પ્રજ્ઞાપારમિતાહૃદયસૂત્ર, વિસ્તરમાતૃકા · ભાગ 11

પ્રજ્ઞાપારમિતાહૃદયસુત્રમ્ । [વિસ્તરમાતૃકા]
। નમઃ સર્વજ્ઞાય ॥
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધં મહતા ચ બોધિસત્ત્વસંઘેન । તેન ખલુ સમયેન ભગવાન્ ગમ્ભીરાવસંબોધં નામ સમાધિં સમાપન્નઃ । તેન ચ સમયેન આર્યાવલોકિતેશ્વરો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ગમ્ભીરાયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર્યાં ચરમાણઃ એવં વ્યવલોકયતિ સ્મ । પઞ્ચ સ્કન્ધાંસ્તાંશ્ચ સ્વભાવશૂન્યં વ્યવલોકયતિ ॥
અથાયુષ્માન્ શારિપુત્રો બુદ્ધાનુભાવેન આર્યાવલોકિતેશ્વરં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - યઃ કશ્ચિત્ કુલપુત્રો [વા કુલદુહિતા વા અસ્યાં] ગમ્ભીરાયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર્યાં ચર્તુકામઃ, કથં શિક્ષિતવ્યઃ? એવમુક્તે આર્યાવલોકિતેશ્વરો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ આયુષ્મન્તં શારિપુત્રમેતદવોચત્ - યઃ કશ્ચિચ્છારિપુત્ર કુલપુત્રો વ કુલદુહિતા વા [અસ્યાં] ગમ્ભીરાયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર્યાં ચર્તુકામઃ, તેનૈવં વ્યવલોકિતવ્યમ્ - પઞ્ચ સ્કન્ધાંસ્તાંશ્ચ સ્વભાવશૂન્યાન્ સમનુપશ્યતિ સ્મ । રૂપં શૂન્યતા, શૂન્યતૈવ રૂપમ્ । રૂપાન્ન પૃથક્ શૂન્યતા, શૂન્યતાયા ન પૃથગ્ રૂપમ્ । યદ્રૂપં સા શૂન્યતા, યા શૂન્યતા તદ્રૂપમ્ । એવં વેદનાસંજ્ઞાસંસ્કારવિજ્ઞાનાનિ ચ શૂન્યતા । એવં શારિપુત્ર સર્વધર્માઃ શૂન્યતાલક્ષણા અનુત્પન્ના અનિરુદ્ધા અમલા વિમલા અનૂના અસંપૂર્ણાઃ । તસ્માત્તર્હિ શારિપુત્ર શૂન્યતાયાં ન રૂપમ્, ન વેદના, સ સંજ્ઞા, ન સંસ્કારાઃ, ન વિજ્ઞાનમ્, ન ચક્ષુર્ન શ્રોત્રં ન ઘ્રાણં ન જિહ્વા ન કાયો ન મનો ન રૂપં ન શબ્દો ન ગન્ધો ન રસો ન સ્પ્રષ્ટવ્યં ન ધર્મઃ । ન ચક્ષુર્ધાતુર્યાવન્ન મનોધાતુર્ન ધર્મધાતુર્ન મનોવિજ્ઞાનધાતુઃ । ન વિદ્યા નાવિદ્યા ન ક્ષયો યાવન્ન જરામરણં ન જરામરણક્ષયઃ, ન દુઃખસમુદયનિરોધમાર્ગા ન જ્ઞાનં ન પ્રાપ્તિર્નાપ્રાપ્તિઃ । તસ્માચ્છારિપુત્ર અપ્રાપ્તિત્વેન બોધિસત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાપારમિતામાશ્રિત્ય ( પ્ફૃદ્વ્, વૈદ્ય 99 ) વિહરતિ ચિત્તાવરણઃ । ચિત્તાવરણનાસ્તિત્વાદત્રસ્તો વિપર્યાસાતિક્રાન્તો નિષ્ઠનિર્વાણઃ । ત્ર્યધ્વવ્યવસ્થિતાઃ સર્વબુદ્ધાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતામાશ્રિત્ય અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધાઃ । તસ્માદ્ જ્ઞાતવ્યઃ પ્રજ્ઞાપારમિતામહામન્ત્રઃ અનુત્તરમન્ત્રઃ અસમસમમન્ત્રઃ સર્વદુઃખપ્રશમનમન્ત્રઃ સત્યમમિથ્યત્વાત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયામુક્તો મન્ત્રઃ । તદ્યથા - ગતે ગતે પારગતે પારસંગતે બોધિ સ્વાહા । એવં શારિપુત્ર ગમ્ભીરાયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર્યાયાં શિક્ષિતવ્યં બોધિસત્ત્વેન ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ તસ્માત્સમાધેર્વ્યુત્થાય આર્યાવલોકિતેશ્વરસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય સાધુકારમદાત્ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર । એવમેતત્ કુલપુત્ર, એવમેતદ્ ગમ્ભીરાયાં પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચર્યં ચર્તવ્યં યથા ત્વયા નિર્દિષ્ટમ્ । અનુમોદ્યતે તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ ॥
ઇદમવોચદ્ભગવાન્ । આનન્દમના આયુષ્માન્ શારિપુત્રઃ આર્યાવલોકિતેશ્વરશ્ચ બોધિસત્ત્વઃ સા ચ સર્વાવતી પરિષત્ સદેવમાનુષાસુરગન્ધર્વશ્ચ લોકો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્ ॥
ઇતિ પ્રજ્ઞાપારમિતાહૃદયસૂત્રં સમાપ્તમ્ ।