્ ચ બુદ્ધશ્રાવકૈશ્ ચ સદ્ભિઃ ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 262 ) સમ્યગ્ગતૈસ્ સત્પુરુષૈર્ ઇતિ સંપશ્યતા પણ્ડિતેન અલમ્ એવ પ્રવ્રજ્યાધિમુક્તેન ભવિતું ।
તત્ કિં ભગવતો ઽન્તિકે પ્રવ્રજથ આહોસ્વિન્ મમેતિ । તે કથયન્તિ । ભગવતઃ આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતઃ કથયતિ । યદ્ય્ એવમ્ આગચ્છત ભગવત્સકાશં ગચ્છામઃ તે કથયન્તિ ભદન્ત સંઘરક્ષિત કિમ્ અસ્મદીયયા રિદ્ધ્યા ગચ્છામઃ આહોસ્વિ ત્ ત્વદીયયેતિ । શ્રુત્વા આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતો વ્યથિતઃ સ સંલક્ષયત્ય્ એભિર્ મદીયેનાનુભાવેનૈવંવિધા ગુણગણા અધિગતાઃ અહં નામ કોલોપમઃ સંવૃત્તઃ સ હીનદીનવદનઃ કથયતિ તિષ્ઠન્તુ તાવદ્ આયુષ્મન્તો મુહૂર્તં મે કિંચિત્ કરણીયમ્ અસ્તીતિ સો ઽન્યતરદ્ વૃક્ષમૂલમ્ ઉપનિશૃત્ય નિષણ્ણઃ પર્યઙ્કમ્ આભુજ્ય ઋજું કાયં પ્રણિધાય પ્રતિમુખાં સ્મૃતિમ્ ઉપસ્થાપ્ય ।
ઉક્તં હિ ભગવતા । પંચાનુશંસા બાહુશ્રુત્યે કતમે પંચ । ધાતુકુશલો ભવત્ય્ આયતનકુશલઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદકુશલઃ સ્થાનાસ્થાનકુશલઃ અપરપ્રતિબદ્ધા ચાસ્યાવવાદાનુશાસની ભવતીતિ । તેનોદ્યચ્છમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ અર્હં સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દનકલ્પો ઽવિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ ।
તેન તે ઽભિહિતા ગૃહ્ણન્તુ ભવન્તો મદીયં ચીવરકર્ણકં મામિકયા રિદ્ધ્યા ગચ્છામ ઇતિ । તે તસ્ય ચીવરકર્ણકે લગ્નાઃ તત આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતો વિતતપક્ષ ઇવ હંસરાજ રિદ્ધ્યા ઉપરિ વિહાયસા પ્રક્રાન્તઃ
યાવત્ તાનિ પંચ વણિક્છતાનિ ભાણ્ડં પ્રતિશામયન્તિ સ તૈર્ દૃષ્ટસ્ તે કથયન્તિ આર્ય સંઘરક્ષિત સ્વાગતમ્* । આગતસ્ ત્વમ્ આગતો ઽહમ્* ( 47ર્ = ગ્બ્મ્ 6.694 ) કુત્ર ગચ્છસિ સ કથયતિ ભગવત્સકાશમ્ ઇમાનિ પંચ કુલપુત્રશતાન્ય્ આકાંક્ષન્તિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવમ્ ઇતિ ।
તે કથયન્ત્ય્ આર્ય સંઘરક્ષિત વયમ્ અપિ પ્રવ્રજિષ્યામઃ અવતરસ્વ તાવદ્ યાવદ્ ભાણ્ડં પ્રતિશામયામ ઇતિ । આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતો ઽવતીર્ણઃ તૈર્ ભાણ્ડં પ્રતિશામિતં । તતસ્ તત્ કુલપુત્રસહસ્રમ્ આદાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ ।
તેન ખલુ સમયેન ભગવાન્ અનેકશતાયાં ભિક્ષુપર્ષદિ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મં દેશયતિ । અદ્રાક્ષીદ્ ભગવાન્ આયુષ્મન્તં સંઘરક્ષિતં દૂરાદ્ એવ સપ્રાભૃતમ્ આગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વા ચ પુનર્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । પશ્યથ યૂયં ભિક્ષવઃ સંઘરક્ષિતં ભિક્ષું દૂરાદ્ એવાગચ્છન્તં । એવં ભદન્તૈષ ભિક્ષવઃ સંઘરક્ષિતો ભિક્ષુઃ સપ્રાભૃતમ્ આગચ્છતિ । નાસ્તિ તથાગતસ્યાન્યદ્ એવંવિધં પ્રાભૃતં યથા વૈનેયપ્રાભૃતં ।
અથાયુષ્માન્ સઙ્ઘરક્ષિતો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ એકાન્તનિષણ્ણ આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતો ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચદ્ ઇદં ભદન્ત કુલપુત્રસહસ્રમ્ આકાંક્ષતિ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 263 ) ભિક્ષુભાવં તદ્ ભગવાન્ પ્રવ્રાજયતૂપસંપાદયતુ અનુકંપામ્ ઉપાદાયેતિ । ભગવતા એહિભિક્ષુકયા આભાષિતા ઃ । એત ભિક્ષવશ્ ચરત બ્રહ્મચર્યમ્ ઇતિ । ભગવતો વાચાવસાનસમયે સમનન્તરમ્ એવ મુણ્ડાસ્ સંવૃત્તાઃ સંઘાટીપ્રાવૃતાઃ સપ્તાહાવરોપિતકેશશ્મશ્ર્વઃ પાત્રકરકવ્યગ્રહસ્તા વર્ષશતોપસમ્પન્નસ્ય ભિક્ષોર્ ઈર્યાપથેનાવસ્થિતાઃ ।
એહીતિ ચોક્તાશ્ ચ તથાગતેન મુણ્ડાશ્ ચ સાંઘાટિપરીતદેહાઃ
સદ્યઃ પ્રશાન્તેન્દ્રિયા એવ તસ્થુર્ નેપચ્છિતા બુદ્ધમનોરથેન ।
તતો ભગવતા તેષામ્ અવવાદો દત્તઃ તૈર્ ઉદ્યચ્છમાનૈર્ ઘટમાનૈર્ વ્યાયચ્છમાનૈસ્ સર્વક્લેશપ્રહાણા દ્ અર્હત્વં સાક્ષા ત્કૃતમ્ અર્હન્તસ્ સંવૃત્તાઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગાઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનાઃ આકાશપાણિતલસમચિત્તાઃ વાસીચન્દનકલ્પાઃ વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશાઃ વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તાઃ ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખાઃ સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યા માન્યાભિવાદ્યાશ્ ચ સંવૃત્તાઃ
તત આયુષ્માન્ સંઘરક્ષિતો બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ ॥ ઇહાહં ભદન્ત સત્વાન્ અદ્રાક્ષં કુડ્યાકારાં સ્તમ્ભાકારાં વૃક્ષાકારાં પત્રાકારાં પુષ્પાકારાં ફલાકારાં રજ્ જ્ વાકારાં સંમાર્જન્યાકારાં ખટ્વાકારાન્ {એમેન્દ્ તો તટ્ટ્વાકારાણ્} ઉલૂખલાકારાં સ્થાલ્યાકારાં મધ્યે ચ્છિન્નાન્ તન્તુના ધાર્યમાણાં આગચ્છન્તઃ કિન્ તૈર્ ભદન્ત કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેન એવંવિધા ઃ સંવૃત્તા ઇતિ ।
ભગવાન્ આહ । તૈર્ એવ સંઘરક્ષિત સત્વૈઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ તૈઃ કર્માણિ કૃતા ન્ય્ ઉપચિતા નિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ । ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે નાબ્ધાતૌ ન તેજોધાતૌ ન વાયુધાતાવ્ અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ ।
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ ( 47વ્ = ગ્બ્મ્ 6.695 ) અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્* ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ શાસ્તા લોક ઉત્પન્નઃ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* સ વારાણસીનગરીમ્ ઉપનિશૃત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે । તસ્યૈતે શ્રાવકા આસં ભિક્ષવઃ શ્રામણેરકાઃ વૈય્યાપૃત્યકરાશ્ ચ ।
યાંસ્ ત્વં સંઘરક્ષિત સત્વાન્ અદ્રાક્ષીઃ કુડ્યાકારાંસ્ તે ભિક્ષવઃ ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 264 ) આસં સ્ તૈસ્ સાંઘિકં કુડ્યં શ્લેષ્મણા નાશિતં તે તસ્ય કર્મણો વિપાકેન કુડ્યાકારાસ્ સંવૃત્તાઃ

યાંસ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષી સ્ સ્તંભાકારાંસ્ તે ઽપિ ભિક્ષવઃ આસંસ્ તૈસ્ સાંઘિકં સ્તમ્ભં શિઙ્ઘાણકેન નાશિતં તે સ્તમ્ભાકારાસ્ સંવૃત્તાઃ
યા ં સ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષીઃ વૃક્ષાકારાં પત્રાકારાં પુષ્પાકારાં ફલાકારાંસ્ તે ઽપિ ભિક્ષવઃ આસંસ્ તૈર્ અપિ સાંઘિકાનિ વૃક્ષપત્રપુષ્પફલાનિ પૌદ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુક્તાનિ વૃક્ષપત્રપુષ્પફલાકારાસ્ સંવૃત્તાઃ
યા ં સ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષી રજ્જુસંમાર્જન્યાકારાં । તે ઽપિ ભિક્ષવઃ આસંસ્ તૈસ્ સાંઘિકા રજ્ જ્ વસ્ સંમાર્જન્યશ્ ચ પૌદ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુક્તાસ્ તે રજ્ જ્ વાકારાસ્ સંમાર્જન્યાકારાશ્ ચ સંવૃત્તાઃ
યસ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષીસ્ તટ્વકાકારા શ્રામણેરકા આસીત્* {રેઅદ્ યં ત્વં સત્વમ્ અદ્રાક્ષીસ્ તટ્ટુકાકારં સ શ્રામણેરક આસીત્ ; ચ્f. શિક્ષ્. પ્. 58.1 } પાનકવારિકઃ સ તટ્વકં{રેઅદ્ તટ્ટુકં wઇથ્ શિક્ષ્. પ્. 58.1} નિર્માદયત્ય્ આગન્તુકાશ્ ચ ભિક્ષવો ઽભ્યાગતાઃ તૈર્ અસૌ પૃષ્ટઃ શ્રામણેરાદ્ય સંઘસ્ય પાનકં ભવિષ્યતીતિ । સ માત્સર્યોપહતચિત્તઃ કથયતિ ન પશ્યથ મયા તટ્વકં{રેઅદ્ તટ્ટુકં } નિર્માદિતં પીતં પાનકમ્ ઇતિ । તે વૃત્તવેલેતિ નૈરાશ્યમ્ આપન્નાઃ હીનદીનવદના ઃ પ્રક્રાન્તાઃ તેન તષ્વકાકારસ્{રેઅદ્ તટ્ટુકાકારસ્ } સંવૃત્તઃ
યસ્ ત્વં સત્વમ્ અદ્રાક્ષીદ્{રેઅદ્ યં ત્વં સત્વમ્ અદ્રાક્ષીર્ ; ચ્f. શિક્ષ્. પ્. 58.5 અન્દ્ દિવ્ય્. પ્. 343.6} ઉલૂખલાકારં સો ઽપિ ભિક્ષુર્ આસીત્ તસ્ય પાત્રકર્મ પ્રત્યુપસ્થિતં । તત્ર ચૈકશ્ શ્રામણેરકો ઽર્હં મુદ્રવારે નિયુ ક્તઃ । સ તેનો ક્તઃ શ્રામણેરક દદસ્વ મે ઉલૂખલે સ્તોકં ખલે ઃ કુટ્ટયિત્વેતિ । સ કથયતિ સ્થવિર તિષ્ઠ તાવન્ મુહૂર્તં વ્યગ્રો ઽસ્મિ પશ્ચાદ્ દાસ્યામીતિ । સ સંજાતામર્ષસ્ તીવ્રેણ પર્યવસ્થાનેન કથયતિ । શ્રામણેરક યદિ મમ કલ્પેત ઉલૂખ લ ં સ્પ્રષ્ટું તવૈવાહમ્ ઉલૂખલે પ્રક્ષિપ્ય કુટ્ટયેયં પ્રાગ્ એવ ખલે ઃ સ્તોકમ્ ઇતિ । સ શ્રામણેરકઃ સંલક્ષયતિ । તીવ્રપર્યવસ્થાનપર્યવસ્થિતો ઽયં યદ્ય્ અહમ્ અસ્મૈ પ્રતિવચનં દદ્યાં ભૂયસ્યા માત્રયા પ્રકોપમ્ આપત્સ્યતીતિ । સ તૂષ્ણીમ્ અવસ્થિતઃ યદા પર્યવસ્થાનં વિગતં તદા ઉપસંક્રમ્ય કથયતિ । સ્થવિર જાનીષે ત્વં કો ઽહમ્ ઇતિ । સ કથયતિ જાને । ત્વં કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શાસને પ્રવ્રજિતઃ શ્રામણેરકઃ અહમ્ અપિ ભિક્ષુઃ સ્થવિરઃ । યદ્ય્ અપ્ય્ એવં તથાપિ તુ યન્ મયા પ્રવ્રજિતેન કરણીયં તત્ કૃતં । કિં કૃતં । ક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં । ત્વં સકલબન્ધનબદ્ધઃ અહં સકલબન્ધનનિર્મુક્તઃ । ખરં વાક્કર્મ નિશ્ચારિતં અત્યયમ્ અત્યયતો દેશયાપ્ય્ એવૈતદ્ એવ કર્મ તનુત્વં પરિક્ષયં ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 265 ) પર્યાદાનં ગચ્છેદ્ ઇતિ । તેનાત્યયમ્ અત્યયતો દેશિતં । તેન ઉલૂખલાકારઃ સંવૃત્તઃ
યા ં સ્ ત્વં સત્વાન્ અદ્રાક્ષી સ્ સ્થાલ્યાકારાંસ્ તે કલ્પિકારા આસં ભિક્ષૂણામ્ ઉપસ્થાયકાઃ તે ભૈષજ્યં ક્વાથયન્તો ( 48ર્ = ગ્બ્મ્ 6.696 ) ભિક્ષુભિર્ અપૃયમ્ ઉક્તા ઃ તૈશ્ ચિત્તં પ્રદૂષ્ય તાસ્ સ્થાલ્યો ભિન્નાઃ તેન સ્થાલ્યાકારાસ્ સંવૃત્તાઃ ।
ય ં ત્વં સત્વમ્ અદ્રાક્ષીઃ મધ્યે ચ્છિન્નં તન્તુના ધાર્યમાણં ગચ્છન્તં । સો ઽપિ ભિક્ષુર્ આસીત્* લાભગ્રાહિકઃ તેન માત્સર્યાભિભૂતેન લાભસ્ સંપરિવર્તિતઃ યો વાર્ષિકસ્ સ હૈમન્તિકઃ પરિણામિતો યસ્ તુ હૈમન્તિકઃ સ વાર્ષિકઃ તસ્ય કર્મણો વિપાકેન મધ્યે ચ્છિન્નસ્ તન્તુના ધાર્યતે । ॥
ભિક્ષવસ્ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ । કિં ભદન્તાયુષ્મતા સંઘરક્ષિતેન કર્મ કૃતં યસ્ય કર્મણો વિપાકેનાઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે જાતઃ । અર્હત્વં ચ સાક્ષાત્કૃતં મહચ્ ચ સત્વકાર્યં કૃતમ્ ઇતિ ।
ભગવાન્ આહ । સંઘરક્ષિતેન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાન્ય્ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યભાવીનિ સંઘરક્ષિતેન ભિક્ષુણૈવ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ । ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે નાબ્ધાતૌ ન તેજોધાતૌ ન વાયુધાતાવ્ અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ । ॥
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ અપિ કલ્પશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલંતિ ખ લુ દેહિનામ્* ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ શાસ્તા લો ક ઉત્પન્નઃ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* સ વારાણસીનગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે ।
તસ્યાયં શાસને પ્રવ્રજિતઃ આસીદ્ વૈય્યાપૃત્યકરઃ । પંચ ચાસ્ય સાર્ધંવિહારિણાં શતાન્ય્ આસં સ ચ કર્વટકનિવાસી જનકાયઃ ભૂયસ્યા તસ્યૈવ પ્રસન્નઃ તેન તત્ર યાવદાયુર્ બ્રહ્મચર્યં ચરિતં ન ચ કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ
સો ઽપરેણ સમયેન ગ્લાનસ્ સંવૃત્તઃ સ ઉપસ્થીયતે મૂલગણ્ડપત્રપુષ્પફલભૈષજ્યૈર્ હીયત એવ ન ચાસ્ય સો વ્યાધિર્ ઉપશમં ગચ્છતિ । સ મરણકાલસમયે પ્રણિધાનં કર્તુમ્ આરબ્ધો યન્ મયા ભગવતિ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે યાવદાયુર્ બ્રહ્મચર્યં ચરિતં ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇઇઇ 266 ) ન ચ કશ્ચિદ્ ગુણગણો ઽધિગતઃ અનેનાહં કુશલમૂલેન યો ઽસૌ ભગવતા કાશ્યપેન સમ્યક્સંબુદ્ધેનોત્તરો નામ માણવો વ્યાકૃતો ભવિષ્યસિ ત્વં માણવ વર્ષશતાયુષિ પ્રજાયાં શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ તસ્યાહં શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ્ ઇતિ ।
તતો ઽસ્ય સાર્ધંવિહારિણ ઉપસંક્રાન્તાઃ પૃચ્છંત્ય્ અસ્તિ ઉપાધ્યાયેન કશ્ચિત્ તે ગુણગણો ઽધિગત ઇતિ । સ કથયતિ નેતિ । તે પૃચ્છન્તિ કિં પ્રણિધાનં કૃતમ્* સ કથયતિ ઇદં ચેદં ચેતિ । તે કથયન્તિ વયમ્ અપ્ય્ ઉપાધ્યાયં કલ્યાણમિત્રમ્ આગમ્ય તસ્યૈવ ભગવતઃ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ ઇતિ ।
તતસ્ તેન કર્વટકનિવાસિના જનકાયેન શ્રુતમ્ અસાવ્ આચાર્યો ગ્લાન ઇતિ । તે ઽપ્ય્ ઉપસંક્રમ્ય પૃચ્છન્ત્ય્ અસ્તિ કશ્ચિ દ્ આચાર્યેણ ગુણગણો ઽધિગત ઇતિ । સ કથયતિ નેતિ । તે કથયન્તિ ( 48વ્ = ગ્બ્મ્ 6.697 ) કિં પ્રણિધાનં કૃતં તેન સમાખ્યાતં ઇદં ચેદં ચેતિ । તે કથયન્તિ વયમ્ અપિ આચાર્યં કલ્યાણમિત્રમ્ આગમ્ય તસ્યૈવ ભગવતઃ શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કુર્યામ ઇતિ ।
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવઃ યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન વૈય્યાપૃત્યકરો ભિક્ષુર્ આસીદ્ એષ એવાસૌ સંઘરક્ષિતો ભિક્ષુઃ યાન્ય્ અસ્ય પંચ સાર્ધંવિહારિશતાન્ય્ આસં તાન્ય્ એવ તાનિ પંચ ઋષિશતાનિ । યો ઽસૌ કર્વટકનિવાસી જનકાય એતાન્ય્ એવ તાનિ પંચ વણિક્છતાનિ ।

યદ્ અનેન તત્ર વૈય્યાપૃત્યં કૃતં તસ્ય કર્મણો વિપાકેનાઢ્યે મહાધને મહાભોગે કુલે પ્રત્યાજાતો યન્ મરણસમયે પ્રણિધાનં કૃતં તેન સ ર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતં મહચ્ ચ વૈનેયકાર્યં કૃતમ્
ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાક એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લો વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીય ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥ ॥
ભિક્ષવસ્ સંશયજાતાસ્ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ । કુત્ર ભદન્ત નિર્મિતેન નાગકુમારેણ તત્પ્રથમતરં શ્રદ્ધા પ્રતિલબ્ધા । ભગવાન્ આહ । અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ શાસ્તા લોક ઉદપાદિ તથાગતો ઽર્હં સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્ સ વિંશતિભિક્ષુસહસ્રપરિવારો વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશૃય વિહરતિ ઋષિવદને મૃગદાવે ।
સ એવં શ્રાવકાણાં ધર્મં દેશયતિ એતાનિ ભિક્ષવો ઽરણ્યાનિ વૃક્ષમૂલાનિ શૂન્યાગારાણિ પર્વતકન્દરગિરિગુહાપલાલપુંજાભ્યવકાશશ્મશાનવનપ્રસ્થાનિ પ્રાન્તાનિ શયનાસનાનિ ધ્યાયત ભિક્ષવો મા પ્રમાદ્યત મા પશ્ચાદ્ વિપ્રતિસારિણો ભવિષ્યથ : અસ્માકમ્ ઇયમ્ અનુશાસનમ્ ઇતિ ।
તત્ર કેચિદ્ ભિક્ષવઃ સુમેરુપરિષણ્ડાયાં ધ્યાયન્તિ । કેચિન્ મન્દાકિન્યા ઃ પુષ્કરિણ્યાસ્ તીરે કેચિદ્ અનવતપ્તે મહાસરસિ કેચિત્ સપ્તસુ કાંચનમયેષુ પર્વતેષુ । કેચિત્ તાસુ તાસુ ગ્રામનિગમરાજરાષ્ટ્રધાનીષુ ।
યાવદ્ અન્યતમો ઽચિરજાતકો નાગકુમારસ્ સુપર્ણિના પક્ષિરાજેન સુમેરુપરિષણ્ડાયાં ઉપરિષ્ટાદ્ અપહૃયં તેન ભિક્ષવો ધ્યાનયોગમ્ અનુયુક્તાશ્ શાન્તેનેર્યાપથેન દૃષ્ટાઃ તતો ઽસ્ય ચિત્તમ્ અભિપ્રસન્નં
સ પ્રસાદજાતશ્ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ । મુક્તા એતે મહાત્માન એવંવિધા દ્ દુઃખવિશેષાદ્ ઇતિ । સ તેષુ ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય કાલગતો વારાણસ્યામ્ અન્યતમસ્મિં ષટ્કર્મનિરતે બ્રાહ્મણકુલે પ્રત્યાજાતઃ યાવદ્ ઉન્નીતો વર્ધિતો મહાન્ સંવૃત્તઃ
સો ઽપરેણ સમયેન ભગવતઃ કાશ્યપસ્ય સમ્યક્સ ં બુદ્ધસ્ય શાસને પ્રવ્રજિતઃ તેનોદ્યચ્છમાનેન ઘટમાનેન વ્યાયચ્છમાનેન સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ અર્હન્ સંવૃત્તઃ ત્રૈધાતુકવીતરાગઃ સમલોષ્ટકાઞ્ચનઃ આકાશપાણિતલસમચિત્તો વાસીચન્દ ન કલ્પો ઽવિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશો વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તો ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખઃ ( 49ર્ = ગ્બ્મ્ 6.698 ) સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યો માન્યો ઽભિવાદ્યશ્ ચ સંવૃત્તઃ
સમન્વાહરતિ । કુતો ઽહં ચ્યુતઃ કુત્રોપપન્નઃ કેન કર્મણેતિ । સ પશ્યતિ તિર્યગ્ભ્યશ્ ચ્યુતો મનુષ્યેષૂપપન્નઃ મહાશ્રાવકેષુ ચિત્તમ્ અભિપ્રસાદ્ય ઇતિ ।
સ માતાપિતરૌ સમન્વાહરતિ । કુત્ર મે માતાપિતરાવ્ ઇતિ યાવત્ પશ્યતિ નાગભવને નાગયોન્યાં રુદન્તૌ તિષ્ઠતઃ સ રિ દ્ ધ્યા તત્ર ગત્વા ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 28 ) પ્રષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ અમ્બ તાત કિમર્થં રુદ્યતે । તૌ કથયત આર્યાચિરજાતકો ઽસ્માકં નાગકુમારસ્ સુપર્ણિના પક્ષિરાજેનાપહૃતો ન જ્ઞાયતે ક્વાસાવ્ ઇતિ ।
સ કથયત્ય્ અંબ તાત અહમ્ એવાસૌ ચ્યુતઃ કાલગતઃ ષટ્કર્મનિરતે બ્રાહ્મણકુલે પ્રત્યાજાતઃ કાશ્યપ સ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય શાસને પ્રવ્રજ્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતં ।
આર્ય આશ્ચર્યમ્ એતદ્ અદ્ભુતં તાદૃશો ઽસૌ દુષ્ટ આસીદ્ યસ્ય વયં સુગતિમ્ અપિ ન સંભાવયામઃ પ્રાગ્ એવાર્હત્વં એવંવિધાસ્ ત્વયા ગુણગણા અધિગતાઃ અધિગતાઃ આર્ય ત્વં પિણ્ડકેનાર્થી વયમ્ અપિ પુણ્યેન ઇહૈવ ત્વમ્ આગત્ય દિવસે દિવસે ભક્તકૃત્યં કૃત્વા ગચ્છેતિ । તેનાધિવાસિતમ્* સ નાગભવને દિવ્યાં સુધાં પરિભુજ્ય પરિભુજ્ય પ્રક્રામતિ ।
તસ્ય સાર્ધંવિહારી શ્રામણેરક આસીત્* સ ભિક્ષુભિર્ ઉક્તઃ શ્રામણેરક અયં તવોપાધ્યાયઃ કુત્ર ભુક્ત્વા આગચ્છતિ । સ કથયતિ ન જાને । તે કથયન્તિ નાગભવને દિવ્યાં સુધાં પરિભુજ્ય પરિભુજ્યાગચ્છતિ ત્વં કસ્માન્ ન ગચ્છસીતિ । સ કથયતિ મહર્ દ્ ધિકો ઽસૌ મહાનુભાવો યેન ગચ્છત્ય્ અહં કથં ગચ્છામીતિ । તે કથયન્તિ । યદાયં રિદ્ધ્યા ગચ્છતિ તદા ત્વમ્ અસ્ય ચીવરકર્ણકં ગ્રહીષ્યસીતિ । સ કથયતિ મા પતેયં । ભદ્રમુખ યદિ સુમેરુ ઃ પર્વતરાજસ્ તસ્ય ચીવરકર્ણકે નિબધ્યેત સો ઽપિ ન પતેત્ પ્રાગ્ એવ ત્વમ્ ઇતિ । સ તૈઃ પ્રોત્સાહિતો યત્ર સ્થાને સ રિદ્ધ્યા અન્તર્ધીયતે તત્ર ગત્વાવસ્થિતઃ સ ચાન્તર્ધીયતે । તેન ચીવરકર્ણકં ગૃહીતં । તાવ્ ઉપરિ વિહાયસા પ્રક્રાન્તૌ ।
યાવન્ નાગૈર્ દૃષ્ટ્વા તયોર્ અર્થે દ્વે આસને પ્રજ્ઞપ્તે દ્વૌ મણ્ડલકૌ સંમૃષ્ટૌ । સ સંલક્ષયતિ કસ્યાર્થે ઇદમ્ અપરમ્ આસનં પ્રજ્ઞપ્તં મણ્ડલકશ્ ચ સંમૃષ્ટસ્ સ પૃષ્ઠતો વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધો યાવત્ પશ્યતિ તં શ્રામણેરકં સ કથયતિ પુત્ર ત્વમ્ અપ્ય્ આગતઃ ઉપાધ્યાય આગતઃ શોભનમ્* ।
નાગાસ્ સંલક્ષયન્તિ । અયમ્ આર્યો મહર્ દ્ ધિકો મહાનુભાવઃ શક્ષ્યતે દિવ્યાં સુધાં જરયિતું અયમ્ અન્યો ન શક્ષ્યતે અસ્ય પ્રાકૃતાહારો દેય ઇતિ । તૈર્ એકસ્ય દિવ્યા સુધા દત્તા । શ્રામણેરસ્ય પ્રાકૃતાહારઃ
સ શ્રામણેરકસ્ તસ્ય પાત્રગ્રાહકસ્ તેનોપાધ્યાયસન્તકં પાત્રં ગૃહીતં । તસ્મિં ઓદનસિત્થકો લગ્નસ્ તેનાસૌ શ્રામણેરકેન મુખે પ્રક્ષિપ્ત આસ્વાદયતિ દિવ્યાં સુધાં । સ સંલક્ષયતિ નાગા મત્સરિણઃ એકત્ર નિષણ્ણયોર્ એકસ્ય દિવ્યા સુધા દત્તા શ્રામણેરસ્ય પ્રાકૃતમ્ આહારં
તતસ્ તેન સંજાતામર્ષેણ મિથ્યાપ્રણિધાનં કૃતં । યન્ મયા ભગવતિ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે અનુત્તરે દક્ષિણીયે બ્રહ્મચર્યં ચરિતં અનેનાહં કુશલમૂલેન એતન્ નાગમ્ અસ્માન્ નાગભવનાચ્ ચ્યાવયિત્વા અત્રૈવોપપદ્યેયમ્ ઇતિ ।
અત્યુદીર્ણપરિપૂર્ણાનિ કર્માણિ ( 49વ્ = ગ્બ્મ્ 6.699 ) શરીરસ્ય નિધનં નોપેક્ષન્તે । તસ્ય દૃષ્ટ એવ ધર્મે ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં જલં સ્યન્દિતુમ્ આરબ્ધં । નાગસ્યાપિ શિરો રુજા બાધિતુમ્ આરબ્ધા । તેન સંલક્ષિતં । સ કથયત્ય્ આર્ય અનેન શ્રામણેરકેન નશોભનં ચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ ઇત્ અં નિવર્તયત્વ્ એનમ્ ઇતિ । સ તં શ્રામણેરકમ્ ઇદમ્ અવોચત્* પુત્ર અપાયા હ્ય્ એતે નશોભનં ચિત્તમ્ ઉત્પાદિતં નિવર્તય ઇતિ । સ ગાથાં ભાષતે ॥
દૂરીભૂતમ્ ઇદં ચિત્તં ન શક્નોમિ નિવર્તિતું ।
ઇહસ્થસ્યૈવ મે યસ્માત્ પાણિભ્યાં સ્યન્દતે જલમ્ ઇતિ ॥
સ તં નાગં તસ્માત્ સ્થાનાચ્ ચ્યાવયિત્વા તત્રૈવોપપન્નઃ તત્ર ભિક્ષવસ્ તેન નાગકુમારેણ શ્રદ્ધા પ્રતિલબ્ધા ॥ ॥

બુદ્ધો ભગવાઞ્ ચ્છ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । યાવદ્ અન્યતમો તીર્થ્યો જેતવનં ગતઃ તત્ર તેન દૃષ્ટા શોભના આસનપ્રજ્ઞપ્તિઃ કૃતા પ્રણીતં ચાન્નપાનમ્ ઉપાન્વાહૃતમ્* સ સંલક્ષયતિ શોભનઃ શ્રમણશાક્યપુત્રીયાણામ્ આમિષસંભોગો ઽસ્માકન્ તુ શોભનો ધર્મસંભોગઃ તદ્ એષાં મધ્યે પ્રવ્રજામીતિ । ઇહ મે આમિષસંભોગસ્ તત્ર ધર્મસંભોગ ઇતિ । સ ભિક્ષોસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્ત આર્ય ઇચ્છામિ પ્રવ્રજિતું । સ તેન પ્રવ્રાજિતોપસંપાદિતઃ ।
તીર્થ્યાનાં પોષધશ્ ચાતુર્દશિકો ભિક્ષૂણાં ચ પાંચદશિકઃ સ ચતુર્દશ્યાં તીર્થિકાનામ્ અન્તિકે પોષધં પ્રત્યનુભવતિ પંચદશ્યાં ભિક્ષૂણાં ।
યાવદ્ અપરેણ સમયેન ઊનરાત્રીપતિતં ભિક્ષૂણામ્ અપિ ચાતુર્દશિકઃ પોષધો જાતઃ તસ્ય સંશય ઉત્પન્નઃ કિં તત્ર ગચ્છામિ આહોસ્વિદ્ ઇહૈવ પોષધં પ્રત્યનુભવામીતિ । તસ્ય બુદ્ધિર્ ઉત્પન્ના । અમી શ્રમણાશ્ શાક્યપુત્રીયાઃ સૂરતાસ્ સુખસંવાસાઃ મમ સબ્રહ્મચારિણો દુઃશીલો દુઃખસંવાસાઃ સચેન્ ન ગમિષ્યામિ સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યચ્ છલાકા મે પાતયિષ્યન્તિ ફલકં સંપરિવર્તયિષ્યન્તિ ખોરં નિકુબ્જયિષ્યન્તિ સબ્રહ્મચારિમધ્યાદ્ ઉદ્ધરિષ્યન્તીતિ સ તીર્થ્યાનાં મધ્યે ગતઃ
યાવદ્ ઉપધિવારિકો વૃદ્ધાન્તે સ્થિતઃ ભિક્ષૂં સમનુયુંક્તે । તં ન પશ્યતિ । સ પ્રષ્ટુમ્ આરબ્ધઃ આયુષ્મન્ત એવંનામા કશ્ચિદ્ ભિક્ષુર્ આગતઃ છન્દો વાસ્યાનીતઃ તે કથયન્તિ નાસ્તીતિ । ઉક્તં ભગવતા । ચતુર્દિશં વ્યવલોક્ય પોષધઃ કર્તવ્ય ઇતિ । તૈર્ ભિક્ષુભિશ્ ચતુર્દિશં વ્યવલોક્ય પોષધઃ કૃતઃ
તતઃ પશ્ચાદ્ દ્વિતીયે દિવસે સ ભિક્ષુર્ આગતઃ સ ભિક્ષુભિર્ ઉક્તઃ આ યુષ્મં કુ તસ્ ત્વમ્ આગતઃ સ કથયતિ સબ્રહ્મચારિણામ્ અન્તિકાત્* કે તવ સબ્રહ્મચારિણઃ તીર્થ્યાઃ મમ યુષ્માકમ્ અન્તિકે આમિષસંભોગસ્ તેષામ્ અન્તિકે ધર્મસંભોગ ઇતિ ॥ એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 30 ) આરોચયન્તિ । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । તીર્થિકાવક્રાન્તકો ઽયં પુદ્ગલો નાશયત યૂયં ભિક્ષવસ્ તીર્થિકાવક્રાન્તકં પુદ્ગલમ્ અસ્માદ્ ધર્મવિનયાદ્ અપ્રરો હ ણધર્મા ભિક્ષવસ્ તીર્થિકાવક્રાન્તકઃ પુદ્ગલો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો યસ્ય કસ્યચિત્ પ્રવ્રજ્યાપેક્ષ ઉપસંક્રામતિ સ તેન પ્રષ્ટવ્યો માસિ તીર્થિકાવક્રાન્તક ઇતિ અપૃષ્ટ્વા પ્રવ્રાજયતિ સાતિસારો ભવતિ ॥ ॥
આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ યદ્ ઉક્તં ભદન્ત ભગવતા તીર્થિકાવક્રાન્તકઃ પુદ્ગલો નાશનાર્હ ઇતિ । કિયતા ભદન્ત તીર્થિકાવક્રાન્તકઃ ( 50ર્ = ગ્બ્મ્ 6.700 ) પુદ્ગલો નાશનાર્હઃ યતશ્ ચોપાલિં તીર્થ્ય ઇમં ધ્વજં ધારયતિ તાં ચ દૃષ્ટિં રોચયતે । તત્ર ચારુણમ્ ઉદ્ગમયતિ ઇયતા તીર્થિક્ આ વક્રાન્તકઃ પુદ્ગલો નાશનાર્હઃ ॥ ॥
શ્રાવસ્ત્યાન્ નિદાનમ્* ॥ શ્રાવસ્ત્યામ્ અન્યતમો ગૃહપતિસ્ તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કડત્રમ્ આનીતં સ તયા સા ર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુત્રો જાતઃ સ પત્નીમ્ આમન્ત્રયતે । ભદ્રે જાતો ઽસ્માકં ઋણહરો ધનહરઃ ગચ્છામ્ય્ અહં પણ્યમ્ આદાય દેશાન્તરં । સા કથયત્ય્ આર્યપુત્ર એવં કુરુ ।
સ પણ્યમ્ આદાય દેશાન્તરં ગતઃ તત્રૈવાનયેન વ્યસનમ્ આપન્નઃ તયાપ્ય્ અસૌ પુત્રો જ્ઞાતિબલેન હસ્તબલેન આપાયિતો પોષિતઃ સંવર્ધિતઃ સો ઽપરેણ સમયેન વયસ્યકેન સાર્ધમ્ અન્યતમસ્ય ગૃહસમીપે ગચ્છતિ । તસ્મિં ગૃહે દારિકાવતિષ્ઠતિ તયા તસ્યોપરિ સ્રગ્દામં ક્ષિપ્તં । તેન સા દૃષ્ટા
વયસ્યકેનાભિહિતઃ વયસ્ય મા ત્વમ્ અસ્મિં ગૃહે કૃતસંકેતઃ સ કથયત્ય્ આમ કૃતસંકેતો ઽહં । સ કથયતિ વયસ્ય વિષમમ્ એતદ્ ગૃહં મા પ્રવેક્ષ્યસિ મા અનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યામ ઇતિ । સ તેન સકલં દિવસં ભ્રામયિત્વા માતુસ્ સકાશં નીતઃ અમ્બ અયં તે પુત્રો અમુષ્મિં ગૃહે કૃતસંકેતઃ મયા કૃત્સ્નં દિવસં રક્ષિતસ્ ત્વમ્ ઇદાનીં રાત્રિં રક્ષસ્વ વિષમં તદ્ ગૃહં મા પ્રવેક્ષ્યતિ મા અનયેન વ્યસનમ્ આપત્સ્યત ઇતિ । સા કથયતિ પુત્ર શોભનં તે કૃતં યદ્ અસ્માકમ્ આરોચિતમ્*
તયા તસ્ય અવવરકે શય્યા પ્રજ્ઞપ્તા । દ્વૌ કર્પરકૌ પ્રવેશિતૌ પાનીયં ચ મૃત્તિકા ં ચ તસ્મિન્ન્ અવવરકે પ્રવેશયિત્વા આત્મનો દ્વારે ખટ્વા ં પ્રજ્ઞપયિત્વા શયિતા । સ કથયતિ અમ્બ દ્વારં દેહિ । પુત્ર કસ્યાર્થે । પ્રસ્રાવં કરિષ્યામિ । સા કથયતિ પુત્ર અત્રૈવ મયા કર્પરકઃ પ્રવેશિતસ્ તત્ર પ્રસ્રાવં કુરુ । સ મુહૂર્તં સ્થિત્વા કથયતિ । અમ્બ દ્વારં પ્રયચ્છ । કસ્યાર્થે । ઉચ્ચારભૂમિં ગમિષ્યામિ । સા કથયતિ પુત્ર અત્રૈવ મયા કર્પરકો મૃત્તિકા પાનીયં ચ પ્રવેશિતમ્ અત્રૈવોચ્ચારં કુરુ । સ પુનર્ અપિ મુહૂર્તં સ્થિત્વા કથયતિ અમ્બ દ્વારમ્ અનુપ્રયચ્છ । સા કથયતિ પુત્ર કિમ્ અહં ન જાને યત્ર ત્વં ગન્તુકામઃ ન શક્યં મયા દ્વારં દાતું । અમ્બ અહં તે પ્રઘાતયિષ્યે । સા કથયતિ પુત્ર શ્રેયો ઽહં મૃતિકા ન ત્વ્ એવાહં પુત્રવધં પશ્યામિ । કામાં ખલુ પ્રતિસેવમાનસ્ય નાસ્તિ કિંચિત્ પાપકં કર્માક ર ણીયમ્ ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 31 ) ઇતિ । તેન નિર્ઘૃણહૃદયેન ત્યક્તપરલોકેન ઉત્કોશમ્ અસિં કૃત્વા તસ્યા ઉત્કૃત્તમૂલં શિરઃ કૃત્વા પૃથિવ્યાં નિપાતિતં ।
સ તાં પ્રઘાત્ય ગતઃ પાપકારી સત્વો વેપતે સ તયા દારિકયાભિહિત આર્યપુત્ર મા ભૈર્ નાસ્ત્ય્ અત્ર કશ્ચિદ્ દારિકાદ્વિતીયા । સ સંલક્ષયત્ય્ આરોચયિષ્યામ્ય્ અસ્યાઃ પ્રિયો ભવિષ્યામિ । સ કથયતિ ભદ્રે મયા ત્વદર્થે માતા પ્રઘાતિતા । સા કથયતિ । કિં ધાત્રી આહોસ્વિજ્ જનિત્રી । સ કથયતિ જનિત્રી ।
સા સંલક્ષયતિ યો નામ ગુણાનામ્ અનભિજ્ઞો ભૂત્વા માતરં પ્રઘાતયતિ યદા મમાન્તિકે પ્રકોપં જનયિષ્યતિ કા મે સમવસ્થા ભવિષ્યતિ । સા કથયત્ય્ આર્યપુત્ર તિષ્ઠ તાવદ્ ઉપરિમં તલકમ્ અભિરુહ્યાગચ્છામિ ( 50વ્ = ગ્બ્મ્ 6.701 ) સ કથયત્ય્ એવં કુરુ । તયા ઉપરિમં તલકમ્ અધિરુહ્ય ચોરશ્ ચોર ઇતિ શબ્દઃ કૃતઃ સ ભીતો ભયેન નિષ્પલાયિતઃ આત્મીયં ગૃહં ગત્વા દ્વારમૂલે ઽસિં પ્રક્ષિપ્ય અયં સ ચોર ઃ માતરં મે પ્રઘાત્ય નિષ્પલાયિત ઇતિ । સ તાં માતરં સત્કાર્ય ગતઃ
પાપકર્મકારી સત્વો ધૃતિં ન લભતે સ તાનિ તાનિ તીર્થાનિ તપોવનાનિ ગત્વા પપ્રચ્છ । ભવન્તઃ કિં કર્મ ક્રિયેત યેન પાપકં કર્મ ક્ષયં ગચ્છેત્* તત્ર કશ્ચિત્ કથયતિ અગ્નિં પ્રવિશ । કશ્ચિત્ કથયતિ પ્રપાતે પ્રપત । કશ્ચિત્ કથયત્ય્ ઉદકે । કશ્ચિત્ કથયતિ રજ્ જ્ વાવબ દ્ ધ્વા મ્રિયેતિ સર્વે તે મરણોપાયં દર્શયન્તિ । ન ચ કશ્ચિન્ નિઃસરણોપાયં
।
સો ઽપરેણ સમયેન જેતવનં ગતઃ સ તત્ર પશ્યતિ ભિક્ષું સ્વાધ્યાયં કુર્વન્તં ।
યસ્ય પાપકૃતં કર્મ કુશલેન પિથીયતે ।
સો ઽસ્મિન્ન્ આભાસતે લોકે મુક્તો ઽભ્રાદ્ ઇવ ચન્દ્રમા ઇતિ ।
સ સંલક્ષયતિ ॥ શક્યં પાપકર્મ પિથાતું નો તુ ક્ષપયિતું એષાં મધ્યે પ્રવ્રજામિ ક્ષપયિષ્યામીતિ । સ ભિક્ષોસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ આર્ય પ્રવ્રજિતુમ્ ઇચ્છામિ । સ તેન પ્રવ્રાજિત ઉપસંપાદિત ઃ । સો ઽત્યર્થમ્ આરબ્ધવીર્યસ્ પઠિતુમ્ આરબ્ધઃ

તેન પઠતા સ્વાધ્યાયતા ત્રીણિ પિટકાન્ય્ અધીતાનિ તૃપિટસ્ સંવૃત્તઃ ધાર્મકથિકો યુક્તમુક્તપ્રતિભાનઃ સ ભિક્ષુભિર્ ઉક્તઃ આયુષ્મં કિં ત્વમ્ અનેન વીર્યેણ પ્રાર્થયસે । સ કથયતિ પાપં કર્મ ક્ષપયામિ । કિં ત્વયા પાપં કર્મ કૃતં । માતા પ્રઘાતિતા । કિં ધાત્રી આહોસ્વિજ્ જનની । સ કથયતિ જનની । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । નાશયત યૂયં ભિક્ષવો માતૃઘાતકં પુદ્ગ લ મ્ અસ્માદ્ ધર્મવિનયાત્* અપ્રરોહણધર્મા ભિક્ષવો માતૃઘાતકઃ પુદ્ગલો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ યસ્ય કસ્યચિત્ પ્રવ્રજ્યાપેક્ષ ઉપસંક્રામતિ સ તેન પ્રષ્ટવ્યો માસિ માતૃઘાતક ઇતિ । અપૃષ્ટ્વા પ્રવ્રાજયતિ સાતિસારો ભવતિ ॥

સ સંલક્ષયતિ કિમ્ ઇદાનીમ્ અવપ્રવ્રજિષ્યામિ પ્રત્યન્તં ગચ્છામીતિ । તેન પ્રત્યન્તં ગત્વાન્યતમો ગૃહપતિર્ અન્વાવર્તિતઃ તેનાભિપ્રસન્નેન ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 32 ) તમ્ ઉદ્દિશ્ય વિહારઃ કારિત ઇતિ । સ નાનાદિગ્દેશનિવાસિભિર્ ભિક્ષુભિર્ આવાસિતઃ તસ્ય ચાવવાદેન પ્રભૂતૈર્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* ॥
સો ઽપરેણ સમયેન ગ્લાનસ્ સંવૃત્તઃ સ મૂલગણ્ડપત્રપુષ્પફલભૈષજ્યૈર્ ઉપસ્થીયમાનો હીયત એવ । તેન સાર્ધંવિહારિણો ઉક્તાઃ । આયુષ્મન્તો જેન્તાકં મે ઉદ્દિશ્ય કુરુત । તૈસ્ તમ્ ઉદ્દિશ્ય જેન્તાકઃ કૃતઃ ॥
સર્વે ક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાસ્ સમુચ્છ્રયાઃ
સંયોગા વિપ્રયોગાન્તા મરણાન્તં હિ જીવિતમ્ ઇતિ ॥
ચ્યુતઃ કાલગતઃ અવીચૌ મહાનરકે ઉપપન્નઃ
તસ્ય સાર્ધંવિહારી અર્હાં સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તઃ કુત્ર મે ઉપાધ્યાય ઉપપન્ન ઇતિ । સ દેવાં વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધો ન પશ્યતિ મનુષ્યાં સ્ તિર્યંચ પ્રેતાંસ્ તત્રાપિ ન પશ્યતિ ।
યાવન્ નરકાં વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધો પશ્યત્ય્ અવીચૌ મહાનરકે ઉપપન્નઃ સ સંલક્ષયત્ય્ ઉપાધ્યાયશ્ શીલવાન્ બહુશ્રુતો ધર્મેણ પર્ષદા સંગૃહીતા । કિં તેન કર્મ કૃતં યેનાવીચૌ મહાનરકે ( 51ર્ = ગ્બ્મ્ 6.702 ) ઉપપન્ન ઇતિ સ સમન્વાહર્તું પ્રવૃત્તો યાવત્ પશ્યતિ માતૃઘાતક ઇતિ ।
સો ઽપ્ય્ આવીચિકૈ રશ્મિભિ સ્ સ્પૃષ્ટઃ સ કથયતિ અતિતીક્ષ્ણો ઽયં જેન્તાકે ઽગ્નિસન્તાપ ઇતિ । તતો નરકપાલેન મુદ્ગરેણ શિરસિ પ્રહારં દત્વા ઉક્તો મન્દભાગ્ય કુતસ્ તે ઽત્ર જેન્તાકો ઽવીચિર્ અયં મહાનરકઃ । સ મુદ્ગરાભિહતઃ કુશલચિત્તઃ કાલગતશ્ ચાતુર્મહારાજકાયિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ ।
ધર્મતા ખલુ દેવપુત્રસ્ય વા દેવકન્યાયા વા અચિરોપપન્નસ્ય ત્રીણિ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે । કુતશ્ ચ્યુતઃ કુત્રોપપન્નઃ કેન કર્મણેતિ સ પશ્યતિ નરકેભ્યશ્ ચ્યુત ઃ ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ સંઘે જેન્તાકસ્નાત્રં કૃત્વેત્ય્
અથ નરકપૂર્વિણો દેવપુત્રસ્યૈતદ્ અભવન્ ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં પર્યુષિતપરિવાસો ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમેયં યન્વ્ અહમ્ અપર્યુષિતપરિવાસ એવ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમેયમ્ ઇતિ ।
અથ નરકપૂર્વી દેવપુત્રશ્ ચલવિમલકુણ્ડલધરો હારાર્ધહારવિભૂષિતગાત્રો દિવ્યાનામ્ ઉત્પલ પદ્મ કુમુદપુણ્ડરીકમાન્દારકાણાં પુષ્પાણામ્ ઉત્સંગં પૂરયિત્વા અતિક્રાન્તવર્ણો અતિક્રાન્તાયાં રાત્ર્યાં યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તં પુષ્પૈર્ અવકીર્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણઃ અપીદાનીં નરકપૂર્વિણો દેવપુત્રસ્યાનુભાવેન સર્વા કૂટાગારશાલા ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટાભૂત્* ।
તતો ભગવતા નરકપૂર્વિણો દેવપુત્રસ્યાશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશી ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા યાં શ્રુત્વા નરકપૂર્વિણા દેવપુત્રેણ તસ્મિન્ન્ એવાસને નિષણ્ણેન વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્ ત્ વા સ્રોતાપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતં ।
સ દૃષ્ટસ ત્ય સ્ ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ । ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતં ન પિત્રા ન રાજ્ઞા ન દેવતાભિર્ ન પૂર્વપ્રેતૈર્ ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈર્ નેષ્ટેન સ્વજનબન્ધુવર્ગેણ યદ્ ભગવતાસ્માકં કૃતમ્ ઉચ્છોષિતા રુધિરાસ્રુસમુદ્રા લંઘિતા અસ્થિપર્વતા ઃ પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ ઉદ્ધૃતો નરકતિર્યક્પ્રેતેભ્યઃ પાદઃ પ્રતિષ્ઠાપિતો દેવમનુષ્યેષ્વ્
આહ ચ ॥
તવાનુભાવાત્ પિહિતસ્ સુઘોરો હ્ય્ અપાયમાર્ગો બહુદોષયુક્તઃ
અપાવૃતા સ્વર્ગગતિસ્ સુપુણ્યા નિર્વાણમાર્ગશ્ ચ મયોપલબ્ધઃ
ત્વદાશ્રયા ચ્ ચાપ્તં અપેતદોષં મયાદ્ય શુદ્ધં સુવિશુદ્ધ ચક્ષુઃ
પ્રાપ્તં ચ શાન્તં પદમ્ આર્યકાન્તં તીર્ણશ્ ચ દુઃખાર્ણવપારમ્ અસ્મિ ।
જગતિ દૈત્યનરામરપૂજિતં વિગતજન્મજરામરણામયં ।
ભવસહસ્રસુદુર્લભદર્શનં સફલમ્ અદ્ય મુને તવ દર્શનમ્* ॥
અવનમ્ય તતઃ પ્રલમ્બહારશ્ ચરણૌ દ્વાવ્ અભિવન્દ્ય જાતહર્ષઃ
પ્રણિપત્ય ચ દક્ષિણં જિતારિં સુરલોકાભિમુખો દિવં જગામ ।
અથ નરકપૂર્વી દેવપુત્રો વણિગ્ ઇવ લબ્ધલાભઃ સસ્યસમ્પન્ન ઇવ કાર્ષકઃ શૂર ઇવ વિજિતસંગ્રામઃ સર્વરોગપરિમુક્ત ઇવાતુરો યયા વિભૂત્યા ભગવત્સકાશમ્ આગતઃ તયૈવ વિભૂત્યા સ્વભવનં ગતઃ
તસ્ય સાર્ધંવિહારી સંઘસ્થવિરો ઽર્હં ભક્તાગ્રે નિષણ્ણો ઽન્યશ્ ચાસ્ય સાર્ધંવિહારી ( 51વ્ = ગ્બ્મ્ 6.703 ) સંઘે પાનીયં ચારયતિ । યાવત્ તેન સંઘસ્થવિરેણ પાનીયં કાંસિકાયાં ગૃહ્ણતા અઙ્ગુલ્યગ્રેણ સ્પૃષ્ટમ્ અતિશીતલં । સ સંલક્ષયતિ વયન્ નામ ઈદૃશં પાનીયં પિબામ ઉપાધ્યાયો ઽપ્ય્ અવીચૌ મહાનરકે ક્વથિતં તામ્રરસં પાસ્યતીતિ । સો ઽવીચિં મહાનરકં વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધો ન પશ્યતિ
તિરશ્ચ ઃ પ્રેતાંશ્ ચ મનુષ્યાં અન્યાંશ્ ચ નરકાં સ્ તેષ્વ્ અપિ ન પશ્યતિ યાવદ્ દેવાં વ્યવલોકયિતુમ્ આરબ્ધઃ પશ્યતિ ચાતુર્મહારાજિકેષુ દેવેષૂપપન્નઃ દેવભૂતેન ચ ભગવતો ઽન્તિકે સત્યદર્શનં કૃતં દેવેષૂચ્ચાવતિષ્ઠન્તં । સ સ્મિતપૂર્વંગમો ભગવતિ લબ્ધપ્રસાદ ઉદાનમ્ ઉદાનયમ્* । અહો બુદ્ધ । અહો ધર્મ અહો સંઘ : અહો ધર્મસ્ય સ્વાખ્યાતતા યત્રેદાનીમ્ એવંવિધા અપિ પાપકારિણો વિનિપાતં ગતાઃ એવંવિધં ગુણગણમ્ અધિગચ્છન્તીતિ ।
સ તેન સમાનોપાધ્યાયેન હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતો દૃષ્ટઃ ઉક્તશ્ ચ આયુષ્મન્ કિં ત્વં પરિતુષ્ટો ઽસ્ય્ ઉપાધ્યાયઃ કાલગતો ઽહં સંઘસ્થવિરો જાત ઇતિ । સ કથયત્ય્ આયુષ્મન્ ન કાલસ્ તાવત્ તે પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાય । સંઘમધ્યે મે પ્રક્ષ્યસિ તત્ર તે કાલો ભવિષ્યતિ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણાયેતિ ।
યાવદ્ અપરેણ સમયેન ભિક્ષુસંઘે સન્નિષણ્ણે સન્નિપતિતે સંઘસ્થવિરસ્ તં સમાનોપાધ્યાયં પૃચ્છતિ । આયુષ્મન્ કિં ત્વં તસ્યાં વેલાયાં કથયસીતિ । સ કથયતિ ત્વં મયોક્તઃ કિં ત્વં તુષ્ટો ઽસ્ય્ ઉપાધ્યાયઃ કાલગતો ઽહં સંઘસ્થવિરો જાત ઇતિ । સ એતત્ પ્રકરણં વિસ્તરેણ સંઘમધ્યે તસ્ય નિવેદયામ્ આસ । સો ઽપ્ય્ આત્તમનાત્તમના ભિક્ષવશ્ ચ ઉદાનમ્ ઉદાનયંતિ । અહો બુદ્ધ અહો ધર્મ અહો સંઘ । અહો ધર્મસ્ય સ્વાખ્યાતતા । યત્રેદાનીમ્ એવંવિધા અપિ પાપકારિણો વિનિપાત ં ગતા એવંવિધં ગુણગણમ્ અધિગચ્છન્તીતિ ॥ યથા માતૃઘાતક એવં પિતૃઘાતકો વિસ્તરેણ વક્તવ્યઃ ॥ ॥ ઉદ્દાનમ્* ॥
અર્હદ્વધશ્ ચ સંઘશ્ ચ દુષ્ટચિત્તેન શોણિતમ્*
અન્તિમાપન્નકેન ચત્વાર ઉત્ક્ષેપકેન ત્રીણિ ચ ॥ ॥
બુદ્ધો ભગવાઞ્ ચ્છ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યા રા મે । યદા ભગવતા રાજા બિમ્બિસારસ્ સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતસ્ સાર્ધમ્ અશીત્યા દેવતાસહસ્રૈર્ અનેકૈશ્ ચ માગધકૈર્ બ્રાહ્મણગૃહપતિશતસહસ્રૈઃ તેન સ્વે વિજિતે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં । ન મમ વિજિતે ચૌર્યં કર્તવ્યં યઃ કરોતિ તમ્ અહં નિર્વિષયં કરોમિ । સ્વસ્માચ્ ચ કોશકોષ્ઠાગારાન્ મોષકં દદામીતિ ।

યદા ચ ભગવતા રાજા પ્રસેનજિત્ કૌસલો દહ્રોપમેન સૂત્રેણ વિનીતસ્ તદા તેનાપિ સ્વે વિજિતે ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં ન મમ વિજિતે ચૌર્યં કર્તવ્યં યઃ કરોતિ તસ્ય વધો દણ્ડઃ સ્વસ્માચ્ ચ કોશકોષ્ઠાગારાન્ મોષકં દદામીતિ । તતો યે મગધવિષયે ચૌરા યે ચ કૌસલવિષયે તે સીમાન્તરિકાં ગત્વાવસ્થિતાઃ યો મગધવિષયાત્ સાર્થ આગચ્છતિ તમ્ અપિ મુષ્ણન્તિ । યો ઽપિ કોસલવિષયાત્* ।
યાવદ્ અપરેણ સમયેન મગધવિષયાત્ સાતિયાત્રઃ સાર્થઃ કોસલવિષયં સંપ્રસ્થિતો યદા સીમાન્તરિકાં પ્રાપ્તસ્ તદા સ સાર્થવાહઃ કથયતિ । ભવન્તો ઽસૌ રાજા પ્રસેનજિત્ કૌસલો વ્યાડો વિક્રાન્તઃ શક્તો ઽસ્માકં મોષં દાપયિતું ( 52ર્ = ગ્બ્મ્ 6.704 ) કિમર્થં વયમ્ આયાત્રિકાણાં ભૃતિમ્ અનુપ્રયચ્છામ પ્રતિનિવર્તન્ત્વ્ અત એવ એત ઇતિ । તે તૈઃ પ્રતિનિવર્તિતાઃ અવગણકો ઽસૌ સાર્થસ્ સંપ્રસ્થિતઃ તે ચ ચોરા ભલિન્ દત્વાવસ્થિતાઃ તેન સમાખ્યાતં ભવન્તો ઽવગણકઃ સાર્થો આગચ્છતિ । કિમ્ ઉદાસીના ઃ તિષ્ઠતેતિ । તતસ્ તે તસ્કરાઃ પ્રધાવિતાઃ તત્ર કેચિદ્ ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 35 ) વણિજો જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતાઃ કેચિત્ પણ્યં છોરયિત્વા નિષ્પલાયિતાઃ અસમન્વાહૃત્યાર્હતાં જ્ઞાનદર્શનં ન પ્રવર્તતે । અર્હન્તો ઽપિ તેન સાર્થેન ગચ્છન્તો જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતાઃ
તત્ર યે વણિજો નિષ્પલાયિતાસ્ તે પાંસુના શિરો ગાત્રં ચ ધૂલયિત્વો દ્ ધ્વસ્તમસ્તકા વિક્રોશન્તો રાજ્ઞઃ પ્રસેનજિતઃ કૌસલસ્ય સકાશં ગતાઃ કૃતકરપુટા વિજ્ઞપયન્તિ દેવ તવ વિજિતે વયમ્ અવણિજો વ્યવસ્થાપિતાઃ કિં કૃતં । ચોરૈર્ મુષિતા ઃ સ્મ । કતરસ્મિન્ પ્રદેશે । અમુષ્મિન્*
રાજ્ઞા વિરૂઢકસ્ય સેનાપતેર્ આજ્ઞા દત્તા શીઘ્રં મોષકં તસ્કરાંશ્ ચાનયેતિ । સ ચતુરઙ્ગં બલકાયં સન્નાહ્ય હસ્તિકાયં અશ્વકાયં રથકાયં પત્તિકાયં સન્નાહ્ય નિર્ગતઃ તે ઽપિ ચૌરા વિસ્રબ્ધવિહારિણઃ મુક્તસન્નાહાઃ અન્યતમસ્યાં સાલાટવ્યાં મોષકં ભાજયમાનાસ્ તિષ્ઠન્તિ । તે વિરૂઢકેન ચતુર્દિશં વેષ્ટયિત્વા મધ્યે શંખપટહશબ્દૈર્ વિત્રાસિતાઃ તેષાં કેચિન્ મોષકં છોરયિત્વા નિષ્પલાયિતાઃ કેચિત્ પ્રઘાતિતાઃ ષષ્ટિસ્ તુ જીવગ્રાહં ગૃહીતા સ તાન્ મોષકં ચાદાય રાજ્ઞસ્ સકાશં ગતો દેવ અમી ચોરાઃ અયં ચ મોષક ઇતિ ।
તતસ્ તે રાજ્ઞાભિહિતા ભવન્તો ન યુષ્માભિઃ શ્રુતં રાજ્ઞા ઘણ્ટાવઘોષણં કારિતં । ન મે વિજિતે કેનચિચ્ ચૌર્યં કર્તવ્યં । યઃ કરોતિ તસ્ય વધો દણ્ડઃ સ્વસ્માચ્ ચ કોશકોષ્ઠાગારાન્ મોષકં દાસ્યામીતિ । તે કથયન્તિ । શ્રુતમ્* અથ કસ્માદ્ વણિજો મુષિતાઃ દેવ ન જીવામઃ કસ્માજ્ જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતા ભયમ્ ઉપદર્શયદ્ભિઃ કીદૃશં યુષ્માભિર્ ભયમ્ ઉપદર્શિતમ્ ઽપીદાનીં વસ્ તાદૃશં ભયમ્ ઉપદર્શયામિ યન્ ન કેનચિદ્ દર્શિતપૂર્વં ।
તતો રાજ્ઞામાત્યાનામ્ આજ્ઞા દત્તા ગચ્છન્તુ ભવન્તસ્ સર્વાન્ એતાં પ્રઘાતયત । તે રથ્યાવીથીચત્વરશૃઙ્ગાટકેષ્વ્ અનુશ્રાવ્યમાણા આઘતનં નીયન્તે ઽન્યતમશ્ ચ ચોરઃ રથ્યાસંબાધે નિષ્પલાયિતો જેતવનં ભિક્ષોસ્ સકાશમ્ ઉપસંક્રમ્ય કથયત્ય્ આર્ય પ્રવ્રજિતુમ્ ઇચ્છામિ । સ તેન પ્રવ્રાજિત ઉપસંપાદિતઃ તે ઽપિ ચોરાઃ પ્રઘાતિતાઃ
ઉક્તં ભગવતા આત્મવિપત્તિં પરવિપત્તિં આત્મસંપત્તિં પરસંપત્તિં ભિક્ષવો ઽભીક્ષ્ણં પ્રત્યવેક્ષધ્વં તત્ કસ્ય હેતોર્ આત્મવિપત્તિઃ ભિક્ષવઃ સંવેજનીયં સ્થાનં પરવિપત્તિઃ આત્મસંપત્તિઃ પરસંપત્તિઃ સંવેજનીયં સ્થાનમ્ ઇતિ । યાવદ્ અપરેણ સમયેન ભિક્ષવઃ શ્મશાનચારિકાં ચરન્તિ । સો ઽપિ તૈસ્ સાર્ધં શ્મશાનચારિકાં ચરતિ । તેન તે ચૌરા દૃષ્ટાઃ પ્રઘાતિતાઃ સાસ્રુકણ્ઠો વ્યવસ્થિતઃ ભિક્ષવઃ કથયન્ત્ય્ આયુષ્મન્તઃ ઈદૃશો ઽપ્ય્ અયં ભદ્રાશયો નવપ્રવ્રજિત ઇતિ । સ મુક્તકેનૈવ કણ્ઠેન રોદિતુમ્ આરબ્ધઃ ભિક્ષુભિર્ ઉચ્યતે આયુષ્મં કસ્યાર્થે ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 36 ) ત્વમ્ એવમ્ ઓરાટિકા ં કરોષીતિ । સ કથયત્ય્ અયં મે પિતા અયં મે ભ્રાતા અયં મે પિતૃવ્યો ઽયં મે માતુલ ઇતિ ।
તે કથયન્ત્ય્ એભિર્ અર્હન્તો જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતા મા ત્વયાપિ વ્યવરોપિતાઃ સ કથયતિ વ્યવરોપિતાઃ । એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત ( 52વ્ = ગ્બ્મ્ 6.705 ) આરોચયન્તિ । ભગવાન્ આહ ॥ અર્હદ્ઘાતકો ઽયં ભિક્ષવઃ પુદ્ગલો નાશયત યૂયમ્ અર્હદ્ઘાતકં પુદ્ગલમ્ અસ્માદ્ ધર્મવિનયાદ્ અપ્રરોહણધર્મા અર્હદ્ઘાતકઃ પુદ્ગલો ઽસ્મિન્ ધર્મવિનયે । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવો યસ્ય કસ્યચિત્ પ્રવ્રજ્યાપેક્ષ ઉપસંક્રામતિ સ તેન પ્રષ્ટવ્યો માસ્ય્ અર્હદ્ઘાતક ઇતિ અપૃષ્ટ્વા પ્રવ્રાજયત્ય્ ઉપસંપાદયતિ સાતિસારો ભવતિ ॥ ॥
આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । યેન ભદન્ત પૂર્વિકાયાં પ્રવ્રજ્યાયાં તથાગતસ્ય શ્રાવકસંઘો ભિન્નઃ સચેત્ સ આકાંક્ષેત્ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવં । પ્રવ્રાજયિતવ્યો ન પ્રવ્રાજયિતવ્યઃ । ન પ્રવ્રાજયિતવ્ય ઉપાલિં । તસ્માત્ તર્હિ યસ્ય કસ્યચિત્ પ્રવ્રજ્યાપેક્ષ ઉપસંક્રામતિ સ તેન પ્રષ્ટવ્યો માસિ સંઘભેદક ઇત્ય્ અપૃષ્ટ્વા પ્રવ્રાજયતિ સાતિસારો ભવતિ ॥
આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । યેન ભદન્ત તથાગતસ્યાન્તિકે દુષ્ટચિત્તરુધિરમ્ ઉત્પાદિતં સ આકાંક્ષં સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવં । પ્રવ્રાજયિતવ્યો ન પ્રવ્રાજયિતવ્યઃ ન પ્રવ્રાજયિતવ્ય ઉપાલિં । તસ્માત્ તર્હિ યસ્ય કસ્યચિત્ પ્રવ્રજ્યાપેક્ષ ઉપસંક્રામતિ સ તેન પ્રષ્ટવ્યો માસિ તથાગતસ્યાન્તિકે દુષ્ટચિત્તરુધિરોત્પાદક ઇત્ય્ અપૃષ્ટ્વા પ્રવ્રાજયતિ સાતિસારો ભવતિ । ॥

આયુષ્માન્ ઉપાલી બુદ્ધં ભગવન્તં પૃચ્છતિ । યો ભદન્ત પૂર્વિકાયાં પ્રવ્રજ્યાયાં ચતુર્ણાં પારાજિકા નામ્ અન્યતમાન્યતમા મ્ આપત્તિમ્ આપન્નઃ સચેત્ સ આકાંક્ષેત્ સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યામ્ ઉપસંપદં ભિક્ષુભાવં । પ્રવ્રાજયિતવ્યો ન પ્રવ્રાજયિતવ્યઃ ન પ્રવ્રાજયિતવ્ય ઉપાલિં ॥ તસ્માત્ તર્હિ યસ્ય કસ્યચિત્ પ્રવ્રજ્યાપેક્ષ ઉપસંક્રામતિ સ તેન પ્રષ્ટવ્યો માસિ ચતુર્ણાં પારાજિકાનામ્ અન્યતમાન્યતમામ્ આપત્તિમ્ આપન્ન ઇત્ય્ અપૃષ્ટ્વા પ્રવ્રાજયતિ ઉપસંપાદયતિ વા સાતિસારો ભવતિ ॥ ॥
બુદ્ધો ભગવાં શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તત્ર ભગવાન્ ભિક્ષૂન્ આમન્ત્રયતે સ્મ । સચેદ્ ભિક્ષવો ઽદર્શનાયોત્ક્ષિપ્તકઃ પુદ્ગલો વિભ્રાન્તકઃ પુનર્ આગત્ય બ્રૂયાત્ પ્રવ્રાજયન્તુ મામ્ આયુષ્મન્તો દ્રક્ષ્યામ્ય્ આપત્તિમ્ ઇતિ । પ્રવ્રાજયિતવ્યઃ । પ્રવ્રાજયિત્વા બ્રૂયાદ્ ઉપસંપાદયન્તુ મામ્ આયુષ્મન્તો દેશયિષ્યામ્ય્ આપત્તિમ્ ઇત્ય્ ઉપસંપાદયિતવ્યઃ યદ્ય્ ઉપસમ્પન્નો બ્રૂયાન્ ન પશ્યામ્ય્ આપત્તિમ્ ઇતિ । સચેત્ સંઘસામગ્રીમ્ આરાગયતિ પુનર્ અપિ અદર્શનાયોત્ક્ષિપ્તવ્યો નો ચેદ્ ( પ્રવ્ર્-વ્ ઇવ્ 37 ) આરાગયિષ્યત્* સચેદ્ ઉપસમ્પન્નઃ સૂપસમ્પન્નો દુર્લભો હિ પુદ્ગલસ્ય સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે પ્રવ્રજ્યોપસંપદ્ ભિક્ષુભાવઃ
યથાદર્શનાયોત્ક્ષિપ્તકઃ એવમ્ અપ્રતિકર્મણાયોત્ક્ષિપ્તકઃ ॥ ॥
બુદ્ધો ભગવાં શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । આચરિતં ષડ્વર્ગિકાણાં યં પ્રવ્રાજયંત્ય્ ઉપસંપાદયન્તિ વા સ તૈસ્ સાર્ધં તાવત્ સંવસતિ યાવન્ ન જાનીતે દુષ્ઠુલસમુદાચારા એત ઇતિ । યદા તુ સંજાનીતે તદા પ્રકૃતિસ્થૈર્ ભિક્ષુભિસ્ સાર્ધં પ્રતિવસતિ । નાન્યત્ર શાસ્તુર્ આજ્ઞયા તૃઃકાલં દર્શનાયોપસંક્રામતિ ।
તતસ્ તે સંજલ્પં કુર્વન્તિ । નન્દોપનન્દ એતે કાલપાત્રિકા જાતાપહારિણો યાદૃશા ં વયં પ્રવ્રાજયામ એતે ઽપહરન્તિ ઇદાનીં તાદૃશં પ્રવ્રાજયામો યો ન કાલપાત્રિકૈર્ અપહ્રિયત ઇતિ ।
યાવદ્ અપરેણ સમયેન ઉપનન્દેન ( 53ર્ = ગ્બ્મ્ 6.706 ) પ્ અ રિભ્રમતા હસ્તચ્છિન્નકઃ પુરુષો દૃષ્ટઃ ઉક્તશ્ ચ ભદ્રમુખ કિમર્થં ન પ્રવ્રજસીતિ । સ કથયત્ય્ આર્ય કો માં હસ્તવિકલં પ્રવ્રાજયતીતિ । ઉપનન્દઃ કથયતિ ભદ્રમુખ કરુણાપ્રભાવિતં ભગવતશ્ શાસનમ્ અહં તે પ્રવ્રાજયામીતિ । સ તેન પ્રવ્રાજિત ઉપસંપાદિતો
તતો દ્વૌ ત્રીન્ વા દિવસાન્ આસમુદાચારિકાન્ ધર્માં શિક્ષયિત્વાભિહિતો ભદ્રમુખ ન મૃગો મૃગં પુષ્ણાતિ વિસ્તીર્ણા શ્રાવસ્તી સ્વો ગોચરઃ પિત્ર્યો વિષયઃ પિણ્ડપાતમ્ અટિત્વા જીવિકાં કલ્પયસ્વેતિ । સ કથયત્ય્ ઉપાધ્યાય કથં પિણ્ડપાતમ્ અટામીતિ । સ કથયત્ય્ એતાવત્ ત્ વં ન પરિજ્ઞાયતે અહં તે કથયામીતિ । તેન તસ્ય ર જ્ જ્વા નિવાસનં બદ્ધં કણ્ટકૈશ્ ચીવરં પ્રાવૃતં । વામે બાહૌ પાત્રપોણિકા ન્યસ્તા । દક્ષિણે બાહૌ ખક્ખરકો બદ્ધઃ
તતો ઽસૌ શ્રાવસ્તીં ગોચરાય પ્રસૃતો માતૃગ્રામ ઉરસિ પ્રહારં દત્વા કથયતિ । આર્ય કેન તે પ્રવ્રજિતસ્ય હસ્તૌ ચ્છિન્નાવ્ ઇતિ । સ કથયત્ય્ આગારિકસ્ય મે ચ્છિન્નૌ ન પ્રવ્રજિતસ્ય । કેન પ્રવ્રાજિતઃ સ કથયત્ય્ ઉપાધ્યાયોપનન્દેન ।
તાઃ કથયન્તિ તં દુષ્ઠુલસમુદાચારં મુક્ત્વા કો ઽન્ય એવંવિધં પ્રવ્રાજયિષ્યત્ય્ એતત્ પ્રકરણં ભિક્ષવો ભગવત આરોચયન્તિ । ભગવાન્ સંલક્ષયતિ । યઃ કશ્ચિદ્ આદીનવો ભિક્ષવઃ હસ્તચ્છિન્નકં પ્રવ્રાજયન્તિ । ભગવાન્ આહ । ન ભિક્ષુણા હસ્તચ્છિન્નકઃ પ્રવ્રાજયિતવ્યઃ ઉપસંપાદયિતવ્યો વા ભિક્ષુર્ હસ્તચ્છિન્નકં પ્રવ્રાજયત્ય્ ઉપસંપાદયતિ સાતિસારો ભવતિ ॥
યથા હસ્તચ્છિન્નક એવં પાદચ્છિન્નકાઃ અઙ્ગુલીફણહસ્તકાઃ અનોષ્ઠા લક્ષણાહતાઃ કશાહતાઃ ચિત્રાઙ્ગાઃ અતિવૃદ્ધાશ્ ચ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યાઃ અતિબાલાં પ્રવ્રાજયન્તિ તે સાંઘિકં શયનાસનમ્ ઉચ્ચારપ્રસ્રાવેણ નાશયન્તિ । ભગવાન્ આહ ॥ તે ઽપિ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યાઃ
ખંજાં પ્રવ્રાજયન્તિ । ભગવાન્ આહ ॥ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યાઃ કાણ્ડરીકકાણકુણિકુબ્જવામનગલગણ્ડજડમૂકફક્કબધિરપીઠસર્પિશ્લીપદાં પ્રવ્રાજયન્તિ । ભગવાન્ આહ । એવંવિધાપિ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યાઃ પ્રવ્રાજયન્તિ સાતિસારા ભવન્તિ ।
ભિક્ષવસ્ સ્ત્રીચ્છિન્ના ં ભારચ્છિન્ના ં માર્ગચ્છિન્ના ં કન્દલીચ્છિન્નકતાલમુક્તકાં પ્રવ્રાજયન્તિ ભગવાન્ આહ । એવંવિધા અપિ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યાઃ પ્રવ્રાજયન્તિ સાતિસારા ભવન્તિ ॥
ભિક્ષવઃ કુષ્ઠગણ્ડકિટિભકિલાસદદ્રૂકણ્ડૂરજતવિચર્ચિકાક્ષયકાસશ્વાસશોષાપસ્મારાટક્કરપાણ્ડુરોગગુલ્મભગન્દરાભિભૂતાં પ્રવ્રાજયન્તિ । ભગવાન્ આહ [।]। એવંવિધાપિ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યા ઃ પ્રવ્રાજયન્તિ સાતિસારા ભવન્તિ ॥ ॥ ઉદ્દાનમ્* ॥
હસ્તચ્છિન્નાઃ પાદચ્છિન્ના અઙ્ગુલીફણહસ્તકાઃ
અનોષ્ઠકાશ્ ચ ચિત્રાઙ્ગાઃ અતિવૃદ્ધાતિબાલકાઃ
એવંવિધા હિ પુરુષાઃ પ્રતિક્ષિપ્તા મહર્ષિણા । ॥
યે ચાન્યે બહવઃ પ્રોક્તાઃ ખઞ્જસ્ત્રીવામનાદયઃ
તે ઽપિ ન પ્રવ્રાજયિતવ્યા ઇતિ સમાદિષ્ટં મહર્ષિણા । ॥
પ્રાસાદિકસ્ય પ્રવ્રજ્યા પરિશુદ્ધસ્યોપસમ્પદા ।
આખ્યાતા સત્યનામ્ના વૈ સમ્બુદ્ધેન પ્રજાનતા । ॥ ॥
પ્રવ્રજ્યાવસ્તુ સમાપ્તમ્* ॥ ॥