પિઙ્ગલામતમ્ · અધ્યાય 1

----
મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતે
ઉસે ઓf થિસ્ મતેરિઅલ્ (એ-તેxત્સ્) ઇસ્ ચોવેરેદ્ બ્ય્ ચ્રેઅતિવે ચોમ્મોન્સ્ લિચેન્સે બ્ય્-ન્ચ્

ચતલોગ્ નુમ્બેર્: મ્

ઉનિfઓર્મ્ તિત્લે: પિઙ્ગલામત
સેચોન્દર્ય્ તિત્લે: જયદ્રથાધિકર
મનુસ્ચ્રિપ્ત્ : ન્ગ્મ્ચ્પ્ 3-376।વિ <zઐવતન્ત્ર>

દેસ્ચ્રિપ્તિઓન્:
થે પિઙ્ગલામત ઇસ્ અ પ્રતિષ્ઠાતન્ત્ર. ઇન્ થિસ્ ચોન્તેxત્ થે તેર્મ્
પ્રતિષ્ઠા દેનોતેસ્ થે રિતેસ્ ઓf ચોન્સેચ્રતિઓન્ અન્દ્ ઇન્સ્તલ્લતિઓન્ ઓf અ
રેપ્રેસેન્તતિઓન્ ઓf અ દેઇત્ય્, તેમ્પ્લે ઓર્ સ્હ્રિને અન્દ્ મત્તેર્સ્ અસ્સોચિઅતેદ્
wઇથ્ ઇત્ સુછ્ અસ્ ઇચોનોમેત્ર્ય્, ઇચોનોગ્રફ્ય્, અન્દ્ થે સ્ત્રુચ્તુરે અન્દ્ લયોઉત્
ઓf તેમ્પ્લેસ્, મોનસ્ત્રિએસ્, રોયલ્ પલચેસ્ અન્દ્ તોwન્સ્. પ્રચ્તિચલ્લ્ય્ અલ્લ્ થે
એઅર્લ્ય્ સુર્વિવિન્ગ્ પ્રતિષ્ઠાતન્ત્રસ્ અરે સૈદ્ધાન્તિક. થે
પિઙ્ગલામત ઇસ્ અન્ એxચેપ્તિઓન્ અસ્ ઇત્ અffઇલિઅતેસ્ ઇત્સેલ્f તો થે
પ્રેદોમિનન્ત્લ્ય્ શાક્ત બ્રહ્મયામલ (પિચુમત). મોરેઓવેર્, અસ્ ઇત્સ્ ઓથેર્
નમે – જયદ્રથાધિકર – ઇન્દિચતેસ્, ઇત્ ઇસ્ અલ્સો અસ્સોચિઅતેદ્ wઇથ્ થે
કાલી-ચેન્ત્રેદ્ જયદ્રથયામલ. થે પિઙ્ગલામત ઇત્સેલ્f અલ્સો
અffઇર્મ્સ્ થિસ્. થુસ્, અલ્થોઉઘ્ થે પ્રોચેદુરેસ્ ઇત્ તેઅછેસ્ અરે મોસ્ત્લ્ય્
સૈદ્ધાન્તિક, ઇન્ અદ્દિતિઓન્ તો થેમ્ ઇત્ અલ્સો તેઅછેસ્ રિતુઅલ્ પ્રોચેદુરેસ્
અન્દ્ સુપ્પ્લિએસ્ દેતૈલ્સ્ ઓf થે ઇચોનોગ્રફ્ય્ ઓf થે વામ, યામલ અન્દ્
ત્રિક ત્રદિતિઓન્સ્.
નોતેસ્:
દત એન્તેરેદ્ બ્ય્ થે સ્તff ઓf મુક્તબોધ ઉન્દેર્ થે દિરેચ્તિઓન્ ઓf મર્ક્ સ્. ગ્. દ્ય્ચ્zકોwસ્કિ.
રેવિસિઓન્ 0: મર્છ્ 1,

ઇન્તેર્નેત્ પુબ્લિસ્હેર્ : મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતેઇન્તેર્નેત્ પુબ્લિસ્હેર્: મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુત્
પુબ્લિચતિઓન્ યેઅર્ :

પુબ્લિચતિઓન્ ચિત્ય્ :
પુબ્લિચતિઓન્ ચોઉન્ત્ર્ય્ : ઉનિતેદ્ સ્તતેસ્
----
ઓં નમઃ શિવાય ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
સર્વેષાં લક્ષણં દેવ આગમાત્ પ્રતિપદ્યતે ।
આગમો લક્ષણો પેતો નેત?ધા વદ મે પ્રભો ॥
આગમસ્યાસ્ય દેવેશ સમ્બન્ધઃ કથમુચ્યતે ।
સાધક વ્ય?ક્તિ હેત્વર્થં વ્યાખ્યાધ્યયનકં વદ ॥
શ્રીભૈરવ ઉવાચ ॥
સાધુ સાધુ મહાપ્રાજ્ઞે યુક્તં ચોદ્યમ્ વિકલ્પિતમ્ ।
કથયામિ ન સન્દેહો લક્ષણં ચાગ્રમસ્ય તુ ॥
આજ્ઞાવસ્તુ સમન્તાચ્ચ ગમ્યતે ત્યાગમાગતઃ ।
શાશ્યતે ભ્રાયતે યસ્માત્ તસ્માચ્છાસ્ત્રમુદાહૃતમ્ ॥
જ્ઞાયતે નયતે યેન જ્ઞાનન્તે નાભિધીયતે ।
તનુ તે ભ્રાયતે નિત્યં તત્ તુ મિત્થમ્વિદુર્બુધાઃ ॥
શબ્દાર્ત્થૈસ્તુ પિતો(?) વાપિ બુધૈરાગમકલ્પિતઃ ।
શિવવક્ત્રામ્વુજા યાતં પારંપર્યક્રમેણ તુ ॥
ચ્છન્દાલક્ષણસસિદ્ધમાગમેત્યભિધીયતે ।
શ્રોતૃવક્તૃત્વ ન્યાયેન સ ચ જ્ઞેયસ્તુ પણ્ડિતૈઃ ॥
વક્ત્રાચાર્યસ્તુ મુખ્યેન સાધકોવાત્ કશ્ચિદ્ ભવેત્ ।
સમયા પુત્રકૌ નૈવ શિવશાસ્ત્રાર્દ્ધ પારગૌ ॥
યદ્યપ્યર્થવિદૌતૌ તુ ન શ્રોતવ્યં ફલાર્થિભિઃ ।
શ્રોતા રોહ્યાગમસ્યૈવ સમયિ સુતસાધકાઃ ॥
દેશિકાશ્વેશ્વરાસ્સર્વે શિવભક્તાદૃઢવ્રતાઃ ।
મન્ત્રામન્ત્રાભિશિક્તસ્તુ તન્ત્રાચારવિધૌરતઃ ॥
તસ્માદાગમઃ શ્રોતવ્યાખ્યૈ?યસ્તસ્ય સુવ્રતે ।
ભૈરવાખ્યાગમસ્યૈવ નિયમોયમુદાહૃતઃ ॥
સુપ્રસન્ને સમે શુદ્ધે મણ્ડપે યાગપૂર્વકે ।
સુધાલિપ્તેથ ભૂભાગે વ્યાખ્યાનન્તત્ર કારયેત્ ॥
પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ શુચિસ્તદ્ગતમાનસઃ ।
તાલાશબ્દત્રયં કૃત્વા દિશામસ્ત્રેણ રક્ષયેત્ ॥
સ્વાનુષ્ઠાનાત્મકં ન્યસ્ત્વા સવાહ્યાભ્યન્તરેણ તુ ।
ધ્યાત્વા સર્વજ્ઞતાવૃત્તિં સ્વયમેવ શિવો યથા ॥
સર્વ કારુણિકોધીરઃ સર્વસત્વાનુકમ્પકઃ ।
સર્વાનુગ્રહહેત્વર્થં જ્ઞાનમુખ્યઃ સમુદ્યમી ॥
૧બ્)
નિવેદયેદ્ વા ગુરો પૂર્વં જ્યેષ્ઠે ભ્રાતરિ પૈતૃકૈઃ ।
સમાનવિદ્યયાવિદ્યાં સ્નેહાદ્ વા યદિ સંમતઃ ॥
શ્રોતૃભિ વિધિપૂર્વન્તુ શ્રોતવ્યઞ્ચ યથા શૃણુ ।
વ્યાખ્યા પટ્ટઃ પ્રકર્ત્તવ્યઃ યોગપીઠાર્થ હેતુકં ॥
સ ચ શ્રીપર્ણ્ણિકાદ્યૈસ્તુ નિર્વણં શુભલક્ષણઃ ।
દ્વિકરં સાગુલોદીર્ઘઃ કરસાર્દ્ધઞ્ચ વિસ્તૃતં ॥
યદા ચાર્યસ્તુ મુખ્યેન શ્રોતા ચૈવ સુરેશ્વરિ ।
ચત્વારિંશાઙ્ગુલૈર્યુક્તં યોગપીઠન્તદન્તતઃ ॥
દીર્ઘેન વિસ્તૃતે નૈવ નવસંખ્યાંગુલં ભવેત્ ।
પાદૌ દ્વૌ કરમાયાતૌ પૂર્વવદ્વિસ્તૃતૌ પ્રિયે ॥
ગજપાદેવપાદૌ ચ સનખૌમધ્યવક્રકૌ ।
તત્સંદ્વૌ શંખયુગ્મં તુ સંમુખં તં પ્રકલ્પેત્ ॥
પત્રવલ્લીવિચિત્રૈસ્તુ પીઠમધ્યે તુ ચિત્રયેત્ ।
તદુર્દ્ધં મધ્યપદ્મઞ્ચ કિઞ્ચિત્ પુષ્પિતવલ્લિખેત્ ॥
તદ્વત્ પક્ષૌ પ્રકર્તવ્યૌ પઙ્કજૌ શુભલક્ષણૌ ।
તયોરન્તે ખણ્ડપત્રમઞ્જર્યા ચાવલમ્બિતા ॥
ગુરો હ્યેવં પ્રકર્ત્તવ્યં ગુરુણાશ્રવણાર્થિના ।
ષડ્ભિસ્ત્રિંશાઙ્ગુલૈર્યુક્તં દૈર્ઘ્યષત્ત્વિસ્તરેણે તુ ॥
સાધકેન પ્રકર્ત્તવ્યં યોગપીઠં યથા પુરા ।
યદા મુખ્યસ્તુ શ્રોતા વૈ પુત્રકો વરવર્ણિનિ ॥
તદા ત્રિદશૈરઙ્ગુલૈ યોગપીઠઞ્ચ દીર્ઘતઃ ।
વિસ્તૃતં તત્ સમાખ્યાતં ચતુરઙ્ગુલમાનતઃ ॥
પૂર્વવચ્છેષરૂપન્તુ કર્ત્તવ્યં શુભલક્ષણમ્ ।
તત્ પૂર્વસ્તુ યદા મુખ્યં લિઙ્ગિનઃ સેશ્વરોપિ વા ॥
ચતુર્વિંશાંગુલૈર્યુક્તં યોગપીઠં ચ પૂર્વવત્ ।
દ્યંગુલં વિસ્તૃતં તસ્ય લક્ષણેન વિલક્ષિતમ્ ॥
વિંશાઙ્ગુલવિકારસ્તુ સૂર્યવચ્ચરણૌ ક્રમાત્ ।
અનેન ક્રમયોગેન સંયતાઃ સુ * * * * ? ॥
* * * * * * *? ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યુતાઃ ।
સરપત્ત્રાસનાસીનં જ્ઞાનં ચૈવ સુપૂજિતમ્ ॥
કટિ *? સનસંયુક્તા કરિણીખટિકાન્વિતા ।
૨અ)
યોગપીઠાગ્રતસ્થાપ્ય ગુરુઞ્ચૈવ પ્રસાદયેત્ ॥
ત્વત્ પ્રસાદા * * * * * * * * * * *
? ।
તતો હૃષ્ટા ગુરુઃ શ્રીમાન્ વ્યાખ્યાનોદ્યતમાનસઃ ॥
મધ્યપદો?ચ્ય યો લિખ્યો મૂલં વાપ્યથ પ્રસ્તુતે ।
શૈવાચાર્યો યજેત્ તત્ર ભૈરવં વાથ શક્તયઃ ॥
ગુરુપંક્તિ યજેદ્વામે કમલે પૂર્વકલ્પિતે ।
ખટિકા જ્ઞાનસૂત્રઞ્ચ દક્ષિણે કમલેર્ચ યેત્ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય વિશેષં ચેદ્વિશેષકૈઃ ।
શિવં વાગીશ્વરીં સ્તુત્વા વિઘ્નરાજન્તથૈવ ચ ॥
ગુરું જ્ઞાન ગુરુંસ્તુ સમ્વન્ધા દૌ પ્રકાશયેત્ ।
સ ચ સાધારણૌ હ્યેકસ્ત્વન્યો સાધારણો ભવેત્ ॥
સર્વે તત્ તુ પ્રસિદ્ધસ્તુ સાધારણ સ ઉચ્યતે ।
અસ્ય * * *? યઃ સિદ્ધસ્તદા સાધારણં વિદુઃ ॥
ઇદાની સંપ્રવક્ષ્યામિ સમ્વન્ધા ત્રૈવ યદ્ ભવેત્ ।
અભિધાન નિમિત્તઞ્ચ કર્તારમ્પરિમાનકમ્ ॥
પ્રયોજનં કથિત્વાદૌ પશ્ચાદ્વક્ત્રાનુવર્ણયેત્ ।
અસ્ય તત્ તસ્ય કા સંજ્ઞા પિઙ્ગલામતસંજ્ઞા । પ્રતિષ્ઠા કલ્પં યજ
યથાધિકારં બ્રહ્મયામલસ્યાન્તર્યાતીતિ ચ । પિઙ્ગલા ભટ્ટારિકા યો નિમિત્તં ।
કઃ કર્તા ભગવાન્ શ્રીકણ્ઠનાથઃ કર્તા । કિયન્તઃ પરિમાણા । અપ્યુષ્ટ
સહસ્રમિતિ । સ ચ દ્વિવિધં કામરૂપ્યોડયોનીં ।
અયઞ્ચ કામરૂપી । કિં પ્રયોજનમ્ । વ્યક્તાવ્યક્તલિઙ્ગપ્રતિષ્ઠા લક્ષણં ।
પરિજ્ઞયનાર્થપ્રયોજનમિતિ । વ્યક્તાવ્યક્તમપિ તુ લિઙ્ગરૂપમાત્રાવ્યક્તમિતિ ।
વ્યક્ત સર્વાવયવલક્ષણો યુક્તૌ વ્યક્તમિતિ ।
વ્યક્તાવ્યક્તમુભયરૂપોલક્ષણમિતિ । સ ચોભયરૂપો હૃદોદ્વમુખમાત્રાદ્##-
પ્રગ્નિધાય પશ્ચાદ્વક્ત્રાનુવર્ણયેત્ । અનુ કથયેદિતિ વચનાત્ ।
૨બ્)
પ્રાગે વાભિસમ્વન્ધો વક્તવ્યઃ । સ ચ ત્રિવિધઃ ।
અવતાર્યાવતારકલક્ષણસમ્વન્ધઃ । વ્યંગ્ય વ્યઞ્જકલક્ષણઃ સમ્વન્ધઃ
પ્રકાશ્યપ્રકાશકલક્ષણં સમ્વન્ધશ્ચેતિ । તત્રાવતાર્યાવતારકલક્ષણઃ ।
સમ્વન્ધ ઉચ્યતે । આચાર્યસ્ય ચ શાસ્ત્રસ્ય વતાર્યશાસ્ત્રસ્યાચાર્યોવતારકમિતિ ।
વ્યંગ્યવ્યઞ્જકલક્ષણસમ્વન્ધ ઉચ્યતે । લક્ષણસ્ય લક્ષ્યવ્યંગ્યં । લક્ષસ્ય
લક્ષણં વ્યઞ્જકમિતિ । પ્રકાશ્ય પ્રકાશલક્ષણઃ સમ્વન્ધ ઉચ્યતે ।
શબ્દસ્યાર્થઃ પ્રકાસ્યાર્થસ્ય શબ્દપ્રકાસકમિતિ । ઇદાની બ્રહ્મયામલસ્યાન્તઃ
પ્રાતીત્યાતાશંકાદૌર્વાસ્યં પૈચિકં ચૈવ સારશ્વતમતં તથા ।
જયદ્રથઞ્ચ ફેત્કારં પઞ્ચમમ્પરિકીર્ત્તિતમ્ ॥
રક્તાદ્યં લંપટાદ્યઞ્ચ સપ્તધા બ્રહ્મયામલમ્ ।
એતેષાં સપ્તવિધબ્રહ્મયામલાનાં મધ્યે કિમિતિ । જયદ્રથમેતત્ જયદ્રથમપિ
સપ્તવિધસૂત્રમ્ ।
સૂત્રમુત્તર સૂત્રઞ્ચ શક્તિસૂત્રં ક્રિયા હ્વયં ॥
વિમલજ્ઞનસંજ્ઞા ચ સર્વસન્દોહસપ્તમમ્ ।
એતેષાં સપ્તવિધસૂત્રજાતીનાં મધ્યે કિમિતિ । ક્રિયાસૂત્રમેતત્ । ક્રિયાસૂત્રમપિ
પઞ્ચવિધઃ ।
વિનાગાર્વ? ન? રક્ષ ચ સ તુ ધ્યાનસમન્વિતા ॥
કલ્પાર્થસન્નિયુક્તાઅ ચ પઞ્ચપાત્રક્રિયામતા ।
એતેષાં પઞ્ચવિધક્રિયાસૂત્રાણામધ્યે કિમિતિ । કલ્પાર્થ સન્નિયુક્તસૂત્રમેતત્ ।
કલ્પાર્થમિતિ કિમ્ । કલ્પસાર્થઃ કલ્પાર્થઃ કલ્પાર્થેન સમ્યક્ યુક્તઃ ।
કલ્પાર્થસન્નિયુક્તઃ । અથવા । અથવા મત્ત દીક્ષા વિશુદ્ધસ્તુ
સ્વાધિકારપદાન્વિતઃ । કુર્યાલ્લિઙ્ગાશ્રયમન્ત્રાજ્ઞાત્વા લિઙ્ગં સલક્ષણમ્ ।
મન્ત્રમપિલિઙ્ગં યતો લિઙ્ગાશ્રયાત્ પ્રાપ્તં દેવત્વમ્ વિસ્તયૈરપિ ।
અતઃ સિદ્ધ્યર્થકમ્ તસ્માલ્લિઙ્ગમેવ સમાશ્રયેત્ ॥
૩અ)
સમ્વન્ધે ચ કૃતે પૂર્વં પશ્ચાદ્ વ્યાખ્યા પદાદિભિઃ ।
* *(?) ષડ્વિધં(?) વાપિ(##?
યથા વા બુધ્યતે શ્રોતા તથા વ્યાખ્યા સમારભેત્ ।
વર્ત્તનૈઃ ખટિકાદ્યૈશ્ચ રેખોભિઃ કથનેન વા ॥
શિષ્યોપિ સન્મુખો ભૂત્વા પૂજ્યદેવાગમં ગુરું ।
જાનુભ્યામવનીં ગત્વા પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ॥
પશ્ચાચ્છિવૈક ચિત્તસ્તુ શ્રોતવ્યશ્ચાનુ પૂર્વસઃ ।
પ્રષ્ટવ્યં સંશયે જાતે યત્ર વુધ્યતિ વાચયેત્ ॥
પ્રતિવન્ધં ન કર્ત્તવ્યં ચાદ્યં વા બુદ્ધિકલ્પિતમ્ ।
કર્ત્તવ્યં દેવદેવેશિ યદા ચાર્યસ્ય સંમતમ્ ॥
અસંસતે મહાદોષો યદ્યપ્યધિક બુદ્ધયઃ ।
તત્સમાપ્તૌ પુનઃ પૂજ્યં પૂર્વવચ્ચાનુ પૂર્વશઃ ॥
વિસર્જ્યયાગપીઠઞ્ચ નિર્માલ્યા ધનયાદિકમ્ ।
કૃત્વાચાર્યં સુવિશ્રામ્યમૂર્દ્ધાદિ ચરણાવધિ ॥

વન્દનં પૂજનં કૃત્વા ગુરું ચૈવ ક્ષમાપયેત્ ।
ભૈરવાખ્યામૃતાદ્યૈસ્તુ આરમ્ભઞ્ચ વિસર્જનમ્ ॥
તત્પ્રાસ્ય ચરુકાદ્યૈસ્તુ યદિ સઃ સમ્ભૃતો ભવેત્ ।
તત્કાલે ભક્ષ્યમાયાતં પક્વં વાસ્નિ?ર્ન્નમેવ વા ॥
તામ્વૂલાદ્યઞ્ચ કર્પૂરં તત્સર્વં શ્રોતૃભિર્દદેત્ ।
વસ્ત્રાદ્યં હેમરત્નાદ્યં વ્યાખ્યાકાલે યદાગતમ્ ॥
તત્સર્વં ગુરવે પ્રાપ્તં સર્વં વા યદિ સમ્મતમ્ ।
ઉત્થાયૌસ્તુઞ્ચ સંચિન્ત્ય મધ્યાહ્ને હ્નિકયોત્તરે ॥
શૃણુ યા દ્વાથવો દ્વા?તુ યદિ વા વસરો ગુરોઃ ।
ચિન્તા પયેત્ સ્વશક્ત્યા વા પઠેદ્વામન્દવુદ્ધયઃ ॥
જ્ઞાત્વાત્મીયામસૌ પ્રજ્ઞામેષામેકતમારભેત્ ।
શ્રોતવ્યા ગમમેવઞ્ચ સમાપ્તિર્યાવદેવ હિ ॥
યદારર્થપ્રમાદી સ્યાત્ પ્રાયશ્ચિત્તી તદા ભવેત્ ।
અનાધ્યાયં પ્રકર્ત્તવ્યં તચ્છૃણુસ્વ વરાનને ॥
સામાન્યેન વિશિષેણ શ્રવણાધ્યયન ચિન્તને ।
પ્રતિપત્સુ ચતુર્થી ચ અષ્ટમ્યા નવમી તથા ॥
૩બ્)
શિવાહેષ્ઠથપૂર્ણાયા શુક્લવ્યાખ્યાદિકં ન હિ ।
તદ્વત્ કૃષ્ણે પ્રકર્ત્તવ્યં રિક્તાન્તં ષડ્ દિનં પ્રિયે ॥
દિનાનવનવં શેષં પક્ષયોધ્યયનાદિકમ્ ।
સામાન્યમેતદાખ્યાતં વિશેષઞ્ચ નિવોધમે ॥
વિષુવે દ્વે વ્યતીપાતે દક્ષિણે ચોત્તરાયણે ।
જ્ઞેયં વિષ્ણુપદં ચૈવ ષડસીતિમુખેષ્વથ ॥
ત્રિદશાહમિદં ખ્યાતં વત્સરાસ્ત તુ ભાવિનિ ।
અનધ્યાયે સુ? કર્ત્તવ્ય દિનૈકેક યથાક્રમમ્ ॥
અષ્ટકે ત્રિદિનઞ્ચૈવ તેષુ સંખ્યા ત્રયં ભવેત્ ।
ચન્દ્રાર્કગ્રહણે પઞ્ચ દિનં ચૈવ તુ કારયેત્ ॥
શક્રોચ્છવે દિનં પઞ્ચ પતિતે ચ દિનત્રયં ।
પવિત્રારોહણે પઞ્ચ કાર્તિક્યાઞ્ચ તથા ભવેત્ ॥
મહાનવમી સંજ્ઞે તુ વેધમજ્ઞા દિનત્રયમ્ ।
પવિત્રારોહણસંજ્ઞે અનાધ્યાયઞ્ચ કારયેત્ ॥
મૃતે મુનિજને સિદ્ધે પ્રત્યક્ષે ચ પરોક્ષક ।
દૃષ્ટ્વા શ્રૂત્વા અનાધ્યાયં કૃત્વાધ્યાન જપાદિકમ્ ॥
કર્ત્તવ્યં પતિસંઘૈસ્તુ ચુમ્વકેન સમન્વિતમ્ ।
તત્કાલિકં પુનવ્રુમિ યથાવતત્ તથા શૃણુ ॥
સત્યાગજિત નિર્ઘાતે મૃતે મહતિરાજનિ ।
તારકોત્થાનિપાતે ચ વહ્નિદાઘદિશામથ ॥
નીહારે ચ મહાવાતે ધૂમકેતુ પ્રદર્શને ।
અકાલવર્ષને ચૈવ તત્કાલિકમુદાહૃતમ્ ॥
તાવત્ કાલિકમન્યચ્ચ કથયામિતવાધુના ।
તપસ્વિ દ્વિજસમ્મર્દેવિ ગ્રહે રાજચક્રકે ॥
મૃતભૂગ્રસનં શ્રુત્વા સમીપસ્ત્રી પ્રરોદને ।
અભ્યાગતાગતે દૃષ્ટે ગૌ પ્રસ્વત્યુચ્છવેષુ ચ ॥
વન્દિનાદ્યાગતે ગીતે ચ્છર્દિશુદ્ધૌતથોત્તરે ।
ખનિકા હ્યેતા વ વાહે તાવત્ કાલીતિ પર્યયાત્ ॥
સુદૂરાદાગતે ત્વષ્ટે ભ્રાતૃવર્ગેથ પૈતૃકે ।
તેષાં સમા * *? કૃત્વા ? સજ્ઞાવ્યાખ્યાન(?)
મારભેત્ ॥
અસમાપિનોઽગુતશ્ચૈવ ન કુર્યાત્ તત્ર શ્રાવણમ્ ।
અ આ ન ન ધ્યાયા ન વક્ષ્યે યથા ચૈવાન્તરાત્ ॥
????????????
૪અ)
ભવેત્ ।
આખમાજારગોધા વા માણ્ડુકા હિક્ય કાલસઃ ।
નકુલોજિનગોધા ચ શ્વાનામાનુષજાતયઃ ॥
શ્રોતાન્ત દિનેકઞ્ચ ગુરોચાન્તરતસ્ત્રયમ્ ।
અષ્ટોત્તરશતં જાપ્યં વિદ્યાશ્રોતાન્તરેણ તુ ॥
ચુમ્બકન્તર *? મયયં(?) યત્ પૂર્વન્વિગુણં પ્રિયે ।
શ્રોતાન્તરેથ સ યે ચ સહસ્રં ત્રિદિનં જપેત્ ॥
ચુમ્વકાન્તર્ગતે મધ્યે યોગપીઠગતેથવા ।
પઞ્ચરાત્રઞ્ચ દાનાદ્યં જપં ચૈવાયુતં ભવેત્ ॥
અનધ્યાયાખિલાનેયા શ્રવણાધ્યયન ચિન્તને ।
તેષાં નૈવ પ્રકર્ત્તવ્યં જપપૂજાદિકં મહત્ ॥
ગુરોર્વા પ્રેષણાદ્ય?ન્તુ નેયાઃ સ્વાર્થાર્જનાદિભિઃ ।
લિખેદ્ વા લિખાપયેદ્ વા પૂર્ણા રિક્તા ચ વર્જિતાઃ ॥
પૌરાણાં ધર્મશાસ્ત્રમ્વા શાંત્યાર્યોયં પઠેદથ ।
શિલ્પમ્વાથાભ્યન્નિત્યં રેખા યા વર્ત્તનં શુભમ્ ॥
ઇતિ પિઙ્ગલામતે જયદ્રથાધિકારે વ્યાખ્યાપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥
મહામાયોદરં તસ્થં મહાયોગં સમાવૃતં ।
મહાવિનોદગં ભાવં મહામાતૃભિઃ સંયુતમ્ ॥
વેતાલૈસ્તાલજંઘૈસ્તુ તાડિ જંઘૈસ્તુ વામનઃ ।
નાયકૈઃ સિદ્ધયોગીભિસ્તથાન્યૈર્ભૃઙ્ગિદારકૈઃ ॥
નૃત્યવાય સ વાદ્યૈશ્ચ ગદ્યપદ્યૈરનેકશઃ ।
સંસ્તુતો દેવ દેવેશો ભૈરવો મત્તનાયકઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા હર્ષિતં નાથં સર્વેપ્યત્ર સમાગતાઃ ।
વિધિપૂર્વ કૃતે નૈવ પિઙ્ગલાવાક્યમવ્રવીત્ ॥
સિદ્ધિલિઙ્ગાશ્રિતાનાઞ્ચ પુરોક્તં સાધકેશ્વર ।
લક્ષ્યલક્ષણસંયુક્તં પ્રમાણોન્માનરૂપકમ્ ॥
ત *? યા દેવ ન જ્ઞાતં કિં લિઙ્ગં કેન તત્સ્મૃતમ્ ।
કો ગુરુઃ શિલ્પિનશ્ચૈવ સખા કર્ત્તૃઃ ક્રિયાયથમ્ ॥
દ્રવ્યાણાં લક્ષણ ચૈવ *? દ્રવ્યૈઃ ક્રિયતે સ્ફુટમ્ ।
કસ્મિં સ્થાને તુ તદ્ગ્રાહ્યં નગાઃ કેશરિતસ્તથા ॥
વનાત્યુ(?) પવનાન્યેવં(?) પ્રસ્થાનં ક્રિયતે કથમ્
।
૪બ્)
તત્કાલે શક્તનં દિવ્યમદિવ્યઞ્ચ શુભાશુભમ્ ॥
તિથિનક્ષત્રયોગાશ્ચ તારાચન્દ્રવલસ્ય ચ ।
કરણં વારસંયુક્તં શુભાકે કસ્ય વા શુભાઃ ॥
અત્રોચિતન્તુ યત્ કિઞ્ચિત્ તત્ સર્વં સુરનાયક ।
બ્રૂહિ લોક હિતાર્થાય પ્રતિષ્ઠાકલ્પમુત્તમમ્ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
પ્રતિષ્ઠાપઞ્ચકોપેતં કલ્પં ચૈવ સુરેશ્વરિ ।
યથોદ્દેશ કૃતે નૈવ નિર્દેશં પ્રકરોમિતે ॥
લક્ષ્યં વૈ હેતુ સંસિદ્ધં લક્ષણં ભાવસંમતમ્ ।
શાસ્ત્રોક્તં લક્ષણં વાપિ પ્રમાણં દીર્ઘમિષ્યતે ॥
ઉન્મિનોતિ પદોન્માનં વિભાગં લિઙ્ગરૂપકમ્ ।
લીયતે પ્રલયાન્તે ચ ગાઙ્ગતૌ સૃજતે પુનઃ ॥
લયનાઙ્ગસમનાચ્ચૈવ લિઙ્ગમિત્યભિધીયતે ।
લિઙ્ગમ્વા ચિહ્નમિત્યાહુઃ ચિહ્નં વૈ મુદ્રમેવ ચ ॥
મુદ્રા પ્રત્યય કૃલ્લોકે હ્યતો નુગ્રહ હેતુકમ્ ।
લિઙ્ગવાચકમેતદ્વિનાન્યથા શ્રયણં વ્રતં ॥
તલ્લિઙ્ગં દ્વિવિધં પ્રોક્તં ચલાચલવિમોક્ષદમ્ ।
રુ? ભોગદં યદ્ભવેલ્લોકે શિવેનાગમતઃ શૃણુ ॥
ચલમાચાર્યઃ શૈવસ્તુ સ્વધર્મપ્રતિપાલકઃ ।
સ્વાર્થસિદ્ધ્યૈ પરાર્થસાધકોપ્યા?ન્મનોપિ વા ॥
લક્ષણન્તુ તયોવ્રૂમિ પ્રમાણોન્માનરૂપકમ્ ।
યસ્મિન્યદ્વર્ણજૈઃ પ્રાપ્તૌ ભોગદૌ મોક્ષદૌ તથા ॥
સામાન્યેન વિશેષં વૈ કથ્યમાનાધુના શૃણુ ।
ચિન્ત્યોત્તર ગતે નૈવમર્ગધાચ્ચાપરેણ તુ ॥
હિમાદ્રે દક્ષિણે ભોગે પઞ્ચાલાત્ પૂર્વતઃસ્તથા ।
આર્યાવર્ત ઇતિ ખ્યાતસ્તદ્ભવાચાગ્રં સાધકૌ ॥
અગ્રજન્મકુલોદ્ભૂતો સર્વસાધારણો યતઃ ।
વિશેષણઞ્ચોત્તદા વ્રૂમિ અગ્રણીશક્તિવાચકઃ ॥
શક્ત્યન્તં જનિતં જન્મ જન્માગ્રેત્યભિધીયતે ।
કપૂર્વાષ્ટવિનિર્મુક્તો અન્યદેશોદ્ભવાવપિ ॥
કામરૂઅપજ્ઞ કાશ્મીરૌ કાલિઙ્ગૌ કોઙ્કણોદ્ભવા ।
કાઞ્ચિકોશલકાવેર્યો રાષ્ટ્રજાવપિ વર્જયેત્ ॥
૬અ)
કિમર્થં ચેત્ તત્ સિદ્ધ્યર્થં મોક્ષાર્થં સર્વજૌ શુભૌ ।
શિવવ્રતધરાચાર્યા નાતિ દીર્ઘાતિ હ્રસ્વકઃ ॥
પ્રમાણેન ન હીનાઙ્ગો ન ચાપિ અધિકાંશકઃ ।
સંપૂર્ણાવયવૈ દિવ્યૈર્વિક્ષિપ્તો ન શઠઃ ક્વચિત્ ॥
ન મનો ભ્રાન્ત વૈ ચિત્તો રૂપં વૈ ગૌરમુત્તમમ્ ।
લક્ષ્યલક્ષણસંયુક્તઃ પ્રતિષ્ઠાધ્વાનવેદકઃ ॥
વિદ્યાવાસ્તુ વિધાનજ્ઞા લિઙ્ગસૂત્રવિધાનવિત્ ।
જ્યોતિષે ચ કૃતાભ્યાસઃ યોગાભ્યાસરતઃ સદા ॥
સધકો વા સમાનઃ સ્યાદ્ ગૃહસ્થાનેતિ વા શૃણુ ।
ગૃહસ્થો ગૃહણી યોગાત્ યોગશીલો વિધાનવિત્ ॥
ઉદ્યમી સત્વ સમ્પન્નઃ શિલ્પજ્ઞો બુદ્ધિકૌશલઃ ।
શ્રેષ્ઠોસૌસર્વકાર્યેષુ અત્રાંશે ચ વિશેષતઃ ॥
શિવભક્તાનુરક્તશ્ચ ગુરુસમ્મતઃ શિલ્પિરાટ્ ।
ન કાણો વધિરોન્ધશ્ચ ચોટકર્ણોથ શ્લીપતિ ॥
છિન્નનાસાંગુલિપાદં ક્રૂરોનોનાધિકાંગકઃ ।
ન હીનપૂર્ણકાયસ્તુ સિતભુક્ સંયતેન્દ્રિયઃ ॥
સોપિ સ્યાલ્લક્ષણાભિજ્ઞઃ પ્રમાણોન્માનમાદિતઃ ।
વાસ્તુસૂત્રવિધૌ પ્રાજ્ઞઃ સ્થિરહસ્તો ઋજુર્દૃશઃ ॥
પ્રારર્થકાર્યનિષ્પત્તિં પ્રાણૈઃકણ્ઠગતૈરપિ ।
કુરુતે શિલ્પિનઃ શૂરાઃ સહાયા પૌરુષાન્વિતાઃ ॥
રુદ્રભક્તિપરાઃ સર્વે સાહસાન્વિ * * * *? ।
આત્મૈવ સર્વભાવેન પ્રાપ્તાર્થે ધર્મતત્પરાઃ ॥
અતઃ કર્તુઃ પ્રવક્ષ્યામિ યથા વૈ બ્રાહ્મણાદિતઃ ।
અશ્રાતઃ શક્તિસમ્પન્નઃ શિવૈકાગતમાનસઃ ॥
ધર્માર્થીં જીવિતં યસ્ય તસ્યાર્થક્રિયમારભેત્ ।
કર્ત્તવ્યેતિ ક્રિયા નિત્યં યતોમોક્ષપદાનુગમ્ ॥

શૈલં તરુમૃદં ચૈવ સૌવર્ણં તામ્રરૌપ્યકમ્ ।
ચૈત્યં કાંસં ત્રાપુસં ચ કાસીસોપસજાન્યપિ ॥
અણ્ડજવોણ્ડજં ચૈવ રત્નજં મણિસમ્ભવમ્ ।
તદ્વેતુ સ્થાનકમ્વક્ષ્યે યથાવર્ત્તત્તથા શૃણુ ॥
૬બ્)
મેરુમન્દરકૈલાસા ગન્ધો વિપુલનીલકૌ ।
નિસધોહેમકૂટશ્ચ સુ?પાર્શો * * * * *? ॥
શ્વેતકો ભૂધરા હ્યેતે મહાક્ષેત્રેશ્વરાઃ સ્મૃતાઃ ।
ઋષયઃ સિદ્ધગન્ધર્વા યોગસિદ્ધાપ્સરા અપિ ॥
શિવાર્ચનરતાઃ સર્વે સર્વજ્ઞ ત્વાત્ પ્રભાવિતમ્ ।
સમિદ્ધાનાં પ્રવક્ષ્યામિ યે યથા સમ્ભવાનિ હિ ॥
હિમાદ્રિમલાયોવિન્ધ્યઃ સહ્યાખ્યઃ પારિપાત્રકઃ ।
મહેન્દ્રો નન્દિસંજ્ઞશ્ચ શ્રીશૈલો ઋક્ષપર્વતઃ ॥
ઉર્જયન્તાહરિશ્ચન્દ્રઃ શુક્તિમાન્કુલપર્વતાઃ ।
નદ્યોયાસ્તદ્વિનિષ્ક્રાન્તા નગાયે એવનાનિ તુ ॥
નદ્યુભયતટે રમ્યે ઉપપૂર્વનવાનિ વૈ ।
એતેષાં વાહ્યતઃ સ્થાનં યોજનાનિદશૈવ ચ ॥
પ્રવેશં સંપ્રવક્ષ્યામિ શૈલાર્થે ત્વધુના શૃણુ ।
સ્વાનુકુલં પરઞ્ચાપિ પ્રસ્થાનઞ્ચ યથા ભવેત્ ॥
પ્રતિપત્સુ દ્વિતીયા ચ તૃતીયા પઞ્ચમી તથા ।
સપ્તમ્યાઞ્ચ દશમ્યાઞ્ચ એકાદશી ત્રયોદશી ॥
શુક્લપક્ષે શુભા હ્યેતાઃ શુભાર્થેપ્ય શુભાન્ શૃણુ ।
ચતુર્થી ચૈવ ષષ્ઠી ચ અષ્ટમી નવમીતિ ચ ॥
દ્વાદશીપૂર્ણમીવાથ ચતુર્દશ્યાં વિશેષતઃ ।
અશુભાર્થે શુભાવાપિ નન્દાદિ કૃષ્ણતોપિ વા ॥
પૂર્ણાન્તારિક્તવિરહા વારંરવિબુધો ગુરુઃ ।
સોમઃ શુભકરાહ્યેતે અશુભે શુક્રભૌમકઃ ॥
શનૈશ્ચ મૃગરૈવત્યા અશ્વિની ચ પુનર્વશુ ।
પુષ્યાહસ્તસ્તથા ચિત્રા સ્વાતી જ્યેષ્ઠઃ શુભોદયાઃ ॥
ગમાગમનહેત્વર્થં તિર્યઙ્મુખાઃ યતસ્ત્વિમાઃ ।
કૃત્તિકામઘાદ્વિશાખ્યાભરંણ્યાશ્લેષમૂલકાઃ ॥
ત્રયઃ પૂર્વાઽશુભાર્થે ચ યતોધોમુખ કીર્ત્તિતાઃ ।
આયુષ્માન્ પ્રીતિસૌભાગ્યં શોભનશુક્લ એવ ચ ॥
ધૃતિર્વૃદ્ધિધ્રુવશ્ચૈવ વદીયાન્હર્ષણઃ(?) શિવઃ ।
સિદ્ધઃ સિદ્ધિસુકર્મેન્દ્ર શુભો બ્રહ્મા ચ વૈધૃતિઃ ॥
૭અ)
શુભહેતુ કરાયોગા અશુભે શૂલવજ્રકૌ ।
ગણ્ડાતિગણ્ડવિષ્કમ્ભ વ્યાઘાતઃ પરિઘાસ્તથા ॥
સાધ્યાશ્ચૈવ વ્યતીપાતો ભદ્રં કરણમાશુભે ।
શુભાર્થ તદ્વિનિર્મુક્તા સ્થિરાસ્તુર્યવિવર્જિતાઃ ॥
તારાસમ્પત્ તથા ક્ષેમો મિત્રો પરમમિત્રકઃ ।
શુભાન્યેનૈધનોજન્મ વિપત્પ્રત્યરસાધનં ॥
સામાન્યે તદ્વિશેષાચ્ચ સિદ્ધિયોગાદ્વ્રવીમિતે ।
મૂલેર્ક શ્રવણે સોમ કૃત્તિકે બુધ એવ ચ ॥
ભૂસુતોત્તરભદ્રશ્ચ શુક્ર વૈ પૂર્વફલ્ગુનઃ ।
ગુરુપુનર્વસુ ચૈવ ગમનાર્થે પ્રશસ્યતે ॥
યાત્રાકાલે તુ સક્તનાન દિવ્યાદિવ્યાન્નિવોધમે ।
અદિવ્યાં સિદ્ધિપાત્રેતિ(?) ક્ષમઃ કલ્યાણવાચકઃ ॥
કૌમાર્યાઃ ખેલનં વૃન્દં શ્રીસંઘં મૃદ્ઘટોદ્વૃતમ્ ।
પૂર્ણં પાશુપતં શૈવં મહાવ્રતધરં શુભમ્ ॥
બ્રાહ્મણં સ્વસ્તિવાક્યેન વેદધ્વનિ યુતેન ચ ।
શંખં ભેરીનિનાદઞ્ચ મુરજંવેણુઝલ્લરી ॥
દેવાગ્રે નર્તનારમ્ભં શબ્દંજપજપેતિ ચ ।
શુભાન્યે રોદનં ભિક્ષુમત્તોન્મત્તં વિવસ્ત્રકમ્ ॥
કિં શબ્દક્વગન્તવ્યો ઘટારિક્તસ્તૈલમજ્જિતઃ ।
દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ન સિદ્ધ્યેત સિદ્ધ્યતે વૈ ક્રિયાન્યથા ॥
જમ્બૂવામગતે સિદ્ધિરેણોદક્ષિણસ્તથા ।
વાયસંક્ષીરવૃક્ષસ્થં ગજવાજિસ્થગોસ્થિતમ્ ॥
ભાષતે વામગો વાપિ હેરુણ્ડો દક્ષિણેન તુ ।
એવં ચાષશિવારાવઃ ખરોષ્ટ્રોલૂકશૂકરઃ ॥
છિક્કટિટ્ટિસુરાસોમં સિદ્ધ્યતેત્રવિશેષતઃ ।
પથિસર્પગતે નૈવ સિદ્ધ્યતે ચાન્યથા ધ્રૂવમ્ ॥
દિવ્યં વૈ પુરતો વક્ષ્યે રાસૌચન્દ્રવલસ્ય ચ ।
ગત્વાધિવાસનં કાર્યં યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે પ્રશ્નપ્રકરણો નામ
પ્રથમઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
વામપાદાગ્રતઃ કુર્યાદ્ વામનાડી વહેન તુ ।
પથ શુદ્ધૌ સ્મરેદ્ રૂપં ભૈરવં ભયનાશનમ્ ॥
૭બ્)
સ્વયંભુવનં ગત્વા શિલાલક્ષણં લક્ષયેત્ ।
સ્વેતેન્દ્રગોપપીતાદ્વિજાદિશુભવર્ણકમ્ ॥
મિશ્રં વા પદ્મકાયોતમુદ્ગપારાપતાયસઃ ।
ભૃઙ્ગાભોમાષમાઞ્જિષ્ઠ હરિતાઃ કામ્યાર્થસાધકાઃ ॥
વાલાયુવાશ્ચ વૃદ્ધાશ્ચ સ્ત્રીપુંશ્ચૈવાન્તરાલકઃ ।
મૃદ્ધીમૃદ્વચ્ચ દુર્ગન્ધાઘાતાન્તે વધિરધ્વનિઃ ॥
વહુવર્ણાથ વા લઘ્વી વર્ણહીનાપરિત્યજેત્ ।
યથા વાલો નિરર્થો વૈ તથા સાપિ વિનાફલમ્ ॥
કઠિનાશીતલાસ્નિગ્ધા ગમ્ભીરાસુધ્વનિર્દૃઢા ।
તેજોઢ્યા ચ તથા ગુર્વી મનોઢ્યાશ્રેષ્ઠ સાશિલા ॥
સિદ્ધિદા સર્વકાર્યેષુ યતોરૂહ્ય?રિવર્જિતા ।
રૂક્ષોષ્ણાતિકઠિના યા દુઃખઘાતા ધ્વનિમ્વિના ॥
ભેકમીના હિ ખણ્ડા યા તેજહીનાલઘૂદ્વહા ।
સર્વકાર્યવિનાશી સા વૃદ્ધવત્પરિત્યજેત્ ॥
રમ્ભાદલાકૃતિર્યા ચ સ્ત્રીણાં સા સિદ્ધિદામતા ।
વણશ્વત્થપલા સાર્ક આકૃતિર્પત્રદૃશ્યતે ॥
સાપુમાં પુરુષાણાં ચ સિદ્ધિદા તુ ન સંશયઃ ।
ઉભયોર્યત્ર ચિહ્નં સા ષણ્ટં ષણ્ટસ્ય સિદ્ધિદા ॥
કાંસા યા સકનકાભૈસ્તામ્રાભૈર્વિમલૈર્યુતા ।
તદ્વર્ણવિન્દુરેખાભિર્હારકૈશ્ચાશુભામતા ॥
તદ્રાષ્ટ્રેજનયેદ્વાનિં સાધકૈઃ સહશિલ્પિભિઃ ।
નિહન્તિવિમલૈહ્યક્તા યતો વશ્યં પરિત્યજેત્ ॥
હીનારેખોત્તમાતદ્વદ્વીનારેખોત્તમોત્તમા ।
તસ્માત્ શુભાપરિક્ષ્યાદૌ ભૂશુદ્ધિં તુ સમાચરેત્ ॥
તત્ સમીપે સમં કૃત્વા પૂર્વાપરદક્ષગોચરે ।
નોત્તરે યજનં ભદ્રે શિક્ત્વલિપ્ત્વા ઉદક્પ્લવે ॥
દેવાનુ રૂપતો વુધ્વા તત્સ્થાને તુ યજેદ્વરમ્ ।
શિલા દ્વે યજનં કૃત્વા હોમં કૃત્વા યથાવિધિ ॥
દિક્પતિભ્યો વલિન્દદ્યાત્ પૂજ્યશસ્ત્રઞ્ચ શિલ્પિનમ્ ।
અસ્ત્રેણ ભૈરવેણૈવ સહાયાં રુદ્રસંજ્ઞકૈઃ ॥
મન્ત્રૈર્મન્ત્ર્યવરારોહે સ્વયમેવ શિવસ્મરેત્ ।
૮અ)
તત્સ્થાને સ્થાનિનઃ સર્વાન્ સંશ્રાવ્યનગરૂપિણઃ ॥
ઓં નમો ચલે ધ્રૂવે નગાધિપતયે સ્વાહા ॥
અનેનમન્ત્રેણ પુષ્પગન્ધધૂપવલ્યર્ઘં નિવેદયેત્ । ચલિતો ભવતિ ।
ચરુકં ભક્ષયેત્ પ્રાજ્ઞઃ સામાન્યં વા વિશેષજમ્ ।
સમાનૈઃ સહસામાન્યમિતરં ચેતરૈઃ સહ ॥
દ્વિજકાષ્ઠાદિ શૌચં ચ ક્ષીરવૃક્ષસમુદ્ભવમ્ ।
દશૈકાંગુલવિપ્રાદૌ સૂદ્રસ્યાષ્ટાંતહ્રાસતઃ ॥
દ્વાદશાંગુલમાનેન સાધકાચાર્યયોરપિ ।
ચતુરસ્રં મણ્ડલં કૃત્વા ગોમયેન મૃદાપિ વા ॥
પૂર્વાશ્યસ્તુ સ્થિતઃ પ્રાજ્ઞઃ ભક્ષયેદેકચિન્તકઃ ।
વિપરીતે ન્યથા વાપિ મુખાન્યંવિધિમાચરેત્ ॥
મણ્ડલે પ્રણવં ન્યત્વાં હૃદાવાપાતલક્ષયેત્ ।
કૌવેર્યાપ્યેશપૂર્વે તુ ઊર્દ્ધં વૈ શુભમાદિશેત્ ॥
યમાગ્નીતિ ચ વાયષ્ઠે વિલોમાર્થૈશુભોદયમ્ ।
શયનં કલ્પ્યવિધિવચ્છ્રાવ્યો દેવોમ્વિકાપતિઃ ॥
ઓં નમઃ શંભોત્રિનેત્રાય પિઙ્ગલાય મહાત્મને ।
વામાય વિશ્વરૂપાય નમોભૈરવરૂપિને ।
સ્વપ્નં કથય મે શમ્ભો સર્વકાર્યે સુરેશ્વર ॥
શ્રાવણવિદ્યા
ઓં હું હિલિ ૨ સદેશ્વરશૂલપાણયે દુસ્વપ્નં હન ૨ શુભં દલય

સ્વાહા ॥
માણવકં જપિત્વાદૌ મન્ત્રન્યાસાત્મનોપિ વા ।
પરમ્વા ચાર્થસંસિદ્ધૌ સ્વપેત્કાર્યં સ્વકં સ્મરન્ ॥
અ ચક્ષ્ણદેવદેવેશ પ્રપન્નોસ્મિતવાન્તિકમ્ ।
પ્રભાતે તુ શુચિર્ભૂત્વા ગુરૌઃ સ્વપ્નાન્ નિવેદયેત્ ॥
દૃષ્ટ્વા ચાર્યં દ્વિજાન્ ગાશ્ચ નરેન્દ્રં સ્વેતવાશસમ્ ।
હસ્તાશ્ચ રથમારૂઢં ભુક્ત્વા દધિવિણમિષમ્ ॥
સાર્દ્રમાસં ચ પાનઞ્ચ યોગિનીવૃન્દમધ્યતઃ ।
આકાશે ચોત્પતંતં ચ નાગારૂઢં હ્રમે તથા ॥
ષટ્કાઙ્ગસૂકરં પોતં સમુદ્રતરણં તથા ।
જ્ઞાનલાંભન્તુ શાસ્ત્રઞ્ચ છત્રાક્ષસૂત્રકંબુકમ્ ॥
એવમાદ્યાઃ શુભાઃ પ્રોક્તાઃ શુભાર્થે સિદ્ધિમાદિશેત્ ।
૮બ્)
ખરોષ્ટ્રારોહણં યસ્તુ યાનાલમ્વાવિશેન્નરઃ ॥
તૈલાભ્યઙ્ગઞ્ચ નિર્ગ્રથંભિક્ષુભગવમેવ ચ ।
સ્વિનમાંસપયઃ પાનમેવાદ્યાઽશુભસિદ્ધિદા ॥
સિદ્ધાચાર્યઃ શુભં દૃષ્ટ્વા શિવે વા ગુરુપુસ્તકે ।
નિવેદ્યાનુજ્ઞન્તુ પ્રાર્થ્ય ઇતરેન ક્વચિત્ કથેત્ ॥
શુભસ્વપ્નં કથેત્પ્રાજ્ઞ યતોત્કર્ષાવધારણા ।
દુઃસ્વપ્નં વા પ્રકાશ્યં તુ હોમાર્થઞ્ચ સ્વકે કથેત્ ॥
તેનાષ્ટોત્તરશતં હુત્વા ક્રિયાઃ કર્ત્તં સમાચરેત્ ।
પૂર્વોત્તરે શશિરશં પાદાદ્યાં ચ શિલામ્બુધઃ ॥
અધોભાગે મુખં ચોર્દ્ધં પૃષ્ઠેશેષં તદઙ્ગકામ્ ।
સામાન્યે તન્મયા પ્રોક્તં ભુક્તિમુક્તિકરં ધ્રુવમ્ ॥
વાયવગ્નિ યમે પૈત્રે ચ શિરસંકામ્યહેતુતઃ ।
મુખાદિવિપરીતં સ્યાત્ અ જ્ઞાત્વા વાશયહેતુતઃ ॥
યચ્છુભોક્તં યદિનો વા યથા લબ્ધાનયેદ્વુધઃ ।
ક્રિયાહીને ન તત્રસ્થઃ કર્મશાલે ક્રિયા કુરુ ॥
પૂર્વવન્નિખનિત્વા તુ સૌમ્યે સૌમ્યદિશાદિતઃ ।
વિદિશે વાયયસૌમ્યે તુ દિશાપાદસ્તદુચ્યતે ॥
ચિહ્નૈઃ સુચિહ્નિતં કૃત્વા સામાન્યં પ્રણવેણ તુ ।
વિશેષઞ્ચ હૃદા કુર્યાત્ ત્રિધાકોટ્યનગાત્મજે ॥
આયામપરિણાહે યથાલબ્ધો નયેદ્બુધઃ । (નશિલાગૃહ્યસુયત્નતઃ)
ખટિકાસૂર્પસંયોગૈઃ સ્થાપકઃ સ્વયમેવ હિ ॥
સુસૂત્રયેચ્છિવં તત્ર શિવતંતુ વિધાનત્ * ।
તત્વાખ્યા તુ પરાશક્તિઃ સૂત્રત્વેન વ્યવસ્થિતા ॥
સાનન્તાનન્તપર્યન્ત વ્યાપિની સર્વતોમુખી ।
વિભુ વ્યાપ્તિતયાપ્રાપ્તં યતોનુગ્રહવર્ત્તિની ॥
અવિનાભાવસંસિદ્ધા કૃષ્ણકમ્વલવદ્યથા ।
લોકે તથા ચ સંસિદ્ધિઃ શિવસુત્રાવિયોગતઃ ॥
તદ્ધર્મધર્મિનીં ધ્યાત્વા સૂત્ર્યંનાન્યેન તન્તુના ।
પ્રાકૃતં પ્રાકૃતૈઃ સૂત્રૈઃ શિલાસૂત્રેણમાચરેત્ ॥
તારાત્વગ્નિકરૈર્દેવિ ત્રિધાદ્યલિઙ્ગમિષ્યતે ।
ઉત્તમં મધ્યમં ચૈવ કન્યસં ચ વિધીયતે ॥
૯અ)
તારાધો ઋષયો તન્તુ ત્રિધાભૂયોવિકલ્પના ।
તારાસંખ્યાકરૈર્યુક્તં જ્જેષ્ઠજ્યેષ્ઠં તદુચ્યતે ॥
જ્યેષ્ઠમધ્યમમન્યચ્ચ વસુસંખ્યં વિદુર્વુધાઃ ।
ઋષયોજ્યેષ્ઠકન્યઞ્ચ મધ્યમાનામતોચ્યતે ॥
ઋત્વાધસ્તુ તુરીયાન્તં મધ્યજ્યેષ્ઠં ઋતુર્વુધઃ ।
ભૂતં મધ્યમમધ્યઞ્ચ તુર્યં મધ્યમકન્યસં ॥
અગ્નિકન્યસજ્યેષ્ઠં વૈ પક્ષૌ કન્યસમધ્યમમ્ ।
શશીકન્યસકન્યં ચ નવાન્તે તુ ત્રિધા પુનઃ ॥
એકૈકં કલ્પયેત્ પ્રાજ્ઞઃ તત્સંધ્યન્તરિતં ભવેત્ ।
સંખ્યૈવહિ ચતુર્લિઙ્ગહસ્તાધસ્તાત્ત્રયં ભવેત્ ॥
ચતુરઙ્ગુલહાન્યા તુ યાવદ્વૈ દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ।
તતોત્પાનૈવકર્ત્તવ્યં ન બોદ્ધં નૈવ નૈવ ચ ॥
રૌદ્રઞ્ચ તત્ ત્રયલિઙ્ગં પિણ્ડં ષટ્ત્રિંશસંખ્યયા ।
પ્રાસાદોવાયદાપૂર્વં લિગં પશ્ચાત્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
કન્યસાદૌ સમારભ્ય જ્યેષ્ઠાન્તગર્ભમાનતઃ ।
ગર્ભાર્દ્ધે કન્યસંજ્યેષ્ઠં પઞ્ચભિર્નવભેદતઃ ॥
મધ્યમોત્તમમાખ્યાતં ભૂતાગ્નિર્જ્યેષ્ઠજ્યેષ્ઠકમ્ ।
જ્યેષ્ઠકન્યાન્તરે યે ચ દ્વે દ્વે લિઙ્ગવિકલ્પના ॥
તદ્ભાગસમામાનેન કન્યાધો દ્વયમાદિશેત્ ।
તદન્તરં યથાપૂર્વં ત્રિધૈકૈકં પ્રકલ્પયેત્ ॥
અત્રાપિ સંખ્યયા ચૈવ લિઙ્ગં ષટ્ત્રિંશતિર્ભવેત્ ।
માનમેતત્ સમાખ્યાતં પ્રમાણમધુનોચ્યતે ॥
માનાર્દ્ધમ્વસુવત્ કૃત્વા વિષ્કમ્ભો ઋતુ સંખ્યયા ।
અગ્રાહ્યેતિ સમાખ્યાતં લિગં સુરવરાર્ચિતે ॥
અર્દ્ધમ્વૈ વસ્તુવત્ કૃત્વા વેદાશ્રભૂતસંખ્યયા ।
અનાદ્યં તદ્વિનિર્દિષ્ટં સર્વસામાન્યલક્ષણમ્ ॥
તૃતીયં સંપ્રવક્ષ્યામિ નામ્નાસુરગણાર્ચિતમ્ ।
નાહં કલાવિભક્તે તુ વેદાસ્રં તુર્યસંખ્યયા ॥
અન્યત્સર્વસમન્દેવિ ધનધાન્યસુખપ્રદમ્ ।
સામાન્યં સર્વસત્વાનાં નાહાર્દ્ધવસ્તુવત્કુરુ ॥
અધસ્તાત્ ષષ્ઠમં યચ્ચ ત્રિધાતં વિભજેત્ પુનઃ ।
એકભાગયુતાઃ પઞ્ચ વિષ્કમ્ભો ભવતિ સ્ફુટમ્ ॥
પ્રમાણમેતન્નિર્દિષ્ટં મુન્માનં કથયામિતે ।
૯બ્)
ભાગત્રયસમં કૃત્વા વિષ્કમ્ભા બ્રહ્મસંજ્ઞકે ॥
અષ્ટાસ્રંવિષ્ણુભાગાખ્યં મુનિભાગકૃતે ભવેત્ ।
ત્રિભાગમધ્યસંસ્થેન હ્રાસોસ્યાશ્વિનિસંખ્યયા ॥
રુદ્રભાગે પુનસ્તદ્વત્ કૃતષોડશમશ્રકમ્ ।
દ્વાત્રિંશદધકર્ત્તવ્યમશ્રિલિંગં દ્વિધા ભવેત્ ॥
સમં વા વૃત્તલિઙ્ગસ્ય પૂજાભાગં પ્રકલ્પયેત્ ।
અથાન્યમષ્ટધાભાજ્યસૂત્રસણં તુર્યમધ્યત્ ॥
કૃત્વાહ્રાસં ચતુર્ભિશ્ચ સિદ્ધોષ્ટાસ્રસ્તથોપરિ ।
શિરોવર્ત્તનમન્યચ્ચ ચ્છત્રસંખ્યાવદામિતે ॥
મૂર્દ્ધાષ્ટધા વિભજ્યદૌ દ્વાન્તૌ તુર્યાખ્યવર્ત્તિતૌ ।
અર્દ્ધાર્દ્ધઞ્ચ ત્યજેચ્છત્રં પ્રથમં શુભલક્ષણમ્ ॥
અર્દ્ધત્યાગાત્ દ્વિતીયં વૈ તૃતીયં તૃભિવર્જનાત્ ।
ચતુર્થં ચ્છત્રમાખ્યાતં ચતુર્થાત્પા * *(?)ર્તિતમ્ ॥
ઉદય તુ વિભક્તે તુ દ્વ્યર્દ્ધદ્વ્યર્દ્ધમ્વિવર્જયેત્ ।
ત્રપુષઃ નામચાખ્યાતં કુકુ?ટાણ્ડેમથોચ્યતે ॥
ચતુર્ભાગોદયં કૃત્વા દ્વૌ સ્થાપ્ય દ્વૌ વિવર્જયેત્ ।
ગુણભાગ કૃતે મૂર્દ્ધ્નિ વાલેન્દુ દ્વય વર્જયેત્ ॥
ચ્છેદને તક્ષણે ચૈવ યદિ દૃશ્યેતમણ્ડલમ્ ।
સગર્ભમિતિ તત્ર લિઙ્ગં તચ્ચાખ્યાભિર્યથા શૃણુ ॥
માંજિષ્ઠે ભેક ઇત્યુક્તં કપિલે ખું વિનિર્દિશેત્ ।
કૃકલાશં રક્તકે દેવિ કૃષ્ણસર્પમ્વિનિર્દિશેત્ ॥
ખડ્ગભેચાપમિત્યાહુઃ ગુડવર્ણોપલમ્વિદુઃ ।
કાપોતે ગૌધિકાગર્ભં ભસ્મમાલુકમાદિશેત્ ॥
ચિત્રાભે વૃશ્ચિકં વિંદ્યાત્ પીતે ગોધાનપંસપઃ ।
ભૃઙ્ગાભે ચ વિષં દેવિ શ્યામે માનુષમાદિશેત્ ॥
નીલે ચ ગોણસં તત્ર શ્યાને(?) નીલે નૃગોનસમ્ ।
ચાષાભે પક્ષિણં પક્ષિણં ગર્ભે શ્યામ ચાષે(?) નૃપક્ષિણમ્
॥
પીતભૃઙ્ગોભકે વર્ણે ગોધાસર્પવિનિર્દિશેત્ ।
કાપોતચિત્રવર્ણે ચ ગોધિકાલિકમાદિશેત્ ॥
ભસ્મોસિ મણ્ડલે દૃષ્ટે સિક્તાભઞ્ચ વિદુર્બુધાઃ ।
માઞ્જિષ્ઠકપિલે વર્ણે ભેકોખસ્તત્ર(?) તિષ્ઠતિ ॥
૧૦અ)
દ્વિવર્ણે તુ દ્વિધાગર્ભમેકવર્ણૈકમાદિશેત્ ।
ખરસાનાદિમં ઘૃષા(?) મણ્ડલાન્યુપલક્ષયેત્ ॥
યદિનો દૃષ્ટં કિં તત્ર ભ્રાન્તિસ્તત્ર નિયોજિતા ।
ભ્રાન્તેસ્તત્ ત્યજતિનો વા પરીક્ષા તત્ર ભેષજૈઃ ॥
દેશિકેન તુ કર્ત્તવ્યા બ્રાહ્મણં ઋદ્ધિ વૃદ્ધિ ચ ।
સૌરાષ્ટ્રોલકમસ્વઘ્નં કાઞ્જિકેન તુ પીષયેત્ ॥
તત્ર લિઙ્ગં લેપયિત્વા તુ નિવાતે સ્થાપયેન્નિશિ ।
વાસ્યે(?) મીનં વિજાનીયાત્ ક્લેદે સર્પ વિનિર્દિશેત્ ॥
ચ્છિસ્મિકાદિ વિનિર્દિષ્ટં કૃત્સ્નં પ્રત્યેકં લક્ષયેત્ ।
વંદ્યાપચારતસ્તસ્ય ત્યજેત્ તન્મહદંભસિ ॥
ભીતિકા સ્વપ્નાં પથ્યા ચ વજ્રીવક્રાઙ્કલાઞ્છિતા ।
જટારુદ્રાદિ નામાનો બ્રાહ્મણં નૈવ તત્ર તુ ॥
પીષયે દધિદુગ્ધેન લિપ્ત્વસ્મિ ચિત્રમણ્ડલમ્ ।
રક્તં માઞ્જિષ્ઠકપિલં કૃષ્ણં ભૃઙ્ગાભસન્નિભમ્ ॥
શ્યામાદિમણ્ડલં દૃષ્ટ્વા તદ્રૂપં ગર્ભમાદિશેત્ ।
યથાપૂર્વં દ્વિરૂપંસ્યેદેકરૂપમથાપિ વા ॥
સમ્યક્ જ્ઞાત્વા ત્યજેત્ તદ્વદ્વંદિત્વાચોપચારતઃ ।
પારીક્ષિતે યદાશુદ્ધં ક્ષલ્યીતચ્છીતવારિણા ॥
તલશાણાદિસંઘૃસ્ય લિઙ્ગે ચિહ્નં વિલક્ષયેત્ ।
માતૃકાક્ષરમાદૌ ચ કેશુભાઃ કસ્ય ચાશુભાઃ ॥
વર્ગાન્તે પઞ્ચકન્દેવિજરશયાસ્તથૈવ ચ ।
કૂટષણ્વ સમોપેતા શુભાર્થતામ્વિવર્જયેત્ ॥
શેષાઃ શુભાસ્તુ સંગ્રાહ્યા શંખસ્વસ્તિકયોરપિ ।
શ્રગ્દામપદ્મરૂપં વાદયંણોન્યે(?) મણિર્યથા ॥
નન્દિકાવર્ત્તઃ કરકીઘટોહારા તપ એકમ્ ।
કન્યાશ્ચ ગજહંસાશ્ચ ગરુર્માશિખિતાપસૌ ॥

લિઙ્ગે વા લિઙ્ગરૂપન્તુ દૃષ્ટ્વાસિધ્યતિનાન્યથા ।
લિઙ્ગમિષ્ટં યથોદ્દિષ્ટં સંક્ષેપાત્ સુરસુન્દરિ ॥
ભોગ્યમોક્ષપ્રસિદ્ધ્યર્થં સાધનાખ્યમથોચ્યતે ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે સામાન્યલિઙ્ગપ્રકરણો નામ
દ્વિતીયઃ ॥
૧૦બ્)
પિઙ્ગલોવાચ ॥
આપ શૂન્યં ત્વયા દેવ પ્રોક્તં લિઙ્ગેભ્યલક્ષણં ।
વ્યયમાને તદા યવશુદ્ધાશુદ્ધઞ્ચ કીદૃશં ॥
મુખલિઙ્ગઞ્ચ દેવેશ નોક્તં લક્ષણ તદ્યવા(?) ।
શાધનાખ્યં તથા બ્રૂહિ દિશા શાધન કર્મણિ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
એકહસ્તાત્ સમારભ્ય યાવત્ સ્યાન્નવ હસ્તકં ।
જ્ઞાત્વાવય ક્ષિપેદાયમેક હસ્તકમણ્ડલં(?) ॥
દ્વિ ત્રિહસ્તે ચ લિંગે ચ ત્રયસંખ્યાગુલંક્ષિપેત્ ।
તુર્યભૂતે ક્ષિપેત્ પઞ્ચ પદ્મ *? સપ્તચાઙ્ગુ *? ॥
ઊન્ચ્લેઅર્
૧૧અ)
લિંગેદ્રાંશ વહિઃ કૃત્વા ત્રિમુખં કલ્પયેદ્બુધઃ ।
હરિભાગાનુસારેણ શેષં લિઙ્ગે મતોર્દ્ધતઃ ॥
તારાભાગવિભક્તાર્ચા ગુણત્યાગાદધોમુખં ।
ચક્રનાસા લલાટઞ્ચ શિરો ભાગચતુષ્ટયં ॥
ભુજોભાગે તથા ગ્રીવા હ્રાસાંગુલચતુષ્ટયં ।
તુર્યાઙ્ગુલ પ્રમાણેન ભુજયોર્નિગમં કુરુ ॥
નાહહીનં શિરઃ કુર્યાચ્છેષં લિઙ્ગા કૃતિર્ભવેત્ ।
વિકારાં શાધિકં કૃત્વા લિંગસ્ય વરવર્ણિનિ ॥
ચતુર્મુખં ચતુર્દિક્ષુ રૂપં તેષાં પૃથક્ પૃથક્ ।
લલાટે નયનં કુર્યાદ્ ભ્રૂહીનં સુકપાલકં ॥
તુઙ્ગનાસંસ્મિતવક્તું જટામકુટભૂષિતં ।
ચન્દ્રરેખાસમાયુક્તં પ્રાઙ્મુખં પરિકીર્તિતં ॥
દંષ્ટ્રાલં દક્ષિણં ભીમં વૃન્નાક્ષં ત્રિતયમ્ભવેત્ ।
વિવૃતાસ્યં મહાશાશ્યં સિંઘાભં લેલિહાહસં ॥
સર્પાભરણસર્વાઙ્ગં કપાલશિરમણ્ડિતં ।
જ્વાલાકારં જટાજૂટં વ્યાલૈવદ્ધોર્દ્ધભાસુરં ॥
પશ્ચિમં પીનચક્રઞ્ચ ઇષત્પ્રહસિતાનનં ।
સનાસંસુપ્રસન્નઞ્ચ સુલલાટં ત્રિનેત્રકં ॥
જટામકુટસંયુક્તં ચન્દ્રાર્દ્ધકૃતશેખરં ।
હસ્તૌમુકુલિતાકારૌ સ્થિત ધ્યાનનિરૂપિણં ॥
પુનરન્યં પ્રવક્ષ્યામિ સૌમ્યકાંતાવપુષ્મતં ।
કૈસૈઃ કુટિલભૃઙ્ગાભૈઃ કુણ્ડલાભ્યામલંકૃતં ॥
કણ્વાભરણસંયુક્તં દર્પણામુક્તચેતસં ।
અલકારતસસંયુક્તં લલાટે તિલકં ભવેત્ ॥
પ્રાગ્વિના પશ્ચિમાન્યે તુ ત્રિમુખં કારયેદ્બુધઃ ।
પ્રાગાસ્યં ચાપ્યરહિતં ત્રિમુખમ્બા ભવેદિહ ॥
પૂર્વં વા પશ્ચિમમ્વાપિ મુખઞ્ચૈક વિકલ્પયેત્ ।
વ્યક્તાવ્યક્તં દ્વિરૂપં સ્યાત્ સ્થિરમેતત્ સદા ભવેત્ ॥
ભોગમોક્ષ પ્રસિદ્ધર્થં સર્વસમાન્યલક્ષણં ।
કામ્યેન વા તદા ભ્રૂર્દ્ધં ક્રૂરખઙ્જાદિકં ભવેત્ ॥
લોકપાલાર્ચિતં લિઙ્ગં કથયામિ પ્રતિ પ્રતિ ।
૧૧બ્)
ઐંદ્ર ચાગ્નેયં યામ્યઞ્ચ નૈ-ઋત્યવારું તથા ॥
વાયવ્યઞ્ચ તથા સૌમ્યં ઐશાન્યં વૈષ્ણવેતિ ચ ।
બ્રહ્માઞ્ચૈવ સુરેશાનિ યથા લક્ષણતઃ શૃણુ ॥
દીર્ઘાર્દ્ધં ઋતુવત્ કૃત્વા વિષ્કમ્ભસ્તુર્ય ભાગજં ।
અષ્ટાશ્રં પૂર્વવત્ કૃત્વા વિકારાશ્રં તથોપરિ ॥
ઋણહાન્યા ઋતુંસ્થાપ્ય પ્રાગીશાગ્નિ ત્રયં ભવેત્ ।
અધ્યેતિ વા યુગં દેવિ ષડશ્રં ચૈન્દ્રસંજ્ઞિતં ॥
સામાન્યલક્ષણૈક્યકુંભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધિદં ।
વજ્રલક્ષણસંયુક્તં વજ્રલિઙ્ગન્તદુચ્યતે ॥
સૈન્યસ્તમ્ભાદિક ચૈવ તદ્દિશાભાગસંસ્થિતં ।
પ્રભુત્વદાયકઞ્ચૈતદ્યદિ છત્રશિરો ભવેત્ ॥
અર્દ્ધં સ્યાદ્ રુદ્રવત્ કૃત્વા ભૂતાંશૈશ્ચતુરસ્રકં ।
ઉપરિષ્ટાદ્વરિસ્તદ્વદ્રુદ્રં ચૈવ તથા ભવેત્ ॥
સપ્તાશ્રિકલ્પના ચોર્દ્ધં(?) દિશાસુવિદિશા ત્રયં ।
વિનાગ્ને યૈ ચાગ્નેયં સામાન્ય? લક્ષણૈર્યુતં ॥
શક્તિં લક્ષણશક્ત્યાઙ્કં દહન્યાદિં કરોતિ તત્ ।
રિપૂણાઞ્જાયતે નિત્યં તદ્દિશાભાગસંસ્થિતં ॥
નાહાર્દ્ધં ગ્રહવત્ કૃત્વા ત્રિભિપક્ષી ભવેદિહ ।
પઞ્ચભિશ્ચોર પૃષ્ઠઞ્ચ વિષ્કમ્ભશ્ચિપિટો ભવેત્ ॥
ષડ્ભાગઞ્ચ ત્રિભિઃ સ્લગ્ને પઞ્ચસ્થાને નવં કુરુ ।
દ્વૌ દ્વૌ ભાગ હૃતૌ વિષ્ણુઃ શિવં તદ્વત્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ષોડશાશ્ર યુતં યામ્યં સમમ્વા પરિવર્જયેત્ ।
દણ્ડલક્ષણસંયુક્તં દંડાખ્યં ક્ષય કર્મણિ ॥
દણ્ડપિટ્ટાપનઞ્ચૈવ શત્રૂણાં તત્ પ્રતિષ્ઠિતં ।
દશૈકાર્દ્ધવિભક્તઞ્ચ પઞ્ચભિ હ્યાત્મભૂર્ભવેત્ ॥
તથા ચ્યુતોવસ્વશ્રકઃ(?) ષોડષાશ્રાહરસ્તથા ।
ષષ્ટન્યાદશસંસ્થાપ્ય પ્રાગાશાગ્નિ દ્વિમધ્યગઃ ॥
આપ્યેતિ વાયુતન્મધ્યે સામાન્યં નૈર્-ઋતં ભવેત્ ।
ખડ્ગાઙ્કં ખડ્ગસંજ્ઞં તુ રિપૂણામારણાદિકં ॥
તદ્દિશાભાગસંસ્થાપ્ય તન્મેતું ગતચેતસઃ ।
અર્દ્ધંસ્યા દૃષિવત્ કૃત્વા બ્રહ્માશં વેદવદ્ ભવેત્ ॥
૧૨અ)
વિષ્ણુસ્તથા હરશ્ચોર્દ્ધ વૃત્તં વારુણસંજ્ઞકં ।
સપ્તભિઃ સાર્દ્ધમાસાંશૈ વિષ્ટમ્ભા વાયુપૂજિતે ॥
તારાવિષ્ણુર્વિભક્તે તુ ઋતુ હ્રાસાત્ત્રયઃ સ્થિતાઃ ।
શિવસ્તદ્વદ્ ભવેદ્ વૃત્તઃ કૃશં દીર્ઘઞ્ચ વાયવં ॥
ધ્વજલક્ષણસંયુક્ત ધ્વજાખ્યોચ્ચાટનાદિકં ।
આપ્યવચ્ચ સ્મૃતં સૌમ્યં ધૃતિપુષ્ટિ ધનપ્રદં ॥
ગદાલક્ષણસંયુક્તં તદ્સદે(?)ત્યભિધીયતે ।
વિભૂત્યર્થં નિવેશીત કામ્યે વા નિત્યમેવ હિ ॥
અર્દ્ધં સ્યાદ્રુદ્રવત્ કૃત્વા ઋતુ ભ્રા આ?ત્મભૂર્ભવેત્ ।
તદ્વદ્વિષ્ણુર્વિભક્તે તુ ભૂતમધ્યં ઋતું ત્યજેત્ ॥
ઉપરિષ્ટાચ્છિવંસ્તદ્વત્ ષોડશાસ્રં ભવત્યથા ।
અસ્રિત્રયં પ્રકર્તવ્યં પૂર્વયામ્યોત્તરં તથા ॥
જ્ઞાનયોગપ્રદં નિત્યં કુક્કુટ્ટાણ્ડશિરો યતઃ ।
શૂલલક્ષણસંયુક્તં તચ્છુલેત્યેવ ગમ્યતે ॥
નાહાર્દ્ધકવિભક્તે તુ ભૂતાંશૈશ્ચતુરસ્રકં ।
અષ્ટાસ્રં પૂર્વવત્ કૃત્વા વૃત્તોર્દ્ધમ્વૈષ્ણવં ભવેત્ ॥
ચક્રલક્ષણસંયુક્તં ચક્રાખ્યં લિઙ્ગમુચ્યતે ।
પાતાલદ્વારમાશ્રિત્ય વિવરદ્વારમેવ ચ ॥
ખન્યવાદપ્રસિદ્ધ્યર્થં ચક્રાખ્યં સાધયેદ્ધ્રુવં ।
અર્દ્ધતારા વિભક્તે તુ વેદાભ્ર પઞ્ચભાગિકં ॥
તદ્વદ્મધ્યોર્દ્ધ ભાગસ્તુ વૃત્તં બ્રાહ્મ્ય પ્રકલ્પયેત્ ।
પદ્મલક્ષણસંયુક્તમ્પદ્માખ્યં લિઙ્ગમુચ્યતે ॥
નશાગ્રે તુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય યક્ષકન્યાદિ સાધનં ।
વૈષ્ણવમ્વાયુ નૈ-ઋત્યં ત્રપુષં છત્રકારયેત્ ॥
બ્રાહ્મ્યા સૌમ્યઞ્ચ છત્રાભં યામ્ય ચન્દ્રસમં ભવેત્ ।
આગ્નેયસ્ય શિરો દેવિ કુક્કુટ્ટાણ્ડ પ્રકીર્તિતં ॥
સામાન્યે તન્મયો પ્રોક્તં ભોગમોક્ષ પ્રસિદ્ધિદં ।
વિશેષં કામ્ય હેત્વર્થં વજ્રાદીનામિહોચ્યતે ॥
ઋતુ ભાગોદયં કૃત્વા ત્રિભિઃ ક્ષીણાદ્વયોર્યવા ।
વજ્રકન્યામતચ્છૌત્રં વજ્રલિઙ્ગસ્ય કીર્તિતં ॥
રુદ્રભાગોદયં કૃત્વા ષટ્ત્યાગ ઉભયો ભવેત્ ।
શક્તિલિઙ્ગસ્ય શક્તાક્તં છત્ર વૈ સંપ્રક્ય?વિતં ॥
૧૨બ્)
દિશાભાગોદયં કૃત્વા ઋતુત્યાગો દ્વયોર્યદા ।
દણ્ડાખ્યં દણ્ડસંજ્ઞસ્ય તચ્છત્રઞ્ચ વિનિર્દિશેત્ ॥
મુનિભાગોદયં દેવિ ગુણત્યાગો ભવે દ્વયોઃ ।
અસિચ્છત્રાસિસંજ્ઞસ્ય યાસાખ્યં કથયામિતે ॥
અષ્ટભાગોદયં કૃત્વા ત્રિભિઃ ક્ષીણોર્દ્ધયોર્યદા ।
પાસસ્ય ચ્છત્રમાખ્યાતં ધ્વજાખ્યંમધુનોચ્યતે ॥
વસુભાગોદયં કૃત્વા ગુણત્યાગો દ્વયોર્ભવેત્ ।
ધ્વજસ્ય છત્રમાખ્યાતં ગદાખ્યં શૃણુસાંપ્રતં ॥
ભૂતભાગોદયં કૃત્વા પક્વત્યાગો દ્વ યદા ।
ગદસ્ય છત્રમાખ્યાતં શૂલાખ્યં સાંપ્રત શૃણુ ॥
તારાભાગોદયં કૃત્વા ત્રિભિઃ ક્ષીણો દ્વયોર્યદા ।
શૂલસ્ય છત્રમાખ્યાતં ત્રિષુસ્થાનોન્નતમ્ભવેત્ ॥
અષ્ટભાગોદયં કૃત્વા નેત્રત્યાગો દ્વયોર્યદા ।
ચક્રાઙ્કં ચક્રસંજ્ઞસ્ય પદ્માખ્યમનુધુનોચ્યતે ॥
નવભાગોદયં કૃત્વા યુગ્મત્યાગો દ્વયોર્યદા ।
પદ્મ લિઙ્ગસ્ય દેવેશિ શિરો ભવતિ નાન્યથા ॥
સહસ્રાખ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય શિરશ્ચેન્દ્ર સમં ભવેત્ ।
એતેષાં લિઙ્ગમધ્યે તુ યદિષ્ટન્તત્ર ગૃહ્યતે ॥
રુદ્રવદ્રુદ્ર ભાગન્તુ દીર્ઘમ્વૈ સંપ્રકલ્પયેત્ ।
એકાનવતિ ભાગં સ્યાત્ પૃથુકાર્યો વિપશ્ચિતા ॥
ભાગ ભાગે પ્રકર્તવ્યં વિષમૈર્લિઙ્ગમાલિકાં ।
ભાગ હેતુ પ્રકર્તવ્ય યવાકારૈસ્તુ લક્ષણૈઃ ॥
મોક્ષાર્થી તદ્વિનાસ્થાપ્ય ભક્તિરેવાત્ર કારણં ।
બ્રહ્માખ્યં પૂર્વવત્ તસ્ય કેશવાખ્યોપિતદ્વિધઃ ॥
અષ્ટોત્તરં તથા ભૂતં વેદાશ્રં રુદ્રભાજિતં ।

સપ્તાવિંશતિ ભાગસ્તુ નાહકાર્યો વિપશ્ચિત ॥
રૌદ્રાણાં લક્ષણં વક્ષ્યે યથાશાસ્ત્રવિનિશ્ચયં ।
રુદ્રભાગૈવ કર્તવ્યો વેદાષ્ટામ્રવિવર્જનાત્ ॥
તેનેદં રૌદ્રમાખ્યાતં લક્ષસ્યોપિ તદ્વિધિં ।
પક્ષસૂત્રવિહીનન્તુ લમ્બસૂત્રાત્મકો યતઃ ॥
વાણલિઙ્ગન્તથા શ્રેષ્ઠં સર્વસામાન્યલક્ષણં ।
દૃષ્ટમાત્રેણ તત્ સ્થાપ્યમથવા શાસ્ત્ર ચોદિતૈઃ ॥
૧૩અ)
સ્વેચ્છાલોહૈઃ પ્રકર્તવ્યં વ્યક્તાવ્યક્તોથવાંગિનં ।
અવ્યક્તં વા પ્રકર્તવ્યં ત્રિહસ્તાંતં ન ચોર્દ્ધતઃ ॥
કાષ્ઠજં ચૈવ કર્તવ્યં વ્યક્તાતંત્રયમેવ ચ ।
એકહસ્તાત્ સમારભ્ય યાવત્ તત્ ષટ્કરં ભવેત્ ॥
ઊર્દ્ધં ચૈવ ન કર્તવ્યં મહાપ્રતિ મયોવિના ।
મૃન્મયસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય શૈલવદ્વિધિમાચરેત્ ॥
શિતં રક્તં તથા પીતં કૃષ્ણં વૈ બ્રાહ્મણાદિતં ।
ત્રિવિધં તત્સમાખ્યાતં પક્વાપક્વન્તુ સન્ધિતં ॥
મૃદયામર્દિતં કૃત્વા સૂક્ષ્મવાલુકયા સહ ।
લિઙ્ગં વૈ વર્તયિત્વા તુ ત્રિધાભાગવિકલ્પનૈઃ ॥
પિણ્ડિકા તુ તથા કુર્યાત્ યાચયેત્ કરિષાગ્નિના ।
પક્વમેતન્મયા દેવિ સ્થિરલિઙ્ગં પ્રકીર્તિતં ॥
અપક્વમૃન્મયં શુદ્ધં વિવાહં તં ત્રિધા અપિ ।
વિનાહોમેન કર્તવ્યા પ્રતિષ્ઠામત્ત કેવલા ॥
દિને દિને પ્રકર્તવ્યં પૂજાન્તે તુ વિસર્જનં ।
સંખ્યા યુક્તં વિના વાપિ ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધિદં ॥
સન્ધિતં સંપ્રવક્ષ્યામિ લિઙ્ગં વૈ મૃતમયાત્મકં ।
વટાશ્વસ્થ પલાસાનાં પ્લક્ષોદુમ્બરકત્વચં ॥
ગૃહ્યકલ્કં પ્રકર્તવ્યં મૃત્તિકાન્તેન સન્ધયેત્ ।
ચૂર્ણં તત્રાપિ સંયોજ્યમાષમુદ્ગયવાતસં ॥
મસૂરંગો ધૂમં ચૈવ વાલાસર્જરસં તથા ।
અતસી તૈલગોક્ષીરં ઘૃતં તત્રાપિ યોજયેત્ ॥
મદનં સન્ધનં ચૈવ પઞ્ચસપ્તાદિનાનિ વા ।
માષપક્ષોષિતં કૃત્વા વિધિનાનેન સુવ્રતે ॥
વ્યક્તં ક્ષેત્રૈ પ્રકર્તવ્યં ચણ્ડિકાદિ યથાહિતં ।
મુખલિઙ્ગં પ્રકર્તવ્યં લિઙ્ગં વાપિ વિશેષતઃ ॥
જાતપીઠં પ્રકર્તવ્યં ચતુરસ્રાદિ ભેદતઃ ।
પ્રવાલં સ્યાટિકંવાથ રાજાવર્ત્ય સટિટ્ટિભં ॥
સર્વરત્નમયં શ્રેષ્ઠં મુક્તામણિષુ મૌક્તિકં ।
લિઙ્ગમુક્તં મયા હ્યેતત્ સામાન્યં સિદ્ધિલક્ષણં ॥
કામ્યે વા દીર્ઘવક્ત્રઞ્ચ સવ્રણં કુક્ષિલુઞ્ચિતં ।
અધઃ ક્ષીણોન્નતં પૃષ્ઠં તથાન્યત ગુરુમસ્તકં ॥
વિકરાલમતિ હ્રસ્વં પક્ષહીનં વિમધ્યગઃ ।
૧૩બ્)
શુભાવેન શુભં હ્યેતદશુભાર્થે પ્રશસ્યતે ।
લિઙ્ગમુક્તમતોર્ધ્વાનાલક્ષણં પ્રવદામિતે ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે સાધનલિઙ્ગાધિકારો નામ
પ્રકરણં તૃતીયં ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
વનાન્યુ પવનં દેવ કાષ્ઠજાર્થે તુ સૂચિતં ।
તત્ કથં વિધિમાખ્યા હિ વૃક્ષાણાં લક્ષણં યથા ॥
વ્યક્તાનાં લક્ષણં નોક્તં માનોન્માનપ્રસાણકં ।
કામ્યે કર્મણિ સૌમ્યે ચ કથં ભક્તિ યતે વિભો ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
વનાન્યુ પવનન્દેવિ પ્રવિશેત્ પ્રાગ્વિધાનતઃ ।
તત્રાવલોકયેદ્ વૃક્ષાન્ ગ્રાહ્યાગ્રાહ્યં તુ પંડિતઃ ॥
ચન્દનં ચન્દનં ચૈવ સાલં નિમ્બાર્જુનં મતં ।
પનસં શ્રીફલઞ્ચૈવ રક્તચન્દનસિંસપા ॥
તિન્દુસાકામખદિરાપી યા સાલં તથૈવ ચ ।
સરલન્દેવદારુઞ્ચ યે ચાન્યે સારમધ્યગાઃ ॥
નિર્દોષાગ્રન્થિહીનાશ્ચ હીરકોટરવર્જિતાઃ ।
ઊષરે વાલ્મિકે જાતાચિતેજાતા ઘટાક્ષિતાઃ ॥
વર્જ્ય હ્યેતે તથાન્યેપિ ચાન્યદોષસમન્વિતાઃ ।
સુપરીક્ષ્ય હ્રસંચાદૌ સુદૃઢં વ્યાધિવર્જિતં ॥
તસ્યાધસ્તાત્ સમં કૃત્વા ભૂમિ યત્નેન લેપયેત્ ।
જપનં તત્ર કુર્વીત યથાયોગ્યાદ્વરાર્થિભિઃ ॥
દ્રુમં વસ્ત્રેણ સંચ્છાદ્ય હોમં કુર્યાત્ તં શક્તિતઃ ।
દિગ્વલિઞ્ચ તતો દદ્યાત્ સ્રાવયેત્ સ્થાન વાસિનઃ ॥
ઓં શ્રીનિકેતનમસ્તુભ્યં દેવજુષ્ટવનસ્પતે ।
સંક્રમાન્યદિતં સ્થાનાત્ ગુણવષ્ટ?ન્મનોરમં ॥
અનયાશ્રાવણવિદ્યયા ગન્ધપુષ્પધૂપવલિં દદ્યાત્ સંક્રામિતો ભવતિ ।
ચરુ ભુક્ સમ્યક્ સન્નદ્ધઃ સ્વપેદ્વૈ પ્રાગ્વિધાનતઃ ॥
ઓં શ્રી હ્રીં હૂં વૌષટ્ । સ્વપ્ન માણવકઃ ।
કથેત્ સ્વપ્નાં પ્રભાતે તુ પૂર્વવદ્ વિધિના પ્રિયે ।
તીક્ષ્ણાય સમયં ગૃહ્ય કુઠારં ચાસ્ત્રમન્ત્રિતં ॥
ઘૃતાક્તં મૃત્યુજિન્મત્રૈન્ મુખં તસ્ય તુ મન્ત્રયેત્ ।
૧૪અ)
આદૌ સુચિહ્નિતં કૃત્વા વક્ત્રાઙ્ગં શિરઃ પાદકં ।
અધઃ શિરોર્દ્ધ પાદં સ્યાદ્ યતઃ પાદપ ઉચ્યતે ॥
પ્રાસાદસ્ય યથા દ્વારં તથાચક્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
પ્રાગીશોત્તરતઃ પાત્યઃ સૌમ્યકર્મફલાર્થિભિઃ ॥
પાતયેદન્યે દિગ્ભાગે સ્વકાર્યવિધિલક્ષિતઃ ।
પતને શયનં પૂર્વં કૃત્વા મન્ત્રેણ દેશિકઃ ॥
ઓં નમઃ શિવાય નમો નમઃ ।
સાપાશ્રયાય સ્વાહા પતને શયને વિદ્યા ।
શાખાચ્છેદે કૃતે પશ્ચાદસ્ત્રૈર્ભાગવિકલ્પના ॥
કર્મશાલાં ચ આનીતે આકારકરણં ભવેત્ ।
અવ્યક્તં વા પ્રકર્તવ્યં વ્યક્તાવ્યક્તન્તથૈવ ચ ॥
પૂર્વવચ્ચ વિધાનેન સ્થિરમેતત્ પ્રકીર્તિતં ।
વ્યક્તં વાથ પ્રકર્તવ્યં લક્ષણં રુદ્રપૂર્વકં ॥
દ્વિવિધં તત્સમાખ્યાતં દ્વારહસ્ત કૃતાત્મના ।
દ્વારં માનૈઃ પ્રકર્તવ્યં ત્રિવિધન્તત્ર લક્ષણં ॥
પ્રાસાદસ્યાધમં દ્વારં વસુભાગકૃતોચ્છ્રયં ।
ભાગમેકં પરિત્યજ્ય પુનઃ શેષં ત્રિધા કુરુ ॥
એકં પીઠ ગતં કૃત્વા દ્વિભાગે પ્રતિમા ભવેત્ ।
કન્યસૈર્યા? સમાખ્યાતા મધ્યમા શૃણુસાંપ્રતં ॥
વામાદ્યૈર્ભાજિતં દ્વારં ભાગં ત્યજ્ય પુનસ્ત્રિધા ।
ભાગૈકેન ભવેત્ પીઠં દ્વિભાગાત્ પ્રતિમોચ્યતે ॥
પ્રાસાદસ્યોત્તમં દ્વારં ગુણવદ્ભાજયેત્ સમં ।
એકં પીઠં ગતં કૃત્વા દ્વિભાગે પ્રતિમાં ભવેત્ ॥
જ્યેષ્ઠા ચૈવ સમાખ્યાતા કરમાનમથોચ્યતે ।
મલાન્તર ગતે સૂર્યે યે દૃષ્ટાસ્તુ સરેણવઃ ॥
રેણ્વષ્ટધાવિનબ્જે તુ અણુરષ્ટવિધીયતે ।
કેશાગ્રન્તુ તદષ્ટાભિઃ કેશાગ્રૈસ્તેસ્તુલીક્ષકં ॥
લીક્ષાષ્ટૌ તુ ભવેદ્ પૂકા પૂકાષ્ટક યવં વિદુઃ ।
યવાષ્ટૌ ચાઙ્ગુલં દેવિ તદ્વયાન્તુ કલોષ્વતે ॥
ષટ્કલાભિર્વિતસ્તિં વૈ તદ્વયાત્ કરલક્ષણં ।
તેન માનેન યા સંખ્યા કરમાનસ્તદુચ્યતે ॥
૧૪બ્)
સામાન્યૈ તદ્વિનિર્દિષ્ટં કરમાનમતોન્યથા ।
સ્વૈઃ સ્વૈઃ જ્યેષ્ટાઙ્ગુલં દેવિ ચતુર્વિંશેન હસ્તકં ॥
એક હસ્તાત્ સમારભ્ય નવાન્તં યાવગોચરં ।
લિઙ્ગવન્ માનમર્ચાનાં તદ્વત્ સંખ્યા પ્રકીર્તિતા ॥
મહાપ્રતિ સમન્યચ્ચ ત્રિધા દેવિ યથા શૃણુ ।
ત્રિપઞ્ચ કરસંખ્યાતં મહાપ્રતિ સકન્યસં ॥
ત્રિદશાનાં કરૈર્દેવિ મહાપ્રતિસમધ્યમં ।
નવપઞ્ચભિ પિણ્ડેન મહાજ્યેષ્ઠમુદાહૃતં ॥
એકાંગુલાત્ સમારભ્ય યાવન્તદ્વાદશાઙ્ગુલં ।
ગૃહ્યે તત્પૂજયેદ્ ભદ્રે ઊર્દ્ધપ્રાસાદગં ભવેત્ ॥
દ્વારમાને તુ યદ્રૂપં કરમાનાન્યજોપિ વા ।
તેષાં યદ્દિર્ઘમાનં સ્યાદ્ વિભજ્ય નવભાગિકં ॥
તદેકમર્કવત્ કૃત્વા નિર્દિષ્ટં તુ સ્વકાંમ્રલં ।
તદ્દ્વયાઙ્ગાત્ત?કં નેત્રં કલા નામેતિ પર્યયા ॥
તડિભાગૈર્ભવેત્ તારા જ્યોતિસ્તદ્ભૂત ભાગિકા ।
ષર્ણેત્રં(?) તુ ભવેત્ તાલં પર્યાયં તસ્ય ચોચ્યતે ॥
તાલં મુખં વિતસ્તિં ચ પ્રાદેશાર્દ્ધ કરૈ વચ ।
અઙ્ગુલાદિ વિતસ્ત્યતૈઃ પ્રમાણાદ્યમિહોચ્યતે ॥
નેત્ર પ્રક્ષાલમુકુટં કિરીટિનઞ્ચૈત્તદ્વિના ।
હસ્તાર્દ્ધમ્વદનં ભદ્રે દ્વિનેત્રં ગલ ઉચ્યતે ॥
હૃત્તાલેન તથા નાભિ મુસ્કાતન્નાલનાભિતઃ ।
કલાન્વિતં દ્વિતાલં સ્યાદૂરૂજંઘે મુખ દ્વયે ॥
નેતહીને ચ કર્તવ્યે જાનુપાલી દ્વિનેત્રકે ।
ગુલ્ફૌ કલા દ્વયે કુર્યાત્ પાદૌ સ્યાત્ સપ્તગોલકૌ ॥
યવાધિકૌ વિનિર્દિષ્ટૌ દીર્ઘમાનં પ્રકીર્તિતં ।
સ જૂટં તદ્વિના તેન નવતાલમ્ પાદૌ વિના ॥
મુખન્ત્રિભાજિતં કલ્પ્ય લલાટં ઘ્રાણવક્ત્રકં ।
દ્વૌ દ્વૌ ગોલકમાનેન દીર્ઘત્વેન તુ સુન્દરિ ॥
ત્રિધા ત્રિર્યક્ લલાટં સ્યાચ્ચતુરંગુલમાનતઃ ।
અપાંગાન્તે સ્થિતૌ કર્ણૌ ખણ્વયાભ્રૌ દ્વિગોલકૌ ॥
૧૫અ)
દીર્ઘત્વેન તદર્દ્ધં સ્યાત્ તિર્યગ્માનં પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિજવંશમ્કુલીનસ્ય તદ્વદ્વર્ત્તિં પ્રકલ્પયેત્ ॥
યવાષ્ટકૌ ચતુદ્રકૌ તસ્યાર્દ્ધં કકુભી ભવેત્ ।

પાશૌ દ્વિગોલકાકારૌ પ્રકૃતિસ્થા વદાદ્ભૃતૌ ॥
સાલઙ્કારૌ તુ પાશૌ સ્યાદ્ યદૃચ્છાતોનુરૂપતઃ ।
લલાટે ચ ભ્રૂવોર્માનં તિર્યગ્દૈર્ઘાન્ તૃરંગુલં ॥
તદનન્તરં કલાર્દ્ધં સ્યાત્ મૂલે સ્થૂલે યવ દ્વયં ।
સાર્દ્ધં યવયવાર્દ્ધઞ્ચ નયેદગ્રં ધનુર્યથા ॥
દ્વ્યંગુલોચ્છ્રયનાસાગ્રં પાશ્વૌરસ યવૌ ભવેત્ ।
નિષ્યાવિદાવદ્વલી વાહ્યે પુટૌ તારકવિસ્તૃતૌ ॥
પ્રણન્તે દ્વાર્દ્ધદીર્ઘા ચ ચાપાર્દ્ધ સદૃશે શુભે ।
ક્રમાદ્વિનાગ્રવં સાંભતનાસામૂલાંતગોચરં ॥
તારકાર્દ્ધર્દ્ધમાનેન મૂલે તારં તુ નિમ્નકં ।
તિર્યગ્દૈર્ઘ્યો ક્ષિણી કાર્યે નેત્રવચ્ચાર્દ્ધવિસ્તૃતે ॥
તારાવત્ તારકન્દેવિ જ્યોતિવજ્યોતિરુચ્યતે ।
યવાર્દ્ધાર્દ્ધાર્દ્ધગા રેખા તસ્યાપ્યર્દ્ધાધગા ભવેત્ ॥
મીનોદરવન્તે કાર્યે તદગ્રે ચ યવાગ્રવત્ ।
યવમૂલે ચ મૂલં સ્યાલ્લક્ષંતરલતારકં ॥
મણ્ડલં તુ કપોલાભ્યાં સમન્તાચ્ચતુરંગુલં ।
ગણ્ડોન્નતં પ્રકર્તવ્યં સયવં તારકમેવ ચ ॥
હનૂષડંગુલંદૈદૈર્ઘગોલકં ચાગ્રજં ભવેત્ ।
અંગુલેન સ્મૃતો ગર્તો ગોજી તત્રાર્દ્ધમંગુલે ॥
અધઃ સંજ્ઞા ચ તસ્યૈવ નેત્રાર્દ્ધં ચાધરં વિદુઃ ।
રેખા તસ્યૈવ કર્તવ્યા યવાર્દ્ધેન તુ સુન્દરિ ॥
અર્દ્ધાંગુલોત્તરૌષ્ઠં તુ યવવત્ તસ્ય રેખયા ।
તદન્તરં દ્વિયવં ભદ્રે મૃત્કર્ણે ચ તથા યવં ॥
ચતુરંગુલં તુ વિસ્તારં તિર્યક્ વક્તં પ્રકીર્તિતં ।
ઊર્દ્ધગો જીતુનાસાધો દ્વિયવં ચાર્દ્ધવિસ્તૃતં ॥
તુર્યસૂત્રનિપાતેન તિર્યમાનેન વક્ત્રકં ।
પ્રથમં કેશસૂત્રન્તુ દ્વિતીયં વંશ ઉચ્યતે ॥
નાસાસૂત્રં તૃતીયન્તુ ચતુર્થં ચિબુરુચ્યતે ।
૧૫બ્)
ઊર્દ્ધં તદ્વત્ પ્રકર્તવ્યં કર્ણૌ ચાયાંગયોરપિ ॥
ભ્રૂસન્ધૌ ચિબુનાસાગ્રે પઞ્ચમં બ્રહ્મસૂત્રકં ।
કેશિનં વા શિરોમાનં કર્ણાતંતુ કલાષ્ટકં ॥
કેશસૂત્રાવદુર્યાવન્નવનેત્રં વિધીયતે ।
મુખમેવં વિધં સૌમ્યં શરીરા વયવં શૃનુ ॥
ચિબુ હૃન્નાભિ મુસ્કાતં સૂત્રં કૃત્વા તુ મધ્યતઃ ।
કકુનીસ્તન કૌસી ચ સૂત્ર દ્વયં પ્રસાધયેત્ ॥
કક્ષૌ કટૌ તથા દ્વે ચ પઞ્ચસંખ્યોર્દ્ધગા સ્થિતા ।
શિખરૌસ્તનૌ હૃન્મધ્યે નાભૌ કટૌ પ્રસારયેત્ ॥
તિર્યક્સૂત્રં તથાભૂતં કુર્પરૌ ચ કલાધિકે ।
જાનુગે ચ તથા ગુલ્ફઃ પાદાગ્રે મૂલસ્તથા ॥
સમસૂત્રા સમસ્યેદં પ્રત્યો વયવમુચ્યતે ।
ગ્રીવાયાર્દ્ધ કરોનાહસ્તસ્યાર્દ્ધં સ્કન્ધયોર્વહિઃ ॥
સ્કન્ધ કક્ષાંઙ્કતરે નાહો વસુગોલકમાનતઃ ।
અષ્ટનેત્રૌ સ્મૃતૌ વાહૂ ષડ્નેત્રં ચાઙ્ગમૂલતઃ ॥
રુદ્રવદંગુલૈર્મધ્યે પંક્તિવદ્રગ્રતો ભવેત્ ।
ઉપવાહૂ સ્મૃતૌ દીર્ઘૌ ન ચ નેત્ર પ્રમાણતઃ ॥
ગોલકાર્દ્ધં ભવેત્ સંધિસ્તદન્તે પઞ્ચ ચાગુલઃ ।
યવ સપ્તસમાયુક્તં વિસ્તરન્તત્ર કીર્તિતં ॥
કુર્પરો વાહ્યકસ્તદ્વઙ્સૂતાંગુલયવ ત્રયે ।
વક્ત્રં વાપિ તદા તત્ર વેષ્ટનં ચાષ્ટગોલકં ॥
અર્દ્ધાગુલં તદાસંધિસ્તિર્યગ્માનવિવર્જિતઃ ।
તસ્માચ્ચૈવોપ વાહુસ્તુ તિર્યક્ પઞ્ચાગુલો ભવેત્ ॥
મૂલે નેત્રાન્તરં ભૂયો મુનિ યવસ્તુર્યાંગુલઃ ।
ગોલકૈકાન્તરં હ્યેકં યવહ્રાસાન્નયેત્ ક્રમાત્ ॥
અગ્રવાહુસ્તથા તિર્યક્ ચતુરંગુલકો ભવેત્ ।
કલાપ્યેકાઙ્ગુલં સન્ધિ નાહસ્ત્રિંગુણસર્વતઃ ॥
હયવાહુઃ સમાખ્યાતઃ કરૌ સમ્યગ્ નિવોધમે ।
મણિવન્ધાત્ તાલદૈર્ઘં કરંચાગુલસપ્તકં ॥
તિર્યગ્ મધ્યેગુલં પઞ્ચ મૂલે ભૂત યવાન્વિતં ।
રસાઙ્ગુલોર્દ્ધતશ્ચૈવ વિસ્તરમ્પરિકલ્પયેત્ ॥
મધ્યમાયાસ્ત્વંગુલં પઞ્ચ દીર્ઘમાનં પ્રકીર્તિતં ।
૧૬અ)
અનામાતર્જની ચૈવ સાર્દ્ધે ચૈવ તુરંગુલે ॥
કનિષ્ટાંગુષ્ટકે ચૈવ સાર્દ્ધાંગુલ ત્રયે સમે ।
તર્જન્યાધઃ સ્મૃતો ગુષ્ઠો ગોલકાન્તર માનતઃ ॥
દેશિની પર્વગં યાવદુચ્છ્રિતં તત્પ્રકલ્પયેત્ ।
મધ્યમાયાસ્તુ યન્મૂલ દ્વિયવં ગ્રન્થિરુચ્યતે ॥
ત્રિયવોનં કલાપર્વ મધ્યે ગ્રન્થિ યવ દ્વયં ।
તુર્યનૂનં કલાભદ્રે મધ્યપર્વમ્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
યવાસંચોર્દ્ધગં ગ્રન્થિ અંસોનં રુદ્રચોર્દ્ધગં ।
તર્જન્ય નામિકે ગ્રંથિ મૂલે યવસમં ભવેત્ ॥
યવદ્વાદશકં પર્વ મૂલે ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
યવસાર્દ્ધે ભવેદ્ ગ્રંથિસ્તસ્યોર્દ્ધે વરવર્ણિનિ ॥
યવૈકાદશકં સાર્ધં મધ્યપર્વં વિનિર્દિશેત્ ।
યવાર્દ્ધે ચોર્દ્ધગો ગ્રન્થિ અંસૂનં દર્શચોર્દ્ધગં ॥
કન્યસા યોસ્તુ યો ગ્રંથિર્યવવન્મૂલમધ્યગઃ ।
યવાર્દ્ધો ચોર્દ્ધગો ગ્રન્થિ પર્વમૂલં યવગ્રહૈઃ ॥
વસુવન્ મધ્યપર્વસ્તુ સાર્ધસ્તસ્યોર્દ્ધગો ભવેત્ ।
અંગુષ્ઠસ્ય તુ યો ગ્રંથિર્મૂલે યવ ચતુષ્ટયં ॥
યવૈકાદશકં પર્વ પ્રથમો યત્ પ્રકીર્તિતઃ ।
યવતુલ્ય પ્રકર્તવ્યો દ્વિતીયો ગ્રન્થિ ચોર્દ્ધગં ॥
તસ્યોર્દ્ધગસ્તુ યઃ પર્વો યવ દ્વાદશકો ભવેત્ ।
મધ્યમાયાસ્તુ યઃ પર્વા મૂલે ત્રિગુણવેષ્ટન ॥
મધ્યે પર્વોયબૂનસ્તુ ત્રિગુણં વેષ્ટનં ભવેત્ ।
દ્વિયબૂનાગ્નિવત્ કૃત્વા ચોર્દ્ધગોનાહકીર્તિતં ॥
અનામા તર્જની મૂલે ત્રિગુણોનાહઃ પૂર્વવત્ ।
મધ્યે તદ્વદ્ભવેન્નાહઃ કિંતુ સ્યાદ્ પૂકવર્જિતં ॥
દ્વિયબૂનો ભવેન્ નાહઃ ત્રિગુણશ્ચોર્દ્ધપર્વગઃ ।
કન્યા મૂલે તુ નાહઃ સ્યાત્ પૂર્વવત્ ત્રિગુણો ભવેત્ ॥
દ્વિલીક્ષૂણો ભવેન્નાહસ્ત્રિગુણો મધ્ય પર્વગઃ ।
ચતુલીક્ષૂણોર્દ્ધગો પર્વસ્ત્રિગુણવેષ્ટનં ॥
અંગુષ્ઠસ્ય તુ યન્મૂલે ત્રિકલાવેષ્ટનમ્ભવેત્ ।
દ્વિકલામધ્ય * *? તુ તતોર્દ્ધ દ્વિય વાધેકં ॥
૧૬બ્)
યબૂનં દ્વિયબૂનચક્રમોર્દ્ધવેષ્ટનં ભવેત્ ।
હુર્દ્ધપર્વાર્દ્ધગાન્ દેવિ નખાં સર્વત્ર કલ્પયેત્ ॥
મૂલનિમ્ના નખાઃ સર્વે મધ્યોન્નતારુણ પ્રભાઃ ।
અગ્રે તીક્ષ્ણાસિતા સર્વ લક્ષ્યં વૈ શોભનં યથા ॥
એકેનાદિ સિદ્ધેન દ્વિતીયો વાહુ સિધ્યતિ ।
કઠં કૂપાદધસ્તાન્તુ ચૂબ્રકૌરિ તુ ગોલકૌ ॥
કિઞ્ચિન્તિર્યગ્ ગતૌ તૌ ચ વામદક્ષિણયોરપિ ।
તદૂર્ધે ત્રિકલૌ કક્ષૌ કિઞ્ચિત્ તિર્યગ્ ગતૌ સમૌ ॥
ઉર્દ્ધં તાલસમન્દેવિ મધ્યસૂત્રાગ્નિ ગોલકં ।
દિયવૌ મણ્ડલૌતૌ તુ યવમાત્રૌ મધ્ય ચૂચકૌ ॥
હૃત્સૂત્રાચ્ચૂચુકૌર્દ્ધં તુ દ્વિકલાર્દ્ધાં તુ દ્વિકલાર્દ્ધાંગુલં ભવેત્ ॥
સ્તનાધસ્તાદ્ગુલં ભવેદ્રેતિર્યગ્ઘૃન્મૂલગોચર(?) ।
કક્ષસૂત્રાવધિર્યાવત્ પાશ્વૈત્તિ ત્રિકલૌ ભવેત્ ॥
હૃદિનાભ્યંતરે સૂત્રં કૃત્વામાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
તસ્યોર્દ્ધં ત્રિકલં વિદ્યાદધસ્તાત્ ત્રિકલં કુરુ ॥
મધ્યાદ્ભૂતાંગુલં તિર્યક્ સ્તનસૂત્રાંત ગોચરે ।
તસ્માત્ કક્ષાન્તરં તદ્વદુભયોઃ પાર્શ્વોરપિ ॥
નાભૌ તિર્યગ્ મધ્યાખ્યાતં સાર્દ્ધં ભૂતાંગુલં પ્રિયે ।
પુનસ્તદ્વદ્ ભવેત્ પક્ષૌ કક્ષરેખા વસાનતઃ ॥
તસ્યોર્દ્ધે દ્વિકલંમાન મધ્યસૂત્રાવધિર્ભવેત્ ।
હૃત્સૂત્રાદધસ્તદ્વદુભયોઃ સંપ્રકલ્પયેત્ ॥
નિમ્નમધ્યં યથાલક્ષ્યં નાન્યથા ચતભૂદરઃ ।
નાભિસુસ્કાતરે સૂત્રં કૃત્વા તિર્યક્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ત્રિકલં ત્રિકલં માનં દ્વૌ પક્ષૌ કટિવિસ્તરૌ ।
નાભિઃ પ્રદક્ષિણાવર્તા યવં સાર્દ્ધં ભ્રમાત્ ભવેત્ ॥
નિતમ્બસ્થૌ તુ વૃષણૌ દ્વ્યગુલં દીર્ઘમિષ્યતે ।
વેષ્ટનં દ્વિકલાન્તસ્ય લિંગદીઘ દ્વિગોલકં ॥
ત્રિકલં વેષ્ટનં તસ્ય મધ્યે અગ્રે દ્વિગોલકં ।
તાલમાનં ભવેદૂરુ મૂલદેશે તુ વિસ્તરં ॥
તસ્યાધોરવિવદ્ભજ્ય યાવજ્જાન્વન્તગોચરં ।
મૂલાદર્દ્ધંગુલં ત્યાજ્ય ભાગે ભાગે પ્રકલ્પયેત્ ॥
તાવદ્યાવદ્ ભવેદગ્રે ગોલક ત્રયમેવ હિ ।
૧૭અ)
સર્વત્ર ત્રિગુણો નાહસ્તિર્યગ્ શક્ત્યાલી દ્વિગોલિકા ॥
સન્ધિરેકાઙ્ગુલા તત્ર વેષ્ટન રુદ્રગોલકૈઃ ।
તસ્યાધસ્તાત્ કલાપક્તિનાહોજંઘા પ્રકીર્તિતઃ ॥
મધ્યે સૂર્યકલાનાહસ્તસ્યાધો દશભાજિતં ।
એકૈકમઙ્ગુલં ત્યક્તા નાહ * *? શ્ચાત્ર પરસ્પરં ॥
તાવદ્યાવન્નયેદગ્રં યાવત્ સ્યાત્ સપ્તગોલકં ।
પાદમધ્યે ભવે તિર્યક્ સાંગુલં દ્વિકલં પુનઃ ॥
ત્રિકલં ચાગ્રપાદે તુ પાષ્ણિકા દ્વિકાલં બુધઃ ।
પાષ્ણિગુલ્ફાન્તરા ચૈવ દ્વિકલં તદ્વદેવ હિ ॥

સેય વસ્ત્રાંગુલોઙ્ગુષ્ટસ્તદ્વિના દેશિની ભવેત્ ।
રસયવકલામધ્યા નિર્નામો વિંશતિર્યવૈઃ ॥
યવાષ્ટાદશકૈ કન્યા દીર્ઘમાનમુદાહૃતં ।
પશ્ચાઙ્ગુલૈર્ભવેન્નાહો મૂલાઙ્ગુષ્ટે તતોર્દ્ધતઃ ॥
ષડઙ્ગુલં પુનઃ પઞ્ચ લક્ષ્યં સપાશિરોયથા ।
દેશિની ત્ર્યઙ્ગુલો નાહો મૂલમધ્યે યથાકલા ॥
પુનશ્ચોર્દ્ધ ત્ર્યઙ્ગુલોનાર્હઃ શેષાન્ય શૃણુસાંપ્રતં ।
તર્જન્યષ્ટાંશ હીનસ્તુ મધ્યમાનાહ કીર્તિતઃ ॥
મધ્યાદષ્ટાંશ હીનશ્ચ નિર્નાસોનાહ ઉચ્યતે ।
અનામાષ્ટાંશા હીનસ્તુ કન્યાનાહં પ્રકલ્પયેત્ ॥
મૂલનિમ્નાનખાઃ સર્વે મધ્યોન્નતારુણપ્રભાઃ ।
મુખોન્નતશિતાકાર્યા લક્ષશોભા યથા ભવેત્ ॥
શિરોનાહો ભવેત્ તસ્ય નેત્રાષ્ટાદશકેન તુ ।
પઞ્ચવિંશતિભિર્નેત્રૈઃ ઉરઃ સંવેષ્ટનં ભવેત્ ॥
એકવિંશતિ ભિર્નેત્રૈસ્તદધો વેષ્ટનઞ્ચ યત્ ।
ત્રયોવિંશકલાનાભો તસ્યાધશ્ચતુર્વિંશકઃ ॥
પશ્ચાસદઙ્ગુલૈનાહઃ કટિસ્યાચ્છોભનં યથા ।
સૂત્રૈઃ સૂત્રસમાં કૃત્વા યથાસ્થાનસમીપગાઃ ॥
કવિરૌ તુ પુટૌ તુલ્યૌ જ્યોતીસૃત્કણિરેવ ચ ।
કકુનીચૂચુકૌ તદ્વત્ સમસૂત્રમુદાહૃતૌ ॥
પ્રતિમાયા પ્રસન્નાયા લક્ષણતદુદાહૃતં ।
૧૭બ્)
વિષમાયાન્યથા દેવં વિષમં સૂત્રકલ્પના ॥
સ્થાનકેન વિનિર્દિષ્ટા સાયુધા ધનુમાદિતઃ ।
આસસ્થા ચ પદ્માદ્યાડંદણ્ડાન્તા સપ્ત ત્રિર્યગાઃ ॥
વિકૃતાક્રૂરવેતાલા કુબ્જાવિભ્રાન્તવિભ્રમા ।
નાદ્યારમ્ભસ્થિતા ચાન્યા યથાસર્પ હેતુતઃ ॥
એવમાદ્યાસ્ત્વન્યેકાશ્ચ દીર્ઘહ્રસ્વા કૃસાતુરા ।
વિષમાસ્તાવિનિર્દિષ્ટા યાસ્ત્વન્યાદ્વસમાસમાઃ ॥
સ્ત્રિયા રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ લક્ષ્યલક્ષણયોરપિ ।
તદ્ઘાદૈર્ઘ્યાત્ કલા ગૃહ્ય દુર્વાદૈર્ઘ્યાન્તથૈવ ચ ॥
કટિસ્થં કલ્પયેન્નાહં જઘને વિસ્તરે યતઃ ।
મધ્યદીર્ઘાત્ કલાં ગૃહ્ય તિર્યગેકાંગુલં યથા ॥
સ્તનૌ દ્વૌ કલ્પયેદ્વૃન્તૌ સમન્તાચ્ચતુરઙ્ગુલૌ ।
કણ્ઠકૂપાધો યન્માનં તયો ગૃહ્યાંગુલાંગુલં ॥
ઇષુયવૌ મણ્ડલૌ તૌ ત્રિયવૌ મધ્ય ચૂચુકૌ ।
હનુભ્યાં મૂલદેશે તુ પૃથુત્વા ગૃહ્યચાંગુલં ॥
તદ્વિધા ભાજ્યન્યસ્તવ્યં લલાટે વક્ર દીર્ઘતા ।
નાસોન્નતાદ્યવં ચૈકં ગૃહ્યસ્ત?ર્યુગ્મયોર્ન્યસેત્ ॥
મૂલે સ્થૌલ્યોર્થકન્દેવિ પરતઃ પૂર્વવદ્યથા ।
ગણ્ડોન્નતાચ્ચ ઋત્વશં ગૃહ્યતં નેત્રયોર્ન્યસેત્ ॥
દૈર્ઘ્યોત્તદર્દ્ધં વિસ્તારં કર્ણૌલચાંશગોલકૌ ।
તત્ પૃથુત્વાચ્ચ સંગૃહ્ય સ્વભાવસ્થોદિતો મયા ॥
ભૂષણોજ્ઞાન તન્માનં તદ્યોગ્યાલ્લમ્બનો નવા ।
લલાટં તુર્ય ભાજ્યતિર્યક્કર્ણાન્ત ગોચરે ॥
કચસૂત્રાયતં કાર્યં તત્પ્રમાણાન્નસંશયઃ ।
સ્કન્ધૌ હીનૌ પ્રકર્તવ્યૌ ગોલકાર્દ્ધેન નાન્યથા ॥
વાહો દૈર્ઘ્યાત્ કલાં ગૃહ્ય સ્ફિચૌ વૃત્તસ્ય કારણં ।
ગ્રીવાર્દ્ધ ગોલકાદ્વીના પૃથુત્વાદૂર્દ્ધતો ન્યસેત્ ॥
પ્રવાહુકાત્ તથા ગૃહ્ય દૈર્ઘ્યં ગોલકમાનતઃ ।
ઊર્ધોરર્દ્ધાગુલં ન્યસ્ય જાનુની ચ તથૈવ ચ ॥
પૃથુત્વાચ્ચ મિદં ન્યસ્ય પૌડીલં ચાર્દ્ધમંગુલં ।
પાદૌવોચ્ચૈ પ્રકર્તવ્યૌ અઙ્ગુલાર્દ્ધેન સુન્દરિ ॥
તલપાદૌ સમૌકાર્યૌ પાષ્ણી ગુલ્ફૌ તથૈવ ચ ।
૧૮અ)
અંગુલીનાં સ્વનાહાન્તુ ગૃહ્યાષ્ટાંસં ચ સુન્દરિ ॥
દીર્ઘત્વેન ન્યસેત્ પ્રાજ્ઞઃ કરયોસ્તદ્વદેવ હિ ।
શેષમન્યં યથોદ્દિષ્ટં લક્ષણં પ્રાક્પ્રચોદિતં ॥
લક્ષ્યઞ્ચ સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્ત્રીમાન ચ યથા ભવેત્ ।
કિઞ્ચિન્નતો ભવેત્ સ્કન્ધૌ સુમધ્યા ચ કૃશોદરી ॥
સુકપોલાસુનાસા ચ સુપ્રસન્ના સુદ્ધત્વ(?) ચ ।
અલકાવતંસે સંયુક્તા વિમ્વાષ્ટાદધરા સુભા ॥
કિઞ્ચિદારક્તતરલા વિશાલાનેત્ર ય *? લા ।
નિતમ્બે કિંકિની ભારલાલના લલનાલસા ॥
રૂપં ભૈરવ નાથસ્ય યથા ચૈવ તથોચ્યતે ।
જૂટો નવકલા તસ્ય સર્વૈર્વદ્વસ્તુ મધ્યતઃ ॥
ઊર્દ્ધાંશે ચન્દ્રસંયુક્તો દૈર્ઘ્યં દ્વિકલમાનતઃ ।
કલાવિસ્તરમધ્યે અગ્રેર્દ્ધાંગુલવદ્યથા ॥
દ્વિતીયેન્દ્રમમાકરઃ કર્ણૌ લમ્બૌ ત્રિગોલકૌ ।
સાર્દ્ધં વસુ કલાવક્ત્રં લલાટં ત્રિકલોચ્યતે ॥
નાસાભૂતાઙ્ગુલાદીર્ઘા સાર્દ્ધગોલકમુચ્છ્રિતા ।
ષડંગુલં વક્ત્રભાગં દ્વ્યગુલં યસૃતં ભવેત્ ॥
દંષ્ટ્રે ગોલકવદ્વાવહ્યે તીક્ષ્ણાગ્રે ચન્દ્રસંપ્રભે ।
પઞ્ચાઙ્ગુલા ભવેદ્ગ્રીવેષ્ટનેન્દુ કલામતા ॥
સ્કન્ધૌ સપ્તાંગુલદીર્ઘૌ ભુજૌ સપ્તદશાંગુલૌ ।
પ્રવાહૂ દિક્કલાઅદિર્ઘૌ કરૌરાષ્ટાઙ્ગુલૌ સમૌ ॥
સાર્દ્ધભૂતાંગુલા મધ્યા દ્વે ન્યે પઞ્ચાઙ્ગુલે સમે ।
અર્દ્ધાગુલં વિનાકન્યા તદ્વજ્જેષ્ટં પ્રકલ્પયેત્ ॥
નખાદીર્ઘાંગુલોર્દ્ધા ચ વેષ્ટનં ચાનુપૂર્વશઃ ।
જ્ઞાત્વા જ્ઞાત્વા પ્રકર્તવ્ય ભુજૌ ત્રિગુણનાહતઃ ॥
વક્ષસ્તુ દ્વિકલોદ્રેકં હૃદ્દૈર્ઘ્યં ચાંગુલમ્ભવેત્ ।
તદ્વન્નાભિસ્તથા સુષ્ક ઉરુઞ્ચૈન્દ્ર કલા ભવેત્ ॥
ત્રયોદશ કલાજંઘે જાતૂ પઞ્ચાંગુલૌ મતૌ ।
અત્રાપિ ત્રિગુણો નાહઃ પાદૌ પઞ્ચદશાંગુલૌ ॥
તિર્યગાગ્રાઙ્ગુલઃ સપ્તમાધ્યવૈષટ્પ્રકીર્તિતઃ ।
કૂર્મપૃઠોન્નતૌ પાદૌ તલાવલક્તસપ્રભૌ ॥
૧૮બ્)
પૂર્વાદષ્ટાંશદૈર્ઘ્યત્વં પાદાગુલીઃ પ્રકલ્પયેત્ ।
વેષ્ટનં ચાનુરૂપેણ યથાશોભા ભવેત્ યથ ॥
નવવિંશકલાનાહૌ વક્ષસ્થાનેષુ સુન્દરિ ।
સપ્તાવિંશાધતોનાહો વિંશાષ્ટૌ નાભિરુચ્યતે ॥
નાહ એષઃ સમાખ્યાતઃ કટિ સ્યાત્ ત્રિંશગોલિકા ।
લિઙ્ગોર્દ્ધં ત્રિકલ તસ્ય નાહઃ કલાચતુષ્ટયં ॥
વૃષણૌ દ્વિકલૌ લમ્બૌ વેષ્ટનં દ્વિસમંગુલં ।
લક્ષણં તન્મયા પ્રોક્તં પ્રધાનં લક્ષમુચ્યતે ॥
નેત્રે વૃત્તસમાકાર્યે ભ્રુવોક્તં ચિતસંનિભૌ ।
લલાટે તૃતીયં નેત્રં ભ્રૂ?હીનં પરિવર્તુલં ॥
કપાલમાલાશિરસિ સ્રગ્દામત્વેન લમ્બિતં ।
જાન્વં તં દ્વાદશકરં ષોડષાષ્ટાદશોથવા ॥
શૂલૈર્ભિન્નાન્વકોદ્ધૃત્ય દ્વૌ ભુજૌ પરિકલ્પયેત્ ।
ખડ્ગખેટૌ ધેનુવાણૌ ઘણ્ટાડમરુકાયોરપિ ॥
કર્તૃમુણ્ડૌ કરૌ દ્વૌ તુ પાશાંકુશસ્તથૈવ ચ ।
કપાલખટ્વાઙ્ગધરં દ્વિભુજં ગજચર્મધૃક્ ॥
વરદાભય હસ્તૌ ચ વ્યાઘ્રચર્મકટિસ્થિતં ।
નાગૈર્યજ્ઞપવીતં તુ કોશૈર્વા તત્પ્રકીર્તિતં ॥
પઞ્ચમુદ્રાસમાયુક્તં ભૂતમાતૃસમાવૃતં ।
એકાસ્ય પઞ્ચવક્ત્રં વા તદા દ્વે વામતો ભવેત્ ॥
દક્ષિણે ચૈવ દ્વે કાર્યે વક્ત્રં મધ્યં તુ પઞ્ચમં ।
તદ્રૂપણૈવ સર્વમ્વૈ વિવૃતાસ્ય દંષ્ટ્રાનનં ॥
લેલિહારં સનાસવારક્ષ?પૂર્ણે ભાસુરાઃ ।
ભૈરવોયં પૃથક્ કાર્યો માતૃમધ્યે થવા ભવેત્ ॥
તાસારૂપં પ્રવક્ષ્યામિ સ્થિતા ચાનુક્રમે યથા ।
વિઘ્નેશં પશ્ચિમં વક્ત્રં ગજવક્ત્રં વૃહોદરં ॥
પઞ્ચતાલસ્મૃતો નાહઃ વ્યાલવદ્ધોદરં શુભં ।
માલંલકૃતસઙ્ગ્રીવો ભુજાસ્તુર્યાક્યસૂત્રધૃક્ ॥
કુઠારકરસંયુક્તઃ સર્વયજ્ઞોપવીતિવાન્ ।
દન્તલડ્ડુકહસ્તસ્તુ ત્રિનેત્રો વામનાકૃતિઃ ॥
પદ્માસનશ્ચ તત્રસ્થો વીરાસનમથાપિ વા ।
કૃષ્ણમૂષકસંસ્થા વા પદ્માધસ્તાથવા લિખેત્ ॥
૧૯અ)
બ્રહ્માણી ચાદિતઃ કૃત્વા પક્તિસ્થાશ્ચોત્તરાનના ।
નગરે ગ્રામખેટે ચ પુરે વૈ પ્રાસાદાદિષુ ॥
યતોદક્ષિનદિગ્ભાગે કર્તવ્યાસ્તુ શુભોદયાઃ ।
ચતુર્વક્ત્રાવિશાલાક્ષી પિઙ્ગાભામુકુટોન્નતા ॥
સાખક્ષસૂત્ર કરાસૌમ્યા કમણ્ડલુધરાશુભા ।
વરદાભય હસ્તા ચ કાર્યા ચૈવ ચતુર્ભુજા ॥
મૃગાજિનોત્તરીયો ચ દ્વિનેત્રા તુ કજ્જાસના ।
પઞ્ચતાલાર્દ્ધતાલેન નાહોજઠરમણ્ડલે ॥
બ્રહ્મરૂપધરાં દેવીં હંસસ્થાં વા પ્રકલ્પયેત્ ।
ત્રિનેત્રા ચતુર્હસ્તા ચ સૌમ્ય વક્ત્રાસુરૂપિણી ॥
શૂલોદ્યતકરાદેવી વરદાભયપાણિની ।
ઘણ્ટાડમરુકં ચાન્યં પુષ્કરં પરિકલ્પયેત્ ॥
વ્યાઘ્રચર્માંવરા ચૈવ વ્યાઘ્રચર્મોત્તરીયકા ।
દુર્મુખસ્થા કજસ્થા વા રુદ્રરૂપેણ ચાત્મના ॥
કન્યારૂપધરા દેવી ષડ્વક્ત્રાશિખિવાહના ।
દ્વિષટ્કરા તથાકાર્યા દ્વિભુજૈકાનનાથવા ॥
પ્રસાદાભવયતર્જન્યા પદ્મસ્થામ્વા પ્રકલ્પયેત્ ।
કાર્તિકે યસ્ય યદ્રૂપન્તદ્રૂપેણૈવ કારયેત્ ॥
દ્વિરષ્ટવર્ષાકારા રૂપાઢ્યા વૈષ્ણવી ભવેત્ ।
ચતુર્ભુજા સૌમ્યવક્ત્રા સર્વાલકારભૂષિતા ॥
શંખચક્રગદાહસ્તા હલહસ્તાયશોભના ।

પક્ષિરાજસ્થિતા વાથ પદ્માસનામથાપિ વા ॥
વિષ્ણુરૂપેણ સાકાર્યા સર્વાસુરવિમર્દની ।
વારાહી ઘોણવક્ત્રાભા યામ્યા વા ચાન્નકાનના ॥
યામ્યાદશભૂજાભીમા દંષ્ટ્રાલાવિકૃતાનના ।
ખડ્ગખેટધનુર્વાણપાશાંકુશ સુદણ્ડધૃક્ ॥
કુઠારકરપત્રઞ્ચ મુષલઞ્ચ તથૈવ ચ ।
યમરૂપેણ તન્વંગી વારાહી વા વૃહોદરા ॥
દ્વિભુજા ચ તથા કાર્યા ખડ્ગદણ્ડસમન્વિતા ।
કિન્તુ સા મેઘવર્ણા ચ યમરૂપં દ્વિધાયતઃ ॥
વારાહી મહિષસ્થા ચ યામ્યાઘોણાસના ભવેત્ ।
પદ્મસ્થા વા પ્રકર્તવ્યા કૃષ્ણા * * * * * *? ॥
૧૯બ્)
* * * * * * *? સર્વાઙ્ગૈઃ
સૂક્ષ્મનેત્રિકા ।
લાચ્છનં કારયેત્ તસ્યા સુરૂપા યૌવનાન્વિતા ॥
તિલકાલકસંયુક્તાવજ્રહસ્તા વરપ્રદા ।
દ્વિભુજૈકમુખા દેવી એન્દ્રરૂપધરા શુભા ॥
પદ્મસ્થા વા પ્રકર્તવ્યઃ તથા હસ્ત્યધતોલિખેત્ ।
ચામુણ્ડા યાસ્તુ યદ્રૂપં તત્પ્રવક્ષ્યામ્ય શેષતઃ ॥
લક્ષ્યમાત્રેણ દેવેશે લક્ષણં તસ્યનો ભવેત્ ।
કેષાઞ્ચિલ્લક્ષણં પ્રોક્તં કેષાઞ્ચિલ્લક્ષમાત્રકં ॥
કેષાઞ્ચિદુભયં દેવિ નેત્રકોષોદ્ભવાયતઃ ।
ચણ્ડરૂપા તુ ચામુણ્ડા જ?રોફેતુ સમુત્થિતા ॥
વૃત્તાનાકોટરાક્ષી ચ તૃતીયં વૃત્તમુન્નતં ।
લલાટે તત્પ્રકર્તવ્યં ભ્રૂહીનં ભ્રાસરૂપિણં ॥
જટાજ્વાલાકૃતિશ્ચોર્દ્ધા કેશાદાવાગ્નિ વર્ચસા ।
વ્યાડૈર્વદ્વલલાટે ચ મુણ્ડમાલા તતોપરિ ॥
ભગ્નનાસાહનુર્સુસ્કા ગડૌ કૂપાકૃતી ભવેત્ ।
દીર્ઘગ્રીવાગિરાલા ચ ત્રિકલા તાલનાહતઃ ॥
વેવાંગુલાવિવૃતાસ્યાદંષ્ટ્રાલારક્તનિર્ઝરા ।
જિહ્વાંગુલ દ્વયં વાહ્યે લેલિહારક્તસન્નિભા ॥
ચર્માસ્થિ સૂત્રસંયુક્તૌ ભુજૌ દીર્ઘૌ કરાંગુલૌ ।
નખાદીર્ઘાગ્રતસ્તીક્ષ્ણાસ્તનૌ લમ્બૌદશાંગુલૌ ॥
શિરાલૌ માંસહીનૌ ચ ઉરઃ કઙ્કાલસન્નિભં ।
નદી ભ્રમણભગ્નીભા નિર્માસૌદરનિમ્નગા ॥
કટિઃ શુસ્કાતિ નિર્માન્સા વિવસ્ત્રાઘુર્ઘુરાન્વિતા ।
નિર્માસોરુસ્તથાજાનુ જંઘે દિર્ઘશિરાન્વિતે ॥
અસ્થિચર્મનિવદ્ધા ચ પાદૌ દીર્ઘાંગુલી તથા ।
ગોણસૈ નૂપુરૌ તસ્યાઃ સપૈર્વદ્ધા તુ મેખલા ॥
વ્યાઘ્રચર્મામ્વરા વાપિ ગજચર્મોત્તરીયકા ।
મુણ્ડમાલા પ્રલમ્બાંગી મહાવ્રતધરાસુભા ॥
મહાપ્રેતાસનસ્થા ચ મહાચકસંયુતા ।
રક્તપૂર્ણ પીબન્તી ચ ખટ્વાઙ્ગાઙ્ગ કૃતા શુભા ॥
મુણ્ડકર્તૃકરાભીમા કરૈકર્ણવિભૂષણં ।
ડિમ્ભૈર્વાપિ પ્રકર્તવ્યં મઘૈ(?)ધાકુંડલં શુભં ॥
૨૦અ)
ગ્રીવાકરૌ તથા વાહૂ જાનુકટિશિરોદરં ।
સર્પૈર્વાગોણસૈ વાપિ સર્વાગં ચાવિભૂષયેત્ ॥
યથા ભૈરવ રૂપેણ તથાતાં ચ પ્રકલ્પયેત્ ।
ચામુણ્ડા કિન્તુ નિર્માંસાસ્ત્રીરૂપા ચ વિશેષતઃ ॥
પ્રાઙ્મુખો ભૈરવઃ કાર્યો ભૃઙ્ગી વામાંસવર્જિતઃ ।
કેશચર્મ પરિભ્રષ્ટઃ સુસ્કકઙ્કાલ સપ્રભઃ ॥
ત્રિનેત્રો યોગયુક્તસ્તુ યોગાસનસુસયુતઃ ।
નાટેશ્વરઃ પ્રકર્તવ્યઃ પ્રાક્સૌમ્યે વ નિર્મિતઃ ॥
કિંત્વ સૌતાણ્ડવારમ્ભઃ ભુજૈર્વહુ સમાકુલઃ ।
અધોર્દ્ધદિગ્મતાસ્તે તુ દશાદૌ યાવદિગ્મતા ॥
વિશાખસ્થાનચરણ અઙ્ગહ્રાસાદિલાસ્ય ધૃક્ ।
પ્રસ્ફુરદ્વદનં શુભ્ર માનગ્રંમસ્તકોન્નતઃ ॥
જટાવન્ધેન દ્વૌ કાર્યૌ ભુજૌ દ્વૌ ચોર્દ્ધ ચર્મ ધૃક્ ।
અન્યૌ દ્વૌ તાલિકાકાર્યૌ દ્વૌ ચાન્યૌ શૂલખડ્ગ ધૃક્ ॥
ખટ્વાઙ્ગોદ્યતપાણિ ચ કપાલે કૃત હસ્તકઃ ।
કરણૈર્દ્રુતલયાદ્યૈશ્ચારુચારી ગતાદિશઃ ॥
એવં જ્ઞાત્વા પ્રકર્તવ્યં ભુજસંખ્યાનુરૂપતઃ ।
નન્દીદક્ષિણતસ્તદ્વન્ સુરઙ્ગવાદ્ય તત્પરઃ ॥
વામતઃ કાલસંનિખ્ય વંસવાદ્ય સ નૃત્યકઃ ।
વીણાવાદ્યદનગાન્ધર્વા સનૃત્યાગણનાયકાઃ ॥
ભૃંગ્યાદ્યારાહ્યાતઃ સર્વે નૃત્યગેયસમન્વિતાઃ ।
કારયેન્નાદ્ય રૂપન્તુ સર્વાલઙ્કારભૂષિતં ॥
મયૂરાસન ષટ્વક્ત્રઃ કાર્તિકેયઃ કુમારવત્ ।
જવાકુસુમસંકાશઃ ભુજૈર્દ્વાદશમણ્ડિતઃ ॥
દ્વૌ દ્વૌ પાર્શ્વયોર્વક્ત્રં પૃષ્ઠતશ્ચૈવ કલ્પના ।
ધનુવાણસ્તથા શક્તિઃ પતાકાકુક્કુટો પરઃ ॥
ઘણ્ટાડમરુકં ચાબ્જં ખડ્ગખેટસ્તથૈવ ચ ।
વરદાભયહસ્તઞ્ચ દ્વાદશૈવં પ્રકલ્પયેત્ ॥
યદાચૈકમુખં વાલં દ્વિભુજં કારયેત્ તદા ।
લલાટે ચીરકા વદ્ધઃ પ્રસાદાભય તર્જની ॥
તાલપત્ર કૃતૌ કર્ણૌ ગ્રીવા સ કણ્ઠિકા ભવેત્ ।
પાદૌ ઘુર્ઘુરમાલા ચ કટૌ સ્યાત્ કટિ માલિકા ॥
૨૦બ્)
ભિન્દિ માલા ભુજાભ્યાન્તુ કરૌ કઙ્કણભૂષિતૌ ।
ઉભ્રમ્વાપિ પ્રકર્તવ્ય વીરાસનમથાપિ વા ॥
પદ્મસ્થં શિખી ચાધો વૃહદ્વક્ષસ્તનૂદરઃ ।
સદા શિવસ્ય દેવસ્ય વિગ્રહં ચાધુના શૃણુ ॥
ચતુર્ગજાપરિસંહ ચતુસંખ્યાસનૌપરિ ।
ચતુઃપાદં કજાર્દ્ધન્તુ કર્ણિકોપરિ સંસ્થિતં ॥
ચતુર્વક્ત્ર ચાષ્ટભુજં ચન્દ્રાર્દ્ધકૃતશેખરઃ ।
ત્રિનેત્ર ધ્યાનસસમ્પન્નપદ્માસનસુસંસ્થિતઃ ॥
પાર્શ્વયો દ્વૌ મુખૌ મધ્યે દ્રેશ્યં ત્રયં પ્રકીર્તિતં ।
ચતુર્થ પૃષ્ઠતો ભાવ્યં યતોદ્રેશ્ય મુખં તુ તત્ ॥
વિધિરયં સમાખ્યાતો વ્યક્તાનાં ચતુરાનનાં ।
ષડષ્ટદશવક્ત્રાણાં પૃષ્ટતશ્ચૈક કલ્પના ॥
હસ્તૌ મુકુલિતા કારૌ હૃત્સ્થૌ ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
નિતમ્વસ્થોત્તાનકૌ દ્વૌ ત્રિશૂલં ડમરુકં તથા ॥
રુદ્રાક્ષમાલાસંયુક્તં પુસ્તકં કર એવ ચ ।
ના?મૈકલીનદૃક્કાર્યો યોગયુક્તઃ પ્રસન્નધીઃ ॥
દક્ષિણસ્થા શ્રિયા કાર્યા ચામરાદ્યતહસ્તિકા ।
વામે સરસ્વાતી કાર્યા ચામરોક્ષપશોભના ॥
કર્તારં ચાષસંલિખ્ય જાનૌ પ્રણતસન્નિભઃ ।
પુષ્પૈઃ પૂર્ણકરણ્ડૈસ્તુ ધૂપહસ્તપ્રણામકૃત્ ॥
વ્યક્તે વિધિરયંખ્યાતો દાતારાનુકૃતિર્ભવેત્ ।
સદાશિવત્વસંસિદ્ધં શિવં શુભમુદાહૃતં ॥
સદાશિવકરં શાન્તં સદાશિવસ્તથઓચ્યતે ।
ઉમામાહેશ્વરૌ કાર્યૌ યમલૌ દિવ્યરૂપિણૌ ॥
પૃથગ્ભુતાવામનસ્થૌ કેકરાન્યોન્યવીક્ષણૌ ।
પ્રસન્નાવાલાસમં નેત્ર વામોરુસ્થાથવા ઉમા ॥
સ્કન્ધહસ્તા સ્થિતો દેવી ચિવુ હસ્તો મહેશ્વરઃ ।
અધોવાલોકયેદ્રુદ્રો દેવી ચોર્દ્ધાવલોકના ॥
એકવિમ્બે દ્વયં રૂપં ચાર્દ્ધનારીશ્વરાથવા ।
વામાઙ્ગવસ્ત્રિયા રૂપં દક્ષિણે હર એવ ચ ॥
સ્ત્ર્યાભિ નયનલક્ષણ કુચભાર યુતેન ચ ।
કૃશોદર્યે દ્વે સદ્વસ્ત્રા અર્દ્ધોન્નતવિવસ્તકઃ ॥
૨૧અ)
પુંભાવેન સ્મૃતો લક્ષઃ જટામકુટશોભિતઃ ।
હરિરુદ્રૌ તથા ભૂતૌ વામદક્ષિણકલ્પનાત્ ॥
નિમ્નાંગોહરિભૂજૌ દ્વૌ શંખચક્રવિભૂષિતૌ ।
રુદ્રોન્નતઃ તથા ભૂતં શૂલાક્ષસૂત્ર ધૃક્ કરૌ ॥
અર્દ્ધં જટાલંમૂર્દ્ધ્નસ્તુ કિરીટ્યર્દ્ધસમુજ્વલં ।
વ્યાલયજ્ઞોપવીત્યર્દ્ધમાલાર્દ્ધેન વિભૂષિતં ॥
અર્દ્ધનારીશ્વરરૂપં હરિશઙ્કરયોસ્તથા ।
ઉભ્રં રૂપં પ્રકર્તવ્યં ચાસનસ્થાપિ નૈવ ચ ॥
દુર્ગારૂપપ્રવક્ષ્યામિ યથાશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ।
એકવક્ત્રા ત્રિનેત્રા ચ ભુજૈવિંશૈસ્તુ સંયુતા ॥
સાયુધાસૌમ્યસંક્રુદ્ધા કૃશોદર્યાભિરૂપિણી ।
ખડ્ગખેટોધનુવાણૌપવિદણ્ડો તથૈવ ચ ॥
પાશાંકુશ ગદા ચૈવ ધ્વજઘણ્ટા ચ દર્પણં ।
ક્રકચં શક્તિશૂલઞ્ચ કુઠારામુદ્ગરસ્તથા ॥
ડમરું ચાભયં ચૈવ મહિષાસુરમર્દની ।
શિરચ્છેદાન્નરાકારઃ ખડ્ગહસ્તઃ મુદારુણઃ ॥
ઉત્થિતઃ તચ્છિરો ગ્રાહ્યં દેવ્યા હસ્તેન દર્શયેત્ ।
અસૃગ્વારામ્રવન્તી ચ ભિઃયતનાહિષમસ્તકઃ ॥
શૂલૈભેદ્યં તુ તત્પૃષ્ટં ત્રિકટૌ યહ્નિ નાહતં ।
સિંહાસનોપરિ કાર્યા પદ્મે વાડભ્રસંસ્થિતા ॥
અમ્બિકારૂપસંપન્ના કૌમારી સદૃશા ભવેત્ ।
ગન્ધકપરિકૌર્દ્ધાધસ્તનૌસ્તસ્યાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
દ્વિભુજા ચ ત્રિનેત્રા ચ વક્ત્રૈકાચન્દ્રમસપ્રભા ।
પદ્માસના ચ તત્રસ્થા હસ્તોત્તનાતપશ્વિની ॥
યતઃ પઞ્ચાગ્નિસંયુક્તા મોક્ષસૂત્રાકૃશોદરી ।
પઞ્ચાગ્નિસંપ્રવક્ષ્યામિ યથાશાસ્ત્રે વિનિર્ણયઃ ॥
માત્રાપિત્રાદિકસ્ત્યાગાઃ પ્રથમસ્ત્વગ્નિરુચ્યતે ।
દ્વિતીયોગ્રીસ્મકાલસ્તુ તૃતીયો ભાસ્કરઃ સ્મૃતઃ ॥
ચતુર્થસ્તુ નિરાહારઃ ષષ્ટકાલસ્તુ વા ભવેત્ ।
પઞ્ચમશ્ચાગ્નિ કુણ્ડે તુ નિત્યં હોમરતા ભવેત્ ॥
પઞ્ચાગ્નિ ગ્રહમાખ્યાતં તન્તુકુણ્ડાગ્નિ પઞ્ચકં ।
શ્રિયો રૂપમતી વક્ષ્યે શ્રિયાર્થં કુરુતે યથા ॥
પદ્માસનસ્થા પદ્મસ્થા પદ્મહસ્તવિભૂષિતા ।
૨૧બ્)

નિતમ્બો દ્વૌત્તાનકૌ દ્વૌ ન્યત્કાસૌસ્યાનના શુભા ॥
પાર્શ્વયો કરિણૌ કાર્યૌ ઘટોદ્યતકરોપરિ ।
સાભિષેકારવિન્દેન શ્રિયૈવં શ્રીપ્રદા લિખેત્ ॥
દ્વારસ્યોર્દ્ધે ગૃહે વાપિ વૃક્ષૈકેથ ચતુષ્પથે ।
મહાદેવં પ્રવક્ષ્યામિ રુદ્રાષ્ટશતવૌ વૃતઃ ॥
સ્વમતં ચોચ્છ્રયાયામં દ્વિદશૈર્ભાગભાજિતં ।
સૂર્યૈકવિસ્તર કાર્યો દીર્ઘોથ ચતુરસ્રકઃ ॥
ષષ્ટિયુગ દ્વિશતં ભદ્રે પદં તત્ર પ્રસિદ્ધ્યધ્યતિ ।
ચતુઃપઞ્ચાશકૈર્વાહ્યે શોભાર્થં પરિકોચ્છ્રયઃ ॥
પદ્મમાલાવિચિત્રં વા સદ્દારુઘટમાલિકા ।
અધોર્દ્ધં ત્રિપદં ત્યજ્ય તદ્વયોઃ પાર્શ્વયોરપિ ॥
ચત્વારિંશત્ પદૈર્મધ્યે કારયેત્ મૂલરૂપકં ।
ષટ્પદેન ભવેત્ પદ્મં સિંહાસિંનમથાપિ વા ॥
તૃપઞ્ચપદકૈ દેવં શેષશોભાન્તર ભવેત્ ।
અધઃ પક્ષ્યા તુ દેવેશે મધ્યાદુભય ષટ્પદં ॥
ધૂપાધારઞ્ચ નૈવેદ્યં પૂર્ણં પદદ્વયં ભવેત્ ।
અન્યૌ તુ દ્વિપદૌ યૌ તુ સમખઃ કર્ત્રસ્તત્ર વૈ ॥
પ્રાઞ્જલિ પ્રણતૌ તૌ તુ જાભ્યાંમવની ગતૌ ।
શેષાષ્ટોત્તર પદં યત્ તત્ર રુદ્રાન્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ત્રિનેત્રા દ્વિભુજાઃ સર્વે નીલકણ્ઠૈક વક્ત્રકાઃ ।
ત્રિશૂલવ્યગ્રહસ્તાસ્તે જ્ઞાનહસ્તાસ્તદેક્ષણાઃ ॥
વીરાસન સ્થિતાઃ સર્વે યોગાસના અથાપિ વા ।
પદ્માસનો ભવેદ્ દેવ નીલકણ્ઠસ્ત્રિલોચનઃ ॥
કરૌ દ્વૌ કારેત્ તસ્ય વ્યાખ્યાનોદ્યતલીન દૃક્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તો ભુજઙ્ગૈર્ભુજભૂષિતઃ ॥
સહટા ભાસુરાકારશ્ચન્દ્રાર્દ્ધકૃતશેખરઃ ।
સૌમ્યરૂપપ્રસન્નશ્ચ સ્ફુટ ત્યઙ્કજસન્નિભઃ ॥
ઉર્દ્ધં યે ચતુરો ભાગા હ્ર?સૈકૈકં તુ કારયેત્ ।
વિંશભાગ હૃતો યસ્તુ તત્ ક્ષેપઞ્ચ યથા શૃણુ ॥
શોભાતિર્યગ્દદેદ્ભગં કૌવદ્ભાગેન કલ્પના ।
ચતુર્ભાગૈઃ પુનસ્તદ્વચ્ચતુષ્કૌવત્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
૨૨અ)
ત્રિભાગોર્દ્ધં તથા ભૂતં દ્વિભાગાત્ પદ્મકુડ્મલં ।
ત્રિભાગૈશ્ચાધતો દેવિ કીલકં પરિકલ્પયેત્ ॥
વિચિત્રચિત્ર દેવ્યૈરત્નમાલાદિકૈઃ શિરઃ ।
મધ્યે ન ચ પદૈર્દેવિ અહં તત્ર સમાલિખેત્ ॥
તદ્રૂપેણ વરારોહે કિં ત્વહઞ્ચ ચતુભુજઃ ।
પદદ્વાદશકમ્વક્ષ્યે ત્વમાદિ ગણભૃંગિકઃ ॥
કુમાર બ્રહ્મવિષ્ણુઞ્ચ રુદ્રાં ષટ્ટત્વવાસિનઃ ।
શેષે વિદ્યાધરાકાર્યા માલાહસ્તાસ્તુ તિર્યગાઃ ॥
ઉરસાધો શિરઃ પાદૌ સોપાનાશ્ચાભ્રમધ્યગાઃ ।
રુદ્રાણાં સંપ્રવક્ષ્યામિ નામ તેષાં પૃથક્ પૃથક્ ॥
વામદેવો મહાતેજા હલાહલ તથૈવ ચ ।
ત્વત્ પૃષ્ટા હિ સ્થિતા હ્યેતે કુમારાત્ પરતઃ શૃણુ ॥
પટરુદ્રઞ્ચ જ્યેષ્ટઞ્ચ ગહનીસં તથૈવ ચ ।
અધશ્ચાષ્ટોત્તરાણાઞ્ચ કથયામિ પ્રતિ પ્રતિ ॥
ઐશાન્યાદિ સ્થિતાસ્તે તુ ગોમુત્રી ક્રમયોગતઃ ।
અમરેશં મહાકાલં ગોકર્ણં ચાષ્ટહાસકં ॥
સંકુકર્ણઞ્ચ પ્રાજેશં ક્રોધેશં ભૈરવં તથા ।
શંભુર્વિભુગ્ગણાધ્યક્ષઃ ત્ર્યક્ષસ્ત્રિદશવંદિતઃ ॥
સમ્બાહશ્ચ વિવાહશ્ચ નતો લિપ્સ વિચક્ષણઃ ।
વિદ્યેશો જ્ઞાનવાન્ મિત્રજ્ઞાનજ્ઞો વેદપારગઃ ॥
માતૃપિંગલભૂપાલ વલિ વિદ્યાધિપઃ સુધીઃ ।
દુઃખકૃતરત્નધારી ચ જટામુકુટધારિણઃ ॥
નિધીશો રૂપવાન્ ધન્યઃ સૌમ્યદેહ પ્રસાદ કૃત્ ।
પ્રાકાશો લક્ષ્મિ વાં કામઃ સૂક્ષ્મા તીક્ષ્ણઃ ક્ષપાન્તકઃ ॥
શીઘ્રોલઘુવાયુવેગઃ કપદીમેઘવાહનઃ ।
પઞ્ચાન્તકઃ પઞ્ચશિખઃ પાશ હસ્તા મહાવલઃ ॥
વલો હૃતિ વલશ્ચૈવ દીર્ઘવાહુ જલાન્તકઃ ।
શ્વેતશ્ચ જયભદ્રશ્ચ વડવાસ્યઃ સુભીમકઃ ॥
નિર્-ઋતો મારણો હન્તા ક્રૂરદૃષ્ટિર્ભયાનકઃ ।
ઊર્દ્ધગેહે વિરૂપાક્ષો ધૂમાલોહિતદંષ્ટ્રિવાન્ ॥
યામ્યો મૃત્યુહરોધાતા વિધાતા કર્તૃરેવ ચ ।
૨૨બ્)
કાલોધર્મપતિર્યોક્તા વિયોક્તા ચ યમ પ્રિયઃ ॥
અગ્નિરુદ્રો હુતાશી ચ પિઙ્ગલઃ ખાદકોહરઃ ।
જ્વલનો દહનો વક્ત્રઃ ભસ્માન્તક ક્ષયાન્તકૌ ॥
કપાલીશો અજો બુદ્ધો વજ્રદેહઃ પ્રમદકઃ ।
વિભૂતિરવ્યયઃ શાસ્તા પિનાકી ત્રિદશાધિપઃ ॥
સુધૈર્યા ગ્રસનઃ શર્વઃ પાતાલીશો વૃષો વૃષઃ ।
પાલકો વીર્યાનંતશ્ચ શુભ્રોલોહિતકો પરઃ ॥
એતે રુદ્રાઃ સમાખ્યાતાઃ પિંડ્યદ્દાવિંશકં શતં ।
સૈલૈકઃ ખણ્ડમાખ્યાતં ચિત્રહીનં તુ કારયેત્ ॥
કાષ્ઠજે વાતદાચિત્રં ત્રિખણ્ડં સન્ધિતં સમં ।
કિન્તુ સ્વજાતિભિ કાર્યં તચ્છલ્યાન્તરસન્ધનં ॥
પત્રિકાં વાદ્યતઃ ક્ષીલ્ય લોહકંટૈર્વિસન્ધિતઃ ।
પયોનિગમનન્તુ ભ્રકીલકાન્નૈકારયેત્ ॥
કાષ્ટજાનાં મયં ન્યાયો મૂલં મુત્થાસંધનં ।
અનન્તીશસ્ય યદ્રૂપં તત્પ્રવક્ષ્યામ્યનુક્રમં ॥
આયામસ્ય ત્રિભાગૂનં વિસ્તરઞ્ચ ભવેદિહ ।
આયામચન્દ્રવત્ કૃત્વા વિસ્તરં સૂર્યવદ્ ભવેત્ ॥
ચત્વારિંશતિ વિભાગૈર્દારું ચૈવ ગુણોર્દ્ધતઃ ।
ભાગૈકં તલપટ્ટેન દૈર્ઘાત્સાન્તયોઃ પુનઃ ॥
ષટ્ત્રિંશતિભિર્ભાગૈસ્તુ મધ્યેનન્તં પ્રકલ્પયેત્ ।
ભાગષ્ટકેન પદ્મં સ્યાત્ સાર્દ્ધભાગૈઃ પ્રચોર્દ્ધતઃ ॥
ભાગાષ્ટાદશકાનન્તો યદ્વસુદ્વિગુણં કુરુ ।
અધોર્દ્ધં પટ્ટવત્ કૃત્વા દ્વિસ્થાપ્યકસ્તથા ભવેત્ ॥
વામદક્ષિણયોગેન સૂક્ષ્મશ્ચૈવ શિવોત્તમઃ ।
એકનેત્રૈકરુદ્રસ્તુ મહાદ્યુતિસ્ત્રિમૂર્તિકઃ ॥
શ્રીકણ્ઠશ્ચ શિખણ્ડી ચ વામાવિન્ધી? તથૈવ ચ ।
દાતારૌ ચાધતો લિખ્ય શોભસ્થાને તુ સુન્દરિ ॥
પદ્માધોનાલવદ્ભાગઃ શેષશોભા ચ પટ્ટવત્ ।
શિરોર્દ્ધં પૂર્વવત્ કૃત્વા મધ્યેશ્વરઞ્ચ કારયેત્ ॥
યોગાસનઞ્ચ યોગીન્દ્રં યોગાભ્યાસરતઃ સુધીઃ ।
૨૩અ)
શેષં શોભા યથા યથા કાર્યા હંસો વાચાઘ્મરા વૃતઃ ॥
રુદ્રાસ્ત્રિનેત્રકાઃ સર્વે શૂલપુસ્તક હસ્તકાઃ ।
જટામુકુટસંયુક્તાશ્ચન્દ્રાર્દ્ધકૃતલાંચ્છનઃ ॥
પદ્માસનસ્થો ભગવાન્ વ્યાખ્યાનોદ્યત પાણિનઃ ।
શૂલાક્ષસૂત્રસંયુક્તઃ ત્રિનેત્રઃ સૌમ્યવક્ત્રકઃ ॥
પ્રતિમા ભૈરવસ્યવતાં પ્રવક્ષ્યામ્યનુક્રમં ।
આયામં પક્ષવત્ કૃત્વા દશભિર્વિસ્તરમ્ ભવેત્ ॥
ત્રિપઞ્ચ તિર્યકં ભાજ્ય ઊર્દ્ધઞ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
ત્રિભાગં ચોર્દ્ધતઃ સ્થાપ્ય સદ્વારુઞ્ચ શતાર્દ્ધકં ॥
તદન્તૈકં કૃતં પટ્ટં પુનસ્તદ્વદ્યુગાન્તરં ।
પદપઞ્ચાશકૈર્મધ્યે ભૈરવં તત્ર કારયેત્ ॥
પ્રભામણ્ડલકચોર્દ્ધં દ્વિભાગૈઃ પરિકલ્પયેત્ ।
પદ્મચ્છેદં સમાકારં વૃત્તં વાપિ સ ઉચ્યતે ॥
પઞ્ચવિઙ્સતિભિઃ કાષ્ઠૈઃ રૂપં તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
દશભિસ્તુ ભવેત્ પદ્મં તુર્યાધતલપટ્ટકં ॥
ભાગૈકં નાલવત્ કુર્યાત્ મધ્યે તદ્વૃત્તકં ભવેત્ ।
ચત્વારિંશત્ પદૈર્યૌ દ્વૌ પક્ષૌ તૌ દ્વિગુણં કુરુ ॥
ષડન્તરં દ્વિભિન્નન્તુ તત્ર કુર્યાદ્ વિમાતૃણાં ।
અધોર્દ્ધં પટ્ટવત્ કૃત્વા સર્વાન્તરસ્તથૈવ ચ ॥
વામદક્ષિણયોગેન ચામુણ્ડા ચ વિનાયકઃ ।
ઐન્દ્રાણી ચૈવ વારાહી વૈષ્ણવી ચ કુમારિકા ॥
માહેશ્વરી ચ બ્રહ્માણી દાતારૌ ચાધતો મતો ।
તિર્યગ્ ભાગ દ્વયં લોયયમૂર્દ્ધં ચૈવ વિનાશયેત્ ॥
પૂર્વવત્ કારયેત્ મૂર્દ્ધ્નિ ચતુર્ભાગાધકીલકં ।
ભાગમાત્રં ભવેત્ તિર્યક્ શિરસો દ્વૈ શિવો ભવેત્ ॥
શાન્તપદ્માસનાસીનો યોગયુક્ જ્ઞાનરૂપકઃ ।
ચામુણ્ડા વા યદા મધ્યે તત્સ્થાનૈ ભૃંગિનં કુરુ ॥
શિવદ્ભૈરવં કુર્યાત્ પૂર્વવચ્છેષસંસ્થિતિઃ ।
ગણભૃઙ્ગિનૌ પદાનો ઐશાન્યાગ્નેયી વા ભવેત્ ॥
મેર્વાધિ પેશ્વરસ્યૈવ રૂપં વક્ષ્યામિ તત્વતઃ ।
આયામસ્ય ત્રિભાગૂનં વિસ્તરં ક્ષેત્રમુચ્યતે ॥
કલાસમંવિભક્તે તુ વહિઃ સ્યાદ્ દારુવર્ત્તના ।
૨૩બ્)
ચતુઃપઞ્ચાશકૈઃ કોષ્ટૈઃ રૂપં ગુણશિરો ભવેત્ ॥
દાર્વં નૈકેન પટ્ટઃ સ્યાદ્ યુગાન્તે તદ્વદેવહિઃ ।
ષષ્ટ્યાન્તે ચેશ્વરં કુર્યાત્ પદ્મં દ્વાદશ ભાગિનં ॥
પ્રભો દ્વે ચ તથા ભૂતા ષટ્ત્રિંશદ્ભિઃ શિવાત્મકં ।
શિરો દ્વે પૂર્વવત્ કૃત્વા તન્મધ્યે તુ સદાશિવં ॥
ભાગૈકાદશિકૌ યૌ દ્વૌ દ્વિગુણૌ તૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
અધોર્દ્ધં પટ્ટવત કૃત્વા પાલા તત્રાષ્ટભાગિકા ॥
બ્રહ્મા ચૈવ તથૈશાનઃ કુવેરો વાયુરેવ ચ ।
વરુણો નિર્-ઋતિશ્ચૈવ યમશ્ચાગ્નિસ્તથૈવ ચ ॥
ઇન્દ્રાવિષ્ણુસ્તથા ભૂતઃ વામદક્ષિણયોગતઃ ।
મધ્યે ચૈવેશ્વરં કુર્યાત્ ત્રિનેત્રં શૂલપાણિનઃ ॥
સર્પયજ્ઞોપવીતીનં સર્પૈર્વાહુ વિભૂષિતં ।

જટામકુટસંયુક્તં ચન્દાર્દ્ધકૃતશેખરં ॥
નીલકંણ્ઠોર્દ્ધ લિઙ્ગં તુ વ્યાઘ્રચર્મપરિચ્છદં ।
ચતુર્ભુજૈકવક્ત્રઞ્ચ દાનાભય કરન્તથા ॥
અક્ષસૂત્રકરં ચૈવ પદ્માસનસુસંસ્થિતં ।
ચતુર્મુખા ભવેદ્ બ્રહ્મા લમ્બકૂર્ચઃ સુમેખલી ॥
મૃગાજિનોત્તરીયસ્તુ જટાવદ્ધોર્દ્ધજૂટકઃ ।
અગ્નિવર્ણે નાસૌ કાર્યો વૃહત્ કુક્ષિશ્ચતુર્ભુજઃ ॥
દણ્ડકાષ્ઠાક્ષસૂત્રઞ્ચ કમણ્ડલુ કરોદ્યતઃ ।
પઞ્ચતાલ સ્મૃતો નાહઃ ઉદરે તસ્ય પાર્વતિ ॥
હંસાસનસમારૂઢઃ સૌમ્યાનન શુભેક્ષણઃ ।
ઈશરૂપ યથાપૂર્વં કિન્વાનત્વે વ્યસ્થિતઃ ॥
સોમો વિમાનમારૂઢઃ બૃહજ્જઠરમણ્ડલઃ ।
સપ્તતાલાર્દ્ધ તાલેન યુક્તં નાહં પ્રકલ્પયેત્ ॥
ગદાહસ્તો મહાકાયઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતઃ ।
નિધાનં ચાધતો લિખ્ય ત્રિપઞ્ચસપ્તમેવ ચ ॥
મૃગાસનાંકુશીવાયુઃ કુઞ્ચિત ભ્રૂકૃશોદરઃ ।
ધ્વજહસ્તોતિ તન્વઙ્ગા રૂક્ષઞ્ચ લમ્બભાવકઃ ॥
નક્રસ્થો વરુણઃ કાર્યો દિવ્યાલંકારભૂષિતઃ ।
સૌમ્યવક્ત્રોતિ સંપૂર્ણઃ પાશહસ્તોતિ શોભનઃ ॥
૨૪અ)
શવસ્કન્ધ સમારૂઢો રક્ષોરાજા પ્રકીર્તિતઃ ।
રાક્ષસાકૃતિ મૂર્તિશ્ચ ખડ્ગહસ્તોતિ દારુણઃ ॥
મહિષસ્થોગ્ર રૂપસ્તુ દણ્ડહસ્તોતિ ભાસુરઃ ।
સંક્રૂર્દ્ધકુટિલે મત્રે વક્ત્રં ચાતીવ કર્કસં ॥
છાગાસનસમારૂઢઃ શક્તિહસ્તો હુતાસનઃ ।
જ્વાલાકારપ્રભૌર્દ્ધસ્તુસ્તીક્ષ્ણરૂપોતિ દારુણઃ ॥
ઐરાવતસમારૂઢો વજ્રહસ્તોત્પરાધિપઃ ।
નેત્રાણાં ચ સહસ્રેણસર્વાંગેષુ લાંચ્છિતઃ ॥
સર્વાલંકારસંયુક્તો મૂર્દ્ધ્નિમકુટભૂષિતઃ ।
ચ્છત્રોપરિશિતં દિવ્યં હેમદણ્ડસમન્વિતં ॥
દ્વિજરાજે સ્થિતો વિષ્ણુઃ સર્વરત્નવિભૂષિતઃ ।
ચતુર્ભુજઃ સુરૂપી ચ શંખચક્રગદાધરઃ ॥
હલોદ્યતકરશ્ચૈવ કરીકરસમપ્રભઃ ।
તન્વઙ્ગન્તુ વૃહદ્વક્ષઃ દાતારૌ દારુકે તથા ॥
ઉપરિષ્ટાદ્યથા શોભા સિદ્ધવિદ્યાધરાકુલાઃ ।
વિકારાત્મ તથાક્ષેત્રં તદ્ ભગૈર્સાધચોત્તતઃ ॥
તથારૂપેણ કર્તવ્યં ઉભ્રો વા ગરુડાસનઃ ।
દશાવતારં તત્પાર્શ્વે સંજ્ઞાનુક્રમ ઉચ્યતે ॥
લક્ષ્યલક્ષણયોર્દેવિ દશાના શૃણુસાંપ્રતં ।
ઊર્દ્ધાધક્રમયોગેન વામદક્ષિણયોસ્તથા ॥
મત્સ્યં કૂર્મોવરાહશ્ચ નારસિંહોથ વામનઃ ।
રામોરામશ્ચ રામશ્ચ વુદ્ધઃ કલ્કી ચ તે દશઃ ॥
સ્વક્ષેત્રં સપ્તધા ભાજ્ય ભાગૈકે વક્ત્રનિર્ગમઃ ।
ભાગદ્વયે તથા પુચ્છનિર્ગમં કારયેદ્ બુધઃ ॥
દ્વિભાગાન્તકરં કૃત્વા ભ્રામયેત્ પઞ્ચભાગિકં ।
ખણ્ડચન્દ્રવિધાનેન પક્ષમેકં પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥
દ્વિતીયઞ્ચ તથાભૂતં પુચ્છધ્વજાગ્રસંન્નિભં ।
તસ્માદ્ભાગદ્વયં ત્યજ્ય ચરણં તત્સમં ભવેત્ ॥
મૂલેગ્રતઃ કૃમઞ્ચૈવ અવક્ત્રં સમુખં કુરુ ।
વક્ત્રાકારં તથા ભૂતં ચાક્ષિણી દ્વિયવો ભ્રમઃ ॥
અર્દ્ધચંદ્રસમાકારૈઃ કોષ્ઠકૈઃ સ્વાઙ્ગકલ્પના ।
ત્વચ ભૂતં સ્ફુટં મીનં શાલરૂપં પ્રકીર્તિતઃ ॥
૨૪બ્)
ચક્રાઙ્કિત શિરો દ્વેશે તેન વિપ્રૈ ન ભક્ષ્યતે ।
કચ્છપસ્ય તથૈવેહ રૂપકં પ્રવદામિતે ॥
સ્વક્ષેત્રં વેદવત્ કૃત્વા કર્ણસૂત્રં વહિર્નયેત્ ।
ગુણવત્ તદ્ વિભક્તે તુ ત્યજૈકં ભ્રામયેત્ સમં ॥
દ્વિભાગં ચન્દ્રવત્ કૃત્વા પ્રવેશં વક્રરૂપિણં ।
તત્રિભાગાત્ તતો ભ્રામ્ય ચક્રાકારાન્ત સ્વસ્તિકં ॥
તસ્માત્ કરાંઘ્રયઃ સન્ધૌ ચક્રાતં નિર્ગમં મનાત્ ।
ભાગમાત્રં ભવેદ્ ગ્રીવા ક્ષેત્રા દ્વેદાંશતો વહિઃ ॥
નેત્રાદ્વિકં શિરો વૃત્તં નેત્રે યવઽત્રયન્તથા ।
નેત્રાન્તે શ્રવણો કલ્પ્ય દ્વિયવં ચન્દ્રરૂપિણં ॥
મુખાકારં સમં કૃત્વા હૃદં પૃષ્ટોન્નતં શુભં ।
વરાહસ્ય તુ યદ્ રૂપં વક્ત્રમાનઞ્ચ કથ્યતે ॥
અષ્ટનેત્રં સ્મૃતં વક્ત્રં દીર્ઘત્વેન ચ સુન્દરિ ।
સપ્તાંગુલંહન્તદૈર્ગ્યં સૃક્ વણી ચ દ્વિરંગુલે ॥
સપ્તાંગુલં ભવેદ્ વક્ત્રં દ્વિજૌ શ્વેતાંગુલ દ્વયે ।
દીર્ઘ તુ નાહ મૂલે તુ ચતુરંગુલમાનતઃ ॥
વક્ત્રૌ તૌ અગ્રતસ્તીક્ષ્ણૈ નાસારન્ધ્રન્તુ ગોલકે ।
વૃત્તં તદગ્રે મધ્યે ચ અર્દ્ધર્દ્ધં શોભનં યથા ॥
સૌવર્ણ કુસુમાભાસં નાસાગ્રં પ્રસ્ફુરચ્ચલં ।
સાર્દ્ધાંગુલે ચાક્ષિણી દ્વે વક્ત્રે તેગ્રે મનામ્ ભવેત્ ॥
કર્ણૌ દ્વિગોલકા યામૌ ચોચ્ચૌતૌ પરિકલ્પયેત્ ।
તયોરન્તરમૂર્દ્ધ્નિસ્યાચ્ચતુગોલકવિસ્તૃતં ॥
દ્વિગોલકોન્નતં મૂર્દ્ધ્નિ ગ્રીવા ચાષ્ટાઙ્ગુલા ભવેત્ ।
દક્ષહસ્તે શ્રિયો રૂપં વામે વા ચ ગૂહિતં ॥
વક્ષસ્થં ધાર્યમાણં તુ મુખં ચોર્દ્ધં મનાદ્ ભવેત્ ।
પૃથિવીપાદલગ્ના તુ શંખચક્રે કરદ્વયે ॥
શેષાંગં વૈષ્ણવં તસ્ય કિન્તુ હ્રસાંગકોભ્રકઃ ।
નારસિંહસ્ય વક્ત્રં તુ તિર્યક્ ચાષ્ટકલા ભવેત્ ॥
ષટ્કલં દીર્ઘમાખ્યાતં મુખં ત્રિકલવિસ્તરં ।
દ્વિકલં વિતૃતં તસ્ય દ્વિજૌ દ્વૌ વક્તનિસૃતૌ ॥
કુન્દસ્ય કલિવચ્છેષા કેશરોર્દ્ધ શ્રુતિસ્તથા ।
ઉત્ફુલ્લમાનનં શુભ્રં નેત્રે વૃત્તંગુલં ભ્રમાત્ ॥
૨૫અ)
ભ્રૂભઙ્ગ કુટિલાર્દ્ધસ્તુ સ્કન્ધૌ બહિશ્ચતુઃ કલૌ ।
ગ્રીવાંગુલ વિહીના ચ વેષ્ટનં તુ કલાધિકં ॥
સર્વાઙ્ગો ભૈરવાકારં પુષ્ટત્વેન પ્રકલ્પયેત્ ।
કરૌ તત્કિન્તુ વૃત્તાભૌ ગદાચક્રધરૌ તથા ॥
હિરણ્યકશિપોર્વક્ષે દ્વયોર્નખવિદારિતૌ ।
રક્તધારાસ્રવંત્યીધઃ પ્રલમ્બભુજપંજરૌ ॥
છુરિકાહસ્તલમ્બેન પાદલમ્બશિરસ્તથા ।
જાનુકે મૃતવદ્દૈત્યા નારસિંહસ્તતોચ્યતે ॥
એકપાદોભ્રકં શુભ્રં ચાન્યૈનાંગુષ્ઠકો ભુવિ ।
વામનસ્ય તુ યદ્વક્ત્રં કલાસપ્તાયતં ભવેત્ ॥
કર્ણયોરન્તરન્તસ્ય દશનેત્રં પ્રકીર્તિતં ।
ભ્રૂસૂત્રાદવદુર્યા ચ દ્વિકલઞ્ચાધિકં ભવેત્ ॥
ચતુર્વિંશ કલાનાહઃ શિરોવૃત્તં ઘટાકૃતિઃ ।
ગ્રીવાત્રિરઙ્ગુલાન્તસ્ય વેષ્ટનં પઞ્ચવિંશકૈઃ ॥
અંસંદ્વિગોલકં વિદ્ધિ યન્ત્રત્રં વાહુરુચ્યતે ।
સપ્તનેત્રાય વાહુસ્તુ કરવૈ ગોલક ત્રયં ॥
અંગુલીનાન્તુ સર્વાશાં ચતુર્થાસન હીનતા ।
દૈર્ઘ્યાદુત્કૃત્યનાહોત્ર પર્વપર્વૈષુ કલ્પના ॥
વાહૂયવાઙ્કો યો નાહઃ પૂર્વવદ્ગુણસંખ્યયા ।
હૃત્નાલાઙ્ગાલકં હૃત્ય પૃથુત્વં તત્ર કલ્પયેત્ ॥
હૃન્નાભ્યેકન્તથા ગૃહ્યનાભૌ તિર્યક્ પ્રકલ્પયેત્ ।
નાભિસ્રષ્ટાન્તરે નેત્રં ગૃહ્યન્તત્ કટિ વિસ્તરં ॥
ઊરુનેત્ર દ્વયં ગૃહ્ય પૃથુત્વં તત્ર કલ્પયેત્ ।
દૈર્ઘ્યાજ્જંઘે તથા ગૃહ્ય સ્થૌલ્યેન તુ પ્રકલ્પયેત્ ॥
પાદો દૈર્ઘ્યાત્ કલાહીનૌ કૃત્વા તિર્યક્ પ્રકલ્પયેત્ ।
અંગુલીનાં ષડંશં તુ ગૃહ્યસ્થૌલ્યેન કલ્પયેત્ ॥
સ્ફિચૌ વૃત્ત સુપીનૌ તુ જઠરં ચાતિ વર્તુલં ।
કર્ણૌ સર્પફણા?કારૌ પાસૌ ચાત્રિ પ્રાંલંબકૌ ॥
કપદેવસ્મૃતાદન્તાં મુખરોતીવચઞ્ચલા ।
કમણ્ડલુ કરશ્ચૈવ દણ્ડકાષ્ઠકરસ્તથા ॥
સોત્તરીય દ્વિજાકારો વલિવન્ધન તત્પરઃ ।
અગ્રતો વલિરાજન્તુ ષટ્ટભાગાત્મકે લિખેત્ ॥
૨૫બ્)
વામનસ્ય દદેદ્ દાનં કરકીકરસંયુતઃ ।
લક્ષ્યં ચૈવ પ્રવક્ષ્યામિ વલિવામનયોરપિ ॥
કપટવદુસુચાટુર્વામનઃ સ્વલ્પરૂપી ।
સ્વરમધુરનિનાદી સોમવેદાઙ્ગિરં તં ॥
પ્રવિશતિસભમધ્યે ભ્રેપદં પ્રાર્થયન્તો ।
વિઘટતિ વલિયજ્ઞં વિપ્રરૂપીવવિષ્ણુઃ ॥
તદાત્રિવિક્રમોરામઃ સંજાતસ્તુ સુરૂપિનઃ ।
ચતુર્ભુજસ્તથા ભૂત આયુધં ચ તથૈવ ચ ॥
એકપાદસ્થિતો ભૂમૌ દ્વિતીયે નામ્બરાસૃતઃ ।
પૃથવ્યા કલન હેત્વર્થં વલિવન્ધન તત્પરઃ ॥
ગાણ્ડીવીરામસ્તુનશ્ચ જટાવક્લધારકઃ ।
દ્વિભુજોયતિ રૂપસ્તુ ધનુઃસરકરસ્તથા ॥
અન્યપરશુ રામશ્ચ યતો તત્કરલાંગલી ।
ઉભ્રો વાચાસનાસીનઃ કર્તવ્યસ્તુ સુરૂપકઃ ॥
બુદ્ધઃ પદ્માસનઃ કાર્યા હસ્તોત્તાનસમાધિના ।
પ્રલમ્બશ્રવણઃ સૌમ્યઃ કક્ષાવાસસ્તુ ચીવરઃ ॥
મણિયુગ્ઘૃદયં તસ્ય નાસાલીનસ્તુ ચક્ષુષા ।
હસ્તૌ પાદૌ ચ પદ્માઙ્કૈ કિઞ્ચિત્ પ્રહસિતાનનઃ ॥
સ્વરૂપશ્ચિત્ સ્વભાવસ્તુ કરુણૈક ગતોમનઃ ।
મુખં ચાતિ ચ રમ્યં તુ સદ્યકમલસંનિભં ॥
કલ્કી ચ કર્કશો ભાવો યથામ્લેચ્છ વપુ સ્થિતઃ ।
તૂણી ચ પૃષ્ઠતો યુક્તઃ કરે વૈ સસરં ધનુઃ ॥
બ્રાહ્મણીકુલસંભૂતો વિપ્રરૂપી ચ માધવઃ ।
શિરાર્દ્ધ ચ પરો વિષ્ણુઃ શાન્તરૂપં પ્રકલ્પયેત્ ॥

અધસ્તાદ્ દારુકે દાતા પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્ ।
પિઙ્ગલોવાચ ॥
કિમર્થં દશધા વિષ્ણુઃ પરાપરઃ કથમ્વદ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ત્રયો દેવસ્ત્રિયઃ પ્રભુઃ ।
મેરુમાસૃત્યવર્તન્તે બ્રહ્માણ્ડાન્તં ગતેષુ ચ ॥
દ્વયોરપીશ્વરઃ કર્તા બ્રહ્મા વૈ ભુવનેશ્વરઃ ।
યુગસંસ્થાપનર્થાય વિષ્ણુભુવનપાલકઃ ॥
આસીદે કાર્ણવે ઘોરે સર્વતઃ સંપ્લુતોદકે ।
૨૬અ)
મત્સ્યરૂપં સમાસાદ્ય ક્રીડાર્થં સમુપાગતઃ ॥
તસ્મિન્યતિત માર્કણ્ડ સુજીવી મુનિરૂત્તમઃ ।
તરંગલીલાલીલન્તઃ ન કિઞ્ચિ તત્ર સંશ્રયઃ ॥
તયોસ્તુ દશનં યાત જ્ઞાનં ચૈવ પરસ્પરં ।
માર્કણ્ડે ન તતો વ્રાતં પૃથિવ્યાર્થં મહાસુરઃ ॥
વિષ્ણુનાપિ તતો બુધ્વા કુર્મરૂપમુપાગતં ।
ત્વરિતાધો ગતઃ કુર્મો યત્રાસૌ પૃથિવી સ્વયં ॥
તત્વરૂપં પરિત્યજ્યસ્ત્રીરૂપૈણ શ્રિયો સહ ।
કૂષ્માંડાધિ પતિર્યત્ર ઇજ્યાદિ કરણૈ સ્થિતા ॥
તે દૃષ્ટ્વા ચ તતઃ કૂર્મઃ સ્થિતો વારાહ રૂપધૃક્ ।
મુખમાત્રેણ દેવેશે સર્વાંગૈર્વિષ્ણુરૂપિણં ॥
તં દૃષ્ટ્વા ચ શ્રિયા દેવી હૃષ્ટા ચોરસિ સંસ્થિતા ।
પૃથિવી ચ તતો પાદૌ પ્રણતાશરણંગતા ॥
પાદે કૃત્વા તુ પૃથિવીં કરાભ્યાં શ્રિયં ધાર્ય ચ ।
તરસા ચોત્થિતો દૃષ્ટ ઘોણરૂપી જનાર્દનઃ ॥
માર્કણ્ડસ્ય સમીપે તુ યાવન્ન પ્રોચ્યતે તુ સઃ ।
તાવત્ સા પૃથિવી સાક્ષાત્ તત્વરૂપા વ્યવસ્થિતા ॥
સપ્તદ્વિપાઃ સમુદ્રાશ્ચ સ શૈલવનકાનના ।
મેરું ચ ધ્રુવકં કૃત્વા લોકાસ્તવ વ્યવસ્થિતા ॥
દેવગન્ધર્વસિદ્ધાશ્ચ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાસ્તથા ।
ઋષયોર્વિઘ્નવેતાલા માનુષાદ્યાસ્તથૈવ ચ ॥
કૃતાદૌ યુગસંહાશ્ચ સનાયકમહીતલે ।
હિરણ્યકસિપૂ રાજા કૃતે ચૈવ મહાસુરઃ ॥
તસ્ય ચાવધ્યકં દૃષ્ટ્વા સિંહરૂપં ચ સૃષ્ટવાન્ ।
તસ્ય પૌત્રો વલિર્નામ ત્યાગી ધર્મ વિસારદઃ ॥
તસ્ય બન્ધન હેત્વર્થં વિષ્ણુવામતાંગતઃ ।
સંધ્યાપ્રાપ્તિ કૃતાન્તે ચ વલિસંયનાય ચ ॥
રામરૂપી તતો વિષ્ણુઃ વિક્રમત્વેન સંસ્થિતઃ ।
સંધ્યાન્તે યુગસ્ત્રેતા આસુરાનેકસંકુલા ॥
અનિવદ્ધ પ્રભું દૃષ્ટ્વા રાવણસ્ય ચ ધાય ચ ।
ગાણ્ડી વીરામસંજાતઃ માયારૂપી યતો હરિઃ ॥
ત્રેતાંતે ચ પુનઃ સંધ્યા કાર્તવીર્યાર્જુનઃ સ્થિતઃ ।
સહસ્રભુજસંયુક્તો બ્રહ્માણ્ડે નાસ્તિ તત્સમઃ ॥
૨૬બ્)
ભુજાનાકર્તનાર્થાય રામપરશુધારકઃ ।
દ્વાપરે ચ તતઃ પ્રાપ્તેઃ શંખચક્રગદાધરઃ ॥
ચતુર્ભુજઃ સ્વયં વિષ્ણુઃ પાણ્ડવાનામતિ પ્રિયઃ ।
તેષામન્તેકલિર્નામઃ યુગોધર્મવિવર્જિતઃ ॥
દૈત્યાદેર્નિધનં દૃષ્ટ્વા સુરાશ્ચૈવ નિકણ્ટકાઃ ।
સ્વધર્મનિયમાર્થાય બુદ્ધકારુણિકો મતઃ ॥
તસ્યાપ્યન્તે મહાદેવિ યુગં ચાણ્ડાલવિશ્રુતં ।
દ્વિજાદિવ્યવહારં તુ વર્ણાવર્ણં ન વિદ્યતે ॥
ભક્ષાભક્ષં ન તત્રૈવ ધર્માધર્મસ્તથૈવ ચ ।
યુગાનાં ચોપસંહારઃ પુનઃ સ્થાપનાય ચ ॥
બ્રહ્માણઃ કલ્કિકો નામ સ્વયં વિષ્ણુરૂપાગતઃ ।
અનેન ચ વિધાનેન યાવદિંદ્રા ચતુર્દશઃ ॥
ક્રીડાર્થં દશધા રૂપં કેશવો જગતિ સ્થિતઃ ।
યાવદ્બ્રહ્માવિલીયેત બ્રહ્માણ્ડૈઃ સહ પાર્વતિ ॥
તાવત્ સ વિરમો ભૂત્વા શાન્તરૂપી પરન્તતઃ ।
શિવસ્યોર્દ્ધશરીરં વા પરત્વન્તેન ચોચ્યતે ॥
પૃથગ્રૂપો યદા બ્રહ્મા ક્ષેત્રં સૂર્યાત્મકં ભવેત્ ।
સટ્વારુશિરસા ચૈવ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્ ॥
ભાગભાગાન્તરે યદ્વત્ પક્ષૌ યદ્વા વિકલ્પનાઃ ।
ચતુર્ભાગાત્મકો બ્રહ્મા સાર્દ્ધભાગેન પંકજં ॥
અધોર્દ્ધપટ્ટવત્ કુર્યાચ્ચોર્દ્ધ ભાગે પ્રભા ભવેત્ ।
સપ્તભાગૌ ચ યો પક્ષા વધોર્દ્ધ પટ્ટવદ્ ભવેત્ ॥
દ્વયાંતરં પુનસ્તુર્યં તત્ર કુર્યાદ્વિજદ્વયં ।
ગાયત્રી ચૈવ સાવિત્રી બ્રહ્મા મધ્યે ચ પૂર્વવત્ ॥
પદ્મારૂઢઃ સ્થિતઞ્ચૈવ હંસાસનમથાપિ વા ।
ઉપરિષ્ટાત્ પરો બ્રહ્મા સાન્તરૂપં પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઇન્દ્રો વા રાજલીલસ્તુ પૂર્વવન્ મધ્ય સંસ્થિતઃ ।
રમ્ભાતિલોત્તમા ચૈવ શ્રિયા ચૈવ સરસ્વતી ॥
પાર્શ્વે ચાવહૃતા હ્યેતા ગન્ધર્વ વા દ્વયં ભવેત્ ।
અગ્નિર્વાપિ યદા મધ્યે પૂર્વવદ્રૂપ કલ્પિતં ॥
તદા પક્ષૌ પ્રકર્તવ્યૌ તેજિની જ્વાલિનીતિ ચ ।
દહની શોષણી ચૈવ તદ્રૂપેણ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
૨૭અ)
યમં વા પૂર્વવન્મધ્યે કાલ પાસૌ તુ પક્ષયોઃ ।
દીનંદુતો તથા ભૂતૌ પ્રકર્તવ્યૌ વરાનને ॥
પિતરં વાયદા પૂર્વં મધ્યે ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
રાક્ષસો વૃતપક્ષસ્તુ તદ્રૂપં ચ ચતુષ્ટયં ॥
ક્રૂરોભીમશ્ચ ઉગ્રશ્ચ દુર્નિરીક્ષસ્તથૈવ ચ ।
વરુણં વા યદા મધ્યે પૂર્વરૂપેણ કારયેત્ ॥
ચત્વાર સાગરાંતસ્થં તદ્રૂપેણ પ્રકલ્પયેત્ ।
વાયુર્મધ્યે યદા પૂર્વં પક્ષૌ તત્પરિચારકૌ ॥
વ્યૂહનીકમ્પની ચૈવ તસ્ય શક્તિ દ્વયં લિખેત્ ।
તદ્રૂપેણ દ્વયં ચાન્ય તિર્યગો વહનસ્તથા ॥
મધ્યે ચાપિ તથા સોમ યક્ષિણી દ્વય યક્ષયોઃ ।
યક્ષ દ્વયં તથા ભૂતં નામતત્વધુના શૃણુ ॥
જંભલોધૃત રાષ્ટ્રશ્ચ ધનિની સોમિની તથા ।
ઇશાનો યદા મધ્યે પક્ષૌ સ્કન્દવો વિનાયકૌ ॥
ગઙ્ગા ચૈવ તથા દુર્ગા કર્તવ્યે તુ વરાનને ।
એવં સંસ્થાનિકૈઃ સર્વૈઃ ક્વચિદ્ રૂપૈક લક્ષણં ॥
આદિત્યસ્ય યથારૂપં ગ્રહચક્રે વ્યવસ્થિતં ।
તદ્ભાગભાજિતે ક્ષેત્રે યત્સૂ પૃ?દ્વિગુણં કુરુઃ ॥
અધશ્ચૈકં વિનાશે તદૂર્ધ દ્વયન્તથૈવ ચ ।
દ્વયાન્તરન્તથા ભૂતં તત્ર કુર્યાત્ ગ્રહાષ્ટકં ॥
વામદક્ષિણયોગેન સોમાદ્યાકેતુરાવધિઃ ।
રૂપન્તેષાં પ્રવક્ષ્યામિ સૂર્યાદીનાં યથા ભવેત્ ॥
માયા ન ચરણઃ સૂર્યઃ કવચાંગી સ કુણ્ડલી ।
કરૌ પદ્મ વૃતૌ કાર્યૌ ત્રિનેત્રં તુ ભવેચ્છુભઃ ॥
ઉભ્રો વા વાસનાસીનઃ કર્તવ્યસ્તુ સુરૂપકઃ ।
શાન્તરૂપી તથા સોમ અર્દ્ધચન્દ્રાસને સ્થિતઃ ॥
કર્કસઃ પીતરૂપસ્તુ ભૌમો વા * * * *? તઃ ।
વાલાકારો વૃહદ્વક્ષો બુધશ્ચૈવાસને તથા ॥
પદ્માસન સ્થિતશ્ચૈવ શાન્તરૂપો વૃહસ્પતિઃ ।
એકનેત્રસ્તથા શુક્રશ્ચાસને ચ વ્યવસ્થિતઃ ॥
અધો દૃષ્ટિસ્તથા ક્રૂરઃ શનિથી રાસને સ્થિતઃ ।
અર્દ્ધાકાય? સ્મૃતો રાહુદષ્ટ્રાલોવિતાનનઃ ॥
૨૭બ્)
???????
(યોગિણ્યાસિન્યગ્ દૃગ્ધા અધોદૃષ્ટિસ્તથા ભવેત્ । ચતુર્વક્ત્રાસ્તથો દેવ્યઃ
સંપૂર્ણા વયવઃ શુભાઃ દ્વિરષ્ટવર્ધાકારાઃ સ્વાગમે ચ યથોદિતાઃ ।
કિન્નરાવિવિધાકારાઃ યદાવ્યાઘ્રા નનાસ્તથા ।
ગવાશુખ્વા(?) ન વક્ત્રાણ્ડ કાકોલૂક મૃગાનનાઃ । કપિરૂપા
વૃ)
????????
સ્થૂલભ્રૂચિબુનાસશ્ચ નેત્ર ચૈવાધરસ્તથા ।
કૈતુશ્ચૈવોગ્ર રૂપસ્તુ સપૂર્ણો વયવસ્થિતઃ ।
વદ્ધાઞ્જલિ સ કેશસ્તુ રાહુચંશ્ચક્ર સમુદ્ગરઃ ॥
સર્વવિમાનમારૂઢાસ્સર્વાલઙ્કારભૂષિતાઃ ।
સોમાદ્યાશનિશ્ચરાન્તાશ્ચ કમણ્ડલુ કરાસ્તથા ॥
સોપદેશી તથાચાન્યસ્ત્વક્ષમાલાવિભૂષિતઃ ।
રથસ્થો વા યદા સૂર્યસ્તદાધોશ્ચો મુનિર્ભવેત્ ॥
ક્રમરૂપાઃ પ્રકર્તવ્યાઃ સારથિચાનુરૂપરિ ।
સાખાલિક કૃતો મૂર્ધ્નિ સંયમ્યાશ્ચાત્રરથાગ્રતઃ ॥
શ્વપ્રતીહારસંયુક્તો રેવન્તસ્તુરગામૃતઃ ।
પ્રલમ્બ ભુજપાદશ્ચ કરોરૂચ સુકર્કશઃ ॥
નાગાનાં રૂપકં વક્ષે તતૂર્દ્ધે દિવ્યરૂપિણઃ ।
અનન્તાદ્યાઃ સ્મૃતા નાગાઃ કુલાષ્ટક સ્ફટોદ્વહાઃ ॥
એકસ્ત્રિણિ તથા પઞ્ચ સપ્તાંતા યુગ્મકે સ્થિતાઃ ।
દ્વિચતુર્થસ્તથા ષષ્ઠઃ યુગ્મં ચૈવ ન કારયેત્ ॥
મણિયુક્તં સ્મૃતં ભોગં કટ્યધઃ પુચ્છરૂપિણઃ ।
રત્નાભરણસંયુક્તા નાગિન્યશ્ચ વરાનનાઃ ॥
કટ્યધઃ પુચ્છકં તાસાં કૃશમધ્યાકુચોન્નતાઃ ।
યક્ષિણ્યૌ દીર્ઘવક્ત્રાશ્ચ અપ્સરી ચન્દ્ર સપ્રભા ॥
વિદ્યાધરાઃ પ્રકર્તવ્યો માલાહસ્તાભ્રકે સ્થિતાઃ ।
ઉરઃ પાદશિરસસ્તુ ખેટી પાદાસ્તથૈવ ચ ॥
ખડ્ગહસ્તાસ્તુ ગન્ધર્વા ક્રમરૂપેણ સંસ્થિતાઃ ।
કિન્નરાવીણ હસ્તાસ્તુ ગણાશ્ચૈવ સુરૂપિણઃ ॥
નરાકૃતિધરઃ યક્ષી જ્ઞેયાઃ કિં પુરુષાસ્તથા ।
કિંકરાઃ કુટિલકેશા વર્વરાકારસંનિભાઃ ॥
સદંષ્ટ્રાક્ષેત્રપાલાસ્તુ વૃહત્કુક્ષિ પ્રલમ્બકાઃ ।
કાદ્યખટ્વાઙ્ગસંયુક્તા ભૂતાદ્યાશ્ચ સરાક્ષસાઃ ॥
દીનવક્ત્રાસ્મૃતા ભૂતા દીર્ઘવક્ત્રા પિશાચકાઃ ।

રાક્ષસાઘોરરૂપાસ્તુ નખાદીર્ઘા સદંષ્ત્રકાઃ ॥
કુબ્જરૂપં પ્રવક્ષ્યામિ ખઞ્જીરૂપં તથૈવ ચ ।
૨૮અ)
નાભિસુષ્કાન્તરે નેત્રં ગૃહ્ય હૃદ્દ્વિકલં તથા ॥
વક્ષસ્થલોન્નતં કલ્પ્ય પૃષ્ઠભગ્નાસ્તતોર્દ્ધતઃ ।
ચિપિટાશ્ચ વૃહદ્વક્ષાસ્તિર્યક્ પાદાશ્ચ ખંજકાઃ ॥
જાનુ ભગ્નાભુજા કૌલ મુખાશ્ચાતીવભાસુરાઃ ।
કર્માશય ફલં વુધ્વા વક્ત્રહીના વિમધ્યગાઃ ॥
શિરોદ્યા?તિર્યકા ક્રૂરા ચ્છિન્નનાસાંગપાદકાઃ ।
કરાંગુલિ વિહીનાશ્ચ કુક્ષિચ્છિદ્રા કૃશોદરાઃ ॥
એવમાદ્યાનિ રૂપાણિ કર્તવ્યાનિ હિતાહિતૈઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મજામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે પ્રતિમાધિકારો નામ
પ્રથમપ્રકરણશ્ચતુર્થઃ ॥
પિઙ્ગલ ઉવાચ ॥
પટલક્ષણકં દેવ ફલકે વા તથૈવ ચ ।
વર્ણકાનામ્વિભાગન્તુ પ્રતિમા ચિત્રણે તથા ॥
દેવતાનાવર્ણકં બ્રૂહિ શિવાદિવ્યકુરૂપિણાં ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધ્યર્થં પટં કાર્પાસિકં વરં ॥
કોશજાદ્યાન્યથા દેવિ વિપરીતાદિ સાધને ।
પ્રેતવસ્ત્રાદિકં શ્લક્ષ્ણં સદસંદ્વિસ્ત્રિક્ષાલિતં ॥
ખલિતં પિટ્ટિતં મૃદ્યં શંખાદ્યેન સુશોભને ।
તિન્તટીવીજં સંગૃહ્ય સુશ્ચિન્નં પિષયેદ્ બુધઃ ॥
તસ્યોર્દ્ધં ખર્પરં પિષ્ટ્વા ચેકી કૃત્વા તુ મર્દયેત્ ।
સ્વચ્છોદકેન ચાલોઢ્ય તેન વસ્ત્ર પ્રલેપયેત્ ॥
વજ્રલેપઃ સ્મૃતો હ્યેષ પુનઃ પુનઃ સમાચરેત્ ।
પ્રતિમા ધ્વજસ્યૈવ ફલકે ચાન્યથા શૃણુ ॥
વાલ્મીક મૃત્તિકાં ગૃહ્ય ધાન્યભક્તસમં પિબેત્ ।
ઉદકેન પુનર્લોડ્ય કુંચિકેન તુ લેપયેત્ ॥
શુષ્કે શુષ્કે પુનર્લેપ્યં ફલકે પ્રતિમાપિવા ।
મધ્ય ચ ફલવિલ્વસ્ય રાલબીજસમુદ્ભવં ॥
વર્ણકં મર્દયેત્ તેન પઞ્ચસપ્તદિનાનિ ચ ।
કટિકાશુક્લવર્ણે તુ રક્તં દરદગેરિકે ॥
??????????
સિન્દૂરઞ્ચ તથા પીતં તાલં ચૈવ
??????????
૨૮બ્)
?????
* *? દંષ્ટ્રાલ્યોવતાનનઃ ॥
?????
સ્થૂલભ્રૂચિબુનાસશ્ચ નેત્રે ચૈવાધરસ્તથા ।
કેતુશ્ચૈવોગ્ર રૂપસ્તુ સપૂર્ણાવયવસ્થિતઃ ॥
વદ્ધાઞ્જલિ સ કેશસ્તુ રાહુશ્ચક્ર સમુદ્ગરઃ ।
સર્વે વિમાનમારૂઢાન્સર્વાલઙ્કારભૂષિતાઃ ॥
સોમાદ્યાશનિશ્ચરાન્નાશ્ચ કમણ્ડલુકરાસ્તથા ।
સોપદેશી તથા ચાન્યસ્ત્વક્ષમાલાવિભૂષિતઃ ॥
રથસ્થા વા યદા સૂર્યસ્તદાધોશ્ચો મુનિર્ભવેત્ ।
ક્રમરૂપાઃ પ્રકર્તવ્યાઃ સારથિ ચાત્રં રૂપરિ ॥
સખોલિક કૃતો મૂર્ધ્નિ સંયમ્યાશ્ચાત્રરથાગ્રતઃ ।
શ્વપ્રતીહાસંયુક્તો ચતુન્તસ્તુ * *? સૃતઃ ॥
પ્રલમ્બભુજપાદશ્ચ કરોરૂસુકર્કશઃ ।
નાગાનાં રૂપકં વક્ષે તનૂર્દ્ધે દિવ્યરૂપિણઃ ॥
અનન્તાદ્યાઃ સ્મૃતા નાગાઃ કુલાષ્ટક સ્ફટોદ્વહાઃ ।
એકસ્ત્રીણિ તથા પઞ્ચ સપ્તાં તાં યુગ્મકે સ્થિતાઃ ॥
દ્વિચતુર્થસ્તથા ષષ્ઠઃ યુગ્મશ્ચૈવ ન કારયેત્ ।
મણિયુક્તં સ્મૃતં ભોગં કટ્યધઃ(?) પુચ્છરૂપિણઃ ॥
રત્નાભરણસંયુક્તો નાગિન્યશ્ચ વરાનનાઃ ।
કટ્યધઃ પુચ્છકં તાસાં કૃશમધ્યાકુચોન્નતાઃ ॥
યક્ષિણ્યો દીર્ઘવક્ત્રાશ્ચ અપ્સરી ચન્દ્ર સપ્રભા ।
વિદ્યાધરાઃ પ્રકર્તવ્યો માલાહસ્તાભ્રકે સ્થિતાઃ ॥
ઉરઃ પાદશિરસસ્તુ ખેટીપાદાસ્તથૈવ ચ ।
ખડ્ગહસ્તાસ્તુ ગન્ધર્વા ક્રમરૂપેણ સંસ્થિતાઃ ॥
કિન્નરાવીણહસ્તાસ્તુ ગણાશ્ચૈવ સુરૂપિણઃ ।
નરાકૃતિધરઃ યક્ષી જ્ઞેયાઃ કિં પુરુ દ્વાસ્તથા ॥
કિંકરાઃ કુટિલકેશા વર્વરાકારસન્નિભૌઃ ।
યોગિણ્યસ્તિર્યગ્દૃગ્ભાગે અધોદૃષ્ટિસ્તથા ભવેત્ ॥
ચતુર્વક્ત્રાસ્તથા દેવ્યઃ સંપૂર્ણા વયવઃ શુભાઃ ।
દ્વિરષ્ટવયાકારાઃ સ્વાગમે ચ યથોદિતાઃ ॥
કિન્નરા વિવિધાકારાઃ સિંઘવ્યાઘ્રાનનાસ્તથા ।
ગવાશ્ચ શ્વાનવક્ત્રાશ્ચ કાકાલુક મૃગાનનાઃ ॥
કપિરૂપા વૃકાશ્ચૈવ વક્ત્રવક્ત્રા વૃહોદરાઃ ।
સદંષ્ટ્રાક્ષેત્રપાલાસ્તુ વૃહત્કુક્ષિપ્રલંબકાઃ ॥
૨૯અ)
કાટ્યખટ્વાઙ્ગસંયુક્તા ભૂતાદ્યાશ્ચ સરાક્ષસાઃ ।
દીનવક્રાસ્મૃતાભૂતા દીર્ઘદી વક્ત્રાપિશાચકાઃ ॥
રાક્ષસાઘોરરૂપાસ્તુ નખાદીર્ઘા સદંષ્ટ્રકાઃ ।
કુબ્જરૂપં પ્રવક્ષ્યામિ ખઞ્જરૂપં તથૈવ ચ ॥
નાભિસુસ્કાન્તરે નેત્રં ગૃહ્ય હૃદ્વિકલં તથા ।
વક્ષસ્થલોન્નતં કલ્પ્ય પૃષ્ઠભગ્નાસ્તતોર્દ્ધર્ધઃ ॥
ચિપિટાશ્ચ વૃહદ્વક્ષાસ્તિર્યક્ પાદાશ્ચ ખંજકાઃ ।
જાનુભગ્ના ભુજાકોલ મુખાશ્ચાતી ચ ભાસુરાઃ ॥
કર્માશય ફલં વુધ્વા ચક્રહીનાવિમધ્યગાઃ ।
શિરોદ્યાતિર્યકાક્રૂરા ચ્છિન્નનાસાંગપાદકાઃ ॥
કરાંગુલિ વિહીનાશ્ચ કુક્ષિચ્છિદ્રા કૃશોદરાઃ ।
એવમાદ્યાનિ રૂપાણિ કર્તવ્યાનિ હિતાહિતૈઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મજામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે પ્રતિસાધિકારો નામ
પ્રથમપ્રકરણશ્ચતુર્થઃ ॥
પિઙ્ગલ ઉવાચ ॥
પટલક્ષણકં દેવ ફલકે વા તથૈવ ચ ।
વર્ણકાનામ્વિભાગન્તુ પ્રતિમા ચિત્રણે તથા ॥
દેવતાના વર્ણકં બ્રૂહિ શિવાદિવ્યકુરૂપિણાં ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધ્યર્થં પટકાર્પાસિકંવરં ॥
કોશજાદ્યાન્યથા દેવિ વિપરીતાદિ સાધને ।
પ્રેતવસ્ત્રાદિકં શ્લક્ષ્મં સદસંદ્વિસ્ત્રિક્ષાલિતં ॥
ખલિતં પિટ્ટિતં મૃદ્યં શંખાદ્યેન સુશોભને ।
તિન્તટીવીજં સ્વગૃહ્યમુશ્ચિન્નં પીષયેદ્ બુધઃ ॥
તસ્યાર્દ્ધ ખપરં પિષ્ટ્વા ચેકી કૃત્વા તુ મર્દયેત્ ।
સ્વચ્છોદકે ચાલોઢ્યતેન વસ્ત્ર પ્રલેપયેત્ ॥
વજ્રલેપઃ સ્મૃતો દ્વેષ પુનઃ પુનઃ સમાચરેત્ ।
પ્રતિમા ધ્વજસ્યૈવ ફલકે ચાન્યથા શૃણુ ॥
વાલ્મીક મૃતીકાં ગૃહ્ય ધાન્યભક્ત સમં પિષેત્ ।
ઉદકેન પુનલોડ્ય કુંચિકેન તુ લેપયેત્ ॥
શુષ્કે શુષ્કે પુનલેપ્ય ફલકે પ્રતિમાપિવા ।
મધ્યં ચ ફલવિલ્વસ્ય રાલબીજસમુદ્ભવન્ ॥
વર્ણકં મર્દયત્ તેન પઞ્ચ સપ્તદિનાનિ ચ ।
કટિકાશુક્લવર્ણે તુ રક્તં દરદગેરિકે ॥
સિન્દૂરઞ્ચ તથા પીતં તાલં ચૈવ મનઃશિલા ।
૨૯બ્)
કં કુષ્ઠં ચ પુનઃ કૃષ્ણં દીપશિખજમર્દિતં ॥
નીલિજં નીલવર્ણન્તુ હરિતં તાલયુગ્ ભવેત્ ।
સ્વેતયુગ્રક્તં ધૂમ્રં તુ પીતરક્તં ચ કર્બુરં ॥
શ્વેતનીલાબ્જવર્ણં તુ મિસ્રં જ્ઞાત્વા પ્રયોજયેત્ ।
લિખેલ્લાક્ષારસે નૈવ રેખાનિપુનકલ્પિતૈઃ ॥
ગાવચ્છિ કર્ણજૈર્વાલૈલેન્યા ચ પ્રકલ્પિતૈઃ ।
ઋજુદૃગ્નિપુણઃ શિલ્પી નાતિસ્થુલૈર્ન તુ કૃશૈઃ ॥
રેખાંકૈર્લિખેત્ પ્રાજ્ઞાઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન હેતુના ।
કેતકી ગન્ધસંજ્ઞા તુ તત્પાદોદ્ ભવ કુઞ્ચિકૈઃ ॥
રુક્મરૌપ્યન્તથા તામ્રૈ પિત્તલં કાંસલોહજં ।
કરકં નાલિકેરસ્ય મૃન્મયસ્ય વચા ભવેત્ ॥
આધારં વર્ણકાનાં તુ કર્તવ્યં તુ સુશોભનં ।
સદાશિવો હૃનન્તશ્ચ ચક્રવર્તિ સમન્વિતઃ ॥
શ્રીકણ્ઠશ્ચ મહાદેવ ઇશ્વરો રુદ્ર એવ ચ ।
ભૃંગીગણાધિપઃ શમ્ભુઃ ભૈરવઃ શ્રીસરસ્વતી ॥
ગઙ્ગાસોમસ્તથા શુભ્રઃ રૌદ્રાણી ચણ્ડિકા તથા ।
ષરારક્તા જયા ચૈવ સ્વદુત્યા સરહસુન્દરિ ॥
સર્વે શુક્લઃ સમાખ્યાતા યે ચાન્યે શુભસમ્ભવાઃ ।
ષટ્મુખશ્ચ હુતાશશ્ચ અગ્નિરુદ્રાદશસ્તથા ॥
અદિત્યો ભૂસુતશ્ચૈવ કૌમારીનન્દિકેશ્વરઃ ।
રક્તવર્ણાઃ સ્મૃતા હ્યેતે કરાલી વિજયા તથા ॥
અપરાસહદૂત્યા ચ યે ચાન્યે તત્પરિચ્છદાઃ ।
ધનદેન્દ્ર ચ બ્રહ્મા ચ ઐન્દ્રી બ્રાહ્મી તથૈવ ચ ॥
ઇન્દ્રરુદ્રાઃ કુબેરાશ્ચ બ્રહ્મરુદ્રાસ્તથૈવ ચ ।
વાચસ્પતિસ્તથા બુદ્ધો રામત્રયઃ સવામનઃ ॥
અજિતા ચૈવ ચણ્ડાક્ષી દુત્યાસહવરાનને ।
સર્વે પીતાઃ સમાખ્યાતાઃ સુપરિગ્રહસંયુતાઃ ॥
સાધવો હરિરુદ્રાશ્ચ યમશ્ચ યમરુદ્રકાઃ ।
મહાકાલસ્તથા દુર્ગા વૈષ્ણવી સૂકરાનના ॥
તદ્રૂપો માધવશ્ચૈવ રાહુકેતુસ્તથૈવ ચ ।
પરાપરા મહોચ્છુષ્મા અજિતા કિંકરી યુતા ॥
કૃષ્ણવર્ણા સ્મૃતા હ્યેતા યાશ્વાન્યાસ્તત્ સમુદ્ભવા ।
નૈર્-ઋત્યા દશરુદ્રાશ્ચ રાક્ષસાશ્ચ પિશાચકાઃ ॥
૩૦અ)
નીલવર્ણાસ્સમાખ્યાતાઃ પરિવારૈશ્ચ સંયુતાઃ ।
તિર્યગાવાયુરુદ્રાશ્ચ ક્ષેત્રપાલાઃ સ કિંકરાઃ ॥
ધૂમ્રવર્ણાસ્સમાખ્યાતાઃ તત્પરિગ્રહસંયુતા ।
વરુણૌજલરુદ્રાશ્ચ ઇશરુદ્રસમન્વિતાઃ ॥
શુક્લવર્ણાઃ સમાખ્યાતા યે ચાન્યે તત્પરિગ્રહાઃ ।
સ્વતન્ત્રોક્ત્યા યથાસિદ્ધં તથા સમ્યગ્ લિખેદ્ બુધઃ ॥
નાનાવર્ણાસ્તુ ગાન્ધર્વા કિન્નરાપ્સર સા ગણાઃ ।

ધૂમ્રવર્ણાઃ સ્મૃતા ભૂતા કૃષ્ણશ્યામોરગો ભવેત્ ॥
નાના રૂપાસ્તુ યોગિન્ય શાકિન્ય નિશાદિવત્ ।
શ્યામા વૈ મીનકુર્મશ્ચ કૃષ્ણશામોથ કાલ્કિકઃ ॥
આરક્તો નારસિંહસ્તુ પિઙ્ગશ્યામો હિરણ્યકઃ ।
વલિરાજસ્તથૈવેહ નાગકન્યાસ્તથૈવ ચ ॥
હરિરુદ્રાર્દ્ધરૂપઞ્ચ કૃષ્ણશ્વેત વિકલ્પના ।
અર્દ્ધનારીશ્વરશ્વરં તદ્વદ્રૂપં ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ॥
મહાયોગવિધાનેન પદ્મમષ્ટદલં લિખેત્ ।
રક્તાદ્યાઃ યત્રમાલિખ્ય ભૈરવં કર્ણિકોપરિ ॥
ભૈરવં ચ પુરં કૃત્વા પંક્તિસ્થાસ્તાસ્તુ દેવતાઃ ।
ચતુષ્કઞ્ચ તથા ષષ્ટં દ્વાદશાત્મં ચ ષોડશં ॥
ચતુર્વિંશં લિખેદેવં વિધિનાનેન સુવ્રતે ।
જયાદ્યાશ્ચક્રગાસ્તદ્વત્ પક્તિસ્થા વા લિખેત્ ક્રમાત્ ॥
નાવારૂઢાશ્ચ વા લિખ્યોસ્તુમ્બુરુઃ કણ્ડધારકઃ ।
પરાદ્યાઃ શૂલહસ્તાસ્તુ ત્રિશિરસ્તુ ત્રિપદ્મકે ॥
સ્વશાસ્ત્રોક્યા ષવા(?) લિખ્ય ચક્રસંસ્થાથ પંક્તિગાઃ ।
વિમ્બાદ્યાશ્ચક્ર સંસ્થાસ્તુ પંક્તિભૂતાવિશેષતઃ ॥
વામદક્ષિણયોગેન ધુરમધ્ય કૃતેન વા ।
ચતુષ્.કાન્દિ લિખેત્ પ્રાહંઃ(?) પૂર્વવત્ પદકલ્પિતૈઃ ॥
નૃમુણ્ડેથ સમુત્કીર્ય કૂર્મપૃષ્ઠે તથૈવ ચ ।
તત્ર ચિત્રં ન કર્તવ્યં યતોલ્યાદિ પ્લવં ભવેત્ ॥
સૌવર્ણાદિ તથૈવેહ શૈલજં સ્યાપિ તદ્વિધઃ ।
મૃદ્ભવં લેપકં કૃત્વા ક્ષેત્રે ચિત્રં સમાચરેત્ ॥
એકવીરા મહાલક્ષ્મી ભૈરવાદ્યાથ ચણ્ડિકા ।
૩૦બ્)
ભદ્રકાલી મહાકાલી ક્ષેત્રજાં પીઠજાં તથા ॥
ઉપસંદોહજાશ્ચૈવ ગૃહેતાં નૈવ કારયેત્ ।
વિચિત્રચિત્રકૈઃ ચિત્રૈર્નાનાવર્ણૈ સુશોભનૈઃ ॥
યત્ર વલ્યાદિસંયુક્તૈઃ પુષ્પજાતિ સમન્વિતઃ ।
લિખેન્નિપુણતઃ પ્રાજ્ઞનોદ્વિગ્નમનસાકુલઃ ॥
ચિત્રકોમંત્રવાદી ચ અભિયુક્ત પદે સ્થિતઃ ।
પૂર્વલક્ષણસંયુક્તઃ શાસ્ત્રજ્ઞા ભક્તિવત્સલઃ ॥
લેપ્યજં કાષ્ઠજં ચૈવ વર્ષા(?) દ્વયં લિખેત્ પુનઃ ।
મૃત્કુટ્યા? વેષ્ટિતે ચૈવં ગૃહે વા ભિત્તિષુ લિખેત્ ॥
વસ્ત્રૈરાચ્છાદયેન્નિત્યં સર્વચિત્રેષુ યત્નતઃ ।
પૂજાધ્યાનજપકાલે ઉદ્ઘાટ્યવિધિમાચરેત્ ॥
એવં સરયેત્પ્રાજ્ઞ નાત્મીયં દશયેત્ ક્વચિત્ ।
સામાન્યદર્શયેન્નિત્યં ભક્તાનાં ચ પ્રબોધ કૃત્ ॥
અવ્યક્તં વ્યક્તરૂપઞ્ચ વ્યક્તાવ્યક્તં તથૈવ ચ ।
પીઠસ્થં પૂજયેત્ પ્રાજ્ઞ ક્રિયા રૂઢં યતઃ ક્રિયા ॥
ઇતિ ચિત્રાધિકારો નામઃ પઞ્ચમઃ પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
ત્વયોક્તં પીઠગં પૂજ્યં ત્રિધાલિઙ્ગં સુરેશ્વર ।
પીઠઞ્ચ ન મયા જ્ઞાતં કિં કસ્ય કીદૃશં પ્રભો ॥
સામાન્યઞ્ચ વિશેષં વા સંજ્ઞાલક્ષણકં વદઃ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
લિઙ્ગાધિષ્ટાનકમ્ વક્ષ્યે પ્રતિમાનાં દ્વિરૂપિણાં ॥
લોકપાલાર્ચિતાનાઞ્ચ ક્રિયાઙ્કં પીઠલક્ષણં ।
પિણ્ડિકાલક્ષણં ચૈવ યથાવન્તન્તથા શૃણુ ॥
વસુભાગકૃતે પર્તે તુર્યભાગેન નીરધૃક્ ।
તારાભાગકૃતે ભૂપઃ પઞ્ચભિર્મધ્યમં ભવેત્ ॥
સરભાગૈર્ગુણાત્તસ્થં જ્યેષ્ઠં પીઠમુદાહૃતં ।
દ્વે દ્વે અન્તે ચ કર્તવ્યે કન્યાધશ્ચ દ્વયં ભવેત્ ॥
પ્રાસાદમાનલિઙ્ગાનાં તેષાં તસ્તુ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ।
સપ્તાવિંશાન્તરસ્યાપિ પીઠં ષટ્ત્રિંશકમ્ ભવેત્ ॥
હસ્તમાનકૃતાનાં તુ તત્સમમ્ પીઠવિસ્તરં ।
ઉચ્છ્રયેણ દ્વિભાગાંતં પિણ્ડિકા સહ સંયુતં ॥
૩૧અ)
ઉચ્છ્રયં વિસ્તરં ચૈવ મુખલિઙ્ગસ્ય તત્સમં ।
પ્રતિમાનાં દ્વિમાનાનાં દ્વારહસ્તકૃતાત્મનાં ॥
સ્વપ્રમાણં ભવેદ્ દૈર્ઘ્યં તદર્દ્ધં વિસ્તૃતમ્ ભવેત્ ।
પીઠમાનં હિતાશાં વૈ વિસ્તરાર્દ્ધેન ચોચ્છ્રિતં ॥
તદ્વિધા તુ પ્રણાલં સ્યાત્ પીઠસ્થં પિણ્ડિકાવહિઃ ।
સૈલજસ્ય વિધિખ્યાતં પ્રણાલં કાષ્ઠજેન હિ ॥
મૃન્મયસ્ય તથા પીઠં પ્રણાલરહિતં ભવેત્ ।
મહાપ્રતિમવિન્યાસે પીઠન્ તેષાં યથા શૃણુ ॥
દશહસ્ત ભવેદ્ દૈર્ઘ્યમ્ વિસ્તરં સ્યાત્ તદર્દ્ધતઃ ।
તસ્યાર્દ્ધે નોચ્છ્રયં કુર્યાત્ તૃપઞ્ચસ્ય તુ સુવ્રતે ॥
હસ્તદ્વાદશકં નૈવ દૈર્ઘ્યં તદ્વત્ પ્રકલ્પયેત્ ।
પીઠં સ્યાત્ ત્રિદશસ્યૈવ વિસ્તારોચ્છ્રય પૂર્વવત્ ॥
ચતુર્દશકરેણૈવ ઉત્તમસ્ય તથા ભવેત્ ।
દૈર્ઘ્યઞ્ચ વિસ્તરં ચૈવ ઉચ્છ્રયઞ્ચ તથા ભવેત્ ॥
ઇન્દ્રધોદશક યાવત્ પ્રતિમાનામ્વરાનને ।
નવહસ્તં ભવેત્ પીઠં વિસ્તરોચ્છ્રયપૂર્વવત્ ॥
ત્રિંશોન્ત ષોડશાદ્યં ચ પીઠં ચૈવ દશૈકકં ।
ત્રિંશોર્દ્ધં દ્વિમુનીનાં ચ પ્રતિમાણાં સુરેશ્વરિ ॥
હસ્તત્રયોદશે નૈવ પૂર્વવત્ પીઠ કલ્પયેત્ ।
ઉક્તમાનં સમં કુર્યાન્નાધિકં નોનમેવ ચ ॥
દિશાસાધનકર્મેષુ ક્રૂરકર્માદિ ભેદતઃ ।
ન્યૂનાધિકં પ્રકર્તવ્યં પીઠં ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
સામાન્યલક્ષણં હ્યેતત્ વિશેષઞ્ચ નિબોધમ ।
વેદિકં પદ્મકં ચૈવ પયોધારામૃતન્ તથા ॥
પૂર્ણમણ્ડલસંવર્ત્તં નન્દિકાવર્તકં તથા ।
દ્વાસપ્તતિસ્તુ લિઙ્ગાનાં ગર્ભહસ્ત કૃતાત્મનાં ॥
ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધ્યર્થં સામામ્યેન પ્રકીર્તિતં ।
સ્ત્રીયોઠે પિણ્ડિકાસ્તાસ્તુ સપ્તસંખ્યા પ્રકીર્તિતાઃ ॥
વેદિ પદ્મા પયોધારી ચામૃતા પૂર્ણમણ્ડલા ।
સંવર્તાનંદિકાવર્તા વિજ્ઞેયા લક્ષણેન તુ ॥
લિઙ્ગવદ્વિસ્તરં કૃત્વા દ્વિભાગોચ્છ્રયતો ભવેત્ ।
વિકારવત્ કૃતં ચોર્દ્ધમ્ પક્ષયોસ્તુ તથા ભવેત્ ॥
કંઠાન્તં પાદમારભ્ય એકૈક હ્રાસયેત્ મુનિં ।
૩૧બ્)
કંઠભાગદ્વયે કૃત્વા નિર્ગમં ચ તથા ભવેત્ ॥
ભાગેદ્ભાગે પ્રકર્તવ્યં પિણ્ડિકાસહસંયુતં ।
વેદિકા નામ ચાખ્યાતં નન્દિકાવર્તલાંચ્છિતં ॥
તદેવ નન્દિકાવર્તં સર્વકામાર્થસાધકં ।
ધનધાન્યપ્રદં નિત્યં વેદિકં ચ સુખપ્રદં ॥
ત્રિપઞ્ચભાજિતં ચોર્દ્ધં પક્ષયોસ્તુ તથા ભવેત્ ।
ભાગૈકં ભૂસમં કૃત્વા પત્રાકારં ત્રિભિર્ભવેત્ ॥
દ્વાભ્યાન્તદ્વત્ તથા ચૈકસ્ત્રિભિરુન્નતિકંથકં ।
નિર્ગમચ્છદમેકેન દ્વાભ્યાં તદ્વત્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ભાગે ભાગે તથા ભૂયઃ સજલૈકેન પટ્ટકં ।
ધર્મં નામસમાખ્યાતં પીઠંસુરગણાર્ચિતં ॥
રાજ્યદં ભોગસમ્પત્તિ દેવત્વઞ્ચ સમાગમં ।
દ્વિરષ્ટકલ્પિતં પૂર્વં ભાગૈકં પૃથિવીસમં ॥
ચતુર્ભાગૈર્ભવેજ્જંઘા કુમ્ભં ચૈવ ત્રયં ભવેત્ ।
કર્ણિકાં પાદવત્ કૃત્વા કુમ્ભવત્ કણ્ઠમુચ્છ્રયઃ ॥
નિર્ગમશ્ચ તથૈકેન કર્ણિકે વહિ નાન્યથા ।
ઉત્તરા ચોત્તરા ચૈવ પટ્ટિકા ચોત્તરોત્તરા ॥
જલાધારસમં હ્યેતલ્લક્ષણેન પ્રકીર્તિતં ।
પયોધરં સ્મૃતં નામ્ના સર્વસામાન્યલક્ષણં ॥
સુખદં સર્વદા દેવિ દૃષ્ટાદૃષ્ટફલોવહં ।
તારાભો કોઙ્છ્રયં(?) કૃત્વા પક્ષયોશ્ચ તથા ભવેત્ ॥
એકં પાદં પ્રકલ્પ્યે દૌ દ્વિભાગાજ્જંઘ ઉચ્યતે ।
સાર્દ્ધભાગસ્તતશ્ચોર્દ્ધે ભાગાર્દ્ધે ન તુ કર્ણિકા ॥
પુનઃ સાર્દ્ધ ભવેત્ કણ્ઠં કર્ણિકે વહિર્નિગમઃ ।
નિર્ગમશ્ચ તથા કુર્યાદ્ વિભાગાત્ પટ્ટિકા દ્વયં ॥
અમૃતેતિ સમાખ્યાતં સસ્રિપુક્પરિલક્ષયેત્(?) ।
સર્વસિદ્ધિ પ્રદં નિત્યં સુતપત્ની વહુપ્રજાઃ ॥
ભાગદ્વાદશકે ચેદ્વા(?) પક્ષયોશ્ચ તથા ભવેત્ ।
ભાગૈકો વૃત્ત પાદં સ્યાત્ ત્રિભિર્દ્વાભ્યાં પરિભ્રમાત્ ॥
પુનરેકં દ્વિભિઃ કણ્ઠં વૃત્તભાગૈકનિર્ગમઃ ।
ભાગે ભાગે પુનસ્તદ્વન્નિર્ગમો વૃત્તપટ્ટિકાઃ ॥
પૂર્ણં મણ્ડલમાખ્યાતં પૂર્ણિમેન્દુ સમપ્રભં ।
જ્ઞાનયોગપ્રદં દિવ્યં ખેચરી સહસંગતં ॥
૩૨અ)
ઋતુવદ્ભાજિતં ચોર્દ્ધમ્ પક્ષયોસ્તુ તથૈવ ચ ।
ભાગભાગપ્રવેશેન વૃત્તાકાર પરિભ્રમાત્ ॥
કણ્ઠકાવૃત્તભાગેન કણ્ઠશ્ચૈવ હિ તત્સમઃ ।
દ્વિભાગે નિર્ગમં તદ્વત્ વૃત્તાકારં પ્રકલ્પયેત્ ॥
વૃત્તસૂત્ર સ્મૃત હ્યેતત્ સંવર્તં નામનામતઃ ।
વેદ્યાદૌ નન્દિકાન્તાનાં પૃથગ્ ભેદ ઉદાહૃતં ॥
વિભિન્નાન્યોન્ય રૂપં તુ તત્સંખ્યાસિસુકં તથા ।
વેદિકં પદ્મકં ચૈવ પાયોધારામૃતં તથા ॥
નન્દિકાવર્તસંજ્ઞન્તુ ચતુરસ્રમુદાહૃતં ।
પૂર્ણમણ્ડલસંવર્તં વૃત્તપીઠદ્વયં ભવેત્ ॥
વેદીપદ્માપયોધારી નંદ્યાવર્તામૃતાસ્તથા ।
પિણ્ડિકાપઞ્ચવાખ્યાતાશ્ચતુરસ્રાઃ પીઠરૂષિકાઃ ॥
સંવર્તા પૂર્ણવૃત્તા ચ પીઠવદ્ દેવવૃત્તકે ।
તાસાં રૂપમતો વક્ષ્યે વેદિકાદ્યા યથા મતાઃ ॥

જલાધારસ્ય યો નાહઃ પીઠતુલ્યાં તુ વિસ્તરં ।
ત્રિભાગભાજિતોન્તઃ સ્યાદ્ રંધ્રં ચૈવૈ ભાગિકં ॥
ક્ષેત્રાર્દ્ધઞ્ચ સ્રવત્(?) કૃત્વા ભાગૈકે મેખલા ભવેત્ ।
તત્ત્રયં ચાધવાહલ્યં ખ્યાતં ચ મેખલા સમં ॥
અન્તાદધસ્ત્રિભાગાચ્ચ નિમ્નં વિસ્તરતઃ સમં ।
ઉપમેખલા યા ત્રીણિ સ્વભ્રાન્તોન્નતિ ખાતકં ॥
પ્રાણાલં રુદ્રભાગે ચ નિર્ગતં કારયેદ્ બુધઃ ।
તત્ ક્ષેત્રાઙ્ગુલા ભાગે ન વિસ્તરો મૂલદેશતઃ ॥
તદર્દ્ધેનાગ્રતશ્ચૈવ વિસ્તરં પરિકલ્પયેત્ ।
ભૂતાંસમધ્યે ભાગાભ્યાં ખાતમાદૌ તદ્યથાન્તઃ ॥
તદર્દ્ધવાહ્યતઃ કૃત્વા જ્ઞાનમ્રદ્વિગુણોચ્છ્રયઃ ।
મેખલા તુ પ્રમાણાલસ્ય કલ્પયેચ્ચતુર્ગુણં ॥
વેદ્યેવઞ્ચ સમાખ્યાતા મેખલાત્રયસંયુતા ।
નન્દિકાવર્તમાલાભિર્વેદિકાલાંચ્છિતા યદા ॥
તદૈવ નન્દિકાવર્તા મેખલા ચ તથા ભવેત્ ।
વેદિકાશ્રય વેદી ચ નન્દિકાશ્રયનન્દિકા ॥
પદ્મા ચૈવ પ્રકર્તવ્યો મેખલૈકા સુશોભના ।
પદ્મપત્રાષ્ટકં મધ્યે દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ॥
૩૨બ્)
કર્ણિકે ચ સ્મૃતં રન્ધ્રં શેષમન્યચ્ચ પૂર્વવત્ ।
વેદિકે ચ પયોધારી મેખલા ચતુરં તતઃ ॥
પઞ્ચમેખલસંયુક્તા ચામૃતા પૂર્વવત્ સ્મૃતા ।
વેદાસ્રસ્યાર્દ્ધ કર્ણેન વહિ કૃત્વાગ્નિવત્ કુરુ ॥
ભાગૈક ત્યાગાત્ સુભ્રામ્ય સિધ્યતે પૂર્ણમણ્ડલા ।
ઋતુવન્મેખલાસ્યાપિ સમ્વર્તા વા તથા સ્મૃતા ॥
મેખલા ચ પ્રણાલં સ્યાત્ પૂર્વવચ્છુભ્રકન્તથા ।
યત્ફલં પીઠગં ખ્યાતં તત્ફલં ચૈવ પિણ્ડિકા ॥
પદ્મે ચયા ભવેત્ પદ્મા પયોધાર્યધરાપયે ।
ધરાપૂર્ણે પૂર્ણાસમાયોજ્ય અમૃતે ચામૃતા તથા ॥
સંવર્તા સંવર્તા યોજનીયો પ્રયત્નતઃ ।
પીઠપિણ્ડિકયો ભેદો નોક્રાયસ્મા ક્રિયાત્મિકા ॥
પ્રદીર્ઘા ચ ભવેદ્ વાપી તસ્યો લક્ષણમુચ્યતે ।
સુરવદ્ભાજિતં ચોર્દ્ધ પ્રદીર્ઘણો ભયોસ્તથા ॥
દ્વાભ્યાં પાદં ત્રિજંઘા દ્વાભ્યામેકેન કર્ણિકા ।
ડિંભિઃ કંઠં પ્રકર્તવ્યં વર્ણિકે વહિનિર્ગમઃ ॥
દ્વિભિદ્વાભ્યાં તથા કુર્યાદ્ વાપિ હ્યેષા શુભોદયા ।
પ્રતિમાનાં ચમર્ધાસાં વેદિકા વા સુશોભનાઃ ॥
લોકપાલાર્ચિતાં વક્ષ્યે પીઠં ચૈવ પૃથક્ પૃથક્ ।
ઐન્દ્રં ચાગ્નેયકં યામ્યં નૈર્-ઋતં વારુણં તથા ॥
વાયવ્યં ચ તથા સૌમ્યમૈશાનં વૈષ્ણવન્તથા ।
બ્રાહ્મૈ ચૈવ સુરેશાનિ દશપીઠમુદાહૃતં ॥
વજ્રશક્તિસ્તથાદણ્ડં ખડ્ગપાશાંકુશસ્તથા ।
ગદાચક્રઞ્ચ શૂલઞ્ચ પદ્મં ચૈવ દશોદિતં ॥
પીઠં ચૈવ તુ લિઙ્ગાનામ્પિણ્ડિકામધુનોચ્યતે ।
પૃથ્વી ચાગ્નેયકીયામ્યા નૈર્-ઋતી વારુણી તથા ॥
ઐરાયાક્ષી ચ રૌદ્રી ચ વૈષ્ણવી બ્રાહ્મિકા તથા ।
દ્વિધારૂપઞ્ચ દ્રષ્ટવ્યં નિત્યનૈમિત્તિકે તથા ॥
આકારૈ નિત્યમાખ્યાતાશ્ચતુરસ્રાદિ ભેદતઃ ।
નૈમિત્તિકેસ્તુ સંજ્ઞા યદાસ્તૈલાંચ્છિતા ભવેત્ ॥
વજ્રિણી શક્તિદણ્ડાખ્યા ખડ્ગિની પાશિની તથા ।
ધ્વજિની ગદિની ચૈવ શૂલિની ચક્રિણી તથા ॥
૩૩અ)
પદ્મિની ચ સમાખ્યાતા વિભિન્નેચ્છા પ્રસાધિકા ।
ઐન્દ્રં નામં ચ યત્ પીઠં ચતુરસં પ્રકીર્તિતં ॥
સમકોષ્ટં યથાભિત્તિઃ પૃષ્ણી તસ્યોર્દ્ધ તત્સમા ।
કિં ત્વં તે મેખલા હ્યેકા મૂલૈઃ સહ દ્વિતીયકા ॥
પ્રણાલં સ્વભ્રખાતં ચ પૂર્વવન્સમલક્ષણં ।
ઐન્દ્રલિઙ્ગસ્ય તત્ખ્યાતં પૂર્વદિક્ સંપ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
સ્વર્ગે રાજ્યમવાપ્નોતિ દેવત્વં ચ સુરાધિપઃ ।
કિં કુર્વાણ વિધેયાશ્ચ દેવાદ્યાઃ કિઙ્કરાઃ સ્મૃતાઃ ॥
ભોગાંસ્તાત્કાલિકાં તુ ત્વ?યાત્યન્તે નિષ્કલં તતઃ ।
ચતુરસ્રં પુરાક્ષેત્રં બ્રહ્મસ્થાનાર્દ્ધ પક્ષયોઃ ॥
કર્ણાર્દ્ધં વેદવત્ કૃત્વા ત્યજ્યૈકં ભ્રામયેદ્ દ્વયોઃ ।
ક્ષેત્રાદ્ભૂતાંસકં વાહ્યે કૃત્વા તત્સમવિસ્તરં ॥
વૃત્તાત્ તાવન્નયેત્ સૂત્રં તદ્વચ્ચાન્ય ભગં ભવેત્ ।
ષડ્ભાગ ઉચ્છ્રયં કૃત્વા ભગાકારં કૃતં ચ યત્ ॥
જંઘાભાગેન તદ્રૂપં કુમ્ભે ચૈવ તથૈવ ચ ।
તત્સમં હ્રાસતઃ કૃત્વા કર્ણિકા ચ * થિવ ચ ॥
કર્ણિકે ચ સ્મૃતો કણ્ઠઃ હ્રાસં તત્ર ન કારયેત્ ।
ભાગૈકં નિર્ગમં કૃત્વા પુનશ્ચોર્દ્ધે તથા ભવેત્ ॥
એતદાગ્નેયમાખ્યાતં તસ્યોર્દ્ધ પિણ્ડિકં શૃણુ ।
પીઠવત્ પિણ્ડિકાં કૃત્વા પ્રણાલો ચૈવ નિર્ગતઃ ॥
ભૂતાંશાર્દ્ધાગ્રતઃ કૃત્વા તસ્યોર્દ્ધે મેખલા વહિઃ ।
પ્રણાલસ્ય વિધિઃ ખ્યાતઃ પૂર્વવચ્છેષલક્ષણં ॥
મેખલાન્તે સ્મૃતા યોનિ તસ્યોર્દ્ધાધસ્તુ વિસ્તરં ।
દ્વિમેખલા સ્મૃતા ચાગ્નેયી લિઙ્ગાગ્ને યસ્ય કીર્તિતા ॥
તદ્વિશાભાગસંસ્થાપ્ય તત્પરે રાજ્ય ભોગદં ।
તાત્કાલિકં ફલં ભુક્ત્વા પશ્ચાચ્છિવ પુરં વ્રજેત્ ॥
વિષ્કમ્ભાર્દ્ધક ભક્તે તુ ત્યજેત્ પૂર્વાપરે દ્વયં ।
પૂર્વયામ્યોત્તરં ભ્રામ્ય સિધ્યતે ખણ્ડચન્દ્રવત્ ॥
ઉચ્છ્રય તારવત્ કૃત્વા ત્રયાંઘ્રિ ઘટકર્ણિકા ।
ત્રિભિઃ કણ્ઠં વિજાનીયાત્ પુનસ્તદ્વદ્વિનિર્ગમં ॥
યામ્યં નામ સ્મૃતં હ્યેતત્ પિણ્ડિકા મધુનોચ્યતે ।
૩૩બ્)
પીઠવત્ પિણ્ડિકાં વર્ત્ય પ્રણાલઃ સરવદ્યથા ॥
ધનુસ્થં તદ્વન્નિષ્કાશં વિસ્તરં મેખલા તથા ।
સ્વભ્રખાતં તથા ભૂતં કિંતુ સાપિ ત્રિમેખલા ॥
યામ્યલિઙ્ગસ્ય સા પ્રોક્તા તદ્દિશાઃ ભાગસંસ્થિતા ।
તત્પુરે વિવિધાન્ ભોગાન્ ભુક્ત્વા રાજ્યં સમન્તતઃ ॥
યમકાલાન્તિ યાવત્ પશ્ચાત્ પદમનામયં ।
વેદાસ્રાત્ ષષ્ઠમાંસં તુ પક્ષયોશ્ચ વહિર્દદેત્ ॥
પઞ્ચમીસંવહિર્નીત્વા પૂર્વવિસ્તર તત્સમં ।
તસ્માત્ સૂત્ર ત્રયં કૃત્વા સિધ્યતે ચ ત્રિરસ્રકં ॥
ઉચ્છ્રયં વસુવત્ કૃત્વા હ્યેકૈકં હ્રાસયેત્ ત્રયં ।
ભાગદ્વયં તતઃ કણ્ઠં ક્રમાન્નિર્ગમણં ત્રયં ॥
પીઠં નૈર્-ઋતમેતદ્ધિ પિણ્ડિકાં શૃણુસાંપ્રતં ।
પિણ્ડિકાં પીઠવત્ કૃત્વા પરિધ્યગ્રપ્રણાલકં ॥
પૂર્વવત્ મેખલા હીનાં સ્વભ્રાતં પરિકલ્પયેત્ ।
મેખલાત્રયસંયુક્તા પૂર્વવચ્ચ સ્મૃતોન્નતા ॥
મેખલા ચ પ્રણાલસ્ય વિસ્તરાર્દ્ધમ્બહિર્ભવેત્ ।
નૈર્-ઋતી નામચાખ્યાતા નૈર્-ઋતસ્ય ચ તદ્દિશિ ॥
સ્થાપિતસ્ય સ્મૃતો ભોગસ્તત્પુરા રાજ્ય તત્સમં ।
તાવત્ કાલાન્તિકં ભુક્ત્વા પશ્ચાચ્છિવ પુરં વ્રજેત્ ॥
કર્ણાર્દ્ધં વેદવત્ કૃત્વા ત્યજૈકં ભ્રામયેત્ સમં ।
વૃત્તં ભવતિ સંપૂર્ણં પૂર્ણિમેંદુ સમપ્રભં ॥
ઉચ્છ્રયં રુદ્રવત્ કૃત્વા ભાગૈકે પાદકલ્પના ।
દ્વિભાગાજ્જંઘચાખ્યાતા પાદવત્ કર્ણિકા ભવેત્ ॥
કંઠં ત્રિભાગતો જ્ઞેયં કર્ણિકે વહિનિર્ગમઃ ।
જંઘાવત્ પુનસ્તસ્માચ્ચ પાદવત્ તસ્ય ચોર્દ્ધતઃ ॥
કણ્ઠસ્યાધોર્દ્ધતશ્ચૈવ સ્વભાગૈર્વર્તના સમં ।
વૃત્તસૂત્રં સ્મૃતં હ્યેતત્ પીઠં વારુણસંજ્ઞકં ॥
તત્ સમાપિણ્ડિકા ચોર્દ્ધે વૃત્તાકારા સુશોભના ।
પ્રણાલં મેખલા તસ્યા સ્વભ્રખાતં ચ પૂર્વવત્ ॥
ખાતસ્યાન્તે પ્રકર્તવ્ય મેખલા ત્રયમેવ ચ ।
વારુણસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય તદ્દિશાયાં પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
તત્પુરાવિવિધાન્ભોગાન્ તત્તુલ્યગુણશાલિનઃ ।
૩૪અ)
ભુક્ત્વા તાત્કાલિકં રાજ્યં પશ્ચાત્ પદમનામયં ॥
ઋતુવદ્ભાજિતં ક્ષેત્રં ભાગૈકં પૂર્વતો નયેત્ ।
તદ્વચ્ચાપ્યેનયેદ્ભાગં તસ્માદંર્દ્ધગ્રહં ભવેત્ ॥
દ્વયકાકપદં યામ્યે ચૈવ દ્વયં ભવેત્ ।
દક્ષિણોત્તર યોગેન સૂત્રદ્વયનિપાતનં ॥
આપ્યાદીશાગ્નિગં યુગ્મં પ્રાગીતિ વાયુગં તથા ।
ષટ્કોણસિધ્યતે હ્યેવં ષટ્સંખ્યાસૂત્રપાતનાત્ ॥
ભાગત્રયદશં ચોર્દ્ધ કૃત્વા ભાગૈન પાદકં ।
ત્રિભિદ્વાભ્યાં તથૈકેન જ્ઞેયાંઘ્રિઘટકર્ણિકાં ॥
ભાગ દ્વયે એતઃ કંથં કર્ણિકે વહિર્નિર્ગમં ।
ઘટવચ્ચોર્દ્ધ પટ્ટસ્તુ પાદવચ્ચોર્દ્ધપટ્ટિકા ॥
જલાશ્રયસમાયુક્તં વાયવ્યં શુભલક્ષણં ।
જલાશ્રયં પ્રવક્ષ્યામિ પિણ્ડિકાયાસ્તદુર્દ્ધતઃ ॥
પીઠવત્ પિણ્ડિકાં કૃત્વા કોણષટ્કવિવર્જનાત્ ।
ઉપકોણે પ્રણાલં સ્યાત્ પૂર્વવત્ સમલક્ષણં ॥
મેખલાસૂત્રખાતઞ્ચ યથાપૂર્વં તથા ભવેત્ ।
સરવત્ મેખલા ચાન્તે ખાતં ચાધો વિકલ્પના ॥
વાયવ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય ઇરાખ્યાતદ્વિશાત્મિકા ।
તત્પુરે વાયુતુલ્યસ્તુ વાયુવીર્ય પરાક્રમઃ ॥

ભુક્ત્વા તુ વિવિધાન્ ભોગાન્ રાજ્યમાન્સમન્વિતં ।
વાયુકાલાન્તિકં યાવત્ પશ્ચાન્મોક્ષો ભવિષ્યતિ ॥
વારુણે ચ યથાવૃત્તં તથા કૃત્વા તુ સૌમ્યકં ।
ષટ્ભાગો ચ્છ્રયતસ્તસ્માત્ કૃત્વા પત્રાઙ્કવર્તના ॥
ષોડશદ્વાદશશ્ચૈવ સંપ્રવર્ત્યૈવં કૃતેસતિ ।
દ્વાદશઃ ષોડશશ્ચોર્દ્ધ પિણ્ડિકા તદ્વદૂર્દ્ધત્ ॥
પૂર્વવત્ સમમાનેન મેખલાસ્ત્રયસંયુતાઃ ।
યત્રાષ્ટૈશ્ચાંકિતો મધ્યે કર્ણિકે વહિસ્વભ્ર?કં ॥
કૌવેર્યસ્ય તુ લિઙ્ગસ્ય યાક્ષીનામેતિ કીર્તિતા ।
તત્પુરે તત્સમોભોગઃ કર્તુઃ શાક્ષાદ્વનેશ્વરઃ ॥
યક્ષિણીભિરસંખ્યાભિઃ સ્વયં પક્ષશ્ચ સેવ્યતે ।
પક્ષકાલાંતિકં ભુક્ત્વા પશ્ચાત્ મોક્ષ પદં ભવેત્ ॥
બ્રહ્મસ્થાનાચ્ચ યત્કર્ણં સૂર્યવદ્ભજયેત્ સમં ।
૩૪બ્)
સમન્તાત્ ત્યજ્યભાગૈકં વેદાસ્રાન્યતિ પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥
બ્રહ્મસ્થાનાચ્ચ યત્કર્ણં ગૃહીત્વા દિગ્વિલક્ષયેત્ ।
તદ્વત્ સૂત્ર ચતુષ્કન્તુ કૃત્વાષ્ટાસ્રંપ્રસિધ્યતિ ॥
ઉચ્છ્રયં રુદ્રવત્ કૃત્વા ભાગૈકે પાદકલ્પના ।
દ્વિભાગાચ્ચ ભવેજ્જંઘા કર્ણિકાભાગમાત્રકં ॥
ત્રિભિઃ કણ્ઠં વિજાનિયાત્ કર્ણિકાસમનિર્ગમં ।
જંઘાવચ્ચ તતશ્ચોર્દ્ધં પાદવચ્ચોર્દ્ધ પટ્ટિકા ॥
ઐશાં?નામસ્મૃતં હ્યેતત્ પિણ્ડિકાચોર્દ્ધ તત્સમા ।
કોણાષ્ટકં વિવર્તિત્વાચ્ચોપકોણે પ્રણાલકં ॥
મેખલાસ્વભ્ર ખાતઞ્ચ પૂર્વવત્ સમલક્ષણં ।
ત્રિમેખલા ભવેત્ સોપિ રૌદ્રી નામા ચ વિશ્રુતા ॥
ઐશાન્યસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય ઐશાન્યાં સંપ્રતિષ્ઠયેત્ ।
જ્ઞાનયોગસમાયુક્તં ઇશલોકે ચિરમ્વશેત્ ॥
ત્રિનેત્રશૂલપાણિસ્તુ રુદ્રતુલ્ય પરાક્રમઃ ।
તત્પુરે વિવિધાન્ ભોગાન્ ભુક્ત્વા શિવ પુરં વ્રજેત્ ॥
ભાગાષ્ટાદશકં ક્ષેત્રં કૃત્વા ચૈવ સમન્તતઃ ।
ત્યજ્યકં ચતુરસ્રં તુ સિધ્યતેન્યદ્વિપશ્ચિતૈ ॥
નિર્ગમસ્ત્યમાત્રસ્તુ વિસ્તરં તત્ત્રિભાગતઃ ।
કોણં વિનાશયિત્વા તુ પ્રાક્ ક્ષેત્રસ્ય સુવ્રતે ॥
વૈનતેયસમાકારં સિધ્યતે ભદ્રનિગમાત્ ।
દશભાગકૃતં ચોર્દ્ધ ભાગૈકં પૃથિવી સમં ॥
દ્વિભાગાજ્જઘાસંસિદ્ધિ ભાગૈકે કર્ણિકાર્ભવેત્ ।
દ્વાભ્યાં કણ્ઠં વિજાનીયાત્ કર્ણિકે વહિનિગ્ગમઃ ॥
જંઘાવચ્ચોર્દ્ધ પટ્ટસ્તુ પાદવચ્ચોર્દ્ધ પટ્ટિકા ।
વૈષ્ણવનામવિખ્યાતં પીઠઞ્ચૈવ સુરાર્ચિતં ॥
પીઠવત્ પિણ્ડિકાચોર્દ્ધે કૃત્વા ચૈવ સુશોભનાં ।
ગરુડસ્ય ચ મધ્યે તુ પ્રણાલં પૂર્વવદ્યથા ॥
૩૫અ)
મેખલાસ્વભ્રખાતં ચ પૂર્વમાનેન લક્ષયેત્ ।
દ્વિમેખલા પ્રકર્તવ્યા વૈષ્ણવીનામનામતઃ ॥
વૈષ્ણવસ્ય તુ લિઙ્ગસ્ય નૈર્-ઋત્યાં સંપ્રતિષ્ઠયેત્ ।
મધ્યે વાથ પુરસ્યૈવ ગ્રામે વા ખેટકેપિ વા ॥
વિષ્ણુલોકે મહાભૂતિં વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમઃ ।
ચતુર્ભુજસ્તથા સોપિ શંખચક્રગદાધરઃ ॥
તદ્ભાગાન્ વિવિધાન્ ભુક્ત્વા યાવદ્ વિષ્ણુન્તિકં પ્રિયે ।
અન્તે શિવપદં દિવ્યં પ્રાપ્નુયાન્નાત્રસંશયઃ ॥
કૌવેર્યૈ ચ સ્મૃતં બ્રાહ્મં પિણ્ડિકા ચાપિ તદ્વિધા ।
બ્રાહ્મ્યલિઙ્ગસ્ય ચાખ્યાતમૈશાન્યાં સપ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
મધ્યે ચૈવાથ વા સ્થાપ્યે બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્ ।
ભોગંતાત્કાલિકં ભુક્ત્વા યાત્યન્તે નૈષ્કલં તતઃ ॥
લોકપાલાર્ચિતાનાન્તુ સમાસાત્ કથિતા મયા ।
તત્પ્રસાદાત્ પ્રસિદ્ધાસ્તે દેવત્વં દિવિ દેવતાઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
વજ્રાદિલક્ષણન્દેવ યદ્યુક્ત પીઠમુચ્યતે ।
દિશાસાધનહેત્વર્થં યદ્યસ્ય કર્મસાધનં ॥
સર્વમેતત્ સમાસેન કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
પંક્તિવદ્ભાજિતં ક્ષેત્રં ચતુરસ્રં સમન્તતઃ ॥
મધ્ય સૂત્રાન્તતો વાહ્યે ત્યક્ત્વા ભાગત્રયં ત્રયં ।
ઉભાભ્યામપિ પાર્શ્વાભ્યાં ભ્રામયેત્ ખણ્ડચન્દ્રવત્ ॥
ગ્રાહ એષસમાખ્યાતો દ્વિભાગાન્ત પુનર્ભસઃ ।
ગ્રાહાગ્રાન્તસમોમૂલે દ્વિભાગાગ્રે પરિત્યજેત્ ॥
દૈર્ઘ્યભાગ ચતુષ્કેણ શૃગાણ્યેવં ચતુષ્ટયં ।
મધ્યશૃંગં ચતુર્ભાગૈર્વિસ્તરાદ્દૈર્ઘ્ય તત્સમં ॥
એકૈકં ચાન્તરં ત્યજ્ય વજ્રાકારં વિવર્તયેત્ ।
ઋતુશૃઙ્ગમ્ભવેદ્વજ્રં લક્ષણેન વિલક્ષયેત્ ॥
ઐન્દ્રનામ ચ યત્પીઠં તદ્યુક્તમ્વજ્રસંજ્ઞિતં ।
ચતુર્વજ્રં ચતુર્દિક્ષુ પિણ્ડિકાયાસ્તથૈવ ચ ॥
વજ્રિણી ચ સમાખ્યાતા વજ્રલિઙ્ગસ્ય તદ્દિશિ ।
સ્થાપિતે યદ્ ભવેત્ સિદ્ધિસ્તાં પ્રવક્ષ્યામ્યશેષતઃ ॥
સ્તમ્ભયેત્ પરસૈન્યઞ્ચ રોધયેત્ કીલયેતિ ચ ।
૩૫બ્)
સ્થિતિત્વમાત્મન ચૈવ રાજ્યં ધૈર્યજયં તથા ।
યાવજ્જિવં ભવે તસ્ય સુસપન્નમકણ્ઠકં ॥
ભુક્ત્વા તુ વિવિધાન્ ભોગાન્ મર્ત્યલોકે તુ યે સ્થિતાન્ ।
સ્ત્રીસહસ્રસમાયુક્તા વજ્રકાયઃ સુદુર્જયઃ ॥
દેહાન્તે ગમનં તસ્ય શિવલોકેન સંશયઃ ।
તદ્દ્રવ્યભાવસંયુક્તઃ તત્મંત્રગતચેતસઃ ॥
સિદ્ધ્યતે નાત્રસન્દેહો યથાશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ।
ચતુર્ભાગકૃતં ક્ષેત્રં પક્ષભાગ દ્વયં ત્યજેત્ ॥
દૈર્ઘ્યસમસ્તકં યચ્ચ તદ્દદાપ્યગં પુનઃ ।
વિસ્તરન્તુ સમાખ્યાતં દૈર્ઘ્યાદ્દ્વિગુણમેવ ચ ॥
ચતુર્ભાગં દ્વિધા કૃત્વા વિસ્તરં ત્રિધા કુરુ ।
દણ્ડાગ્રે ગણ્ડિકાન્તસ્ય ભાગૈકેન પ્રકલ્પયેત્ ॥
ગણ્ડિકો દ્વયયો ભાગ સપ્તમઃ પરિકીર્તિતઃ ।
પક્ષૌ ચન્દ્રાર્ધકૌ તત્ર ગ્રહાકારં ભવે ધ્રુવં ॥
તસ્માદ્ બ્રહ્માગ્ર સુત્રાચ્ચ સંગમં કારયે દ્વયોઃ ।
દણ્ડસ્યા ભયતશ્ચૈવ દ્વૌ ભાગૌ નાશયેત્ પ્રિયે ॥
દણ્ડમૂલે તુ સંગૃહ્ય ભાગભ્રામ્યસમન્તયોઃ ।
બ્રહ્મસૂત્રે કરં કૃત્વા તત્રાધો ગણ્ડિકા ભવેત્ ॥
શ્રુવાકારમિદં ખ્યાતં વાહ્યાસ્ત્રં શક્તિસંજ્ઞિકં ।
તેન યુક શક્તિપીઠં અગ્નેયઞ્ચ પ્રકીર્તિતં ॥
પિણ્ડિકા ચ તથા પ્રોક્તા શક્તિનામેતિ વિશ્રુતા ।
શક્તિલિઙ્ગસ્ય દેવેશે તદ્દિશાયાં પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
દહનં શોષણં ચૈવ પરશૈન્ય પરા ભવં ।
મહાજ્વરાગ્નિસંતાપં શત્રૂણાં કુરુતે ધ્રુવં ॥
કર્તુશ્ચૈવ ભવેદ્ દીપ્તિર્મત્તસિદ્ધિર્દ્વિષા ક્ષયઃ ।
વિજયં શક્તિમત્વં તુ તેજોગ્ર વ્યાધિનાશનં ॥
પૃથિવ્યા વિપુલં રાજ્યં ભુક્ત્વા ભોગાભ્યશેષતઃ ।
દેહાન્તગમનન્તસ્ય યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ॥
તુર્યધાભાજિતં ક્ષેત્રં પૂર્વવન્નાશયેદ્ દ્વયં ।
ક્ષેત્રાદ્વિણતો વાહ્યં નયેત્ પૂર્વદિશં સમં ॥
વિસ્તરં ચ ત્રિધા કૃત્વા ચતુર્ભાગં દ્વિધા કુરુ ।
ભાગાધો ધનુવત્ કૃત્વા દણ્ડમૂલે તુ ગણ્ડિકા ॥
૩૮અ)
તદૂર્દ્ધપૂર્વવત્ ગ્રાહં ચન્દ્રિકાકારવર્તનાત્ ।
તસ્યાપ્યૂર્દ્ધે તુ યો ભાગો ગણ્ડિકાવૃત્તપક્ષયોઃ ॥
દ્વૌ ભાગૌ નાશયેત્ પક્ષૌ દણ્ડસ્યૈવ વરાનને ।
ભાગવચ્ચોર્દ્ધકં ગૃહ્ય બ્રાહ્મસ્થાનાત્ પરિભ્રમઃ ॥
દણ્ડમૂર્ધ્નિ સ્મૃતો હ્યેષ દણ્ડશ્ચૈવ ત્રિસૂત્રિકઃ ।
દણ્ડયુગ્યામ્યમાખ્યાતં પીઠં દણ્ડાંકકમ્ પ્રિયે ॥
પિણ્ડિકા ચ તથૈવેહ દણ્ડિનામ્ના ચ કીર્તિતા ।
દણ્ડાખ્યસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય તદ્વિષાયાં પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
તદ્ દ્રવ્ય ભાવમન્ત્રૈશ્ચ તત્કર્મ કરણેહિતં ।
દણ્ડપિટ્ટવિનં ચૈવ પરસ્યૈન્યવિભેદનં ॥
રિપુમારીવિવૃદ્ધિશ્ચ પરરાષ્ટ્ર પરાભવં ।
આત્મનઃ કાલહાનિશ્ચ પૌરુષં તેજવર્દ્ધનં ॥
યમેન હિ હનેચ્છત્રું સકેનાપિ ન વાપ્યતે ।
પૃથિવ્યા વિવિધાં ભોગાન્ ભુક્ત્વારાજ્યમકણ્ટકં ॥
પિણ્ડાન્તે ગમનન્તસ્ય યત્ર દેવામ્બિકાપતિઃ ।
વેદવદ્ભાજિતં ક્ષેત્રં પૂર્વવત્ દ્વયવર્જનાત્ ॥
ક્ષેત્રદ્વયં નયેત્ સાર્દ્ધં પ્રાગગ્રં પૂર્વવદ્યથા ।
નવધાભાજિતં દૈર્ઘ્યં વિસ્તરં તુર્યધા ભવેત્ ॥
કાલહાનિ અધો ભાગ દ્વયં યચ્ચ દ્વિગુણં તં પ્રકલ્પયેત્ ।
ભૈગૈકં ચક્કલં ચાધઃ ખણ્ડચન્દ્રવિધાનતઃ ॥
ચક્કલાધસ્તુ યવકં યથાશોભં પ્રકલ્પયેત્ ।
તદૂર્દ્ધગ્રાહકં ભદ્રે યવાકારં દ્વિભાગતઃ ॥
તસ્યોપ્યૂર્દ્ધઞ્ચ ભાગૈકં પણ્ડયોવૃત્તગણ્ડિકા ।
દ્વૌભાગૌ નાશયેત્ પક્ષૌ મધ્યાદ્ ગૃહ્યાર્દ્ધ ભાગકં ॥
ભ્રામયેદગ્રમૂધ્નસ્તુ ખણ્ડચન્દ્રૈ ચ સુવ્રતે ।
કિઞ્ચિચ્છુલાગ્રકં કૃત્વા ખડ્ગં ચૈવ પ્રસિધ્યતિ ॥
નૈર્-ઋત્યસ્ય તુ યત્ પીઠં તદ્યુક્તં સ ખડ્ગસંજ્ઞિતં ।
પિણ્ડિકૈ વહિ દ્રષ્ટવ્યા ખડ્ગખ્યા ચૈવ વિશ્રુતા ॥

ખડ્ગાખ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય તદ્વિશાયાં પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
તન્મત્ત્ર ભાવ્ય દ્રવ્યૈસ્તુ તત્કર્મફલભાગ્ભવેત્ ॥
સૈન્યવિધ્વન્સનોન્માદ કીલભેદનમોહનં ।
અરાતિ ક્ષય વિદ્વેષં રક્ષોમારાપ્રવર્તનં ॥
પ્રમેહાદિ પ્રવૃત્તિશ્ચ રિપૂણાં કુષ્ઠપીડનં ।
૩૮બ્)
આત્મનસૌર્ય સમ્પત્તિસ્તેજસાતીવદુર્જયઃ ॥
પૌરુષં રાજસમ્પન્નં પૃથ્વીશાધિપતિર્ભવેત્ ।
રક્ષોરાજે ચ ભોગન્વૈ ભુક્ત્વા શિવ પદં વ્રજેત્ ॥
ભાનુભાગકૃતં ક્ષેત્રં ચતુર્દિક્ષુસ્તથા ત્યજેત્ ।
ક્ષેત્રાત્ પ્રસિદ્ધ્યતે હ્યન્યત્ તત્ ક્ષેત્રં ઋતુવત્ કુરુ ॥
બ્રહ્મભાગૈતિ યૌર્દેવિ દ્વિધાતૌ પરિકલ્પયેત્ ।
તન્માનાધોર્દ્ધતશ્ચૈવ બ્રહ્મસૂત્રસ્ય પક્ષયોઃ ॥
તત્ર સૂત્રદ્વયં યાત્ય ક્ષેત્રમાનોર્દ્ધગં નયેત્ ।
દ્વિગુણં ચાધગંપુચ્છં વક્ત્રમાનાદ્વરાનને ॥
ભાગસન્ધિ કૃતં સૂત્રં બ્રહ્મસ્થાનાત્ પરિભ્રમેત્ ।
ઉપસંધિં પુનર્ભ્રામ્યસંધિં ચૈવ તથૈવ ચ ॥
તે નૈવાનુક્રમેણૈવ ભૂયોર્દ્ધભ્રમણં કુરુ ।
બ્રહ્મસ્થાન કૃતં સૂત્રન્ નયત્ સંધ્યર્દ્ધચન્દ્રવત્ ॥
દક્ષિણાવર્તમેતદ્ધિ પુનઃ ભ્રામ્ય પુનર્ભ્રમેત્ ।
નિર્ગમસ્ય ચ યત્ પક્ષૌ તન્માનં પક્ષયો કુરુઃ ॥
ખડ્ગચન્દ્રવિધાનેન તયોઃ કુમ્ભદ્વયં ભવેત્ ।
કુમ્ભમાનમધઃ કૃત્વા બ્રહ્મસૂત્રે તુ ભાવિનિ ॥
અશ્વત્થદલવત્કાર્યં કુમ્ભાન્તે સૂત્રપાતનાત્ ।
પક્ષસૂત્રદ્વયાં તસ્થં કર્તવ્યં લોચન દ્વયં ॥
અંગુલાર્દ્ધાર્દ્ધમાનેન સમન્તાદ્વર્તુલં શુભં ।
કુમ્ભદ્વયાન્તસંયોગાત્ ક્ષેત્રાન્તપક્ષસૂત્રકે ॥
પુચ્છાધસ્તાન્તુ યો હ્રસસુદંન્તં કારયેદ્ બુધઃ ।
ક્રમેણૈવાઙ્ગસંયોગઃ સમ્યાગ્રસ્યાવિલેખિતઃ ॥
વક્ત્રેણાધઃ કૃતશ્ચાઙ્ગઃ સ્વાંગેનૈવ તુ નલાંગુલં ।
કૃત્વૈવં ચાગમંયોગં શેષાં રેખાં વિનાશયેત્ ॥
વિજહં બ્રહ્મસૂત્રન્તુ દ્વયં સ્થાપ્ય ભુજંગમઃ ।
નેત્રાર્દ્ધાર્દ્ધ ગમાનેન રેખા વક્ત્રાસ્તુ તિર્યગા ॥
પાશયુગપાશપીઠં તુ પિણ્ડિકા ચ તથૈવ ચ ।
પાશાત્મકસ્ય લિઙ્ગસ્ય કર્તવ્યા સ્વાર્થ સિદ્ધયે ॥
શન્નિપુષ્ટ્યાદિકં કર્મ વારુણ્યાસ્થાપિતૈ ભવેત્ ।
ભોગાન્ભુક્ત્વા કરોજેવ શિવલોકં સ ગચ્છતિ ॥
૩૯અ)
ચતુર્દ્ધાભાજિતં ક્ષેત્રં સમન્તાચ્ચતુરસ્રકં ।
સૌમ્યાન્તભાગમાનેન વિસ્તરેણ તુ નિર્ગમં ॥
તત્ક્ષેત્રં દ્વિગુણં દૈર્ઘ્યં ચાપરેણ તુ સુન્દરિ ।
ઇતિ કોણે કરં કૃત્વા મધ્યે કોષ્ઠદ્વયં ભ્રમઃ ॥
ખણ્ડચન્દ્રવિધાનેન રેખાત્રય વિકલ્પનાત્ ।
શેષં વિનાશયિત્વા તુ દણ્ડાંતે સૂત્રકં દદેત્ ॥
ભાગમાત્રા ગતો દદ્યાન્ મધ્યે સૂત્રાત્ પરિભ્રમેત્ ।
મૂલે ચૈવ તથા કુર્યાત્ વૃત્તાધોર્દ્ધ ભવે ધ્રુવં ॥
ત્રિસૂત્રં ચ ભવેદ્ દણ્ડં ચાક્તંશઞ્ચ તથૈવ ચ ।
વાયવ્યં નામયત્ પિઠં તદ્યુક્તં ચાંકુશં ભવેત્ ॥
પિણ્ડિકૈવદ્રષ્ટવ્યા ચાંકુશી નામનામતઃ ।
ધ્વજં વાથપ્રવક્ષ્યામિ યથાવત્ તત્ તથા શૃણુ ॥
ચતુર્ધાભાજિતં ક્ષેત્રં પક્ષૌ ભાગદ્વયં ત્યજેત્ ।
ક્ષેત્રમાનં વહિઃ પૂર્વ દૈર્ઘ્યં ચૈવ વિકલ્પયેત્ ॥
વેદવદ્વિસ્તરં કૃત્વા ચોચ્છ્રયૈકેન પીઠકં ।
પક્ષૌ દ્વૌ સંપ્રવેશેન દીર્ઘૌ તૌ સંત્યજેદ્ બુધઃ ॥
દ્વાભાગૌ સ્તમ્ભમાખ્યાતૌ સૂત્રત્રયવિકલ્પનાત્ ।
સ્તમ્ભવચ્ચોર્દ્ધતઃ કૃત્વા બ્રહ્મસ્થાનાત્ પરિભ્રમેત્ ॥
સ્તમ્ભમૂર્ધ્નિ ભવેદ્ વૃત્તં તન્માનાદ્યામ્યગં નયેત્ ।
ઇષત્ તિર્યગ્ ગતં સૂત્રં સ્તમ્ભવદ્વિસ્તરં ભવેત્ ॥
ગચ્છપુચ્છે ચ કર્તવ્યે પિચ્છિકદ્વય સંયુતં ।
ત્રિખણ્ડં પઞ્ચખણ્ડં વા યુગ્મરેખાસ્તુ તિર્યગાઃ ॥
અંગુલાંતરિત કૃત્વા ધ્વજાયં પરિકીર્તિતં ।
તદ્યુક્તં ધ્વજમાખ્યાતં પીઠં ચૈવ તુ યત્પુરા ॥
પિણ્ડિકૈ વહિદ્રષ્ટવ્યા ધ્વજિની નામ વિશ્રુતા ।
ધ્વજાખ્યા ધ્વજલિઙ્ગસ્ય અંકુશાખ્યં સ ચાંકુશા ॥
તન્મત્તં ભાવદ્રવ્યૈસ્તુ તદ્દ્વિશાયાં પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
પરસૈન્યોચ્ચાટનં ચૈવ વિભ્રમો દ્વેગ કમ્પનં ॥
અન્યોન્યં કલહં તત્ર શત્રુચક્રે ભવેદ્ ધ્રુવં ।
જયં કર્તુરવાપ્નોતિ ત્વરિતં શત્રુપક્ષયોઃ ॥
વાયુવીર્યસમો ભૂત્વા પૃથિવ્યાં રાજ્યભોગભુક્ ।
પ્રલીને ચ વપુસ્તસ્ય શિવલોકે મહીયતે ॥
૩૯બ્)
વેદાસ્રં વેદવત્ કૃત્વા દ્વૌ ભાગૌ પૂર્વવત્ ત્યજેત્ ।
તન્માનં પૂર્વતો નીત્વા વિસ્તરં તુર્યધા કુરુ ॥
ક્ષેત્રાધોર્દ્ધં દ્વિધા કૃત્વા ભવેદ્ ભાગેન ગણ્ડિકા ।
ધનુસંસ્થૈવ તસ્યોર્દ્ધ ભાગિકં ગ્રાહવર્તના ॥
તસ્યાપ્યુર્દ્ધઞ્ચ ભાગેન અધોગણ્ડિવદ્ ભવેત્ ।
તતોર્દ્ધપક્ષયોશ્ચૈવ દ્વૌ ભાગૌ નાશયેત્ સમૌ ॥
ભાગદ્વયક્ષયોશ્ચોર્દ્ધં બ્રહ્મસ્થાનાત્ પરિભ્રમેત્ ।
ખણ્ડચન્દ્રવિધાનેન શિરઞ્ચૈવ પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥
તદન્તૌ ગણ્ડિકાન્તૌ ચ સૂત્રે કૃત્વા તુ હ્રસયેત્ ।
ગદેયં કથિતા ભદ્રે મધ્યસૂત્રવિવર્જનાત્ ॥
ગર્દનામ ભવેત્ પીઠં તદ્યુક્તં સૌમ્યપીઠકં ।
પાક્ષીયુક્તા ગદાખ્યા ચ પિણ્ડિકાનાત્રસંશયઃ ॥
ગદાખ્યસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય સૌમ્યદિક્ સંપ્રતિષ્ઠયેત્ ।
સર્વરત્નસમોપેતં હસ્ત્યશ્ચાદિ સમન્વિતં ॥
કન્યાસ્વયં વરાગચ્છેત્ પરચક્રાત્ સુશોભના ।
નિત્યં સન્ધિમવાપ્નોતિ પ્રીતિં ચાત્યન્ત સૌષ્ઠવં ॥
ન તસ્ય વિદ્યતે શત્રૂ રાજ્યં ચૈવ નિકણ્ઠકં ।
ધનં ચાદૃષ્ટપર્યન્તં સ્ત્રીસહસ્રસમન્વિતં ॥
વરકન્યાસમોપેતં ધનદેન સમો ભવેત્ ।
ધરાસંમસ્તકાં ભુક્ત્વા યાત્યન્તે નિષ્કલન્તતઃ ॥
તુર્યાસ્રં વેદવત્ કૃત્વા દ્વૌ ભાગૌ પક્ષયોસ્ત્યજેત્ ।
તત્ ત્રિધા નિર્ગ્મતસ્વાધઃ ક્ષેત્રં વસુસમં ભવેત્ ॥
ક્ષેત્રાર્દ્ધં તત્સમં કૃત્વા કૌણોભાગસમો ભ્રમેત્ ।
દ્વિભાગન્તકરં કૃત્વા ખણ્ડચન્દ્રવિધાનતઃ ॥
બાહ્યતસ્તુ કરં કૃત્વા પુનશ્ચોર્દ્ધં તથા ભ્રમેત્ ।
દ્વિભાગન્તુ કરં કૃત્વા ખણ્ડચન્દ્રવિધાનતઃ ॥
વાહ્યતસ્તુકરં કૃત્વા પુનાશ્ચોર્દ્ધન્તથા ભ્રમેત્ ।
ઊર્દ્ધાર્દ્ધેએ તુ કરં કૃત્વા બ્રહ્મસૂત્રાત્મકઞ્ચ યત્ ॥
વક્ત્રાન્ત ભ્રામયેત્ પશ્ચાત્ દ્વિભાગાન્તોર્દ્ધગં યઘા ।
દ્વે શૃઙ્ગે સિધ્યતે હ્યેવં મધ્યશૃઙ્ગે મથોચ્યતે ॥
બ્રહ્મસૂત્રાર્થ દ્વૌ ભાગૌ મધ્યાદ્ ગૃહ્ય વિપશ્ચિતે ।
૪૦અ)
બ્રહ્મસૂત્રાગતો યોગ મેધા ચૈવાર્દ્ધ ભાગગં ॥
શેષારેખાવિનાશ્યન્તે દંડં વેદસમં પૃથુ ।
શૃઙ્ગાધોર્દ્ધસમં કૃત્વા ચન્દ્રાર્દ્ધકૃત લક્ષણં ॥
તદ્યોગાત્ કાઞ્ચિવચ્ચાધશ્ચતુરંગુલમાનતઃ ।
દ્વિભાગેનાધોદણ્ડ સ્યાત્ દ્વૌ ભાગૌ નાશયેત્ સમં ॥
ત્ર્યંગુલે નાધકાઞ્ચીતિ કીલકાષ્ટાંગુલો ભવેત્ ।
ત્રિરેખસ્તુ સ્મૃતો દણ્ડસ્ત્રિશૂલં પરિકીર્તિતં ॥
ઐશાન્યં નામયત્ પીઠં તદ્યુક્તં શૂલસંજ્ઞકં ।
રોદ્રી તેન સમાયુક્તા શૂલિનીતિ ચ કીર્તિતા ॥
શૂલસંજ્ઞસ્ય લિઙ્ગસ્ય ઐશાન્યાસંપ્રતિષ્ઠયેત્ ।
પ્રારબ્ધકાર્યનિષ્પતી સ્થિરરાજ્યમકણ્ઠકં ॥
કિં કુર્વાણવિધેયાસ્તુ દ્વીપદ્વિપાધિ યા નૃપાઃ ।
સ્વદ્વીપવર્તિનાયે ચ કિં પુનર્વસગાસ્તુતે ॥
ભુક્ત્વા તુ વિવિધાન્ ભોગાન્ જ્ઞાનયોગસન્ધિતાઃ ।
મર્ત્યજાના વરારોહે શિવસ્થાનં પુનર્વ્રજેત્ ॥
વેદાસ્રાદર્દ્ધકર્ણન્તુ વાહનીત્વાગ્નિવત્ કુરુ ।
ભાગમેક પરિત્યજ્ય દ્વિભાગાચ્ચ દ્વિધા ભ્રમેત્ ॥
ત્રિભાગાન્ત સમં કૃત્વા મધ્યં ભાગાત્ પરિભ્રમેત્ ।
વાજ્યનેસિ સમં કૃત્વા પુનરન્તે પરિભ્રમેત્ ॥
ન સિદ્ધયાન્તરે ચૈવ કલાસંખ્યારકા સ્મૃતાઃ ।
નાભૌ તદર્દ્ધકઞ્ચૈવ દ્વિપં ચ નાભિમણ્ડલં ॥
વિસ્ફાશ્ચક્રં સમાખ્યાતં નામ્ના ચૈવ સુદર્શનં ।
વૈષ્ણવં નામયત્ પીઠં તદ્યુક્તં ચક્રસંજ્ઞકં ॥
પિણ્ડિકા ચ તથા જ્ઞેયા ચક્રિણી નામ વિશ્રુતા ।
ચક્રાર્દ્ધં પઞ્ચલિઙ્ગસ્ય કથિતં પીઠલક્ષણં ॥
નૈર્-ઋત્યાં મધ્યદેશે વા પૂર્વવત્ સંપ્રતિષ્ઠયેત્ ।
રસરસાયનં ચૈવ પાતાલાદિ પ્રસાધનં ॥
દૈત્યકન્યા પ્રસિધ્યર્ત્ર્હં નાગકન્યા પ્રસાધકં ।
વિલવે તાઅલયં ભ્રાશ્ચ મન્ત્રાશ્ચૈવાગમાનિ ચ ॥
માયાજાલકુહ્યકાનિ સિધ્યન્તે હ્યવિચારતઃ ।
તદ્ભાવ દ્રવ્યમન્ત્રૈશ્ચ ક્રિયા નિષ્ઠસ્ય નિત્યશઃ ॥
૪૦બ્)

પૃથિવ્યાં વિવિધાન્ ભોગાન્ ભુક્ત્વા રાજ્યમશેષકં ।
દેહાન્તે ગમનં તસ્ય યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ॥
વેદાસ્રસ્યોર્દ્ધ કર્ણેન સૂત્રેણાન્ત ત્રિભાગિના ।
ભાગમેકં પરિત્યજ્ય ભ્રામયેદ્ વૃત્તમણ્ડલં ॥
વૃત્તાર્દ્ધં વેદવત્ કૃત્વા દ્વાભ્યામન્તે પરિભ્રમેત્ ।
કર્ણિકાતં વિકલ્પિત્વા દ્વિતીયે કેશરાલિખેત્ ॥
ચતુર્વિંશતિસંખ્યાતૈરાવક્રૈસ્તૈસ્ત્રિભંગુરૈઃ ।
દ્વિદ્વિભાગાન્તતઃ પત્રં વસુસંખ્યં પ્રકલ્પયેત્ ॥
બિન્દુષોડકં કૃત્વા દિગ્વિદિક્ષુ વિલક્ષિતં ।
દિગ્વિદિગ્ધાન્તરેખાસ્તુ યૂગ્મં યુગ્મં પ્રકલ્પેયેત્ ॥
તીક્ષ્ણાગ્રઞ્ચ વિભિન્નાગ્રં સુપત્રાષ્ટકશોભનં ।
કલ્પિનસ્તુ ભવેત્ પદ્મં ખાણ્યે ચિત્રે અયં વિધિઃ ॥
નવસંખ્યા ભવેદ્ બિન્દુ કર્ણિકસ્થં વિપશ્ચિતે ।
બ્રહ્માખ્યં નામયત્ પીઠં તદ્યુક્તં પદ્મસંજ્ઞિતં ॥
જંઘો પટ્ટાંશકે ચૈવ કણ્ઠે ચૈવ વિશેષતઃ ।
ચતુર્દિક્ષુ વિભાગેન પદ્માન્તાંસ્ત્રાણિ કલ્પયેત્ ॥
પિંડિકા બ્રહ્મસંજ્ઞા ચ તદ્યુક્તા પદ્મિની ભવેત્ ।
પદ્માંકસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય મધ્યે શૈવા પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
પૃથ્વી સાધન હેત્વર્થં સપ્તદ્વીપસમન્વિતં ।
જમ્બૂદ્વીપસમન્તાચ્ચ નવખણ્ડયુગાનિ ચ ॥
કુમારી દ્વીપસંયુક્તં દીપાષ્ટકસમન્વિતં ।
રાજા ભવતિ ધર્મિષ્ઠશ્ચૈકચ્છત્ર વસુન્ધરઃ ॥
અથોત્તિષ્ઠપ્રસિદ્ધ્યર્થં દણ્ડકાષ્ઠકમણ્ડલુ ।
પદ્માદીનાં પ્રસિદ્ધ્યર્થં પદ્માખ્યં લિઙ્ગસાધનં ॥
ભુક્ત્વા તુ વિવિધાન્ ભોગાન્ મર્ત્યલોકે સમન્તતઃ ।
દેહાન્તે ગમનન્તસ્ય યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ॥
સમાસેનસમાખ્યાતં પીઠપિણ્ડિકલક્ષણં ।
દૃષ્ટ્વાદૃષ્ટફલં ચૈવ સામાન્યં પરિકીર્તિતં ॥
પીઠપિણ્ડિકયોઃ પ્રોક્તં સમલિઙ્ગં સમં ભવેત્ ।
અર્ચ્ચાયામસમન્તાચ્ચ સ્વભ્રા દ્વૈ પિણ્ડકા ભવેત્ ॥
પદા તુ પિણ્ડિકામાનં લિઙ્ગે વા ક્રમતે ક્વચિત્ ।
તદ્દેશવાસિનઃ સર્વે પિડ્યન્તે વ્યાધિભિઃ સદા ॥
૪૧અ)
સ્થાપકકર્તૃશિલ્પી ચ મૂર્તિપૈઃ સહસંયુતૈઃ ।
વાધ્યન્તે વ્યાધિભિઃ સર્વે ક્ષયકુષ્ઠ જ્વરાદિભિઃ ॥
પિણ્ડિકાયાશ્ચ માનેન લિઙ્ગં ચાક્રમતે યદા ।
યદુક્ત પૂર્વજં દોષં તદા સર્વસમાપ્નુયાત્ ॥
યથા કર્માનુરૂપેણ લિઙ્ગે યોજ્યા શુભેન્યથા ।
માનહીનાદ્ ભવેદ્વાનિઃ પ્રોચ્ચાટ્ટાદ્યં તથાધિકાત્ ॥
પિણ્ડિકા લિઙ્ગપીઠાનાં નિત્યમેવ ભવિષ્યતિ ।
વ્યાધિકો યો ભવેન્ નિત્યં વ્યંગમાનં યદા ભવેત્ ॥
શ્રીનાશં લક્ષણૈર્હીનં લિઙ્ગાદીનાનસંશયઃ ।
અજ્ઞાત્વા લક્ષણાદ્યં ચ લિઙ્ગાદીનાં વિશેષતઃ ॥
તસ્ય દોષં પ્રવક્ષ્યામિ યથારાષ્ટ્રસ્ય પીડનં ।
ભવતિ સ્થાપિતે લિઙ્ગે પીઠે વા કાન્તિ વર્જિતે ॥
સંપુટે સૂત્રવિટ્કૃચ્છં સોદરેદ્ બુદરાષ્ટકં ।
સક્ષતે ક્ષયરાષ્ટ્રસ્ય કુક્ષિચ્છિદ્રે વિરેચનં ॥
પૃષ્ઠહીને હ્યપસ્મારં યોનિચ્છિદ્રે ભગન્દરં ।
કુષ્ઠાષ્ટાદશકં લિઙ્ગૈ પીઠે વા તેજ વર્જિતે ॥
સૂત્રહીને તુ પંગુત્વં શિરોત્તિશ્ચ શિરોધિકે ।
અંત્રવૃધિરઠમ્ફલે પક્ષહીને મહાજ્વરં ॥
સૂક્ષ્મયોનૌ તુ દૌ ભાગ્યં વૃહદ્યોનિ પ્રમેહકં ।
કાશશોષમ્તથા હિક્કા સિધ્યાર્તિશ્ચ વિલુપિતે ॥
લમ્બસૂત્રવિહીને તુ કર્ણરોગશ્ચ જાયતે ।
પક્ષસૂત્રવિહીને ચ વક્ષુહીન પ્રજાયતે ॥
લિઙ્ગે વા પિણ્ડિકાયાઞ્ચ પીઠે વા વ્યક્તરૂપકે ।
મુખે લિઙ્ગાઙ્ગજે વાપિ ચિત્રે વા ફલકેપિ વા ॥
ચલલિંગેથ ભૂરેવા મૃદ્ભવે શૈલજાદિકે ।
યદ્વીનં તત્રસૌ વ્યાધિઃ પ્રજાનાં પ્રભવે ધ્રુવં ॥
તસ્માદ્રાજા સદારાષ્ટ્રે સન્નિરૂપ્ય યથાહિતં ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં લિઙ્ગં સ્થાપયેન્ નૃપઃ ॥
વિરુદ્ધલક્ષણં દૃષ્ટ્વા તત્કાલે વિઘ્નમાચરેત્ ।
ન તસ્ય જાયતે દોષો ધર્મજ્ઞો ધર્મપાલકઃ ॥
પૃથ્વીપાલ સ્મૃતો રાજા શિષ્ટાચારપ્રલાપકઃ ।
અશિષ્ટનિગ્રહખ્યાતો ધર્મરાજેવસંસ્થિતઃ ॥
૪૧બ્)
શુભાશુભપલયસ્માત્ ચતુર્થાંશં ભૃજેન્ નૃપઃ ।
મુખલિઙ્ગે ચ યા પિણ્ડી કુર્યાચ્ચૈવ દ્વિખણ્ડિકાં ॥
અન્યથા જાયતે દોષો મુખનાસાદિ ભેદને ।
મહાપ્રતિમવિન્યાસે તત્રાપિ ચ દ્વિખણ્ડિકા ॥
સન્ધાનસ્તુ દૃઢૈઃ લોહૈઃ કૃષ્ણાદ્યૈઃ પરિવર્જિતૈઃ ।
લોહારઘોષસિમાદ્યા વર્જયેદશુભાયતઃ ॥
રુક્મરૌપ્યં તથા તામ્રં કીલકાદિ સમાચરેત્ ।
મૃદુચેન્નોધૃતિસ્તસ્ય કાઞ્ચનોત્તાઃ શુભાયસા ॥
હસ્તાહધસ્તુ લિઙ્ગાનાં રૌદ્રાણાઞ્ચ વરાનને ।
ત્ર્યંસૂનાઞ્ચ ભવેત્ પિણ્ડી સ્વભ્રાન્તન્તુ સમન્તયોઃ ॥
ચલલિઙ્ગે તથા કાર્યા પૂજાભાગસમં તયોઃ ।
રત્નજાનાં ન તન્માનં કાર્યાશો યથા તથા ॥
યવગોધૂમમુદ્ગવલ્લિસંરત્નમયં યતઃ ।
પર્વમાત્ર ભવેત્ તેષાં પીઠં નાધો મણેઃ ક્વચિત્ ॥
સહસ્રાખ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય પીઠં વૈ ચતુરસ્રકં ।
પિણ્ડિકા ચ તથા કાર્યા ભગાદીન્ પરિવર્જયેત્ ॥
શૈલજસ્ય તુ લિઙ્ગસ્ય શૈલજં પીઠમુચ્યતે ।
તસ્ય મૂલપ્રદેશાધં પીણ્ડીપીઠં ક્રમા ભવેત્ ॥
બ્રહ્માત્મિકા શિલાચાપિ પીઠસ્યાધો ભવેદ્ધ્રુવં ।
બ્રહ્મભાગાધઃ ખણ્ડૈર્વા તત્ ષડંશા તુ વિસ્તરં ॥
મેખલે ચ સ્મૃતં તત્ર તન્માનાત્ ખાતમુચ્યતે ।
બ્રહ્મભાગાર્ચ્ચ ત્ર્યંશોનં વાહલ્યં તત્ પ્રકીર્તિતં ॥
ચતુર્થાંશેન વા કાર્યં વૃહલ્લિઙ્ગસ્ય સુવ્રતે ।
કિઞ્ચિત્ સ્વવં(?) પ્રકર્તવ્યં મધ્યેન ચ વિભાગશઃ ॥
સુવર્ણાદ્યાસ્મજં ચાપિ યથાસમ્ભવિકાત્ર તુ ।
દારુજસ્ય તુ લિઙ્ગસ્ય દારુજં પીઠમુત્તમં ॥
ધાતુજે ધાતુજં કાર્યં સ્વજાતિ પરિકલ્પિતં ।
રક્મરૌસ્મા?રતામ્રૈસ્તુ રત્નજે પીઠકલ્પના ॥
ઘોષાદિકં ન કર્તવ્યં કર્તવ્યં ચાન્યથાશયે ।
ચલલિઙ્ગસ્ય યત્ પીઠં ધાતુજસ્ય વરાનને ॥
લિઙ્ગાયામદ્વિભાગેન ઉચ્છ્રયં પરિકલ્પયેત્ ।
૪૨અ)
સ્વયોનિ સ્ફાટિકં શ્રેષ્ટં નિત્યમેવ સુખાવહં ॥
જમ્બૂનદાદિકામ્વાપિ પૂર્વવત્ પીઠકલ્પના ।
પ્રણાલમેખલા ચૈવ પૂર્વવત્ સ્વભ્રકલ્પના ॥
ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધ્યર્થં સાધ્યસાધન તત્પરં ।
ચલલિઙ્ગં દારુજલૌહં પાર્થિવં મણિસમ્ભવં ॥
ગન્ધજં ગુડજં વાપિ તિલાન્નજમથાપિ વા ।
કૂર્મજં શંખજં ચૈવ વિશેષેણ નૃશંખજં ॥
ઉત્તમાધમમધ્યઞ્ચ સિદ્ધિદં તન્નસંશયઃ ।
સ્રગપ્લવં સદા કિન્તુ અભાવાદ્ ભાવકલ્પના ॥
અથાન્યજં પ્રકર્તવ્યં સ્વતન્ત્રે વિહિતં યથા ।
શૈલજં ચલલિઙ્ગં તુ સિદ્ધ્યર્થી નૈવ કારયેત્ ॥
કારયેદ્વાસમોક્ષાર્થી હ્યેકપિણ્ડં મનસ્મિવં ।
સમયી પુત્રકસ્યૈવ સાધકા ચાર્યયો ન હિ ॥
લિઙ્ગમાત્રં યતઃ સોહિ નિષ્ક્રિયો બોધમાત્રકઃ ।
સર્વસિદ્ધિપ્રસિદ્ધ્યર્થં વાણલિંગં પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
સર્વપીઠાશ્રયં તચ્ચ સર્વપ્રાસાદગંહિતં ।
લોટ્ટનં વા તથૈવેહ વાણવત્ પરિકીર્તિતં ॥
સર્વનદ્યાદ્ ભવં તચ્ચ સર્વાદ્રીશસમુદ્ભવં ।
દૃષ્ટ્વા લિઙ્ગા કૃતિં મન્ત્રૈઃ સ્થાપિતઃ સન્નિધો ભવેત્ ॥
પીઠપ્રાસાદગં ચૈવ વિવક્ષાતસ્યનો ભવેત્ ।
એતન્તે કથિતં સર્વં પિણ્ડિકાપીઠલક્ષણં ॥
સામાનેન વિશેષમ્વા તચ્ચ પ્રાસાદગંહિતં ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે પીઠાધિકારો નામ પ્રકરણઃ
પઞ્ચમઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
તચ્ચ પ્રસાદગં દેવ સૂચિતં ન પ્રકાશિતં ।
ભૂપરિ ગ્રહપૂર્વં ચ પ્રાસાદાનાઞ્ચ લક્ષણં ॥
કથયસ્વ પ્રસાદેન કાલકામાન્ધકાન્તક ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
માનોન્માનપ્રમાણં ચ ભૂપરિગ્રહપૂર્વકં ॥
પ્રાસાદલક્ષણં વક્ષ્યે શૃણુષ્વેકાગ્રમાનસઃ ।
તત્ર ભૂમિ વિભાગં તુ સમ્યગાદૌ વિલક્ષયેત્ ॥
પુણ્યક્ષેત્રોપક્ષેત્રઞ્ચ સંદોહં પીઠમેવ વા ।
૪૨બ્)
ઉપપીઠોપસંદોહે નદ્યોભય તટેપિ વા ॥
નગાગ્રે ત્વચ્છિરે વા નગરે ગ્રામખેટકે ।
એકવૃક્ષે શ્મશાને વા નદીનાસઙ્ગમેષુ ચ ॥
ત્રિચતુઃપઞ્ચશૃંગાટે કુહરે ગહ્વરે તથા ।
કાસિકે વા સ્વદિગ્ભાગે તત્ર ભૂમિ પરિક્ષયેત્ ॥
શિતારક્તા તથા પીતા કૃષ્ણાભા બ્રાહ્મણાદિતઃ ।
સ્વાદૈવા મધુરામ્લા ચ કટુકાતિક્તકા તથા ॥
ઘૃતાસૃક્સુત્રવિષ્ટાંતા ગન્ધૈઃ પ્રત્યેક લક્ષિતાઃ ।
બ્રહ્માણી કુશરોહેણ સરરોહેણ ત્રિણી ॥
વૈશ્યાદૂર્વા પ્રરોહેણ કાસરોહેણ શૂદ્રિણી ।

સોષરાં ચ સવલ્મીકં જલાકીર્ણાં વિવર્જયેત્ ॥
મમકદંશકાકીર્ણાં ક્રૂરજંત્વસ્થિમઞ્ચયા ।
કૃષ્ણામાઙ્ગારશિકતાકીલકર્પરવર્જિતા ॥
શુભાર્થે તુ શુભાગ્રાહ્યા અશુભાર્થે ચાશુભામતા ।
હસ્તમાત્રખનિત્વા તુ પાંશુના પૂરયેત્ પુનઃ ॥
અધિકેનોત્તમાભૂમિસ્તત્સમેન તુ મધ્યમા ।
ન્યૂનેન કન્યસા પ્રોક્તા ત્રિધા ભૂમિં વિલક્ષયેત્ ॥
ઉત્તમે ઉત્તમે ઉમા સિદ્ધિઃ મધ્યમે મધ્યમા ભવેત્ ।
કન્યસે કન્યસા સિદ્ધિર્મારણોચ્ચાટનાદિકા ॥
ફલેન તુ સુલાઙ્ગલ્ય ત્રિચતુઃપઞ્ચધા પ્રિયે ।
ઉપરિષ્ટા દ્વારયેદ્વાન્યાંસ્તિલાન્ વ્રીહિ યવાદિકાન્ ॥
ચણકાંચણકીશ્ચૈવ મુદ્ગ?માસોડસી તથા ।
ગોધૂમાશ્ચૈવ નીવારાઃ સવાહ્યેકતમાથ વા ॥
દિવસત્રય રોહેણ ઉત્તમાસા પ્રકીર્તિતા ।
મધ્યમા પઞ્ચરોહેણ સપ્તરોહેણ કન્યસા ॥
તસ્માદૂર્દ્ધાઽશુભાજ્ઞેયા યસ્માત્ સાન પ્રરોહણી ।
કાટકા વેષ્ટિતં કૃત્વા તત્સ્થાનન્તુ નિશામુખે ॥
આસકુમ્ભોપરિષ્ટાન્તુ ઘૃતપૂર્ણાસપત્રિકં ।
ચતુર્દિક્ષુ ચતુર્દીપં દ્વિજાદિજાતિવર્તિતાં ॥
પૂર્વેણ બ્રાહ્મણી વર્તિસ્તાં વક્ત્રેણાભિમત્રયેત્ ।
દક્ષિણે ક્ષત્રિણી જ્ઞેયા ઘોરમન્ત્રાભિમન્ત્રિતાં ॥
૪૩અ)
પશ્ચિમે શૂદ્રિણી પ્રોક્તા સદ્યમન્ત્રાભિમન્ત્રિતાં ।
ઉત્તરે વૈશ્યણી જ્ઞેયા વામદેવાભિમન્ત્રિતા ॥
સ્વતન્ત્રવક્ત્રમન્તૈર્વા પ્રણાથ વા પ્રિયે ।
સુગુપ્તે સુનિર્વાને તુ અસ્ત્રમન્ત્રાભિરક્ષિતે ॥
દિશાવલોકનં કૃત્વા કવચેનાવગુંઠયેત્ ।
પ્રજ્વલન્તિ યદિ સર્વાઃ સર્વેષાન્તુ હિતાવહાઃ ॥
અસંકીર્ણસ્મૃતો વાસ્તુ સર્વકામપ્રસિદ્ધયે ।
યો પશાંત્તાશુભાસ્તસ્ય શુભાન્યસ્ય વિપર્યયે ॥
સર્વશાન્તાન્ શુભાસૌ પુનઃ પ્રજ્વાલિતા અપિ ।
યાવત્ સ્નેહં પરીક્ષયં તદ્વિના ચ ન દોષભાક્ ॥
એવં નિશાન્ત માયાતં ભૂપરિગ્રહમાચરેત્ ।
તત્કાલે સકુનં દિવ્યં વેલેદય વિલક્ષણં ॥
રોહિણ્યદ્રાધનિષ્ઠાં ચ શતભિષોત્તરા ત્રયઃ ।
શ્રવણોમૈત્રસંયુક્તો નક્ષત્રોર્દ્ધ મુખાઃ સ્મૃતાઃ ॥
સ્થિરારમ્ભાઃ પ્રશસ્યન્તે પ્રાગુક્ત તિથિવારયોઃ ।
યોગસ્તુ કરણં ચૈવ તારા ચૈવ વિપશ્ચિતે ॥
કિન્તુ ચન્દ્રપ્રવક્ષ્યામિ યસ્માચ્ચન્દ્રવલંવલં ।
જન્મશ્ચન્દ્રસ્તૃતીયસ્તુ ષષ્ઠા વૈ સપ્તમં તથા ॥
દશમેકાદશાશ્ચૈવ સર્વકાર્યેષુ સિદ્ધિદં ।
લગ્નકન્યા તુલા ચૈવ કુમ્ભશ્ચૈવ વિશેષતઃ ॥
વૃષશ્ચૈવ સમાખ્યાતઃ સર્વકલ્યાણસંપદઃ ।
રવિહસ્તે ભવેત્ સિદ્ધિઃ મૃગે ચન્દ્રસ્તથૈવ ચ ॥
ભૌમઃ કૃતિકસંયુક્તો બુધે ચૈવાભ્રરાધકઃ ।
રેવતી ગુરુસંયુક્તા શુક્રવારે પુનર્વસુઃ ॥
શનિશ્રવણયોગે તુ સિદ્ધિયોગાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
આદિત્યાષ્ટમિ યોગે ચ દશમી ચન્દ્ર યોગતઃ ॥
એકાદશી શુક્રયુક્તા બુધયુક્તા ત્રયોદશી ।
એતે સિદ્ધિકરાયોગાઃ સ્થિરારમ્ભાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
મેરુમધ્યે પ્રતિષ્ઠા સૂર્યચન્દ્રાત્મકં લિખેત્ ।
પૂર્વાપરગતારેખા દક્ષિણોત્તરગાસ્તથા ॥
દિવાચક્રન્તુ દક્ષાર્દ્ધં નિશાચક્રોત્તરાર્દ્ધકં ।
અહર્નિશિવિભાગેન વાહ્યાત્મિકયોરપિ ॥
૪૩બ્)
ચક્રદ્વયં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવત્ તત્ તથા શૃણુ ।
ધૂમાઙ્ગારિણિ જ્વાલા ચ પૂર્વાર્દ્ધ પ્રહરાન્વિતા ॥
યત્ર યામ્યતિ સાધુમા ત્યક્તા ચાઙ્ગારિણી મતા ।
સવિતા યત્ર સ્મૃતા જ્વાલામાઽશુભોદયમાદિશેત્ ॥
ઉદયં ચાશુભં ચૈવ ધૂમાઙ્ગારિણીકા દ્વયં ।
પૂર્વદક્ષાન્તરે ચૈવ રેખાત્રય નિપાતનં ॥
દક્ષાપરે તથા ચૈવં રેખાનાઞ્ચ વિકલ્પના ।
ઉદયાદિસમારભ્ય યાવદસ્તઙ્ગતો રવિ ॥
વાહ્યચક્રવિભાગેન લક્ષ્યેદધ્યાત્મિકં પ્રિયે ।
જ્વાલાદ્વયવિભાગેન વાહ્યાધ્યાત્મિકયોરપિ ॥
શકુનૈસ્તદુદ્ ભવૈર્વિદ્યા તતદ્દિશાભાગલક્ષિતૈઃ ।
પ્રાગુક્તૈઃ શકુનૈ દેવિ વાહ્યસ્થૈઃ ખભુવાત્મકૈઃ ॥
એવં દિનવિભાગેન યચ્છુભન્તત્પતિગ્રહં ।
નિશાયાં સંપ્રવક્ષ્યામિ શાન્તાચક્રે યથાસ્થિતાં ॥
નિર્માલ્યં પુષ્પિતં ચૈવ મુકુલં વાપિ લક્ષયેત્ ।
નિશામુખાદિમારભ્ય યાવત્ પ્રત્યૂથગોચરં ॥
પૂર્વરેખાસમં કૃત્વા સત્સાર્દ્ધં પ્રહરાન્વિતા ।
શશિચક્રં સ્મૃતં હ્યેવં ત્યક્તા નૈર્માલ્યમુચ્યતે ॥
શશિર્પત્ર સ્મૃતં પુષ્પં મુકુલં યત્ર યાસ્પતિ ।
તત્કલેપિ યથાપૂર્વં શક્તનાન્યુપલક્ષયેત્ ॥
બાહ્યાધ્યાત્મિયોગેન શુભા ગ્રાહ્યાઽશુભાસ્ત્યજેત્ ।
હોરાવાક્યાક્ષરસ્થાનાદાયપાતોથ વા પ્રિયે ॥
અષ્ટારં ચક્રમાલિખ્ય ધ્વજાદ્યાં પ્રસ્તરેદ્ બુધઃ ।
પૂર્વૈ ધ્વજં વિજાનીયાત્ દક્ષિણે સિંહ ઉચ્યતે ॥
વૃષપશ્ચિમતો જ્ઞેયઃ ગજશ્ચૈવોત્તરે તથા ।
સ્થિરાયાસ્તે સમુદ્દિષ્ટાઃ શક્તનાદ્યં તદ્દિશાહિતં ॥
ધૂમમગ્નૌ વિજાનીયાદીતિસ્થે શ્વાન ઉચ્યતે ।
તિર્યગે ખર ઇત્યુક્તો મૂર્ધ્નિસ્થે ધ્વાંક્ષકં વિદુઃ ॥
તદુત્કં શક્તનાદ્યઞ્ચ વલાપચય કારકં ।
અશુભાઽશુભાગ્રાહ્યા શુભાર્થ ચ શુભામતાઃ ॥
૪૪અ)
સમ્યક્ જ્ઞાત્વા તુ મન્ત્રજ્ઞા ભુપરિગ્રહમાચરેત્ ।
સ્વાભિપ્રેતસ્ય માનસ્ય ચતુર્થા સાધિકં ખનેત્ ॥
સમન્તાદ્વિસ્તરં પ્રોક્તં નિમ્નં યાવજ્જલાન્તિકં ।
ચિન્માત્રં *? ખનેત્ પ્રાજ્ઞઃ પુરુષાર્થમથાપિ વા ॥
અર્દ્ધર્દ્ધં વાથ હસ્તાર્દ્ધન્ દૃઢા વા યત્ર ગોચરે ।
પશ્ચાદાપૂરયેત્ પ્રાજ્ઞઃ ખાતઞ્ચ તત્સમન્તયોઃ ॥
ચર્મસ્યો પૂરણં નેષ્ટં પક્ષષ્ટકમયેન(?) તુ ।
શિલામયોથધસ્તાત્ સોપિ ભારગુરુ સ્મૃતઃ ॥
ઉભયં ચલતે દેવિ ફણીન્દ્રવિનિવર્તનૈઃ ।
ભૂકમ્પરથયાત્રાભિહસ્ત્યશ્ચાદિ પરિભ્રમૈઃ ॥
તસ્માન્નેષ્ટમયં કુર્યાન્ન ચ પાષાણસંચયઃ ।
મૃદા વા કેવલં નોક્તં ન દૃઢં સ્ફોટનં ભવેત્ ॥
હસ્તાપૂરાસ્મ પ્રસ્તારૈર્મૃદમષ્ટાંગુલોચ્છ્રયઃ ।
સેકં ચૈવાકં કૃત્વા કોટનઞ્ચ પ્રતિ પ્રતિ ॥
પલાશાશ્વત્કકાદ્યૈશ્ચ હસ્તિપાદ કૃતેન તુ ।
અધો વિપુલકં તંતુ નાભિમાત્રોચ્છ્રયેણ તુ ॥
ગ્રાહેદ્ગ્રાસંપ્રકર્તવ્યં ગ્રહોર્દ્ધવૃત્તમસ્તકં ।
યથાશક્ત્યાહતં કૃત્વા પ્રસ્તારૈકં પુનઃ પ્રતિઃ ॥
અનેનાપૂરયેત્ ખાતં પાદૂનં યાવદાગતં ।
પ્રાસાદમાનતશ્ચૈવ ઉપવિષ્ઠાદ્વાસ્તુ કલ્પના ॥
સશલ્યા વા વિશલ્યા વા વિકૃત્યાશક્તનેન વા ।
મનસકલ્પયિત્વા તુ વાસ્તૌ શલ્યા નિરૂપયેત્ ॥
પુરાચોદ્વારકં વક્ષ્યે વાસ્તુ સૂત્રે યથાસ્થિતં ।
તદુદ્ધૃત્ય સમાકૃત્વા વાસ્તુસૂત્રપ્રસારયેત્ ॥
વક્ષ્યમાણવિધાનેન પ્રક્રાન્ત ચૈવ વક્ષ્યતે ।
પ્રતિષ્ઠાલક્ષણં ચૈવ પાદાખ્યસ્ય ચ સુવ્રતે ॥
સમાક્ષ્યા?તત્પ્રમાણાયા તત્રાહૃત્ય શિલાષ્ટકં ।
કુમ્ભાષ્ટાવગ્નિકુણ્ડાષ્ટૌ ચૈકં વા નિપુણો ગુરુઃ ॥
યજેદ્ વાસ્તુ નરં તત્ર વક્ષ્યમાણ યથાહિતં ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિર્દિવ્યૈઃ વલિભિઃ સાર્વકામિકૈઃ ॥
તદૂર્દ્ધે તુ યજેચ્છક્તિં સર્વાધ્વાનવિધારિણીં ।
શક્ત્યાર્દ્ધે તુ ન્યસેદ્વેદી વસુસંખ્યાદિ શાષ્ટમ્ ॥
૪૪બ્)
નવમી મધ્ય દેશે તુ હ્યહુકં તત્ર વિન્યસેત્ ।
તદૂર્દ્ધવિન્યસેદ્ બ્રહ્મ શિલાશક્તિઞ્ચ સામ્ભવીં ॥
તસ્યાં રુદ્રાષ્ટકં સર્વં મૂર્ત્યાદિ સહિતં ન્યસેત્ ।
ધાતુરત્નૌષધીલોહબીજપારદગર્ભિતાન્ ॥
ન્યસ્તાનન્ત સુરેશાદીં રુક્મતારારુણોદ્ભવાન્ ।
કલમાસાન્વિન્યસે શક્તૌ તન્મન્ત્રૈર્મધ્યપૂર્વકાન્ ॥
તદૂર્દ્ધમ્વિન્યસેત્ પ્રોક્તા વેદિલોકે સ્વરાણુનાભિઃ ।
હસ્તમાત્રાસ્તુ વેદાસ્રાસ્તૃતીયાશં સમુચ્છ્રયાઃ ॥
લોકપાલાયુધાં કાવા પદ્માષ્ટદલભૂષિતાઃ ।
શિવમતુલં વર્ણસ્થમુચ્ચાર્ય નવમી ન્યસેત્ ॥
અધોભુવનમેતન્તુ કાલાખ્યસ્ય ચ સુવ્રતે ।
ષડાવરણપર્યન્તં કાલાખ્યાદિ પ્રકીર્તિતં ॥
કાલોર્દ્ધમાત્મ તત્વં સ્યાતન્માત્રાં તન્તુ વિદ્યષા ।
બુદ્ધિકર્મેન્દ્રિયે તં સનોત્તં વ્યાપ્તિ સિષ્યતે ॥
ગુણત્રય કૃતાટોપં ગર્વબુદ્ધિસમન્વિતં ।
શિવાખ્યમેવમધ્વાનં પાદભ્યાસે પ્રકલ્પયેત્ ॥
મૂલે સદ્વે તથોર્દ્ધે ચ કલ્પ્યં તત્વ ત્રયં ત્રિધા ।
કલ્પયિત્વા તતોધીસાન્ બ્રહ્મવિષ્ણુ હરાન્ ક્રમાત્ ॥
ધર્મે જ્ઞાનઞ્ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યઞ્ચતુર્થકં ।
અગ્નેયાદિ ક્રમેણૈવ યાવદીશાનગોચરે ॥

પાદરૂપો સ્મૃતા હ્યેતે હરિરૂપેણ વામુના ।
અધર્મા જ્ઞાનકં ચૈવ અવૈરાગ્યમનૈશ્વરં ॥
ગાત્રકા ચતુરો હ્યેતે પૂર્વાદ્યાશ્ચોત્તરાન્તગાઃ ।
સ્થિરમેનં સદાધ્વાનં અબ્રહ્મ ભુવનાન્તિકં ॥
તત્ર પુષ્પૈર્પ્રકલ્પ્યાદૌ નિરોધ્ય વિન્યસેત્ પુનઃ ।
રુદ્રાષ્ટકન્તુ વિધિવત્ મૂર્ત્યષ્ટકસમન્વિતં ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિર્ભદ્રે પૂજયેચ્ચ શિલાષ્ટકે ।
ક્ષમાં પૂર્વે તુ વિન્યસ્ય આગ્નેયયામગ્નિમેવ ચ ॥
યામ્યદિગ્યજમાનં તુ નૈર્-ઋતેકં ન્યસેત્ બુધઃ ।
* *? વરુણં ન્યસ્ય વાયવ્યાં તિર્યગં ન્યસેત્ ॥
સૌમ્ય ઇન્દ્રવિન્યસ્ય ઐશાન્યાં વ્યાસકં ન્યસેત્ ।
૪૫અ)
શિવમૂર્તિં ન્યસેન્મધ્યે પ્રાસાદાન્તે ચ વ્યોમગાં ॥
મૂર્તિ ન્યાસે કૃતે પશ્ચાદતોન્યાસ્ત્વધિ દેવતાઃ ।
સર્વઃ પશુપતિશ્ચોગ્રો રુદ્ર *? વસ્તથૈવ ચ ॥
ઇશાનશ્ચ મહાદેવૌ ભીમો મૂર્ત્યધિ દેવતાઃ ।
ઇત્યુગ્નિશ્ચ યમશ્ચૈવ રક્ષશો વરુણસ્તથા ॥
વાયુઃ સોમસ્તથેશાનઃ પૂર્વાદિશાન્તગોચરે ।
કુમ્ભાષ્ટકેષુ ન્યસ્તવ્યા લોકપાલાસ્રયં યુતાઃ ॥
સ્વનામ * *? સ્તેષાં હિ પ્રણવાદિ નમોન્તિકાઃ ।
પૂજાકાલે પ્રકર્તવ્યા સ્વાહાન્તા હોમકર્મણિ ॥
શૃષ્ટ્યાતત્વાદિ વિન્યાસ સંશુદ્ધિસ્સંહૃતિ ક્રમાત્ ।
સંપૂજ્યૈવં વિધાનૈસ્તુ વલિધૂપસુરાસવૈઃ ॥
સ્વાંગં કુણ્ડેષુ સંપૂજ્ય સમિત્તિલઘુતાદિભિઃ ।
સ્વાગ્નૌ હોમં પ્રકર્તવ્ય જ્ઞાત્વા દ્રવ્યવલોવલં ॥
મૂર્તિમૂર્ત્યાધિપાનાન્તુ લોકપાલાન્તથૈવ ચ ।
શતં વાપિ સહસ્રમ્વા તસ્યાપ્યર્દ્ધમથાપિ વા ॥
સ્વતત્વાધ્વ વિભાગેન યથાસંવિશોધયેત્ ।
શિલાસમીપતો ગત્વા શિક્ત્વાશન્તિ ઘટામ્ભસા ॥
શિલાસંસ્પૃશ્યદર્ભેણ દિગીશાત્ પૂજયેત્ ગુરુઃ ।
તત્વ ત્રયં ચ વિન્યસ્ય જપ્ત્વાહુત્વા ચ શક્તિતઃ ॥
ભાગે ભાગે તતઃ કુર્યાત્ સત્વાનં તત્વયોઃ ક્રમાત્ ।
શુદ્ધાશુદ્ધાત્મના દેવિ હ્રસ્વદીર્ઘા કુસમ્વરૈઃ ॥
નિર્વર્ત્યૈવ તતો વર્જ્યમર્મવાસ્તો નિવેશયેત્ ।
ધ્રુવયોગે સનક્ષત્રે કરણેચારસંયુતે ॥
કર્તુશ્ચાર્ઘનુકૂલે વા શિલાસ્થાપનમારભેત્ ।
સુપ્રતિષ્ઠજગારમ્ભ કાલધ્યાનાન્મવૃત્તિના ॥
સપ્તાહુતી દદેત્ પશ્ચાદ્ધ્યાત્વા તદ્ગુણમયુતાઃ ।
અનેન વિધિયોગેન ગુરુણાસંનિવેશિતં ॥
યથાભિપ્રેતસંસિદ્ધિસ્તથા ભવતિ નાન્યથા ।
તસ્યોર્દ્ધ કલ્પયિત્વા તુ અધ્વાનં વક્ષ્યમાણકં ॥
પ્રાસાદાત્મગતં ચૈવ પ્રકૃતાદ્યં શિવાન્તિકં ।
તત્વસંધાનકં ચૈવ કલ્પયેચ્ચાધિ દૈવતં ॥
૪૫બ્)
તતો ભૂતગણેભ્યશ્ચ વલિં વૈ સાર્વકામિકં ।
સર્વાન્નસહિતં દદ્યાત્ સ્વમન્ત્રકૃત્ વિગ્રહઃ ॥
પ્રણવઞ્ચ દિશાંશબ્દં વાસિભો?શ્ચ તતઃપરં ।
અઘોરેભ્યોથ ઘોરેભ્યો ઘોરઘોરતરેભ્યશ્ચ ॥
સર્વતઃ શર્વઃ સર્વેભ્યો નમઃ સર્વાત્મનેતિ ચ ।
ભ્યોન્તશબ્દ ત્રયં દત્વા ભૂતમાતૃદિશાધિપાન્ ॥
નમસ્વાન્તે પ્રયોક્તવ્યં પૂજાકાલે વિપશ્ચિતા ।
ધૂપે સ્વાહા પ્રયોક્તવ્યા સ્વધાકારાઘદાપને ॥
વૌષડન્તં દદેત્ પાનં વષડન્તા વલિ ક્રિયા ।
હૂં વિસર્જ્ય તતો યાયાત્ ફટ્કારાસ્ત્રસમુચ્ચરન્ ॥
એવં સર્વત્ર દાતવ્યસ્તત્સ્થાને તુ દિશાવલિં ।
સ્વશાસ્ત્રે વિહિતં વાથ વલિકર્માદિમાચરેત્ ॥
સ્વનામમન્ત્રિભિઃ જ્ઞાત્વા ગ્રહરક્ષા પ્રદાપયેત્ ।
દત્વા વલિં શુભાવાપ્તિર્ભવેત્ પ્રાસાદ કલ્પના ॥
અન્યથા તુ મહાવિઘ્નં પ્રકુર્વન્તિ વિનાયકાઃ ।
તસ્માત્ સર્વત્ર દાતવ્યો વલિર્વૈ સાર્વકામિકઃ ॥
ઇહાસુત્ર ફલૈર્યોગઃ સમાપ્તારમ્ભ કર્મસુ ।
તત્કૃતાત્માસમાચમ્ય દત્વા વૈ શિવ દક્ષિણા ॥
શિવમસ્ત્વિત્યનુજ્ઞતોઃ વિભાઃ પ્રાસાદમારભેત્ ।
અધુનાસંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રાસાદાનાન્તુ લક્ષણંઃ ॥
ચતુરસ્રં સમં કૃત્વા દિગ્વિદિક્ષુ વિલક્ષિતં ।
સમં વસુ વિભક્તે તુ તિર્યગૂર્દ્ધં યથાક્રમં ॥
ચતુર્ભાગે તુ પીઠં સ્યાદ્વિ ઋતુ ભ્રમણં ભવેત્ ।
ચત્વારિંશાષ્ટભિશ્ચૈવ ભિત્તીનાં તુ વિકલ્પના ॥
ક્ષેત્રસમોર્દ્ધજંઘા ચ ગંઘોર્ધે દ્વિગુણં ભવેત્ ।
શિખરઞ્ચ વરારોહે શુકાર્ઘાગર્ભમાનતઃ ॥
તત્ત્રિભાગસમં ચૈવ નિર્ગતાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ।
વિસ્તરં ગર્ભમાનેન ઉચ્છ્રયં શિખરાર્ધતઃ ॥
વિસ્તરં વસુવત્ કૃત્વા ષટ્ભાગાદ્ગર્ભ ઉચ્યતે ।
શુકાઘ્રાયાસ્તુ પ્રાગ્રીવા ભાગાભ્યાં પરિકલ્પયેત્ ॥
પ્રાગ્ગ્રીવા ચ સ્મૃતાભિત્તિઃ શુકાઘ્રાસાશ્ચ નિર્ગમં ।
૪૬અ)
વાસ્તુમાનં સ્મૃતં હ્યૈતત્ મણ્ડપૈર્હીનલક્ષણં ॥
લિઙ્ગમાનમતો વક્ષ્યે પીઠલિઙ્ગસમં ભવેત્ ।
પીઠાર્દ્ધેન ભવેદ્ ગર્ભઃ સમતાચ્ચૈવ સુવ્રતે ॥
તદ્વિધા ચ ભવેદ્ભિઃ જંઘા તદ્વિસ્તરેણ તુ ।
દ્વિગુણં શિખરં પ્રોક્તં જંઘા ઊર્દ્ધં વરાનને ॥
પીઠગર્ભાન્તરં કર્ણં તન્માનેન શુકાઘ્રકં ।
નિર્ગમશ્ચ સમાખ્યાતઃ શેષાન્યં પૂર્વવદ્ ભવેત્ ॥
લિઙ્ગમાનં સ્મૃતં હ્યેતદ્ દ્વારમાનમથોચ્યતે ।
તુર્યા *? વેદવત્ કૃત્વા દ્વારં ભાગસમં ભવેત્ ॥
વિસ્તરેણ સમાખ્યાતં દ્વિગુણં ચોચ્છ્રયં ભવેત્ ।
દ્વારવત્ પીઠં મધ્યે તુ શેષં સુષિરકં ભવેત્ ॥
પાદૈકાદશિકાભિત્તિર્દ્વારાર્દ્ધાર્દ્ધ પરિગ્રહાત્ ।
તદ્વિસ્તરસમાજંઘા શિખરં દ્વિગુણં ભવેત્ ॥
શુકાઘ્રા પૂર્વવત્ જ્ઞેયા નિર્ગમોચ્છ્રયકં તથા ।
મણ્ડપૈર્હીનપ્રાસાદે શુકાઘ્રાપરિકલ્પિતા ॥
સમણ્ડપે યથાભ્યાસઃ શુકાઘ્રાં કથયામિ તે ।
ગર્ભા દ્વેદાંશિકે નૈવ ભૂતાંશે નાથ વા પ્રિયે ॥
નિર્ગ્મતાગ્રે પ્રકર્તવ્યા શુકાઘ્રામણ્ડપાન્વિતે ।
પૂર્વવચ્છેષમાનં તુ શુકાઘ્રાવિસ્તરોચ્છ્રયા ॥
નિરાધારા શ્રયાણાન્તુ ન્યાસોયં પરિકીર્તિતંઃ ।
એકહસ્તાદિ લિઙ્ગાનાં યાવદ્ વૈ પઞ્ચહસ્તકં ॥
સમણ્ડપા વિના વાપિ નિરાન્ધારા પ્રકીર્તિતાઃ ।
ગર્ભસૂત્રાચ્છ્રકાઘ્રાયાષાર્શ્વતો મણ્ડપોત્તમઃ ॥
ક્ષેત્રવચ્ચ વહિસ્તસ્માત્ પક્ષયોસ્તૂત્તમો ભવેત્ ।
વિસ્તરેણસમાખ્યાતં તત્સમમ્વાગ્રતો ભવેત્ ॥
ગર્ભમાનેન પક્ષૌ તુ વિસ્તરન્ સમોગ્રતઃ ।
મણ્ડપશ્ચ સમાખ્યાતઃ મધ્યમઃ સુરસુન્દરિઃ ॥
ગર્ભાર્દ્ધ પક્ષયોશ્ચૈવ વૈ પુણ્યં તત્સમોગ્રતઃ ।
કન્યમસ્તુ સમાખ્યાતસ્તદર્દ્ધેનાર્દ્ધમણ્ડપઃ ॥
શુકાઘ્રા તત્સમા ચૈવ સમન્તાચ્ચતુરસ્રિકા ।
ગર્ભસૂત્રસમશ્ચૈવ વિજ્ઞેયઃ પાદમણ્ડપઃ ॥
મણ્ડપસ્યાગ્રતઞ્ચૈવ ગર્ભાર્દ્ધન્મુખમણ્ડપઃ ।
૪૬બ્)
મુખમણ્ડપાર્દ્ધતોગ્રે સ્યાત્ વૃષભસ્ય તુ તુષ્કિકા ॥
ચતુરશ્રા સમન્તાચ્ચ તુર્યાંશેનાંતર ભવેત્ ।
સમસ્તમણ્ડપોન્માનાર્દ્ધ જયષ્ટિ યથા શૃણુ ॥
મણ્ડપસ્ત્રિતયાત્ સૂત્રા દન્તરેથજસંસ્થિતિઃ ।
વેદાશ્રાષ્ટાશ્રવૃત્તસ્તુ તસ્યોર્દ્ધે તુ સ્વકાયુધં ॥
કૃષ્ણલોહમયં શુભ્રં શુદ્ધશૈલમયં તથા ।
વૃષોવાથ પ્રકર્તવ્યો વલીચાસ્રો હિ સન્મુખઃ ॥
અધસ્તાર્દ્ધેદિ વન્ધસ્તુ ઘટો વાપિ કજાસનં ।
તદધો વલિ પીઠન્તુ ચતુર્હસ્તાન્તરમ્ ભવેત્ ॥
ચતુરશ્રં પ્રકર્તવ્યં વૃત્તં વા કમલેવ વા ।
તત્ર સંસ્થાપયેન્ નિત્યં વલ્યાહાર પ્રિયં પ્રિયે ॥
શિખરસ્ય ચતુર્થાંશે વિજ્ઞેયા તુ પ્રદક્ષિણા ।
મણ્ડપસ્ય સમાગ્રે સ્યાજ્જગતી વન્ધકો ભવેત્ ॥
પ્રાસાદભિત્તિવજ્જ્ઞેયં પ્રાકારઞ્ચ સમતયોઃ ।
ઉચ્છ્રયં ચૈવ ચિન્માત્રં સાર્દ્ધમ્વા કૌશિકાત્મકં ॥
સમણ્ડપોયમાખ્યાતો નિરાન્ધારાશ્રયઃ પ્રિયે ।
સાન્ધારિક મતો વક્ષ્યે યથાવત્ તત્ તથા શૃણુ ॥
સદૃસ્તાદિ કલિઙ્ગાનાં યાવત્ તન્નવહસ્તકં ।
રુક્મરૌપ્યાદિકાનાન્તુ મહાપ્રતિ મયાથવા ॥
પ્રાસાદાંશ્ચ વરારોસાન્ધારામ્ય પરિકલ્પયેત્ ।
અન્યથા તુ ન કર્તવ્યા યદિસ્યંદશુભં ભવેત્ ॥
યથા સિદ્ધિન્તુ કર્તવ્યા યતોમાનાધિકાસ્તુતે ।
સ્વમતં ક્ષેત્રમાનન્તુ વસ્તુવદ્ ભાજયેત્ સમં ॥
ભાગૈકે વાહ્યભિત્તિસ્તુ દ્વિતીયેઽન્ધારિકા ભવેત્ ।
તૃતીયે ચ પુનર્ભિત્તિઃ ગર્ભકોષ્ટૈસ્તુ વેદવત્ ॥
શુકાઘ્રાગ્રે પ્રકર્તવ્યા તદ્ગર્ભગર્ભમાનતઃ ।
ભિત્તિર્ભિત્તિસમાતસ્યા નિર્ગમોચ્છ્રય પૂર્વવત્ ॥
અથવાન્ય પ્રકારેણ વેદાશ્રં તારવત્ કુરુ ।
પીઠં ગર્ભસ્તથાભિત્તિઃ સાન્ધારીભિત્તય પુનઃ ॥

મધ્યાદ્યન્તવિભાગેન પદૈક કૃતલક્ષણાઃ ।
શુકાઘ્રા પૂર્વ?ન્ન્યાસઃ સ ગર્ભે ભિત્તિ સંયુતઃ ॥
૪૭અ)
સાન્ધારિકં સ્મૃતં હ્યેતદ્ વાસ્તુમાનં વરાનને ।
લિઙ્ગમાનમતો વક્ષ્યે યથાવત્ તત્ તથા શૃણુઃ ॥
પીઠં લિઙ્ગસમં કૃત્વા ગર્ભશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
ગર્ભાર્દ્ધભિત્તયશ્ચૈવ ભિત્તિ તુલ્યાન્ધકારિકા ॥
પીઠવદ્વાહ્યભિત્તિસ્તુ? શુકાઘ્રાપૂર્વવદ્યથા ।
વિસ્તરં ચોચ્છ્રયં ચૈવ નિર્ગમઞ્ચ વરાનને ॥
લિઙ્ગમાનં સમાખ્યાતં દ્વારમાન તથોચ્યતે ।
ગર્ભાર્દ્ધાર્ધ ભવેદ્વારં દ્વારવન્મધ્યપીઠકં ॥
દ્વારાર્દ્ધાચ્છુષિરં વિદ્યાત્ તન્તુલ્યાભિત્તયસ્તથા ।
ભિત્તિરન્ધારિકા જ્ઞેયા સમન્તાન્તુ સુશોભના ॥
દ્વારવદ્વાહ્યભિત્તિસ્તુ શુકાઘ્રા પૂર્વવદ્યથા ।
વિસ્તરં ચોચ્છ્રય ચૈવ નિર્ગમશ્ચ વરાનને ॥
કિંતુ સ્યાન્નિર્ગમસ્તસ્યા દ્વારાર્દ્ધ પરિકીર્તિતઃ ।
દ્વારમાનં સ્મૃતં હ્યેતન્ મણ્ડપાનામથોચ્યતે ॥
પક્ષયોઃ શુકનાસાતઃ ક્ષેત્રમાનન્નયેદ્વહિઃ ।
વિસ્તરસ્તન્સમાગ્રે સ્યાત્ સમન્તાચ્ચતુરસ્રકં ॥
મણ્ડપસ્તુ સમાખ્યાતઃ ઉત્તમઃ શુભલક્ષણઃ ।
? ન્ધારિકાયાઃ પક્ષૌ તુ વિસ્તરસ્તત્ સમોગ્રતઃ ॥
ચતુરશ્રઃ સમન્તાચ્ચ મધ્યમઃ પરિકીર્તિતઃ ।
ગર્ભભિત્તિ સમાન્સૂત્રાત્ શુકાઘ્રા પક્ષયોર્ભવેત્ ॥
વિસ્તરમ્ તત્ સમોગ્રે સ્યાત્ કન્યસં તમ્વિજાનતઃ ।
ગર્ભસૂત્રં સમોગ્રે સ્યાન્ મુખમણ્ડપકો ભવેત્ ॥
પ્રાસાદભિત્તિવજ્જ્ઞેયા મણ્ડપસ્ય ન સંશયઃ ।
પ્રાસાદસ્ય ત્રિભાગેન વિજ્ઞેયા તુ પ્રદક્ષિણા ॥
મણ્ડપસ્ય ત્રિભાગનંજગતીવન્ધકોત્ર તુ ।
મુખમણ્ડપવત્ત્યક્ત્યા વૃષભસ્ય ચ * *? કા ॥
મણ્ડપ દ્વય માનેન પ્રકુર્યાર્થજં સંસ્થિતં ।
પ્રાસાદસ્ય ચતુર્થાંશાત્ પાર્શ્વે દેવાશ્રયાઃ સ્મૃતાઃ ॥
પ્રાકારભિત્તિ યુક્તાસ્તે નાક્રમેત પ્રદક્ષિણાં ।
? તશ્ચો વલભી ભૂતાઃ પૂર્વાદ્યાદિગ્વ્યવસ્થિતાઃ ॥
તુર્યાન્યે શિખરાકારાં આગ્નેયાદિ વિદિગ્ગતાઃ ।
૪૭બ્)
પૂર્વે યા વલભી પ્રોક્તા મધ્યે દ્વારાગલાન્વિતા ॥
મુખમણ્ડપઃ વદ્વાહ્યે ચતુરાયાશ્રયાન્વિતઃ ।
દ્વારાર્દ્ધે ભૂમિકા દિવ્યં ઘટી ગૃહં તદુચ્યતે ॥
નંદિનઞ્ચ મહાકાલં દ્વારસ્થાને નિવેશયેત્ ।
અર્દ્ધનારીશ્વરં રુદ્રં ન્યસેદ્વહ્નિ દિશાત્મકે ॥
માતરોયમદૈવત્યે નૈર્-ઋત્યાં ભૃંગિવિગ્રહં ।
યોગેશ્વરાલયં દિવ્યં વારુણ્યાં વિન્યસેદ્ બુધઃ ॥
આપ્યાસ્યં વા પ્રતીહારા પૂર્વે યોગેશ્વરં તદા ।
વાયવ્યાં વાશ્વિનૌ દેવા *? સા દેવી તથોત્તરે ॥
ચણ્ડેશઞ્ચ તથૈશાન્યા લોકેશાં પ્રકલ્પયેત્ ।
ઇન્દ્રાગ્નિ યમરક્ષસ્તુ વરુણો વાયુસોમકં ॥
ઇશાનશ્ચ સ્મૃતા હ્યેતે પૂર્વાદ્યા ઇશગોચરાઃ ।
દેવાસ્તદંશકા ચાર્થ ઐશાન્યામીશ્વરં ન્યસેત્ ॥
ધૂ * * *? પ્રતિષ્ઠાપ્ય આગ્નેયયાંરવિન્યસેત્ ।
યામ્યે તુ યોગિનં દેવં નૈર્-ઋત્યામશ્વિનૌચ્યતે ॥
પ્રાચેતસિદિશાભાગે ન્યસેચ્ચન્દ્રકલાસનં ।
વાયવ્યોવિશ્વકર્માણં કામદેવમુદ *? સેત્ ॥
એવંમેતૈર્વૃતં દેવ મધ્યે દેવં પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
પ્રાકારખાતકેવાથં દેવાનેતાન્નિવન્ધયેત્ ॥
દ્રવ્યાભાવાત્ તથા ભદ્રે પ્રાસાદસ્થાંશ્ચ કારયેત્ ।
વિભૂતિર્ભક્તિમત્વઞ્ચ તદા યતનકં શૃણુ ॥
અષ્ટોત્તરશતં લિઙ્ગ વરાયતનમુચ્યતે ।
લિઙ્ગાષ્ટકવૃતા મધ્યે નવાયતનમધ્યમં ॥
તુર્યસંખ્યાવૃતૈર્લિંગૈઃ પ્ઞ્ચાયતનકન્યસં ।
તેષાં ચ લક્ષણં વક્ષ્યે યથા યતન સંસ્થિતિઃ ॥
સૂર્યવદ્ભાજિતં ક્ષેત્રં સમન્તાચતુરસ્રકં ।
ઘટિકાધારસંયુક્તઃ પ્રાકારૈઃ પદિકો ભવેત્ ॥
તતોત્તરં પ્રકર્તવ્યં ભાગેનૈકેન સુન્દરિ ।
તસ્માદ્ ભગાન્તમાનન્તુ પૂર્વવદક્ષાપ્યસૌમ્યગં ॥
અન્તલિઙ્ગં પ્રતિષ્ઠાપ્ય મૂલલિઙ્ગાનુગઞ્ચ યત્ ।
તસ્માદ્ભગાનવં? કૃત્વા ભાગૈર્જગતિકા ભવેત્ ॥
ચતુર્ભાગાત્મક મધ્યે * *? લિઙ્ગાનુગઞ્ચ યત્ ।
૪૮અ)
તસ્માદ્ ભાગાન્તરં કૃત્વા ભાગૈર્જગતિકા ભવેત્ ॥
ચતુર્ભાગાત્મકં મધ્યે મૂલપ્રાસાદકલ્પના ।
પઞ્ચાયતનમાખ્યાતં વિદિક્ચતુર્ભિસ્તત્સમં ॥
લિંગસમ્યક્ પ્રતિષ્ઠાપ્ય દિશ્યષ્ટા યતનં ભવેત્ ।
અષ્ટોત્તરશતમ્વક્ષ્યે લિઙ્ગાનાં સ્થાપનં પ્રિયે ॥
ચતુર્વિંશાત્મકૈર્ભાગૈઃ કૃત્વા ક્ષેત્રં સમન્તતઃ ।
પ્રાકારો વાહ્યભાગૈસ્તુ સમતાચ્ચતુરસ્રકં ॥
તસ્માદ્ભાગાન્તરં ચૈકં દ્વારમધ્યે દ્વિભાગિકં ।
ચતુર્દિક્ષુશ્ચતુદ્વારં પ્રાકારાન્તે વિવન્ધયેત્ ॥
દ્વારો દ્વે વલભીભૂતં ભૂમિકાભિઃ સમન્વિતં ।
કોણે ચત્વારિ લિઙ્ગાનિ પ્રાકારપદિકાનિ ચ ॥
શેષમ્પ્રાકારભિતીસ્તુ કોશીરં પદિકાત્મકં ।
પઞ્ચહસ્તોચ્છ્રયન્તસ્ય વેદાગ્નિકરિ એવ વા ॥
અન્તરાદ્ભગામાલાભિઃ લિઙ્ગમાલાઃ પ્રકલ્પયેત્ ।
પદૈકૌકાન્તરં ત્યક્ત્વા ચતુઃકોણાદિતઃ ક્રમાત્ ॥
મધ્યે ભાગદ્વયં ચૈવ ચતુર્દિક્ષ્વન્તરં ભવેત્ ।
તસ્માદ્ભગાત્મકં તદ્વદંતરં પરિકલ્પ્યેત્ ॥
અન્તરાદ્ભાગમાલભિર્લિઙ્ગમાલા યથાપુરા ।
કિન્તુ મધ્યાન્તરન્તત્ર ભાગાર્ધાદ્વા ભયોરપિ ॥
મધ્યે લિઙ્ગં પ્રકર્તવ્યં ભાગાર્દ્ધર્ધ પરિગ્રહાત્ ।
અન્તરઞ્ચ પુનસ્તદ્વલ્લિઙ્ગમાલાં પુનસ્તથા ॥
પ્રનોઽન્તરં પુનર્લિઙ્ગં માલા ચૈવ તથા શૃણુ ।
દ્વિભાગન્તરકં મધ્યે તત્ર લિઙ્ગં દ્વિષટ્કકં ॥
અન્તરઞ્ચ પુનસ્ત્યક્ત્વા મૂલશેષૈસ્તુ મધ્યગં ।
એવં સંપિણ્ડિતં સર્વં નવાધિકશતં ભવેત્ ॥
મૂલૈઃ સહમહાદેવિ લિઙ્ગસંખ્યા પ્રકીર્તિતા ।
હસ્તમાત્રં સ્મૃતં તત્ર લિઙ્ગં ચાષ્ટાધિકં શતં ॥
ત્રિહસ્તાદિ સ્મૃતં મધ્યે યાવન્તં નવહસ્તકં ।
મધ્યાસ્રયાનુ રૂપેણ પાર્શ્વલિઙ્ગાશ્રયાઃ સ્મૃતાઃ ॥
ચતુર્ધારોર્દ્ધા વાપિ પ્રકુર્યાન્નૃત્યમણ્ડપં ।
સર્વભદ્રકઃ પૂર્વે પશ્ચિમે સ્યાત્ ત્રિપિષ્ટપઃ ॥
દક્ષિણે ચ પ્રદીર્ઘઃ સ્યાદુત્તરે ચતુરસ્રકઃ ।
૪૮બ્)
તેષાઞ્ચ લક્ષણં વક્ષ્યે વિનિયોગં યથા યથા ॥
કૃતં ષોડષધા ક્ષેત્રં સમન્તાચ્ચતુરસ્રકં ।
ભાગૈકસંપ્રવેશેન કોણે ચતુરવર્જનાત્ ॥
તત્ક્ષેન્નાદ્દિશિ સંયોજ્ય નિર્ગમાત્ સર્વભદ્રકઃ ।
તન્નિર્ગમાચ્ચતુર્દિક્ષુ મત્તચારણકં શુભં ॥
ભાગૈકે વાહ્યભિત્તિસ્તુ સમન્તાચ્ચૈવ કલ્પના ।
દ્વિતીયે યોશ્રયં ચૈવ તૃતીયે ગણિકાશ્રયં ॥
ચતુર્થં ચાન્તરા કલ્પં વેદીગુણણિકા વિધિં ।
ચતુષ્પદમુદઙ્ગ?સ્ય નર્તાવકનિવેશનં ॥
ગાતારપૂર્વતસ્તદ્વદ્વારુણેવંશિનસ્તથા ।
દક્ષિણે મુરજાવાદ્યા પ્રેક્ષકાયાશ્રયાશ્રયાઃ ॥
નૃત્યપીઠમ્ ભવેન્ મધ્યે ઉચ્છ્રયાષ્ટાઙ્ગુલેન તુ ।
ષટ્ત્રિંશતિ પદં દેવિ નૃત્યકાન્તે પ્રકલ્પયેત્ ॥
એવં સમાસતઃ ખ્યાતઃ પૂર્વે વૈ નૃત્યમણ્ડપઃ ।
પશ્ચિમે વાયદા નૃત્યં ત્રિપિષ્ટપમયમ્વિદુઃ ॥
પ્રદીર્ઘે વચયસ્તસ્ય વારુણ્યાશ્ચૈવ સુવ્રતે ।
તત્ક્ષેત્રં પૂર્વતશ્ચૈવ મુખમણ્ડપવદ્ ભવેત્ ॥
તત્રાપિ પૂર્વવન્ન્યાસો ગાતારાનુગવંસિનાં ।
શેષાન્યં પૂર્વવન્ન્યાસં ભિન્ન્યાદ્યં નૃત્યકાંતગં ॥
ત્રિપિષ્ટપઃ સમાખ્યાતઃ ત્રિષુ સ્થાનેષુ નિર્ગમઃ ।
પ્રદીર્ઘ્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ યથા દક્ષિણતઃ સ્થિતઃ ॥
ચતુરશ્રી કૃતે ક્ષેત્રે સમેવસ્વંસવર્તિતે ।
ભાગભાગં પરિત્યજ્ય તઞ્ચ તઞ્ચ પૂર્વાપરેભ્યસેત્ ॥
દીર્ઘેન પૂર્વતોભ્યસ્ય નર્તાવકનિવેશનં ।
પશ્ચિમે મુરજાવાદ્યા ગુણત્યન્તે પ્રકલ્પયેત્ ॥
પદૈકાવાહ્યભિત્તિસ્તુ ગતાગર્તાસ્તદાનુગાઃ ।
ગુણનીશાનમો ખ્યાતં દક્ષિણસ્યાં પ્રદીર્ઘકં ॥
ઉત્તરે ચતુરસ્રન્તુ ઘટી ગૃહં તદુચ્યતે ।
સામાન્યે માનમિત્યુક્તં પ્રાસાદાનાં સુરેશ્વરિ ॥
વિશેષ લક્ષણં વક્ષ્યે રૂપસ્થાનર્કસંજ્ઞયા ।
મેરુશ્ચ મન્દરશ્ચૈવ કૈલાશશ્ચ તથૈવ ચ ॥
સર્વભદ્રકમન્યચ્ચ વિમાનોનનૃનસ્તથા ।
૪૯અ)
નન્દિવૃદ્ધિર્ગરુન્માચ સિન્હઃ કુમ્ભોગજસ્તથા ।
વૃષભઃ પદ્મનામા ચ ચતુરસ્રાષ્ટકસ્તથા ॥
ષોડશાસ્રોથ?ગ્વા વૃક્ષૌ વર્દ્ધમાનાસ્તથૈવ ચ ।
પૂર્ણ શ્રીવત્સનામા ચ ખણ્ડ શ્રીવત્સકસ્તથા ॥
તથા ખણ્ડાર્દ્ધકશ્ચૈવ ભદ્રોહંસસ્તથૈવ ચ ।
નલિનઃ શ્રીનગશ્ચૈવ ગૃહરાજસ્તથાપરઃ ॥

ગૃહાર્દ્ધો વલભીનામ ચ્છન્દોન્યો મિશ્રસંજ્ઞકઃ ।
યત્ કિઞ્ચિદ્ વિસ્તરં માનં તદષ્ટાંશતુ કન્યસે ॥
વહિસ્તુ નિર્ગમં કૃત્વા તલચ્છન્દાસ્તુ વર્તયેત્ ।
દ્વાદશાંશાધિકં મધ્યમુત્તમે વિકૃતિર્યથા ॥
મેરુમન્દરકૈલાસ સર્વભદ્રે સ્વયં વિધિઃ ।
વિમાનાદૌ ન તન્માન તેષાં તત્કાલ લક્ષણં ॥
સપ્તાવિંશત્યમીનામ્ના તલ્લક્ષણમથોચ્યતે ।
ચતુરશ્રી કૃતે ક્ષેત્રે દ્વાદશાધિ શતં કુરુ ॥
ગુણભાગપ્રવેશેન તદ્વયં મધ્યવિસ્તરં ।
ભાગોભાગશ્ચ ભાગશ્ચ નિર્ગમસ્તુ સમો યથા ॥
પૃથુત્વેન દ્વયૈકં ચ ત્રયઞ્ચ રથકલ્પના ।
પ્રવેશઞ્ચ તથા કુર્યાત્ શરવત્ કોણપિણ્ડિકા ॥
પુનસ્તદ્દ્વચ્ચતુર્દિક્ષુ યાવન્નાર્તં સમાપ્યતે ।
તત્ર કુર્યાચ્છ્રકાઘ્રાં તુ યન્મધ્યે ઋતુ ભાગિકં ॥
સા ચ સૃઙ્ગ ચતુષ્કેણ સંહતેન પ્રમાણતઃ ।
ચતુર્દિક્ષુ ચતુર્દ્ધારઃ શુકાઘ્રાશ્ચ તથા પુનઃ ॥
કુમ્ભકોણનિવદ્ધસ્તુ ચતુરાયાશ્રદ્વાન્વિતઃ ।
ષડ્વિંશતિ ગમોશ્ચૈવ પ્રથમાઘાટકઃ સ્મૃતઃ ॥
જંઘોર્દ્ધ તુ વરારોહે ભૂમિકા પઞ્ચ તત્ર તુ ।
દ્વિતીયા ઘાટકે ચૈવ ચતુર્વિંશતિભિર્ગમૈઃ ॥
ચતુભૂમિસ્તુ તત્રસ્થ કર્તવ્યસ્તુ સુશોભનઃ ।
તૃતીયા ઘાટકે ચૈવ ગમૈર્દ્વાવિંશકૈસ્તથા ॥
તત્ર ભૂમિસ્ત્રયં ચૈવ કર્તવ્યં શુભલક્ષણે ।
ચતુર્થાઘાટકે ચૈવ ગમૈર્વિશૈસ્તુ કલ્પયેત્ ॥
ભૂમિકઞ્ચ દ્વયન્તત્ર વેદ્યૂર્દ્ધઞ્ચ દ્વિભૂમિકં ।
ચતુરાઘકદિવ્યૈ ભૂમિકાભિર્દ્વિરષ્ટભિઃ ॥
જંઘોર્દ્ધે ઉચ્છ્રયઃ ખ્યાતો વેદ્યાન્તે ચ સુરેશ્વરિ ।
૪૯બ્)
વેદ્યષ્ટાંડકમાખ્યાતં શુકાઘ્રાસ્થૈર્દ્વિરષ્ટભિઃ ॥
ચતુર્વિશાધિકૈઃ શૃઙ્ગૈઃ શતાણ્ડૈરેરુરુચ્યતે ।
વિચિત્રચિત્રસંયુક્તઃ પત્રાદ્યૈરુપશોભિતઃ ॥
ચતુર્મુખ સુશોભાઢ્યો મેરુ ચૈવ પ્રકીર્તિતઃ ।
ચતુરાશીતિભિર્ભાગૈઃ વેદાશ્રં વિભજેત્સમં ॥
ભાગૈઃ ષડ્ભિઃ સ્થિતામધ્યે રથકાં કલ્પયેદ્ દિશિઃ ।
ભાગૈકં સંપ્રવેશેન ભાગે કુમ્ભં વિનિર્દિશેત્ ॥
ચતુર્ભાગૈઃ સ્મૃતો માર્ગઃ કુમ્ભકે ચતુનિર્ગમઃ ।
ભાગૈક નિર્ગમં કૃત્વા રથકમ્વેદવદ્ ભવેત્ ॥
પુનસ્તદ્વત્ પ્રવેશસ્તુ નિર્ગમશ્ચ તથૈવ ચ ।
પ્રવેશં તદ્વિધં કુર્યાત્ ભાગમાત્રેણ નિર્ગમં ॥
કોણપિણ્ડી ત્રિભાગૈસ્તુ પુનસ્તદ્વત્ સમાચરેત્ ।
રથકૈઃ કુમ્ભકૈર્માર્ગૈઃ કોણૈઃ પીઠસ્તુ મધ્યગૈઃ ॥
એવં ચૈવ પ્રકર્તવ્યો યાવન્નાન્તં સમાપ્યતે ।
સમસૂત્રાસમાખ્યાતામંદરાધો વિવર્તના ॥
શુકાઘ્રાં મધ્યમાગૈસ્તુ ચતુર્દિક્ષુ પ્રકલ્પયેત્ ।
ચતુઃશૃઙ્ગૈઃ શુકાઘ્રાભિઃ પૂર્વવન્માનકલ્પિતૈઃ ॥
જંઘોર્દ્ધે વૈ તત્રાપિ ચતુરાઘાટકઃ પ્રિયે ।
ત્રયોવિંશગમૈશ્ચૈવ પ્રથમા ઘાટકઃ સ્મૃતઃ ॥
એકવિંશૈર્દ્વિતીયે ચ તૃતીયે ચોનવિંશકૈઃ ।
ગમૈઃ સપ્તદશૈશ્ચૈવ ચતુર્થા ઘાટકોત્તમં ॥
ભૂમિકાભિર્યથેન્દ્રાંશૈર્વેદ્યં તં પરિકલ્પયેત્ ।
શુકાઘ્રાશિખરૈર્યુક્તઃ તુર્પુનઃ શતશૃઙ્ગકઃ ॥
કેવલો મન્દરાખ્યશ્ચતુરશીતિ પરિકીર્તિતઃ ।
ચતુર્મુખસ્તુ વિજ્ઞેયશ્ચતુર્દિક્ષુ સુશોભનઃ ॥
કુમ્ભકોણનિવદ્ધસ્તુ નિર્ગમાયાશ્રયાન્વિતઃ ।
શેષોભિત્તિનિવન્ધસ્તુ વિચિત્રશિખરાકુલઃ ॥
યથાશોભા પ્રકર્તવ્યા લક્ષહેતુર્વિલક્ષિતઃ ।
વિચિત્રચિત્રસંયુક્તો મન્દરાખ્ય પ્રકીર્તિતઃ ॥
ચતુરશ્રી કૃતે ક્ષેત્રે સમે ષટ્ત્રિંશવર્તિતે ।
ભાગાષ્ટકેન રથકં મધ્યદેશે પ્રકલ્પયેત્ ॥
ભાગૈકસંપ્રવેશેન ત્રિભિશ્ચોપરથો ભવેત્ ।
૫૦અ)
પ્રવેશકસ્તુ મધ્યસ્થશ્ચતુર્ભિરથકાનુગઃ ॥
રથવ્યક્તો પદૈકં તુ લુપ્તાપિણ્ડી ચતુઃપદૈઃ ।
કુર્યાત્ પદાર્થ વિચ્છ્રેષ્ઠં નામ્નાકૈલાશસંજ્ઞકઃ ॥
કોણપીઠૈશ્ચ રથકૈસ્તથા ચોપરથાત્મકૈઃ ।
ચતુર્નામશ્ચતુર્દિક્ષુશ્ચતુર્દ્વારોપશોભિતઃ ॥
ચતુઃશૃઙ્ગૈઃ શુકાઘ્રાભિસ્તુઙ્ગં શૃઙ્ગાન્વિતૈઃ સ્થિતઃ ।
ચતુરાઘાટકઃ સોપિ વિંશાષ્ટાદશષોડશૈઃ ॥
ચતુર્દશગમૈશ્ચૈવ ભૂમિકૈર્દ્વાદશૈઃ સ્થિતઃ ।
શુકાઘ્રાશિખરૈર્યુક્તસ્તુર્યાશીતિરુદાહૃતઃ ॥
શુકાઘ્રાશિખરૈ હીનઃ ષષ્ટિસાષ્ટઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
સાપાશ્રયસમાયુક્તશ્ચતુર્દિક્ષુ સુશોભનઃ ॥
પ્રથમાઙ્કૈર્વિચિત્રૈસ્તુ સુરવિદ્યાધરાલયઃ ।
કૈલાસસ્તુ સમાખ્યાતો રુદ્રસ્યાતીવવલ્લભઃ ॥
અષ્ટાવિંશતિભિર્ભાગૈઃ વેદાશ્રવિભજેત્સમં ।
ઋતુભાગૈર્ભવેન્મધ્યે ભદ્રશ્ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
ભાગૈકસંપ્રવેશેન ત્રિભિઃ સ્યાત્ ચોપભદ્રકં ।
પુનર્ભાગૈક હ્રાસેન દ્વાભ્યાં સ્યાદ્ભદ્રકાનુગંઃ ॥
તદ્વ્યક્તૌ ચ પદૈકન્તુ કુર્યાત્ કોણ ત્રિભાગિકં ।
પુરુષાર્થસમૈદ્વારૈઃ શુકાઘ્રાભિરલંકૃતઃ ॥
સાપાશ્રયઞ્ચતુર્દિક્ષુઃ ભ્રમાત્ સર્વત્ર કલ્પયેત્ ।
કેવલસ્તલચ્છન્દેન સમોધસ્તાચ્છુશોભનઃ ॥
ઉપરિષ્ટાદ્વિમાનાઙ્ગા મેરુમન્દર એવ વા ।
કૈલાસનન્દનો વાપિ શ્રીવત્સો ભદ્ર એવ વા ॥
સર્વાત્મશિખરૈર્યુક્તઃ સર્વત્ર ભદ્રકો યતઃ ।
વેદાસ્રોદ્વિંશમાંસં તુ સમન્તાદ્વાહ્યતો હ્વ?યેત્ ॥
ચતુરશ્રં દ્વિતીયં તુ ભવતે નાત્રસંશયઃ ।
દશભાગૈઃ પુરાક્ષેત્રં વિભજેત્ સર્વતઃ સમંઃ ॥
ચતુભિરથકોમધ્યેસ્તતો ભાગાત્મકં ભવેત્ ।
દ્વિભાગે કોણવંધસ્તુ સમન્તા ચતુરશ્રકં ॥
ચતુરાઘાટકઃ સોહિ આદૌ સપ્તદશેન તુ ।
ગમૈઃ પઞ્ચદશૈરેવ દ્વિતીયં પરિકલ્પયેત્ ॥
૫૦બ્)
તૃતીયાઘાટકે ચૈવ દશ ત્રિતયકૈર્ગ્ગમૈઃ ।
ચતુર્થૈકાદશેનૈવ ભૂમિકાભિઃ દશાન્વિતઃ ॥
ગવાષ્ટકાસંયુક્તૌ વિમાનન્તુ નિવન્ધયેત્ ।
વિંશમાંસૈઃ પ્રકર્તવ્યાઃ શિખરસ્ય ગવાક્ષકાઃ ॥
તન્માત્રેણ મધોદીર્ઘં વૃત્તમૂર્ધ્નિસમાકુલૈઃ ।
શૃઙ્ગૈસ્તુઙ્ગગતૈર્દિવ્યૈર્મધ્યસ્થૈશ્ચન્દ્રશાલકૈઃ ॥
તચ્છિરાશિગતૈર્વૃત્તૈશ્ચન્દ્રશાલાસમન્વિતૈઃ ।
સકપાટૈટાલાલાદ્સુ?ચૈઃ દ્રેસ્યાર્દ્ધાઙ્ગી પ્રકલ્પયેત્ ॥
ચતુર્દ્વારોથકાર્યઃ શુકાઘ્રાશ્ચ તથા પુનઃ ।
ચત્વારિંશતિભિઃ શૃઙ્ગૈર્વિમાનઃ કથિતો મયા ॥
સર્વભદ્રકરૂપેણ વેદ્યં તંતુ પદાન્વિતં ।
નન્દનં તમ્વિજાનીયાદ્ભૂમિકૈર્દ્વિ ઋતુર્ભવેત્ ॥
ચતુરાઘાટકઃ સોહિ ચતુર્દ્વારોપશોભિતઃ ।
ચતુર્નાસઃ સુશૃઙ્ગસ્તુ ચતુઃષષ્ટણ્ડકાન્વિતઃ ॥
ચન્દ્રશાર્દ્ધ ચન્દ્રૈશ્ચ ચતુરાશ્રયાન્વિતઃ ।
વિચિત્રચિત્રસંયુક્તઃ પ્રોક્તોયં શુભલક્ષણઃ ॥
નન્દનો નન્દતે ભોગૈર્યદિષ્ટં તત્પ્રસાદતઃ ।
ભાગષોડશકં ક્ષેત્રં ભાગમાત્રાદ્વયેદ્વહિઃ ॥
દ્વિતીયં સિદ્ધ્યતે ક્ષેત્રં તયોસ્તિર્યક્ ત્રિધા ભવેત્ ।
વેદાશૈર્મધ્યરથકઃ ક્ષેત્રાન્તવિકૃતેન તુઃ ॥
સાર્દ્ધભાગોપરથકઃ તત્સમોન્તર્ગતમો ભવેત્ ।
ત્રિભાગે કોણવન્ધન્તુ સમન્તાત્ કલ્પયેચ્છુભે ॥
નન્દકાવર્તલાંછૈસ્તુ ગમાન્તે પદ્મમેવ વા ।
ચતુર્નામશ્ચતુર્દ્વારશ્ચતુરાયાશ્રયાન્વિતઃ ॥
ચતુરાઘાટકઃ સોહિઃ ભૂમિકાભિર્દશાન્વિતઃ ।
ચત્વારિંશાણ્ડકૈર્યુક્તઃ પ્રાસાદો નન્દિવર્તનઃ ॥
ચતુરશ્રી કૃતે ક્ષેત્રે પૃષ્ઠતઃ પાદનિર્ગમઃ ।
વિસ્તરં ગર્ભમાનેન પક્ષયોશ્ચ તથૈવ ચ ॥
શુકાઘ્રગ્રે પ્રકર્તવ્યા પૂર્વમાનવિકલ્પતા ।
અભ્યન્તરે ષડશ્રસ્તુ પક્ષયોશ્ચ ગૃહદ્વયં ॥
તયો ગૃહાનુરૂપેણ વાહ્યદ્વારં પ્રકલ્પયેત્ ।
૫૧અ)
બ્રહ્મરુદ્રૌ ચ તત્રસ્થૌ વામદક્ષિણયોગતઃ ॥
મધ્યે વિષ્ણુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પ્રાસાદો ગરુડઃ સ્મૃતઃ ।
પક્ષગૈઃ શુકનામસ્થૈર્ગરુડૈશ્ચેષ્ટકામયૈ ॥
શૈલે શૈલૈઃ પ્રકર્તવ્યઃ કાષ્ઠજે કાષ્ઠજૈસ્તથા ।
ભુજઙ્ગમેખલા વદ્ધૈઃ કણ્ઠૈઃ સર્પવિભૂષિતૈઃ ॥
વક્ત્રારગપ્રલમ્બૈશ્ચ પ્રાસાદો ગરુડાત્મકઃ ।
શુકનાસાયાયન્માનં નિર્ગમશ્ચૈવ સુવ્રતે ॥
તન્માનં પૃષ્ઠતો નીત્વા ભ્રામયેદ્વૃત્તમણ્ડલં ।
તત્ર કોણદ્વયં ત્યજ્ય અગ્રે કોણદ્વયાન્વિતઃ ॥
સિંહાકારં પ્રકર્તવ્યં શુકાઘ્રાસિંહવક્ત્રકં ।
શિખરં વા યદા કુર્યાતદાઘ્રાગ્રસ્થસિંહકં ॥
જંઘાપૃષ્ઠોન્નતિં કુર્યાત્ સિંહઃ પ્રાસાદકો મતઃ ।
વેદાસ્રમ્યાષ્ટસંભાગં ત્યક્ત્વા વૃત્તપરિભ્રમેત્ ॥
પ્રવૃદ્ધે વૃત્તજંઘા ચ કુંભાકારાધમાનતઃ ।
ગર્ભઞ્ચૈવ તથા વૃત્તં શુકાઘ્રારહિતો ભવેત્ ॥
ઉપરિષ્ટાચ્ચતુવૃત્તૈઃ ખણ્ડખણ્ડૈસ્તુ હ્રાસતઃ ।

નયેદ્ વેદ્યન્તકં યાવત્ કુમ્ભોયં પરિકીર્તિતઃ ॥
વેદામ્રાત્ પઞ્ચમાંશં તુ ન્યસ્ત્વાવૃત્તાર્દ્ધ ચન્દ્રવત્ ।
પૃષ્ઠતસ્તુ ન કોણં વૈ શુકાઘ્રાગ્રે યથાપુરા ॥
પૃષ્ટ્વાસોન્નતાંગે સ્યાત્ પ્રોતુઙ્ગ ન સમન્વિતઃ ।
વિચિત્રશિખરાં કીર્ણો ગજાખ્યઃ સુખદો ભવેત્ ॥
કુમ્ભવદ્વાહ્યવૃત્તસ્તુ ગર્ભો વૈ ચતુરસ્રકઃ ।
કૈલાસાંકોપરિષ્ટાચ્ચ વિમાલાઙ્કમથાપિ વા ॥
અગ્રે વૈ વાઘ્રયા યુક્તો વૃષોનામપ્રકીર્તિતઃ ।
વૃત્તમણ્ડલકં ક્ષેત્રં કૃત્વા ચૈવ ત્રિભાગિકં ॥
એકૈકં ષોડશાંશન્તુ કર્તવ્યં તુ વરાનને ।
ભાગમાત્રં વહિભ્રામ્ય સમન્તાચ્ચૈવ સુવ્રતે ॥
ભાગૈકાન્તરકં કૃત્વા દ્વિભાગાત્ યત્ર કલ્પના ।
રેખાત્રયાંશ હ્રાસાચ્ચ જંઘાં તં પ્રપ્યિતં(?) તથા ॥
જંઘોર્દ્ધં યત્ર જ્ઞપ્તિસ્તુ મઞ્જરીરિ વસુવ્રતે ।
અગ્રે ચૈકાઘ્રે યા યુક્તશ્ચતુર્ભાગાસ્રિ કલ્પના ॥
૫૧બ્)
ષોડશાસ્રઃ સ્મૃતઃ પદ્મઃ પદ્માકારેવસંસ્થિતઃ ।
વેદાસ્રશ્ચતુરાસ્રેવજંઘાન્તસમલક્ષણઃ ॥
શિખરં દ્વિદશં કૃત્વા વેદ્યન્તશ્ચૈવ સુવ્રતે ।
ભાગૈકાન્તરકં કૃત્વા કુર્યાદસ્રિવરણ્ડકં ॥
શુકાઘ્રૈકા પ્રકર્તવ્યા ચતુરસ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
પૂર્વેવાષ્ટ્રાસ્રકં કુર્યાત્ કર્ણસૂત્રવિવર્તનાત્ ॥
અત્યન્તરં ચતુરસ્રંસ્તૃકોણોપસ્થ શુકાઘ્રયા ।
ષોડશાસ્રસ્તથૈવેહ અસ્રિયુક્તૌઘ્રયાન્વિતઃ ॥
કુમ્ભવદ્ વૃત્તભાગસ્તુ જંઘાંત ચૈવ સુવ્રતે ।
જંઘોર્દ્ધે વિંશમાંસન્તુ વરણ્ડં વૃત્તરૂપિણં ॥
શુકાઘ્રારહિતઃ સોપિગ્વાવૃક્ષ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
દશભાગી કૃતે ક્ષેત્રે ભાગમાત્રં વહિઃ સમં ॥
તદ્વેદન્તરસૂત્રં તુ રથકં મધ્યગમ્ ભવેત્ ।
સાર્દ્ધભાગોપરથકશ્ચાન્તરંઞ્ચ તથા ભવેત્ ॥
કોણપિણ્ડી દ્વિ ભાગાચ્ચ વર્દ્ધમાન ઉદાહૃતઃ ।
ભાગાર્દ્ધં કારયેત્ તાભ્યાં જલાન્તરકમુત્તમં ॥
શૃઙ્ગૈશ્ચોપરથૈકુર્યાચ્ચન્દ્રમાલાન્વિતૈસ્તથા ।
પૂર્ણશ્રીવચ્છકઃ ખ્યાતઃ સર્વકામાર્થસાધકઃ ॥
રુદ્રવદ્ભાજિતં ક્ષેત્રં નિર્ગમં પૂર્વવદ્યથા ।
દ્વિભાગાં કોણવત્ તસ્તુ સાર્દ્ધભાગોપસંજ્ઞકઃ ॥
પૂર્વવજ્જ્ઞાનમાર્ગન્તુ રથકશ્ચ ત્રિભાગિકઃ ।
મૃગાકાર્દ્ધોપરથસ્થૈઃ ખણ્ડઃ શ્રીવત્સકો મતઃ ॥
જંઘાન્તવર્દ્ધમાનસ્તુ જંઘોર્દ્ધખણ્ડશાલકઃ ।
વેદ્યન્તમ્વાન્તરૈઃ સુસ્થૈઃ જ્ઞેયં ખણ્ડાર્દ્ધકં વિદુઃ ॥
શ્રીવત્સ ત્રિતયં પ્રોક્તં તદ્ભેદો નન્દિવર્દ્ધનઃ ।
ત્રિધાભૂતસ્તુ દ્રષ્ટવ્યં પૂર્ણાર્દ્ધઃ ખણ્ડ એવ ચ ॥
નન્દનો ભદ્રભેદેન ભિન્નોસ્મિ ત્રિવિધો ભવેત્ ।
પૂર્ણશાલાદિ ભેદેન ખંડાર્દ્ધાન્તઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
સપ્તભાગી કૃતે ક્ષેત્રે ભાગમેકં વહિસ્તથા ।
ત્રિભાગૈવિસ્તરં મધ્યે દ્વૌ દ્વૌ કોણે તુ સંસ્થિતૌ ॥
૫૨અ)
પુરાક્ષેત્રસમંભદ્રે વિખ્યાતં ભદ્રલક્ષણં ।
વેદાસ્રં તુર્યવત્ કૃત્વા ભાગોભાગસ્તુ પક્ષયોઃ ॥
નિર્ગમસ્તુ સમાખ્યાતો વિસ્તરં ગર્ભવદ્ યથા ।
અગ્રે શુકાઘ્રયો યુક્તો ગર્ભશ્ચૈવ સુવૃત્તકઃ ॥
જંઘોર્દ્ધે નન્દનોનંદિ વૃદ્ધિઃ શ્રીવત્સવર્દ્ધની ।
વિમાનાઙ્કમથાન્યઞ્ચ પૃષ્ટતશ્ચ ન કિઞ્ચન ॥
પાર્શ્વે ગૃહદ્વયોપેતં વાહ્યે દ્વારં યથાપુરા ।
હરિરુદ્રૌ તુ તત્રસ્થૌ મધ્યે બ્રહ્મા પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
પાર્શ્વગે ચ શુકાઘ્રે ચ હંસલાંચનલાઞ્છિતે ।
હંસોનામસમાખ્યાતઃ પ્રાસાદસ્તુ પિતામહે ॥
સર્વભદ્રોથ ભદ્રો વા નલિનૈર્લાંચ્છિતો યદા ।
તદાતં નલિનં વિદ્યાત્ સર્વત્ર શુભકર્મકૃત્ ॥
જંઘામાત્રવિમાનસ્તુ જંઘોર્દ્ધં મન્દરાન્વિતઃ ।
શ્રીશૈલોનામવિખ્યાતઃ પ્રાસ્યદઃ સર્વસિદ્ધિદઃ ॥
ચતુરશ્રઃ મહાદ્વારો ભદ્રવન્નિર્ગમાદ્દિશિ ।
કાષ્ઠારર્થોત્ર રુદ્વશ્ચ ભૂમશ્ચ સુશોભનઃ ॥
ગૃહરાજ સ એવાત્ર સર્વસાધારણોમતઃ ।
રુદ્રલક્ષણહીનસ્તુ કાષ્ઠાંરર્થો યથાપુરા ॥
પટ્ટશાલાગ્રતો યુક્તો ગૃહાર્દ્ધક ઉદાહૃતઃ ।
ભાગાષ્ટક કૃતં ક્ષેત્ર પૂર્વાપરે દ્વે વર્જયેત્ ॥
તિર્યગ્ઘૈર્ઘ સમસ્ત હિતચ્ચોદશ્યામ્યગં ન્યસેત્ ।
ચતુભાગાગ્રતો દદ્યાન્ મધ્યે દ્વારં તુ ભાગિકં ॥
સાર્દ્ધભાગે ભવેદ્ ભિત્તિઃ ભાગાર્દ્ધે પીઠકલ્પના ।
માતરસ્તત્ર સંસ્થાપ્યા શેષં સ્યાચ્છુષિરવરં ॥
કર્તવ્યા ચ યથા શોભા ભૈરીષવર્ત્તયોગતઃ ।
નન્દિકાવર્તકૈઃ હંશૈઃ પદ્માત્ કીર્ણસુશોભનૈઃ ॥
હાંશોર્દ્ધ કલસા દિવ્યાસ્તુર્યસંખ્યા ચ પંક્તિગા ।
પૃષ્ઠોગ્રે શિખરાકીર્ણઃ સમોવાથ ત્રિભૂમિકઃ ॥
પાર્શ્વે તુ ભૈરિવત્ હંશૈઃ પ્રાસાદોવલભી ભવેત્ ।
વલભ્યન્તન્તુ મેર્વાદિ પૃથક્ સંજ્ઞા સ્વરૂપતઃ ॥
કથિતં સર્વમેતન્તુ અદ્યં તન્તુ વિભાગયેત્ ।
૫૨બ્)
અન્યોન્યસન્નિકૃષ્ટસ્તુ એતાદ્યન્તુ વિભાગસઃ ॥
પ્રાસાદામિસ્રકાસ્તત્ર તત્સંખ્યાસંપ્રજાયતે ।
યસ્ય રૂપં ભવેજ્જઘા તસ્યોચ્ચાર્યં તુ મિશ્રકં ॥
શૈલોરર્થેષ્ટકાનાં તુ કાષ્ઠારર્થે તથૈવ ચ ।
પ્રાસાદાસ્તત્ર વિજ્ઞેયા લક્ષ્યલક્ષણયોગતઃ ॥
મૃન્તૃણારર્થયોગસ્તુ કુટી સંજ્ઞસ્તુ સસ્મૃતઃ ।
પ્રમાણં ચાધુનાવક્ષ્યે હસ્તમાનં યથા ભવેત્ ॥
મેર્વાદિ શિખરાણાં તુ વેદ્યાદૌ યત્ પ્રકીર્તિતં ।
મેરુઃ પઞ્ચાશ હસ્તસ્તુ સમન્તાચ્ચતુરશ્રકઃ ॥
મન્દરસ્તુ તથા ભૂતઃ પઞ્ચહસ્તવિવર્જનાત્ ।
ચત્વારિંશતિભિહસ્તૈઃ કૈલાસો ગજ એવ ચ ॥
પઞ્ચત્રિંશત્કરેણૈવ સર્વતો ભદ્ર ઉચ્યતે ।
ત્રિંશહસ્તસ્તુ કર્તવ્યો વિમાનશ્છંદકઃ શુભઃ ॥
નન્દનોનન્દિ વૃદ્ધિશ્ચ પઞ્ચવિંશકરાવુભૌ ।
એતે જ્ઞેયો મહાન્ધારાશ્ચતુર્દ્વારોપશોભિતાઃ ॥
ષદૃસ્તાદિ કલિઙ્ગાનાં પઞ્ચવિંશાદિકં ભવેત્ ।
ખગેશ્વરાદિતઃ કૃત્વા યાવદ્ વૈ વલભી ભવેત્ ॥
નિરાધારાશ્રયાસ્તે તુ લિઙ્ગં પઞ્ચકરાન્તગાઃ ।
ગરુડઃ પઞ્ચકશ્ચૈવ વિંશહસ્તૌ પ્રકીર્તિતૌ ॥
ષોડશાષ્ટાશ્રકૌ ચૈવ કરષોડશકા વુભૌ ।
શ્રીવત્સ તૃતીયઞ્ચૈવ વર્દ્ધમાનસ્તથા પરઃ ॥
હસ્તદ્વાદશકે નૈવ કર્તવ્યસ્તુર્યસંખ્યયા ।
કુમ્ભો વૃષોથ હંસંશ્ચ વલભિચ્છન્દકસ્તથા ॥
દશહસ્તા પ્રકર્તવ્યાઃ પ્રાસાદાસ્તુર્યસંખ્યયા ।
સિંહો નલિનઃ શ્રીશૈલઃ ગ્વાવૃક્ષશ્ચતુરશ્રકંઃ ॥
અષ્ટહસ્તા પ્રકર્તવ્યા યે ચાન્યે શુભલક્ષણાઃ ।
ગૃહાર્દ્ધગૃહરાજસ્તુ દશપઞ્ચ કરાવુભૌ ॥
લિઙ્ગમાનપ્રમાણાદ્વા યાવદન્ત ચતુષ્કરં ।
ત્રિકરં દ્વિકરમ્વાપિ ગ્રહરક્ષાદિકં પ્રિયે ॥
તેષાં તુ લક્ષણં વક્ષ્યે પીઠાદ્યં ચ યથા ભવેત્ ।
નવધા ભાજિતં ક્ષેત્રં પીઠં મધ્યે તુ ભાગિકં ॥
દ્વિભાગં ગર્ભ ઇત્યુક્તો ભિત્તયસ્તુ તથા ભવેત્ ।
અથવા પઞ્ચભિર્ભાગૈર્વેદાસ્રં વિભજેત્ સમં ॥
૫૩અ)
ભાગોભાગશ્ચ ભાગશ્ચ પીઠો ગર્ભશ્ચ ભિત્તયઃ ।
ભિત્તિહીનાસ્તુ તે ખ્યાતા ભિત્તિગર્ભસમાયતઃ ॥
અષ્ટહસ્તાદિ યે યુક્તા ભિત્યધિકા મતાસ્તુતે ।
મેર્વાદૌ મિશ્રકાયે તુ મહાન્તસ્તેપિ કીર્તિતાઃ ॥
તત્પ્રમાણૌ ચ યે છન્દાલઘુસંસ્થાનકાપિ વા ।
કર્તવ્યા રૂપમાત્રાસ્તુ કર્તૃભૂતિ વિવક્ષયા ॥
લિઙ્ગમાનમતો વક્ષ્યે પ્રાસાદાનાં ન સંશયઃ ।
હસ્તમાત્રસ્ય લિઙ્ગસ્ય પ્રાસાદસ્તુ ચતુરષ્કરં ॥
સ પાદકરલિઙ્ગસ્ય પ્રાસાદઃ પઞ્ચહસ્તકઃ ।
સાર્દ્ધહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય ષટ્કરઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
પાદૂન દ્વિકરસ્યૈવ સપ્તહસ્તો ભવેચ્છુભઃ ।
દ્વિકરસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય પ્રાસાદોષ્ટકરો ભવેત્ ॥
તસ્યો દ્વે ત્રિષુ લિઙ્ગેષુ ચાન્તરેષુ ચ સુવ્રતે ।
શક્તિદિક્ રુદ્રસંખ્યાતૈઃ કરૈઃ પ્રાસાદ કલ્પના ॥
હસ્તદ્વાદશકે નૈવ પ્રાસાદસ્ત્રિકરસ્ય ચ ।
તદૂર્દ્ધ ત્રિતયસ્યૈવ લિઙ્ગસ્યાન્તરસ્ય ચ ॥
પ્રાસાદૈક કરાધિક્યો યાવદ્ વસ્તુ ત્રિપઞ્ચકં ।
ચતુહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય વિકારકરસંખ્યયા ॥
તસ્યોર્દ્ધે ત્રિષુ લિઙ્ગેષુ ચાન્તરેષુ ચ સુવ્રતે ।
સપ્તાધિક દશાષ્ટૌ ચ નવાધિક દશસ્તથા ॥
પઞ્ચહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પ્રાસાદઃ કૃતિ હસ્તકઃ ।
તસ્યોર્દ્ધે ત્રિતયસ્યૈવ લિઙ્ગસ્યાન્તકરસ્ય ચ ॥
એકદ્વાવિંશકશ્ચૈવ ત્રયોવિંશસ્તથૈવ ચ ।
પ્રાસાદાઃ કીર્તિતા ભદ્રે નિરાન્ધારાસુશોભનાઃ ॥
ષદૃસ્તસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય પઞ્ચવિંશત્કરાશ્રયઃ ।

પ્રાસાદાસ્તુ વરારોહે સાન્ધારસ્તુ પ્રકીર્તિતઃ ॥
તદૂર્દ્ધં ત્રિતયસ્યૈવ અન્તરાલસ્ય સુવ્રતે ।
ષડ્વિંશસ્તુ તથાસપ્ત અષ્ટાવિંશકરસ્તથા ॥
પ્રાસાદાસ્તુ વરારોહે સાન્ધારાસ્તુ સુશોભનાઃ ।
સપ્તહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પ્રાસાદસ્ત્રિંશહસ્તકઃ ॥
તસ્યોર્દ્ધે ત્રિતયસ્યૈવ લિઙ્ગસ્યાંતરકસ્ય ચ ।
૫૩બ્)
એક દ્વાત્રિંશતિશ્ચૈવ ત્રયસ્ત્રિંશસ્તથૈવ ચ ॥
અષ્ટહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પઞ્ચત્રિંશત્ કરાશ્રયઃ ।
દૂર્દ્ધ ત્રિતયસ્યૈવ અંતલિઙ્ગસ્ય સુવ્રતે ॥
ષટ્ત્રિંશતિ તથા સપ્ત અષ્ટત્રિશત્ કરાશ્રયઃ ।
નવહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પ્રાસાદં કથયામિતે ॥
ચત્વારિંશત્ કરેણૈવ કર્તવ્યસ્તુ સુશોભનઃ ।
અન્વા?રિકુસમાયુક્તો નામાધિક્ય ઉદાહૃતઃ ॥
રુક્મરૌપ્યાદિ લિઙ્ગીનાં મોહાપ્રતિ મયોપિ ચ ।
તદૂર્દ્ધે કથિતં ભદ્રે યાવત્ પઞ્ચાશકં કરં ॥
અતોર્દ્ધન્તુ ન કર્તવ્યઃ પ્રાસાદોદોષ કૃત્ મતઃ ।
મિશ્રકાન્તરલિઙ્ગેષુ દ્રાવિડં વાથ નાગર ॥
દેવદાનવસિદ્ધાનાં સ્થાપને યો વિધિસ્મૃતઃ ।
તત્ર પ્રાસાદમાનન્તુ નોક્તં મર્ત્યોદ્ભવં સમં ॥
હીનલિઙ્ગેપિ કર્તવ્યૌ વૃહત્ પ્રાસાદકઃ શુભઃ ।
વૃહલ્લિઙ્ગેપિ હિનઃ સ્યાત્ પ્રાસાદોવિત્ત ભાવતઃ ॥
સ્વયં ભૂતેતિ પ્રત્યક્ષે તીર્થે યાત્રા સમન્વિતે ।
તત્ર મેરુ પ્રકર્તવ્યઃ પઞ્ચાશકરસંયુતઃ ॥
શતે દશસહસ્રાઙ્કે નવહસ્ત પ્રકલ્પિતે ।
મન્દરાખ્યઃ સ્મૃતસ્તત્ર પૂર્વમાનવિકલ્પિતઃ ॥
વાણલિઙ્ગેતિ પ્રત્યક્ષે મુખલિઙ્ગોત્તમેષુ ચ ।
પ્રાસાદસ્તત્ર કર્તવ્યો મેરુમન્દર એવ વા ॥
વર્તતાં શિખરસ્યૈવ કથયામિ તવા ।
સાન્ધારિકા શ્રયાણાન્તુ મેરુવાદૌ યે પ્રકીર્તિતાઃ ॥
ઉચ્છ્રયં પૂર્વમાનેન ચ્છેત્રાર્દ્ધે કૃતસંચ્છિખઃ ।
જંઘોર્દ્ધ દ્વિગુણં યત્ર તત્ પૃથુપક્તિવત્ કુરુ ॥
તસ્યાપ્યુર્દ્ધાર્દ્ધ ભાગસ્તુ ચોચ્છ્રયં તુર્યધા કુરુ ।
કણ્ઠોચ્છ્રયસ્તુ પાદેન દ્વિપાદો મલસારકઃ ॥
પાદે કુમ્ભો પરિષ્ટાન્તુ ઉચ્છ્રયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
સાર્દ્ધભાગે પૃથુઃ સોહિ દશભાગી કૃતસ્ય તુ ॥
પઞ્ચકામલસારસ્ય પૃથુત્વેન તુ સુવ્રતે ।
ત્રિભિર્ભાગૈર્ભવેત્ કણ્ઠઃ ષડ્ભિર્વેદી સુશોભના ॥
દ્વિભાગાન્તઃ પ્રમાણં યત્ તત્સમં વાહ્યતો હ્વયેત્ ।
૫૪અ)
તત્પૃથુચ્છ્રય ભૂતૈસ્તુ ભાગૈર્ભક્ત સમોવિધઃ ॥
નયેદ્વેદ્યંતકં યાવત્ ભાગાભાગેન હાનિતઃ ।
પઞ્ચખણ્ડાત્મિકા વેદી સમન્તાચ્ચતુરશ્રિકા ॥
જંઘા ઊર્દ્ધે ચ વેદ્યાધો મધ્યે સૂત્રં તતો નયેત્ ।
દક્ષિણોત્તર યોગેન વર્તનાં ચૈવ કારયેત્ ॥
નન્દિ વૃદ્દ્યાન્તકાનાં તુ મેર્વાદૌ યે પ્રકીર્તિતાઃ ।
તેષામાઘાટકં ચૈવ ક્રમાદ્ભૂમિ વિભાગશઃ ॥
દ્રષ્ટવ્યન્તુ વરારોહે પૂર્વમાનવિકલ્પિતઃ ।
શુકાઘ્રાસ્વપ્રમાણેન શિખરાર્દ્ધ વિસર્પિણી ॥
તત્કપોલસ્ય સંહારો ભેરીસમ્વર્ત્તયોગતઃ ।
હાંસેષ્ટકે પ્રવર્તવ્યો ગણનાંગુલમાન્તઃ ॥
નિરાન્ધારાશ્રયાનાં તુ મણ્ડપાન્વિત લક્ષણં ।
ક્ષેત્રમાનોચ્છ્રયસ્તેષામજંઘસ્ત્રિગુણો મતઃ ॥
જંઘોર્દ્ધે વેદવત્ કૃત્વા પાદોર્દ્ધે તુર્યવર્તના ।
પૃથુત્વ મૃષિવદ્ભજ્ય ત્રિભાગોર્દ્ધે તુ સુવ્રતે ॥
વેદીરામૈતિ વદ્વા ચ પૃથુત્વેનાન્તુ લક્ષયેત્ ।
સાર્દ્ધભાગે પૃથુકણ્ઠઃ દ્વિભાગામલસારકઃ ॥
પાદૂનભાગવૃત્તસ્તુ કલસસ્તુ સુશોભનઃ ।
શેષોધઃ પૂર્વવત્ ખ્યાતો રૂપસ્થાનકલક્ષણઃ ॥
અત્રાપિ શુકનાસા તુ પૂર્વવલ્લક્ષણાન્વિતાઃ ।
મણ્ડપૈ હીનાયે પ્રેક્તાઃ પ્રાસાદાસ્તુ વરાનને ॥
સાર્દ્ધભાગોચ્છ્રયસ્તેષાં જંઘાર્દ્ધે તુ પ્રકીર્તિતઃ ।
પૂર્વવદ્વર્તમાનાન્તેષાં સપ્તભાગવિભાગશઃ ॥
તસ્યોપ્યર્દ્ધવિસર્પિણ્યા શુકઘ્રા પૂર્વવદ્ યથા ।
ભિત્તિહીનાસ્તુ યે ચાન્યે સ જંઘદ્વિગુણોચ્છ્રયાઃ ॥
અષ્ટભાગકૃતં તન્તુ સપ્તમૈ સપ્તધા કુરુ ।
તદૂર્દ્ધે સ્વેદવત્ કૃત્વા પૂર્વવદ્વર્તના ભવેત્ ॥
ત્રિભાગૈસ્તુ ભવેજ્જઘાં ત્રિભાગોર્દ્ધ તુ વર્તનાં ।
પઞ્ચખણ્ડાત્મિકા વેદી ભાગેનૈકેન કલ્પયેત્ ॥
ભૂતભાગોર્દ્ધતશ્ચૈવ શુકાઘ્રાં પરિકલ્પયેત્ ।
ધ્વજાવસ્થાનસદ્વાર યુક્તોયં મણ્ડપસ્વિના ॥
૫૪બ્)
જગેચ્છ્રયેષુ કામાનાન્તુ હાન્સઃ કર્યો નવાત્મકઃ ।
ખણ્ડખણ્ડ યથામાનં તથાસૌ ઘટના ભવેત્ ॥
તથા સિન્હે ચ કર્તવ્યો ભેરીસંવર્ત યોગતઃ ।
વિંશમાસૈર્વિમાનસ્ય દૈર્ઘ્યાઃ કાર્યા ગવાક્ષકાઃ ॥
અન્યેષામપિ કર્તવ્યાશ્ચત્વારિ માસસંયુતાઃ ।
વાતકમ્ય પ્રવાલૈશ્ચ ગજાશ્ચ રથભૂચલૈઃ ॥
વિનાગવાક્ષકૈઃ સ્ફોટસ્તસ્માત્ કાર્યા ગવાક્ષકાઃ ।
કણ્ઠોર્દ્ધે તુ ચતુર્દિક્ષુ ધ્વજધારણનિર્ગમં ॥
કણ્ઠાધસ્તાચ્ચતુર્થેન પઞ્ચમેનાયતાંગિનઃ ।
વેદ્યાત્મકં પ્રકર્તવ્યં ધ્વજયષ્ટિનિવેસનં ॥
રથકેષુ યદા કુર્યાત્ સ્થાનઞ્ચ દિશિ દેવતાં ।
ભિત્યષ્ટકસમાસેન ષુસિરં પરિકલ્પયેત્ ॥
વિસ્તરાદ્વિગુણં ચોર્દ્ધે પ્રવેશો ન કથંચન ।
એવં ચૈવ સમાખ્યાતં સમ્યક્ પ્રાસાદલક્ષણં ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે પ્રાસાદાધિકારો નામ
ષષ્ઠમઃ પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
દ્વારંસંસૂચિતં દેવનોક્તં લક્ષણતસ્ત્વયા ।
મણ્ડપાનાન્તથૈવેહ વિભાગસ્તમ્ભસંખ્યયા ॥
કથયસ્વ પ્રસાદેન શૂલપાણિ વૃષધ્વજ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
દ્વારમાનઞ્ચ કર્તવ્યં ગર્ભમાનાર્દ્ધમુત્સૃતં ॥
૫૪અ)
વિસ્તરઞ્ચ તદર્દ્ધેન કર્તવ્યન્તુ વરાનને ।
કર્ણસૂત્રાચ્ચ ગર્ભોત્થાત્ ષડ્ભાગાદ્દ્વયવર્જનાત્ ॥
ઉચ્છ્રયં વિસ્તરં ચૈવ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્ ।
તથાન્ય લિઙ્ગમાનેન ષોડશાંશવિવર્જનાત્ ॥
વિસ્તરં દ્વિગુણોચ્છ્રય ઉત્તમાના પ્રકીર્તિતં ।
મધ્યમલિઙ્ગમાનેન વિસ્તર દ્વિગુણોચ્છ્રયઃ ॥
કન્યસાનાન્તુ યન્માનં ચસ્વંસાધિકવિસ્તરં ।
ઉચ્છ્રયશ્ચ યથાપૂર્વ કર્તવ્યસ્તુ વરાનને ॥
તથા ચાઙ્ગુલં માનેન દ્વારં ચૈવાધુના શૃણુ ।
ચત્વારિંશાધિકે નૈવ વશતેનાંગુલમુચ્છ્રયઃ ॥
વિસ્તરઞ્ચ તદર્દ્ધેન ઉત્તમં પરિકીર્તિતં ।
દશહ્રાસૈઃ પ્રકર્તવ્યં રિષિદ્વારં વરાનને ॥
પઞ્ચષષ્ટિભિરન્યચ્ચ યદ્ ભવેત્ કન્યકન્યસં ।
પ્રતિમાનાં ન ચાન્યેષાં કૃતાંગુલવિવક્ષયે ॥
વિસ્તરસ્ય ચતુર્થાંશે શાખાયો વિસ્તરં ભવેત્ ।
તદર્દ્ધેન તુ વૈ પુલ્યં શાખયો પરિકલ્પયેત્ ॥
વિસ્તરસ્યાર્દ્ધમુચ્છ્રયધમધોદુમ્બરકં ભવેત્ ।
તદર્દ્ધેન તુ વૈ પુલ્યં તસ્યૈવ પરિકલ્પયેત્ ॥
ઊર્દ્ધાદુમ્બરકં ચૈવ તદષ્ટાંશવિવર્જનાત્ ।
પ્રતિમાખાસ્તુ યાસ્તત્ર ત્રિભાગૂનાઃ પરસ્પરં ॥
શશિરામદિશાર્દ્ધમ્વા ઋષિભાગથવા પ્રિયે ।
વિષમાસ્તુ સ્મૃતાઃ શાખાઃ નવાન્તાનોર્દ્ધગં ક્વચિત્ ॥
શાખોચ્છ્રય ચતુર્થાશે પ્રતીહારૌ પુરાસ્મૃતૌ ।
સરિતૌ મિથુનં ચૈવ ભારવાહાસ્તથૈવ ચ ॥
વિદ્યાધરાસ્તથા ભૂયઃ કિન્નરાશ્ચ તથૈવ ચ ।
ગાવોગિરિસ્તથા નાગા નવશાખા ચ કલ્પિતાઃ ॥
નાગાન્તનવશાખન્તુ ગર્વાતં સપ્તશાખગં ।
વિદ્યાધરાન્તં ભૂતાન્તં ત્રિશાખમિથુનાન્તગં ॥
એવલંપ્રતિહારસ્તુ એકશાખં યદા પ્રિયે ।
શેષો વિહઙ્ગઃ શ્રીવત્સ સ્વસ્તિકોત્પલમાલિકૈઃ ॥
શંખૈગજઘટૈશ્ચૈવ શ્રિયાવર્તૈસ્તથૈવ ચ ।
નાગપાશૈઃ સુશોભાઢ્યૈઃ શાખાશોભા યથા ભવેત્ ॥
ઊર્દ્ધોદુમ્બરમાદૌ ચ શ્રીગજાસ્ય હરિસ્તથા ।
યક્ષિણીશંકરશ્ચૈવ ગ્રહાષ્ટૌ પક્ષિસંસ્થિતા ॥
વ્યાખ્યાદ્યશ્ચ શ્રીકણ્ઠસ્તથા નાટેશ્વર સ્મૃતઃ ।
માતરપંક્તિસંસ્થાસ્તુ નવાંતાઃ ક્રમતોદિતાઃ ॥
શાખાર્દ્ધ ભાગતો જ્ઞેયા સંજૂષાશાખસંગ્રહે ।
અભ્યન્તરે ચ દ્રષ્ટવ્યા કપાટાસ્તત્ર સંસ્થિતાઃ ॥
દ્વિખણ્ડશ્ચૈકખંડો વા સ ચોક્તઃ સારદારુજઃ ।
અધોર્દ્ધકીલકૈર્યુક્તશ્ચૈકાઙ્ગ નૈવ કારયેત્ ॥
ચતુરંગુલોધકીલસ્તુ ઊર્દ્ધાષ્ટાંગુલકો ભવેત્ ।
૫૪બ્)
કનસસ્ય કપાટસ્ય મધ્યમે દશપઞ્ચકઃ ॥।
ઊર્દ્ધાધઃ કીલકશ્ચૈવ દ્વાદશાર્દ્ધસ્તુ ચોત્તમે ।
કીલાધારોસ્મજશ્ચાધ ઊર્દ્ધાધારશ્ચ દારુજઃ ॥।
સુસંધિતાષસૈઃ કીલૈઃ પત્રિકૈઃ પટ્ટસન્ધિતૈઃ ।
તિર્યગાર્ગલકૈર્યુગ્મૈઃ ઊર્દ્ધે વાર્ગલકોપિ વા ॥।
એવં સુસન્ધિતં દ્વારં કપાટં ચાર્ગલાન્વિતં ।

કુઞ્ચિકોદ્ઘાટનાર્થાય શૃંખલા કુંચિકાપિ વા ॥
પૃથુત્વસ્ય ચતુર્થાંશાદીનસ્યાદર્દ્ધ ચન્દ્રકઃ ।
અધોમ્વરાગ્રતો વા દ્વે પરિપટ્ટસ્તુ કીર્તિતઃ ॥
તત્ ષડંશાદ્ ભવેત્ પક્ષૌ કપિત્થંકરિરૂપિણૌ ।
મૂલશાખાધતસ્તચ્ચ કુમ્ભાદ્યૈનવાન્તકૈઃ ॥
યથાનુક્રમયોગેન શાખામ્ વૈ કલ્પ્ય વર્તયેત્ ।
એવં સુનિર્મિતં દ્વારં સ્વજાતિ સારદારુજૈઃ ॥
નવં પુરાણકાષ્ઠેન દ્વારઞ્ચ યદિ નિર્મિતં ।
તદા તત્કાલહં નિત્યં મિત્રામિત્રો ભવિષ્યતિ ॥
શાખયોઃ સકલાક્રાન્તં દ્વારયુક્તં યદા ભવેત્ ।
તદા દારિદ્રકઃ કર્તા સગોત્રશ્ચ ભવિષ્યતિ ॥
અધો વિપુલકં દ્વારં સ્ત્રિયશ્ચાપલ્યમાદિશેત્ ।
દ્વારોર્દ્ધ વિપુલં ચૈવ પ્રભુત્વં પ્રમદા ભવેત્ ॥
દ્વારે પિપીલાકા મધ્યે ધનધાન્ય સુતર્ક્ષ?યઃ ।
યવમધ્યે તથા દ્વારૈ વ્યાધિવૃદ્ધિસ્તુ જાયતે ॥
યદિ સ્યાન્ સૂત્રહીનન્તુ દ્વારં ચૈવ તુ સુવ્રતે ।
રાજડણ્ડસ્તદા તત્ર વર્ષાદ્વર્ષાત્ પ્રજાયતે ॥
વક્રે ગોમહિષીણાન્તુ ભૃત્યાનાઞ્ચ ક્ષયો ભવેત્ ।
દિગ્ચાન્તે તુ યદા દ્વારે વિભ્રમો દ્વેગ કૃન્તદા ॥
વિલોમન્તુ યદા દ્વારં સર્વસમ્પત્તિ કક્ષયં ।
ભિન્નમત્યુસ્વરાંશાખૈર્જન્મનાશો કુલે તતઃ ॥
એવં પરીક્ષ્ય યત્નેન વેધાદીન લક્ષયેત્ પ્રિયે ।
ભ્રમદ્રથકયષ્ટીભિરેકવૃક્ષમહાર્યર્થિઃ? ॥
દ્વારશાખાન્ય પ્રસાદૈઃ કોણસ્તમ્ભ ધ્વજૈસ્તથા ।
ચતુસ્ત્રિષથ શૃઙ્ગાટૈઃ માર્ગૈઃ કૂપ ગૃહેણ વા ॥
શિલોથરાથવાલ્મીકૈઃ રથ્યાકુમ્ભારકેન વા ।
૫૫અ)
એવમાદ્યૈરથાન્યૈર્વા દ્વારં વિદ્વમશોભનં ॥
તન્મધ્યમધ્યસૂત્રં તુ યથાસંવલિતં ભવેત્ ।
સૂત્રસુત્રાર્થકં વાપિ યથોત્તરદિશાગતં ॥
સાધ્યમધ્યગ્દિશાદ્વાર પ્રતિષ્ટા ।
ભાગં સૂત્રં કૃત્વા તુ શંકુલા ॥
પ્રાસાદમધ્યતો દ્વારં તસ્યારોપણમારભેત્ ।
ગર્ભમધ્યે ચ યન્સૂત્રં દ્વારમધ્યાન્નયેત્ સમં ॥
મધ્યાન્મધ્યન્તુ તત્રાપિ ત્યજેન્નિર્વેધકારણં ।
દ્વારાત્મિકાં પ્રતિષ્ઠાં ચ કથયામિ તવાધુના ॥
સુદિને ઋક્ષવારે ચ તારાયોગાન્વિતે તદા ।
કરણે ચન્દ્રસંયુક્તે કાલવેલૌદયે તથા ॥
કર્તુશ્ચૈવાનુકૂલેન દ્વારારોપણમાચરેત્ ।
સ્નાત્વા તુ દેશિકશ્ચાદૌ વસ્ત્રાદ્યૈઃ મમલંકૃતઃ ॥
શિલ્પી ચૈવ તથા ભૂતઃ સ્નાતો હ્યલંકૃતઃ સુધીઃ ।
સ્નાપ્યતન્સાખિનં દિવ્યં પુણ્યાહૈર્યજ્ઞમંગલૈઃ ॥
મહાસ્ત્રં હોમયેત્ પ્રાજ્ઞઃ શતચાષ્ટોત્તરં પ્રિયે ।
તદ્દિશાશોધનાર્થાય યદ્વક્ત્રં દ્વારરોપણં ॥
તદ્દિશાદેવતા હમ્યા હોમયે દ્વારશોભનં ।
સંતર્પ્ય મૂર્તિ મત્તાશ્ચ શક્ત્યામૂલાદિતઃ સ્પૃશેત્ ॥
દ્વારસ્થાનાદધઃ પશ્ચાત્ પૂજ્યવાસ્તુ નરં તથા ।
ધારણીં શક્તિં સંકલ્યા રત્નન્યાસમધો ન્યસેત્ ॥
યાયસં ઋદ્ધિ વૃદ્ધિશ્ચ યવસિદ્ધાર્થકઃ તથા ।
લક્ષ્મણા વિષ્ણુક્રા ચ અમૃતા મોહના તથા ॥
શતં મૂલીતાલ મૂલીપાઠાગો વન્દના તથા ।
સહ દેવારુજાની ચરો રોન્દ્રં રોચનાતિલા ॥
ગોસૃતાદરદં તાલં દધિદૂર્વાન્વિતાસ્ત્વિ મે ।
વિચિત્રકપટે વથારક્ષાં ચોર્દ્ધ ઉદુમ્બરે ॥
સ્વસ્ત્યયનાન્વિતે ચૈવ વેદધ્વનિ યુતેન ચ ।
શાન્તિ હોમં પુરા કૃત્વા પશ્ચાદ્વારસમુદ્ધરેત્ ॥
સુવસ્ત્રવેષ્ટિતં દ્વારં ત્રિસૂત્રેણ તુ વેષ્ટયેત્ ।
કુતપૈઃ પુષ્પમાલાભિશ્ચૂતપલ્લવસંયુતૈઃ ॥
રત્નગર્ભઘટં પૂર્ણવર્દ્ધન્યા સહસંયુતં ।
મધ્યં મધ્યાત્ પરિત્યજ્ય કિઞ્ચિત્ સ્યાચ્ચોત્તરં ન્યસેત્ ॥
૫૫બ્)
વિષુવેન તુ યોગેન વિજ્ઞાનાત્ સયુતેન ચ ।
યદા સનાત્મકં ચાધઃ શાખયોઃ ભુવનાધ્વરં ॥
માયા તત્વાન્તગં ન્યસ્ય ઊર્દ્ધોદુમ્બરકે પુનઃ ।
વિદ્યાદ્યઞ્ચ ન્યસેત્ તત્વં પઞ્ચસંખ્યં સુરેશ્વરિ ॥
વિદ્યા તત્વેશ્વરં ચૈવ સદાશિવસ્તૃતીયકઃ ।
ક્રિયાશક્તિ ચતુર્થી તુ જ્ઞાનશક્તિસ્તુ પઞ્ચમી ॥
શિવતત્વં ન્યસેન્ મધ્યે તન્માર્ગાન્તે તુ સંસ્થિતં ।
શોધ્યક્રમેષ ઇત્યુક્તો ન્યાસં સ્યાત્ સૃષ્ટિ યોગતઃ ॥
સપ્તસંખ્યા હુતીશ્ચૈવ દદ્યાત્ તદ્ગુણસંયુતાં ।
સ્થિરો પ્રમેયો બોધાઙ્કા નિત્યો વ્યાપ્યનિનસ્વરઃ ॥
તૃપ્ત્યન્તાઃ સ્વાહા અન્તાશ્ચ પ્રણવાદ્યૈઃ સુદીપિતાઃ ।
એવં સપ્તાહુતી હુત્વા પ્રોક્ષ્યપશ્ચાદ્દિશાવલિં ॥
દત્વા ચમ્ય પ્રતીહારૌ નંદિકાલૌ વિનિર્મિતૌ ।
સ્વનામ્નૈવ પ્રતિષ્ઠાપ્ય પૂજ્ય વ્યાપ્ત્યાત્મયા વૃતો ॥
એવં સંસ્થાપિતે દ્વારે યદિષ્ટં ચ તદાપ્નુયાત્ ।
તોરણસ્ય તથૈવેહ પ્રતિષ્ઠા પૂર્વકોચ્છ્રયઃ ॥
દ્વિજશિલ્પિ ગુરૂણાં ચ દદ્યાચ્છક્ત્યા તુ દક્ષિણાં ।
ચિત્રસ્વાત્યન્તુરે ન્યેવા સિદ્ધં સ્યાત્ ભ્રમણે યદિ ॥
તદાદિગ્યૈવતાહોમં કૃત્વા પ્રગુણતાં નયેત્ ।
અષ્ટોત્તરશતં ચૈવ દાનં દદ્યાદ્ દિશોચિતં ॥
તદારભ્યારભેચ્ચૈત્યં પ્રાસાદાશ્રયદે કુલં ।
શિવાયતનપર્યાયૈ જ્ઞાતવ્યં શાસ્ત્રવેદિભિઃ ॥
વિનિર્દિષ્ટૈસ્તુ શૈલૈર્વા નિર્લેપાતિ પ્રલેપનં ।
ન કર્તવ્યં વરારોહે યુક્ત લેપં પ્રશસ્યતે ॥
સમસન્ધિ ન કર્તવ્યં હીનપાદ તથૈવ ચ ।
શિરોઢ્યં નૈવ કર્તવ્યં વિલોમે સ્ફુટિતં ભવેત્ ॥
ઇષ્ટકસ્ય તુ કોણેન ન કોણં ચૈવારભેદ્બુધઃ ।
તિર્યક્ શિરઃ સુકોણૈસ્તુ શાર્દ્ધહસ્તૈઃ સુસંધિતઃ ॥
સન્ધિના લક્ષણવક્ષ્યે પક્ષ્યાપક્ષ્યા યથા ભવેત્ ।
ભૂતસંખ્યાંગુલૈઃ સંધિ ઋતુસંખ્યાગુણેન વા ॥
ઋષિવદંગુલૈર્વાપિ તારાદિગ્રુદ્રમંગુલૈઃ ।
૫૬અ)
સંધિભિસ્તુ વરારોહે દૃઢં કાલાન્તરે ભવેત્ ॥
અતોર્દ્ધં નૈવ કર્તવ્યં ભૂતાધો નૈવ નૈવ ચ ।
એવં ચ્છન્દોસ્તુ મેર્વાદૌ વલભ્યંતં નિવન્ધયેત્ ॥
ભારવિશ્રામણં મધ્યે સુદૃઢૈઃ સારદારુજૈઃ ।
જંઘા મધ્યે પ્રકર્તવ્યં સ વાહ્યાભ્યન્તરેણ તુ ॥।
નયેત્ તથા યથાસુત્ર હ્રાસઃ સ્યાત્ પૂર્વચોદિતઃ ।
પ્રાપ્તેસુનાસિકાન્તે તુ વેદ્યધો ભૂમિકાન્તરે ॥
તન્મધ્યો વરકં કુર્યાત્ વેદીગર્ભ તુ સુવ્રતે ।
હૃદાવરણં હેત્વર્થં સ્વભ્રં ચૈવ સુશોભનં ॥
વાસ્તોપતીંશ્ચ તત્રસ્થાન્ પૂતયિત્વા વિધાનતઃ ।
ઘટં તામ્રમયં ચૈવ મૃન્મયં વાસુશોભનં ॥
ઉષધીધાન્યલોઢ્યા?નિ ધાનૂનાં રત્નપઞ્ચકં ।
રસેન્દ્રં તત્ર નિક્ષિપ્ય વેષ્ટયેત્ વસ્ત્રયુગ્મકૈઃ ॥
શ્રગ્ભિઃ કુતર્પસૂત્રૈશ્ચન્દનેન તુ ચર્ચિતં ।
ક્ષીરમધ્વાજ્યપૂર્ણન્તુ પાયસૈર્વા તૃતં ઘટં ॥
ઘટાન્તે પદ્મકં ધ્યાત્વા હૃત્પદ્મં ચ યથા હૃદિ ।
પ્રાકૃતે ચ ઘટો ધ્યેયો મન્ત્રન્યાસં તતો ન્યસેત્ ॥
નાડ્યાનિલાક્ષપાલાશ્ચન્દ્રાર્કૌ શિખિચાત્મભૂઃ ।
રુદ્રો મહેન્દ્રમિત્રશ્ચ વાગીશી વાશ્વિનૌ દિશઃ ॥
ક્ષ્માભૌગ્નીરણખં શબ્દઃ સ્પલઃ સ્યાદુપકોરસઃ ।
ગન્ધઃ શ્રુતિત્વ ચોદૃષ્ટિરસનાનાસિકા તથા ॥
વાક્કરપાયુપસ્થં ચં વ્રજનં ચ તથૈવ ચ ।
મનોહં કૃતિ બુદ્ધિસ્તુ ભૂત વૈકારિ તૈજસં ॥
પ્રાસાદે તાસ્તુ દ્રષ્ટવ્યા વેદ્યધો ભૂમિકાન્તરે ।
પ્રકૃતિસ્તુ ઘટાકારા યા પૂર્વં કલ્પિતા પ્રિયે ॥
સમાવાહ્યાત્મ તત્વં તુ તત્પદ્માન્તે નિવૈશયેત્ ।
સર્વભૂતાત્મવૃત્તિસ્થં વ્યાપકઞ્ચ વિદીશ્વરં ॥
તત્કર્માનુગ્રહાત્ સત્વમધિકાર મલાન્વિતં ।
રાગો નિયતિ વિદ્યા ચ કાલ ચૈવ કલા તથા ॥
માયા પ્રમૃતિ સંશક્તં ન્યસ્ત્વૈવન્તુ નિરોધયેત્ ।
ગુણત્રય કૃતાટોપં હંકારસ્થિરમધ્યગઃ ॥
તમાવૃત્ય તમોવેદીં પ્રાસાદાન્તે નિવન્ધયેત્ ।
૫૬બ્)
યથાનુક્રમનિષ્પત્તિ તથા શોધ્યવિકલ્પના ॥
ચતુરશ્રા તુ યાદો?દી વિદ્યાતત્વન્તદુચ્યતે ।
વિદ્યેશ્વરા અનન્તાદ્યા સ્થિતાશ્ચૈવ સકંથકાઃ ॥
તસ્માદીશ્વર તત્વન્તુ વિપુલામલસારકે ।
સારિકાલક્ષણં વક્ષ્યે યથા તત્ર વ્યવસ્થિતઃ ॥
પ્રાસાદસ્ય ચતુર્થાંશં સૂર્યભાગવિભાજિતં ।
તત્રૈકં ભાગમાનં તુ પ્રકુર્યાચ્છારિકા ગૃહં ॥
સમંશુભે પ્રકર્તવ્યં વિષમં વિષમે તુ તત્ ।
દ્રાવિડં વાથ કર્તવ્યં તદાશિરો વિકલ્પના ॥
પૃથુત્વા મલસારસ્ય દ્વાત્રિંશાંસસ્તુ ચૂલકઃ ।
વેદાષ્ટાસ્રસુવૃત્તસ્તુ ત્રિધા સમવિકલ્પિતઃ ॥
ત્રિશુલોર્દ્ધનિવિષ્ટસ્તુ કુમ્ભ ઊર્દ્ધ ગતો યદા ।
અથવા વૃત્તભાગે તુ કુમ્ભો દ્વે દશયેદ્બુધઃ ॥

ઇશાનકીલકો નામ તદા સ પરિકીર્તિતઃ ।
કલસત્વં તથાસ્યૈવ વેષ્ટનાત્ કલસા કૃતિઃ ॥
તત્સદાશિવરૂપં તુ પ્રણવેનાધ્વરં ન્યસેત્ ।
ત્રિશૂલોર્દ્ધં યદા ભદ્રે શક્તિત્રય કલ્પના ॥
ક્રિયા ચેચ્છાવદ્વશૃંગે મધ્યશૃઙ્ગે તુ બોધિકા ।
શિવતત્વોર્દ્ધ તત્વર્ધતશ્ચૈવ જ્ઞાનશક્ત્યાત્મલીનકં ॥
ધરાદિ તત્વસંઘાતં લયસ્થાનાન્તગં પ્રિયે ।
શોધ્યઞ્ચૈવ સમાખ્યાતં પ્રણવેન તુ હોમયેત્ ॥
પ્રાગ્ઘ્રત્વા તુ ન્યસેત્ પશ્ચાત્ તદૂર્દ્ધગ્રહચૂલકં ।
પ્રતિષ્ઠેવં ન્યસેત્ તત્વં શિવાદૌ સૃષ્ટિ યોગતઃ ॥
ગ્રન્થિનીતિ સ્મૃતા શક્તિ સર્વાધ્વનિ હિતાકલા ।
શક્તિત્રયસમાયુક્તા મૂર્ત્યષ્ટકસમન્વિતા ॥
ધ્યાત્વા સર્વં પ્રકલ્પ્યાદૌ પ્રતિષુસ્યાસ્રિતં યથા ।
પુંસોસાધિષ્ઠિતે પિણ્ડે તત્વં પુજ્યતિ તત્રગં ॥
અત્રાંશે ચ કથં તત્વં વિચ્છુન્યં કલ્પનાયતઃ ।
અમ્માદિધારકત્વેન પૃથ્વી તત્વમુદાહૃતં ॥
આષ્ટ્યાદિઘટપૂર્ણસ્તુ આપતત્વ સ્વયં સ્થિતાઃ ।
અસ્માદિ સઙ્ગ્રહે વાથ ગડ્ડુકાદ્યમથાપિ વા ॥
વયસમ્પાકવન્તેજો ધૂપદીપમથાપિ વા ।
વાગ્નુઃ સ્યાત્સ્યશનૈ ચૈવ ચામરાદ્યમથાપિ વા ॥
૫૭અ)
સુષિરે તુ ખ તત્વં સ્યાચ્છબ્દઃ પ્રાસાદનામતઃ ।
સ્પર્શસ્તુ ચોદિતોત્રૈવ કાઠિન્યાદિ સ્વરૂપતઃ ॥
પ્રત્યાકારં સાહ્લાદં રસ્યૈવ પ્રકીર્તિતઃ ।
રૂપદર્શનસંયુક્તં રૂપતન્માત્રમુચ્યતે ॥
ધૂમપુષ્પાદિકે ગન્ધો ગન્ધતન્માત્રમેવ ચ ।
ગવાક્ષકઃ સ્મૃતં શ્રોત્રં ત્વક્ છુધા પરિકીર્તિતા ॥
વેદ્યધોમઞ્જરી યાતુ ચક્ષુષી સામતે પ્રિયે ।
પીઠિકાવર્તનં જિહ્વા શુકાઘ્રાઘ્રાણમુચ્યતે ॥
જિહ્વા પત્ર સ્મૃતા વાચા પ્રાગ્રીવા વાહુરુચ્યતે ।
ઉપસ્થં વૈ પ્રણાલં સ્યાદ્વારં પાયુ પ્રકીર્તિતં ॥
પાદપૂર્વં સમાખ્યાતં ધર્માદ્યન્તુ વરાનને ।
વિકલ્પનાચ્ચ સૂત્રસ્ય મમ્ભત્ર(?) વ્યવસ્થિતં ॥
ચિતિઃ સઙ્કલ્પકો બુદ્ધિ નિશ્ચયૈહં કૃતાક્ષકં ।
વ્યવસાયો ધ્વનિષ્પત્તૌ ગુણાશ્ચૈવ તુ વર્ણકે ॥
પ્રકૃતિશ્ચ તથા કારા પ્રાસાદસ્તુ સ્વરૂપતઃ ।
કારણં પુરુષો નામ હૃદાવરણકો મતઃ ॥
યથામાણવકઃ સિન્હઃ પ્રત્યાવયવિકમ્ તથા ।
અન્યઃ સાધારણશ્ચૈવ કર્તૃ પ્રાસાદયોઃ સ્મૃતઃ ॥
ધર્માવેશસ્મૃતો રાગો વિદ્યા નિત્યત્વ ભાવના ।
નિયમારમ્ભકાર્થે તુ નિયતિસ્તત્ર સંસ્થિતા ॥
કલનં દ્રવ્યસંવર્તઃ કાલસ્તત્ર પ્રકીર્તિતઃ ।
ધર્માર્થાર્ઘન્તુ યત્પ્રોક્તં તત્કલા સંપ્રકીર્તિતા ॥
ઊહાપોહવિનિર્મુક્તં માયાતત્વાત્મકૈકતા ।
શિવાયતનવિજ્ઞાનં શુદ્ધવિદ્યા ઉદાહૃતા ॥
અધિષ્ઠાનાધિ દૈવત્યે તત્વમીશ્વરસંજ્ઞિતં ।
પાદાદૌ કલસાન્તે તુ સમાપ્તૌ તુ સદાશિવઃ ॥
સત્વાધિક્યન્તુ યત્કર્તુઃ સર્વસામર્થ્યધારણા ।
શક્તિઃ સાક્ષાત્ તુ દ્રષ્ટવ્યા વહિરપ્યાત્મિકે ધ્વનિઃ ॥
વ્યાપકત્વાચ્છિવો હ્યેષ પ્રોક્તઃ પ્રાસાદરૂપકઃ ।
સમત્વે તત્વવિજ્ઞાનં મૂર્તિમૂર્ત્યધિ દૈવતાઃ ॥
શોધ્યાધ્વ દેવતાઃ સ્થાપ્ય પૂર્વવત્ પરિકલ્પિતાઃ ।
ત્રિતત્વં કલ્પયેદ્ ભૂયો દેવતાસ્ત્રયસંયુતંઃ ॥
૫૭બ્)
જંઘાન્તમાત્મતત્વન્તુ બ્રહ્માતત્રાધિ દેવતા ।
વિદ્યા તત્વં તુ વેદ્યં તં વિષ્ણુસ્તત્રાધિ દેવતા ॥
શિવતત્વોપરિષ્ઠાન્તુ તત્ર સાક્ષાત્ સ્વયં શિવઃ ।
દેવતા ત્રય વિન્યસ્ય કૃત્વા ચિદ્દેહમેકતાં ॥
તતઃ સ્થિરો ભવત્યાદિરાહુતિભિઃ પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
તૃપ્ત્યંતાં સ્વાહયા યુક્તાઃ પૂર્વવત્ સપ્તસંખ્યયા ॥
ઉર્દ્ધધોધ્વરસં કલ્પ્યા વિદ્ધિશેષવિશિષ્ટતં ।
તુર્યાતીતાન્તરીક્ષે તુ પાદાધો સૃષ્ટ્યા પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
હૃદાદિકસરીરસ્ય શિવસ્ય વસમાનતા ।
કૃતા પ્રાસાદકુમ્ભેનં નિવેષ્ટેન સ ચૂલિના ॥
તદન્તે ગુરુવિપ્રાણાં શિલ્પિનાં દક્ષિણાદિકં ।
પ્રદાતવ્યં યથાશક્ત્યા ભોજયિત્વા વિધાનતઃ ॥
અતોન્યોમણ્ડપાનાન્તુ વિભાગસ્તમ્ભસંખ્યયા ।
ભવન્તિ મણ્ડપાશ્ચિત્રાઃ સંખ્યાભિર્વિવિધૈઃ સ્થિતાઃ ॥
પ્રવક્ષ્યન્તે યથા વચ્ચ પૂર્વમાનવિકલ્પિતાઃ ।
પુષ્પકઃ પુષ્પભદ્રોથ પુષ્પાનન્દકુશલ્યકઃ ॥
બુદ્ધિસંકીર્ણકો નામ જયભદ્રોજયાવહઃ ।
શ્રીવત્સૌ વિજયોવાસ્તુ સંકીર્ણસ્તુ શ્રુતિં ધરઃ ॥
યજ્ઞભદ્રો વિષાલશ્ચ સુશીલઃ શત્રુમર્દનઃ ।
ભાપંચો નન્દનો વૃદ્ધિસ્તથા વૈ માણિ ભદ્રકઃ ॥
શુગ્રીવોહર્ષનામા ચ કર્ણિકારપદર્ધિકઃ ।
સિંહોવૈશ્યામભદ્રશ્ચ સુસૂત્રશ્ચેતિકી ।
સપ્તાવિંશત્યમીનામ્ના વિભાગસ્ત્વધુનોચ્યતે ॥
ચતુઃષષ્ટિયુતૈસ્તમ્ભૈઃ પુષ્પકસંપ્રકીર્તિતાઃ ।
મેરુપ્રાસાદગમ્યૈવસ્તસ્ય ચ્છન્દ તદુચ્યતે ॥
પુષ્પભદ્રકનામા ચ દ્વિષષ્ટિ સ્તમ્ભ યુગ્ ભવેત્ ।
સ ચ મન્દરસંપ્રોક્તં ચ્છન્દસ્ભદ્ર?પશોહિતં ॥
ષષ્ટિસ્તમ્ભ યુતો દેવિ પુષ્પાનન્દઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
તં કૈલાસ ગતં પશ્યૈત્ તદ્રૂપેણ તુ રૂપકઃ ॥
શતાર્દ્ધાષ્ટાધિકૈસ્તમ્ભૈ કુશલ્યશ્ચૈવ કીર્તિતઃ ।
ગજપ્રસાદગન્તચ્ચ ચતુરસ્રં સ્વલક્ષણં ॥
ષટ્શતાદ્વિકૈસ્તમ્ભૈઃ બુદ્ધિસંકીર્ણકો મતઃ ।
૫૮અ)
સર્વતો ભદ્રગં તચ્ચ સર્વતો ભદ્રવત્ સ્થિતઃ ।
ચતુઃપઞ્ચાશકૈસ્તમ્ભૈર્જપભદ્રપ્રકીર્તિતઃ ॥
વિમાનાનુગતં તચ્ચ વિમાનેન વ્યવસ્થિતઃ ।
સ્તમ્ભૈ શતાર્ધકૈશ્ચૈવ શ્રીવત્સો નામવિશ્રુતઃ ॥
નન્દિવૃદ્ધ્યાનુગશ્ચૈવ નન્દિવૃદ્ધૈવ સંસ્થિતઃ ।
ચત્વારિશાધિકાશ્ચાષ્ટૌ વિજયોનામનામતઃ ॥
દ્વિજરાજાનુગશ્ચૈવ દ્વિજરાજેવસંસ્થિતઃ ।
ચત્વારિંશાધિક ષટ્ચ વાસ્તુનામા પ્રકીર્તિતાઃ ॥
પદ્મપ્રાસાદગશ્ચૈવ પદ્માકારવ્યવસ્થિતઃ ।
ચત્વારિંશાધિકસ્તુર્યઃ સંકીર્ણોનામવિશ્રુતઃ ॥
ષોડશાસ્રાનુગશ્ચૈવ ષોડશાસ્રઃ સથવતુ ।
ચત્વારિંશાધિકૈર્યુગ્મૈઃ પશુપસ્તુ શ્રુતિન્વરઃ ॥
અષ્ટાસ્રાનુગશ્ચૈવ તદ્રૂપોષ્ટામ્રકો ભવેત્ ।
ચત્વારિંશતિભિસ્તમ્ભૈર્યજ્ઞ રુદ્રપ્રકીર્તિતઃ ॥
ગૃહરાજાગ્રતશ્ચૈવ ગૃહરાજેવસંસ્થિતઃ ।
અષ્ટત્રિંશતિભિસ્તમ્ભૈર્વિશાલોનામનામતઃ ॥
ગૃહાર્દ્ધાનુગતશ્ચૈવ તદાકારઃ વ્યવસ્થિતઃ ।
ત્રિદશૈસ્તુ સ્મૃતસ્તમ્ભૈર્નદનાખ્યસ્તુ કીર્તિતઃ ॥
વર્દ્ધમાનાગ્રતશ્ચૈવ વર્દ્ધામાનેનસંસ્થિતઃ ।
અષ્ટાવિંશતિભિર્સ્તમ્ભૈર્વૃદ્ધિમા ચ સુવ્રતે ॥
સ ચ કુમ્ભા સૃતો જ્ઞેય કુમ્ભાકારેવ સંસ્થિતઃ ।
ષટ્વિંશતિભિસ્તમ્ભૈસ્તુ માણિભદ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
વલભ્યા અગ્રતઃ પ્રોક્તં સમવેદાશ્રકો ભવેત્ ।
ચતુર્વિંશતિભિસ્તમ્ભૈઃ સુગ્રિવસ્તુ પ્રકીર્તિતઃ ॥
વૃષભસ્યાગ્રતશ્ચૈવ વૃષાકારઃ સ્વરૂપતઃ ।
દ્વાવિંશતિભિસ્તમ્ભૈસ્તુ હર્ષાખ્યો નામનામતઃ ॥
સિન્હસ્યાનુગતશ્ચૈવ તદ્રૂપેણ વ્યવસ્થિતઃ ।
કર્ણિકાર સ્મૃતો વિંશ હંસસ્યાનુગતો ભવેત્ ॥
હંસરૂપેણ દ્રષ્ટવ્યો મણ્ડપસ્તુ સુશોભનઃ ।
અષ્ટાદશગતે સ્તમ્ભૈ મણ્ડપસ્તુ પદર્દ્ધિકઃ ॥
નલિનાનુગતં પશ્યેન્નલિનેવ વ્યવસ્થિતઃ ।
સ્તમ્ભૈઃ ષોડશકૈર્દેવિ સિંહાખ્યો મણ્ડપો ભવેત્ ॥
૫૮બ્)
શ્રીનગાનુગતશ્ચૈવ શ્રીનગેવવ્યવસ્થિતઃ ।
ઇન્દુસંખ્યાન્નિતૈસ્તમ્ભૈઃ સ્યામભદ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
ખાવૃક્ષસ્યાગ્રતઃ સોહિ ખાવૃક્ષેવ વ્યવસ્થિતઃ ।
સ્તમ્ભૈર્દ્વાદશૈકૈર્દેવિ સુસૂત્રઞ્ચેતિ કીર્તિતઃ ॥
વેદાશ્રસ્યોગ્રઃ પ્રોક્તઃ સ્વાકારૈસ્તદ્વિધો ભવેત્ ।
ચત્વારોસિશ્રકો જ્ઞેયા દશાષ્ટ ષટ્ચતુર્થકૈઃ ॥
સ્તમ્ભૈર્દેવિ પ્રસિદ્ધ્યન્તે લઘુપ્રાસાદમાશ્રિતાઃ ।
ઋષિ ઋતુ ભૂતગાસ્તુ વેદહસ્તગત ક્રમાત્ ॥
દ્વૌ સ્તમ્ભૌ શુકનાસાગ્રૈ વેદાધશ્ચાગ્રતો ભવેત્ ।
વયસ્તમ્ભ વિભાગેન કર્તવ્યસ્તુ સુશોભનઃ ॥
સ્તમ્ભાના રૂપકમ્વક્ષ્યે સંજ્ઞાભિસ્તુ પૃથક્ પૃથક્ ।
રુવકો વજ્રકશ્ચૈવ સુપ્રલીનસ્તથૈવ ચ ॥
દ્વિવજ્રસ્તુ કલાસારઃ મણ્ડલોહીરમણ્ડલઃ ।
તુર્યાસ્રોરુચકો નામ વજ્રકસ્તુ ષડસ્રકઃ ॥
સુપ્રલીનઃ સ્મૃતાષ્ટાસ્રોદ્વાદશાસ્રોદ્વિચક્રકં ।
ષોડશાસ્રઃ કલાસારઃ સુપ્રવૃત્તોહીરમણ્ડલઃ ॥
વલિતૈર્હીરકૈશ્ચિત્રૈર્નામ્ના વૈ હીરમણ્ડલં ।
સપ્તસંખ્યાસ્થિ મે સ્તમ્ભા રૂપલક્ષણસંજ્ઞયા ॥
કુમ્ભોપકુમ્ભવિસ્કમ્ભઃ સ્થિરશ્ચૈવ ચતુર્વિધઃ ।

જ્ઞેય સ્તમ્ભો દ્વહો હ્યેષ લક્ષણસ્ત્વધુનોચ્યતે ॥
સ્તમ્ભસ્યાષ્ટાં શતો ચ્છેધં વિસ્તરસ્તુર્ય સાધિકં ।
કન્યસાનામ્વરારોહે મધ્યમે દ્વાદશાંશતઃ ॥
ઉચ્છ્રયં વિસ્તરં ચૈવ ષષ્ઠમાંશેન કીર્તિતઃ ।
ઉત્તમે ષોડશાંશેન અષ્ટાંશાવિસ્તરં ભવેત્ ॥
ઉચ્છ્રયાદુચ્છ્રયં પ્રોક્તં વિસ્તરાવિસ્તરામતં ।
સમસ્ત્રિ ભાગભક્તસ્તુ ઉચ્છ્રયો યઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
ચતુરશ્રી કૃતોધસ્તાન્ મધ્યે વૃત્તો ઘટાકૃતિઃ ।
તથા પદ્મમુખશ્ચોર્દ્ધં કુમ્ભશ્ચ પ્રથમઃ સ્મૃતઃ ॥
તદધશ્ચતુરશ્રે તુ ચતુઃકોણેષુ સુવ્રતે ।
ચતુભિર્ભારવાહૈસ્તુ કોણસ્થૈઃ સ ઘટોદ્વૃતૈઃ ॥
સ ચોપકુમ્ભકો જ્ઞેયઃ લક્ષણે વિલક્ષિતઃ ।
નવભાગકૃતં ચોર્દ્ધં વિસ્તરેણ તથૈવ ચ ॥
૫૯અ)
ત્રિભિઃ સ્યાત્ ક્ષુરિકાવર્તા ભાગેનૈકેન જાયતે ।
લોટં ચૈવ ત્રિભિર્ભાગઃ પર્યાયઃ કણ્ઠ ઉચ્યતે ॥
ભાગૈકનિર્ગમોવૃત્તઃ પુનર્ભાગૈક નિર્ગમઃ ।
વિષ્કમ્ભોયં સમાખ્યાતઃ ઊર્દ્ધાધો વેદવદ્ ભવેત્ ॥
સ્તમ્ભા કૃતિર્ગતિશ્ચાભ્યઃ સ્થિરો નામા પ્રકીર્તિતાઃ ।
સમમાનં સમાખ્યાતં સ્તમ્ભમૂર્ધ્નિ શિરઃ સ્મૃતં ॥
સ્તમ્ભાંસક પ્રમાણં તુ પાર્શ્વો વાથ સમો ભવેત્ ।
યક્ષયોનિર્ગમઞ્ચૈવ વિભૂષાર્દ્ધન્તુ કારયેત્ ॥
યાવત્ સ્થિતિર્ભવેત્ પટ્ટસ્તાવત્ સ્યાત્ તત્ પ્રમાણતઃ ।
તચ્ચોક્તં નન્દિકાવર્તં દ્વિરાવર્તં તથૈવ ચ ॥
ત્રિરાવર્તઞ્ચ કર્તવ્યં સુસ્થિતં ચૈવ સુવ્રતે ।
ચતુર્ણાં ધારકશ્ચૈવ ચતુર્દિક્ષુ વિનિર્ગતંઃ ॥
રૂપઞ્ચ ગ્રાહવંખ્યાતં નન્દિકાવર્તકસ્તુ યત્ ।
વિવર્ત દ્વયસંયુક્તં કરિઘ્રાણૈવ સંસ્થિતંઃ ॥
દ્વિરાવર્તન્તુ વિજ્ઞેયં લક્ષણેન વિલક્ષિતં ।
ત્રિવલિં તુ ત્રિરાવર્તમાગ્રસ્ય ભ્રમાદ્ ભવેત્ ॥
મૂલે સ્તમ્ભાકૃતિંચૈવ ચતુર્ણાધારકોપરિ ।
ભ્રમણાવર્તનિર્મુક્તં સુસ્તિતં સમલક્ષણં ॥
પદ્મચ્છન્દૈસ્તદર્દ્ધન્તુ ઊર્દ્ધસ્યાદ્વર્તના યદિ ।
નસ્યોપરિ તતો દદ્યાત્ તન્માનાત્ પદ્મપત્રિકાં ॥
પૃથુત્વેન સમાખ્યાતો દૈર્ઘ્યાષ્ટાં શાધિકા ભવેત્ ।
ઉચ્છ્રયસ્તુ તથા તસ્ય કર્તવ્યસ્તુ ન ચાધિકઃ ॥
તસ્યોપરિ તતઃ પટ્ટ પૃથુત્વપત્રિકાસમા ।
દૈર્ઘ્યાદ્યથાન્તરં માનન્તદૂર્દ્ધે પીઠિકા ભવેત્ ॥
આયસૈઃ કીલકૈર્યુક્તા પદ્મોત્કીર્ણમુખાશુભાઃ ।
તસ્યોપરિ મહાપટ્ટઃ વિસ્તારં ષોડશાધિકં ॥
મહાપટ્ટોપરિકાણ્ડ કૢપ્તૈ સ્યાદ્ ભવતે શુભા ।
કાણ્ડસ્યે દ્વિ પુનઃ કાર્યા નિસ્સન્ધિ દારુવર્તનાઃ ॥
ઇષ્ટકૈઃ ચ્છાદિતં કૃત્વા પઙ્કનોપરિ લેપયેત્ ।
ગંગેષ્ટિકાસુ ચૂર્ણં તુ માષચૂર્ણન્તથૈવ ચ ॥
પિણ્યાકં મૃત્સમાયોગમાસૂરં તત્ર યોજયેત્ ।
ક્ષીરવૃક્ષત્વ ચાકર્ણૈર્મર્દયે ત્રિફલોદકૈઃ ॥
૫૯બ્)
અષ્ટાંગુલસમુત્સેધં તેનોપરિપ્રપૂરિતં ।
મુદ્ગરા કોટિતં કૃત્વા ક્રમેણૈવ ચ સુન્દરિ ॥
દર્પણોદરસંકાશં ચ્છુધાયાચોપલેપિતં ।
પ્રાસાદઞ્ચ તથા ભૂતં ચ્છુદ્ધાલિપ્તન્તુ કારયેત્ ॥
વૃષાદ્વર્ષાત્ પુનર્ભૂયઃ ખંઃ ખચૂર્ણેન લેપયેત્ ।
ક્ષીરકુઞ્ચકમેવોક્તં ક્ષીરયુક્ શંખચૂર્ણકં ॥
વિચિત્રશિખરાકીર્ણાઃ પતાકાતોરણાન્વિતાઃ ।
સમણ્ડપાઃ સમાખ્યાતાઃ પ્રાસાદાસ્તેતિ શોભનાઃ ॥
વિધાનેન વરારોહે પ્રાસાદાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે દ્વારાધિકારો નામ સપ્તમઃ
પ્રકરણઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
વાસ્તુ સૂત્રં પ્રવક્ષ્યામિ યથા ક્ષેત્ર વ્યવસ્થિતં ।
સૂત્રકાર્પાસિકં ચૈવ ક્ષૌમં વાણ્વજવલ્કજં ॥
શુભા *? તુ શુભા હ્યેતે સમસૂત્રાસ્ત્રિવર્તનાત્ ।
ગુલ્મગ્રન્થિવિહીનં ચ અવ્યાવિદ્ધમપીકરં ॥
અશુભે કોશજંશાણમ્નાયુવર્મજંમેવ ચ ।
સ્નાયુવેલ્લ્યાન્તથા ચૌરં ષટ્ટસૂત્રમથાપિ વા ॥
ગુલ્મગ્રન્થિસમાયોગાદ્યથા કર્માનુસારતઃ ।
વિલોમવર્તનં ચૈવ દ્વિરાવર્તં તથૈવ ચ ॥
તદાદૌ મર્મવિજ્ઞાન હેતો વાસ્તું પ્રસારયેત્ ।
સતત્ક્ષેત્ર સમં કૃત્વા જલપૂર્ણનિશામુખે ॥
ચિત્રસ્વાત્યન્તરે તારા કિઞ્ચિદુચ્ચા તુ સા ભવેત્ ।
કૃત્વાદાયં તદગ્રે સ્યાચ્છશક્તં કૃત્વા તદગ્રતઃ ॥
સંકુચ્છાયાવિભાગેન પૂર્વાપરં વિલક્ષયેત્ ।
બ્રહ્મસ્થાનં વિલક્ષ્યાદૌ સાધ્યસૂત્રં નિપાતયેત્ ॥
દક્ષિણોત્તરમન્યચ્ચ મીનયુગ્મં ધ્રુવેણ વા ।
સતક્ષેતાર્દ્ધ દિક્સૂચં સસ્થસ્યાદ્વિદિશાંગ્રહઃ ॥
તત્ર મીન ચતુષ્કન્તુ સિધ્યતેત્રનસંશયઃ ।
મીનાન્મીનસ્થ સૂત્રેણ સિધ્યતે ચતુરસ્રકં ॥
નવનાડી વિભક્તન્તુ કૃત્વા સૂત્રં પ્રપાતયેત્ ।
શ્રિયાપશોવતીકાન્તા સ પ્રિયો વિમલા શિવા ॥
સુશોભાભાનુની ચેતા નાડ્યઃ પ્રોચી મુખોઙ્ગતાઃ ।
૬૦અ)
ધન્યાધનાવિશાલા ચ સ્થિરાભદ્રા ગદાનિશા ।
વિરજાવિભવા ચૈવ ઉત્તરસ્થાનમાગતાઃ ॥
નાડ્યાષ્ટાદશસંયોગાચ્ચતુઃષષ્ટિ પદમ્ ભવેત્ ।
પાર્શ્વવંશાર્દ્ધવંશશ્ચ દુર્જયોદુદ્વરો દ્વયં ॥
અગ્નિર્વાયુ ગતશ્ચૈવ દુર્જયઃ પરિકીર્તિતઃ ।
ઈશરક્ષગતો ભદ્રે દૂર્દ્ધરસ્તુ ન સંશયઃ ॥
રક્તચોષ્ટૌ સ્મૃતાશ્ચાભ્યાતાશ્ચાખ્યાભિર્યથા શૃણુ ।
કર્ણૌ ગુલ્ફૌ ચ દ્વૌ સંપીડિ પદાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ ॥
કીલની બન્ધની ચૈવ કર્ણગૌ ગુલ્ફગૌ પ્રિયે ।
સૃજની ચૈવ પક્ષી ચ દક્ષગૌ વા વામગૌ તથા ॥
પઞ્ચકોષ્ઠ ગતાશ્ચાભ્યા હૃદંશૌ કટિમનુગૌ ।
પ્રાર્શ્વગે વાપિ દ્વે પ્રેક્ષારજ્જુ તદ્રજ્જુ યોગતઃ ॥
સંવર્તી ચ વિવર્તી ચ હૃદ્યંશ કટિજાનુગા ।
દક્ષપાર્શ્વગતા પક્ષી સદ્ભાવા વામગામતા ॥
પદ્મં વજ્રસ્તુ સંધિશ્ચ પદંલાઙ્ગલસંપુટં ।
ત્રિશૂલમણિબન્ધશ્ચ ત્રિકટં સ્વસ્તિકં તથા ॥
વશંરજ્જુ મયંનાદ્યં મર્મ ત્રયોદશકં સ્મૃતં ।
સૂત્રાષ્ટ યુક્ સ્મૃતં પદ્મ પઞ્ચસંખ્યં પ્રકીર્તિતં ॥
બ્રહ્મસ્થાનાદિતઃ કૃત્વા પૂર્વયામ્યા પરોત્તરે ।
ષડ્ભિઃ સૂત્રગતો વજ્ર અષ્ટાવિંશ સ ઉચ્યતે ॥
નાડીસંપાતકો યોત્ર સન્ધિમર્મસ્તુ સંસ્મૃતઃ ।
સંખ્યાષોડશ ઇત્યુક્તા સન્ધીનાન્તુ વરાનને ॥
શુદ્ધકોષ્ઠં પદં પ્રોક્તં ચતુર્વિંશતિ તત્ સ્મૃતં ।
રજ્જુ સૂત્રં સવંસઞ્ચ તસ્યોર્દ્ધે તુ ફલં સ્મૃતં ॥
તસ્ય સંખ્યા વરારોહે ષોડશૈવ મુદાહૃતા ।
કોણાત્ કોણગતં સૂત્રં સંપુટં તન્નસંશયઃ ॥
દ્વાત્રિશં તુ તદેવોક્તં નાત્રકાર્યાવિચારણાત્ ।
કોણે ત્રિશૂત્રગં યચ્ચ શૂલં તં નાત્રસંશયઃ ॥
તુર્યસંખ્યતદેવોક્તં મીશાગ્ની તીરગં પ્રિયે ।
સૂ?ત્રપઞ્ચકસંયોગાન્મણિબન્ધઃ સ ઉચ્યતે ॥
વસુસંખ્યઃ સ એવોક્તઃ પૂર્વાદૌ યુગ્મયુગ્મકઃ ।
તસ્યાનુગં ત્રિસૂત્રં ચ ત્રિકટં તન્નસંશયઃ ॥
પઞ્ચસંખ્યા યથાપૂર્વં તદ્દિશાયામુદાહૃતં ।
૬૦બ્)
રજ્જુ યુક્પદમધ્યે તુ સ્વસ્તિકં તન્નસંશયઃ ।
અત્રવાસ્તૌ ન તદુક્તમુક્તં સ્યાદ્ યત્ર સમ્ભવેત્ ॥
વંશદ્વય પુરાપ્રોક્તં રજ્જુવોષ્ટૌ તથૈવ ચ ।
નાડ્યષ્ટાદશકં મર્મ કથિતં તત્ર સુવ્રતે ॥
મર્મોપભેદસ્ત્વન્યચ્ચ મમ દ્વયસમાગમાત્ ।
દેવતાસ્થાનકં કર્મ રાક્ષસાનાં તથૈવ ચ ॥
દેવતા રાક્ષસાસન્ધિ ન પીડ્યં મર્મકં ક્વચિત્ ।
પદ્મે સંપીડિતે ચૈવ સર્વનાશસ્તુ જાયતે ॥
વજ્રે સંપીડિતે સ્વામિ વિનાશં ચૈવ જાયતે ।
સન્ધૌ સમ્પીડિતે ચૈવ વ્યાધિ પીડા તુ જાયતે ॥
પદે સ્થાનવિનાશઃ સ્યાત્ વાહનાય ચ સંભવેત્ ।
લાઙ્ગલે પીડિતે ચૈવ ધાન્યક્ષપં સમાદિશેત્ ॥
સંપુટે પીડિતે કર્તુર્દુઃખત્રયસમાદિશેત્ ।
ત્રિશૂલે પીડિતે ચૈવ પત્નીભાતૃ સુતક્ષયઃ ॥
મણિબન્ધે તુ પઞ્ચત્વં યાન્તિ ભૃત્યાઃ પ્રપીડિતે ।
ત્રિકટે મિત્રવિપ્રાણાં ગવાં પીડા નૃપસ્ય ચ ॥
સ્વસ્તિકે ચ તથા વિદ્ધે તદ્રાષ્ટ્રે ચ પરાભવં ।
વંસૈસંપીડિતે ચૈવ ક્ષયીવંશસ્તુ પૈતૃકઃ ॥
રજ્જુપીડા તથાવંશે માતૃકે ક્ષયમુચ્યતે ।
નાડી વિદ્ધે તુ સર્વાઙ્ગઃ વિશીર્યતિ ચ નિત્યશઃ ॥
મર્મોપધર્મસંભિન્ને સર્વં ફલમિહાવહેત્ ।
ન પીડયેત્ તથા દેવ્યં રાક્ષસાં ચૈવ સુવ્રતે ॥
તત્કાલ પૂજયેદ્ દેવાં વલિં ચૈવ પ્રદાપયેત્ ।
પૂજિતાઃ પીડિતા હ્યેતે સુખદુઃખકરાઃ સ્મૃતાઃ ॥
રાજ્ઞારાષ્ટ્રસ્ય કર્તશ્ચ સ્થાપકસ્ય ચ નિત્યશઃ ।
મહાભય કરો વેધઃ તસ્માદે તન્ન પીડયેત્ ॥

એવં જ્ઞાત્વા સ્પૃશેન મર્મ કુડ્યસ્તમ્ભાદિ ભિન્ન ચ ।
પિઙ્ગલોવાચ ॥
કોવાચાસ્તુ સમાખ્યાતો દેહસ્તસ્યૈવ કીદૃશઃ ।
કિન્નિમિત્તન્તુ તે દેવાસ્તચ્છરીરે સમાશૃતાઃ ॥
શરીરા વયવાસ્તસ્ય પ્રાકૃતા વૈ કૃતાસ્તથા ।
કે તે દેવા કથન્તત્ર સંખ્યાસંજ્ઞા પૃથક્ પૃથક્ ॥
૬૧અ)
ક્ષેત્રે ચૈવ તથા રૂપન્તથા કથય શઙ્કરઃ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
વિષ્ણોવરાહ રૂપેણ પૃથ્વી ચોદ્ધૃતા યદા ।
તદોત્પન્નાદ્રયઃ સર્વે મહાકાયા મહાવલાઃ ॥
શશિ *? પક્ષસંયુક્તાઃ દુર્જયાદુર્દ્ધરાઃ પ્રિયે ।
ખગામિનોનગાઃ સર્વે પ્રજાવિભ્રમકારકાઃ ॥
ઉત્પન્નાનિ યતં તશ્ચ નિપત્ય પૃથિવી તલે ।
પ્રજાનિપાતયત્ સ્વેન પક્ષાનિલસમાહતા ॥
મુનિસિદ્ધાપ્સરો દેવ્યાઃ નરનાગાદયસ્તથા ।
તતસ્તુ ઋષયસ્તુષ્ટા હન્યમાના મહાનગૈઃ ॥
વ્યાસો વાલ્મીકશાકલ્યઃ પરાશરભૃગુસ્તથા ।
નારદસ્તુમ્વુરશ્ચૈવ સાલંકાયન કૌશિકઃ ॥
વાલખિલ્યાદયઃ સર્વે ગતાઃ યત્રેન્દ્રસંસ્થિતઃ ।
ગત્વા દિવં સુરેન્દ્રસ્ય પુરતો વ્રહતાઃ પ્રભો ॥
તેષાં હિ વચનં શ્રુત્વા સંક્રૂદ્ધઃ યવિપાણિકઃ ।
કરિણઃ સ્કન્ધમારૂઢઃ શક્તિમુદ્યસ્ય ભાસુરાં ॥
રૂપેણાજઘ્નિવાં ભીમો હરિર્નગવરૂથિનીં ।
પ્રાપ્તાશ્ચૈવ મહાઘોરં સંગ્રામં સુરસત્તમૈઃ ॥
નગૈઃ સહ દુરાધર્ષૈઃ ગીર્વાણાકુલકારિભિઃ ।
ઉત્પત્ય પ્રહરંત્યાશુઃ પક્ષઘાતાનિલાહતાઃ ॥
દેવાસ્તદી દૃશે યુદ્ધે હરિણા વજ્રપાણિના ।
વ્યોમ્નિપક્ષશિરચ્છેદ શક્તિનાં ત્વરિતેન તુ ॥
પતિતા ભૂમિમાક્રમ્યાનિર્ઘાતે વહિ સુન્દરિ ।
તેષાં ધરાભરાક્રાન્તા શેષાદ્યાશ્ચ નિપીડિતાઃ ॥
મુઞ્ચન્તિ ગરલં સાસૃક્ કોષ્ટં ચૈવ સવાસ્યજં ।
તદ્વિષાઘ્રાતમાક્રાન્તા ધરામુર્ચ્છામુપાગતા ॥
ક્ષણૈકં મૂર્ચ્છામાસ્થાય સસર્જાર્ષ્ણં મહાનિલં ।
વિષશ્ચાનિલસંયોગાદ્યતોત્પન્નસ્તુ સુવ્રતે ॥
વિષોલ્વણમહાદ્વારઃ કાયોનામ મહાસુરઃ ।
અધ્રુવાન્તં શરીરન્તુ પ્રાકૃતં ચૈવ સુવ્રતે ॥
તેનાકાદુગ્રહા ઋક્ષાશ્ચંદ્રાગ્નિ મણિજાતયઃ ।
દિશાવાયુર્દ્ધરાકાશ યોનીયંગર્ગાનાંગણં ॥
૬૧બ્)
છાદિતાનાભિભાષન્તે દિવિ દેવાશ્ચ પક્ષિણઃ ।
પૃથિવ્યાં મુનયશ્ચૈવ યાગસિદ્ધાપ્સરોગણાઃ ॥
ન સન્ધ્યા ન દિવારાત્રૌ ન વેલા ન તુ તર્પણં ।
ધ્યાનપૂજાજપો નાસ્તિ ન દિશા વલિ કર્મ ચ ॥
તદા કુલનના સર્વે ગતા યત્રામ્બિકાયતિઃ ।
ગત્વાસ્તોતુ સમારબ્ધં ઋગ્યજુર્સામાથર્વણૈઃ ॥
હું ફટ્કાર વષટ્કારૌ ગદ્યપદ્યૈરનેકશઃ ।
સ્તુત્વા ભવં ભવાનીં ચ પ્રણતાઃ સરણં ગતાઃ ॥
સ્તોત્રં બ્રહ્માદિતઃ શ્રુત્વા ચાવિભૂતૌ ભયાંધકૃત્ ।
પ્રત્યક્ષં ભગવન્ દૃષ્ટ્વામુરાજાનુમુપાગતાઃ ॥
ત્રાહિ ઇન્દ્ર ધરેશાન ભગ્નાસ્તા વિબુધા શ્રિયાઃ ।
ઉક્તં કજાદ્ભવે નૈતત્ સુરેન્દ્રૈ વિષ્ણુના તથા ॥
સર્વ આર્તિહરો નાથઃ સર્વદુઃખાપહારકઃ ।
કિં મેતદ્ સૂતન્નાથ નષ્ટ ચન્દ્રે વસે વારી ॥
બ્રહ્માદિ વચનં શ્રુત્વા તેષાં વુધ્વાસ્વયં મહત્ ।
દેવ્યાચોક્તં હે નાથ નિયામેદં મહાસુરં ॥
દેવ્યા ચ વચનં શ્રુત્વા વુધ્વા ચૈવાકુલાન્ સુરાન્ ।
ભો મહેન્દ્રા પ્રકુર્વધ્વં દૃઢવશશ્ચિરજ્જવઃ ॥
સ્થિર સત્વા વલમ્વેધં યેનેદં સંયમામ્યહં ।
સ્વામિનશ્ચ વચ શ્રુત્વા હૃષ્ટા સર્વે મનોચ્છ્રુકાઃ ॥
તતો ધ્યાનેન સંચિંત્ય ભૈરવેન મહાત્મના ।
રુદ્રં ચાતિ વલં નામ મહામાયં સમૃપ્તવાન્ ॥
અનુજ્ઞાં પ્રાર્થયિત્વા તુ મહામાયા ગતા ભૃશં ।
તેના કૃસ્યોર્દ્ધ વૃત્તિં તુ મહાદૈત્યસ્ય સુવ્રતે ॥
કૈશૈરાકૃષ્યજાનુભ્યાં ભૈરવાગ્રે નિપાતિતઃ ।
તતોત્તાને સસ્થિતસ્તુ કરૌ સંકોચ્ય જાનુકૌ ॥
દત્વા વંશં તથારજ્જં વિષ્કમ્ભ સદૃશી કૃતઃ ।
વૈકૃતં તુ સરીરેદં ક્ષેત્રે વા ક્ષેત્રવદ્ ભવેત્ ॥
ભયોજ્ઝિતમનાસર્વે દેવાસ્તત્રોપતિષ્ઠિતાઃ ।
ઈશકોણે સ પર્જન્યૌ વહ્નિ પૂષૌ તુ વહ્નિગૌ ॥
પિતૃ * * *? કૌ ચૈવ ઇતિ કોણે વ્યવસ્થિતૌ ।
વાયનાશૌ તથા વાયોઃ યદાર્દ્ધાર્દ્ધ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
૬૨અ)
જયો મહેન્દ્રકશ્ચૈવ આદિત્યઃ સત્યકસ્તથા ।
ભૃશાન્તરીક્ષા પદિકાઃ પૂર્વે ચૈવ વ્યસ્થિતાઃ ॥
વિતથોદક્ષિણે ચૈવ ગૃહયમસ્તથા ।
ગાન્ધર્વો ભૃઙ્ગહરિણઃ પદૈક વિભવાસ્ત્વિકે મે ॥
સુગ્રીવઃ શ્રગ્વિજશ્ચૈવ પ્રચેતસાસુરસ્તથા ।
શોષરોગસ્તથા પંક્તિ પદિકાઃ પશ્ચિમે સ્થિતાઃ ॥
મુખૌ ભલ્વાટકઃ સોમો રિગિશ્ચૈવાદિતિદિતિઃ ।
ઉત્તરે પદિકા પક્તિઃ સંસ્થિતાસ્તે યથા શૃણુ ॥
ચતુષ્કોષ્ઠાત્મભૂર્મધ્યે તદીશે ચાપસંસ્થિતઃ ।
તસ્યે શેવા પચત્ સસ્તુર્દ્વિપદૌ તૌ પ્રકીર્તિતૌ ॥
બ્રહ્માગ્નિગે ચ સાવિત્રી દ્વિપદાં તાં વિલેખયેત્ ।
તદગ્નિગે ચ સવિતા સોપિ સ્યાદ્વિપદસ્થિતઃ ॥
કજાદ્ ભવતિ દિગ્ભાગે દ્વિપચન્દ્રસ્તુ સંસ્થિતઃ ।
તસ્યાપીતિ ગતે ચૈવ ઇન્દ્રજિદ્દ્વિપદે સ્થિતઃ ॥
કરણે ગજ પક્ષ્મા? ચ દ્વિપદે ચ વ્યવસ્થિતઃ ।
તસ્યાપિરગતે ચૈવ રુદ્રદાસ પદદ્વિકઃ ॥
બ્રહ્માપૂર્વે ચતુર્યાંશૈર્મરીચકો વ્યવસ્થિતઃ ।
તેષાં યામેવ વિવસ્વા ચ સોમાપ્યે ચોત્તરે ધરઃ ॥
ચરકીશે વાહ્યતઃ કોણે વિદાર્યગ્નિ દિશસ્તથા ।
પૂતનેતિ દિશાભાગે વાયવ્યાં પાપરાક્ષસી ॥
પૂર્વાદિગ્વાહ્યતઃ સ્કન્દો અર્યમાદક્ષિણે તથા ।
જંભાપ્યેવ તથાભૂય ઉત્તરે પિલપિંચ્છકઃ ॥
સ્થિતા સંધારણાર્થાય નાન્યથા પિષ્ટયાં સ્થિતિઃ ।
પ્રયોજનં સ્થિતિઃ કાર્યાઃ કરણીયો વાસ્તુ રુચ્યતે ॥
પર્યાયૈઃ પઞ્ચભિર્નામ વસ્તુત્વં વાસ્તુસંજ્ઞકં ।
અવસ્તુ પ્રાકૃતં પ્રોક્તં મનર્થાકરણા સ્થિતિઃ ॥
અકાર્યં ચેતિ પર્યાયે વસ્ત્વાદિ વૈ કૃતોચ્યતે ।
સ્થિતો વાસ્તુ ધરાં વ્યાપ્ય ક્ષેત્રં વ્યાપ્ય યથેપ્સિતં ॥
પ્રાસાદે ચૈવ પ્રાકારે પુરાટ્ટાલકતોરણે ।
સ્તમ્ભે બ્રહ્મશિલાયાઞ્ચ ગૃહે દ્વારપ્રશતઃ ॥
મઠે રાજ ગૃહે વાથ પુરાવામકસંયુતે ।
૬૨બ્)
નગરે ગ્રામે ખેટકે વા વિષયે દેશસંચયે ।
યત્ર યત્રેષ્ટસદ્ભાવઃ તત્ર વાસ્તુ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ચતુઃષષ્ટિ પદઃ પ્રોક્તઃ પ્રાસાદે ચતુરસ્રકઃ ।
સમૈરૂપવિનિર્મુક્તો શુકાઘ્રાવલભીસ્તથા ॥
સ્તંભે બ્રહ્મશિલાયાઞ્ચ વૃષભસ્ય ચતુસ્કિકે ।
એવમાદિ સમે ચૈવ વેદાશ્રે વેદવદ્ ભવેત્ ॥
મેર્વાદ્રૌ ચ્છન્દકાનાન્તુ રૂપં પદ્યસ્ય કીર્તિતં ।
ગ્રહરક્ષ પ્રયોક્તવ્યં જ્ઞાત્વા સ્થાનવિભાગશઃ ॥
અભ્યન્તરે યથાપૂર્વ વેદાસ્રં પરિકલ્પયેત્ ।
મેરુરોર્મેરુ વદ્વાસ્તુ મન્દરે વહિમન્દિરઃ ॥
કૈલાસવાયુનાસા ચ કૈલાસે વહિ કીર્તિતઃ ।
સર્વતોભદ્રવત્ જ્ઞેયઃ સર્વતોભદ્રસંજ્ઞયા ॥
વિમાનોનામયઃ પ્રોક્તઃ વિમાને વહિ કીર્તિતઃ ।
નન્દિવર્દ્ધનવન્નન્દિ નન્દને વહિ નન્દનઃ ॥
સિંહાકારેવસિંહસ્તુ ગજે ચૈવ ગજાકૃતિઃ ।
પદ્માકારે ચ પદ્મસ્તુ અષ્ટાશ્રષોડશસ્તથા ॥
વર્દ્ધમાનસ્તુ યો વાસ્તુ વર્દ્ધમાને ચ કીર્તિતઃ ।
શ્રીવત્સે વહિ શ્રીવત્સ વાસ્તુશ્ચૈવ ત્રિધા ભવેત્ ॥
ભદ્રવદ્ ભદ્ર સંજ્ઞસ્તુ હંસવદ્ધં સ એવ ચ ।
નલિનો નામ યો વાયુર્નલિને વહિ કીર્તિતઃ ॥
ભદ્રવદ્ ગૃહરાજસ્તુ શ્રીનરો વહિ શ્રીનગઃ ।
એતેષાં છન્દકાનાન્તુ ગ્રહરક્ષપ્રકલ્પયેત્ ॥
શેષાન્યે પૂર્વન્ન્યાસો દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ।
જ્ઞાત્વા ભાગં પ્રકર્તવ્યં પ્રભૂતે પ્રભૂતન્તથા ॥
તત્સમે તત્સમો યોજ્યે ન્યૂને ન્યૂનં પ્રકલ્પયેત્ ।
કુમ્ભો વૃષોથગ્વાવૃક્ષસ્તેષાં ચૈવાધુના શૃણુ ॥
સ્વમતં ક્ષેત્રમાનન્તુ કુમ્ભવત્ પરિવર્તયેત્ ।
મધ્યે તુ ધ્રુવકં કૃત્વા ત્રિનેમૈસ્ ભ્રામયેત્ સમં ॥
પ્રાગાસ્યં બ્રહ્મસૂત્રઞ્ચ પાતયેદ્ દક્ષિણોત્તરંઃ ।
વાહ્યે નેમી પદં ચૈવ અષ્ટાવિંશતિ કારયેત્ ॥
દ્વિતીયે પદવિશં તુ તૃતીયે દ્વાદશં તથા ।
ચતુર્થે તુર્યસંખ્યાતં ચતુઃષષ્ટિ પદં ભવેત્ ॥
જલેસૌ વહ્નિ પૂષૌ તુ પિતૃ દ્વૌ વારિકૌ તથા ।
૬૩અ)
વાયુનાગં યથાપૂર્વ ન્યસેદીશાદિત ક્રમાત્ ।
શેષાણાં પૂર્વવન્ન્યાસો બ્રહ્માદ્યાન્તે યથાપુરાઃ ॥
ઇશેત્યધોર્દ્ધંગોવંશઃ પાશ્વેશ્ચાગ્નીરગસ્તથા ।
ઇશાદ્યમાધ્યગે ચૈવ ઇત્યા પ્રાગુરે તથા ॥

અગ્નેરુત્તરગે વાયયે ઈરગાદક્ષપૂર્વગે ।
રજ્જુવોષ્ટૌ સ્મૃતા હ્યેતા પૂર્વાદીત્ પૂર્વવદ્યથા ॥
ગ્રહાદીન્ પૂર્વવદ્વા હૃદિશાસુ વિદિશાસુ ચ ।
વૃત્તવાસ્તુ સ્મૃતો હ્યેષ વૃત્તાકારાઃ શ્રયઃ પ્રિયે ॥
ઐન્દ્રલિઙ્ગસ્ય વજ્રસ્ય પ્રાસાદ ચતુરસ્રકઃ ।
વાસ્તુ ચૈવ તથા પ્રોક્ત પૂર્વવત્ સમુદાહૃતઃ ॥
અગ્ને યસ્ય લિઙ્ગસ્ય શક્તિલિઙ્ગસ્ય સુવ્રતે ।
ભગાકારશ્ચ પ્રાસાદો વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ॥
સ્વમતં યોનિવત્ કૃત્વા ત્રિયોન્યન્તે સમં કુરુ ।
ચતુષ્પથં તથા કુર્યાત્ બ્રહ્મસૂત્ર યથાપુરાઃ ॥
પૂર્વવત્ કોષ્ઠકાન્ કલ્પ્ય કન્યાસં ચૈવ યથાપુરા ।
રજ્જુવંશ તથા ચૈવ મર્મોય મર્મ એવ ચ ॥
યોન્યાં કૃત્યાશ્રયાણાં તુ ભગવાસ્તુ ઉદાહૃતઃ ।
યામ્યલિઙ્ગસ્ય દણ્ડસ્ય પ્રાસાઢં ખણ્ડચન્દ્રવત્ ॥
વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભદ્રે ચન્દ્રાર્દ્ધકૃતલક્ષણંઃ ।
સ્વમતં ક્ષેત્રમાનઞ્ચ શશિસકલવત્ કુરુ ॥
ત્રિચન્દ્રાન્તે પ્રકર્તવ્યં સસમાનવિલક્ષિતં ।
અષ્ટાવિંશંસ્તથાંવિંશદ્વાદશચતુરેવ ચ ॥
પદે સમવિભક્તે તુ પૂર્વવદ્ દેવતા ન્યસેત્ ।
વંશરજ્જુસ્તથા કુર્યાન્ મર્માદિ પૂર્વવદ્ ભવેત્ ॥
અર્દ્ધચન્દ્રાસ્રયાણાન્તુ વાસ્તુશ્ચૈવાર્દ્ધચન્દ્રવત્ ।
રક્ષોરાજસ્ય લિઙ્ગસ્ય ખડ્ગખ્યસ્ય ચ સુવ્રતે ॥
પ્રાસાદસ્ત્ર્યશ્રકશ્ચૈવ વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
સ્વમતં ક્ષેત્રમાનન્તુ પૂર્વવત્ ત્ર્યંશ્રકં કુરુ ॥
ગુણવત્ ત્ર્યશ્રકં મધ્યે સમમાનવિકલ્પિતઃ ।
પૂર્વવત્ કોષ્ઠકાં કલ્પ્ય પૂર્વવદ્ દેવતાં ન્યસેત્ ॥
વંશરજ્જુસ્તથા પ્રોક્તૌ મર્માદિઃ પૂર્વવદ્યથા ।
૬૩બ્)
ગુણકોણાશ્રયોણાં તુ ત્રિકોવાસ્તુ ભાષિતઃ ।
કોણૈકં પરિધિસ્થં તુ કુણ્ડવત્તમ્વિકલ્પયેત્ ॥
વારુણસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય પાશલિઙ્ગસ્ય સુવ્રતે ।
પ્રાસાદં કુમ્ભવત્ ખ્યાતો વાસ્તુશ્ચૈવ પુરોદિતઃ ॥
વાયુલિઙ્ગધ્વજસ્યૈવ ષટ્કોણશ્ચાશ્રયોહિતઃ ।
ષટ્કોણપૂર્વવત્ કૃત્વા ક્ષેત્રં ચૈવ તુ સુન્દરિ ॥
ત્રિભિરન્તે તથા કુર્યાત્ સમમાનવિલક્ષિતઃ ।
સમઃષષ્ઠમકોણસ્તુ પરિધિસ્થો વરાનને ॥
અષ્ટાવિંશસ્તથા વિંશદ્વાદશશ્ચતુરેવ ચ ।
ચતુઃષષ્ટિ પદોત્રાપિ પૂર્વવદ્ દેવતાં ન્યસેત્ ॥
વંશરજ્જુસ્તથા ભદ્રે મર્માદીન્ પૂર્વવદ્ યથા ।
ગ્રહાદીન્ વાહ્યતસ્તદ્વતદિશાસુ વિદિશાસુ ચ ॥
ષડશ્રકાશ્રયાણાં તુ ષડશ્રો વાસ્તુ કીર્તિતઃ ।
કૌવેરસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય ગદાલિઙ્ગસ્ય સુવ્રતે ॥
પદ્મપ્રાસાદસ્તુ ખ્યાતો વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
પદ્મપ્રાસાદવત્ ક્ષેત્રં કૃત્વા ચૈવ યથા પુરા ॥
દ્વૌ દ્વૌ પદ્મા શ્રીરદ્વાદીનવાહ્યે ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
વૃત્તવત્ મધ્યતો વાસ્તુ યથાપૂર્વમુદાહૃત્ ॥
પદ્માકૃત્યાશ્રયાણાં તુ વાસ્તુ પદ્મા કૃતિર્ભવેત્ ।
ઐશાન્યસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય શૂલલિઙ્ગસ્ય સુવ્રતે ॥
અષ્ટાશ્રશ્ચાશ્રયઃ પ્રોક્તૌ વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
અષ્ટાશ્રં પૂર્વવત્ કૃત્વા પરિધિસ્થાષ્ટમમ્ ભવેત્ ॥
ક્ષેત્રં તુર્યાશ્રકં વાહ્યે વિસ્તરં તદ્વિધં ભવેત્ ।
ત્રિભિશ્ચાન્તે તથા કુર્યાદષ્ટાશ્ર પરિકલ્પના ॥
પૂર્વવત્ કોષ્ઠકાન્ ભાજ્ય ન્યાસશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
વંશરજ્જું તથા કુર્યાન્ મર્માદીંશ્ચૈવ લક્ષયેત્ ॥
અષ્ટાશ્રશ્ચાશ્રપાનાન્તુ અષ્ટાશ્રો વાસ્તુ કીર્તિતઃ ।
બ્રહ્માત્મકે ભવેત્ પીઠં સુષિરં સ્યાતદન્તતઃ ॥
દ્વિભાગાચ્ચ ભવેદ્ ભિત્તિર્ભગાદિશ્ચૈવ તદ્વિધઃ ।
વૈષ્ણવસ્ય તુ લિઙ્ગસ્ય ચક્રાઙ્કસ્ય સુવ્રતે ॥
ગરુડો નામપ્રાસાદો વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
બ્રહ્માલિઙ્ગસ્ય પદ્મસ્ય હંસાખ્યસ્થા શ્રયો મતઃ ॥
૬૪અ)
વાસ્તુશ્ચૈવ તથા ભદ્રે પ્રાસાદાકૃતિ લક્ષણઃ ।
પ્રસાદલિઙ્ગવેદીનાં યેષાં ભાગો યથાગતઃ ॥
તેષાં તથા ગૃહીતોપિ કાર્યાશો યથા ભવેત્ ।
અથવાસમમાનેન જંઘાન્તં ચૈવ કારયેત્ ॥
યસ્ય યત્ કીર્તિતં રૂપં તદ્રૂપેણ વરણ્ઠકઃ ।
મણ્ડપા તુ તથા પ્રોક્તા યેતે પ્રોક્તાસ્તુ સાધને ॥
ચતુરશ્રાદિ ભેદેન પ્રાસાદા કૃતિલક્ષણાઃ ।
તદ્દિશાભાગવિક્ષિપ્તાસ્તત્કાર્યકરણેહિતાઃ ॥
તદ્વક્ત્ર ભાવમત્રાશ્ચ તદ્વત્ સ્થાનપ્ય પ્રસાધયેત્ ।
ક્ષેત્રાન્યહ્રદ્રવદ્ભક્તં નાડિભિસ્તુનિબોધમે ॥
ઐન્દ્રીપૂર્વે સમાખ્યાતા યામ્યાદક્ષિણતઃ સ્થિતાઃ ।
પશ્ચિમે તુ જયા પ્રોક્તા સૌમ્યે સૌમ્યા વિદુ વુધાઃ ॥
પ્રાગ્નાડિભિર્વિભક્તે તુ વાહ્યસ્થાશ્ચતશ્રોત્ર તુ ।
વંશદ્વયં તથા ત્રાપિ તુર્યરજ્જુસ્તથૈવ ચ ॥
ત્રિપદાશ્ચૈવ વોદ્ધવ્યાસ્તુર્યાન્યા પદસપ્તમાઃ ।
તથા મર્માદિકં જ્ઞેયં દેવતાન્યાસ ઉચ્યતે ॥
ચરકી વેશકોષ્ઠે તુ સ્કન્ધશ્ચૈવ તથાનુગઃ ।
અગ્નિકોષ્ઠે વિદારી ચ અર્યમા ચ તથા ભવેત્ ॥
નૈર્-ઋત્યામ્યૂતનાન્યસ્ય જંભચૈવ તદાનુગંઃ ।
પાપરાક્ષસીં વાયવ્યા પિલિપિચ્છ તથૈવ ચ ॥
દ્વિતીયે ઇશકોષ્ઠે તુ તત્રેશં વિન્યસેદ્ બુધઃ ।
અગ્નિ ચૈવ તથાન્યસ્ય પિતરં વાયુમેવ ચ ॥
પર્યન્યાદિ વહિઃ પક્તિર્દિત્યંતં ચૈવ સુવ્રતે ।
દેવાશ્ચૈવ ચતુર્વિંશદ્દ્વિપદાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ ॥
દેવાષ્ટૌ પદિકા જ્ઞેયાઃ શેષાંતે તુ યથા પુરાઃ ।
નગરાખ્યઃ સ્મૃતો વાસ્તુ નગરારમ્ભે તુ સુવ્રતે ॥
અસ્ય પૂર્વયદાલિઙ્ગં ભોગમોક્ષ પ્રસિદ્ધિદં ।
પશ્ચિમાસ્યં તથા કુર્યાત્ તથેશાગ્ની વિદુર્બુધાઃ ॥
પૂર્વમુખ નગરાપ્યે યદાલિઙ્ગં તદા પૂર્વમુખં ભવેત્ ।
વાપ્તીતરો તથા પ્રોક્તં પ્રાઙ્મુખં પરિકલ્પયેત્ ॥
દક્ષસૌમ્ય તુ વીપ્માતઃ પૂર્વાપર મુખૌપિ વા ।
૬૪બ્)
મધ્યે ચૈવ તદા પ્રોક્ત વીપ્સાકારવિકલ્પના ।
સામાન્યસાધને ન્યાસઃ પ્રાસાદં કથયામિ તે ॥
પ્રાસાદં વૃષભો નામ પૂર્વે ચૈવ વિકલ્પયેત્ ।
આગ્નેયયાં કુમ્ભકો નામ યામ્યદિગ્બલભી ભવેત્ ॥
નૈર્-ઋત્યાં ખગરાજસ્તુ ગ્વાવૃક્ષમાયયે કલ્પયેત્ ।
ષોડશાસ્રસ્તુ વાયવ્યાં ગજાનામા ચ સૌમ્યગે ॥
એશાન્યે સર્વભદ્રસ્તુ ભોગમોક્ષપ્રસાધકાઃ ।
શેષાન્યે ચ યથાભીષ્ટં સ્થાપ્યો મેરુઃ પુરાન્તતઃ ॥
અન્યદ્દેશાત્મકં વાસ્તું યથાવત્ તત્ તથા શૃણુ ।
ચતુસ્ત્રિંશઃ સ્મૃતા નાડ્યદ્યઃ સમન્તાચ્ચતુરશ્રકઃ ॥
ત્રયસ્ત્રિંશત્ પદો જ્ઞેયસ્તત્ર જાયતિ સુવ્રતે ।
પ્રાગ્નાડ્યનુગતાનાડ્યઃ સંજ્ઞાભિર્વિવિધૈઃ સ્થિતાઃ ॥
પદમત્રસહસ્રં તુ દશૈકોન્નશતાન્વિતં ।
સ પાદ દ્વિતયે પક્તૌ ગ્રહાદીં વાહ્યતો ન્યસેત્ ॥
પઞ્ચત્રિંશત્ પદૈકોણે પાદાધિ પાક્ષાતુરક્ષમી ।
પાદૂના ચતુસ્ત્રિંશદ્ ગ્રહાણાં પ્રાગ્દિશાદિતઃ ॥
પાદૂનાન્તશ્ચતુઃ પક્તિરીશાદ્યા દેવતા પ્રિયે ।
ઇશાગ્નીતિ તથા વાયુરીશકોશાદિશં ન્યસેત્ ॥
ચતુર્દશ પદૈર્ભાગઃ પાદાધિક્યં પ્રકલ્પયેત્ ।
પદૈકાદશિકાન્યેષાં પાદાધિક્યં જલાદિનાં ॥
ભિન્નસૂત્ર સ્મૃતો હ્યેષ દેવાનાં રાક્ષસૈઃ સહઃ ।
આપવન્માદિકાન્તનાન્તે પદાષ્ટાદશિકાં ન્યસેત્ ॥
મરીચ્યાદ્યાધરાંતાશ્ચ ચતુઃપણ્ચાશિકાત્મકાઃ ।
એકાશીતિ પદાન્તે તુ બ્રહ્મા તત્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
વંશદ્વયં યથાભૂતં રજ્જું ચૈવ શૃણુષ્વથ ।
નવાત્મિકા સ્મૃતા તુર્ય તુર્યાન્યાશ્ચતુર્વિંશગાઃ ॥
મર્માદીનિ યથાપૂર્વં તથાસમ્યગ્વિલક્ષયેત્ ।
દેશારંભે સ્મૃતો હ્યેષ પદૈર્યોજન કલ્પના ॥
મણ્ડલાત્મા ભવેદ્ યસ્તુ તદારમ્ભે તુ સુવ્રતે ।
કૃતે દશસહસ્રાંકે વાસ્તૌ ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
યદુક્તં ચૈવ પક્ત્યાખ્યૈઃ કોષ્ઠકૈર્દશધાત્મકૈઃ ।
૬૫અ)
ચરકીશે સતં ચૈવ સ્કન્દશ્ચૈવ તથાનુગઃ ।
વિદાર્યગ્નેઃ શતં દદ્યાદર્પમા ચ તથાનુગઃ ॥
પૂતનેતિ શતં દદ્યાજ્જંભશ્ચૈવ તથાનુગઃ ।
પાપરાક્ષસિવાયવ્યાં પાદૈ ચૈવ શતે ભવેત્ ॥
તસ્યાપ્યનુગતં તદ્વત્ પિલપિચ્છં વિદુર્બુધાઃ ।
ચરક્ યંતે શતે ચૈવ ઇશાનઞ્ચ વિધાનતઃ ॥
વિદાર્યન્તે તથા વહ્નેઃ કોષ્ઠકૈઃ શતકલ્પના ।
પિતરઃ પૂતનાન્તે તુ પદે ચૈવ શતે ભવેત્ ॥
વાયોઃ શત પદં દદ્યાત્ તયાન્તે પાપરાક્ષસી ।
પર્યજન્યે દ્વિશતં દદ્યાજ્જયે ચૈવ તથા ભવેત્ ॥
માહેન્દ્રે દ્વિશતં ભદ્રે તથાદિત્યે વિદુબુધાઃ ।
સત્યાય દ્વિશતં દદ્યાદ્ મૃ?શાય દ્વિશતં ભવેત્ ॥

શતં ચૈવાન્તરીક્ષાય વહ્ને વાહ્યે પ્રકલ્પયેત્ ।
પૂષાય દ્વિશતં દદ્યાદ્વિતથાય તથૈવ ચ ॥
દ્વિશતં ગૃહક્ષેત્રાય યમાય દ્વિશતં ભવેત્ ।
ગન્ધર્વાય તથા ભદ્રે ભૃઙ્ગાય દ્વિશતં પુનઃ ॥
ઇતિ વાહ્યે શતૈણાય દ્વૌ ચારિકો હ્યતઃ પરં ।
દ્વિશતં ચ યથા કલ્પ્ય સુગ્રીવૌ દ્વિશતો ભવેત્ ॥
પુષ્પદન્તસ્તથા ભદ્રે પ્રચેતસિ તથૈવ ચ ।
અસુરઃ શોષસંજ્ઞા યઃ દ્વિશતં દ્વિશતં ભવેત્ ॥
*? ન્તે તુ શતં દદ્યદ્રોગાયાત્ર ન સંશયઃ ।
નાગાય દ્વિશતં ભદ્રે સુખ્યાય દ્વિશતં પુનઃ ॥
ભલ્વાટસ્ય તથા કલ્પ્યં સોમાય દ્વિશતં ભવેત્ ।
દ્વિશતં રિગિ દેવાય અદિતયે તથૈવ ચ ॥
ઇશાન્તે તુ શતં દદ્યાદ્ દિતયત્ર ન સંશયઃ ।
આપવચ્છાદિકો ભદ્રે રાજાન્તાદ્વિશતે ભવેત્ ॥
મરીચ્યાદિ ધરાન્તન્તુ વેદસંખ્યાસતાન્વિતા ।
ચતુઃશતેનાત્મ ભૂમધ્યે સમ્યક્ ચૈકં પ્રકલ્પયેત્ ॥
વંશદ્વયં તથા ભૂતં રજ્જુવઃ શતરામગાઃ ।
તુર્યસંખ્યા તથાન્યાપિ શતમુનિ ગતા ભવેત્ ॥
મર્માદીંશ્ચ તથાપિ જ્ઞાત્વા મણ્ડલકલ્પના ।
યત્તનાર્થે તુ યો વસ્તુ યત્તનાખ્ય પ્રકલ્પયેત્ ॥
અષ્ટાશીત્યર્દ્ધ યુક્તં તુ શતં ચૈવ વિદુર્બુધાઃ ।
સૂત્ર ત્રિદશસંપાતાત્ કોષ્ટૈર્દ્વાદશકૈર્ભવેત્ ॥
૬૫બ્)
ભૂતસંખ્યાપદાધિષ્ટા ચરકી વેશકોણતઃ ।
ઐન્દ્રે તુ ષટ્પદૈઃ સ્કન્ધ વિદારી ભૂતમગ્નિગે ॥
ઋત્વાવસ્થાર્યમા યામ્યે પૂતનેતિ સરાન્વિતા ।
જંભાયયે તુરસાવસ્થસ્તિર્યગે પાપરાક્ષસી ॥
પૃથિવ્યાદિકસૌમ્યે તુ પિલિપિચ્છો રસાન્વિતઃ ।
પુનરન્તઃ સમીપેશઃ પદમેકં તુ નક્તિસઃ ॥
પર્જન્યો જય માહેન્દ્ર દ્વિપદાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ ।
તુર્યાવસ્થારવિપ્રોક્તા દ્વિપદે સત્યકોભૃશઃ ॥
અન્તરીક્ષપદાવસ્થા વહ્નિરાગ્નૌ તથૈવ ચ ।
પૂષાવિતથનામા ચ દ્વિપદોથ ગૃહક્ષતઃ ॥
વેદાધિષ્ઠ્યાયમશ્ચૈવ ગાન્ધર્વો ભૃઙ્ગિ પક્ષવત્ ।
હરિણા પદમેકં તુ પિતરોપિ તથૈવ ચ ॥
દ્વૌ વારિકોથ સુગ્રીવઃ શ્રગ્દ્વિજા દ્વિ પદાસ્ત્વિમે ।
યમવદ્વરુણાવસ્થા ઋત્યશોષશ્ચ યુગ્મવત્ ॥
રાગૈકઞ્ચ તથા વાયુ નાગો મુખ્યસ્ત્વતઃ પરં ।
ભલ્વાટા દ્વિપદાસ્તે તુ સોમસ્તુર્ય પદાન્વિતઃ ॥
રિગ્યાદિત્યૌ તથા ભૂય દ્વિપદૌ તૌ પ્રકીર્તિતૌ ।
દિતિ પદે તુ વોદ્ધવ્યં શેષાન્તે તુર્યથા પુરાઃ ॥
વંશ દ્વયં તથા ભૂતં રજ્જુશ્ચાષ્ટૌ શૃણુષ્વથ ।
સ્ત્રિપદાસ્તુર્યસંખ્યાતા તુર્યાન્યા તારગા મતા ॥
મર્માદીશ્ચ યથાપૂર્વ જ્ઞાત્વા યત્તનમારભેત્ ।
અન્યંખેટાત્મકો નામ વાસ્તુશ્ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
નાડી દ્વાદશસંપાતાત્ કેષ્ઠિકા દશકૈર્ભવેત્ ।
સર્વં સંપિણ્ડિતે ચૈવ વિંશૈક યુક્ શતં ભવેત્ ॥
વહિઃ યુક્તશ્ચતુર્દિક્ષુ ચરક્યાદિ ગ્રહૈઃ સહઃ ।
ભૂતસંખ્યા પદાવસ્થા દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ॥
દ્વિતીય પક્તિ ભોક્તારમીશાદ્યં કથયામિ તે ।
ઇશેરીશં સુવિન્યસ્ય પર્જન્યસ્તદનન્તરં ॥
જષોમાહેન્દ્રકં ન્યસ્ય રવિ સત્યં તથૈવ ચ ।
ભૃષન્તરીક્ષં વિન્યસ્ય યાવકેગ્નિં વિદુ બુધાઃ ॥
પૂષાવિતથ નામા ચ ગૃહક્ષતયમસ્તથા ।
ગન્ધર્વા ભૃઙ્ગહરિણો રક્ષાદિક્યૈતર ન્યસેત્ ॥
૬૬અ)
દ્વૌ વારિકોથ સુગ્રીવઃ શ્રગ્દ્વિજાથ પ્રચેતસઃ ।
અસુરઃ શોષરોગાશ્ચ વાયૌ વાયુ વિજાનતઃ ॥
નાગમુખ્યં તથાન્યસ્ય ભલ્વાટ સોમમેવ ચ ।
ઋગ્યાદિત્યદિતિં ન્યસ્ય વત્સાદીં પૂર્વવન્ન્યસેત્ ॥
પદ્યદાન્તે મરીચ્યાદ્યા બ્રહ્માનવ પદાન્તતઃ ।
વંશદ્વયં યથાપૂર્વં ત્રિપદાસ્તુર્યરજ્જવઃ ॥
તુર્યાન્યાષ્ટ પદા જ્ઞેયા મર્માદીન્ પૂર્વવદ્યથા ।
સમ્યક્ જ્ઞાત્વા વરારોહે ખેટારમ્ભ સમાચરેત્ ॥
ગ્રામવાસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ ગ્રામારમ્ભે તુ સુવ્રતે ।
ભદ્રાત્મકં કૃતં ક્ષેત્રં પૂર્વાપ્યેકં વિનાસયેત્ ॥
પદૈકૂન શતં ભદ્રે તત્ર જાયંતિ નાન્યથા ।
ચરકીપિલિપિચ્છસ્તુ જમ્ભો વૈ પાપરાક્ષસી ॥
સૌમ્યપક્તિ ગતાસ્તેતુ ગ્રહાઃ સાર્દ્ધદ્વિભાગિકાઃ ।
યામ્યે પક્તૌ તથા ભૂતૌ વિદાર્યાદીન્ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઈશાદીન્ પૂર્વવન્ન્યસ્ય વત્સાદીશ્ચ તથૈવ ચ ।
મરીચ્યાદીસ્તથા ન્યસ્ય બ્રહ્મા મધ્યે તથૈવ ચ ॥
વંશદ્વયનિપાત્યાદૌ ત્રિપદાસ્તુર્યરજ્જુવઃ ।
તુર્યાન્યષ્ટ પદા જ્ઞેયા કિન્તુ મધ્યે વિવર્જનાત્ ॥
મર્માદીંશ્ચ તથા બુધ્વા ગ્રામારમ્ભં સમારભેત્ ।
અથાન્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ કોટ્ટાટ્ટાલકસંયુતં ॥
કૃતેશત પદે ક્ષેત્રે પૂર્વસ્થં દ્વિપદાન્તતઃ ।
તત્પક્ષે ત્રિપદં લોપ્ય તિર્યગ્દૈર્ઘ્યં પદં તુ તત્ ॥
ઇશાગ્ને તુ પદે સ્થાપ્ય તદધઃ પક્ષવત્ યજેત્ ।
દૈર્ઘ્યં તિર્યક્ પદૈકં તુ સવ્યાસવ્યં વિદુર્બુધાઃ ॥
ઇશાગ્નૌ યત્પદૌ ભદ્રે ભાગાર્દ્ધાર્દ્ધ વિભાજિતૌ ।
ચરકીકન્દમુર્ધ્નિસ્થૌ વિદાર્ય યામયાવકે ॥
પૂતનેતિ દિશાભાગે પદં પૂર્ણં ભુનક્તિ સા ।
તસ્યોત્તર પદે જંભ પાપરાક્ષસિ તિર્યગે ॥
તસ્યાપીન્દ્ર ગતે પિચ્છં પિલશબ્દાદિ પશ્ય વૈ ।
ચરક્યન્તે શકોણે તુ પર્જન્ય જયયામ્યગે ॥
તસ્યાગ્ને યે તુ માહેન્દ્રં સૂર્યાન્તે દ્વિપદે સ્થિતઃ ।
તદિન્દ્રે તુ ન્યસેત્ સત્યં સત્યેતિગં ભૃશં ન્યસેત્ ॥
તસ્ય યામ્યન્તરિક્ષસ્તુ હુત તુક્ સ્વદિશિ સ્થિતઃ ।
પૂષાપ્યે યાવકાખ્યસ્ય વિતથસ્તસ્ય નૈર્-ઋતે ॥
૬૬બ્)
વિતથાદૌ ચ ભૃઙ્ગાન્તાઃ દ્વિપદાઃ પક્તિસંસ્થિતાઃ ।
હરિણાપદમેકં તુ તત્સૌમ્યે પિતરસ્તથા ॥
દ્વૌ વારિકસ્તુ તદ્વાયોઃ શોષાન્તા દ્વિપદે સ્થિતાઃ ।
રોગૈન્દ્રૈક પદે ભદ્રે તત્પૂર્વે વાયુસ્તદ્વિધઃ ॥
તદીશે નાગમાદ્યસ્તુ સોમાન્તાઃ દ્વિપદાઃ સ્થિતાઃ ।
રિગિશ્ચેક પદાવસ્થસ્તદ્વદતિ યામ્યગે ॥
દિતિશ્ચૈન્દ્રે પદાવસ્થ બ્રહ્માન્તે તુ ચતુષ્પદે ।
તુર્યાવસ્થામરીચ્યાદિ વત્સાદ્યા દ્વિપદે વહિ ॥
દેવતાભાગભિત્તિસ્તુ વત્સાદ્યન્તે ચરાચરઃ ।
ઇશાગ્નૌકુમ્ભકોણે તુ મધ્યે ચ સરવેસનં ॥
ભવત્ પટ્ટાલકો વાસ્તુ પ્રાકારાર્દ્ધવિનિર્ગમાત્ ।
વંશદ્વયં યથાપૂર્વં રજ્જવઃ કથયામિતે ॥
વાયવીતિગે ગુણાવસ્થે ઇશાગ્નૌ પદગે પ્રિયે ।
સ્વરગે દ્વે ચ બોધવ્યે રસગે દ્વે તુ એવ ચ ॥
મર્માદ્યા યથાપૂર્વં જ્ઞાત્વાટ્ટાલકમારભેત્ ।
પ્રાકારભિત્તિવિસ્તારો દીર્ઘત્વેન સમીકૃતઃ ॥
ભાજ્યપક્તિ સમોત્રાપિ સમન્તા તુ વિપશ્ચિતે ।
તથાન્યાસસ્તુ દેવાનાં યથાનગર વાસ્તુવત્ ॥
વંશરજ્ઞં?સ્તથા ભૂતા મર્માદ્યાસ્તુ તથૈવ ચ ।
વિધિનાનેન નેતવ્યો યાવદાદ્ભાલકો ભવેત્ ॥
ભૂયોદ્ભાલ પુનભિત્તિ ભિત્યાદ્ભાલકમેવ ચ ।
એવં ભ્રામ્ય ચતુર્દિક્ષુ સ કોણં વૃત્તમેવ વા ॥
ત્રિભાગૈભિત્તિ વન્ધસ્તુ સપ્તભિસ્તુ ચરાચરઃ ।
સોચ્છ્રયં દ્વિનરં ભદ્રે ભિતીર્યા નરમાનતઃ ॥
સોપાનં રોહણાર્થન્તુ કર્તવ્યં સતો વહૂન્ ।
ભિત્તશ્ચોર્દ્ધે તુ કૌ કુર્યાત્ સવૃત્તશ્ચોર્દ્ધતો ભવેત્ ॥
વૃત્તાધઃ સુષિરં કાર્યં ગોપુરો વાથજાલકં ।
સરનિગમણાથે તુ યતો વિગ્રહ હેતુ સઃ ॥
ચતુર્દિક્ષુર્ભવેદ્વારં દ્વારોર્દ્ધ વલભી ભવેત્ ।
અધોભ્યન્તર વાહ્યે તુ દ્વારાપાલાશ્રયં કુરુ ॥
સૌમ્યાપ્યૈન્દ્રૈસ્ત્રિભિર્વાહ્યં યામ્યં ચૈવ કથઞ્ચન ।
સદા પિહિતતદ્વારં યમદ્રષ્ટં યતો મતં ॥
કિમર્થઞ્ચૈવ પૂ દ્વાર્થં નાન્યથ વિગ્રહે જયઃ ।
૬૭અ)
પ્રતિયંત્ર પરિક્ષેપૈર્વાસ્તુ રુદ્રાત્મકો ભવેત્ ॥
ભૂતસંખ્યા પદૈર્વાહ્યે ચરજ્યાદ્યા ગ્રહૈઃ સહઃ ।
મધ્યે નવનવાનાં તુ ગ્રહાંસ્તત્રૈવ વિન્યસેત્ ॥
આદિત્યાશ્ચકેત્વન્તા મધ્યે નવપદૈઃ સ્થિતાઃ ।
રવિમધ્યે તુ વિન્યસ્ય સોમાદ્યૈન્દ્રાદિતઃ ક્રમાત્ ॥
પૂર્વચક્રાધિપઃ સોમસોમસ્ય પદગો રવિઃ ।
ભૂસુતાદ્યાન્ન્યસેદ્ ભૂય અગ્ન્યાદ્યમીશગોચરે ॥
અઙ્ગારોધિ પતિસ્તદ્વદગ્નિ ચક્રે તુ સુવ્રતે ।
સોમાદિત્ય બુધાદ્યાંસ્તુ પુનરેક ક્રમાન્ન્યસેત્ ॥
બુધોધિપસ્તથા યામ્યે વિન્યસેચ્ચક્ર મધ્યતઃ ।
સોમંગારસૂર્યાસ્તુ ગીર્વાણ સ વિવાદિતઃ ॥
ન્યસ્તવ્યા દેવદેવેશિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
ઇતિ ચક્રાધિપો ભૂય દેવમત્ત્રિ વિદુર્બુધાઃ ॥
સોમાંગારો બુધાદિત્યઃ શુક્રાદ્યાનુક્રમેણ તુ ।

આપ્યે શુક્રોધિપઃ પ્રોક્તઃ સોમાદ્યારવિ તત્પદે ॥
શનિરાદ્યાં પુનર્ન્યસ્ય વાયુચક્રાધિપઃ શનિઃ ।
સોમાદ્યાંસ્તુ પુનર્ન્યસ્ય શનિસ્થાને તુ ભાસ્કરઃ ॥
રાહુકેત્વતંગં ન્યસ્ત્વા રાહુઃ સોમ્યાધિપઃ પ્રિયે ।
સોમાદ્યેન્દ્રાદિતો ન્યસ્ય સૌમ્યશે રવિ કેતુકૌ ॥
ઇશશ્ચક્રાધિપઃ કેતુઃ સોમાદ્યાભાસ્કરાવધિઃ ।
ન્યસ્ત્વવંતુ વિધાને ગ્રહવાસ્તુ રતો મતઃ ॥
વંશાદ્યાં પૂર્વવત્ પાત્ય મર્માદ્યાંસ્તુ વિલક્ષયેત્ ।
પ્રાકારાન્તે સામીપ્યે યત્રવસ્થાનકં ભવેત્ ॥
ચતુદિક્ષ્વષ્ટકં ચાપિ ષોડશં વા પ્રકલ્પયેત્ ।
ચિતિ વાસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વેક મના પ્રિયે ॥
ગ્રહાણાં રાક્ષસાનાં ચ શ્મશાનેપિ તૃદેવતાં ।
સમે ભૂત વિભક્તે તુ શતાર્દ્ધાર્દ્ધમ્ પદમ્ ભવેત્ ॥
વ્યોમ મધ્યેન્દ્રતો વાયુઃ હુતભુક્યામ્ય આપ્યકં ।
સૌમ્યધરાન્તુ વિન્યસ્ય મધ્ય ચક્રે વિદુર્બુધાઃ ॥
પૂર્વે વાયું પુનર્ભ્યસ્ય તદ્યામ્યેખ વહ્નિં ન્યસેત્ ।
જ્વલાપ્યેકં પુનર્ન્યસ્ય તત્સૌમ્યે પૃથિવી ન્યસેત્ ॥
૬૭બ્)
યામ્યેગ્નિઞ્ચ તથાન્યસ્ય અગ્ન્યાપ્યે વાયુખં ભવેત્ ।
ખસૌમ્યે તુ જલન્યસ્ય જલેન્દ્રે તુ ધરા ભવેત્ ॥
આપ્યેકન્તુ પુનર્ન્યસ્ય તત્સૌમ્યે ગતિ પાવકૌ ।
યાવેન્દ્રે તુ ન્યસેદ્ વ્યોમ વ્યોમાન્તકે ધરા ભવેત્ ॥
સૌમ્યે ધરા પુનર્ન્યસ્ય ધરેન્દ્રે ગતિ પાવકૌ ।
તદ્યામ્યકં પુનન્યસ્ય આપ્યાયયે વામકં ન્યસેત્ ॥
એવં ક્રમાત્ સ વિન્યસ્ય ચરજ્યાદ્યાગ્રહૈઃ સહ ।
યથાપૂર્વં ન્યસેદ્વાહ્યે દિક્કૈણ સ્થિત વિગ્રહાઃ ॥
વંશદ્વય તથા પાત્યરજ્જુશ્ચાષ્ટૌ શૃણુ પ્રિયે ।
ચતસ્રો દ્વિપદાજ્ઞેયાશ્ચતશ્રોન્યગુણાત્મકાઃ ॥
મર્માદ્યાત્ર યથાપૂર્વં જ્ઞાત્વા સમ્યક્ માચરેત્ ।
ભૂતાત્મકો યતો ભદ્રે ભૂતવાસ્તુમ્તથોચ્યતે ॥
ઇત્યેતે વાસ્તવખ્યાતા ગૃહવાસ્તુ સમન્વિતાઃ ।
ઇત્યાદ્યે જયદ્રથાધિકારે દ્વાદશસાહસ્રે પિઙ્ગલામતે વાસ્ત્વધિકારો નામઃ
પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
ગૃહવાસ્તુ સુરેશાન સૂચિતો નાદિતસ્ત્વયા ।
નાડીનાઞ્ચ વિભાગોપિ અવયવાઞ્ચ શુલધૃક્ ॥
એતત્ સર્વં સમાસેન કથ્યતાં શશિ શેખર ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
ચતુરશ્રી કૃતે ક્ષેત્રે ગૃહરૂપોથવા પ્રિયે ।
દશનાડી વિભજ્યાદૌ સૂત્રપાત્રન્તુ કારયેત્ ॥
નાડીનાં તુ યથાસંખ્યા સંજ્ઞાભિર્ન દદામિતે ।
સાન્તયે સોચતી કાન્તા વિશાલા પ્રાણવાહિણી ॥
સાચી વસુમતી નન્દા સુભદ્રા મનોરમા ।
દશનાડ્યઃ સ્મૃતા હ્યેતાઃ પ્ર્ર્ત્યક્ પ્રાચી મુખોઙ્ગતાઃ ॥
હિરણ્યાસુ પ્રભાલક્ષ્મી વિભૂતિઃ વિમલાશ્રિયા ।
જયાજ્વાલા વિશોકા ચ શુભા ચૈવોત્તરા મુખાઃ ॥
પ્રત્યગ્દશભિ નાડીભિ શુભો જ્ઞેયૌ ધરાત્મજઃ ।
દેવતાનાં યથાન્યાશઃ તથા સમ્યન્નિબોધમે ॥
નાભી નવપદે બ્રહ્મા આપસ્તદીશસંસ્થિતઃ ।
દ્વિપદે તુ સ બોદ્ધવ્યસ્તદ્વદ્વત્સસ્તદીશતઃ ॥
બ્રહ્માગ્ને તુ સવિતા સાવિત્રી તસ્ય પાવકે ।
દ્વિપદૌ તૌ વિજાનીયાત્ કેતિચેન્દ્ર પદે તુ સા ॥
તસ્યાપીતિ દિશાભાગે જયેન્દ્રે દ્વિપદસ્થિતઃ ।
બ્રહ્મા તિર્ય *? રુદ્રસ્તુ રુદ્રાસસ્તથૈવ ચ ॥
દ્વિ પદૌતો વિજાનીયાત્કપૂર્વેષણ્મરીચિકઃ ।
૬૮અ)
વિવસ્વાન્ પદ્યદાવસ્થં ભવયામ્યે વિદુર્બુધાઃ ॥
પદ્મગોન્યાયગો ભદ્રે ઋત્વવસ્થઃ કલાધિપઃ ।
આત્મ તુ ચોત્તરે ન્યસ્ય ષટ્પદે તુ ધરાધર ॥
વચ્છસે ઇશં વિન્યસ્ય પર્જન્યસ્તદનંતરં ।
જયો માહેન્દ્રસૂર્યસ્તુ મત્યોભૃશસ્તથૈવ ચ ॥
અન્તરિક્ષસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ પદિકાઃ પંક્તિસંસ્થિતાઃ ।
સાવિન્યાચકેગ્નિસ્તુ પૂષાવિતથમેવ ચ ॥
ગૃહક્ષતો યમશ્ચૈવ ગાન્ધર્વો ભૃઙ્ગકં ન્યસેત્ ।
મૃગશ્ચ પદિકાજ્ઞેયા યામ્યયક્તિ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
જયાદીત્યંશકેપિતૃ દ્વૌ વારિસ્તદનંતરં ।
સુગ્રીવઃ પુષ્પદન્તસ્તુ પ્રચેતસસ્તથૈવ ચ ॥
અસુરઃ શોષરોગશ્ચ પદિકાઃ પશ્ચિમે મતાઃ ।
રુદ્રદાસશ્ચ વાયવ્યાં વાયું ચૈવ તુ વિન્યસેત્ ॥
નાગમુખ્યસ્તુ ભલ્વાટ સોમોરિગિસ્તથૈવ ચ ।
અદિતિદિતિ નામા ચ પદિકાશ્ચોત્તરે ગતા ॥
ચરકી ચ વિદારી ચ પૂતના પાપરાક્ષસી ।
ઇશકોણાદિત કૃત્વા યાવદન્તે પ્રભઞ્જનઃ ॥
સ્કન્દો યમાથજમ્ભશ્ચ પિલિપિચ્છસ્તથૈવ ચ ।
પૂર્વાદ્યથોત્તરાન્તે તુ ન્યસ્તવ્યાસ્તુ સુલોચને ॥
ધરાસંધારણાર્થે તુ ગીર્વાણાંભ્યન્યથા સ્થિતિઃ ।
વંશદ્વયં યથાપૂર્વં રજ્જવોષ્ટૌ તથૈવ ચ ॥
ત્રિપદા કિન્તુ તુર્યસ્તુ તુર્યાન્યા પટ્પદા પ્રિયે ।
મર્મોયમર્મ ભેદશ્ચ યથાપૂર્વં તથાત્ર તુ ॥
અન્યન્મર્મા કુલઞ્ચૈવ જ્ઞાતવ્યં તુ સુલોચને ।
કં લલાટ ભ્રૂવૌ વર્ણૌ નેત્ર ઘ્રાણ સચીવુકૌ ॥
ઓષ્ઠે ગણ્ડૌ સ ગૌજ્જીવ દ્વિજ્જૈ જિહ્વા તથૈવ ચ ।
હનુ ગરુડકુપશ્ચ સકણ્ઠશ્ચ વિજાનતઃ ॥
સ્કન્ધો વાહૂ તુ વિજ્ઞેયે કુર્પરૌ તુ તથૈવ ચ ।
સકાલમણિવણિવન્ધૌ તુ તલે ચાઙ્ગુલયો નખાઃ ॥
ઉરોહૃચ્ચસ્તનૌ પાર્શ્વૌ જઠરં નાભિ કુક્ષિકૌ ।
કટિસ્ફિચૌ તથા શિસ્ન વૃષણૌ સુષ્કકયાયુ ચ ॥
ઊરૂજાનુસ્તથા જંઘે ગુલ્ફૌ પાષ્ણી પદૌ તથા ।
અઙ્ગુલ્યસ્તુ નખા પૃષ્ઠં માર્ગ હૃક્ષ કૃકોટિકા ॥
ત્રિકટેન સમાયુક્તં રુદ્રમર્માધિકં શતં ।
ઇશકોણે શિરસ્તસ્ય તન્મધ્યે તુ ભ્રુવૌ યદા ॥
તદૂર્દ્ધે તુ લલાટ સ્યાત્ સમન્તાન્તુ વિજાત્ ।
૬૮બ્)
યામ્યેગ્નિઞ્ચ તથાન્યસ્ય અગ્ન્યાયયે વાયુખમ્ ભવેત્ ।
ખસૌમ્યે તુ જલન્યસ્ય જલન્દ્રે તુ ધરા? ભવેત્ ॥
આપ્યેકન્તુ પુનર્ન્યસ્ય તત્સૌમ્યે ગતિ યાવકૌ ।
યાવેન્દ્રૈ તુ ન્યસેદ્ વ્યોમ વ્યોમાન્તકે ધરા ભવેત્ ॥
સૌમ્યધરા પુનર્ન્યસ્ય ધરેન્દ્ર? ગતિ પાવકૌ ।
તદ્યામ્યેકં પુનર્ન્યસ્ય આપ્યાયયે વ્યોમકં ન્યસેત્ ॥
એવં ક્રમાત્ સ વિન્યસ્ય વરજ્યાદ્યા ગ્રહૈઃ સહ ।
યથા પૂર્વં ન્યસેદ્ વાહ્યે દિક્કોણસ્થિતવિગ્રહાઃ ॥
વંશ દ્વય તથા યાત્યરજ્જુશ્ચાષ્ટો શૃણુ પ્રિયે ।
ચતસ્રો દ્વિપદા જ્ઞેયાશ્ચતશ્રોન્ય ગુણાત્મકાઃ ॥
મર્માદ્યાત્ર યથાપૂર્વં જ્ઞાત્વા સમ્યક્ સમાચરેત્ ।
ભૂતાત્મકો યતો ભદ્રે ભૂતવાસ્તુસ્તથોચ્યતે ॥
ઇવ્યતે વાસ્તવખ્યાતા ગૃહવાસ્તુ સમન્વિતાઃ ।
ઇત્યાદ્યે જયદ્રથધિકારે દ્વાદશસાહસ્રે પિઙ્ગલોમતે વાસ્ત્વધિકારો નામઃ
પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
ગૃહવાસ્તુ સુરેશાન સૂચિતોનોદિતસ્ત્વયા ।
નાડીનાઞ્ચ વિભાગોપિ અવયવાઞ્ચ શુલધૃક્ ॥
એતત્ સર્વં સમાસેન કથ્યતાં શશિશેખરઃ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
ચતુરશ્રી કૃતે ક્ષેત્રે ગૃહરૂપોથ વા પ્રિયે ।
દશનાડી વિભજ્યાદૌ સૂત્રપાત્રં તુ કારયેત્ ॥
નાડીનાન્તુ યથાસંખ્યાસંજ્ઞાભિર્ન દદામિતે ।
સાન્તયે સોચતી કાન્તા વિશાલાપ્રાણવાહિણી ॥
સતી વસુમતી નન્દા સુભદ્રા મનોરમા ।
દશનાડ્યઃ સ્મૃતા હ્યેતાઃ પ્રત્યક્ પ્રાચી મુખોઙ્ગતાઃ ॥
હિરણ્યાસુપ્રભાલક્ષ્મી વિભૂતિઃ વિમલાશ્રિયા ।
જયાજ્વાલાવિશોકા ચ શુભા ચૈવોત્તરા મુખાઃ ॥
પ્રત્યગ્દશભિનાડીભિઃ શુભોજ્ઞેયો ધરાત્મજઃ ।
દેવતાનાં યથાન્યાશઃ તથા સમ્યન્નિબોધમે ॥
નાભૌ નવપદે બ્રહ્મા આપસ્તદીશસંસ્થિતઃ ।
દ્વિપદે તુ સ બોદ્ધવ્યસ્તદ્વદ્વત્સસ્તદીશતઃ ॥
બ્રહ્માગ્ને તુ સવિતા સાવિત્રી તસ્ય પાવકે ।
દ્વિપદૌ તૌ વિજાનીયાત્ કેતિચન્દ્ર પદે તુ સ ॥
તસ્યા પીતિ દિશાભાગે જયેન્દ્ર દ્વિપદસ્થિતઃ ।
૬૯અ)
(મૃગશ્ચ પદિકા જ્ઞેયા યામ્ય પક્ષિ વ્યવસ્થિતાઃ ।?
જયાદીત્ય શકયે * * * * * * * * * *
? ગ્રીવઃ પુષ્પદન્તસ્તુ * *? સસ્તથૈવ ચ । અસુરઃ
શોષરોગશ્ચ પદિકાઃ પશ્ચિમે મતાઃ । ઠિસ્ લિને ઇસ્ તોપ્ ઓf પગે)
બ્રહ્માતિર્યગરુદ્રસ્તુ રુદ્રાસસ્તથૈવ ચ ।
દ્વિપદૌતો વિજાનીયાત્ક પૂર્વે ષણ્મરીચિકઃ ॥
વિવસ્વાન્ યદ્યદાવસ્થં ભવયામ્યે વિદુર્બુધાઃ ।
પદ્મયોન્યા પરો ભદ્રૈ ઋત્વવસ્થઃ કલાધિપઃ ॥
આત્મન્તુ ચોત્તરે ન્યસ્ય ષટ્પદે તુ ધરાધરઃ ।
વચ્છેસે ઇશં વિન્યસ્ય પર્જન્યસ્તદનંતરં ॥
જયો માહેન્દ્રસૂર્યસ્તુ સત્યોભૃશસ્તથૈવ ચ ।
અન્તરિક્ષસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ પદિકાઃ પંક્તિસંસ્થિતાઃ ॥
સાવિત્ર્યા પાવકેગ્નિસ્તુ પૂષાવિતથમેવ ચ ।

ગૃહક્ષતોયમશ્ચૈવ ગાન્ધર્વો ભૃઙ્ગકં ન્યસેત્ ॥
નાગમુખ્યસ્તુ ભલ્વાટ સોમોરિશિસ્તથૈવ ચ ।
અદિતિર્દિતિનામા ચ પદિકાશ્ચોત્તરે ગતા ॥
ચરકી ચ વિદારી ચ પૂતના પાપરાક્ષસી ।
ઇશકોણાદિત કૃત્વા યાવદન્તે પ્રભઞ્જનઃ ॥
સ્કન્દો યમાથજમ્ભશ્ચ પિલિપિચ્છસ્તથૈવ ચ ।
પૂર્વાદ્યથોત્તરાન્તે તુ ન્યસ્તવ્યાસ્તુ સુલોચને ॥
ધરાસંધારણાર્થે તુ ગીર્વાણાં ન્યન્યથા સ્થિતિઃ ।
વંશદ્વયં યથાપૂર્વં રજ્જવોષ્ટૌ તથૈવ ચ ॥
ત્રિપદા કિન્તુ તુર્યસ્તુ તુર્યાન્યા ષટ્પદા પ્રિયે ।
મર્મૌયમર્મ ભેદશ્ચ યથાપૂર્વં તથાત્ર તુ ॥
અન્યન્મર્મા કુલઞ્ચૈવ જ્ઞાતવ્યં તુ સુલોચને ।
કં લલાટ ભ્રુવૌ વર્ણૌ નેત્રે ઘ્રાણ સચીવુકૌ ॥
ઉષ્ટ્રે ગાણ્ડૌ સ ગૌજા ચ દ્વિજૌ જિહ્વા તથૈવ ચ ।
હનું ગરુડ કૂપશ્ચ સકણ્ઠશ્ચ વિજાનતઃ ॥
સ્કન્ધો વાહુ તુ વિજ્ઞેયે કુર્પરૌ તથૈવ ચ ।
સ કાલમણિ વણિબન્ધૌ તુ તલે ચાઙ્ગુલયો નખાઃ ॥
ઉરો હૃચ્ચ સ્તનૌ પાર્શ્વૌ જઠરં નાભિ કુક્ષિકૌ ।
કટિસ્ફિચૌ તથા શિસ્ન વૃષણૌ સુષ્ક કપાયુ ચ ॥
ઊરૂજાનુસ્તથા જંઘ ગુલ્ફૌ પાષ્ણી પદૌ તથા ।
અઙ્ગુલ્યસ્તુ નખાપૃષ્ઠં માર્ગહૃક્ષ કૃકોટિકા ॥
ત્રિકટેન સમાયુક્તં રુદ્રમર્માધિકં શતં ।
ઇશકોણે શિરસ્તસ્ય તન્મધ્યે તુ ભ્રુવૌ યદા ॥
તદૂર્દ્ધે તુ લલાટં સ્યાત્ સમન્તાન્તુ વિસ્ત?નતઃ ।
૬૯બ્)
કર્ણૌ તુ દિતિ પર્જન્યૌ જ્ઞાતવ્યૌ તુ સુલોચને ।
નેત્રે ચ ભ્રૂરધો ભાગે ભ્રૂમધ્યે વિન્દુરુચ્યતે ॥
બિન્દુસઙ્ગતનાસા ચ ઘ્રાણાધઃ સન્ધિ ગણ્ડકૌ ।
ઓષ્ઠૌ ગોજી? દ્વિજૌ જિહ્વા વત્સસ્થે સપ્તધા કૃતે ॥
અધશ્ચોર્દ્ધ ક્રમેણૈવ મધ્યે જિહ્વા યથા ભવેત્ ।
ગોજી દ્વય વિભાગે તુ અધરોષ્ટૌ તથૈવ ચ ॥
દ્વિજૌ ભાગદ્વયે પ્રોક્તૌ મધ્યેકારસના ભવેત્ ।
હનુ પદાન્તિકં સન્ધિં કર્ણમૂલાદ્વિદુર્બુધાઃ ॥
વક્ત્રમણ્ડલમેતન્તુ વાસ્તોઃ સમ્યક્ પ્રકાશિતં ।
ગરુડઃ કણ્ઠકૂપશ્ચ અર્દ્ધાપ્યે તુ ત્રિભાગિકાઃ ॥
અધોર્દ્ધાપ્યે તુ યત્પ્રોક્તમુરસ્તત્ પરિકલ્પયેત્ ।
જયે સ્કન્ધમ્વિજાનીયાન્ માહેન્દ્ર વાહુરુચ્યતે ॥
આદિત્યે કુર્પરં જ્ઞેયં સલાકાભૃશસત્યકે ।
મણિવન્ધોત્તરીક્ષે ચ કરઞ્ચૈવાગ્નિરેવ ચ ॥
સાવિન્યઙ્ગુલિ વિજ્ઞેયા સવિતા ચ નખાઃ સ્મૃતઃ ।
વાસ્તો વામસમાખ્યાતં દક્ષં સોદિતિરુચ્યતે ॥
રિગિસ્થાને ભુજં જ્ઞેયં સોમસ્થાને તુ કુર્પરં ।
ભલ્વાટમુખ્યભાગે તુ શલાકાઞ્ચ વિદુર્વુધાઃ ॥
નાગસ્થે મણિવન્ધસ્તુ વાયોઃ કરમુદાહૃતં ।
રુદ્રદાસાંગુલી જ્ઞેયા પઞ્ચસંખ્યા નખાસ્તથા ॥
રાજયક્ષ્મા પદે ચૈવ ભાગાદ્ભગવિભાગશઃ ।
બ્રહ્માદીશૈ તુ યઃ સન્ધિઃ હૃદયંતવિજાનતઃ ॥
હૃન્સન્ધેર્વામદક્ષે તુ સ્તનૌ દ્વૌ પરિકલ્પયેત્ ।
સરીરસ્ય પદૈકે તુ સ્તનં વામમુદાહૃતં ॥
ધરાધરપદૈકે તુ સ્તનં દક્ષિણમુચ્યતે ।
મરીચસ્ય યચ્છેષં વૈ ભૂતસંખ્યા પદં પ્રિયે ॥
વામપાર્શ્વગતં તત્ર દક્ષિણં તુ ધરાત્મકં ।
ભૂતસંખ્યાપદૈર્યુક્તઃ પાર્શ્વશ્ચૈવ વરાનને ॥
બ્રહ્મણ્યેન તુ જઠરં જઠરાન્તે નાભિ રુચ્યતે ।
નાભેરૂર્દ્ધાધઃ મીશસ્તુ દઙ્ગ્રહાત્પદ તુર્યવત્ ॥
કુચ્છિવામં વિજાનીયાદ્ દક્ષિણં તદ્વદેવ હિ ।
ઇન્દ્ર ઇન્દ્ર જયાભ્યાન્તુ ભાગાર્દ્ધાર્દ્ધભાજિતે ॥
કટ્યાદૌ પાયુરન્તાશ્ચ કલ્પનીયા વિપશ્વિને ।
ઇન્દ્રાધો દ્વે તુ મુષ્કમ્વૈ કટ્યાર્દ્ધાર્દ્ધ પ્રકીર્તિતં ॥
૭૦અ)
કટ્યાધસન્ધિકૂપન્તુ વૃષણૌ સન્ધિપક્ષગૌ ।
સન્ધેરધોર્દ્ધાર્દ્ધશિષ્ણં શિષ્ણાધઃ પાયુરુચ્યતે ॥
વૃષણૌ પક્ષગૌ દેવિ સ્ફિચૌ તૌ તુ વિજાનતઃ ।
વિવસ્વા ષટ્પદૈ ચૈવ ઊરુશ્ચૈવ વિદુર્વુધાઃ ॥
પૂષાર્ણધજાનુરુદિષ્ટં જાન્વધોજંઘરુચ્યતે ।
વિતથાદૌ સમારભ્ય યાવદ્ ગન્ધર્વ ગોચરે ॥
જંઘાપાર્શ્વ ભવેદ્ દૈર્ઘ્ય જઘાધોર્દ્ધન્તુ ગુલ્ફકં ।
તદધઃ પાષ્ણિકં ચૈવ તસ્યાર્દ્ધાર્દ્ધ પદં વિદુઃ ॥
પાદાર્દ્ધાર્દ્ધાંગુલિનાન્તુ અઙ્ગુલ્યાર્દ્ધાર્દ્ધતો નખા ।
વામજંઘાસમુદ્દિષ્ટા દક્ષિણો કલલોધિપઃ ॥
ષટ્પદૈર્ચતુબોધ ગુંજાનુકં રોગસંજ્ઞકે ।
શોષાદૌ સ્રગ્વિજાન્તાશ્ચ જંઘૈષા ચ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
સુગ્રીવાર્દ્ધે તુ ગુલ્ફમ્વૈ પાષ્ણીઞ્ચાપરાર્દ્ધતઃ ।
તસ્યોર્દ્ધોર્દ્ધ પદં પ્રોક્તં પાદાધોર્દ્ધાઙ્ગુલીં ભવેત્ ॥
પિતરોર્દ્ધે નખા પ્રોક્તાઃ પૂર્વવદ્વરવર્ણિનિ ।
બ્રહ્માત્મગતે પૃષ્ઠે પૃષ્ઠ મર્મ ઉદાહૃતઃ ॥
અધો મુખો ન મર્મમ્વૈ જ્ઞાતવ્યં સુરસુન્દરિ ।
હૃન્સન્ધિપૃષ્ઠ દેશે તુ હૃત્યન્તન્તુ વિદુર્વુધાઃ ॥
વંશાયઃ સન્ધયઃ પૃષ્ઠે મર્મતંતુ કૃકાટિકા ।
ઇન્દ્ર ઇન્દ્ર જપઃ પૃષ્ઠે ત્રિકટં તં ન સંશયઃ ॥
અધો મુખો પદા વાસ્તુઃ પ્રાસાદાદ્યા ગૃહાદિષુ ।
તદા નિવેસનં કુર્યાન્ મર્મે મર્મં ન પીડયેત્ ॥
ઉત્તાનં પૂજનાર્થે તુ શલ્યોદ્વારઞ્ચ નાન્યથા ।
યથા વાસ્તુ તથા મર્મ તન્મધ્યે સૂત્રસંધિગં ॥
સમ્પાતં તદ્ભવેત્ મર્મમોક્તવ્યન્તુ પ્રયત્નયઃ ।
પિઙ્ગલોવાચ ॥
મર્મપીડા પ્રકર્તવ્યા યદિ દેવ તદા કથં ।
યદ્વાસ્તુ કલ્પનં પ્રોક્તં તત્ ક્ષેત્રસ્ય પરિગ્રહઃ ॥
ક્ષેત્રે કુડ્યાદિ વિન્યાશઃ કાર્યો દેવ ગૃહાદિષુ ।
કથં તદ્યુજ્યતે કર્તુર્યતોમર્મયો હિ સઃ ॥
યથાવાસ્તુ તથા મર્મ તસ્માદ્વાસ્તુ ન પુજ્યતે ।
બહિશ્ચેત્ ક્રિયતેઽરમ્ભઃ તદવિનિરહેતુ સઃ ॥
૭૦બ્)
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન મર્માદેવાર્ચનં કુરુ ।
શલ્યાદ્વારઞ્ચ દેવેશ ક્રિયતે તત્વીથં વૈઃ વૈઃ ॥
વાસ્તું પ્રતિ યથા પૂજ્ય ક્રિયા કાલે વલિમ્વદ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
સંનિવેશન કાલે તુ પ્રાસાદાનાં સુરેશ્વરિ ।
ચતુરશ્રં વૃત્તં ન્યશ્રં યદ્રૂપં વાસ્તુ કીર્તિતં ॥
ઇષત્તચ્ચેશતો નીત્વા રક્ષોઘ્નાર્દ્ધ સુરેશ્વરિ ।
સમન્તાચ્ચાલયેદ્ વાસ્તું વિધિનાનેન સુન્દરિ ॥
વાસ્તુ સંવલિતે નૈવ મર્માદ્યં વલિતં ભવેત્ ।
એવં સંધ્યાદિ મર્માણાં મધ્યાન્મધ્યન્તુ વઞ્ચનં ॥
ચતુરશ્રાદ્યમારમ્ભમ્વિધાનેન કલ્પયેત્ ।
ભિત્દ્યારમ્ભે તુ દેવેશિ પ્રાકારાદ્યાં શૃણુષ્વમે ॥
યત્ કિઞ્ચિદ્ ભિત્તિમાનન્તુ તિલાર્દ્ધા હીનવાધિકં ।
કૃત્વા સઙ્કલ્પયેદ્ભિત્તિઃ સંશયે નાત્ર કારયેત્ ॥
એવં ક્રિયતે યદ્વાસ દૃષ્ટાદૃષ્ટ ફલાવહં ।
શલ્યોદ્વારં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવત્ તત્ તથા શૃણુ ॥
સમ્યક્ શલ્યવિદાચાર્યઃ સમ્યગ્વાસ્તુ વિધાનવિત્ ।
આદૌ તુ મનસા કલ્પ્ય વાસ્તુ ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
સુપ્રચ્છન્ને સુગુપ્તે રવિજને કટવેષ્ટિતે ।
શક્તિનીશક્તનૈર્દેવિ શલ્યોદ્ધરણમાચરેત્ ॥
દિવ્યાદિવ્યવિમિશ્રં ચ ત્રિવિધં તં વિદુર્વુધાઃ ।
દેવાદિ દર્શનં દિવ્ય અદિવ્યં માનુષાત્મકં ॥
શ્વાનોલુકકકાકાદ્યાં વિમિશ્રં તં ન સંશયઃ ।
સાત્વકંઃ કર્તુરાચાર્યઃ શ્રેષ્ઠં દેવાદિ દર્શનં ॥
રાજસઃ કર્તુરાચાર્યો જ્ઞેયમિશ્રં તુ મધ્યમં ।
તામસઃ કર્તુરાચાર્યઃ કન્યસં માનુષાત્મકં ॥
એવં જ્ઞાત્વા તુ શકુનમુદ્ધરે ચ્છલ્યવિત્સદા ।
વિકૃતિં સંપ્રવક્ષ્યામિ નગરાત્મનિ યથા ભવેત્ ॥
કર્તારમાનયેત્ તત્ર યત્રાસૌ વાસ્તુ કલ્પિતઃ ।
આગતે તત્ર કર્તારો સુવિજ્ઞો ગુરુલક્ષયેત્ ॥
શિરઃ સ્થિત્વા શિરઃ ક *? કુરુતે કારકો યદા ।
શિરઃ શલ્યં તથા તસ્મિન્ ઉદ્ધરેત્ તત્ પ્રમાણતઃ ॥
મુખે સ્થિત્વા મુખે ક *? કૃત્વા શલ્યન્તુ કાષ્ટકં ।
દ્વિ હસ્તાદુદ્ધરેત્ તત્ર ગ્રીવસ્થે ગ્રીવસ્પર્શનાત્ ॥
૭૧અ)
લોહશૃઙ્ખલ તત્રસ્થં માનેન ત્રિકરેણ તુ ।
ઉદરસ્થો યદા કર્તા સ્પૃશતે ચોદરાત્મનિ ॥
પશુશલ્યં ભવેત્ તત્ર સાર્દ્ધ હસ્ત દ્વયેન તુ ।
હસ્તે હસ્તૌ કૃતૌ કૃત્વા ખટ્વા પાદૌ સમાદિશેત્ ॥
દ્વાવિંશન્ત્યંગુલં ખત્વા તત્રો દ્વાર્યં વિપશ્ચિતે ।
વાહૌ સ્થિત્વા યદા વાહુર્વિકારં કુરુતેઽત્મનિ ॥
તન્મૂલં તત્ર શલ્યન્તુ ચિન્માત્રોદુદ્ધરેત્ સદા ।
એવં વામે વિનિર્દિષ્ટં દક્ષિણે કટિમાત્ર *? તઃ ॥
તચ્છલ્યં તત્ર નિર્દ્દિશ્યં કપાલમ્બા મૃદાત્મકં ।
કટિસ્થે તુ કટિઃ કંડૂં યદા કરોતિ કારકઃ ॥

દ્વિહસ્તાદુદ્ધરેત્ તત્ર કીલકં લોહનિર્મિતં ।
ઊરૂસ્થશ્ચોરુ સંસ્પર્શાત્ સારકાષ્ઠઞ્ચ તત્ર વૈ ॥
સાર્દ્ધ હસ્તં ખનિત્વાધસ્તચ્છલ્યં તુ વિશોધયેત્ ।
જાનુસ્થો વિકૃતૌ જાતે શલ્યંસ્થનાત્મકં વિદુઃ ॥
નાપિતોપસ્કરો વાથ હસ્તમાત્રાત્ સમુદ્ધરેત્ ।
ગુલ્ફસ્થે ગુલ્ફસંસ્પર્શા દ્વયપાદં ચ વિનિર્દિશેત્ ॥
દશાષ્ટાઙ્ગુલ માનેન તત્ર ખટ્વાસમુદ્ધરેત્ ।
પાદસ્થ પાદસંસ્પર્શાદિભાસ્થિં તત્ર વા દિશેત્ ॥
તાલમાત્રાધતઃ ખત્વા ઉદ્ધરેત્ વિચક્ષણઃ ।
પિતૃસ્થાં ગુષ્ઠસંસ્પર્શાત્ ખેટી વર્હિણચિત્રિતા ॥
શલ્યં પ્રોક્તં તદુદ્ધાર્યં દ્વિરષ્ટાંગુલમાનતઃ ।
પિતરસ્થાથવા દેવિ કનિષ્ઠા વિકૃતો યદા ॥
કાંસ્યાત્મકં તદા શલ્યમુદ્વાપાષ્ટાંગુલેન તુ ।
પાદસ્થસ્તુ પદાકર્તા પાદાધઃ સ્પૃશતે પ્રિયે ॥
ચર્મશલ્યં તદા તત્ર ઉદ્ધર્યાષ્ટાંગુલેન તુ ।
ઉરસ્થઃ ઉરસંસ્પર્શાદ્ વૃચ્છલ્યન્તત્ર વાદિશેત્ ॥
અધોરુદ્રાંગુલં ખત્વા ઉદ્ધરેન્નાત્રસંશયઃ ।
પાર્શ્વસ્થા વિકૃતે જાતે શલ્યં પાશુલિકાત્મકં ॥
તસ્મિન્ સ્થાને સમુદ્ધાર્યં નરાર્ધાત્ કથિતન્તવઃ ।
કુચસ્થસ્તુ યદા ભદ્રે કુચં સ્પૃશતિ કારકઃ ॥
માર્જારપઞ્જરં તત્ર કુચમાનાત્મમુદ્ધરેત્ ।
બ્રહ્મસ્થઃ પૃષ્ઠસંસ્પર્શાદ્ ભવેદ્ વારાહ કુર્પરં ॥
૭૧બ્)
તત્ર વેત્વાસમુદ્ધાર્યં નાભિ માત્રાન્તસંશયઃ ।
ઇશસ્થશ્ચક્ષુસંસ્પર્શાત્ તન્માનાત્ મૌક્તિકં ભવેત્ ॥
શ્રુતિસ્થઃ શ્રુતિસંસ્પર્શાત્ પ્રવાલં વાથ કાંચનં ।
રજતઞ્ચ શુભા હ્યેતે કર્ણમાત્રાત્ સમુદ્ધરેત્ ॥
પ્રત્યયાર્થં તદુદ્ધાર્યં મોત્તિકાદ્યસુરેશ્વરિ ।
પુનઃ સંસ્થાપયે તત્ર દ્રવ્યં ચાન્યવિમિશ્રિતં ॥
સ્ફિચૌ સ્થિત્વા સ્પૃશેત્ તંતુ ત્રપું તત્ર વિનિર્દિશેત્ ।
કટિમાત્રાધતઃ ખત્વા ચોદ્ધરેત વરાનને ॥
વક્ત્રસ્થશ્ચ સ્પૃશેદ્ દંતાત્ તત્રાભ્રકકપાલકં ।
ત્રિહસ્ત પરિમાણે ખત્વા સમ્યક્ સમુદ્ધરેત્ ॥
ભ્રુવોઃ સંસ્પર્શનાદ્ ભદ્રકા ચ શલ્યત્રિહસ્તકં ।
કક્ષૌકષા કૃતિં વિદ્યાત્ કૃષ્ણલોહં કરત્રયાત્ ॥
શિસ્ને તુ વિકૃતિં યાતે ત્રિલોહં તત્ર જાયતે ।
ત્રિકરાધઃ સમુદ્ધાર્યમિતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ॥
અથવા વાસ્તુ મધ્યે તુ સ્થિત્વા વૈ કારકોત્તમઃ ।
યદાધુનાતિ સર્વાંગં તદાશલ્યં સમન્તતઃ ॥
તદુક્તં પૂર્વશલ્યં તુ સ્થાને સ્થાને વિજાનતઃ ।
સિકતામ્મઙ્ગારલોહાસ્થિ તુષખર્પર કીલકાઃ ॥
ઘાષતારા ચ કનકં પ્રવાલોમણિમૌક્તિકઃ ।
સર્વં સલ્યૈર્યતઃ કીર્ણ તતઃ સંકીર્ણ ઉચ્યતે ॥
નરમાત્રાધઃ ખનિત્વા શોધિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ।
શોધ્યૈતાં કીર્ણશલ્યાં તુ પૂરયેત્ પ્રાગવિધાનતઃ ॥
શુદ્ધો વૈ જાયતે વાસ્તું તતઃ સૂત્રાદિ કલ્પના ।
મર્માદેઃ કલ્પનં કૃત્વા દેવાનાં સ્થાપનં પ્રિયે ॥
વાસ્તુ સંપૂજયિત્વા તુ તત્પત્યુ સર્વલિર્માહરેત્ ।
બ્રહ્માદ્યાઃ પતયઃ પ્રોક્તા ગ્રહાદ્યાશ્ચ સુરેશ્વરિ ॥
યથા તેષાં વલિઃ પ્રોક્તઃ તથા સમ્યગ્ નિવોધમે ।
ઘૃતધારે સ દેવાય પર્જન્યે વાક્ષતં દદેત્ ॥
કજકંજય દેવાય માહેન્દ્રાય શૃણુ પ્રિયે ।
વૈજયન્તી ચ પીતા ચ પર્યાય ધ્વજ મુચ્યતે ॥
સુવર્ણોદક સૂર્યાય સત્યાય ચ પુનઃ શૃણુ ।
૭૨અ)
ધૂમ્રં વિતાનકં ચૈવ દાતવ્યં હિતમિચ્છતા ।
ઘૃતક્ષીરસમાયુક્તં ચરું ગોધૂમજં પ્રિયે ॥
ભૃશાયસંપ્રદાતવ્યં યદીચ્છેત્ સિદ્ધિમાત્મનઃ ।
મીનં તદન્તરિક્ષાય સ્વિનં માંસમથાપિ વા ॥
વહ્નેર્વલિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વેકાગ્રમાનસઃ ।
શક્તવો ઘૃતમાક્ષીકક્ષીરયુક્ સચિ પૂરિતં ॥
સ્રુવેન સહસંયુક્તે દાતવ્યં શાન્તિમિચ્છતા ।
જ્વાલાપૂષ્ણે ચ દાતવ્યા વલિઞ્ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
વિતથાય પ્રદાતવ્યં રત્નચારિ સુનિશ્ચયઃ ।
ગૃહક્ષતા યદાતવ્યં મધુંસુરવરાર્ચિતે ॥
મત્સ્યમાંસં પ્રદાતવ્યં યમદેવાય સુવ્રતે ।
ચન્દનાદિક ગન્ધઞ્ચ ગન્ધર્વાયે નિવેદયેત્ ॥
દ્વિજ જિહ્વા પ્રદાતવ્યા ભૃઙ્ગદેવાય સર્વદા ।
સમૂલં યવવૃક્ષન્તુ મૃગાય પ્રતિપાદયેત્ ॥
કૃસરં ક્રવ્યસંયુક્તં પિતૃસંજ્ઞસ્ય દાપયેત્ ।
દ્વૌ વારિકા યદાતવ્યં કાષ્ઠં દન્તવિશોધનં ॥
સુગ્રીવે પૂપકં દદ્યાત્ કુશં દદ્યાન્તુ શ્રગ્દ્વિજે ।
પ્રચેતસે પ્રદાતવ્યં રાજીવં પદ્મસોચ્યતે ॥
અસુરે તુ સુરાદેયા ઘૃતાન્તં શોથદેવતે ।
રોગ્રેન્દ્રાય પ્રતવ્યં મણ્ડકં વરવર્ણિનિ ॥
ધ્વજં પીતં દદેદ્વાયોર્નિર્વિઘ્નં નાન્યથા પ્રિયે ।
ફણીન્દ્રાય પ્રદાતવ્યં પુષ્પં વૈનાયકેસરં ॥
સુમુખે ફલજાતિં તુ દ્રાક્ષં ચામ્રાદિ મેવ વા ।
ભક્તસૂપં પ્રદાતવ્યં ભલ્વાદે નાત્રસંશયઃ ॥
મધુઘૃતસમાયુક્તં સોમે ભક્તં પ્રદાપયેત્ ।
પિતૃ દેવાય તત્સ્થાને કલ્પ્યં ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
ક્ષીરષાય સદાતવ્યં સઘૃતં મધુમિશ્રિતં ।
વલિકાલે પતસ્તે તુ વલ્યર્થે સન્નિવન્ધનાઃ ॥
કુમુદસ્ય તુ યત્કન્દં સૌગન્ધિકમથાપિ વા ।
ઉત્પલસ્યાથ પદ્મસ્ય ગિરિદેવાય દાપયેત્ ॥
અદિતયે પ્રદાતવ્યો મુલ્લોપિકા સુરેશ્વરિ ।
પૂરિકાદિતિ દેવાય દાતવ્યો હિતમિચ્છતા ॥
આપવત્ સન્દધિં દદ્યાદાપે દદ્યાત્ પયઃ પ્રિયે ।
૭૨બ્)
મરીચયે મોદકં સ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ તુ કુશોદકં ।
સવિત્રેણ્ચઘ્ર પુષ્પં તુ દાતવ્યં વરવર્ણિનિ ॥
વિવસ્વે ચ પ્રદાતવ્યં રક્તચન્દનલેપનં ।
જયદેવાય દાતવ્યં હરિતાર્મં સુરેશ્વરિ ॥
યત્રસૌમારિકં ગૃહ્ય ભક્તં તદ્રસભાવિતં ।
હરિતાન્નઞ્ચ તચ્ચોક્તં કૃત્રિમં તન્તુ તત્વતઃ ॥
ખિચ્ચાન્નમિન્દ્ર દેવાય ગુડભક્તં કલાધિપે ।
ઘૃતાન્તં રુદ્રદાસાય રુદ્રાય ફલ્ગુષૈઃ સહ ॥
પૃથિવી ધરાય કુલ્માષં મત્સમાંસસમન્વિતં ।
કેચિદ્ વદન્તિ કલ્માષં સાંકુરં વરવર્ણિનિ ॥
કેચિત્ સ તુષપિષ્ટન્તુ સ્વિન્નમિંડરિકે વહિ ।
ઉભયો વા પ્રદાતવ્યૌ સાકુરં સ્વિન્ન મેવ ચ ॥
યદ્વલિં બ્રહ્મણે ચૈવ તચ્છૃણુષ્વ સમાહિતા ।
ઘૃતક્ષીરચરું હવ્યં તિલાક્ષત યવાન્ કુશં ॥
પઞ્ચગવ્યસમાયુક્તં દાતવ્યં સિદ્ધિમિચ્છતા ।
ઘૃતસિદ્ધિં તથા ક્રવ્યં ચરુક્યા સંપ્રદાપયેત્ ॥
માસભક્તસમાયુક્તો મર્મમાંસસન્ધિતઃ ।
સ્કન્દાય ચ પ્રદાતવ્યૌ વલિઞ્ચૈવ સુરેશ્વરિ ॥
હૃત્પદ્મેનસમાયુક્તં સંઘૃતં માંસમેવ ચ ।
વિદારિકાયૈ દાતવ્યો વલિરેષા ન સંશયઃ ॥
વલિશ્ચાન્યમનાથાય કૃસરં પૂપકૈઃ સહ ।
ફલ્ગુષેણ સમાયુક્તો દાતવ્યો હિતમિચ્છતા ॥
સ રક્તં પિત્તમાંસઞ્ચ પૂતનાયૈ પ્રદાપયેત્ ।
જમ્ભકાય પ્રદાતવ્યં સાર્દ્રમાંસાસૃક્સંયુતં ॥
માસ્થિ ખણ્ડામિષં રક્તં પિત્તં વૈ પાપરાક્ષસી ।
સાંત્રં રક્તં ચ કુસુમં પિલિપિચ્છા યદાપયેત્ ॥
વાસ્તોઃ પત્યુઃ સમાખ્યાતો વલિરેવં ન સંશયઃ ।
મંત્રં તેષાં પ્રવક્ષ્યામિ પૂજાં વલિવિધિર્યથા ॥
ચતુર્થાન્તં સ્વનામઞ્ચ પ્રણવાદિ વિભૂષિતં ।
નમસ્કારાન્તસંયુક્તં પૂજામત્તંસ્ત્વયં પ્રિયે ॥
ગન્ધધૂપાદિકં દદ્યાત્ સ્વાહાન્તેન ન સંશયઃ ।
વૌષડન્તાર્ઘ દાતઞ્ચ સ્વધાન્તે વલિકર્મણિ ॥
વષડન્તે પાનંસ્યાદેવમાદ્યાં વિદુર્વુધાઃ ।
દિક્કાલે પરિતો દદ્યાદ્ વિધિનાનેન સુવ્રતે ॥
૭૩અ)
તથા ભૂતગણેભ્યશ્ચ દિઙ્માત્રિણાં તથૈવ ચ ।
સર્વાન્ન સહિતં દદ્યાદ્વલિં વલિં વૈ સાર્વકામિકં ॥
મન્ત્રં તેષાં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ વહિતો પ્રિયે ।
પ્રણવં પૂર્વશવ્યઞ્ચ દિશાશબ્દં તથૈવ ચ ॥
વાસિને ચ તથા લિખ્ય ભૂતેભ્યોઘ્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
એભ્યોલિખ્ય પુનર્દેવિ અઘોરેભ્યો લિખેત્ ક્રમાત્ ॥
ઘોરશબ્દં પુનર્લિખ્ય પુનર્ઘોરતરેતિ ચ ।
પુનર્ભ્યશ્ચ તતઃ સર્વતઃ સર્વન્તુ પુનર્ભવેત્ ॥
સર્વે સમાલિખ્યભ્યોનમસ્તદનન્તરં ।
સ ચાત્મને સમાલિખ્ય ભ્યોન્તે ચ પુનરેવ હિ ॥
નમઃ સ્વાહા તથા વૌષટ્ સ્વધા વષટ્ યથાક્રમં ।
પૂજાદ્યાયાનમન્તાશ્ચ જાત્યન્તા પરિકલ્પના ॥
હ્રં ચાન્તે તુ વિસર્જેત ભૂતાનાવિધિચોદિતઃ ।
યત્ર શબ્દન્તુ ભૂતાનાં માત્રાણાન્તન્ન યોજયેત્ ॥
તાર્યવિધિઃ સ એવોક્તઃ પૂર્વં વૈ યદુદીરિતં ।
પિંગલોવાચ ॥
ગ્રહવાસ્તુસ્ત્વયા દેવ પ્રોક્તો ભૂતાત્મકોપિ ચ ।

યથા તેષાં વલિઃ સિદ્ધઃ તથા કથય મે સ્ફુતં ॥
ભૈરવા ઉવાચ ॥
સૌવર્ણકં કજં દેયં સૂર્યાયાત્ર ન સંશયઃ ।
સોમે ક્ષીરં પ્રદાતવ્યં શ્વેતપુષ્પસમન્વિતં ॥
સ્વસ્તિકં રક્તપુષ્પઞ્ચ ભૂસુતાય પ્રદાપયેત્ ।
ઘૃતપૂર્ણં શ્રજં પીતં વુધાય પ્રદાપયેત્ ॥
દધિભક્તં કુશોપેતં ગ્રીર્વાણમવિચારયેત્ ।
ફર્ણષાલિ સમૌપેત શુક્રાય પ્રતિપાદયેત્ ॥
મોદકોત્પલસંયુક્તં શનૈઃ સમ્યક્ નિવેદયેત્ ।
કુમુદમધુસંયુક્તં રાહવે સંપ્રદાપયેત્ ॥
શક્તવોનીલપુષ્પં તુ કેતવે સર્વદા પ્રિયે ।
યથા વિન્યાસ યોગેન વલિસ્તેષાં તથા પ્રિયે ॥
શંખભેર્યાદિ શબ્દાંસ્તુ વ્યોમાયસંપ્રદાપયેત્ ।
મૃદુવસ્ત્રધ્વજં વાયોઃ ઘૃતદીપં તુ પાવકે ॥
નક્રંપિષ્ટમયં કૃત્વા વરુણાય પ્રદાપયેત્ ।
કૂર્મસાક્ષાત્ પ્રદાતવ્યઃ નિર્મિતઃ પિષ્ટકેન વા ॥
પૃથિવ્યૈ ચ વરારોહે ન્યાસસ્તુ વલિકર્મણિ ।
૭૩બ્)
તેષાં સ્વનામમંત્રસ્તુ યથાપૂર્વમુદાહૃતઃ ।
એવં સર્વત્ર દાતવ્યસ્તત્સ્થાને તુ દિશાવલિં ॥
દત્વા વલિં શુભા વાપ્તિ દૃષ્ટાદૃષ્ટફલાવહા ।
નિર્વિઘ્નં તુ તદાભદ્રે સમાપ્ત્યારમ્ભકર્મસુ ॥
અન્યથા તુ મહાવિઘ્નં પ્રકુર્વન્તિ વિનાયકાઃ ।
તસ્માત્ સર્વ વદાતવ્યૌ વલિ વૈ સાર્વકામિકઃ ॥
એવં સાઠો ભવેચ્છ્રેયઃ પૂજાવલિવિધાનતઃ ।
પ્રાસાદકલ્પના પશ્ચાત્ ગૃહકલ્પનમેવ ચ ॥
ઇતિ પિઙ્ગલામતે નવમઃ પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
પ્રાસાદલક્ષણં ચૈવ જ્ઞાતંસુરવરેશ્વર ।
ગૃહાણાં લક્ષણં બ્રૂહિ પુરાદ્યા વાસવલ્પના ॥
દ્વિજાદિ પ્રક્રમાઙ્ગે ફં રાજાદેઃ સ્વષુરં વદઃ ।
ચુમ્વકાદેર્યથારમ્ભમ્ભમ્ભા સમ્યક્ નિવેદયેત્ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
ચુમ્બકસ્ય પુરં વક્ષ્યે યથાનૃપ કૃતમ્ ભવેત્ ।
પ્રાસાદસ્ય તુ યન્માનં વિસ્તરં સુરસુન્દરિ ॥
તન્માનં વાહ્યતસ્ત્યક્ત્વા પ્રાકારસ્ય સમં તતઃ ।
અન્તરાલંતમેવોક્તં પુરપ્રાસાદયોર્વિદુઃ ॥
પ્રાકારભિત્તિવત્ જ્ઞેયો પુરભિત્તિપ્રકલ્પના ।
પુનસ્તદ્વત્ તથા ભૂયઃ સમન્તાત્ પરિકલ્પના ॥
યથા ગણિક હેત્વર્થં કલ્પિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ।
કર્તુશ્ચ કીર્તનં વુધ્વા સમન્તાદ્ભુપરિ ગ્રહઃ ॥
પુરાદ્વેતુ સ એવોક્તઃ પુનભિતીવિકલ્પના ।
દ્વિગુણં પૂર્વમાનન્તુ યતોન્તે પુરરક્ષણં ॥
પુરમાનન્તુ યદ્ દેવિ તારાવત્ પરિકલ્પયેત્ ।
પૂર્વયામ્યા પરેણૈવ ઉત્તરેણૈ તથૈવ ચ ॥
ચતુર્ભુજાં ચતુર્દિક્ષુસ્તતઃ સંજાયતે સ્ફુટં ।
ઇશાદ્યાદેવતાસ્તત્ર દિત્યન્તાઃ પરિકલ્પયેત્ ॥
રક્ષાદ્યાં વાહ્યતઃ કલ્પ્યવત્માદ્યન્તે તથૈવ ચ ।
વસુધારા ગૃહ ચૈવં ઇશસ્થાને પ્રકલ્પયેત્ ॥
પર્જન્યે તુ ગૃહં કુર્યાત્ સંધ્યાચાદ્ય રુપસ્કરં ।
શંખકાહલભેર્યસ્તુ મર્દલઃ પટહસ્તથા ॥
તિમિલં જયઘણ્ઠા ચ તાલાયુગ્મઃ સ ઝર્ઝરી ।
મુરજાટક્કનન્દિસ્તુ હુડુચ્છામોન્દમેવ ચ ॥
૭૪અ)
કાંસી ડમરુકઞ્ચૈવ કરડી પટ્ટમર્દલઃ ।
સુરલીવંશવીણા ચ મધુરી કિન્નરકં તથા ॥
ખુંખુની દ્વિસરી ચૈવ ત્રિસરીર્નૂત ષટ્સરી ।
એવમાદ્યાનિ ચાન્યાનિ પર્જન્યે તુ ન્યસેદ્ ગૃહે ॥
જપ સ્થાને ગૃહં કૃત્વા તત્ર યત્ સ્થાપનં શૃણુ ।
તામ્રાદિગન્ડુકાદ્યાસ્તુ હેમાદ્યાસ્તુ સુલોચને ॥
ઘટં ચ કરકી ચૈવ અર્ઘાપાત્રન્તથૈવ ચ ।
ધૂપાધારઞ્ચ ઘણ્ટા ચ સસાણં ચન્દનન્તથા ॥
એવમાદ્યાદિ ચાદ્યાનિ તત્રસ્થાપ્યા હ્યપસ્કરાઃ ।
જપાત્પાદં તુ સંગૃહ્ય માહેન્દ્રસ્ય સમસ્તકં ॥
આદિત્યાર્દ્ધં તુ સંગૃહ્ય પ્રભોલીક ન્યસે પુરે ।
માહેન્દ્રાત્ પાદનિર્મુક્તા આદિત્યાર્દ્ધ સમન્વિતા ॥
કર્તવ્યા ચ વરારોહે પ્રતોલી મધ્યમે પુરે ।
આદિત્યાંશતુ ત્યન્થા(?) વૈ માહેન્દ્રંશસમન્વિતાં ॥
પદમેકેન કર્તવ્યા પ્રેતોલી ચોત્તમે પુરે ।
નિષ્કાશોથ પ્રવેશશ્ચ દ્વારમાર્ગસ્તથૈવ ચ ॥
તોરણં યથરસ્યા ચ પ્રતોલી ચેતિ કીર્તિતાઃ ।
એતૈર્પર્યાય નામાભિર્જ્ઞાતવ્યાસુરસુન્દરિ ॥
વહિ પ્રાકારયોર્મધ્યે પ્રતોલી યા પ્રકીર્તિતા ।
તસ્યોર્દ્ધે ચ વલભીભૂતઃ પ્રદીર્ઘો ગુણન્યાશ્રયઃ ॥
મધ્યપ્રાકારયોર્દ્ધે તુ ઘટિકાશ્રય તદ્વિધઃ ।
દેવપ્રકરસ્યોર્દ્ધે તુ નૃત્યશાલાં વિદુર્વુધાઃ ॥
અથવા મણ્ડપાન્તે તુ નૃત્યંશાલાં વિદુવુધાઃ ।
અથવા મણ્ડપાન્તે તુ નૃત્યં શિવપુરેહિતં ॥
ઉત્તમે તુ પુરે ચૈવ માહેન્દ્રેભ્યો ગતાશ્રયઃ ।
જપપાદસમોપેતઃ કર્તવ્યસ્તુ સુલોચને ॥
મહેન્દ્રસ્ય તુ યત્પાદં જપપાદ સન્ધિતઃ ।
અભ્યાગતાશ્રયઃ પ્રોક્તઃ પુરે મધ્યમકલ્પિતે ॥
આદિત્યાર્દ્ધે તુ કર્તવ્યં કન્યસેભ્યાગતાશ્રયઃ ।
સત્યે ચૈવ પ્રકર્તવ્યં ગૃહમાસ્થાન હેતુકં ॥
ભૃશાગ્નિકે તુ પ્રકર્તવ્યં વિપુલં તુ મહાનસં ।
પૃષ્ણે જલાશ્રયં કુર્યાદ્ વિતથે ભાજનાશ્રયઃ ॥
સૌવર્ણરજતં તામ્ર કાંસ્યાદિ વિનિર્મિતં ।
૭૪બ્)
યંત્રિકાભિઃ સમોપેતં સ્થાપિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ।
ગૃહક્ષતે ગૃહં ચૈવ શસ્ત્રસંસ્થાપનાય તુ ॥
ખડ્ગવાણધનુશ્ચૈવ કુઠારોમુદ્ગરસ્તથા ।
ક્ષુરિકાકુન્તદંતશ્ચ ચિત્રદણ્ડસ્તથૈવ ચ ॥
લકુટં શક્તિપાશશ્ચ કણયઃ શૂલપત્રકઃ ।
ચક્રાસિ ગદવજ્રશ્ચ અંકુશશ્ચક્ર પટ્ટિશઃ ॥
એવમાદ્યાનિ ચાસ્ત્રાણિ ફરાણિ વિવિધાનિ ચ ।
સ્થાપિતવ્યાનિ દેવેશે ગૃહે ગૃહક્ષતસ્ય તુ ॥
યમે ગાન્ધર્વકે કુર્યાત્ મઠં ભૂમિ ત્રયાન્વિતંઃ ।
અથવા દ્વય સાર્દ્ધન્તુ ભૂમિકૈકાથવા પ્રિયે ॥
ઉત્તમં મધ્યમઞ્ચૈવ કન્યસં ચ યથાક્રમં ।
આચાર્યસ્ય તદેવોક્તં નિજં સયન હેતુકં ॥
ઇષ્ટ્યાહ્નિકં જપં ધ્યાનં યોગાભ્યાસં તુ તત્ર વૈ ।
વીરભોજ્યાન્ન પાનાદ્યૈઃ વીરૈઃ સહ સમાચરેત્ ॥
ભૃઙ્ગે ચ સ્ત્રી ગૃહં કુર્યાન્ મૃગે કુર્યા તુ મજ્જનં ।
પિતૃ સ્થાને પ્રકર્તવ્યં સર્વથા યા પુરાશ્રયઃ ॥
શૌચમૃત્તિકકાષ્ઠઞ્ચ દ્વિજસંશોધનસ્ય ચ ।
દ્વૌ ચારિક ગૃહે ચૈવ સ્થાપયેન્ મન્ત્રવિત્ સદા ॥
સુગ્રીવે પુષ્પદન્તે ચ પ્રચેતે ભોજનાશ્રયઃ ।
પ્રદીર્ઘસ્તુ પ્રકર્તવ્યઃ પ્રદ્યોતોજાલકાન્વિતઃ ॥
અસુરે શોષસંજ્ઞે ચ યતીનામાશ્રયો ભવેત્ ।
પત્રોલૂખલકાદ્યાનિ રોગે કણ્ડનિકા ગૃહં ॥
વાયુ સ્થાને ગૃહં કુર્યાત્ તત્ર સ્થાપ્યં તુ ગંધકં ।
ચન્દનાગરુકર્પૂર કસ્તુર્યાદ્યા વિલેપનં ॥
નાગે મુખ્યે ચ ભલ્વાટે ગૃહં દીર્ઘે તુ વિસ્તરં ।
પુષ્યાર્થન્તુ પ્રકર્તવ્યં યતીનામતિ શોભનં ॥
સોમિરિગૌ ચ ભણ્ડારં સોમે રત્નાદિ સંગ્રહં ।
રિગૌધાન્યાદિકં દેવિ યુગ્મં વાપ્યેકમેવ વા ॥
અદિનૌ પર્શુ *? લા ચ દિતેર્દિવ્યોશ્રયો ભવેત્ ।
એવં પ્રદક્ષિણે નાયં ન્યાસ સ્યાત્ પુરસંસ્થિતઃ ॥
ષટ્મુખસ્ય શિવશિવસ્યૈવં ન્યાસોયં પરિકીર્તિતઃ ।
અપરાસ્યસ્ય દેવસ્ય કથયામિ તથાધુના ॥
વારુણાર્દ્ધા સુરે ચૈવ શોષે પાદસમુન્વિ *? ।
૭૫અ)
પ્રતોલીકન્યસે ચૈવ મધ્યે દૈત્યાંસવર્જિતા ।
વરુણાંશ વિનિર્મુક્તા દૈત્યાંશેન સમન્વિતા ॥
ઉત્તમસ્ય પુરસ્યૈવ પ્રતોલી મધ્યવર્તિના ।
સુગ્રીવે પુષ્પદન્તે ચ યતીનામાશ્રયો ભવેત્ ॥
ત્રયમાર્ગાવશેષે તુ તત્રાસ્થાનં ગૃહં ભવેત્ ।
વારુણાસ્યૈવ યચ્છેષં કુર્યાદભ્યાગતા શ્રયં ॥
માહેન્દ્રાદિત્ય સત્યેવ ભોજનાશ્રયમ્તત્ર વૈ ।
ચાલનં ત્રય નિર્દિષ્ટં શેષાન્યે પૂર્વવત્ સ્થિતા ॥
પ્રતોલી પુરતો વાહ્ય શિવસ્ય ગણિકા પુરં ।
યામ્યોત્તરમુખભદ્રે સતતં પક્તિનાચિતં ॥
વાયવ્યે તુ દિશાભાગે દ્રાગાદી તૂરિકાશ્રયઃ ।
ચતુષ્કાલં ભવેત્ તૂરં ધૂપવેલા ચ સોચ્યતે ॥
મધ્યાહ્ને ચાર્દ્ધરાત્રે ચ ઉદયાસ્ત મનેષુ ચ ।
પતાકાધ્વજસંયુક્તં વાસરં દર્પણાન્વિતં ॥
દણ્ડ ઉત્ક્ષેપ ઉત્ક્ષેપં શ્વેતછત્રસમાયુતં ।
ચન્દ્રાતપસમાયુક્તં પ્રદીપં યષ્ટિનિર્મિતં ॥
સૌવર્ણાદિતલીદિવ્યા ત્રિરષ્ટાઙ્ગુલનિર્મિતા ।
શાલિભક્તમયલિઙ્ગં તત્ર કુર્યાત્ શુશોભનં ॥
ગન્ધપુષ્પસુધાદ્યં ઘણ્ટાડમરુનાદિતં ।
પુંસિરે તત્ તુ સધાર્ય ગણિ વા સુરેશ્વરિ ॥
રૂપયૌવનસમ્પન્ના દિવ્યવસ્ત્રરલંકૃતા ।
એવં પ્રદક્ષિણેમાઞ્ચ ધૂપવેલાં સમારભેત્ ॥
ભ્રામયેત્ ત્રીણિ વારાણિ પ્રણાલસ્ય તુ વર્જનાત્ ।

તદન્તમ્વલિ પીઠે તુ સ્થાપિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
પશ્ચાદાગત્ય નૃત્યં તુ નૃત્યગૃહે સમાચરેત્ ।
કાવ્યં વા નાટકં વાપિ ચોખં વાદિત્ય નિર્મિતં ॥
શિવસ્ય પુરો નિત્યં ચતુર્વેલા વિધાનતઃ ।
રાત્ર્યાપાદગતે નૈવ દ્રાડાડઞ્ચ શિવાગ્રતઃ ॥
પુનઃ પાદં ત્રયાતીતે નિશાપાદ્રાડોમતઃ ।
સર્વવાદ્યસમોપેતં પૂર્વ વૈ પદુદીરિતં ॥
ઘટીમાત્રં તતો નિત્યં વાદયેચ્છિવદ્રાગડં ।
પુરસ્યોત્તર દિગ્ભાગે પુષ્પારામસ્તુ દી * કા ॥
૭૫બ્)
કૂપં વા વિહરી વાપિ શુદ્ધશૈલવિનિર્મિતા ।
પ *? ષ્ટક મયા વાપિ કાષ્ટારર્થા સુશોભના ॥
દિવ્યસોપાનસંયુક્તા વિહરીદીર્ઘિકા ભવેત્ ।
કુલાલકૃત પટ્ટમ્વા કૂપશોપાનવર્જિતં ॥
અર્હટં પદપટ્ટં વા કાર્યાટિંકુલિકાપિ વા ।
દ્રોણી વાથ પ્રકર્તવ્યા પુષ્પારામોદકા ગમે ॥
કેતે વૃક્ષાસ્તુ પુષ્પાણાં વૃક્ષાશ્ચૈવ શૃણુષ્વથ ।
વકુલં શ્રીફલં ચૈવ પુન્નાગો નાગકેસરઃ ॥
અપ્સરં ચમ્પકશ્ચૈવ નાગચમ્પકપાટલાઃ ।
સ્થલ ચમ્પકસ્ત્વશોકં વૃક્ષોત્પલમકિંશુકઃ ॥
પ્રિયંગુકર્ણિકારસ્તુ મન્દારઃ પારિજાતકઃ ।
કેતત્પતિ વિમુક્તા ચ વહુસેનો જપન્તિકા ॥
કુખવૈ શતપત્રી ચ કરવીરસ્તગરસ્તથા ।
સુરભિરાજાર્કજાતીશ્ચ કુન્દ પૂષિકમલિકા ॥
એવમાર્યાનિ ચાન્યાનિ સૌરભ્યાનિ તુ ।
દમનામરુવકાદ્યાદિ પ્રકીર્ણાનિ તુ કારયેત્ ॥
પ્રસસ્તા દાડિમામ્રાનિનાર્યઙ્ગા વીજપૂરકાઃ ।
કદલી વદરી ચૈવ કુચિકુન્દુરકંદુકઃ ॥
તાલખર્જૂરતાડિશ્ચ શૂપવૃક્ષોથજમ્વિરઃ ।
નાલિકેરસ્તથા ચાપિ હિન્તાલઃ શાલ એવ ચ ॥
ઉદાગસ્ત્રિતિત્તિડિશ્ચ ખદિરાશ્વત્ કજમ્ભનઃ ।
પ્લક્ષોદુમ્બરનિમ્બશ્ચ શ્રીપલ્લીવટવલ્લકાઃ ॥
શોભનાન્યૈસ્તથા વૃક્ષૈઃ પૂરયેન્નન્દનમ્વન ।
ઐશાન્યાં શિલ્પિનાં વાસઃ કલ્પિતવ્ય સુલોચને ॥
પૂર્વે તુ બ્રાહ્મણાવાસઃ શિવાગ્રે શાન્તિ પાઠકાઃ ।
આગ્નેયાં લોહકારાદ્યાઃ કાષ્ઠકારાદિ કારુકાઃ ॥
યામ્યેન ભૃત્યવર્ગાસ્તુ કૃષાણાદિ વિકલ્પનાઃ ।
નૈર્-ઋત્યાંમંત્યજાતીના *? વા સંકલ્પયેદ્ વુધઃ ॥
રજકાદ્યાસ્તુ વારુણ્યાં ન્યાસોયં પુરવાહ્યતઃ ।
પુરપ્રાસાદયોરન્તે અન્તરાલે ચ સુન્દરિ ॥
રમ્ભામ્ તત્ર સમન્તાન્તુ ગૂપમાલાદિશોભિતં ।
તગરં પિણ્ડસંજ્ઞા ચ કરવીરૈર્વિભૂષિતા ॥
૭૬અ)
શિવ પુરોયં સમાખ્યાતા નન્દિકાવર્તલક્ષણઃ ।
ચુમ્બકસ્ય વરારોહે ભોગમોક્ષાર્થિનસ્ય તુ ॥
શિવં શોભનભાવઞ્ચ મનોદ્યં શાશ્વત શુભં ।
સ્થિરં ચાવ્યયસંપૂર્ણં પર્યાયઃ યસ્ય ચોદિતઃ ॥
શિવસ્ય વા પુરં ચૈવ ન દોષં ગુરુપૂર્વકં ।
અથવા દક્ષિણેસ્તૌ પૂર્વે વા પશ્ચિમેપિ વા ॥
મઠઞ્ચૈવ પ્રકર્તવ્યં સૌમ્યનૈવ તુ કારયેત્ ।
પ્રાસાદવિસ્તરં માનં ત્યક્ત્વા ચૈવાન્તરાલકં ॥
તદર્દ્ધં વા તદર્દ્ધઞ્ચ જ્ઞાત્વા ચૈવાનુરૂપતઃ ।
કન્યસં મધ્યમં ચૈવ ઉત્તમં ચ ત્રિધાયતઃ ॥
ભૂપવિગ્રહકર્તવ્યો જ્ઞાત્વા ભૂકર્તરીપ્સયા ।
ચતુરસ્રં સમં કૃત્વા ગુણવદ્ ભાજયેત્ સમં ॥
યાગમણ્ડપમૈશાન્યાં પૂર્વે વા સ્થાનમણ્ડપઃ ।
સજલં પાકમાર્ગેયાં જલપાકાપ્ય ગોચરે ॥
મઠં ચાન્તક દિગ્ભાગે શયનં કુર્યાત્ સ્વયં ગુરુઃ ।
પિતૃ સ્થાને તુ વર્ચો વૈ પર્યાયસ્તસ્ય ચોચ્યતે ॥
વિટ્કુટી બ્રહ્મવર્દઞ્ચ ચન્દન પાપ્રદં પ્રિયે ।
અવસ્યોત્કટગૂષઞ્ચ નવસંજ્ઞાપ્રકીર્તિતા ॥
મત્રમણ્ડપવારુણ્યાં કર્તવ્યસ્તુ વિચિત્રકઃ ।
યન્ત્રોલૂખલકાદ્યાદિ વાયવ્યાં સન્નિવેસયેત્ ॥
સોમસ્થાને તુ ન્યાસં વૈ સુગુપ્તં ચૈવ કારયેત્ ।
મધ્યે ચાઙ્ગણકં રમ્યં વાહ્યે પ્રાકાર વેષ્ટિતં ॥
પ્રાગાપ્યાતોરણં વાપિ દેવયોગ્યવિકલ્પના ।
શુદ્ધશૈલમયં સર્વં યત્કટકમયોથવા ॥
કાષ્ઠનિર્મિત સર્વં વા મૃદનિર્મિતમેવ વા ।
કટકા વેષ્ટિતમ્વાપિ તૃણછન્નમથાપિ વા ॥
વિત્તાનુરૂપતઃ પ્રાજ્ઞો દેશકાલાનુરૂપતઃ ।
દ્વિતીયં નન્દિકા વર્તં ચુમ્બુકસ્ય પ્રકીર્તિતઃ ॥
નરેન્દ્રાદિ કૃતસ્યૈવ ઐશ્વર્યાલંકૃતસ્ય ચ ।
કથિતન્તુ વરારોહે પુરં દિવ્યં સુશોભનં ॥
સામાન્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ ચુમ્બકાદ્યાશ્રયં પ્રિયે ।
સ્વકૃતાન્યકૃતં વાપિ શાલાં ચૈવાધુના શૃણુ ॥
ચતુઃશાલં ત્રિશાલઞ્ચ દ્વિશાલં ચૈક શાલકં ।
૭૬બ્)
શાલાસંખ્યા ભવન્ત્યેતા વિભાગસ્ત્વધુનોચ્યતે ।
આચાર્યસ્ય ચતુઃશાલં ત્રિશાલં સાધકસ્ય તુ ॥
પુત્રકસ્ય દ્વિશાલઞ્ચ સમયી હ્યેકશાલકં ।
દિગ્ભાગમધુના વક્ષે સંજ્ઞા તેષાં પૃથક્ પૃથક્ ॥
અષ્ટશાલયુતં ધન્યં વન્દિકાવર્તમુચ્યતે ।
આપચક્રં વિભજ્યાદૌ શાલાસાધન હેતુકં ॥
પૂર્વે તુ શ્રીગૃહં કુર્યાત્ ધ્વજાયેન વિપશ્ચિતે ।
યામ્યે સયયા ગૃહં પ્રોક્તં સિંહાયેન વિજાનતઃ ॥
પશ્ચિમે ભોજનં ગેહં વૃષાયેન વિદુર્વુધાઃ ।
ન્યાસં ગૃહોત્તરે કુર્યાદ્સજાયેન ન સંશયઃ ॥
ધૂમાયેન પ્રકર્તવ્યં પાકં દહન ગોચરે ।
પાયુદંપિતરસ્થે તુ સ્વનાયેન ન સંશયઃ ॥
ધાન્યાદિક્ષોદનં ગેહં વાયવ્યાં રાસભેન તુ ।
યાગમણ્દપ ઐશાન્યાં ધ્વાક્ષાયેન તુ સુન્દરિ ॥
મુનિતારા કરેણૈવ રુદ્રસ્ત્રિદશ એવ ચ ।
દશપઞ્ચકરેણૈવ દસસપ્તદિક્છક્તિકં ॥
એકવિંશત્ કરેણૈવ ધ્વજાયાં પૂર્વતો ભવેત્ ।
ચતુરસ્રં સમન્તાન્તુ કર્તવ્યં શ્રીગૃહોત્તમં ॥
તત્ર સ્થાને સદા ભદ્રે શ્રીમન્તૈઃ સહસંયુતઃ ।
શ્રિયં તત્ર લિક્ષેત્ સાક્ષાચ્છ્રી ગૃહં તેન ચોચ્યતે ॥
એકૂનમ્ ત્રિંશ હસ્તેન પૂર્વપશ્ચાય ભવેત્ ।
દશસપ્તકરેણૈવ વિસ્તરં દક્ષિણોત્તરં ॥
સિંહાપંચ ભવેત્ તેષાં દક્ષિણે સયનાય *? ।
દશપઞ્ચકરેણૈવ સુદીર્ઘન્દક્ષિણોત્તરં ॥
રુદ્રસંખ્યાકરેણૈવ વિ *? રં પૂર્વપશ્ચિમં ।
વૃષાપઞ્ચ ભવેત્ તેન પશ્ચિમે ભોજનાશ્રયઃ ॥
ત્રયોદશકરેણૈવ પૂર્વપશ્ચાયતં કુરુ ।
રુદ્રસંખ્યા કરેણૈવ દક્ષિણોત્તરવિસ્તરંઃ ॥
ગજાયં જાયતે તેન ભણ્ડાગારોત્તરેણ તુ ।
દશાષ્ટકરં દીર્ઘં તુ વિસ્તરેણ ત્રયોદશઃ ॥
ધૂમાયં જાયતે તેન વહ્નૌ પાકં વુદુર્વુધાઃ ।
પ્રદીર્ઘન્દશ હસ્તન્તુ ષટ્કરં વિસ્તરેણ તુ ॥
શ્વાલાયં જાયતે તેન પિતૃસ્થાને ત્વવશ્યકં ।
દશહસ્તં ભવેદૈર્ઘ્યં સ્વરવદ્વિસ્તરં પ્રિયે ॥
ખરાય જાયન્તે વશ્યં વાયવ્યાં કણ્ડલા ગૃહં ।
૭૭અ)
દ્વિરષ્ટકરદૈર્ઘ્યાન્તુ દ્વિષટ્કં વિસ્તરં પ્રિયે ॥
ધ્વાક્ષાયં જાયતે ઐવ ઐશાન્યાં યાગમણ્ડપઃ ।
ગૃહે વાથવા તન્તુ વિષમં ચતુરસ્રકં ॥
ચિત્તાનુસરિતોવુધ્વા ચોક્તાન્યૂનાધિકં ભવેત્ ।
તૃતીયં નન્દિકાવર્તઞ્ચુમ્બકસ્ય પ્રકીર્તિતં ॥
સ્વસ્તિકાવર્તમન્યચ્ચ તસ્યૈવ ચતુઃશાલકંઃ ।
ચિત્તહિનો યદા ભદ્રે તદા તત્ કથયામિતે ॥
સ યાગાસ્થાનપૂર્વન્તુ સ પાકસયનાન્તકે ।
શયતિ ભોજનં ચાપ્ય સયતુ ન્યાશમુત્તરે ॥
યદ્યસ્ય સન્નિકૃષ્ટન્તુ તદ્દિશાય પ્રકલ્પયેત્ ।
તદ્દિશાય યુતં ચૈવ કલ્પનં ગૃહવર્જિતં ॥
ત્રિશાલં સાધકશ્ચૈવ કથયામિ સદાધુના ।
હિરણ્યાવર્તકઞ્ચૈવ હીનં ચોત્તરમન્દિરં ॥
કર્તવ્યં સાધકેન્દ્રેણ ભોગમોક્ષફલાર્થિના ।
સુપ્રભાવર્તકમ્વાપિ પ્રાગ્ઘીનં સુખદં ભવેત્ ॥
ચુલ્લિકાવર્તકં ચૈવ યામ્યહીનં ન શોભનં ।
પક્ષઘ્ના વર્તકં દેવિ ન સપ્તઞ્ચાપ્ય હીનકં ॥
દ્વયં ગ્રાહ્યં દ્વયં વર્જ્યં યતો વૈ સુખદુઃખદં ।
દ્વિશાલં પુત્રકસ્યૈવ શૃણુષ્વ વરવર્ણિનિ ॥
વૃષસિંહયુતં ધામસિદ્ધાર્થં તત્પ્રકીર્તિતં ।
મુખમોક્ષકરં નિત્યં પુત્રકભ્ય ન સંશયઃ ॥
ગજાનડ્વાન્સમાયુક્તં યમસૂર્યં વિદુર્વુધાઃ ।
મૃત્યુદઞ્ચ યતો દેવિ વર્જિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
ગજધ્વજસમાયુક્તં દણ્ડાખ્યં તદ્વિજાનતઃ ।
રાજદણ્ડકરન્નિત્યં ન પ્રાપ્તં તદ્વિશેષતઃ ॥
ધ્વજસિંહસમાયુક્તં વાતાખ્યં તદ્ગૃહં ભવેત્ ।
કલહઞ્ચ ભવેન્નિત્યં ન શસ્તં વર્જયેત્ સદા ॥
વૃષધ્વજસમાયુક્તં પક્ષિનામ્ના ચ વિશ્રુતઃ ।
વિત્તનાશંવલન્નિત્યં વર્જિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
ગજસિંહસમાયુક્તં કાકાકીનામ્ના ચ તદ્ગૃહં ।
જનૈઃ સહ વિરોધ તુ ત્યક્તવ્યં તન્નસંશયઃ ॥
સમયિનૈકશાલં તુ તચ્છૃણુષ્વ વરાનને ।
ધ્વજમ્વા પશ્ચિમાસ્યન્તુ સિંહ વા ચોત્તરાનનં ॥
૭૭બ્)

વૃષં વા પ્રાઙ્મુખં ભદ્રે દક્ષિણાસ્ય ગજં ન હિ ।
ગૃહમાનાષ્ટમાસેન વિસ્તરસ્ય તુ વીથિકા ॥
વૃષગૃહાગ્રતો વીથી ઉષ્ણીષં નામવિશ્રુતં ।
સિંહે તુ પક્ષયોર્વીથિ સાવષ્ટમ્ભ તુ તદ્ગૃહં ॥
ધ્વજ ગૃહે સમન્તાન્તુ સુસ્થિતં તં ન સંશયઃ ।
ગજે પશ્ચાદ્ ભવેદ્ વીથી સાયાશ્રયવિવર્જયેત્ ॥
વીથીનાં કલ્પના ભદ્રે સામાન્યં ચુમ્બકાદિતઃ ।
દ્વિજાદિ પ્રક્રમાદ્વાસંનિગદામિ પ્રતિ પ્રતિ ॥
દ્વાત્રિંશદ્વસ્તુ માનેન વિસ્તરં યદિજાદૈર્ઘ્યન્તદ્દશમાંસેન પૂર્વં વૈ
યત્ પ્રકીર્તિતં ॥
અષ્ટાવિંશત્ કરેણૈવ વિસ્તરં દક્ષિણં ગૃહં ।
દૈર્ઘ્યં તદષ્ટમાંસેન ચતુર્વિંશતિ પશ્ચિમં ॥
વિસ્તરાત્ ષષ્ઠમાંસેન દૈર્ઘ્યં તસ્ય પ્રકીર્તિતં ।
ઉત્તરં વિંશહસ્તેન ચતુર્થાંસેન દીર્ઘતઃ ॥
ક્ષત્રિયસ્ય ચ યત્પૂર્વ દ્વિસતુર્વિસ્તરં ભવેત્ ।
દૈર્ઘ્યન્તદષ્ટમાંસેન ચતુર્વિંશતિ દક્ષિણં ॥
વિસ્તરં ષષ્ઠમાંસેન દૈર્ઘ્યં તસ્ય પ્રકલ્પયેત્ ।
પશ્ચિમં વિંશહસ્તેન દીર્ઘન્તન્તુર્ય માંસતઃ ॥
ઉત્તરં ષોડશે નૈવ વિસ્તરશ્ચ પ્રકીર્તિતં ।
વિસ્તારાત્ પક્ષવદ્ દૈર્ઘ્યં વૈશ્યસૈવાધુના શૃણુ ॥
પ્રાક્ ચતુર્વિંશહસ્તેન ષષ્ઠમાંસેન દીર્ઘતઃ ।
દક્ષિણં વિશં હસ્તેન દીર્ઘતન્તુર્ય માંસતઃ ॥
પશ્ચિમ ષોડશે નૈવ તૃતીયાંસેન દીર્ઘતા ।
ચતુર્દશકરેણૈવ વિસ્તરં ચોત્તરં ગૃહં ॥
તદર્દ્ધે નૈવ દીર્ઘં તુ શૂદ્રસ્યૈવ શૃણુ પ્રિયે ।
વિસ્તરં વિંશહસ્તેન દીર્ઘં તં તુર્યમાંસતઃ ॥
પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખં ચાપિ યુગ્મં ચાપિ પ્રકલ્પયેત્ ।
ચતુઃશાલં ન તસ્યૈવ ગૌર્થે વા કુટિકાગ્રતઃ ॥
આપં યત્ર નલેભ્યે તત્રા સ્યાદનુ પૂર્વતઃ ।
યદુક્તં ગૃહવર્ણાનાં ન્યૂનં વાપ્યધિકં ન હિ ॥
ભૂપાલસ્ય ગૃહં વક્ષ્યે નન્દિકાવર્તલક્ષણ ।
સ્વમતં નવધાભાજ્ય એકાશીતિ પદાન્વિતં ॥
આસ્થાનમણ્ડપો નાભૌ પદાષ્ટક પરિભ્રમઃ ।
૭૮અ)
પૂજામણ્ડપ ઇશેસ્યાદિષ્ટ દેવ પ્રપૂજનં ।
તદ્દક્ષિણે ગૃહં ચૈવ વસ્ત્રાણાનિલયં પ્રિયે ॥
પદમેકં પથસ્યાર્થે પ્રાગાપ્યે તુ ન સંશયઃ ।
પ્રાક્પથયાસ્યગે ન્યસ્ય હેમાદ્યા ભરણાનિ ચ ॥
ખવિતે રત્ન સંસ્થાનં તદાપ્યે ગણિકાશ્રયઃ ।
તસ્યાપ્યાય ગતં ચૈવ સ્વકીયં સ્વયનં ગૃહં ॥
ત્રિભૌમં પઞ્ચભૌમં વા સપ્તભૌમમથાપિ વા ।
વિમાનેન તુ વન્ધેન સુરૂપં શિખરિણં યથા ॥
તદ્વામે ચ મહારજ્ઞા ગૃહં સ્યાદ્ વલભીયથ ।
ઇન્દ્રે ચાન્તઃ પુરાવાસં તત્સૌમ્યે તુ મહલ્લકં ॥
યથોત્તરે પ્રકર્તવ્યં પ્રમદાનાં ગૃહોત્તમં ।
રુદ્રસ્થાને તુ કર્પૂરં કર્કોલાદ્યાનિ વેશનં ॥
તસ્ય પૂર્વે પુનારજ્ઞી ગૃહં ચૈવ સુશોભન ।
આસ્થાનાદુત્તરે ન્યાસં સર્વદ્રવ્યાલયંવરં ॥
ન્યાસપૂર્વે પ્રકર્તવ્યં કર્ણોત્સાર ગૃહં શુભં ।
પ્રાકારાન્તરિતં સર્વં યા રેખા તત્ર સંભવેત્ ॥
પુનર્વાહ્યે પદં ત્યજ્ય વ્રજનાર્થં સમં તતઃ ।
વાહ્યે ન્યાસં પુનર્દેવિ તત્રેશે શાન્તિકં ગૃહં ॥
મધ્યે કુણ્ડં પ્રકર્તવ્યં દ્વિહસ્તંદ્યગુલાન્વિતં ।
મેખલૈકાન્વિતં ચૈવ વસુસંખ્યાંગુલૈર્ભવેત્ ॥
યોનિમધ્યે પ્રકર્તવ્યો વિસ્તૃતો દ્વાદશાંગુલઃ ।
દૈર્ઘ્યા દ્વિરષ્ટમુદ્દિષ્ટોમેખલાસાર્ધમંગુલા ॥
દ્વ્યઙ્ગુલાગ્રે પ્રણાલઃ સ્યાત્ પૃષ્ઠે કુમ્ભ દ્વયાન્વિતઃ ।
ચતુરસ્રં પુનર્મધ્યે મેખલા ચાઙ્ગુલા ભવેત્ ॥
અન્તઃકાણ્ડનિવદ્ધોર્દ્ધે લોહશૃંખલલમ્બિતાં ।
ઘૃતપૂર્ણઘટતામ્રો ઘટાધઃ સુષિરાન્વિતઃ ॥
સુષિરં દર્ભમાત્ર તું ઘૃતનિર્ગમનાય ચ ।
યથા વિચ્છિન્નધારાઞ્ચ દિનરાત્રિં તથા કુરુ ॥
વિપ્રાત્ર પાઠકાઃ શાન્તિર્-ઋગ્યજુર્સામવદ્કુ?ચ ।
હોતાત્રાથવશો દેવિ નિત્યં ત્રિષ્કાલ પાલના ॥
રાજ્ઞા તે ચ સદા પાલ્યાસ્તેષાં પુષ્કલશાસનં ।
શાન્તિ ધારા ગૃહં હ્યેતદ્ વસુધારા ગૃહં હિ તત્ ॥
સ્વાઙ્કાદિ ધ્વજમાલાસ્તુ ગઙ્ગાયમુનમેવ ચ ।
૭૮બ્)
હેમદણ્ડં શિતંચ્છત્રં માયૂરાદ્યં ચ ચામરં ।
પર્જન્યે તુ ગૃહં કૃત્વા તત્રસ્થાપ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
અશ્વોપકરણદિઞ્ચ સન્નાહાદ્યં તથૈવ ચ ।
જપસ્થાને ગૃહં કૃત્વા સ્થાપિતવ્યં સદાવુધૈઃ ॥
સર્વાધિ કરણં ચૈવ માહેન્દ્રે ચ સદા ભવેત્ ।
આદિત્યેન ભવેન્ માર્ગો માર્ગો દ્વે તુ ઘટી ગૃહં ॥
ધર્માધિકરણં સત્યે વ્યવહારનિરૂપણં ।
ભૃશં સ્થાને ગૃહં કૃત્વા સ્થાપિતવ્યં વૃષોત્તમં ॥
અન્તરિક્ષેગ્નિ ધામે ચ કુર્યાત્ તત્ર મહાનસં ।
ભોજ્યપાત્રાણિ વૈ પુષ્ણિ યત્ત્રિકાદ્યા નિવેશનં ॥
વિતથે ચૈવ કર્તવ્યઃ સચિવા સ્થાનમણ્ડપઃ ।
ગૃહક્ષત્રે પ્રકર્તવ્યોજિનશાલા ન સંશયઃ ॥
અઙ્ગરક્ષાશ્રયઞ્ચૈ * યમે નિત્યં સદા ભવેત્ ।
ગાન્ધર્વૈગાયકાં સ્થાનં વીણાવાદ્યાદિ સંગ્રહં ॥
ભૃઙ્ગસ્થાને પ્રકર્તવ્યં સેનાપતિ ગૃહં શુભં ।
મૃગસ્થાને ગૃહં કૃત્વા કસ્તૂર્યાદિ નિવેશનં ॥
પિતૃસ્થાને પ્રકર્તવ્યસંવશ્યકગૃહં સુભં ।
દ્વૌ વારિકે પ્રકર્તવ્યોમજ્જનાશ્રય ઉત્તમા ॥
પ્રતીહારગૃહં ચૈવ સુગ્રીવે ચ સદા ભવેત્ ।
પુષ્પદન્તે પ્રકર્તવ્યો ભોજનાશ્રય ઉત્તમં ॥
પ્રચેતસિ તથામાર્ગઃ કર્તવ્યસ્તુ સુશોભને ।
અસુરે તલવર્ગસ્ય ગૃહં ચૈવ સદા ભવેત્ ॥
શોષે વૈ શસ્ત્રશાલા ચ ચ્છુરિકાદ્યા નિવેશનં ।
રોગે વા ગોગૃશાલં ચ વૈદ્યસ્થાનં સદા ભવેત્ ॥
ભૃષશાર્વા પ્રકર્તવ્યા વાયો નિત્યં ન સંશયઃ ।
નાગસ્થાને ગૃહં યુગ્મં માણિક્યાદિ નિરૂપણં ॥
એકશ્ચૈવ તથા ભદ્રે પુષ્પાશ્રય દ્વિતીયકે ।
સુમુખાર્દ્ધપ્રકર્તવ્યં રાજદ્વૌ વારિક ગૃહં ॥
મયૂરં કુક્કુટાર્ધે તુ કર્તવ્યં તુ ગૃહં શુભં ।
ભણ્ડાગારઞ્ચ ભલ્વાટે સર્વશસ્યાલયંવરં ॥
ઘૃતાદિ લવણાદ્યાશ્ચ તત્ર સ્થાપ્યા પ્રયત્નતઃ ।
સોમસ્થાને મહાશાલા રાજહસ્તિ નિવેશનં ॥
અશ્વશાલરિગૌ ભદ્રે યસ્મિન્ રાજા સ્વયં રુહેત્ ।
૭૯અ)
અદિતૌ ગૃહયુગ્મં તુ મહિષાશ્ચોરણા પ્રિયે ।
દિતિ સ્થાને ગૃહં તદ્વત્ ધેનુવિદ્યાશ્રયં યુગં ॥
રાજપુત્રાદિસંયુક્તમુપાધ્યાય નિવેશનં ।
પ્રકારાન્તરિતાત્રાપિ પૂર્વવત્ સમુદાહૃતં ॥
પૂર્વદ્વારે જયઃ પ્રોક્ત દક્ષિણે શયનોત્તમં ।
આસ્થાનં પ્રાઙ્મુખભદ્રે નિત્યમેવ સમાચરેત્ ॥
નિભૃતાયયં તદાદ્વારમપદ્વારન્તદુચ્યતે ।
નોચેત્તદ્વાહનં મૂલં તદાયદ્વારપૂર્વકં ॥
આસ્થાનાપ્ય મુખં તદ્વચ્છયનં ચોત્તરેત્ તદા ।
ભાણ્ડાગારન્તદા યામ્યે યા યથાશેષસંસ્થિતિઃ ॥
આસ્થાનન્યાશશયનં ચલનન્તુ વિધીયતે ।
પુરં દ્વિગુણવદ્વાહ્યે પ્રાકારાન્તરિતં ભવેત્ ॥
મૂલદ્વારા ગતો ફટ્ટયુગ્મચાભિમુખં ભવેત્ ।
વણિક્ પ્રત્રાદિ સૌવર્ણી યેષાં રક્ષોત્તમાત્ર તુ ॥
યામે વેશ્યાસ્તુ યા રક્ષ્યા રાજાભિગમનાસ્તુ યત્ ।
તત્રાપ્યભિ મુખાપક્તિ ગૃહદીર્ઘત્વ કલ્પના ॥
પશ્ચિમે કર્મ વેશ્યાસ્તુ ભૃત્યા યેન સ્થિતિર્ન હિ ।
ઉત્તરે દીર્ઘૈકારામં પદ્મોત્પલ ચિતં શુભં ॥
તદ્વદ્વાહ્યે પુનઃ કલ્પ્ય પ્રાકારાન્તરિતં પ્રિયે ।
પૂર્વે વૈ બ્રાહ્મણા વાસં ક્ષત્રિયાવાસ ચાન્તકે ॥
વૈશ્યાનાવાયયદિગ્ભાગે શૂદ્રાણાં તુ તથોત્તરે ।
લોહકારાદિરાગ્નિયાં નૈર્-ઋત્યે શુણ્ડિકાદિતઃ ॥
વાયવ્યાં હસ્તિકાદીનામૈશાન્યાં પ્રકૃતિં ન્યસેત્ ।
પુનર્વાહ્યે તથા ભૂતં કોટ્ટં વાહ્યે પ્રકલ્પયેત્ ॥
પૂર્વવત્ કથિતે નૈવ પ્રત્રાટ્ભાલકસંયુતં ।
વિવિધાવાસસંયુક્તં ફટ્ટં વિવિધચર્ચિતં ॥
કલાધિપમરીચેવાદ્રાગડં રાજનિર્મિતં ।
મૂલદ્વારે તુ યે પાલા દ્વિરષ્ટકરદણ્ડિકા ॥
ખડ્ગહસ્તાશતા પઞ્ચ ધનુહસ્તાસ્તથૈવ ચ ।
દ્વિતીયે દ્વિસ્વરઃ પાલાઃ ખડ્ગહસ્તાઃ શતત્રયં ॥
તૃતીયસૂર્યવત્પાલા ખડ્ગહસ્તાઃ શતદ્વયં ।
ચતુર્થે દ્વિષવત્પાલાઃ શતસાર્દ્ધાસ્તુ રક્ષણાઃ ॥
૭૯બ્)
પઞ્ચમે વસુવત્પાલાઃ શસ્ત્રિણા શતમેવ ચ ।
ષષ્ઠમે ઋતુવત્પાલાઃ સાયુધાશીતિ રુચ્યતે ॥
ચતુઃપાલા વિનિર્દિષ્ટા દ્વારે ચૈવ તુ સપ્તમે ।
શતાર્દ્ધરક્ષણાસ્તત્ર ખડ્ગહસ્તાસુયોધનાઃ ॥
સુશૂરાઃ સત્વસંપન્ના સ્વામિ ભક્તાસ્તુ સર્વદા ।
વિચિત્રપુર વિન્યાસં સપ્તપ્રાકારસંયુતં ॥

મહારાજાધિરાજસ્ય કથિતં તવસુવ્રતે ।
સામાન્યસ્ય નરેન્દ્રસ્ય દ્વિતીયં નન્દિકોચ્યતે ॥
દેવસંસ્થિતિ પાકઞ્ચ શયનં યા યુદાશ્રયં ।
ભોજનં પત્રભાણ્ડારં પ્રાકારાન્તે પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઐશાદ્યં ચોત્તરાં તન્તુ પ્રામાણમધુનોચ્યતે ।
અષ્ટોત્તરશતેનૈકરસંસ્થિતિરેવ ચ ॥
તત્પાદેન ભવેદ્ દૈર્ઘ્ય શયનં કરશતેન તુ ।
કરદ્વાનવતિ પ્રોક્ત ભોજનં પાદદીર્ઘતઃ ॥
તુર્યાશીતિ કરેણૈવ ભાણ્ડાગારવિદુર્વુધાઃ ।
ચતુઃપઞ્ચાશદ્વહસ્તેન પાકં પાદ સુદીર્ઘતઃ ॥
શતાર્દ્ધન્તુ કરેણૈવ ગૃહપાયુદકલ્પના ।
સાયુધં કિંતુ તત્રાન્તે પાયુદસ્તાકકલ્પના ॥
ચત્વારિંશ દૃભૂયેતં(?) યતુશાલં પ્રકલ્પયેત્ ।
તન્તુર્યોનકરં ચૈવ ગૃહં દેવાર્ચને પ્રિયે ॥
પાદદૈર્ઘ્યં તથા ત્રાપિ કથિતં તવનાન્યથા ।
પુનરન્યં પ્રવક્ષ્યામિ રાજાભાણ્ડારિક ગૃહં ॥
દ્વાસપ્તતિ કરેણૈવ પ્રાગ્ ગૃહં પરિકીર્તિતં ।
દૈર્ઘ્યાન્ તત્ ષષ્ઠમાંસેન દક્ષિણં પઞ્ચષષ્ઠિભિઃ ॥
પઞ્ચાશાષ્ટકરં ચાપ્યમેક પઞ્ચાશચોત્તરં ।
ષટ્ત્રિંશત્ કરમાગ્નેયયાં સાર્દ્ધદ્વાત્રિંશ નૈર્-ઋતે ॥
વાયોહ્ય કૂનત્રિશં તુ એશાન્યાં પુનરુચ્યતે ।
પઞ્ચવિંશત્ કરાસાર્દ્ધં સર્વે ષષ્ઠાંશ દીર્ઘતઃ ॥
સેનાપતે પુન બ્રૂમિ નન્દિકાવર્તલક્ષણં ।
ચતુઃષષ્ટિકરેણૈવ પ્રાગ્ ગૃહં પરિકીર્તિતં ॥
પઞ્ચમાંસે તુ દીર્ઘન્તુરિતૂનં દક્ષિણં ભવેત્ ।
દ્વિપઞ્ચાશત્ કરેણૈવ પશ્ચિમં પરિકીર્તિતં ॥
ચત્વારિંશદ્રસોપેતં ગૃહં ચોત્તરકં ભવેત્ ।
૮૦અ)
દ્વયાધિકકરં ત્રિંશદાગ્નેયયાં પરિકીર્તિતં ॥
એકૂન ત્રિંશદ્ધસ્તેન નૈર્-ઋત્યાં પરિકીર્તિતં ।
ષટ્ત્રિંશતિ કરેણૈવ વાયો ચૈવ ગૃહં પ્રિયે ॥
ત્રયોવિંશત્ કરેણૈવ ઇશસ્થે તુ ગૃહોત્તમઃ ।
સર્વેષાં ચૈવ દીર્ઘત્વં પઞ્ચમાંસેન કીર્તિતઃ ॥
સમાંતસ્ય મહત્પૂર્વં ગૃહં ચૈવાધુના શૃણુ ।
કરં વૈકૂન ષષ્ઠિન્તુ પ્રાગ્ ગૃહં પરિકીર્તિતં ॥
ચતુર્થાંસેન દીર્ઘન્તુ ચતુઃપઞ્ચાશદક્ષિણં ।
એકૂનં ચાપ્યપઞ્ચાશદ્ દતૂનાં ચોત્તરમ્ ભવેત્ ॥
સહાર્દ્ધે કૂનત્રિંશેન કરેણાગ્નેયકં ગૃહં ।
સપ્તાવિંશત્ કરેણૈવ નૈર્-ઋત્યાં પરિકીર્તિતં ॥
ચતુર્વિંશતિ સાર્દ્ધેન વાયવ્યાં તુ ગૃહોત્તમં ।
દ્વાવિંશતિ કરેણૈવ ઐશાન્યા કલ્પયેદ્ ગૃહં ॥
સર્વેષાં ચૈવ દીર્ઘ્યર્થં તુર્યાશં કલ્પના પ્રિયે ।
જ્ઞાત્વા પઞ્ચપ્રદાતવ્યં વ્યયં કૃત્વા તુ યત્નતઃ ॥
જ્ઞાત્વેવં તુ ગૃહં કાર્યં ન્યૂન ચાપ્યધિકં ન હિ ।
સદ્વારઞ્ચ ગૃહં પ્રોક્તં યથાવદનુ પૂર્વતઃ ।
પિઙ્ગલોવાચ ॥
ગૃહે દ્વારઙ્કથંકાર્યં શુભં યચ્ચાશુભમ્વદ ।
યાગમણ્ડપદ્વારન્તુ તત્કથં ક્રિયતે વિભો ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
યાગમણ્ડપયદ્વારં મધ્યે પ્રાસાદવદ્ ભવેત્ ।
ગૃહે દ્વારં તુ યત્પ્રોક્તં તચ્છૃણુષ્વ શુભાશુભં ॥
વિસ્તારાત્ ષોડશાંસેન વિસ્તરં ગૃહભિત્તયઃ ।
વિસ્તરસ્યષ્ટ મે ભાગે દ્વારં તદ્વિગુણોચ્છ્રિતં ॥
કન્યસાનામયં ન્યાયો મધ્યમે ચાર્ક્કભાગિકં ।
ઉત્તમાનાં વિકારેણ વિસ્તારાદ્વિગુણોચ્છ્રયં ॥
અથવા ચ સ્વયં વેદ્ય હસ્તાંગુલવિવક્ષયા ।
ન્યૂનાધિકસમં જ્ઞાત્વા દ્વારં વાયસમન્વિતં ॥
સ્વદિગ્ગૃહસ્ય યદ્વારસ્વાપે નૈવ તુ વારયેત્ ।
સાખાદ્વયં તથાકાર્યં તથૈવૌદુમ્વરૌ સમૌ ॥
સ્વમાનં ચાષ્ટધા ભાજ્ય દ્વારાષ્ટૌ ચાધુના શૃણુ ।
દિક્ષુદ્વારં પ્રકર્તવ્યં વિદિક્ષુ નૈવ કારયેત્ ॥
૮૦બ્)
ઇશસ્થાને યદાદ્વારં રૌદ્રં ચાતિ ભયાવહં ।
પર્જન્યે ચ યદાદ્વારં સ્ત્રી ચલત્વં સમાદિશેત્ ॥
જય સ્થાને યદાદ્વારં વિજયો નાત્ર સંશયઃ ।
માહેન્દ્રે ચ યદાદ્વારં શ્રીયો વૃદ્ધિમાપ્નુયાત્ ॥
ભાસ્કરે ચ યદાદ્વારં પ્રતાપઃ કીર્તિ વર્દ્ધનં ।
સત્યસ્થાને યદાદ્વારં સદ્વર્મશીલવર્દ્ધનં ॥
ભૂયસ્થાને યદાદ્વારં નિત્યકલહવર્દ્ધનં ।
અન્તરિક્ષે યદાદ્વારં ન સખં નૈવ દુઃખદં ॥
પ્રાઙ્મુખસ્ય ગૃહસ્યૈવ દ્વારાષ્ટક પ્રકીર્તિતં ।
દક્ષિણાભિમુખસ્યૈવ દ્વારાષ્ટૌ ચાધુના શૃણુ ॥
અગ્નિસ્થાને યદાદ્વારં તદાદાર્ઘભયં ભવેત્ ।
પૂષાસ્થાને યદાદ્વારં તદાદાનસુખંધનં ॥
વિતથે ચ યદાદ્વારં તદામિત્રાદિ નાશનં ।
ગૃહક્ષતે યદાદ્વારં તદા સર્વક્ષયં ભવેત્ ॥
યમસ્થાને યદાદ્વાર તદામૃત્યું સમાદિશેત્ ।
ગન્ધર્વ ચ યદાદ્વારમિત્રાનાશનં ॥
ભૃંગિદ્વારે તુ શિલ્પિત્વં નૈપુણ્યં બુદ્ધિવર્દ્ધનં ।
મૃગસ્થાને યદાદ્વાર પૌરુષં વિક્રમં ધ્રુવં ॥
પશ્ચિમાભિમુખસ્યૈવ દ્વારાષ્ટૌ ચાધુના શૃણુ ।
પિતૃસ્થાને યદાદ્વારં તદાપુષ્પ પ્રવર્દ્ધનં ॥
દ્વૌવારિકે યદાદ્વારં તદા પ્રવ્રાજલક્ષણં ।
સુગ્રીવે ચ યદાદ્વારં કૃષિવાણિજ્યસંપદં ॥
પુષ્પદન્તે યદાદ્વારં તદાપુત્રાર્થ શાસ્નાતં ।
વારુણે તુ યદાદ્વરં આરોગ્યં શાન્તિદં સુખદં ॥
ધનપુષ્ટિસ્તુ વૃદ્ધિસ્તુ આયુર્બુદ્ધિ દિને દિને ।
અસુરે તુ યદા દ્વારં ક્ષયં ચાર્થે દિને દિને ॥
શોષસ્થાને યદાદ્વારં રોગવૃદ્ધિસ્તુ નિત્યશઃ ।
ઉત્તરાસ્ય ગૃહસ્યૈવ દ્વારાષ્ટૌ પુનરુચ્યતે ॥
વાયુસ્થાને યદા દ્વારં સદ્યોચ્ચાદનં તદા ભવેત્ ।
નાગસ્થાને યદાદ્વારં મદોન્મત્ત ભયં ભવેત્ ॥
સુમુખે તુ યદાદ્વારં પ્રભુત્વં મુખ્યતામતં ।
ભલ્વાટે તુ યદાદ્વારમર્થવૃદ્ધિ દિને દિને ॥
સોમસ્થાને યદાદ્વારઞ્ચાયુર્વૃદ્ધિનિરોગતા ।
૮૧અ)
રિગિસ્થાને યદાદ્વારં કૃષત્વં ક્ષીણવૃત્તયઃ ।
નિત્યો દ્વેગકરં રૂક્ષં વલિચિત્તં સદા ભવેત્ ॥
અદિતિસ્થે યદાદ્વારં કવિત્વં બુદ્ધિવર્દ્ધનં ।
દિતિસ્થે તુ યદાદ્વારં તદાભિમાનગર્વિતં ॥
એવં જ્ઞાત્વા શુભં ગ્રાહ્યમશુભં વર્જયેત્ સદા ।
દિશાન્યે ચ યથાકામ તથા દેશ્યા શુભોદયાઃ ॥
સમ્યક્ જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન વાસ્તુસૂત્રં વિચક્ષણઃ ।
યથેષ્ટં ભોગમાપ્નોતિ મોક્ષં વા શત્રુમર્દનં ॥
અવિદિત્વા ન ભોગોસ્તિ ન મોક્ષો નૈવ સાધનં ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન જ્ઞાત્વારમ્ભં સમાચરેત્ ॥
શિવાદિ પુરમેવન્તુ સર્વકામાર્થ હેતુતઃ ।
સંપ્રતીષ્ઠા યથાભીષ્ટા ઇહાસુત્રફલેપ્સયા ॥
પિઙ્ગલામતે ગૃહ પ્રકરણં ॥
૮૧બ્)
પિઙ્ગલોવાચ ॥
લિઙ્ગીનાઞ્ચ પ્રતિષ્ઠા યા સાકાકસ્ય કથં વદ ।
પ્રતિષ્ઠામણ્ડપસ્યૈવ માનં કિકસ્ય કીદૃશં ॥
કસ્મિન્ સ્થાને પ્રકર્તવ્યા કિં યંતો વા વદસ્વ મે ।
કુણ્ડાનાં લક્ષણં બ્રુહિ કુણ્ડાનાઞ્ચ સ્રુવાદિકં ॥
એવમાદ્યાનિ ચાન્યાનિ તત્કલે યદુપાગતં ।
તત્સર્વં હિ સમાસેન કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
પ્રતિષ્ઠા મણ્ડપે ચૈવ પ્રાસાદે સ્થાપનં મતં ।
પ્રસાદાચ્ચલિતે નૈવ સ્થિતસ્થાપનમુચ્યતે ॥
પ્રતિષ્ઠામણ્ડપશ્ચૈકો દ્વિતીયઃ સ્નાનમણ્ડપઃ ।
તૃતીયો લક્ષણો દ્વારે કર્મશાલાચતુર્થિકા ॥
પ્રાસાદાગ્ર પ્રદેશે તુ પ્રતિષ્ઠામણ્ડપઃ શુભઃ ।
તદર્દ્ધાન્યોગ્રતો ભૂયઃ લક્ષણોદ્વારમણ્ડપઃ ॥
તદર્દ્ધાન્યસ્તુ તત્સૌમ્યે સ્નાનાર્થં મણ્ડપશ્ચયઃ ।
કર્મશાલા યથેચ્છાતઃ સ્થાનં યદુચિતં ભવેત્ ॥
એકહસ્તાદિ લિઙ્ગાનાં મણ્ડપાનાં સુરેશ્વરિ ।
પ્રમાણમધુના વક્ષ્યે ધારિકા તોરણાનિ ચ ॥
રૌદ્રલિઙ્ગાદિતઃ કૃત્વા હસ્તાં તસ્ય ચ સુન્દરિ ।
પ્રતિષ્ઠામણ્ડપશ્ચૈવ દશહસ્તકરાન્વિતઃ ॥
ધારિકા પઞ્ચહસ્તાસ્તુ તોરણં પઞ્ચહસ્તકં ।
હસ્તમાત્રાધરોયયાનિ ધારિકા તોરણાનિ ચ ॥
સ પાદાદિક લિઙ્ગસ્ય દ્વિહસ્તાં તસ્ય સુવ્રતે ।
ત્રયોદશ કરેણૈવ કર્તવ્યો મણ્ડપોત્તમઃ ॥
ધારિકાસપ્તહસ્તાસ્તુ તોરણં તત્સમં ભવેત્ ।
દ્વિહસ્તવાધરોપ્યાનિ ધારિકા તોરણાનિ ચ ॥
સ પાદાદિ કલિઙ્ગસ્ય ત્રિહસ્તાં તસ્ય સુવ્રતે ।
દશપઞ્ચકરેણૈવ કારયેત્ મણ્ડપોત્તમં ॥
ધારિકાનવહસ્તાસ્તુ તોરણઞ્ચ તથાવિધં ।
હસ્તત્રયાધરોપ્યાનિ ધારિક તોરણાનિ ચ ॥
સ પાદાદિકલિઙ્ગસ્ય તુર્યા તસ્ય તુ સુવ્રતે ।
દશસપ્તકરેણૈવ પ્રતિષ્ઠામણ્ડપઃ સુભઃ ॥
રુદ્રવત્ કરસંખ્યોન ધરિકાસ્તોરણાનિ ચ ।
હસ્તત્રયમધોરોપ્યં વમ્બુંગુલ(?) સમન્વિતં ॥
૮૨અ)
સપાદાદિકલિઙ્ગસ્ય ભૂતાન્તસ્ય ચ સુવ્રતે ।

એકોનવિંશહસ્તેન કારયેત્ મણ્ડપોત્તમં ॥
ત્રયોદશકરેણૈવ ધારિકાસ્તોરણં ભવેત્ ।
દ્વાદશાંગુલસંયુક્તં ત્રિહસ્તં રોપયેદધઃ ॥
સ પાદાદિકલિઙ્ગસ્ય ષદૃસ્તાં તસ્ય સુવ્રતે ।
એકવિંશત્ કરેણૈવ કર્તવ્યો મણ્ડપોત્તમઃ ॥
દશપઞ્ચકરૈશ્ચૈવ ધારિકાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વિકારાંગુલસંગૃહ્ય ત્રિકરં રોપયેદ્ વુધઃ ॥
સપાદાદિકલિઙ્ગસ્ય સપ્તાં તસ્ય સુવ્રતે ।
ત્રયોવિંશત્ કરેણૈવ કારયેન્ મણ્ડપોત્તમઃ ॥
નવાંગુલસમોપેતાસ્તૃપઞ્ચકરધારિકાઃ ।
તોરણં તત્સમંગે જ્ઞેયઃ ત્રિરોપ્યં દ્વદશાન્વિતં ॥
સપાદાદ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય વસ્વં તસ્ય સુવ્રતે ।
પઞ્ચવિંશત્ કરેણૈવ મણ્ડપં કારયેદ્ વુધઃ ॥
દશસપ્તાંગુલૈર્યુક્તાસ્તૃપઞ્ચકરધારિકાઃ ।
તોરણં તત્સમં જ્ઞેયં ચતુર્હસ્તાધરોપણં ॥
સપાદાદ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય રંધાન્તસ્ય ચ સુવ્રતે ।
સપ્તાવિંશત્ કરેણૈવ કારયેત્ મણ્ડપોત્તમઃ ॥
પઞ્ચવિંશાંગુલૈર્યુક્તાસ્તૃપઞ્ચકરધારિકાઃ ।
તોરણં તત્સમં ગેયં તુર્યાધઃ કરરોપણં ॥
તુર્યાંગુલસમોપેતમાયશુદ્ધં પ્રકીર્તિતઃ ।
પ્રદેશો વા યદા નાસ્તિ દૃઢાર્થમરોપયેત્ ॥
યત્રાભાવસ્તુ વૃક્ષાણાં તત્ર યદ્રુચિરઙ્કુરુ ।
ભાવપૂર્વન્તુ તત્રાપિ ભાવમૂલં યતોખિલં ॥
અભાવા દ્વૈત ઇત્યુક્તો ભાવો વા દ્વૈત લક્ષણઃ ।
તસ્માદભાવઃ ત્યક્તવ્યો ભાવં કલ્પ્ય પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
કિન્તુ યત્પ્રાપ્યં યત્નેન તત્સર્વં હિ સમાચરેત્ ।
પ્રાપ્તર્થે ભાવનાદોષો ન પ્રાપ્તં યત્નતસ્તથા ॥
મણ્ડપઃ પ્રથમશ્ચૈવ ધારિકાદ્વાદશાન્વિતઃ ।
વિંશદ્વારિકસંયુક્તં દ્વિતીયં મણ્ડપમ્વિદુઃ ॥
તૃતીયસ્તૃંશત્સંયુક્તો દ્વિવત્વાંશ તુર્યકં ।
૮૨બ્)
પઞ્ચમેરિતુ પઞ્ચાશદ્વાસપ્તતિસ્તુ ષષ્ઠમે ।
સપ્તમે મણ્ડપે ચૈવ ધારિકા નવતિસ્તથા ॥
શતૈકં દશયુક્તન્તુ મણ્ડપે ચાષ્ટમે વિદુઃ ।
નવમે મણ્ડપે ચૈવ દ્વાત્રિંશદધિકં શતં ॥
તદાનુસારતો વુદ્ધારિકાદ્યાનિ કલ્પયેત્ ।
તોરણાનિ ચ ચત્વારિ ચતુર્દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ ॥
સર્વેષાં ચૈવ સામાન્યં મણ્ડપાનાનસંશયઃ ।
સ્નાનાખ્યાદિ વિનિર્મુક્તં તયોશ્ચૈવૈકતોરણં ॥
હસ્તદ્વયં પરિત્યજ્ય તોરણાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
રોપ્યાદૂર્દ્ધન્તુ યન્માનં શાખાયો પરિકીર્તિતં ॥
તન્માનૌદુમ્બરૌ કાર્યૌ સ્વજાત્યોશાખોદુમ્વરૌ ।
ચતુનડ્યઃ સમોમાર્ગઃ પ્રાવસમ્બ ભવેદિહ ॥
ઊર્દ્ધાદુમ્બરસંસ્થન્તુ ત્રિમૂલં ત્રીણિ કારયેત્ ।
મધ્યે ચ પક્ષયોશ્ચૈવ પ્રમણમધુનોચ્યતે ॥
શૃંગં નવાગુલં દીર્ઘ્યં ચતુર્ભાગેન વિસ્તરં ।
ઋજુ વૈ મધ્યશૃંગન્તુ કિંચિદ્ વક્રે ચ પક્ષયોઃ ॥
પ્રથમસ્ય સમાખ્યાતં દ્વ્યગુલં વાધરોપણં ।
રુદ્રાંગુલ દ્વિતીયસ્ય પ્રવેશશ્ચ ત્રયોંગુલઃ ॥
ત્રયોદશ તૃતીયે તુ ચતુરંગુલ રોપણં ।
પઞ્ચદશચતુર્થે તુ પઞ્ચાઙ્ગુલ પ્રરોપણં ॥
સપ્તાદશાઙ્ગુલં ભૂતે પ્રવેશશ્ચ ષડંગુલઃ ।
ઊનવિઙ્સ?તિ ષષ્ઠે તુ સપ્તાગુલ પ્રરોપણં ॥
સપ્તમે એકવિંશં તુ અષ્ટાંગુલાધરોપણં ।
ત્રયોવિંશાષ્ટમે ચૈવ નવાંગુલ પ્રરોપણં ॥
નવમે પઞ્ચવિંશન્તુ દશચાંગુલરોપણં ।
નિવેશશ્ચ પ્રવેશશ્ચ શાખયોઃ શૂલશૃઙ્ગયોઃ ॥
હૃદાસર્વઃ પ્રકર્તવ્યઃ પ્રણવે નાથ સુવ્રતે ।
મધ્યશૃઙ્ગાધઃ શ્રીદેવી પક્ષશૃગાધઃ સ્વસ્તિકે ॥
પદ્મમ્વા નન્દિકા વર્ત પ્રસસ્તાર્થન્તુ કારયેત્ ।
સાન્તિદં નામ પૂર્વે ચ ન્યગ્રોધેન તુ નિર્મિતં ॥
ઔદુમ્બરમયં ચૈવ ભૂ?તિદં યામ્ય ગોચરે ।
૮૩અ)
પુષ્ટિદં ચાપ્યદિગ્ભાગે પિપ્પલેન વિનિર્મિતં ।
આયુદં ચોત્તરે જ્ઞેય પ્લક્ષે નૈવ તુ નિર્મિતં ॥
એકૈકતોરણસ્યાધઃ શાખયો દ્વા *? લકૌ ।
દ્વૌ દ્વૌ ચૈવ પ્રકલ્પેત યથાયથાવન્ધન્તથા શૃણુ ॥
? ન્દિઞ્ચૈવ મહાકાલં પ્રાગ્દ્વારે પરિકલ્પયેત્ ।
ભૃંગિંવિનાયકૌ ચૈવ દક્ષદ્વારે તુ પાલકૌ ॥
વૃષભકાર્તિકે યણ્ચ પશ્ચિમે દ્વારપાલકઃ ।
ગૌરી ચૈ *? તુરડીશો દ્વારાપાલૌત્તરેણ તુ ॥
નન્દિઞ્ચૈવ મહાકાલં * * * *? ણ કલ્પયેત્ ।
ચટવર્ગેણ યૌચાન્યૌ કલ્પયેત્ ભૃંગિનાયકૌ ॥
વર્ગેણાપિ તપેણૈવ દુર્મુખોઙ્ગાર કલ્પના ।
યસવર્ગેણ દેવેશિ ન્યસ્તવ્યૌ તુ શિતાશિતૌ ॥
તોરણસ્ય સમીપે તુ વાહ્યે ચૈવાધુના શૃણુ ।
કલસં શાન્તનામાનં પ્રાગિન્દ્રાધિષ્ઠિતં ન્યસેત્ ॥
શિશિરો નામયશ્ચાન્યત પાવકેગ્નિ વિભૂષિતઃ ।
પર્જન્યઃ કલશશ્ચૈવ યામ્યે યમવિભૂષિતઃ ॥
વિશોર્નામયશ્ચાન્યો નૈર્-ઋત્યાં પિતરાન્વિતઃ ।
આપ્યાયકો ઘટોનામ વારુણે વરુણાન્વિતઃ ॥
અમૃતાખ્યઞ્ચ વાયવ્યાં તિર્યગાધિષ્ઠિતં ન્યસેત્ ।
હ્રદં નામયં કલસં સૌમ્યે સોમાન્વિતં ન્યસેત્ ॥
નિધીશકલમશ્ચૈવ ઐશાન્યામાશસંયુતઃ ।?
વલદોનામયશ્ચાન્યઃ પૈત્રે વિષ્ણુસમન્વિતઃ ॥
અધઃ પ્રકલ્પયેત્ તંતુ ઐશાન્યામુદ્વકલ્પના ।
શુભદં નામ તત્રસ્થં બ્રહ્મણાષ્ઠિતં ન્યસેત્ ॥
* * * *? પશ્ચાન્તે પ્રણવાદિ સમન્તિતઃ ।
પ્રણવાદિ સમા * * * *? તિ અગ્નયે નમઃ ॥
શૌંયમાય નમશ્ચૈવ તારાદ્યસ્તુ વિભૂષિતઃ ।
ષૌં નિર્-ઋતે નમશ્ચૈવ તારાદ્યસ્તુ સમન્વિતઃ ॥
વૌં વરુણાય નમસ્તુભ્યં વિશ્વક્ષરાદ્યા *? પિતઃ ।
યૌં વાયવે નમશ્ચાન્તે વિસ્વે નાદ્યમલંકૃતઃ ॥
* * *? નમશ્ચાન્તે તારાદ્યસ્તુ વિભૂષિતઃ ।
૮૩બ્)
હૌમીશાય નમસ્તુભ્યં પ્રવાદિ સમન્વિતઃ ।
ક્ષૌં વિષ્ણવે નમશ્ચૈવ નત્યંતાદિ સમન્વિતઃ ॥
ઓં ઓં બ્રહ્મણે નમસ્તુભ્યં સર્વે શસ્ત્રવિભૂષિતાઃ ।
મન્ત્ર એષસમુદ્દિષ્ટઃ કલસાનાન્તથૈવ ચ ॥
ઓંકાર કલ્પિતાસ્તે તુ આધારત્વેન સુવ્રતે ।
આધેયાસ્તત્ર પાલાસ્તુ અવિર્નાભાવકલ્પિતાઃ ॥
ઓષધી રત્નગર્ભાસ્તે તોયપૂર્ણાસુશોભનાઃ ।
ગન્ધાદ્યૈશ્ચર્ચિતાસ્તે તુ કંઠે સૂત્ર કુશાન્વિતાઃ ॥
પુષ્પમાલાસુવદ્ધાસ્તે ચૂતપલશોભિતાઃ ।
વસ્ત્રેણાચ્છાદયેત્ સર્વાન્ તોરણાનિ તથૈવ ચ ॥
ચૂતપલ્લવમાલાસ્તુ વન્ધયે તોરણોપરિ ।
કુશચ્છેદકૃતામાલા પુષ્પપલ્લવલમ્બિતાઃ ॥
ચર્ચિતાલક્ષકે નૈવ વસ્ત્રસૂત્રેણ વેષ્ટિતાઃ ।
રમ્ભારોપ્યા વિદિક્ સ્થાને વંશપલ્લવકાન્વિતાઃ ॥
ધ્વજાનાં લક્ષણં *? મિશૃણુષ્વેક મનાધુના ।
ઇન્દ્રા યુધા ચ પૂર્વે વૈ પીતવર્ણેન સા ભવેત્ ॥
રક્તાગ્ને યે તુ દિગ્ભાગે રક્તવર્ણેન સા ભવેત્ ।
કૃષ્ણાયામ્યવિનિર્દિષ્ટા કૃષ્ણવર્ણેન સા ભવેત્ ॥
ધૂમ્રાધૌમ્ય વિનિર્દિષ્ટા ધૂમ્યવર્ણેન સા ભવેત્ ।
અત્રા વારુણ દિગ્ભાગે તદ્વર્ણેન પ્રકીર્તિતા ॥
કપિલા તિર્યગ્ દિગ્ભાગે તદ્વર્ણેન ચ સા મતા ।
પીતા કૌવેર્ય દિગ્ભાગે પીતવર્ણેન સા ભવેત્ ॥
શ્વેતા વેશાનદિગ્ભાગે સ્વેતવર્ણેન સોચ્યતે ।
નીલાનૈર્-ઋત્ય દિગ્ભાગે નીલવર્ણેન સા ભવેત્ ॥
પદ્મા ઇશાનદિગ્ભાગે પદ્મવર્ણેન સા ભવેત્ ।
મધ્યે ચિત્રા સમુદ્દિષ્ટાશ્ચેદ્યાશય હેતુ ચ ॥
એકવર્ણા પ્રકર્તવ્યા પતાકા ખંડલાદિતઃ ।
લરશષવય સહક્ષ ઓં ઓંકારમેવ ચ ॥
ત્રિમાત્રા બિન્દુયુક્તાસ્તુ વિશ્વાદ્યાશ્ચ નમોન્તગાઃ ।
સ્વનામમધ્યગં કૃત્વા ચતુર્થન્તુ *? યોજિતાઃ ॥
શસ્ત્રરૂપાથજા જ્ઞેયા દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ।
વશયષ્ટિકૃતા * *? પ્રણવેનોધૃતાઃ શુભાઃ ॥
૮૪અ)
મણ્ડપે મધ્યભાગે તુ પીઠં યાગાર્થ હેતુકં ।
ચતુરશ્રં સમંશુભ્રં દર્પણોદરસંનિભં ॥
અષ્ટાઙ્ગુલોચ્છ્રિતં કાર્યં વિસ્તરં ચતુહસ્તકં ।
એકહસ્તાન્તલિઙ્ગસ્ય કર્તવ્યન્તુ વરાનને ॥
દ્વિહસ્તાન્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પીઠં ભૂતકગન્ધિતં ।
વિસ્તરં ચોચ્છ્રયન્તસ્ય નવાંગુલમુદાહૃતં ॥
તૃહસ્તાન્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પીઠં શઙ્કરવિસ્તરં ।
ઉચ્છ્રયેણ તુ દેવેશિ દશાંગુલમુદાહૃતઃ ॥
તુર્યાન્તસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય પીઠં સપ્તકરમ્ ભવેત્ ।
દશૈકાંગુલમુચ્છેધં કીર્તિતં વરવર્ણિનિ ॥
પઞ્ચ હસ્તાન્તલિઙ્ગસ્ય પીઠં ચાસ્યકરમ્ ભવેત્ ।
દ્વાદશાંગુલમુચ્છેધં * *? હસ્તાંતાધુના શૃણુ ॥
નવહસ્તં ભવેત્ પીઠં ત્રિદશાંગુલમુચ્છ્રિતં ।
સપ્તહસ્તાંતલિઙ્ગસ્ય પીઠં વિસ્તર દિક્કતં ॥
દ્વિસ્વરાંગુલમુચ્છેધમષ્ટહસ્તાંતમુચ્યતે ।
કરૈકાદશપીઠન્તુ તૃપઞ્ચાગુલમુચ્છ્રયં ॥
નવહસ્તાન્તલિઙ્ગસ્ય દ્વિ ષટ્કકરપીઠકં ।

ત્રિકારાંગુલમુચ્છેધં સમાસાત્ પરિકીર્તિતં ॥
ચતુર્વિંશાંગુલં કુણ્ડં પ્રથમસ્ય પ્રકીર્તિતં ।
દ્વિતીયસ્ય ચ ષટ્વિંશમષ્ટાવિંશં તૃતીયકૈ ॥
ત્રિંશાઙ્ગુલં ચતુર્યસ્ય દ્વ્યધિકં પઞ્ચમસ્ય તુ ।
ચતુસ્ત્રિંશાગુલૈઃ કુંડં ષષ્ઠમસ્ય પ્રકીર્તિતં ॥
ષટ્ત્રિંશાંગુલસપ્ત અષ્ટત્રિંશાષ્ટમસ્ય ચ ।
ચત્વારિંશાંગુલૈઃ કુણ્ડં નવહસ્તસ્ય કીર્તિતં ॥
વિસ્તર વહિખા તસ્ય ગમ્ભીરત્વં ચ સુવ્રતે ।
દિગ્ભાગરૂપસંખ્યા ચ કથયામિ પ્રતિ પ્રતિ ॥
ચતુરશ્રમ્ ભવેત્ પૂર્વે આગ્નેયાન્તુ ભગાકૃતિઃ ।
યામ્ય ચૈવાર્દ્ધ ચન્દ્રન્તુ નૈર્-ઋત્યાં ત્ર્યશ્રકં વરં ॥
વર્તુલં વારુણે જ્ઞેયં ષટ્કોણં વાયુગોચરે ।
પદ્માભં સૌમ્યદિગ્ભાગે ત્વષ્ટાસ્રમીશગોચરે ॥
ભગાદિ લક્ષણં બ્રૂમિ શૃણુષ્વેકમના પ્રિયે ।
ચતુરસ્રં સમં કૃત્વા બ્રહ્મસૂત્રાર્દ્ધતઃ પુનઃ ॥
૮૪બ્)
સવ્યાસવ્યં દ્વયં કોષ્ઠં કોણાત્ કોણન્તુ સૂત્રયોઃ ।
દ્વાભ્યાઞ્ચ પાતયિત્વા તુ તદર્દ્ધરિતુ ભાજિતં ॥
તદેકાંશં પરિત્યજ્ય ભ્રામયેત્ ખણ્ડચન્દ્રવત્ ।
અપશંખ્યં યથાભ્રામ્ય ક્ષેત્રાત્ પઞ્ચાશ વાહ્યતઃ ॥
પ્રાગ્નીત્વાત્વા સંગમઃ કાર્યો વૃત્તસૂત્ર દ્વયોઃ પ્રિયે ।
ભગાકારમ્ ભવેત્યેવં શેષસૂત્રનિવાશયેત્ ॥
રિષિવદ્ભાજિતે ક્ષેત્રે સાર્દ્ધભાગદ્વયોર્વિના ।
પૂર્વાપ્યે ચૈવ દેવેશૈ તત્સ્થં કૃત્વા કરદ્વયં ॥
ખટિકાસૂત્રયોગેન ભ્રામયેત્ ખડ્ગ ચન્દ્રવત્ ।
ઋજુમધ્યે ભવેદ્ યોનિઃ પ્રાક્તં તં વૃત્તમધ્યતઃ ॥
ગુણવદ્ભાજિતે ક્ષેત્રે ભાગમેકં વહિનયેત્ ।
પૂર્વે સવ્યાપસવ્યે ચ ભાગભાગં વહિનયેત્ ॥
વત્સ્થં તત્સ્થતુ સૂત્રં વૈ પાતયે ત્રિણીસંખ્યયા ।
ત્ર્યશ્રઙ્ગચં પ્રસિધ્યેત યોનિ મધ્યે તુ પશ્ચિમે ॥
ક્ષેત્રં કર્ણાર્દ્ધતો ગૃહ્ય પ્રાગ્નીત્વા ગુણવત્ કુરુ ।
તદ્ભાગૈકન્તુ સંગૃહ્ય ભ્રામયેત્ પૂર્ણચન્દ્રવત્ ॥
વૃત્તં હ્યેવં પ્રસિદ્ધ્યેત ષડસ્ર શૃણુ સાંપ્રતં ।
ષટ્ભાગભાજિતે ક્ષેત્ર પ્રાગૈક ચાપ્યમેકકં ॥
તયોરર્દ્ધં ગૃહીત્વા વૈ વહ્ન્યા યો મીનકં કુરુ ।
પિતૃપૂર્વે તથા ભૂય તિર્યગેન્દ્રે તથૈવ ચ ॥
ઇશાયયે ચૈવ મીનન્તુ ક્ષે *? ત્યક્ત્વા મનોક્તથા ।
પશ્ચિમાદીશગં સૂત્ર પાવકઞ્ચ તથૈવ ચ ॥
પ્રાગીતિગન્તથા સૂત્રં ત્રિર્યગઞ્ચ તથૈવ ચ ।
તિર્યગેતિ ગતં ચાન્યત્ યાવત્ કેશગતં તથા ॥
ષટ્સૂત્ર પાતયિત્વા તુ ષટ્કોણસિધ્યતે સ્ફુટં ।
ઉપકોણે ભવેદ્ યોનિઃ પદ્માભવ * *? વહિ ॥
વૃત્તં કૃત્વા તુ મધ્યે વૈ ચ્છદૈ વાહ્યે તુ લાછયેત્ ।
મેખલાયાન્તુ દેવેશ ષોડશારે ચ સુન્દરિ ॥
દ્વાદશારે વચા કુર્યાત્ અથવાષ્ટારવત્ તથા ।
પદ્માભઞ્ચ સમાખ્યાતમષ્ટાશ્રં શૃણુ સાંપ્રતં ॥
ક્ષેત્રાર્દ્ધ રવિવત્ કૃત્વા * *? શાર્દ્ધન્ત્યજેદ્વિહિ ।
સાધયિત્વા તુ ક્ષેત્રન્તુ પ્રાક્ ક્ષેત્રન્નાશયેત્ પુનઃ ॥
૮૫અ)
તત્વર્દ્ધન્તુ(?) સંગૃહ્ય પ્રાગ્યામ્યાપ્યોત્તરં ક્રમાત્ ।
તિર્યક્ સૂત્રનિપાતેન સિદ્ધ્યનેષ્ટાશ્રમુત્તમં ॥
યોન્યત્રાપ્યુપકોણે તુ તેષાં વૈ લક્ષણં શૃણુ ।
અશ્વત્થ દલવત્ કૃત્વા કુંડવત્ મધ્યલાંચ્છિતઃ ॥
ઓષ્ઠમગુલમાનેન યોન્યગ્રેંગુલસમિતં ।
પૃષ્ઠે કુમ્ભ દ્વયાકારઃ સર્વસામાન્યલક્ષણઃ ॥
ઉત્તરાભિમુખં જ્ઞેયં પ્રાગાગ્નેય વરાનને ।
દક્ષિણં નૈર્-ઋતઞ્ચૈવ પ્રાઙ્મુખં પરિકીર્તિતં ॥
પશ્ચિમમ્વાયુ કુમ્ભન્તુ સૌમ્યવક્રમ્વિદુવુધાઃ ।
સૌમ્યકુણ્ડ તથૈશાનં પ્રાઙ્મુખન્તુ વિનિર્દિશેત્ ॥
ખાતાદેકાંગુલન્ત્યજ્ય મેખલાનાં સ્થિતિર્ભવેત્ ।
મેખલૈકાથવા તિશ્રો ભૂતંસંખ્યાથવા પ્રિયે ॥
ષડઙ્ગુલોચ્છ્રયવિસ્તીર્ણા મેખલૈકા યદા ભવેત્ ।
ચતુરોચ્છ્રયવિસ્તીર્ણા પ્રથમામેખલા મતા ॥
ત્ર્યંગુલોચ્છ્રયવિસ્તીર્ણા દ્વિતીયામેખલા ભવેત્ ।
દ્વ્યંગુલોચ્છ્રયવિસ્તીર્ણા તૃતીયામેખલા ભવેત્ ॥
ત્રિમેખલં યદા ભદ્રે ક્રમેણાનેન કારયેત્ ।
પઞ્ચાનામેખલાનાન્તુ પઞ્ચાદ્યગુવર્તનાત્ ॥
અઙ્ગુલૈકાન્તન્દેવેશે વિસ્તારોચ્છ્રય પૂર્વવત્ ।
નવમં કુણ્ડમન્યચ્ચ પૂર્વે વાપીશગેપિ વા ॥
પીઠકુણ્ડાન્તરે ચૈવ વૃત્તં વા ચતુરશ્રકં ।
પીઠાર્દ્ધન્તુ પરિત્યજ્ય કુણ્ડાનાં કલ્પના પ્રિયે ॥
ભદ્રપીઠં પ્રકર્તવ્યં સારદારુમયં શુભં ।
બ્રહ્મભાગાત્ દ્વિધા તિર્યગ્ વિસ્તરઞ્ચૈવ તદ્ ભવેત્ ॥
ઉચ્છ્રયાર્દ્ધેન તત્સ્થૌલ્ય મધ્યે ખાતન્તુ બ્રહ્મવત્ ।
વિસ્તરઞ્ચ મનાગ્નિમ્નઙ્કર્તવ્યં સુદૃઢં યથા ॥
ચતુરશ્રઞ્ચતુર્થ્યાદમ્વિચિત્રન્તુ સુશોભનં ।
તત્રસ્થાપ્યન્તુ લિઙ્ગે વૈ સ્નાનાદિક સમાચરેત્ ॥
સ્રુક્ સ્રુવૌ કંકતી પર્ણી ખાદિરાસનશિંશપા ।
ચન્દનોચન્દનશ્ચૈવ રક્તચન્દન એવં વા ॥
દેવદારુ મયો વાપિ સમીચાશ્વત્થમેવ વા ।
કિંશુકોદુમ્વરો વાપિ વિલ્વસ્તુ યનસોદ્ ભવઃ ॥
૮૫બ્)
ચુતશ્ચાશોકજા વાપિ વકુલો નાગકેશર ।
પુન્નાગશ્ચમ્પકો વાપિ યે ચાન્યે શોભના પ્રિયે ॥
ષટ્ત્રિંશદંગુલં કાષ્ઠં ગૃહ્યાદૌ કલ્પયે સ્રુચં ।
સપ્તાંગુલમુખદૈર્ઘ્યકણ્ચ ચૈકાંગુલમ્ ભવેત્ ॥
વસ્વંગુલં ભવેદ્ વેદી ચતુરસ્રં સમં સુભં ।
દ્વ્યઙ્ગુલં ગણ્ડિકાસ્તદ્વદ્ દણ્ડં ચૈવ ચતુર્દશં ॥
તુર્યાઙ્ગુલે ભવેત્ કુમ્ભો ધાત્રીસારોથ વા પ્રિયે ।
નવાઙ્ગુલ પરીણાહં કુમ્ભમધ્યે પ્રકલ્પયેત્ ॥
કુમ્ભે વહિ ભવેદ્ વૃત્તં સવક્ત્રઙ્કણ્ઠસંયુતં ।
ષડંગુલ પરીણાહો દણ્ડશ્ચૈવ સુવર્તુલઃ ॥
ગણ્ડિકા મધ્યપુષ્પઞ્ચ વિતતં નાગકેશરઃ ।
વેદિકામધ્યતઃ સ્વભ્ર વૃત્તં ચૈવ ચતુરંગુલં ॥
ત્ર્યંગુલે નાધઃ ખાતં સ્યાદ્ યથા માનઞ્ચતુષ્પલં ।
મેખલાદ્વાંગુલં વાહ્યે સમન્તાત્ પરિકલ્પયેત્ ॥
સાર્દ્ધાઙ્ગુલ ભવેચ્છોભા સમં વા ચિત્રમેવ વા ।
વેદીમધ્યે ભવેત્ કણ્ઠમ્ તત્ત્રિભાગેન વિસ્તરં ॥
કણ્ઠાતઞ્ચ ભવેત્ વૃત્તં માનન્તસ્ય નવાંગુલં ।
દ્વિકનીયા પ્રમાણેન વક્ત્રાગ્રઞ્ચ પ્રકલ્પયેત્ ॥
સર્વદાશ્વત્થ યંત્રવત્ કર્તવ્યન્તુ સુશોભનં ।
કનીયાઙ્ગુલવતખાત પ્રમાણન્તત્ર કારયેત્ ॥
કણ્ઠાધો વેશનં કન્યા તત્રાજ્યસ્ય વિનિર્ગમં ।
લોહતપ્ત શલાકેન વેધશ્ચૈવ તુ કારયેત્ ॥
શોભનમ્વર્તુલમ્ ચાધઃ કર્તવ્યન્તુ મનોહરં ।
રન્ધિમાત્રં સ્રુવં કાર્યં દ્વ્યઙ્ગુલં વટ્ટ?કન્તથા ॥
સમન્તાદ્વર્તુલં કૃત્વા ખાતતઙ્માય દેવ હિ ।
પલાર્દ્ધાર્દ્ધં યથામાનન્તથા વાહ્યે ઘટદ્વયં ॥
તુર્યાઙ્ગુલપરીણાહં દણ્ડન્તમ્ પરિકલ્પયેત્ ।
ધાત્રીફલં સુવૃત્તં વા દણ્ડમૂલે પ્રકલ્પયેત્ ॥
મનોદ્યં તત્સુનિષ્પાદ્યમાજ્યસ્થાલી મતઃ શૃણુ ।
યોન્યાકારા પ્રકર્તવ્યા ગ્રીવાકાર ગ્રહાન્વિતા ॥
તત્ખાતં શોભનન્તત્ર પલદ્વાદશસંભૃતં ।
અર્ઘપાત્રપ્રમ્પ્રકર્તવ્યં દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તૃતં ॥
વર્તુલન્તુર્ય નાલઞ્ચ એકનાલં સુશોભ ।??????
૮૬અ)
પ્રણીતાશ્ચૈવ કર્તવ્યાઃ સુવૃત્તાદ્વાદશાંગુલાઃ ।
સ્થુલોષ્ઠા સુઘનાઃ શુભ્રાઃ સ્થિરાસમ્પૂર્ણલક્ષણાઃ ॥
ગવ્યપાત્રપ્રકર્તવ્યં સૂક્ષ્મકર્ણઞ્ચ તન્મયં ।
તિલપાત્રં યથાભૂતં વર્તુલં દ્વાદશાઙ્ગુલં ॥
પાદાભ્યઞ્જન માત્રઞ્ચ ગન્ધપાત્રં તથૈવ ચ ।
વસ્ત્રાભરણપાત્રઞ્ચ નૈરાજનમથાપિ વા ॥
કલમાષ્ટૌ સુવૃત્તાશ્ચ તથાશાન્તિ ઘટાઃ શુભાઃ ।
સર્વપાત્રાઘટાશ્ચૈવ સૌવર્ણાદ્યાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
મૃતમયાંતા વરારોહે યથા સમ્ભવિકાહિતાઃ ।
કુતપાહુવદ્દીર્ઘા સ્નિગ્ધાગ્રાચ્છિન્નલક્ષણાઃ ॥
વિષ્ટરાસ્તુ તથા દૈર્ઘ્યા પરિધયમ્ તથા શુભાઃ ।
હરિતાગ્રાઃ સપર્ણાશ્ચ નસ્થુલા ન કુશાઃ સમાઃ ॥
અવક્રાક્ષત વિરહાય *? વૃક્ષોદ્ભવાસ્તુતાઃ ।
પ્રાદેશમાત્રાઃ સમિધાઃ સાદ્રા ગ્રાહ્યા સમા પ્રિયે ॥
તુર્યાષ્ટ ષોડશશ્ચૈવ કાર્યા પ્રતિસરાઃ સ્મૃતાઃ ।
પૃથક્ પાત્રા પ્રકર્તવ્યાઃ સુગન્ધાઃ સુમનોહરાઃ ॥
આશનં શયનઞ્ચૈવ ભાજનં યંત્રિકાન્વિતં ।
પાદુકાદ્યાનમેષાંસ્તુ યાગભૂમૌ ઉપસ્કરાન્ ॥
સંપાદ્યૈવન્તથાન્યેપિ યૈ વિના ન ભવેત્ ક્રિયા ।
પીઠમધ્યે પુનઃ પીઠં રજસા ચૈવ કારયેત્ ॥

ચતુરસ્રં પ્રદીર્ઘમ્વા તૃખણ્ડં નવ પદાન્વિતં ।
નવતત્વં ન્યસેત્ તત્ર યથાવત્ તત્ તથા શૃણુ ॥
શિવતત્વં ન્યસેન્ મધ્યે પૂર્વે ચૈવ સદાશિવં ।
આગ્નેયામીશ્વરં ન્યસ્ય વિદ્યાતત્વઞ્ચ દક્ષિણે ॥
સાયા તત્વમ્ પિતૃસ્થાને કાલતત્વઞ્ચ વારુણે ।
નિયત્યાખ્યં ચ વાયવ્યા સૌમ્યૈ વૈ પુરુષં ન્યસેત્ ॥
ઐશાન્યાં પ્રકૃતિં ન્યસ્ય મત્તાસ્તેષાં શૃણુ પ્રિયે ।
ઓંકારાદિ નમશ્ચાન્તે નામમધ્યનામધ્યે નિયોજિતઃ ॥
સર્વેષાઞ્ચૈવ તત્વાનાઙ્કથિતસ્તનાન્યથા ।
કલસા તત્ર ચત્વારઃ સુપ્રતિષ્ઠસ્તુ પૂર્વવતઃ ॥
સુશાન્તન્દક્ષિણે ન્યસ્ય તેજાઢ્યં પશ્ચિમે ન્યસેત્ ।
અમૃતઞ્ચોત્તરે ન્યસ્ય રત્નાખ્યં વેશગોચરે ॥
દધિપૂર્વે તુ વિન્યસ્તં દક્ષિણાજ્યઞ્ચ વિન્યસેત્ ।
૮૬બ્)
ગોમકૃચ્ચાપ્ય દિગ્ભાગે ગોમૂત્રં ચોત્તરે ન્યસેત્ ।
ક્ષીરમધ્યે પ્રતિષ્ઠાપ્ય કુશોદઞ્ચેશ ગોચરે ॥
તદ્દિશા વક્ત્રમન્ત્રૈસ્તુ દપ્યાદ્યાવવરાઅનને ।
સકૃન્મકૃત્તતો મન્યં શિવે નૈકત્ર કારયેત્ ॥
કુશોદકસમાયુક્ત પઞ્ચગવ્યપવિત્રકં ।
ન્યસેચ્ચૈશાનદિગ્ભાગે વિશેષં ચેત્તદુચ્યતે ॥
પૂર્વે નિષ્ઠિવનં ન્યસ્ય ક્ષતજં યામ્યગોચરે ।
અત્યુત્કટં ન્યસેચ્ચાપ્યે શિવાંવુ સૌમ્ય ગોચરે ॥
મદંમધ્યે સુવિન્યસ્ય ગન્ધવારિ તથેશગં ।
હૃદયાદ્યૈઃ સકૃન્મત્ર્ય મૂલેનેકત્ર કારયેત્ ॥
નૃસંખ્યૈક એકં કૃત્વા સ્થાપયેત્ શાંકરીન્દિશિ ।
સ્નાનાખ્ય મણ્ડપં ગત્વા સ્નાન દ્રવ્યં સમાહરેત્ ॥
મૃદા ચ કૂલે નદ્યા યાતૃણ કીટાદિ વર્જિતા ।
ગોમયંખ સ્થિતં શુદ્ધં રુગ્જરાદિ ગવાંવિના ॥
માક્ષીકઞ્ચ મધુશ્રેષ્ઠ ભ્રામરઞ્ચ વિવર્જયેત્ ।
પત્રં પુષ્પં ફલમ્વાથ પ્રત્યગ્રં સુમનોરમં ॥
ખણ્ડિતમુષિતમ્લાનં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ।
સૌવર્ણં ભોજનં શ્રેષ્ઠં તામ્રં વાથ નિરાજને ॥
તત્ર પીઠં શુભં કૃત્વા તૃખણ્ડં પૂર્વવત્ પ્રિયે ।
વસ્ત્રયુગ્મં તથાધૂપં દીપચાભરણાનિ ચ ॥
અગ્નેયયાં વિન્યસેદ્ દેવિ પત્રં પુષ્પઞ્ચ શાઙ્કરે ।
કુંકુમં ચન્દનં ચૈવ ગન્ધાઢ્યં ચ પ્રલેપનં ॥
કષાયં ક્ષીરકલ્કઞ્ચ ચામરઞ્ચાજનં પ્રિયે ।
ઉત્ક્ષેપં વ્યઞ્જનં દેવિ વાયવ્યં ચૈવ વિન્યસેત્ ॥
ગોજમૃત્તિકશસ્ત્રઞ્ચ મધુનૈરાજનન્તથા ।
નૈર્-ઋત્યાં વિન્યસેત્ પ્રાજ્ઞ યથાવદનુ પૂર્વશઃ ॥
વસ્ત્રપૂતોદકકુમ્ભં દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ।
નવવાડ્યથવા પઞ્ચ તામ્રા વા મૃન્મયાપિ વા ॥
સહિરણ્યા પ્રકર્તવ્યા રત્નગર્ભાથવા પ્રિયે ।
શ્વેતામ્ભ પૂર્વતો ન્યસ્ય ક્ષીરોદક સુધૂપિતં ॥
કેવલોદક પૂર્ણઞ્ચ વિમલાંભં ચાગ્નિ ગોચરે ।
ચન્દનોદક પૂર્ણન્તુ ગન્ધામ્ભં યામ્ય ગોચરે ॥
૮૭અ)
રત્નોદક સુવર્ણઞ્ચ રત્નામ્ભમ્ પિતૃગોચરે ।
ફલોદક સુવર્ણન્તુ ફલામ્ભમ્વારુણે ન્યસેત્ ॥
પુષ્પોદક સુવર્ણઞ્ચ પુષ્પામ્ભ વાયુગોચરે ।
શસ્યોદકભૃતં કુમ્ભશસ્યાભં સોમદિગ્ન્યસેત્ ॥
ઓષધામ્ભસુપૂર્ણઞ્ચ શાઙ્કરી દિશિ વિન્યસેત્ ।
સર્વદ્રવ્યામ્ભપૂર્ણઞ્ચ સર્વાત્મા ઇશગોચરે ॥
કૂટમન્ત્રૈઃ સકૃન્મંત્ર્ય કુમ્ભાષ્ટૌ સ્થાપયેદ્ વુધઃ ।
કર્મગૃહાન્નયેલ્લિઙ્ગં યન્ત્રિતં સ્નાનમણ્ડપે ॥
ભદ્રપીઠે તુ સંસ્થાપ્ય સ્નાનં પશ્ચાત્ સમાચરેત્ ।
મૃત્સ્નાવાસ્ત્રેણ પૂર્વન્તુ વારિણા તદનન્તરં ॥
ગોમયેન પુનઃ સ્નાનં તોયસ્નાનં તતઃ પુનઃ ।
કષાયેન પુનઃ સ્નાનં તોયસ્નાનં પુનસ્તતઃ ॥
ક્ષીરકલ્કૈઃ પુનઃ સ્નાનં તોયસ્નાનં તતઃ પુનઃ ।
અસ્ત્રોદકેન તસ્યાન્તે સ્નાપ્યાઞ્ચૈવ તતઃ પુનઃ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય મઙ્ગલૈગીતવાદિતૈઃ ।
રક્ષોઘ્નૈ તિલકં દત્વા લક્ષણોદ્વારમણ્ડપે ॥
આનયિત્વા પ્રયત્નેન ગીતમઙ્ગલવાદિતૈઃ ।
સુવર્ણરોમજાસ્તાર મૃદુવસ્ત્ર યુગાન્વિતં ॥
સોપધાનં સ્વયેલ્લિઙ્ગં પ્રાક્ શિરેણૈવ સુવ્રતે ।
દિગ્વિલક્ષં તુ લક્ષ્યાદૌ લક્ષણોદ્વારમાચરેત્ ॥
વિભજ્ય કૌઙ્કુમૈઃ સૂત્રૈઃ રક્તૈર્વા રોચનૈસ્તથા ।
નવભાગવિભક્તા? વા ત્રિભાગોર્દ્ધન્ત્યજેદ્વુધઃ ॥
ષટ્ભાગાધઃ પ્રમાણેન લક્ષણોદ્વારમુત્તમં ।
રક્ષોઘ્નાર્દ્ધઞ્ચ તત્રાપિ તદધઃ સમ્વિલક્ષયેત્ ॥
પ્રમાદાદૂર્દ્ધગઞ્ચૈવ ન સ્પૃશે તુ કદાચન ।
મુખનામૌ લલાટાનામ્ભેદો ગ્રીવાદિકો ભવેત્ ॥
નેષ્ટાયસ્માત્ તતશ્ચાધો લક્ષણં સંવિલક્ષયેત્ ।
પૂજાર્દ્ધં વસ્તુવત્ કૃત્વા તદેકં રિતુવત્ કુરુ ॥
તદ્વયં વિસ્તરં મધ્યે લમ્બસૂત્રદ્વયોઃ પ્રિયે ।
યવાષ્ટકોત્તમે લિઙ્ગે પૃથુઃ ખાતાધરેખિકા ॥
અવાન્તર ત્રયોપેતે કથિતા તવ સુવ્રતે ।
અષ્ટ હસ્તે અથવા લિઙ્ગે ત્રયાધઃ સંયુતે પ્રિયે ॥
૮૭બ્)
સયૂકં યવસપ્તઞ્ચ રેખાવિસ્તરનિમ્નકં ।
સપ્તહસ્તૈથવા લિઙ્ગે ત્રયોવાંતરસંયુતે ॥
દ્વિયૂકં ષટ્યવોપેતં રેખા ચૈવ તુ કારયેત્ ।
ષટ્ટસુ ચૈવ લિઙ્ગૈ ચ ત્રયોવાન્તરસંયુતે ॥
ત્રિયુકાન્વિતપઞ્ચૈવ યવાશ્ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
પઞ્ચહસ્તેથ લિઙ્ગે ચ ત્રયોવાન્તરં સંયુતે ॥
ચતુર્યવચતુર્યૂકં રેખાન્તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
ચતુહસ્તે તથા લિઙ્ગે ત્રયોવાન્તરસંયુતે ॥
ત્રિયવં પઞ્ચપુકઞ્ચ પૃથુરેખાધલક્ષણં ।
ત્રિહસ્તે ચૈવ લિઙ્ગે ચ ત્રયાવાન્તરસંયુતે ॥
ષડ્યૂકં દ્વિપવં ભદ્રે રેખાં ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિહસ્તે ચૈવ લિઙ્ગે ચ ત્રયાવાન્તરસંયુતે ॥
યવૈકસપ્તયૂકઞ્ચ લક્ષણં ચાધવિસ્તરં ।
એકહસ્તેથવા લિઙ્ગે રૌદ્રલિઙ્ગં ત્રયાન્વિતે ॥
પૂકાષ્ટલક્ષણઞ્ચૈવ પૃથુખાતે ચ રેખકા ।
ગભોત્થાનાઞ્ચ લિઙ્ગાના વિધિનાનેન કલ્પના ॥
પક્ષસૂત્રવિહીનન્તુ લમ્બસૂત્રાત્મકંવરં ।
રૌદ્રાણાં ચૈવ કર્તવ્યં હસ્તાદ્યાનાં શૃણુ પ્રિયે ॥
પક્ષસૂત્રં યથા તેષાં તથા સમ્યગ્ વદામિતે ।
લમ્બસૂત્રાર્દ્ધમાનાચ્ચ પક્ષસૂત્રાવતારણં ॥
તખાતં સમવૈ પુણ્યં કર્તવ્યં લમ્બનં યથા ।
લમ્બાર્દ્ધાષ્ટવિભક્તન્તુ પક્ષયોશ્ચૈવ તદ્વિધિઃ ॥
કોણાત્ કોણં નયેત્ સૂત્ર યાવદૃતુ સમાગતં ।
અધોભાગદ્વયં ત્યજ્ય દ્વયોઃ યોજ્યન્તુ પૃષ્ઠતઃ ॥
છત્રાકારં શિરોવર્ત્ય સુખદં રાજ્યભોગદમ્ ।
અથવાન્ય વિધાનેન પક્ષસૂત્રાવતારણં ॥
લમ્બસૂત્રાર્દ્ધ યન્માનં નવધા ભાજયેત્ તત્ ।
દ્વૌ પક્ષૌ તુ યથાભાજ્ય રિષિકોષ્ઠાવતારણં ॥
દ્વયઞ્ચાધપરિત્યજ્ય પૃષ્ઠે યોગન્તુ કારયેત્ ।
ત્રપુષે ચ શિરોવર્ત્ય ભોગાશેષ પ્રસિદ્ધયે ॥
અથવાન્ય વિધાનેન પક્ષસૂત્રાવતારણમ્ ।
લમ્બાર્દ્ધગુણવત્ કૃત્વા પક્ષયોશ્ચૈવ તદ્વિધઃ ॥
૮૮અ)
સાર્દ્ધભાગદ્વયં નીત્વા ભાગાર્દ્ધાધઃ પરિત્યજેત્ ।
પૃષ્ઠે નીત્વા પ્રયોક્તવ્યં કુક્કુટાતે વતચ્છિરઃ ॥
જ્ઞાનયોગપ્રસિદ્ધ્યર્થં યચ્ચાન્યચ્છુભસાધનં ।
અથવાન્ય વિધાનેન પક્ષસૂત્રાવતારણં ॥
લમ્બાર્દ્ધં સ્વરવત્ કૃત્વા પક્ષયોશ્ચૈવ તદ્વિધઃ ।
ચતુર્દશ પદંનીકોણકોણાન્તસૂત્રકં ॥
પૃષ્ઠે યોગઃ પ્રકર્તવ્યો દ્વયં ત્યજ્ય દ્વયોસ્તથા ।
વાલચન્દ્રે શિરોવર્ત્ય ભોગમોક્ષ પ્રસિદ્ધયે ॥
અથાન્યં સર્વસામાન્યં લક્ષણં પ્રવદામતે ।
નવધાર્ધ્વાવિભજ્યાદૌ સપ્તમં ગુણવત્ કુરુ ॥
ભાગૈકોર્દ્ધ પરિત્યજ્ય દ્વિભાગાધો યવં ભવેત્ ।
મધ્ય સૂત્રાર્થસંગૃહ્ય ભ્રામયિત્વાર્દ્ધ ચન્દ્રવત્ ॥
લમ્બસૂત્રવિહીનન્તુ પક્ષસૂત્રન્તથૈવ ચ ।
કેવલં બ્રહ્મસૂત્રન્તુ યાવદ્વિષ્ણુમ્પ્રલમ્બયેત્ ॥
વિષ્ણોર્દ્ધ હસ્તિ વાક્ષે ચ દલયેત્ પક્ષયોરપિ ।
યવલક્ષણમેતદ્ધિ સર્વકામાર્થસાધકં ॥
પ્રથમં લક્ષણં ચૈવ ઉક્તં છત્ર શિર પ્રિયે ।
ઐન્દ્રલિઙ્ગેપિ તત્કાર્યં ઐન્દ્રત્વસ્ય પ્રસાધનં ॥
તદેવં લક્ષણં ચૈવ શિરોવર્ત્યઞ્ચ શક્તિવત્ ।
લિઙ્ગે ચાગ્નેયકે ચૈવ તદ્ગુણસાધનેહિતં ॥
તદેવલક્ષણં ચૈવ દણ્ડસ્ય દણ્ડવચ્છિરં ।
યામ્યે લિઙ્ગે ચ તત્પ્રોક્તં યમભોગ પ્રસાધનં ॥
તદેવલક્ષણં ચૈવ ખડ્ગસ્ય ખડ્ગવચ્છિરઃ ।
નૈર્-ઋતે ચૈવ લિઙ્ગૈ ચ તદ્ભાગઃ સંપ્રસાધનં ॥
તદેવલક્ષણં ચૈવ ધ્વજસ્ય શિરવચ્છિરંઃ ।
લિઙ્ગે વૈ વાયવે ચૈવ ભોગિનઃ શિરવચ્છિરઃ ॥
લિઙ્ગે વૈ વારુણે ચૈવ તદ્ભાગ સાધનમ્વરં ।
તદૈવ લક્ષણં ચૈવ ધ્વજસ્ય શિરવચ્છિરઃ ॥

લિઙ્ગે વૈ વાયવે ચૈવ વાયુભોગપ્રસાધનં ।
તદેવલક્ષણમ્ભદ્રે ગદસ્ય ગદવચ્છિરઃ ॥
લિઙ્ગેકૌવેર્યકે ચૈવ કૌવેર્યત્વ પ્રસાધનં ।
તદેવ લક્ષણં જ્ઞેયં શિરશ્ચૈવ ત્રિરુન્નતં ॥
લિઙ્ગે ઐશાનકે ચૈવ શઙ્કરત્વ પ્રસાધનં ।
૮૮બ્)
તદેવલક્ષણઞ્ચૈવ પદ્મસ્ય ચ્છદવચ્છિરઃ ।
લિઙ્ગે વૈ બ્રાહ્મ્યસંજ્ઞે ચ બ્રહ્મત્વઞ્ચ પ્રસાધનં ॥
તદેવલક્ષણં રુદ્રે શિરશ્ચક્રે લાંછયેત્ ।
લિઙ્ગે વૈષ્ણવે જ્ઞેયં સમ્યક્ વિષ્ણુત્વસાધને ॥
દિશાસાધનલિઙ્ગીનાં લક્ષણાનિ નિબોધનૈ ।
ગજાક્ષયવયોર્મધ્યે વર્જતીક્ષ્ણાગ્રકં કુરુ ॥
વજ્રલિઙ્ગે ચ યત્પ્રોક્તં તત્કર્મસંપ્રસાધનં ।
શક્તિવચ્છક્તિલિઙ્ગે ચ દણ્ડવદ્દણ્ડસંજ્ઞકે ॥
ખડ્ગવત્ ખડ્ગસંજ્ઞે ચ પાશવત્ પાશસંજ્ઞકે ।
ધ્વજવત્ ધ્વજસંજ્ઞે તુ ગદવત્ ગદસંજ્ઞકે ॥
શૂલવચ્છૂલસંજ્ઞે ચ કિન્તુ ષટ્ભાગવર્તનાત્ ।
પદ્માખ્યે ચૈવ ચક્રાખ્યે શૃણુવક્ષ્યામિ તત્વતઃ ॥
નવધાર્દ્ધા વિભજ્યાદૌ તૃભાગોર્દ્ધં ત્યજેત્ પુનઃ ।
દ્વિભાગે પદ્મવદ્વર્ત્યં ચતુર્ભાગામૃલાલવત્ ॥
લમ્બસૂત્ર દ્વયં પ્રોક્તં વિડું યુક્પક્ષવર્જિતં ।
પદ્માખ્યે ચૈવ લિઙ્ગે ચ કથિતન્તવ નાન્યથા ॥
વિષ્ણુભાગોર્દ્ધતશ્ચૈવ દ્વિભાગે ચક્રવલ્લિખેત્ ।
ચક્રાખ્યે ચૈવ લિઙ્ગે ચ જ્ઞાતવ્યં સુરસુન્દરિ ॥
અથાન્યં સંપ્રવક્ષ્યામિ ક્ષુદ્રસાધનલક્ષણં ।
એષાં યદ્રુચિતં લિઙ્ગં તસ્યાર્ધા નવભાજિતા ॥
શિરસિલં ચ સૂત્રન્તુ ન ભાગાત્મકમ્ ભવેત્ ।
તદર્દ્ધે પક્ષસૂત્રઞ્ચ પૃષ્ઠયોશ્ચ પૂર્વવત્ ॥
ફણેંદ્રોષ્ટમશેષન્તુ યત્ર સ્વેષ્ઠં પ્રતિષ્ઠિતં ।
અષ્ટભાગાત્મકં ભદ્રે લમ્બસૂત્રં યદા ભવેત્ ॥
પક્ષસૂત્રં તદર્દ્ધેન પૃષ્ઠયોગસ્તુ તદ્વિધઃ ।
શત્રૂણાં ચક્ષુ ભ્રંશસ્તુ તેન મૃત્યું સમાદિશેત્ ॥
સપ્તભાગાત્મકઞ્ચૈવ લમ્બસૂત્રં યદા ભવેત્ ।
પક્ષસૂત્રં તદર્દ્ધેન પૃષ્ઠે યોગશ્ચ પૂર્વવત્ ॥
અનાહારમૂકત્વં તેન મૃત્યુરરાતિનાં ।
ષષ્ઠમે ગ્રીવા ચેત્યુક્તાલમ્બસૂત્રં તદાત્મકં ॥
પક્ષસૂત્રં તદર્દ્ધેન પૃષ્ઠે યોગં તથા પુનઃ ।
શત્રૂણાં વન્ધુવર્ગસ્ય ક્ષયં ચૈવ વિનિર્દિશેત્ ॥
પઞ્ચમે લમ્બસૂત્રન્તુ પક્ષસૂત્રન્તુ તદ્વિધં ।
ભુજવેધે ચ કથિતં લક્ષણઞ્ચ સુરેશ્વરિ ॥
૮૯અ)
ભુજાભઙ્ગઞ્ચ શત્રૂણાઞ્ચક્રે તેન ક્ષયો ભવેત્ ।
ચતુર્થે લમ્બસૂત્રન્તુ પક્ષસૂત્રં તુ પૂર્વવત્ ॥
સ્તનવેધસમુદ્દિષ્ટ લક્ષણં ચૈવ નાન્યથા ।
શત્રૂણાન્તન વેધેન પત્નીપુત્રાદિ નાશનં ॥
તૃતીયં લમ્બસૂત્રઞ્ચ પક્ષસૂત્રં તદર્દ્ધતઃ ।
હૃદ્વેધલક્ષણં હ્યેતત્ કથિતં તવનાન્યથા ॥
હૃચ્છુલં શત્રૂવર્ગસ્ય તેન મૃત્યું સમાદિશેત્ ।
દ્વિભાગે લમ્બસૂત્રઞ્ચ પક્ષસૂત્રં તદર્દ્ધતઃ ॥
લક્ષણં કુક્ષિવેધન્તુ કથિતન્તવ સુવ્રતે ।
શત્રૂણાં કુક્ષિશૂલઞ્ચ તેન મૃત્યુર્ન સંશયઃ ॥
ભાગૈકે લમ્બસૂત્રઞ્ચ પક્ષસૂત્રં તદર્દ્ધતઃ ।
લક્ષણં નાભિવેધઞ્ચ કથિતં તવસુવ્રતે ॥
નાભિસૂત્રઞ્ચ શત્રૂણાં તેન મૃત્યુભયમ્ ભવેત્ ।
યન્ સૂત્રમ્ પીડનં પ્રોક્તં તન્મયાર્દ્ધતોપિ વા ॥
યવાર્દ્ધર્દ્ધં શુભં પ્રોક્તં જ્ઞાત્વા સમ્યક્ સમાલિખેત્ ।
ભાવવૃત્તિ પ્રભેદાચ્ચ લક્ષણાત્ સર્વસાધનં ॥
અભાવવૃત્તિસંયોગાત્ વિરુદ્ધાર્થમ્ પ્રસાધયેત્ ।
ભાવાભાવં સમાયોગાલ્લિઙ્ગાદ્યદિ ફલાપ્યતે ॥
લક્ષણેન ન કિઞ્ચિત્ સ્યાદ્ધાઢં તત્કથયામિતે ।
એતત્ લક્ષણસંયુક્તં લિઙ્ગં ચૈવ સલક્ષણં ॥
લક્ષણૈર્હીનમયયેતદ્ધીન લક્ષણમુચ્યતે ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન લક્ષણોદ્ધરણં કુરુ ॥
સ્વેષ્ટલક્ષણસંયુક્તો ભવેલ્લિઙ્ગં તદાત્મકં ।
દૃષ્ટાન્ત ચેત્તદા બ્રૂમિ તથૈવાત્મગતં પ્રિયે ॥
શૈવં મહાત્મકં તેજા યોજ્યમાત્મ ત્વદીયકં ।
તલ્લક્ષણં પરં પ્રોક્તં તદુદ્વાર્યં વિપશ્ચિતા ॥
વિરોધચેન્મહાન પુચ્છાયાતપ ઇવેશ્વરિ ।
શિવવત્વઞ્ચ યથા દૃષ્ટં શાન્તં વ્યક્ત્યા વિવેચ્યતે ॥
વિશેષસન્નિધિઃ શમ્ભો લક્ષણેન વિવેચ્યતે ।
રત્નજાનાઞ્ચ લિઙ્ગાનાં પ્રવાલમણિમુક્તજાં ॥
સ્ફટિકાદેર્વરારોહે યદભ્યર્ચ્ચા મલાર્ચિષાં ।
ન પ્રાપ્તલક્ષણવ્યાપ્તિસ્તુ પ્રાપ્તલોહાષ્ટનિર્મિતા ॥
સ્વતેજા લક્ષણં તેષાં વાલલિઙ્ગે તથૈવ ચ ।
૮૯બ્)
સ્વતોલક્ષણલિઙ્ગાઙ્કં તેષાં સ્નાનાદિક ક્રિયા ।
પ્રોક્તાવ્યક્તાદિચ્ચાર્થાનાં દૃગુન્મીલનલક્ષણં ॥
જામ્બૂનદશલાકાયા તત્સૂત્રો ક્રિરયેત્ ગુરુઃ ।
ગુરુપદિષ્ટમાર્ગૈણ શિલ્યા *? વોત્કિરેત્ યુતઃ ॥
સુતીક્ષ્ણેણૈવ શસ્ત્રેણ નૈપુણ્યેન વિવર્તયેત્ ।
ન બિન્દુશકલાહીના ન સ્ફુટિત સમન્વિતા ॥
ન વિચ્છિન્નાસ્તથાસ્થુલા ન ક્વચિત્ કૃશરૂપિણી ।
રેખાકાર્યાસુસંપૂર્ણા ભોગમોક્ષફલાર્થિભિઃ ॥
વિંદ્વાદ્યાસ્ફટિતાદ્યાશ્ચ રેખાકાર્યાસ્તુ સાધને ।
સોભનઞ્ચાસુભે વિઘ્નં સુભૈ વા સુભવિઘ્નદં ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન જ્ઞાત્વા લક્ષણમુદ્ધરેત્ ।
કીર્ણે મધુઘૃતોદ્વાહ કાર્યો મૃત્યુજિતેન તુ ॥
આચાર્યેણૈવ દેવેશિ રેખાપ્યાયન હેતુકં ।
શુભદં શોભનઞ્ચૈ * મૃત્યુજિત્ પરિકીર્તિતઃ ॥
તત્રાપિ ચ પુનઃ સ્નાનં પઞ્ચગવ્યાદિના ચરેત્ ।
કષાયૈ ક્ષીરકલ્કાદ્યૈસ્તોયસ્નાનાન્તરૈઃ શુભૈઃ ॥
ગન્ધક્ષીરઘૃતસ્નાનૈર્દધિક્ષૌદ્ર જલાન્તરૈઃ ।
કુમ્ભાષ્ટકૈ પુનઃ સ્નાનં પૂર્વાદ્યાનુક્રમૈઃ શુભૈઃ ॥
ચન્દનૈઃ કુંકુમૈર્વાપિ કસ્તૂર્યાદ્યૈઃ સમાલભેત્ ।
દિવ્યવસ્ત્રૈર્યુગૈર્ભૂષ્યં હેમાદ્યા ભરણૈસ્તથા ॥
પુષ્પધૂપાદિભિઃ પૂજ્ય? અક્ષતૈસ્તિલતણ્ડુલૈઃ ।
રક્ષોઘ્નં તિલકં દત્વા નૈરાજનમાચરેત્ ॥
અવિધવૈજીવવત્સૈઃ કૌમારીગેયમઙ્ગલૈઃ ।
પુણ્યાહ જયશબ્દૈશ્ચ શંખં વન્દિન વાદિતૈઃ ॥
સુસંપૂર્ણાવધિં કૃત્વા ચિત્તભોગાનુશારતઃ ।
પશ્ચાદાવમનં દદ્યાદ્ વૃદા ચૈવાર્ચનં પુનઃ ॥
સર્વમૈતદ્વૃદા કુર્યાત્ પ્રણવેનાથસુવ્રતે ।
સુસંયુક્તરથાનીતે તસ્મિંશ્ચારોહયેદ્વૃદા ॥
તતઃ સયયાશલાકા ચ મધુપાત્રં તથૈવ ચ ।
વસ્ત્રયુગ્મં ઘટાદ્યઞ્ચ સ્નાનાર્થં યદુપાગતં ॥
તત્સર્વં શિલ્પિને દદ્યાત્ તત્કાલે પૂજયેત્ તુ તં ।
૯૦અ)
સુયંત્રિતં રથે કુર્યાત્ પુરયાત્રાપરિભ્રમેત્ ।
વલિં હરેદ્ દિશાં ગચ્છેત્ ક્ષિપેદ્ રત્ન કરમ્બકં ॥
પ્રક્ષિપેદ્વેસમાલાઞ્ચ મૌક્તિમાલાઞ્ચ સર્વતઃ ।
પ્રક્ષિપેદ્વેસપાત્રઞ્ચ તામ્રપાત્રાણિ રૌપ્યકં ॥
કંસપાત્રં ચ વિધં યત્રિકાદ્યાનિ પ્રક્ષિપેત્ ।
ક્ષિપેદ્વસ્ત્રંઞ્ચ વિવિધં દ્રવ્યં વાથકપર્દકાન્ ॥
ક્ષિપેત્ લાજાં સપુષ્પાં વૈ સર્વસસ્યાં પરિક્ષિપેત્ ।
વાસરોત્ક્ષપસંયુક્તં વિતાનધ્વજસંકુલં ॥
મુક્તાદામપ્રલમ્બતં દર્પણાદ્યુપશોભિતં ।
પુષ્પધૂપાદિ સંયુક્તં દીપયષ્ટિસુસંકુલં ॥
એવમ્ભ્રમેત્ પુરાન્તે વૈ ખેટાન્તં ગ્રાસમેવ ચ ।
તસ્મિં ચાયતનં સર્વં શિવાદ્યં પૂર્વનિર્મિતં ॥
પૂજિતવ્યં પ્રયત્નેન ભૂરત્નૈ ભાશ્વગોધનૈઃ ।
દ્વિજાંશ્ચ દક્ષયેચ્છક્ત્યાદીનાન્ધ કૃપણાનપિ ॥
શિવલિઙ્ગધરામ્વાપિ વિશેષં દક્ષિણાં દદેત્ ।
એવમ્વિભાગતો રાજા નગરા યે પ્રદક્ષિણં ॥
અન્યૈર્વાપિ પ્રકર્તવ્યં સ્વવિત્તસ્યાનુસારતઃ ।
યાવત્ પદં રથો ગચ્છેત્ શિવસ્યાન્નાષ્યસંસ્થિતઃ ॥
તાવાશ્ચ મેધ કોટીનાં હુલતાક્કારકો ભવેત્ ।
સ્થાપિતોત્તરકાલે ચ તદ્દિને પ્રતિવત્સરં ॥
રથપાત્રાપ્રકર્તવ્યા યાવલ્લિઙ્ગસંસ્થિતિઃ ।
તદેવફલમાપ્નોતિ ભૂપવૈનસંશયઃ ॥
યસ્ય યસ્ય યદા ભૂમિસ્તસ્ય તસ્ય તદાફલં ।
યદિ મોહાન્ન પાલ્યાસા રૌરવાદિષુ પચ્યતે ॥
પાલનાક્ષયધર્મસ્તુ શિવસામર્થ્ય કીર્તિતઃ ।
રર્થસુયંત્રિતં ભ્રામ્ય યથા ચાસિતઃ પ્રભુઃ ॥
કૃતઃ સ્વસ્ત્યયનં તત્ર યામ્યભૂમ્યા સમાગતં ।
રથસ્થં ભદ્રપીઠે તુ પ્રણવેનાવ તારયેત્ ॥
હૃદિના ચાપિ દેવેશે તતશ્ચાષ્ટૌઽઘકં દદેત્ ।
દધ્નં ચાર્ઘં તથાજ્યઞ્ચ મધુચાપઃ સુતણ્ડુલં ॥
સિદ્ધાર્થઞ્ચ તિલં ચૈવ શ્વેતપુષ્પં તથૈવ ચ ।
દૂર્વાકાણ્ડસમાયુક્તમર્ઘાષ્ટાંગં નિવેશયેત્ ॥
૯૦બ્)
પ્રણમ્યશિરસા દેવ સર્વયેદ્વૃદિના પુનઃ ।

પ્રવેશયેત્ તતો લિઙ્ગં ભદ્રપીઠસ્થ યત્રિતં ॥
યાગમણ્ડપ મધ્યે તુ પૂર્વદ્વારેથવા પરે ।
યોગપીઠાપ્યદિગ્ભાગે સ પીઠસ્થં તુ યત્રિતં ॥
તૂલિકાદ્યૈર્વિચિત્રૈસ્તુ તતઃ શયયં પ્રકલ્પયેત્ ।
સૌપધાનાં યદા પાર્શ્વે પાદયોર્ગણ્ડકાન્વિતાં ॥
સ્વેતવસ્ત્રેણસંચ્છાદ્યમત્રાદ્યૈર્વા વિશેષતઃ ।
શિરસા પ્રસ્તારેત્ શયયાં શિખયા ચૌપધાનકં ॥
કવચેનાચ્છાદનં કૃત્વા સ્વશાસ્ત્રવિધિ ચોદિતૈઃ ।
હૃદિનાચ્છાદયેદ્દેવં શિરસાશયને સ્વપેત્ ॥
હેમકુમ્ભઃ શિરો દેશે નિદ્રાકુમ્ભસ્સ ઉચ્યતે ।
પ્રાક્સિરઃ શયનં શ્રેષ્ઠં સામાન્યં પરિકીર્તિતં ॥
પઞ્ચરત્નસુસંપૂર્ણં વસ્ત્રાદ્યૈઃ સમલંકૃતં ।
ગન્ધધૂપાદિસંયુક્તં ચૂતપલ્લવકાન્વિતં ॥
પુષ્પમાલાસુસંચ્છન્નં ન્યસેદ્રત્નોપરિશુભં ।
નૈવેદ્યં વિવિધં દત્વા પાનાદ્યં ચ સુવાસિતં ॥
ક્રવ્યાદ્યં વાસવાદ્યાંશ્ચ વસ્ત્રાદ્યા ભરણાનિ ચ ।
ગન્ધપુષ્પાદિ ધૂપાદ્યાન્સર્વાન્યેવ હૃદાર્ઘયેત્ ॥
અન્યદ્વાથ પ્રદાતવ્યં ગૃહ્યોપષ્કરણાદિકઃ ।
પાદદેશે તતસ્તસ્ય ઘૃતક્ષૌદ્રે નિવેદયેત્ ॥
પાદાભ્યઙ્ગ ન હેત્વર્થં હૃદિ નૈવ સમાચરેત્ ।
પ્રણવે દેવદેવેશે ફર્ણષાદિ તથા ન હિ ॥
ભાવા દ્વૈતેન સંકલ્પ્ય ફલ્ગુષાદ્યા મૃતં ચ યત્ ।
સામાન્યે ચ પ્રતિષ્ઠા વૈ ક્રિયા સામાન્યમાચરેત્ ॥
આત્માર્થે હિતશિષ્યાર્થે દ્રવ્યા દ્વૈતેન કારયેત્ ।
પુષ્પદામસરાં દદ્યાદ્ભાગ પ્રતિસરાસ્તુતે ॥
તુર્યાષ્ટષોડશશ્ચૈવ બ્રહ્મભાગાદ્ય ક્રમાત્ ।
ભૂતિર્દર્ભતિલાદ્યાંસ્તુ રક્ષપાલાંશ્ચ કલ્પયેત્ ॥
દક્ષિણૈભૂતિરક્ષા ચ પૂર્વે દર્ભસ્તુ રક્ષકઃ ।
તિલશ્ચોત્તરદિગ્ભાગે રક્ષોઘ્નં પશ્ચિમેન તુ ॥
અસ્ત્રમન્ત્રેણ વૈ રક્ષાં કષાખ્યે વા પ્રકલ્પયેત્ ।
પાદશે ગુરુ સ્થિત્વા ન્યસેન્ મૃત્યષ્ટકં પુરા ॥
૯૧અ)
ક્ષમાગ્નિર્યજમાનસ્તુરવિશ્વાયઃ પ્રભઞ્જનઃ ।
ઇન્દ્રવ્યોમસમાયુક્તં વિભાગસ્ત્વધુનોચ્યતે ॥
ક્ષમાં પૂર્વે ચ વિન્યસ્ય પાવકેગ્નિ ચ વિન્યસેત્ ।
યજમાનં યામ્યદિગ્ભાગે નૈર્-ઋત્યામર્કમેવ ચ ॥
વારુણે વરુણન્યસ્ય વાયવ્યાં વાયુમેવ ચ ।
સૌમ્યચન્દ્રં સુવિન્યસ્ય વ્યોમ ઇશાનગોચરે ॥
એવં મૂર્ત્યષ્ટકં ન્યસ્ત્વા મૂર્તિપાંશ્ચ પુનર્ન્યસેત્ ।
શર્વેપશુપતિશ્ચોગ્રો રુદ્રો ભવસ્તથૈવ ચ ॥
ઇશાનોદેવૈવશ્વ ભીમો મૂર્ત્યધિ દેવતા ।
પૂર્વાદ્યનુક્રમેણૈવ ન્યસેદીશાંતમેવ ચ ॥
ધારિકાદીપ્તિમદ્યુગ્રા ભોમ્નાચૈતા વલોત્કટા ।
ધાત્રી વિશ્વી ચ પૂર્વાદ્યાવિન્યસ્યા મૂર્તિશક્તયઃ ॥
વિદ્યેશ્વરાંસ્તથાન્યસ્ય શૃણુ તેષામનુક્રમં ।
અનન્તં પૂર્વતોન્યસ્ય પાવકે સૂક્ષ્મસંજ્ઞકં ॥
યામ્યે શિવૌત્તમં ન્યસ્ય પિતૃસ્થાનૈક નૈવકં ।
એકરુદ્રં ચ વારુણ્યાં ત્રિમૂર્તિં વાયુગોચરે ॥
સૌમ્યશ્રીકણ્ઠકં ન્યસ્ય શિખણ્ડામીશગોચરે ।
વિદ્યાશક્તિં તથાન્યસ્ય પૂર્વાદ્યનુક્રમેણ તુ ॥
વામાજેષ્ઠાસ્તથા રૌદ્રી કાલી ચૈવ ચતુર્થિકા ।
કલવિકરણી ચૈવ વલવિકરિણીતિ ચ ॥
વલપ્રમથની ચૈવ ભૂતાનાં સર્વમર્દની ।
ભૈરવાષ્ટૌ તથા ન્યસ્ય શૃણુ તેષામનુક્રમં ॥
અશિતાંગ પૂર્વતોન્યસ્ય ચરું ચૈવાગ્નિ ગોચરે ।
યામ્યે રણ્ડન્તુ વિન્યસ્ય પૈત્રક્રોધં ચ વિન્યસેત્ ॥
આપ્યેચોન્મત્તકં ન્યસ્ય કપાલી વાયુગોચરે ।
ભીષણં સૌમ્યદિગ્ભાગે સંહારં ત્વીશગોચરે ॥
સામાન્યે મોક્ષહેત્વર્થં મૂર્તિશક્તીંસ્તુ વિન્યસેત્ ।
યદા ચોત્તમભોગાર્થી વિદ્યાશક્તૃસ્તુ વિન્યસેત્ ॥
ક્ષુદ્રસાધનહેત્વર્થં મૂર્તિશક્ત્યૈષ્ટ ભૈરવં ।
અનન્તાદ્યાસ્તથા ચૈવ મન્ત્રં તેષાં શૃણુષ્વથ ॥
માતૃકાવર્ગમન્તૈર્વા વર્ગાદ્યેકેન વા પ્રિયે ।
૯૧બ્)
સ્વરૈઃ હ્રસ્વૈઃ પુમાન્ કલ્પ્યઃ સ્ત્રિયોદીર્ઘસ્વરેણ તુ ।
સ્વમસ્ત્રૈર્વાથન્યસ્તવ્યાઃ સ્વશાસ્ત્રપ્રવિવેચિતૈ ॥
સ્વદિગક્ષરમન્ત્રૈર્વા ન્યસ્તવ્યાસ્તુ વરાનને ।
લરશષવયાસશ્ચ હકારશ્ચ ત્રિમાતૃકાઃ ॥
પ્રાગાદ્યાશ્ચ વરારોહે જ્ઞાતવ્યાનુક્રમેણ તુ ।
સર્વેષાં ચૈવ સામાન્યમેકો વા ચાક્ષરો વ્યયઃ ॥
સ્વધ્યાનધારણાવ્યાપ્તિં જ્ઞાત્વા તેષાં સુવિન્યસેત્ ।
પીતં રક્તઞ્ચ કૃષ્ણઞ્ચ નીલં ચાભ્રઞ્ચ ધૂમ્રકં ॥
પદ્માભં શ્વેત વર્ણઞ્ચ ધ્યાનપૂર્વાદિ દેવતાં ।
મૂર્તી મૂર્ત્યધિપાશ્ચૈવ મૂર્તિશક્તિ તથૈવ ચ ॥
પ્રકૃત્યન્તાસ્તાવ્યાપ્ત્યેષાં ધારણા પાર્થિવાદિતઃ ।
વિદ્યેશ્વરાણાં તચ્છક્તિ ભૈરવાણાં ચ સુવ્રતે ॥
વિદ્યાતત્વાન્ત વ્યાપ્તિસ્તુ કથિતા તવનાન્યથા ।
સર્વેષાં વ્યાપકં ચૈવ શિવોધ્યેયસ્તુ મધ્યતઃ ॥
નિવેશ્યૈવં નિરોધ્યસ્તુ કવચેનાસ્ત્રસંયુતઃ ।
દ્વિજાન્ દિક્ષુ તથાસ્થાપ્યમેશ્વરાં મન્ત્રદીક્ષિતાન્ ॥
ઋગ્વેદી પૂર્વવશ્ચૈવ યજુવેદ્યાપગોચરે ।
સામવેદી તથા યામ્ય સૌમ્યે વાથર્વણં વિદુઃ ॥
પઠન્ સૂક્તં સ્વકં સર્વે રુદ્ર પૂર્વં તથાકપિ ।
યાવમાનાં તથાન્યેપિ ચુમ્બકાદેશપાઠકાઃ ॥
વિદિક્ષુતાપસાંશ્ચૈવ સાધદ્યાંસ્તુ કલ્પયેત્ ।
પઞ્ચબ્રહ્માત્મવિજ્ઞાન યુક્તાસમ્યગ્જયાન્વિતાં ॥
મૂર્તિધરાં ચ સંકલ્પ્ય કુષ્ટષષ્ટસંખ્યયા ।
ષોડષમ્વાથ ચત્વારશ્ચૈકા વા નિપુણો ગુરુઃ ॥
સંહિતાપારગાસ્તત્ર સા તિથિક્તાસ્તુમ્વકઃ ।
ભોગાદ્યૈ ચ પ્રતિષ્ઠં વૈ કુંડં ષોડશકલ્પયેત્ ॥
મધ્યમે ભાગસમ્પન્ના કુણ્ડાષ્ટકવિકલ્પના ।
સમાન્યકુણ્ડ ચત્વારિ હીનાર્થે ચૈક કલ્પના ॥
મૂર્તિપાંશ્ચ નિરુપ્યેવં કુર્યાદ્વેવાધિ વાસનં ।
રોહિણી ચાનુરાધાર ઉત્તરાસ્તિસ્ર એવ ચ ॥
ધનિષ્ઠાશ્રવણાશ્ચૈવ આદ્રાશતભિષા તથા ।
સ્થિરારમ્ભાશુભા હ્યેતાઃ પ્રતિષ્ઠા શુભલક્ષણાઃ ॥
વર્ણાનાઞ્ચ ક્રમમ્વક્ષ્યે દ્વિજાદીનાં યથા શુભા ।
૯૨અ)
ઉત્તરાપાઠ ઢહસ્તાશ્ચ પુષ્પરોહિણિ એવ ચ ।
દ્વિજાનાં શુભધો હ્યેતે ક્ષત્રિયાણામતઃ શૃણુ ॥
પુનર્વસુસ્તથા ચિત્રા ધનિષ્ઠાશ્રવણ એવ ચ ।
શુભાસૌમ્યા વિનિષ્ટા વૈશ્યાનાં ચ નિગદ્યતે ॥
ઉત્તરાભાદ્રરેવત્યા ચાશ્વિની ચ શુભામતા ।
પૂર્વાફાલ્ગુનિ સ્વાતી ચ મુદ્રાણામઘસંયુતા ॥
સોમાદિત્યો બુધશ્ચૈવ વૃહસ્પતિ શુભોદિતા ।
ગ્રાહ્યેતાંશ્ચતુરો વારા શુક્રભૌમશનિસ્ત્યજેત્ ॥
સમ્પત્ સાધનક્ષેમઞ્ચ મિત્રાઃ પરમમિત્રકાઃ ।
તારા પઞ્ચસુસંગ્રાહ્યાશ્ચતસ્રો ન્યાસ્તુ વર્જયેત્ ॥
વિયત્ પ્રત્યરંજન્મ નૈધનેન સમન્વિતાઃ ।
નાત્મૈર્વાત્રાશુભા યોગા શુભા વા નામ્નૈ ચાત્રતે ॥
વવદ્યાં વણિજાંતાશ્ચ કરણાઃ ષટ્શુભામતાઃ ।
સર્વદા વિષ્ટિઃ સંત્યાજ્ય સ્થિરાણાં ચ ત્રયં ત્યજેત્ ॥
ચતુઃપદં ચ સંગ્રાહ્યં શુક્લપક્ષે શુભં મતં ।
નન્દાભદ્રાજયાપૂર્ણા કૃષ્ણે વા રિક્તવર્જિતાઃ ॥
ષષ્ટ્યાદ્યાશ્ચ ન સસ્તા વૈ ક્ષીણપક્ષે ચ સર્વદા ।
ગ્રહૈર્ગ્રહસમાયોગે વક્ત્રાન્તં દ્વંદ્વકં ॥
શુભાર્થી વર્જયેદ્વેતાં પરાર્થે ચાત્મનોપિ વા ।
વિરુદ્ધેથપિ કર્તવ્યં કર્તરાશય હેતુતઃ ॥
તથા તથા પ્રકર્તવ્યં યથા ફલજિગીષયા ।
વાસ્યાધિવાસનં શ્રેષ્ઠં સદ્યોધિવાસનોપિ વા ॥
સોષ્ણીશીશિતગન્ધાગી શુક્લામ્વર વિભૂષિતઃ ।
કરૌ કંકન હેમૌ તુ મુદ્રિકાંગુલિ હેમજા ॥
કર્ણૌસુકુણ્ડલૌ હેમૌ પાદૌ નૂપુર હેમજૌ ।
કટૌમેખલહેમાચ્ચ ગ્રીવામાલા ચ હેમજા ॥
વિવિધા ભરણૈર્ભૂષ્ય કર્તૃભિશ્ચ વિકલ્પિતઃ ।
હોતાવાર્ય પ્રણમ્યાદૌ ભુક્તિમુક્તિ પ્રદસ્તુયઃ ॥
મૂર્તિપાશ્ચ ન ચોષ્ણીષાઃ સર્વાલઙ્કારભૂષિતાઃ ।
કર્તવ્યાકારકેણૈવ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥
કિમર્થઞ્ચેદ્વિનાષ્ણીષા નામ્ના હિ સમ્યતે ।
મૂર્તીશાનુ કૃતિં સ્વાં સ્વાં ભજન્તમન્ત્ર તત્વગાઃ ॥
૯૨બ્)
ઉત્તમં વાયદાલિઙ્ગં સેશ્વરા ભૂષયેત્ તદા ।
મહાયાશ્ચ વલોપેતાઃ પીનાઃ પૂર્ણાઙ્ગલક્ષણાઃ ॥
સન્યસ્ત રુદ્રમન્ત્રાસ્તુ સ્થિરસત્વા દૃઢવ્રતાઃ ।
લિઙ્ગસ્યોત્તર દિગ્ભાગે ન્યસેત્ પિણ્ડં જલાશ્રયા ॥
મૂર્તિમન્ત્રાત્મકો ન્યાસઃ તથાકાર્યં ક્રિયાઙ્કયા ।
સિતવસ્ત્રયુગાસાપિ ક્રિયાન્તાઃ *? નિસંસ્થિતા ॥
ક્રિયાન્તં ચૈવ શત્કૃન્તં યાસા કુણ્ડલિનીતિ ચ ।

સ્નાનાદિકો વિધિશ્ચાત્ર લિઙ્ગવત્ સૌમ્યગોચરે ॥
લક્ષણોદ્ધરણં ચાત્ર ભગાકારં તુ વર્તયેત્ ।
ખાતસ્યાન્ત પ્રદેશે તુ લિઙ્ગલક્ષણ ચાધતઃ ॥
યથા ન દૃશ્યતે લોકૈર્ગુહ્યૈશક્તિ મયન્તતઃ ।
વરંસારં પ્રધાનઞ્ચ અતસ્તદ્ગુહ્યલક્ષણં ॥
ઉત્કીર્યલિઙ્ગવત્તસ્યા ગુહ્યં હેમશલાકયા ।
બ્રહ્માત્મિકાશિલાન્યસ્યો લિઙ્ગે મૂલપ્રદેશતઃ ॥
સ્નાનાદિકા વિધિઃ પ્રાપ્તા કિન્તુ લક્ષણવર્જિતા ।
સ્વભ્રલક્ષણસંયુક્તા પૂર્વં વૈ પ્રતિપાદિતા ॥
અનન્તશક્તિ સા પ્રોક્તા ધરિણીતિ ચ વિશ્રુતા ।
સ્થિરકારીશ ચૈવોક્તા વિશ્વનિર્વૃત્તિકારિકા ॥
સેયં સર્વાત્મમૂર્ત્યેકા યુક્તાપ્યાત્વા નિવેશયેત્ ।
સંપૂજ્ય દેશિકો ભીષ્ટવિધિનાત્રિતયં પુરા ॥
સ્વકુણ્ડે તુ ગુરુઃ શ્રીમાન યજેત્ સર્વાત્મકં તતઃ ।
શાસ્ત્રોક્તેન વિધાનેન અગ્નિઞ્ચ જનયેચ્છુભં ॥
નિષ્પાદ્યૈવં શિવાગ્નિ તુ પૂર્ણાહુત્યા ચ સુવ્રતે ।
નવભાગં તતઃ કલ્પ્ય મધ્યાદૌદિગ્ગવાશ્રયેત્ ॥
મધ્યે શિવાગિં સંકલ્પ્ય મૂર્ત્યાગ્ન્યષ્ટૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
પૂર્વભાગં તુ યો વહ્નિઃ પૂર્વકુણ્ડે નયેદ્ગુરુઃ ॥
અગ્નિદિગગ્નિ કુણ્ડે તુ યામ્યદિક્ યામ્ય કુણ્ડકે ।
પિતરિપિતરગોઽગ્નિ વારુણે વારુણે વહિ ॥
વાયવે વાયુ દિગ્ભાગઃ સૌમ્યગઃ સૌમ્યગોચરે ।
ઐશાન્યામિશદિગ્ભાગો મધ્યમે જુહુયાત્ સ્વયં ॥
૯૩અ)
સ્વમૂર્તિકૃતસન્દોહા મૂર્તિપાશ્ચ યથાનલે ।
તથાહોમં પ્રકર્તવ્યં સ્વયોગાં મૂર્તિપૈઃ પ્રિયે ॥
તથાશાન્તિ ઘટાં કૃત્વા મૂર્તિમન્ત્રાસ્તુ સંયુતાઃ ।
સમ્પાતાભિહતાસ્સર્વે શતેનાષ્ટોત્તરેણ તુ ॥
શિવમન્ત્રાસ્ત્રસંયુક્ત સ્વઘટં કલ્પયેદ્ ગુરુઃ ।
સ્વમૂર્તિમન્ત્રવિદ્ભજ્યે વક્ત્રાગં પરિકલ્પયેત્ ॥
સ્વં સ્વં ચૈવાધ્વરમિષ્ટ્વા હોમં કૃત્વા યથાવિધિઃ ।
સ્વમૂર્તિમન્ત્રવક્ત્રાઙ્ગૈઃ શોધ્યહોમં સમાચરેત્ ॥
સર્વાધ્વાનં સમાધાય એકવત્ કર્મવાચરેત્ ।
ત્રિતત્વ કલ્પયિત્વા તુ વ્યાપ્યવ્યાપકલક્ષણં ॥
આત્મતત્વાદિતઃ કૃત્વા ચુમ્બકસહમૂર્તિપૈઃ ।
હોમદ્રવ્યવલં જ્ઞાત્વા હોતવ્યં સુરસુન્દરિ ॥
બ્રહ્મભાગાત્મ તત્વં તુ વિદ્યા તત્વઞ્ચ વૈષ્ણવે ।
રુદ્રાખ્યે શિવતત્વન્તુ કલ્પયેર્ચ્ચાનુપૂર્વશઃ ॥
પ્રાધાનાંતાત્મતત્વન્તુ વિદ્યાતત્વાન્ત વિદ્યયા ।
શિવાન્તં શિવતત્વં તુ વ્યાપ્તિસ્તેષાં પ્રકીર્તિતા ॥
આત્માખ્યોત્થાપનં કૃત્વા વ્યાપ્તિશુદ્ધાસુરેશ્વરિ ।
ઉત્થાયાશ્ચાન્ય સાર્ઘશ્ચ બ્રહ્મભાગં કુશૈઃ સ્પૃશેત્ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિપૂજ્ય વિદ્યાખ્યોત્થાપનં પુનઃ ।
તદ્વ્યાપ્તિશુદ્ધિ હેત્વર્થ પુનરાગત્ય હોમયેત્ ॥
પુનરુત્થાયસાર્ઘશ્ચ માધવાખ્યં કુશૈઃ સ્પૃશેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય શિવાખ્યોત્થાપનં પુનઃ ॥
તદ્વ્યાપ્તિ પૂર્ણ હેત્વર્થં પુનરાગત્ય હોમયેત્ ।
પુનરુત્થાપસાર્ઘશ્ચ રુદ્રાખ્યઞ્ચ કુશૈઃ સ્પૃશેત્ ॥
ગુરૂપદિષ્ટમન્ત્રેણ ભાગાદ્ભાગં વરાનને ।
મૂર્તિપૈશ્ચ તથા કાર્યઞ્ચાત્મતત્વાદ્યનુક્રમાત્ ॥
તત્તત્વવ્યાસંસોધ્ય સાર્ઘહસ્તઃ કુશૈઃ સ્પૃશેત્ ।
ચુમ્બકોન્તક્ષમાધ્યક્ષસ્ત્વગ્ન્યાધ્યક્ષસ્તદાનુગઃ ॥
પાવકાન્તે યમાધ્યક્ષઃ સૂર્યાધ્યક્ષસ્તદાનુગઃ ।
અકાન્તવારુણાધ્યક્ષો વાતાધ્યક્ષાસ્તદાનુગઃ ॥
૯૩બ્)
ઇન્દ્રરધ્યક્ષો વાતાંતે વ્યોમાધ્યક્ષસ્તદાનુગઃ ।
દ્વિજેન્દ્રવિષ્ણુરુદ્રાખ્યે ભાગે સર્વસમોવિધિઃ ॥
સહસ્રં વા શતમ્વાપિ તસ્યાર્દ્ધાર્દ્ધમથાપિ વા ।
કર્તવ્યં મૂર્તિપૈઃ સાર્દ્ધકર્મમાચાર્યમાચરેત્ ॥
પિણ્ડિકાથ ક્રિયા વ્યાપ્તા શોધ્યમૂર્તિ સમન્વિતા ।
ચુમ્બકો મૂર્તિપૈઃ સાર્દ્ધં સાર્ઘહસ્તઃ કુશૈ સ્પૃશેત્ ॥
સા ક્રિયા વિધિઃ માત્રાપિ કિન્તુ ભોગ્યત્વ કલ્પના ।
ભોક્તૃત્વે ચાસુરો(?) નાથો જ્ઞાનશક્ત્યાત્મકો વિભુઃ ॥
ભોક્તૃત્વે ચ પરોનાથો જ્ઞાનશક્ત્યાત્મકો વિભુઃ ।
બ્રહ્માત્મિકા શિલાયાતુ સીધ્વરે ધારણી સ્મૃતા ॥
સાધારણં ચ ભૂતત્વં તત્કલ્પં શોધયેત્ તુ તાં ।
શતૈકં મૂર્તિપૈર્હુત્વા તત્વાનાઞ્ચ વરાનને ॥
શોધ્યસમ્યક્ પુનર્ભૂયો યુક્તાં શક્તિં નિવેશયેત્ ।
શુદ્ધેસ્મિંસ્ત્રિતયે ચૈવ લિઙ્ગવેદી શિલાત્મકે ॥
વિધિપૂર્ણાર્થહોમિત્વા પશ્ચાચ્છક્તિ ત્રયં ન્યસેત્ ।
જ્ઞાનશક્તિં ન્યસેલ્લિઙ્ગે ક્રિયાશક્તિં ચ પિણ્ડિકે ॥
બ્રહ્માત્મિકા શિલાયાંતુ ધારણીં શક્તિ વિન્યસેત્ ।
પૂર્ણાહુતિ પ્રયોગેણ યોગં ધ્યાત્વાથસંયુતં ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય પ્રાપ્તકાલં ચ લક્ષયેત્ ।
વાહ્યમધ્યાત્મિકં કાલઃ પ્રાપ્તશબ્દેન ગમ્યતે ॥
જ્યોતિષાદિષ્ટવાહ્યસ્તુ યદ્યસૌ ગુરુવેદકઃ ।
આધ્યાત્મિકો ભવેત્ સૂક્ષ્મઃ સ ગુરોસ્તુ નિયોગતઃ ॥
ઉભયોઃ પ્રાપ્તિ હેત્વર્થં ઋતુકાલં તુ લક્ષયેત્ ।
સન્નિકૃષ્ટો યદાકાલઃ ક્રિયાસંક્ષેપતસ્તદા ॥
કાલઃ સ્યાદ્યદિ દૂરસ્તુ તદા હોમં જપાદિકં ।
દ્રવ્યાધિકં વિહીનં વા કાન્યસંક્ષેપવિસ્તરં ॥
વૃત્તે હોમાદિકે કાર્યે હીને ધ્યાનજપાદિકં ।
કર્તવ્યં દેવદેવેશિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥
ઉત્થાયા ચાર્યો દેવાય દક્ષિણે શ્રવણે ત્વિદં ।
ઓં નમો ભગવતે રુદ્રાય રુદ્રરૌદ્ર નમોસ્તુતે ॥
વિધિપૂર્ણમપૂર્ણમ્વા શક્ત્યાપૂર્ય ચ ગૃહ્યતં ।
સ્વાહા ॥
૯૪અ)
નિર્વર્તિતં યદ્વિધાનં જ્ઞાનશક્ત્યાસમર્પયેત્ ।
ઓં નમઃ શાઙ્કરિ પૂરય ૨ સ્વાહા ॥
વેદિકાયા વિધાનં યત્ ક્રિયાશક્તઃ સમર્પયેત્ ।
અનેનૈવ તુ મન્ત્રેણ અનન્તાખ્યે સમર્પયેત્ ॥
નિવેદ્યૈવ પુનઃ પશ્ચાત્ કવચાસ્ત્રૌ નિરોધયેત્ ।
નિરોધ્યૈવં શિવં પશ્ચાત્ ગચ્છેત્ પ્રાસાદમાનતઃ ॥
ઉચ્ચાર્યાસ્ત્રં મહારૌદ્રં નામ્ના પાશુપતં મહત્ ।
ઓં હૃં? હ્રીં હઃ હઃ હૂં ફટ્ સ્વાહા
મહાપાશુપતં નામ અસ્ત્રરાજં પ્રકીર્તિતં ।
વિઘ્નાન્ વિનાશયિત્વા તુ પ્રાસાદસ્થાં સુરેશ્વરિ ॥
બ્રહ્માત્મિકાશિલાયાશ્ચ ગુરુસ્થાપનમાચરેત્ ।
કર્ણસૂત્રેણ ગર્ભસ્ય સાધ્યમધ્યં વિવર્જયેત્ ॥
ન્યૂનં બ્રહ્મશિલામધ્યં દ્વારમધ્યાદ્યથાચ્યુતં ।
ઋષિવદ્ભાજિતં દ્વારં મધ્યેકં ગુણવત્ કુરુ ॥
તન્મધ્યેકં દ્વિધાભૂયઃ સોમ્યાર્દ્ધે ગુણવત્ પુનઃ ।
ત્યજ્યન્તરે દ્વયં ભૂયો દક્ષિણેકં ત્યજેત્ તથા ॥
તયોર્દ્ધ *? ર્યત્ સૂત્રં મધ્યમાધનં ।
ભવત્યનેન વિધાને મધ્યાત્મધ્યસ્ય વર્જનં ॥
ન ચ મધ્યપરિત્યાગો વિધિનાન્યેન સુવ્રતે ।
એવં મધ્યં પ્રસાધ્યાદૌ શિલા તત્ર સુચિ ન્યસેત્ ॥
આદૌ તન્માન * * *? વાસ્તુ સૂત્રં ચ પૂર્વવત્ ।
દેવતાન્ પૂર્વવત્ કલ્પ્ય વલિપૂજાં ચ પૂર્વવત્ ॥
શિલાં મધ્યં સુસંલક્ષ્ય સ્થાપયેત્ સ્વગુણેન તુ ।
ઓં નમો વ્યાપિનિ સ્થિરે અચલે ધ્રુવે હ્રીં લં હ્રીં સ્વાહા ॥
સ્વગુણેયં સમાખ્યાતા પ્રાગુક્તં પરમેષ્ઠિના ।
વ્યાપ્તિ ધ્યાનાશ્રયોભૂત્વા સમત્વં સર્વગં પરં ॥
સાવષ્ટમ્ભ સ્થિરાધ્વાનં યદેષ્ટં ચિંત્યવિન્યસેત્ ।
આધારાધેયં સંવધાદવિતા ભાવ ઉચ્યતે ॥
આધારાનન્તશક્તિસ્તુ આધેયસ્તુ પરઃ શિવઃ ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય યુગ્મે નૈવ તુ રોધયેત્ ॥
પૂર્વં યત્ કલ્પિતં સ્વભ્રં તત્ર રત્નાનિ વિન્યસેત્ ।
પૂર્વસ્વભ્રે ન્યસેદ્ વજ્રં સૂર્યકાતઞ્ચ પાવકે ॥
૯૪બ્)
ઇન્દ્રનીલં ન્યસેદ્ યામ્યે મહાનીલં ચ નૈર્-ઋતે ।
મૌક્તિકન્તુ ન્યસેત્ દેવિ વારુણે સ્વભ્રમણ્ડલે ॥
પુષ્પરાગન્તુ વાયવ્યાં પદ્મરાગં તથોત્તરે ।
વૈડૂર્યમીશદિગ્ભાગે મધ્યે સર્વાણિ વિન્યસેત્ ॥
એવં ચાનુક્રમેણૈવ ન્યસેત્ રત્નાનિ સૂરિણઃ ।
રત્નન્યાસાત્ પુનર્ભૂયો લોહન્યાસં સમાચરેત્ ॥
કાઞ્ચનઞ્ચ ન્યસેત્ પૂર્વે તામ્રં ચૈવાગ્નિ ગોચરે ।
આયસંયામ્યદિગ્ભાગે નૈર્-ઋત્યાંત્રપુષં ન્યસેત્ ॥
પ્રાચેતસિ દિશાભાગે તારચૈવ તુ વિન્યસેત્ ।
રીતિકામ્બાયુદિગ્ભાગે સૌમ્યઘાષઞ્ચ વિન્યસેત્ ॥
ઐશાન્યાઞ્ચ ન્યસેતસીશં પુનપાશાણકં ન્યસેત્ ।
હરિતાલં ન્યસેત્ પૂર્વે પાવકે * * * ચ્છિલાં ॥
કાસીસંયામ્યદિગ્ભાગે નૈર્-ઋત્યાકાક્ષિકં ન્યસેત્ ।
રમેન્દ્રવારુણે ન્યસ્ય વાયવ્યાં ચૈવ કથ્યતે ॥

સૌવર્ણગૈરિકા દેવિ ન્યસ્તવ્યા નાત્ર સંશયઃ ।
ગન્ધપાશાણકં સૌમે ભૃઙ્ગમીશાન ગોચરે ॥
લોહપાશાણયોર્દેવિ માત્રાં ચૈવ તુ વિન્યસેત્ ।
પુનરન્યાનિ મૂલાનિ ન્યસ્તવ્યાનિ યથા શૃણુ ॥
ઉષીરં પૂર્વતો ન્યસ્ય વિષ્ણુક્રાન્તાગ્નિ ગોચરે ।
રક્તચન્દનયામ્યે તુ પૈત્રે કૃષ્ણાગુરુન્તથા ॥
શ્વેત ચન્દન વારુણ્યાં સારિકોત્પલવાયવે ।
સૌમ્યે કુણ્ડઞ્ચ વિન્યસ્ય શંખપુષ્પાશગોચરે ॥
મૂલં સમ્યક્ વિન્યસ્ય પુનઃ સશ્યઞ્ચ વિન્યસેત્ ।
ધાન્યં પૂર્વે ચ વિન્યસ્ય ગોધૂમાં ચાગ્નિ ગોચરે ॥
યામ્ય તિલાન્ વિન્યસ્ય માષં નૈર્-ઋત્ય ગોચરે ।
સુઙ્ગં(?) વારુણદિગ્ભાગે વાયવ્યાઞ્ચ યવં ન્યસેત્ ॥
સૌમ્ય નીવારકં ન્યસ્ય સ્યામામીશાનગોચરે ।
સર્વધાન્યં ન્યસેન્ મધ્યે સર્વમૂલન્તથૈવ ચ ॥
સર્વપાષાણલોહાઞ્ચ ન્યસેન્ મધ્યે તુ સુવ્રતે ।
પુનર્મધ્યે ન્યસેત્ પૃષ્ટી વૃષં કુર્મધા ન્યસેત્ ॥
સર્વાઞ્ચાપ્યથ વા હ્યેકં સૌવર્ણેન તુ નિર્મિત ।
સર્વેષાં ચામ્યભાવે તુ ન્યસેદેકન્તુ પાદરં ॥
૯૫અ)
વીજગાઢં ન કર્તવ્યં મૂલગાઢં તથૈવ ચ ।
ગાઢે નૈવ મહાદોષસ્તસ્માન્માત્રાં પ્રદાપયેત્ ॥
દીપ્તિસ્તૃપ્તિસ્મૃતિશ્ચૈવ રોગનાસાચતુષ્ટયં ।
તૈર્યુક્તાનન્તશક્તિસ્તુ વિદ્યે ચ સુવ્રતે ॥
ધરાન્તં ધ્યાનમાલવ્ય ન્યયેત્ સર્વાક્ષરેણ વા ।
પાયસેનોપરિલેપ્ય નેત્રવસ્ત્રેણ છાદયેત્ ॥
પ્રતિલિઙ્ગમારભેત શ્વભ્રે પીઠવન્ધં સમાચરેત્ ।
પૃથક્ પીઠં યદા ભદ્રે તદૈનં વિધિમાચરેત્ ॥
નોચેત્પિણ્ડિતં પીઠં તુ પ્રતિલિઙ્ગમારભેન્નહિ ।
વસ્ત્રયુગ્મેનસંચ્છાદ્યશિખામન્ત્રેણસુવ્રતે ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિપૂજ્ય વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના ।
વર્મણારોધિકં કૃત્વા ખડ્ગે નૈવ તુ રોધયેત્ ॥
નિર્વત્યેવ પુનર્વાહ્યે તત્ સ્થાને દિગ્વલિં હરેત્ ।
દિક્પતિભ્યો વલિં દત્વા સમ્યગા ચમ્ય યત્નતઃ ॥
પુનરાગત્ય કુણ્ડે તુ હોમે પશ્ચાત્ સમારભેત્ ।
કિમર્થં ચેતદ્વાતવ્યં શિલાસૂત્રવિશોધનં ॥
વાસ્તુસૂત્રવિશુદ્ધ્ય પ્રાયશ્ચિ?ત્યર્થં જુહુયાત્ ।
શતં શતં શતં હુત્વા તતોલિઙ્ગં પ્રસાદયેત્ ॥
હૃદિનોત્થાપયેલ્લિઙ્ગં તે નૈવાર્ઘં પ્રદાપયેત્ ।
શિરસા ચાલયેદ્ભૂયસ્તુતિ કૃત્વા તુ મન્ત્રવિત્ ॥
જપશબ્દા કુલં કૃત્વા વેદધ્વનિસમાકુલં ।
વન્દિનિ ઘોષસંયુક્તં સ્ત્રીણાંગેયસમન્વિતં ॥
કૌમાર્યામઙ્ગલૈર્યુક્તં યતીનાં તવસંયુતં ।
સ્વસ્તિવાક્યં દ્વિજૈર્યુક્તં હિલિહિલાકારસંયુતં ॥
સંખકાહલસંયુક્તં વિવિધૈર્વાદ્યવાદિતૈઃ ।
પુષ્પધૂપાકુલૈર્દીપૈઃ ચામરોત્ ક્ષેપવીજિતૈઃ ॥
આચાર્યે નોદ્ધૃતં દેવં મૂર્તિપૈઃ સહસંયુતં ।
કર્તા ચૈવ સમાયુક્તં સખાયે પૂર્વકલ્પિતં ॥
એવં ચોદ્ધૃત્ય ગન્તવ્યં પ્રાસાદસ્ય સમીપતઃ ।
પ્રદક્ષિણ ત્રયં કૃત્વા દ્વારસ્થાનકમાનયેત્ ॥
અષ્ટાંગાર્ઘં પ્રદાતવ્યં ભદ્રપીઠ સ્થિતં શુભં ।
મૂર્તિપૈશ્ચાર્ઘદાતવ્યં સ્ત્રિયઃ સર્વાશ્ચરોચનાં ॥
અક્ષતં પતિના સંહૈર્બ્રાહ્મણૈશ્ચ કુશોદકં ।
૯૫બ્)
ભદ્રપીઠસ્થિતં કૃત્વા દ્વારગર્ભાન્તરે તુ તં ।
પ્રાસાદઞ્ચ યદાપૂર્વં તદાદ્વારપ્રવેશનં ॥
પ્રવેશે તુ ન ચાધોર્દ્ધ તિર્યગ્દ્વારં સ્પૃશેત્ ક્વચિત્ ।
સ્પર્શનાચ્ચ મહાદોષઃ કારકાદેર્ભવેદિહ ॥
તદ્દિશા હોમકર્તવ્યં તન્મન્ત્રેણૈવ સુવ્રતે ।
તદેવ દિશિ કુણ્ડે તુ તદાધ્યક્ષેણ સુવ્રતે ॥
શતમષ્ટાધિકં હુત્વા જપઞ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
તસ્ય દાનં પ્રદાતવ્યં વાહનં તદ્દિશોચિતં ॥
ઇભંચ્છાગં મહીષઞ્ચ દાસૌમકરમેવ ચ ।
મૃગોવિમાનકશ્ચૈવ વલીવર્દ્ધા દ્વિજાધિપં ॥
હંસં પ્રત્યક્ષતો દાનમભાવાર્દ્ધેમદદેત્ ।
એવં કૃતે ભવેચ્છાન્તિઃ કારકાદેસ્તુ ભાવિનિ ॥
આચાર્યોદ્ઘાટયેચ્છુભ્રં યત્પુરાવસ્ત્રચ્છાદિતં ।
રેચયેત્ કવચાસ્ત્રઞ્ચ યત્ પૂર્વન્તુ નિરોધિતં ॥
મહાપાશુપતાસ્ત્રેણ યત્પુરા કથિતેન તુ ।
યન્ત્રસ્થં ધારયેલ્લિઙ્ગં મધ્યાન્મધ્યં પ્રસાધયેત્ ॥
સુચિહ્નૈર્લમ્બસૂત્રૈસ્તુ મૂર્તિપૈશ્ચ સમાવૃતં ।
યન્ત્રસ્થં ભાવયેત્ સન્ધાર્યં યાવત્ પ્રાગુણભાગતઃ ॥
ધ્યાત્વાશક્તિમતઃ શક્તિં મનાનાત્વ વ્યવસ્થિતાં ।
ધ્યાનાતીતાન્તગં કૃત્વા તસ્માત્ સૃષ્ટ્યા નિવેશયેત્ ॥
સ્થિરો ભવતિ સંસ્થાપ્ય દેવા બ્રહ્મશિલામુખે ।
સ્વમન્ત્રેણ પરં ધામ ધ્યાત્વાકારણકારણં ॥
તદ્ધર્મધ્યાનસંયોજ્ય ચિદચેતસિ વિન્યસેત્ ।
વિષુવે નૈવ યોગેન ચુમ્બકઃ સુસમાહિતઃ ॥
પીઠં નિવેશ્ય તત્ પશ્ચાત્ ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
સંરક્ષપીઠં લિઙ્ગન્તુ ચર્માસ્ત્રેણૈવ સુવ્રતે ॥
પુનરાગત્યહોતવ્યં શતિકો દોષશાન્તયે ।
ઉત્પાતાદ્યભિઘાતાર્થં યથાહોમં તથા જપં ॥
પીણ્ડિકામ્બાધયેદ્ભૂય પૂજ્યસંસ્તુત્ય પૂર્વવત્ ।
મૂર્તિપૈશ્ચુમ્બકૈઃ સાર્દ્ધં સહાયૈઃ કારકૈઃ સહઃ ॥
ગીતવાદ્યાદિકં કૃત્વા વન્દિ વૃણ્દદ્વિજાતિભિઃ ।
૯૬અ)
ઊર્દ્ધાધસ્તાત્ સમાનીય વિધિના પૂર્વવદ્યથા ।
પ્રદક્ષિણ ત્રયં કૃત્વા દ્વારસ્થાને સમાગતા ॥
રોચનાર્ઘાક્ષતં દત્વા મૂર્તિપૈઃ ચુમ્બકૈઃ સહઃ ।
ન સંસ્પૃશેત્ તથાદ્વારં પ્રવેશ્યા ચૈવ યત્નતઃ ॥
પ્રવેશં લમ્બસૂત્રાભ્યાં વેદીલક્ષણલક્ષિતં ।
સમ્યક્ સાધ્યદિશાભાગં દક્ષિણામૂર્તિસંસ્થિતઃ ॥
પ્રણાલં ઉત્તરે કૃત્વા ક્રિયાસ્થાપનમારભેત્ ।
સૂક્ષ્મકાલાત્મકં વેદ્ય ઋતુકાલે ચ વીક્ષયેત્ ॥
દેહે દેહી યથાયોગંસ્તથા જ્ઞાને ક્રિયાં ન્યસેત્ ।
ભોગો ભોગી યથાયોગ યુઞ્જેત્ જ્ઞાને ક્રિયાન્તથા ॥
બોધક્રિયા નિવિષ્ટં તુ જ્ઞેયં જ્ઞાનાસૃતં યથા ।
સૂર્યેન્દ્ર વિમ્બયોર્યદ્વદેકી ભૂતા યથા કલાં ॥
તથાત્રાપિ સ્મરિત્વા તુ દૃક્ક્રિયે સંનિવેશયેત્ ।
દેહવત્ પિણ્ડિકા જ્ઞેયા લિઙ્ગન્દેહી ચ કીર્તિતં ॥
ભોગવત્ પિણ્ડિકા જ્ઞેયા લિઙ્ગભોગી ચ નાન્યથા ।
જ્ઞાનવત્ પિણ્ડિકા ભદ્રે જ્ઞેયવલ્લિઙ્ગમુચ્યતે ॥
ઇન્દ્રવત્ પિણ્ડિકામત્યે સૂર્યવલ્લિઙ્ગમુચ્યતે ।
ક્રિયા દેહે વસં કલ્પ્ય જ્ઞાનં દેહી ચ કલ્પ્યતે ॥
ભોગ્યે વહિ ક્રિયા રૂપં જ્ઞાનં ભોગી વલક્ષ્યતે ।
ક્રિયાજ્ઞાને ચ દ્રષ્ટવ્યા જ્ઞાનં જ્ઞેય ચ દ્રવ્યતે ॥
ચન્દ્રવત્ ક્રિયવોધવ્યા સૂર્યવત્ જ્ઞાનમુચ્યતે ।
ઋતુકન્યેવ બોધવ્યા ક્રિયાશક્તિ વરાનને ॥
પું વદ્રાગાન્વિતં જ્ઞેયં જ્ઞાનશક્તિ ન સંશયઃ ।
પું કન્યા યોગવત્ જ્ઞેયં દૃક્ક્રિયાસંનિવેશનં ॥
અથ કિમ્ બહુનોક્તેન દૃષ્ટાન્તા કુલિતેન તુ ।
ત્વમહઞ્ચ યથા પૂર્વં સંયોગં સ્થિત હેતુકં ॥
દૃક્ક્રિયા તુ તથા યોગો ધર્મિણઃ ક્રિય હેતુકં ।
ત્વઞ્ચ સાક્ષાત્ ક્રિયારૂપા પિણ્ડીરૂપા ચ યા સ્થિતા ॥
જ્ઞાનરૂપમહમહભદ્રે લિઙ્ગરૂપેણ યઃ સ્થિતઃ ।
એવં સંસ્થાપનં પ્રોક્તં પ્રાસાદે ચ સુરેશ્વરિ ॥
પ્રગુણે તુ ન ચેત્તસ્મિન્ દિગ્જાતં કથિતં પ્રિયે ।
૯૬બ્)
ગત્વાચાર્યેણ હોતવ્યં સ્વકુણ્ડે દોષશાન્તયે ॥
અષ્ટોત્તરશતં હુત્વા જપં કૃત્વા તુ ભાવિતઃ ।
તદ્ દિગ્દેવતાં હુત્વા તુ ચાલયેત્ પ્રગુણાન્નયેત્ ॥
પ્રગુણે તુ સુસંજાતે પ્રાયચિતન્તુ હોમયેત્ ।
શતં શતં જપં કૃત્વા તતો નિર્દોષતાં ગુરુઃ ॥
તત્કાલેનાપિ તત્કાલે તદ્ગુરો દક્ષિણાં દદેત્ ।
તદ્વાહનાનિ તન્મૂલ્યં કૃત્રિમં વાથ હેમજં ॥
સમ્પાતાદ્યભિ ઘાતાદ્યૈર્વક્રૈર્દિક્ભ્રાન્તકૈસ્તથા ।
અનેનૈવ તુ દાનેન દત્વા દોષૈર્વિમુચ્યતે ॥
સ્વભ્રસંધિન્તતઃ પૂર્યવાલુકઃ સૂક્ષ્મગાલિતૈઃ ।
તાવત્ પૂર્યસ્તુ તત્ સન્ધિર્યાવર્ત્તોત્તાનકં પ્રિયે ॥
ક્ષારલોહમલૈશ્ચૂર્ણૈરાલાચૂર્ણૈઃ સુસૂક્ષ્મકૈઃ ।
શંખચૂર્ણં સુસંગૃહ્ય ક્ષૌમતૈલવિપાચયેત્ ॥
યુક્તં પાકં તતઃ કૃત્વા વિસંધિન્તેન કારયેત્ ।
યથાન વિચલેત્ તેન ઉદકાદ્યભિઘાતઃ ॥
તથાસૌમઠનં કુર્યાદન્યથા દોષમાપ્નુયાત્ ।
ઉદકં સંધિગંછાધઃ પ્રમાદાદ્યદ્વિજાયતે ॥
સિદ્ધિહાનિ મનોદ્વેગરોગો વાપ્યથ પઞ્ચતા ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન જલં પ્રણાલિગં શુભં ॥
પ્રણાલાધઃ પ્રણાલઞ્ચ શૈલજમ્વાથ દારુજં ।
સુદૃઢં ભાજનં કૃત્વા દાતવ્યં જલનિર્ગમં ॥

પ્રાસાદાન્તે વૃહત્ ખાતં કૂપવત્ પટ્ટનિર્મિતં ।
તતો મૂર્તિ ધરૈઃ સર્વૈઃ પ્રાગાદ્યૈશ્ચાનુપૂર્વશઃ ॥
સ્વસ્વશાન્તિઘટે નૈવ અર્દ્ધાર્દ્ધે નૈવ સ્નાપયેત્ ।
સ્વકશાન્તિ ઘટાર્દ્ધેન ચુમ્બકઃ સ્નાનમાચરેત્ ॥
પુનઃ પશ્ચાદ્ વિભાગેન દેશિકઃ સ્નાપયેચ્છિવં ।
મધુસ્નાનં પુરા કૃત્વા જલસ્નાનમતઃ પરં ॥
ક્ષીરસ્નાનં તતો ભૂય ઉદકં તદનંતરં ।
દધિસ્નાનં પુનઃ કૃત્વા જલસ્નાનં વિધીયતે ॥
ઘૃતસ્નાનં પુનર્ભૂય જલસ્નાનમતઃ પરં ।
મધુસ્નાનં પુરાકૃત્વા જલસ્નાનં મનન્તરં ॥
ખણ્ડૈઃ સંસ્નાપયે ભૂય સ્નાપયેદુષ્ણવારિણા ।
૯૭અ)
રૂક્ષેણ પુનરુદ્વર્ત્ય ગડ્ડુકાન્દાપયેદ્વહૂન્ ।
સામાન્યવિધિરેવોક્તં પઞ્ચગવ્યાદિમજ્જનં ॥
વિશેષં ચેતદા ભદ્રે સ્નાનં પઞ્ચામૃતં પુરા ।
ક્ષતજેન પુનઃ સ્નાનઃ સ્નાનં ગંધતોયમતઃ પરં ॥
જલાન્તરાન્તર સ્નાનં હૃન્મન્ત્રેણ ચ સુવ્રતે ।
સ્નાનં કૃત્વા ન્યસેત્ મન્ત્રાન્ યથાત્મનિ સમીહિતાન્ ॥
અનન્તાદ્યન્તુ શક્ત્યન્તં સામાન્યે ચાસને ન્યસેત્ ।
વિશેષં વાથપ્રેતાંતં સ્વશાસ્ત્રપ્રવિવેદિતં ॥
મૂર્તિવક્ત્રાંગસંયુક્તં મૂલમન્ત્રં ન્યસેત્ પ્રિયે ।
જ્ઞાનશક્તિં ન્યસેત્ પ્રાજ્ઞા વૃત્તભાગે તુ મૂર્તિવત્ ॥
તત્પરત્વેન મૂલં તુ મન્ત્રં ચૈવ સુરેશ્વરિ ।
ક્રિયાશક્તિં ન્યસેત્ પીઠે પ્રેતરૂપં ચ સોચ્યતે ॥
મન્ત્રગ્રામં તુ ગ્રામન્તુ વિન્યસ્ય દદેચ્ચૈવાષ્ટપુષ્પિકાં ।
તતઃ સાન્નૈધ્ય હેત્વર્થં સ્નાનં વિવિધમાચરેત્ ॥
તતઃ ચન્દનગન્ધાદ્યૈઃ કુંકુમૈશ્ચ વિલેપયેત્ ।
પૂજાં કૃત્વા સુશોભાઢ્યાં ચિત્રવસ્ત્રેણ ભૂષયેત્ ॥
હેમાલઙ્કારકૈર્ભૂષ્યં ગુગ્ગુલાદ્યૈશ્ચ ધૂપયેત્ ।
દીપૈઃ શોભામતઃ કૃત્વા નૈવેદ્યં વિવિધં દદેત્ ॥
ભક્ષ્યં વિવિધભોજ્યં વા લેહ્યમ્વા ચોષ્યમેવ વા ।
પેયં વાથપ્રદાતવ્યં સામાન્યમ્વાથ સુન્દરિ ॥
વિશેષં વાથ દાતવ્યં નૈવેદ્યં વિવિધં પ્રિયે ।
અષ્ટાદશવિધૈઃ મીનૈર્માંસૈશ્ચૈવ દ્વિરષ્ટભિઃ ॥
ફલજૈઃ પુષ્પજૈર્મદ્યૈ ગુડજૈઃ પુષ્પજૈર્દદેત્ ।
ગીતનૃત્યોત્સવૈર્દેવિ ઘંટાડમરુ નાદિતૈઃ ॥
દિવારાત્રોત્સવૈર્દિવ્યૈર્ભૂયેદ્વિન(?) ચતુષ્ટયં ।
પુષ્પધૂપાદિ નૈવેદ્ય તામ્બૂલાદિ પ્રદાપનતઃ ॥
સામાન્યે વાચમેન્નિત્યં હસ્તપાદાદિ ક્ષાલનં ।
વિશેષેનાચમેન્મંત્રી નમૌચેચ્ચરણાદિકં ॥
યતોદ્વ્યર્થઞ્ચ સમાન્યં દ્વૈતાદ્વૈતવિદુર્વુધાઃ ।
વિશેષૈકાર્થસંજ્ઞેયં કેવલા દ્વૈતલક્ષણં ॥
૯૭બ્)
રાત્રોજાગરદાનઞ્ચ ગેયનૃત્યસ્તુ વાદિતૈઃ ।
મહોત્સવૈર્દિનાન્યેવ સામાન્યે વાથ કારયેત્ ॥
દિવાઽનિવારિતસત્રં દીનાનાથોંશ્ચ દાપયેત્ ।
વિશેષં ચેત્તદા વીરૈર્યોગિનીકારકૈઃ સહ ॥
વીરભોજ્યાન્નપાનાદ્યં દિવાન્તે નિશિ વા ચરેત્ ।
નૃત્યગેય સવાદ્યૈશ્ચ દિનાન્યેવં મહોત્સવં ॥
ચુમ્બકો મૂર્તિપૈઃ સાર્દ્ધ ત્રિકાલં હોમયેદ્ દિવા ।
સદા વા દ્રવ્ય ભાવાચ્ચ હોમસાર્દ્ધત્રિકોવિધિઃ ॥
ચતુર્થેહનિસપ્રાપ્તે ચુકઃ સુસમાહિતઃ ।
ચતુર્થી હોમયેત્ પ્રાજ્ઞા જ્ઞાત્વા દ્રવ્યવલાવલં ॥
શતં વાથ સહસ્રમ્વા મૂર્તિપૈઃ સહ સંયુતઃ ।
નૈવેદ્ય ભક્ષ્યભોજ્યાનિ લેહ્યચોષ્યાણિ યાનિ તુ ॥
સર્વાયનયનં કૃત્વા પૂજાયનયનન્તથા ।
કુમાર્યા ભ્રાતૃપુત્રાણાં પ્રવત્યાનાથદુષ્ણિતા ॥
નૈવેદ્યઞ્ચ પ્રદાતવ્યં ભક્ષણાયનસંશયઃ ।
દિવ્યપુષ્પપ્રદાતવ્યં ધારણાયવિપશ્ચિતા ॥
ન નિર્માલ્યં વિનિર્દિષ્ટ યતશ્ચણ્ડૈશ્વરમ્વિના ।
અતો નિર્દોષમેવોક્તં ભક્ષણે ધારણેપિ વા ॥
દાને વા ગ્રહણે ચાપિ સામાન્યવાથ સુવ્રતે ।
વિશેષસન્નિધો યસ્માત્ તસ્માત્ યુતતરાસ્તુતે ॥
સિદ્ધિમુક્તિ કરાણુભ્યશ્ચરુકે ચ યથા મતા ।
તતઃ સન્માજં કૃત્વા સ્નાપ્ય દેવં યથોચિતં ॥
વિવિધૈઃ પૂર્વનિર્દિષ્ટૈઃ ગન્ધતોયાદિભિઃ પ્રિયે ।
યથોચિતાત્મભિર્દ્રવ્યૈઃ પૂજયેત્ સુસમાહિતઃ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિકં ગૃહ્ય દિગ્વલિઞ્ચ સમાહરેત્ ।
આચમ્યાગત્ય ભૂયસ્તુ દક્ષિણામૂર્તિસંસ્થિતઃ ॥
સામાન્યે ચૈવ લિઙ્ગે તુ વિદ્વિશેષં વિસર્જયેત્ ।
સ્વયાગશ્ચૈવ યોન્યસ્તસ્તદાત્મસ્થઞ્ચ કારયેત્ ॥
લિઙ્ગે મૂર્તૌ ન્યસેચ્ચણ્ડં ચણ્ડક્રોધેતિ વિશ્રુતઃ ।
તદુત્થમિતિ તં ધ્યાત્વા જ્ઞાનમૂર્ત્યાત્મગાતુ યા ॥
૯૮અ)
જ્વાલાજટાલદુઃપ્રેક્ષે દંષ્ટ્રાલો વિકૃતાનનઃ ।
શરત્કુન્દેન્દુ ધવલં ક્રોધચણ્ડો વિનિઃસૃતઃ ॥
સ્વયમેવ મહેશસ્તુ અમૂર્તૌ મૂર્તિમાગતઃ ।
વિચિન્ત્યચણ્ડરુદ્રન્તુ ક્રોધન્દેવાદ્વિનિર્ગતઃ ॥
મત્કીલ્ય(?) ચ તત્માને લિઙ્ગાદીશે નિવેશયેત્ ।
સપુષ્પેણૈવ દેવેશ મુદ્રાસંહારકેન તુ ॥
નિવેશ્યૈવં પુનર્ભૂયઃ પીઠાદીશે ચ કલ્પયેત્ ।
અનન્તાખ્યા તુ યા શક્તિઃ સા ચલાચલરૂપિણી ॥
પાત્રરૂપા ચ દ્રષ્ટવ્યા ચણ્ડસ્યાસનરૂપિણી ।
તદાસન પ્રકલ્પ્યાદૌ ચણ્ડમૂર્તિન્નિવેશયેત્ ॥
સવિસર્ગકથાખ્યેન ઓં નમશ્ચાદિરન્તતઃ ।
મૂર્તિમન્તસમુદ્દિષ્ટઃ કેવલમ્વાસનં ભવેત્ ॥
તદેવસ્વરદીર્ઘૈસ્તુ ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
સ્વરૈ હ્રસ્વૈઃ પ્રયુક્તન્તુ પઞ્ચવક્ત્રઞ્ચ કલ્પયેત્ ॥
ક્ષૌમિતિ મૂલમંત્રસ્તુ સ્વયઞ્ચણ્ડેશ્વરં પરં ।
તત્ સ્થાને કૃષ્ણરૂપં તુ ચતુઃકરસુભાસુરં ॥
ધ્યાતવ્યં દેવદેવેશે પૂર્વં વૈ શિવનિર્મિતં ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય તદ્ધર્માસ્ત્રેણ રોધયેત્ ॥
હોમં કૃત્વા તતઃ પશ્ચાચ્ચણ્ડેશ્વરવિકલ્પના ।
તદ્દિશાવલોકયેદ્ભૂયઃ પ્રાકારસ્યાન્તસન્નિધૌ ॥
આગારં કલ્પયેત્ તત્ર ઐષ્ટં વાપ્યથ શૈલજં ।
દારુજં મૃન્મયં વાથ સુગુપ્તં ચૈવ કારયેત્ ॥
પ્રાગાધારા તુ યા શક્તિઃ સ્થિરત્વં તત્ર કલ્પયેત્ ।
તદાસનં પ્રકલ્પ્યાદૌ ન્યસેચ્ચણ્ડં તુ સુસ્થિતં ॥
સ્થાપ્ય ચણ્ડં સમાચમ્ય પ્રાયશ્ચિત્તન્તુ હોમયેત્ ।
સ્નાપયિત્વા પુનર્દેવં લિઙ્ગસાધારણં યજેત્ ॥
સાધારણઞ્ચ વક્ત્રાણિ ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
સાધારણં ત્રયોદેવા ત્રિભાગે તુ વિકલ્પયેત્ ॥
બ્રહ્મભાગે તુ બ્રહ્માણં પાર્થિવન્તે વિકલ્પયેત્ ।
વિષ્ણુભાગે સ્વયં વિદ્યાન્તે ચૈવ કલ્પયેત્ ॥
રુદ્રભાગે સ્વયં સાક્ષાત્ જ્ઞાનશક્ત્યા તુ કલ્પયેત્ ।
એવં વિકલ્પયિત્વા તુ હુત્વાસપ્તાહુતિં વુધઃ ॥
૯૮બ્)
ઓં શિવાય સ્થિરો ભવ સ્વાહા । ઓં શિવાયા પ્રમેયો ભવ સ્વાહા । ઓં શિવાય
બોધો ભવ સ્વાહા । ઓં શિવાય નિત્યો ભવ સ્વાહા । ઓં શિવાય વ્યાપકો ભવ
સ્વાહા । ઓં શિવાયા વિનસ્વરો ભવ સ્વાહા । ઓં શિવાય પરિતૃપ્તો ભવ સ્વાહા ।
આત્માર્થે વા વિશેષે વા તદા ચણ્ડેશ્વરં ન હિ ।
તદુત્થં તદ્ વિયોગં વૈ કલ્પના નૈવ કારયેત્ ॥
ભૈરવં લિઙ્ગમેવોક્તં ભૈરવ ત્વાત્ પ્રતિષ્ઠિતં ।
કિન્તુ સ્થાનં પ્રકલ્પીત નિર્માલ્ય સ્થાન હેતુકં ॥
કિન્તુ ચણ્ડેશ્વરોનોવા સ્વયોગે વર્જનઞ્ચ તત્ ।
ન વર્જયેદ્ વિશેષઞ્ચ હોમં ચાતુર્થકં ન હિ ॥
અતો નિર્માલ્યજો દોષો ન ભવેત્ તત્ર સુવ્રતે ।
નૈવેદ્ય ભક્ષ્યભોજ્યાનિ ગન્ધપુષ્પાણિ યાનિ તુ ॥
તાન્યશેષં સદા વાપિ ન નિર્માલ્યં ચ દોદ્ભવં ।
ચણ્ડેશ્વરસ્ય તે નૈવ ન દોષો દાનલંઘને ॥
ભક્ષણે ધારણે વાથ પૂતતાં નયતે ભૃતં ।
વિશેષસન્નિધો યસ્માચ્ચાદિમધ્યાન્તકલ્પિતં ॥
તસ્માત્ સિદ્ધિ કરાણુભ્યશ્ચરુકં તન્નસંશયઃ ।
ન દદ્યાદ્ગાનલાગ્નિભ્યો દદ્યાત્ સમય પુવકે ॥
તત્રાપિ સપ્ત ચાહુતી ભૈરવાયેતિ પાતયેત્ ।
તદ્ગુણેન સમાયુક્તાઃ સ્વાહાન્તઃ પ્રણવાદિકાઃ ॥
પુનઃ પ્રવિશ્ય ચાન્તે તુ ચુમ્બકઃ સુસમાહિતઃ ।
દેવસ્યૈશાન દિગ્ભાગે સ્થિત્વા વૈ જયતે શતં ॥
મહાપાશુપતાસ્ત્રં તુ વિધિચ્છિદ્રનિવારણં ।
ઊનાતિરિક્તકર્મઞ્ચ પૂર્ણં કુર્યાદ્ વિધિં સદા ॥
એવ પાશુપતં જપ્ત્વા પઠેચ્છ્રાવણકં પદં ।
ક્રિયાકાલેથ હે નાથ યાગકર્મ કૃતાકૃતં ॥
પૂર્ણં સ્વશક્તિસંયોગાત્ કરો તુ પરમેશ્વરઃ ।
તતઃ શાન્તિ ઘટાર્દ્ધૈસ્તુ ચુમ્બકો મૂર્તિપૈઃ સહ ॥
કર્તારં સ્નાપયંત્યેતે તદ્વર્ગા મોક્ષયન્તિ ચ ।
દીક્ષાનિર્વાણિકાયા ચ પ્રોક્ષણાદ્ ભવતે સ્ફુટં ॥
૯૯અ)

સ્નાપયિત્વા તતો ભૂય કંકણં હેમજં શુભં ।
દક્ષહસ્તે તુ દાતવ્યં દર્ભજં ચાપ્યસમ્ભવે ॥
તેન તસ્ય પ્રતિષ્ઠાખ્યં ફલં સમ્યક્ સમર્પિતં ।
ભવતે કારકસ્યૈવ યથાશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ॥
સ્વકઃ શાન્તિ ઘટશ્ચૈવ પુનઃ પૂર્વ શિવં ન્યસેત્ ।
શિવતીર્થં ચ તત્કલ્પ્ય સિઞ્ચેદ્વસ્ત્રશતં ભુવિ ॥
નિર્વાણાર્થ તદ્વર્ગાણાં મુક્ત્યર્થં તીર્થકલ્પના ।
શિવતીર્થં સમન્તાન્તુ શતહસ્ત પ્રમાણતઃ ॥
તસ્મિન્ સ્થાને ચ યે સત્યઃ સન્યાસેન મ્રિયન્તિ વા ।
ત્રિનેત્રાઃ શિવતુલ્યાસ્તુ શિવલોકમવાપ્નુયાત્ ॥
તસ્માદ્ સત્ય શિવં પૂજ્ય પ્રણમ્યાષ્ટાઙ્ગદણ્ડવત્ ।
જાનુભ્યામવની ગત્વા સ્તુતિ પૂર્વં નમેદ્ ગુરુઃ ॥
પ્રદક્ષિણ ત્રયં કૃત્વા પુનઃ કર્તૃસમન્વિતઃ ।
પ્રણમ્ય ચ પુનર્ભૂયો યાયાદ્વૈ યાગમણ્ડપં ॥
પ્રતિષ્ઠા પીઠમધ્યે કર્તા આસન કલ્પયેત્ ।
સિંહાસન શિવિં વાથ દ્વિજનિર્મિત હેમજં ॥
રૌપ્યજં તામ્રજં વાથ લોહજં દારુજાવપિ ।
ચેત્રજં ચર્મજં વાથ વસ્ત્રજં વા પટા વૃતં ॥
પાદૌ ગૃહ્ય ગુરોશ્ચૈવ પ્રસાદી કૃત્ય યત્નતઃ ।
વિશ્રામ્યતં મુખાસીનં મૂર્દ્ધાદૌ પાદયોન્તતઃ ॥
જાનુભ્યામવની ગત્વા પ્રણમ્ય ચ ગુરુન્તતઃ ।
ચન્દનાદ્યૈશ્ચ સંલિપ્ય દિવ્યપુષ્પૈશ્ચ પૂજયેત્ ॥
દિવ્યવસ્ત્રયુગં સિદ્ધં દિવ્યધૂપૈસ્તુ ધૂપયેત્ ।
હેમાલઙ્કારરત્નૈશ્ચ વસ્ત્રે ભાશ્વૈશ્ચ ધેનુકૈઃ ॥
વિષયગ્રામભૂમેભિર્ભૃત્ય કન્યાદિ વાહનૈઃ ।
ધાન્યાદિ સસ્યસંહાતૈર્મહીષી ચોરણાદિકૈઃ ॥
પ્રભૂતૈર્દક્ષિણૈર્દિવ્યૈર્ગુરુસંતોષ્ય યત્નતઃ ।
ગુરોર્ગૌલક્ષણોદ્ધારે સ્વભ્રલેપે હિરણ્યકં ॥
ચલને રથયાત્રાયાં ભૂરત્નઞ્ચ પ્રદાપયેત્ ।
તદન્તે વન્દ્યાઃ પૂજ્યસ્તુ દક્ષ્યમૂર્તિધરાસ્તથા ॥
સ્થાપકાર્દ્ધાર્દ્ધ તુલ્યા તુ દક્ષિણા પરિકીર્તિતા ।
૯૯બ્)
સુભ્રેષાં મૂર્તિપાનાઞ્ચ સમં દાનમુદાહૃતં ।
સાધકાનાં તદંશં તુ હીનં દદ્યાદ્ વરાનને ॥
પુત્રકાનાં તદર્દ્ધં તુ તદર્દ્ધં સમયીષુ ચ ।
તત્પાદૂનં દ્વિજાનાં તુ સહાયાનાં તદર્દ્ધકં ॥
તદર્દ્ધવન્દિવૃન્દાનાં ભણ્ડાનાઞ્ચ તદર્દ્ધકં ।
યથાશક્ત્યા પ્રદાતવ્યં દિનાન્ધકૃપણૈષ્વેપિ ॥
સ્વગોત્રસ્ત્રીકુમારીણાં માનયેત્ ભૃત્યવાન્ધવાન્ ।
વન્ધનસ્થાણ્ચ મોક્તવ્યાન હિંસેત્ પ્રાણિન પ્રિયે ॥
ભોજયિત્વાગ્રતો દાનં વિવિધૈર્ભોજનૈઃ પ્રિયે ।
ભોજયેચ્ચુમ્બકાદ્યાંશ્ચ વિશેષૈઃ ભોજનૈઃ શુભૈઃ ॥
સર્વકામાન્તતો દદ્યાદ્વલિમ્વૈ સાર્વકામિકં ।
તસ્માદાદૌ શિવં પૂજ્ય પ્રણમ્ય ચ ગુરું તતઃ ॥
ફલાનુમોદનાર્થાય વિજ્ઞપ્તિં કુરુતે પ્રિયે ।
તત્પ્રસાદાચ્ચ હે નાથ સર્વમેતત્ પ્રદર્શિતં ॥
તસ્યાનુમોદના ભૂયો ગુરુશ્ચૈવાનુમોદયેત્ ।
મત્પ્રસાદાત્ સમસ્તં હિ પૂર્ણલિઙ્ગાત્મકં ફલં ॥
યદિષ્ટસાધન વાપિ તત્સર્વં ચાનુમોદયેત્ ।
મલસ્યાન્તર્ગતે ભાનૌ યે દૃષ્ટાસ્તુ સરેણવઃ ॥
યાવદ્દાર્થી ષ્વકાસ્માનાં લિઙ્ગવેદીધ્વજાદિષુ ।
પ્રમાણં તાવત્ તલ્લોકે સ્થાનાસ્થાનાત્ પરં વ્રજેત્ ॥
પિણ્ડાન્તે બ્રહ્મલોકન્તુ પ્રથમં યાતિ કારણઃ ।
ભોગાન્ તાત્કાલિકાન્ ભુક્ત્વા યાત્યન્તે નિષ્કલન્તતઃ ॥
પૂર્વાપરકુલોદ્ધાર્ય દ્વિપક્ષ્યૈકસમન્વિતં ।
પુષ્કલઞ્ચ ધનન્દદ્યાત્ પત્નીપુત્રસમન્વિતઃ ॥
આત્માનં ગુરવે ચૈવ સ્વપુણ્યં વિનિવેદયેત્ ।
તતઃ તુષ્ટો ગુરુઃ શ્રીમાન્ શિવતત્વ મનુસ્મરન્ ॥
સંપૂર્ણં તત્સમં કૃત્વા વામહસ્તેન પૂજયેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિર્મન્ત્રી તચ્છિરાસતદર્ઘયેત્ ॥
તતસ્તુ ભાવિતાત્મા ચ પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
તદિચ્છાયાનુવર્તી ચ યાવજ્જીવન્તુ વર્તયેત્ ॥
પ્રતિષ્ઠા કથિતા ધન્યા સ્થિરાણાં લિઙ્ગરૂપિણાં ।
ચલાનાઞ્ચ તથૈવેહ કથયામિ તવાધુના ॥
૧૦૦અ)
પિઙ્ગલોમતે પ્રતિષ્ઠાપટલઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
અથાપિ સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રતિષ્ઠાયા ચલસ્ય તુ ।
દ્વિવિધં તત્સમાખ્યાતં સા પીઠં પીઠપિણ્ડિતં ॥
પૃથક્ પીઠં સપીઠઞ્ચ તત્સમં પીઠપિણ્ડિતં ।
તત્સમં દ્વિવિધં ભદ્રે પૂરિતોત્કીરિતં તથા ॥
જાતપીણ્ડિતલોહાનાં સિક્થકૈર્ભરિતં મતં ।
સ્ફાટિકં મણિમુક્તં ચ પ્રવાલં રત્ન પઞ્ચકં ॥
સ્વયોનોત્કીરિતં ચૈવ શ્રેષ્ઠંતજાતપિણ્ડિતં ।
સ્વયોન્યભાવતસ્તેષાં સ્ફાટિકાદ્યં યદા ભવેત્ ॥
હૈમાદ્યૈલોહજૈઃ પીઠં પૃથક્ કૃત્વા પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
મણ્ડપો દ્વિવિધસ્તેષાં યાગાખ્યં સ્નાનમણ્ડપં ॥
પૂર્વે ચ લક્ષણો દ્વાર પ્રોક્તા યેષાં હિતાસ્તુતે ।
લોહજાંતરિમાનાન્તુ લક્ષણૈઃ સહનિર્મિતં ॥
અતો ન પ્રાપ્તસ્તેષાં હિ તૃતીયો મણ્ડપઃ પ્રિયે ।
મણિમુક્તપ્રવાલાનાં નેષ્ટં યતોર્ચિ સન્નિધઃ ॥
સ્થિતોપિ દેવતા સૂર્યશ્ચન્દ્રશ્ચન્દ્રોધનાધિપઃ ।
વિષ્ણુબ્રહ્મા તથાનાગા વરુણોવાયુયમસ્તથા ॥
પિતરઃ પાવકશ્ચૈવ રુદ્રશ્ચૈવાધિ દેવતાઃ ।
સૂર્યકાન્તે સ્થિતઃ સૂર્યશ્ચન્દ્રકાન્તે તુ ચન્દ્રમાઃ ॥
વજ્રે વૈ દેવરાજસ્તુ વૈડુર્યે તુ ધનાધિપઃ ।
ઇન્દ્રનીલે સ્થિતો વિષ્ણુ પુષ્પરાગે તુ રાક્ષસાઃ ॥
પદ્મરાગે સ્થિતો બ્રહ્મા પ્રવાલે ચ હુતાસનઃ ।
મૌક્તિકૈવરુણશ્ચૈવ સ્ફટિકે શઙ્કરસ્તથા ॥
વાયુર્મરકતે ચૈવ નાગામાણિક્ય જાતિષુ ।
મહાનીલે પુનશ્ચૈવ સદા તત્ર વ્યવસ્થિતઃ ॥
તેનાતિકાન્તિજાનાં તુનોત્ કિરેત્ લક્ષણં વુધઃ ।
તથાપિસ્તપનાગારે પૂર્વવત્સ્નપન ક્રિયા ॥
પઞ્ચગવ્યાદિકં સ્નાન પઞ્ચાદિતા દિવા પ્રિયે ।
નિર્નિર્જ્ય પૂજ્યસંગે યૈ વિવિધૈર્દિજવન્દિભિઃ ॥
વિવિધૈવાદ્યસંયુક્તૈઃ કુમારીપતિભિસ્તથા ।
સૂયમાનં નયૈદ્યાગ મણ્ડપં કુણ્ડસંયુતં ॥
૧૦૦બ્)
યોગપીઠં તુ મધ્યે તુ ચતુર્હસ્તસમન્વિતઃ ।
ઉચ્છ્રયાષ્ટાઙ્ગુલં ભદ્રે નાધિકં નાણુકારયેત્ ॥
સર્વેષાં ચલલિઙ્ગાનાં મણ્ડપૈકાદશઃ કરઃ ।
હસ્તમાત્રં ભવેત્ કુણ્ડં કિન્તુ સંખ્યા ચ પૂર્વવત્ ॥
લક્ષણં ચ તથા ભદ્રે દિગ્વિદિક્ષુ વ્યવસ્થિતં ।
ધારિકા તોરણં ચૈવ યદ્વદાદિ મુદાહૃતં ॥
દિક્પાલાનાં તથાન્યસ્ય કલસાંશ્ચ ધ્વજાંસ્તથા ।
દ્વારપાલાંસ્તથા ન્યસ્ય કુંડાષ્ટૌ મૂર્તિપાંસ્તથા ॥
સુવેશ્યાદ્યન્તથાત્માનં પૂર્વવત્ મૂર્તિપાંસ્તથા ।
સુદિને ઋક્ષવારે ચ તથા ચૈવાધિવાસનં ॥
પદ્યાત્મનો ભવેલ્લિઙ્ગં ચલાખ્યં ચૈવ સુવ્રતે ।
મણ્ડપે ચ પ્રતિષ્ઠા વૈ તદાત્રતાંત્રિકા ક્રિયા ॥
સમાન્યે ચલલિઙ્ગે ચ ક્રિયાસામાન્યપૂર્વવત્ ।
ત્રિતત્વાધ્વાન વ્યાપ્તિશ્ચ હોમ્યામૂર્તીશ્ચરાત્મભિઃ ॥
પૂર્વજેન વિધાનેન જ્ઞાત્વા દ્રવ્ય વલાવલં ।
ક્રિયાં પૂર્વે ચ નિષ્પાદ્ય તતોસ્થાપનમાચરેત્ ॥
પૃથક્ પીઠં ન્યસેત્ પીઠે ધ્યાત્વા જ્ઞાનક્રિયે તથા ।
જાતપીઠે તથા કિંતુ અનાનાત્વવ્યવસ્થિતં ॥
હોમાદિકાં ક્રિયાં કૃત્વા પૃથક્ત્વેન તુ કારયેત્ ।
વ્યાપિન્યો ધારશક્તિર્યા તતઃસ્થં માસને ક્વચિત્ ॥
લિઙ્ગમૂલપ્રદેશે તુ પીઠ ચૈવ તુ વિન્યસેત્ ।
શક્તિત્રયઞ્ચ દ્રષ્ટવ્યં મનન્તક્રિયબોધયા ॥
ચલસ્થિરં યતો હ્યેતચ્ચલલિઙ્ગમતોચ્યતે ।
મન્ત્રન્યાસં તથાન્યસ્ય વક્ત્રાન્માન્યાત્મનસ્તયા ॥
સુવિન્યાસં તથા કૃત્વા ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
સ્વેષ્ટં યદા તદા ન્યાસ્ય કુર્યાદ્વૈ વિસર્જનં ॥
નિસા તદા પ્રતિષ્ઠા ચ તત્કાલે વીરભોજનં ।
તદુત્થૈશ્ચરુકૈર્દિવ્યૈઃ સર્વભક્ષાદિસંયુતૈઃ ॥
સર્વાન્નસહિતૈર્દિવ્યૈઃ સર્વમાંસાદિસંયુતૈઃ ।
સર્વાસવાદિસંયુક્તૈઃ સર્વવીરસમન્વિતૈઃ ॥
સર્વયોગિનિસંહૈશ્ચ નૃત્યગેયમનોત્સવૈઃ ।
નયેન્નિશાંસમસ્તા હિ પ્રતિષ્ઠાન્તે ચ સુવ્રતે ॥
૧૦૧અ)
સામાન્યે વા ચલે લિઙ્ગે દિવાવાસ્થાપનં હિતં ।
સ્વવિદ્યાઙ્ગમ્વિસર્જાથ તન્માણુન્યસેત્ પ્રિયે ॥
કિન્તુ ચણ્ડેશ્વરો નૈવ ચલલિઙ્ગે તુ સર્વદા ।
નાત્ર ચતુર્થિકા હોમો ન દ્વૈતં કલ્પયેત્ પ્રિયે ॥
નાવાહનં વિસર્જનં મન્ત્રસ્યાસ્યૈવ સર્વદા ।
નાસ્યનિર્મલ્યજા દોષો દાને વા લંઘનેપિ વા ॥
ભક્ષણે ધારણે વાપિ ચરુકે ચ હિ સર્વદા ।
સ્વેષ્ટવાન્યસ્ય યદ્દત્તં ચરુકં તં ન સંશયઃ ॥

તત્ પ્રાસાયત્ સ્વયં પ્રજ્ઞા નાન્યસ્મૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
ન દદ્યાઙ્ગા જલાગ્નિ દદ્યાત્વૈ નરકં વ્રજેત્ ॥
પ્રનુતં યાગકાલે તુ નૈવેદ્યં યદિ સુવ્રતે ।
તદા વૈ ભ્રાતૃપુત્રાણાં ભગિનીષ્વથ દાપયેત્ ॥
તદ્ગડ્ડુકા પ્રદાને ચ પૂજાકાલે તુ પ્રદાપયેત્ ।
પ્રાગાસનં પ્રતિષ્ઠાપ્ય પત્રપુષ્પૈર્યથાહિતં ॥
પીઠે વા સ્થંડિલે વાપિ પક્વે?ષ્ટેશિલેથ વા ।
મણ્ડલે ચાપિ યષ્ટવ્યં ન તુ ભૂમ્યાં કદાચન ॥
અભાવાદથવસ્ત્રાર્દ્ધં સ્થિતે વાથકરણ્ડકે ।
સ્વપરિગ્રહલિઙ્ગં તુ લોકાનાં નૈવ દર્શયેત્ ॥
યાગેશ્વરઞ્ચ સામાન્યં યાગે ચૈવ તુ પૂજિતં ।
લોકાનાન્દર્શયેત્ પ્રાજ્ઞઃ સત્વાનુગ્રહહેતુકં ॥
દીક્ષાકાલે ચ દેવેશે શિષ્યસંકારકર્મણિ ।
સ્થાપયેદ્ગુપ્તગોપ્યઞ્ચ મુદ્ગકેથકરણ્ડકે ॥
ફરુકે વાથવેક્કિણિ વેત્રજેથ કરણ્ડકે ।
દાનાદિકં યથાપૂર્વં ચુમ્બુકાદેસ્તુ દાપયેત્ ॥
વન્દનં પૂજનં ચૈવ કર્તશ્ચૈવાનુમોદનં ।
વલિદાનફલઞ્ચૈવ પ્રતિષ્ઠાપ્ય સમર્પણમ્ ॥
પૂર્વવત્ સર્વમેવં તુ વિધિમેનં સમાચરેત્ ।
એવં સર્વસમાસેન ચલલિઙ્ગસ્યયો વિધિઃ ॥
કથિતન્તે વરારોહે યથાશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ।
ઇદાનીસંપ્રવક્ષ્યામિ મુખલિઙ્ગે તુ યો વિધિઃ ॥
મુખલિઙ્ગે પ્રતિષ્ઠાયા સાધના તવ કથ્યતે ।
પૂર્વવત્ મણ્ડપસ્તેષાં ત્રયં ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧૦૧બ્)
સ્નાનાદિકં વિધિં કૃત્વા પૂર્વવત્ સ્નાનમણ્ડપે ।
આનયિત્વા તતો ભૂયો લક્ષણે દ્વારમણ્ડપે ॥
નિનિર્જ્ય પૂજ્યસંગે યૈર્દૃગુન્મીલનમાચરેત્ ।
આચાર્યોન્મીલયેચ્ચક્ષુ પુરાહેમશલાકયા ॥
શિલ્પી ચૈવ તતઃ પશ્ચાચ્છસ્ત્રેણૈવોત્કીરેચ્છનૈઃ ।
મૃત્યુજિન્મંત્ર ભૃન્મંત્રીમધુનાજ્યેન પૂરયેત્ ॥
ભદ્રપીઠસ્થિતં કૃત્વા વાદ્યગેયાદિકોત્સવૈઃ ।
રથસ્થં યંત્રિત કૃત્વા નગરાન્ત પ્રદક્ષિણં ॥
પ્રાક્તનેન વિધાનેન યાગમણ્ડપમાગતે ।
અષ્ટાઙ્ગાર્ઘ નિવેદ્યાથ પૂર્વવચ્ચાધિર્વાસયેત્ ॥
પીઠં તૃખણ્ડશઃ કૃત્વા તત્વન્યાસમ્ત્વતોચ્યતે ।
મધ્યે સદાશિવં ન્યસ્ય પ્રાગીશ્વરં તુ વિન્યસેત્ ॥
આગ્નેયયાં વિન્યસેદ્ વિદ્યાં યામ્યે માયાં ચ વિન્યસેત્ ।
નૈર્-ઋત્યાં કાલતત્વન્તુ વારુણે નિયતીં ન્યસેત્ ॥
રાગતત્વન્તુ વાયવ્યાં ભૂતત્વં સૌમ્યગોચરે ।
પ્રધાનં ત્વીશદિગ્ભાગે પૂર્વવત્ મૂર્તિશાધિપાઃ ॥
ન્યસ્તવ્યાસ્તુ વરારોહે મૂર્તિશક્તિ સમન્વિતા ।
પઞ્ચબ્રહ્મન્યસેદ્ ભૂયમદ્યાપ્યેવામસૌમ્યગે ॥
દક્ષિણે ઘોરરાજાનં પૂર્વે તત્ પૂરુષં ન્યસેત્ ।
ઇશાનં મધ્યતો ન્યસ્ય તતઃ શયયાદિ કલ્પના ॥
કિન્તુ સયયાપરિદેવિ ભદ્રપીઠસ્થિતં તુ તત્ ।
ઉભ્રઞ્ચૈવ તથા ભદ્રે હોમયેચ્ચાનુપૂર્વશઃ ॥
કુણ્ડાષ્ટકવિધાનેન મૂર્તિપૈઃ સહ ચુમ્બકૈઃ ।
ત્રિતત્વકપના તદ્વત્ કિંતુ વૃત્તેનાથા ભવેત્ ॥
સદાશિવં ન્યસેત્ તત્ર પંચવક્ત્ર મહાતનું ।
એકત્રિચતુર્વક્ત્રાણાં સામાન્યવિધિમાચરેત્ ॥
દ્વિદલાપિણ્ડિકા ચૈવ તથા તામધિવાસયેત્ ।
એવન્નિવર્તયિત્વા તુ ક્રિયાહોમજપાદિકં ॥
નીત્વા પ્રાસાદમધ્યે તુ પૂર્વવત્ સ્થાપનમાચરેત્ ।
સ્થાપયિત્વા તતોનાથં રોપયે દ્વિદલાં ક્રિયાં ॥
કીલકૈઃ સન્ધિતાં કૃત્વા નિર્વિષ્ટઃ પૂર્વજૈર્દ્ધનૈઃ ।
યોનિમધ્યે દલં સંધ્યઃ કરાલૈઃ પૂર્વનિર્મિતૈઃ ॥
૧૦૨અ)
પઞ્ચગવ્યાદિભિઃ સ્નાપ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
હોમં ચાતુર્થિકં કૃત્વા ચણ્ડકલ્પનવા પ્રિયે ॥
સ્વવિદ્યાંગં વિસર્જ્યાર્થ ન્યસેદ્ બ્રહ્માન્યનુક્રમાત્ ।
અનન્તાસનં પ્રકલ્પ્યાદૌ ધર્મજ્ઞાનં તથૈવ ચ ॥
વૈરાગૈશ્વર્યકં ન્યસ્ય અધર્માજ્ઞાનકં ન્યસેત્ ।
અવૈરાગ્યં તથાન્યસ્ય અનૈશ્વર્ય તથૈવ ચ ॥
અધસ્થદનકં ન્યસ્ય ચ્છદનોર્દ્ધન્તથૈવ ચ ।
પદ્મોપરિસુવિન્યસ્ય વામાદ્યાઃ શક્તયો ન્યસેત્ ॥
વિલ્વીચાદ્યાસ્તથા ન્યસ્યા મૂર્તિવદ્વૃત્તકલ્પના ।
ક્રિયા તુ પીઠમેવોક્તં પીઠચાસન ઉચ્યતે ॥
આસનાત્ ક્રિયા નિષ્પત્તિઃ ક્રિયા હિ ફલદા યતઃ ।
પ્રણવેન સમસ્તં હિ આસનં કલ્પયેત્ પ્રિયે ॥
અત્રાસીનઃ સુરેશાનો મૂર્તિભૂતઃ સ્વયં પ્રભુઃ ।
સદ્યમષ્ટકલાયુક્તં ન્યસેદ્ વક્ત્રે તુ પશ્ચિમે ॥
ત્રયોદશકલાવામં સૌમ્યવક્ત્રે તુ વિન્યસેત્ ।
ઘોરં ચાષ્ટકલોપેતં દક્ષવક્ત્રે તુ વિન્યસેત્ ॥
ચતુષ્કલં નરન્દેવિ પૂર્વવક્ત્રે તુ વિન્યસેત્ ।
ઇષં પઞ્ચકલં વૃત્તે મધ્યોર્દ્ધે ચૈવ વિન્યસેત્ ॥
અઘોરો હૃદયં તસ્ય શિરસ્તત્ પુરુષોચ્યતે ।
ઇશાનશ્ચ શિખાતસ્ય વામોવર્મ ઉદાહૃતઃ ॥
અસ્ત્રં વૈ સદ્ય દેવસ્તુ જ્ઞાનશક્તિસ્ત્રિલોચનં ।
સામાન્યેન તુ વિન્યસ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ॥
વિશેષં ચેતસ્વ શાસ્ત્રે ચ સંજ્ઞાભિઃ પ્રવિવેચિતૈઃ ।
આસનાદ્યઞ્ચ દેવેશે વક્ત્રાંગાનિ ચ લોચનં ॥
પૂર્વાપરમુખં ચૈવ સ્થાપયેત્ તચ્ચતુર્મુખં ।
પ્રાઙ્મુખાં પ્રાઙ્મુખં ત્રિમુખઞ્ચૈવ સદ્ય વક્ત્રં ઉદાન હિ ॥
પશ્ચાન્મુખે ત્રિમુખે વા નરવક્ત્રં ન કારયેત્ ।
પ્રાઙ્મુખં ચૈક વક્ત્રં ચ તદા નર વિકલ્પના ॥
આપ્યે સદ્યૈક વક્ત્રઞ્ચ કલ્પિતવ્યં ન સંશયઃ ।
શેષાણિ તદ્દિશાપાદ્ય વક્ત્રાણાં ચૈવ કલ્પના ॥
સ્થિરાદ્યહુતિ સપ્તં ચ હોમયિત્વા તુ ભાવિનિ ।
૧૦૨બ્)
દિગ્વલિં ચ તતો દત્વા દાનભોજ્ય પૂર્વવત્ ।
વંદ્યપૂજાનુમોદઞ્ચ તથા ફલસમર્પણં ॥
એતન્તે કથિતં સર્વં વ્યક્તાવ્યક્તસ્ય યો સ્થિતિઃ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
પ્રતિમાવ્યક્તરૂપાણાં પ્રતિષ્ઠાયાધુનોચ્યતે ।
મણ્ડપાઃ પૂર્વવત્ કાર્યા ત્રયશ્ચૈવ ન ચિત્રિતે ॥
ચિત્રિતે ચ દ્વયં કાર્યં લક્ષણોદ્વારસંયુતં ।
દારુજં પટ્ટજં ચૈવ ચિત્રિતં તન્નસંશયઃ ॥
શૈલજં લોહજં ચૈવ ચિત્રહીનં સદા ભવેત્ ।
સદા સ્નાન ક્રિયા તેષાં ચિત્રિતે ચ સદા ન હિ ॥
હસ્તૈકાદશચાદૌ તુ સપ્તા વિશાંત સુવ્રતે ।
મણ્ડપાઃ પૂર્વવત્ કાર્યા દ્વારહસ્ત કૃતાત્મના ॥
ધારિકાસ્તોરણં ચૈવ પૂર્વવત્ પરિકીર્તિતં ।
એકત્રિંશત્ કરેણૈવ મણ્ડપઃ કન્યસઃ પ્રિયે ॥
મહાપ્રતિમકલ્પાનાં મન્તાત્ કથિતં પ્રિયે ।
દશસપ્તકરાશ્ચૈવ ધારિકાસ્તોરણૈઃ સહ ॥
ચત્વારિંશત્ કરૈકેન મણ્ડપો મધ્યમઃ સ્મૃતઃ ।
એકોન વિંશદ્વસ્તાસ્તુ ધારિકાસ્તોરણમ્ ભવેત્ ॥
મહાપ્રતિ સમધ્યસ્ય કથિતસ્તવનાન્યથા ।
એકપઞ્ચાશદ્ હસ્તેન મણ્ડપશ્ચોત્તમઃ પ્રિયે ॥
એકવિંસત્ કરેણૈવ ધારિકાસ્તોરણાનિ ચ ।
પંચ ષટ્ સપ્તહસ્ત તુ રોપણં ચાનુપૂર્વશઃ ॥
પીઠમધ્યે પ્રકર્તવ્યં ત્રિપઞ્ચકરકન્યસે ।
ષોડશાંગુલમુચ્છ્રેધં સમન્તાદ્ દર્પણે વહિ ॥
મધ્યમો વિંશદ્ધસ્તેન વિંશાંગુલસમુચ્છ્રયં ।
પઞ્ચવિંશત્ કરેણૈવ પીઠં ચૈવોત્તમં ભવેત્ ॥
હસ્તમાત્રોચ્છ્રયં ભદ્રે કુણ્ડદ્વિકરકં ન્યસેત્ ।
મધ્યમે ત્રિકરં ચૈવ ચતુર્હસ્તોત્તમે કુરુ ॥
રૂપં તેષાં ચ સંખ્યાં ચ પૂર્વવત્ પરિકલ્પયેત્ ।
પ્રતિમા સૈલજાદીનાં મણ્ડપે સ્નાનસંજ્ઞકે ॥
પૂર્વવસ્નપનં કૃત્વા નેતવ્યાલક્ષણાત્મકે ।
નિર્નીજ્યપૂજ્યસંગેર્યૈર્નેત્રાન્મીલનમાચરેત્ ॥
પૂર્વજેન વિધાનેન ચુમ્બકસ્સહ શિલ્પિભિઃ ।
ચિત્રભાનાં તથૈવેહ દૃગુન્મીલનકં ભવેત્ ॥
૧૦૩અ)
મસિનામર્દિતાં કૃત્વા લેખન્યા ચ સમુદ્ધરેત્ ।
કિં તત્ર ન પૂર્યેતમધુનાજ્યેન ભાવિનિ ॥
મૃત્યુજિન્મન્ત્રરાજેન અન્તરીક્ષે ચ કલ્પયેત્ ।
ભદ્રપીઠસ્થિતાં કૃત્વા રથસ્થાં ચ સુયંત્રિતાં ॥
પૂર્વજેન વિધાનેન નગરાન્તઃ પ્રદક્ષિણં ।
યાગમણ્ડપમાનીય કૃતસ્વસ્ત્યાદિ મઙ્ગલૈઃ ॥
અષ્ટાઙ્ગાર્ઘં નિવેદ્યાચ્ચ પ્રણવેનાવતારયેત્ ।
ઉક્તાનુક્તં તુ યત્કિઞ્ચિત્ તત્સર્વં પ્રણવેન તુ ॥
શયયાદિકં તતઃ કલ્પ્યપ્રાઙ્મુખં યત્ર કલ્પના ।
પીઠસ્ય પશ્ચિમે ભાગે સારદારુમયં હિ સઃ ॥
કીલકદ્વયરોપ્યઞ્ચ તિર્યગેકા ચ પટ્ટિકા ।
પશ્ચિમાભિમુખં વાથ પ્રસાદે પશ્ચિમા મુખે ॥
નોર્દ્ધસ્થં ધારયેત્ તત્ર ભદ્રપીથસ્થિતં મહત્ ।
પ્રાઙ્મખે ચ વરારોહે પ્રતિમા ચાપિ વાસયેત્ ॥
દ્વિહસ્તાધસ્તુ વ્યક્તાના સુભ્રં ચૈવાધિ વાસયેત્ ।
પીઠં ત્રિખણ્ડશઃ કૃત્વા તત્વ ન્યાસસ્તતોચ્યતે ॥

સદાશિવસ્ય દેવસ્ય નિધનીશસ્ય ભાવિનિ ।
શ્રીકણ્ઠસ્ય ચ રૂપસ્ય મહાદેવસ્ય સુવ્રતે ॥
ભૈરવે વિઘ્નરાજસ્ય ષણ્મુખસ્ય ચ ભૃંગિનઃ ।
ચામુણ્ડાદેશ્ચ દુર્ગાયા ગૌર્યાદીનાં ચ યા મતા ॥
નાથમધ્યાદિતઃ કૃત્વા ન્યસેત્ તત્વાન્યત્ર ક્રમાત્ ।
મુખલિઙ્ગવિધાનેન મૂર્તિશક્ત્યન્તકં ન્યસેત્ ॥
કેશવસ્ય તુ રૂપસ્ય ન્યાસ તત્વ મતોચ્યતે ।
વિદ્યા માયા કલાકાલનિપત્યશુદ્ધવિદ્યયા ॥
રાગં ચ પુરુષં ચૈવ પ્રધાનઞ્ચ ન્યસેત્ ક્રમાત્ ।
એકમૂર્તિર્ભવેદ્વિષ્ણુબ્રહ્માદીનામ્વરાનને ॥
અષ્ટમૂર્ત્યાદિકાંશ્ચૈવ કલ્પના ચૈવ કારયેત્ ।
બ્રહ્મરૂપસ્ય દેવેશે તત્વન્યાસમતોચ્યતે ॥
પ્રધાનં મધ્યતો ન્યસ્ય ત્રૈગુણ્ય પૂર્વતો ન્યસેત્ ।
હંકાર પાવકે ન્યસ્ય દક્ષિણે બુદ્ધિસંજ્ઞકં ॥
નૈર્-ઋત્યાન્તુ મનોન્યસ્ય બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ વારુણે ।
૧૦૩બ્)
તિર્યગે તુ વરારોહે ન્યસેત્ કર્મેન્દ્રિયાણિ ચ ।
તન્માત્રાણ્યુત્તરે ન્યસ્ય ભૂતાનિ વેશગોચરે ॥
અનેનૈવ વિધાનેન દેવરાજાદિકં ભવેત્ ।
કુણ્ડાષ્ટકવિધાનેન મૂર્તિપૈઃ સહ ચુમ્બકઃ ॥
હોમં ચૈવ પ્રકર્તવ્યં સર્વસામાન્ય દેવતાં ।
આત્મતત્વૈકમાત્રં તુ બ્રહ્માંતાનાં પ્રકીર્તિતા ॥
આત્મવિદ્યે દ્વયં તત્વં વિષ્ણોશ્ચૈવ વિકલ્પયેત્ ।
તત્વત્રયં ન્યસેદ્ રુદ્રે નાથાદ્યાં શિવ સંભવા ॥
તેષાઞ્ચૈવ તુ યત્પીઠં શક્તિદ્વયવિલક્ષિતં ।
સ્વભ્રાન્તધારિકાં કલ્પ્ય પીઠોર્દ્ધે ચ ક્રિયાત્મિકા ॥
દેવીનાં ચૈવ યત્પીઠં શક્ત્યાનંતૈક કલ્પના ।
ક્રિયારૂપા ભવેત્ સાક્ષાત્ પ્રતિમાજ્ઞાનસમન્વિતા ॥
કૃત્વાધિવાસનં ચૈવ પ્રતિમાપીઠસંયુતં ।
પીઠં નીત્વાગ્રતશ્ચૈવ પ્રાસાદે સુરસુન્દરિ ॥
યાસાં સ્નાનાદિકં પ્રાપ્તં તાસામધ્યે નિવેશનં ।
ગર્ભમધ્યે તુ દેવેશે ચિત્રં ભિત્તિ યુતં ન્યસેત્ ॥
પ્રતિમાન્તાં પુનનીત્વા ન્યસેત્ પીઠે તુ પૂર્વવત્ ।
સુવિન્યાસં તતઃ કૃત્વા ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ યજેત્ ॥
યાસાં રૂપવિનાશસ્તુ તાંસાં ચાધઃ ક્રિયા ભવેત્ ।
હોમં ચાતુર્થિકં ચૈવ ચણ્ડેશ્વરવિકલ્પના ॥
પ્રતિમાનાઞ્ચ સર્વાસાં ન પ્રાપ્તા તુ વિશેષતઃ ।
સ્વવિદ્યાઙ્ગવિસેજ્યાથમન્ત્રન્યાસં શૃણુ પ્રિયે ॥
આસનં પૂર્વવત્ કલ્પ્ય વા વાહ્યં શિવસંભવાત્ ।
પઞ્ચબ્રહ્મં ન્યસેત્ નાથે પૂર્વવક્ત્રાદિ યોગતઃ ॥
અનન્તીશસ્ય યો મંત્રં કથયામિ તે । ઓં અં અનન્તીશાય સ્વાહા ॥
અનંતીશસ્યાવાહનં મન્ત્રઃ ।
અકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તારકાદિ વિભૂષિતં ।
ષજ્જાત્યંતસમોપેતં ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં શ્રૌં શ્રીકંઠાય સ્વાહા । શ્રીકંઠસ્યો વાહનમન્ત્રઃ ।
શ્રીકારં ષડ્વિધં કૃત્વા ષડઙ્ગાનિ ચ પૂર્વવત્ ।
ઓં માં મહાદેવાય સ્વાહા ।
મહાદેવસ્યા વાહનમન્ત્રઃ ।
૧૦૪અ)
નકારં ષડ્વિધં કૃત્વા ષડઙ્ગાનિ ચ પૂર્વવત્ ॥
ઓં ભૌમમહાભૈરવાય સ્વાહા । ભૈરવસ્યા વાહનમન્ત્રઃ ।
ભકાર ષડ્વિધં કૃત્વા ષડઙ્ગાનિ ચ કલ્પયેત્ ।
ઓં ગૌં ગણપતયે સ્વાહા ॥
ગકારં ષડ્વિધં કૃત્વા ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં કૌં કાર્તિક કુમારાય સ્વાહા । ષણ્મુખસ્યા વાહનમન્ત્રઃ ।
કકારં ષડ્વિધં કૃત્વા ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં આં ખથોલ્કાય સ્વાહા । આદિત્યસ્યા વાહન મન્ત્રઃ ।
આકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં નૌં નન્દિકેશ્વરાય સ્વાહા । નન્દિકેશ્વરસ્યા વાહનમન્ત્રઃ ।
નકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ ભવન્તિ હિ ॥
ઓં મો મહાકાલાય સ્વાહા । મહાકાલસ્યા વાહનમન્ત્રઃ ।
મકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં ભોં ભૃઙ્ગિરિટયે સ્વાહા । ભૃઙ્ગિનશ્ચાવાહનમન્ત્રઃ ।
ભકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ ભવન્તિ વૈ ॥
ઇન્દ્રાદીનાઞ્ચ વરારોહે યથાપૂર્વમુદાહૃતં ।
લરશષવયસશ્ચ હકારશ્ચ ત્રિમાતૃકાઃ ॥
ઓં ચૌં ચામુણ્ડાયૈ સ્વાહા । ચામુણ્ડા વાહનમન્ત્રઃ ।
વકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં ઇં ઇન્દ્રાણ્યૈ સ્વાહા । ઇન્દ્રાણ્યા વાહનમન્ત્રઃ ।
ઇકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ ભવન્તિ વૈ ॥
ઓં વૌં વાં રાહ્વૈ સ્વાહા । વારાહ્યા વાહન મન્ત્રઃ ।
વકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં વૌં વૈષ્ણવ્યૈ સ્વાહા । વૈષ્ણવ્યા વાહનમંત્રઃ ।
વકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં કૌં કૌમાર્યૈ સ્વાહા । કૌમાર્યા વાહન મન્ત્રઃ ।
કકાર ષડ્વિધં ક્ર્ત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં મૌં મહેશ્વર્યૈ સ્વાહા । માહેશ્વર્યો વાહનમન્ત્રઃ ।
મકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં શ્ર્યોં શ્રિયાયૈ સ્વાહા । શ્ર્યાવાહન મન્ત્રઃ ।
શ્રીકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧૦૪બ્)
ઓં નૌં ઇં અર્દ્ધનારીશ્વરાય સ્વાહા । અર્દ્ધનારીશ્વરાવાહનમન્ત્રઃ ।
નં ઇં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
ઓં હૌં શૌં હરિશંકરાય સ્વાહા । હરિશંકરાવાહનમન્ત્રઃ ।
હંશં તુ ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
ઓં ઓં મોં ઉમામહેશ્વરાય સ્વાહા । ઉમામહેશ્વરાવાહનમન્ત્રઃ ॥
ઉમંતુ ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
પૃથક્ કૃત્વા ન્યસેદ્ વાપિ યતોત્સઙ્ગવિવર્તિની ॥
ઓં વૌં વં વૈષ્ણવે સ્વાહા ॥ વિષ્ણોરાવાહનમન્ત્રઃ ॥
વકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
ઓં વૌં બ્રહ્મણે સ્વાહા ॥ બ્રહ્માવાહનમન્ત્રઃ ॥
વ્રંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
પુન વ્રં તુર્યવત્ કૃત્વા વક્ત્રાણિ તસ્ય વૈ ॥
ઓં રૌં રેવતાય સ્વાહા । રેવન્તા વાહનમન્ત્રઃ ।
રકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
ઓં નૌં નાગરાજાય સ્વાહા । નાગરાજાવાહનમન્ત્રઃ ।
નકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં પૌં પિતૃદેવાય સ્વાહા । શ્મશાને પિતૃદેવતાવાહન મન્ત્રઃ ।
યકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
આસનં ચૈવ સર્વેષાં તારકેણ પ્રકલ્પયેત્ ॥
યેષાં યત્તત્વમધ્વાન તત્તદેવાજ્જમૂર્દ્ધતઃ ।
મૂર્તિવક્ત્રાઙ્ગવિન્યાશઃ કર્તવ્યઞ્ચ યથાવિધિઃ ॥
યદ્વ્યાપ્તો દેવતા યા તાવદ્વ્યાપ્તૌ સન્નિધી કૃતાઃ ।
સામાન્યે વા ચતુર્થી ચ હોમે ચૈવ તુ કારયેત્ ॥
વલિપૂર્વં ગન્ધપૂર્વં ગન્ધપુષ્પાદિ પૂજનં ।
ભોજનં ચુમ્બકાદીનાં દક્ષિણાદ્યન્તથૈવ ચ ॥
ચન્દનં પૂજનં ચૈવ ફલં ચૈવાનુમાદનં ।
તત્સર્વં પૂર્વવદ્ દેવિ કર્તવ્યઞ્ચ વિપશ્ચિતા ॥
તૂરાણાન્તુ પ્રતિષ્ઠા વૈ તતોદ્દેશાન્તુ કથ્યતે ।
સ્વશાસ્ત્રનિર્મિતં રૂપં વિધાનં તદ્વિવેચિતં ॥
૧૦૫અ)
મંત્રૈશ્ચૈવ મહેશાનિ સ્વશાસ્ત્રે તુ વિવેચિતૈઃ ।
યાગે વા સ્થણ્ડિલે વાપિ મન્ત્રન્યાસઃ સ્વયં ભવેત્ ॥
સ્વગુરુમ્વાથવિજ્ઞાપ્ય તેન કૃત્વા પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
મૂર્તિમન્ત્રાં ન્યસેત્ તત્ર આસનં પૃથક્ કલ્પના ॥
મન્ત્રસન્ધાનકં કૃત્વા વક્ત્રાઙ્ગાનિ ચ કલ્પયેત્ ।
એવં સંચોદિતં કલ્પ્ય સન્નિધત્વં સ્થિર તત્વતઃ ॥
આવાહનં વિસર્જનં સદા તત્ર ન કારયેત્ ।
પૂજાકાલે સદામન્ત્રી આસનાદ્યં પ્રકલ્પયેત્ ॥
સ્થણ્ડિલે મણ્ડલે વાપિ પીઠે વા દિવ્યકલ્પિતે ।
તદૂર્દ્ધન્તુ ન્યસેત્ વા ચ ગન્ધપુષ્પદિનાર્ચનં ॥
પટે વાથ પ્રતિષ્ઠાયા માસનાદિ સમન્વિતા ।
અન્તરીક્ષે તુ સન્ધાર્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યધો ક્રિયા ॥
યેષાં રૂપવિનાશો હિ ધૂપમાત્ર પ્રદર્શનં ।
પુનર્વસ્ત્રેણસંછાદ્ય સદા ષટ્સુ લક્ષણં ॥
ધ્યાનકાલે ચ નિત્યં હિ પટોઘાદ્ય સુચિન્તયેત્ ।
યક્ષરક્ષપિશાચાનાં પ્રતિષ્ઠાયાં વરાનને ॥
સ્વનામમસ્ત્રૈસ્તેષાં હિ પ્રવાદિ નમોન્તગૈઃ ।
વ્યાપ્તિસ્તેષામ્વરારોહે પાર્થિવાન્તે તુ કલ્પના ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
પ્રતિષ્ઠાં વાણલિઙ્ગસ્ય કથયામિ તવાધુના ।
પૂર્વવત્ સ્નપનં કૃત્વા મણ્ડપસ્નાનસંજ્ઞકે ॥
મીતવાદ્યોત્સવાદ્યૈસ્તુ નગરાન્તઃ પ્રદક્ષિણં ।
કૃત્વા ચાનીયયાગાખ્યે મણ્ડપૈ કુણ્ડસંયુતે ॥
ચોક્તેન વિધાનેન પૂજ્ય હુત્વા તુ વ્યાહૃતિં ।

સ્વેચ્છયાથાવિભૂત્યર્થં શોધ્યં નૈવાવિમુક્તયે ॥
નીત્વા પ્રાસાદમધ્યે તુ સ્વવિજ્ઞાનેન સ્થાપયેત્ ।
પિણ્ડિકા ચાગ્રતઃ સ્થાપ્ય કૃષં યદ્યધો વાણકં ॥
ઉર્દ્ધે કૃશં યદાવાણં ક્રિયાં પશ્ચાત્ પ્રકલ્પયેત્ ।
મૂર્તિલક્ષણસૂત્રાણાં કૃત્વા ચાભ્રમણાદિકં ॥
વિધિનોક્તો યતસ્ત્વેથ સન્નિધો નિત્યમેવ ચ ।
પિઙ્ગલોવાચ ॥
૧૦૫બ્)
વાણશબ્દઃ કથં પ્રોક્તઃ કોવાવાણેતિ કીર્તિતઃ ।
કસ્મિન્ સ્થાને તુ તદ્ગ્રાહ્યમેતત્સર્વં વ્રવીહિમે ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
સાધુ સાધુ મહાભાગે યત્વયા ચોદિતો હ્યહ ।
કથયામિ ન સંદેહો યથાશાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ॥
વાણાસુરઃ પુરાભદ્રે શીવસ્યાતીવવલ્લભઃ ।
જિતક્રોધોનુરક્તશ્ચ શિવપૂજાવિધૌરતઃ ॥
બુદ્ધિજ્ઞાનિપુણશ્ચૈવ શિલ્પજ્ઞલક્ષણાન્વિતઃ ।
દિને દિને સ્વયં કૃત્વા લિઙ્ગસ્થાપ્ય પ્રપૂજયેત્ ॥
એવં યાવચ્છતં ચાબ્દં દિવ્યમાનેન પૂજયેત્ ।
તદાતદ્ભક્તિમુત્ક્ષેપ્યં ત્યક્ત્વાજાતશઙ્કરઃ ॥
શંકર ઉવાચ ॥
તુષ્ટોહં તવ હે વાણ વરં બ્રૂહિ કિમિચ્છસિ ।
શઙ્કરસ્ય વચ શ્રુત્વા વાણોવચનમવ્રવીત્ ॥
યદિ તુષ્ટોસિ હે નાથ મદર્થે મન્દભાગિને ।
ક્લિષ્ટોહ દેવદેવેશ લિઙ્ગકાર્યે દિને દિને ॥
તચ્ચ લક્ષણસંસિદ્ધિં લક્ષણં શાસ્ત્રનિર્મિતં ।
શાસ્ત્રાર્થં દુર્લભં દેવ સિદ્ધેશ્ચાર્થઃ સુદુર્લભાઃ ॥
તસ્માદ્ યદિ મે તુષ્ટસ્ત્વં લિઙ્ગન્દેહિ સ લક્ષણં ।
સર્વકારુણિકં નાથ સર્વસત્વાનુકમ્પક ॥
સર્વેષાં ચ હિતાર્થાય પ્રસાદં કુરુ શઙ્કરઃ ।
શ્રુત્વૈવં વચનન્તસ્ય શિવઃ પરમકારણઃ ॥
ગત્વાકૈલાસમૂર્ધ્નિ તુ વાણેન સહસુન્દરિ ।
નિર્મિતા લિઙ્ગ કોટીના સંખ્યા ચૈવ ચતુર્દશઃ ॥
સિદ્ધલિઙ્ગન્તુ તત્સર્વં સદોદયસ્વયંભુવઃ ।
આપાદ્યૈવ સુસંપૂર્ણં વાણસ્ય ચ સમર્પિતં ॥
અક્ષયં ચાવ્યયં વાણં સ્થાપ્ય માનઞ્ચ નિત્યશઃ ।
તતઃ સમૂહ્યવાણસ્તુ ભારકૃત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
સ્વપુરૈ નીત્વાતં ભારં ભૂયશ્ચિન્તયતે શુચિઃ ।
અક્ષયં પરિસંસિદ્ધ સ્થાપ્યમાનં દિને દિને ॥
સત્વાનાં સિદ્ધિ હેત્વર્થં પુણ્યસ્થાને તુ સઞ્ચયેત્ ।
લિઙ્ગાદૌ ચ વરારોહે સઞ્ચિતાસ્તિશ્રકોટયઃ ॥
શ્રીશૈલેસ્તિશ્રકોટ્યસ્તુ કોટ્યૈકાકન્યકાશ્રમે ।
(કાલિકાગર્થનાગન્ધાયં ચિતાસ્ત્રિસુ કોટયઃ । ઠિસ્ લિને ઇસ્ બોત્તોમ્ ઓf પગે)
૧૦૬અ)
અમરેશ્વરૈક કોટિસ્તુ કન્યાતીર્થૈક કોટિ ચ ।
મહેન્દ્રે કોટિરેકા ચ નેપાલકોટિસંસ્થિતા ॥
વાણાર્થં તનુ(?) સ્મૃતં લિગં વાણલિઙ્ગમથોચ્યતે ।
વાણો વા શિવ ઇત્યુક્તં તત્કૃતવાણમુચ્યતે ॥
અકૃતત્વાદથવાણં સ્વતો લિઙ્ગાનુરૂપતઃ ।
તસ્માત્ તેષુ પ્રદેશેષુ પુણ્યસ્થાનોન્યથાપિ વા ॥
સ્થિતં યચ્છિવ સદ્ભાવં વિશે *? કૃતિવિગ્રહં ।
સતતોદિતનિર્ગતં શુદ્ધાશુદ્ધોદય સ્મૃતં ॥
પીઠસ્થં પીઠમુક્તમ્વા શક્તિસ્થં શક્તિવર્જિતં ।
યત્ર તત્ર સ્થિતં વાણં મન્ત્રજં મન્ત્ર વર્જિતં ॥
સંસ્કૃતં ચુમ્બકે નાથ યેન તેન પ્રતિષ્ઠિતં ।
ભુક્તિમુક્તિ પ્રદં નિત્યં અન્યદ્વા સફલં ભવેત્ ॥
ચલ સ્થિર વિભૂત્યૈ ચ સ્થાપ્ય ચિત્સન્નિધઃ સદા ।
ચતુર્થી હોમેન પ્રાપ્તં ચણ્ડ નૈવ પ્રકલ્પયેત્ ॥
વિશેષાધ્વા ચ યન્નોક્તં ન ચ વિસર્જનન્તથા ।
મન્ત્રસાધનયોગેષુ સાધકૈઃ સંપ્રતિષ્ઠતે ॥
આશ્વ?સિધ્યન્તિ મન્ત્રાસ્તુ તસ્મિન્ નૈવ ન સંશયઃ ।
વિધિઃ સ્યાત્ પૂર્વતો યદ્વત્ તદ્વદત્ર ભવેન્નવા ॥
પ્રાગન્યૈઃ સંસ્કૃતે વાણૈ પુનરેવ વિધિં સ્વકં ।
કૃત્વાન્યાસં પ્રકુર્વીત સ્વમન્ત્રૈશ્ચૈવ સુવ્રતે ॥
ન દોષભાગ્ભવત્ તત્ર સર્વસાધારણં યતઃ ।
વામામૃતાદિભિર્દ્રવ્યૈરન્યૈર્વા તંત્ર ચોદિતૈઃ ॥
ક્રિયાં કૃત્વા પ્રસિધ્યેત ન તત્ર દોષભાગ્ ભવેત્ ।
સિદ્ધાન્તમંત્રસંયુક્તે સ્વાંસેન્યસ્તેન શઙ્કરં ॥
તસ્મિન્ન્યાસો યતો લિંગે ચિત્સ્થિરો હિ સદા ભવેત્ ।
તથા લિઙ્ગાકૃતૌ રોહે નદી પ્રસ્ર?વણોદ્ ભવેત્ ॥
અન્યશૈલભવે ચૈવ વાણવાણદ્વિધિરુચ્યતે ।
વિશેષાકૃતયોર્યસ્માત્ કર્તવ્યં તત્ર દેશિકૈઃ ॥
તત્ર ન્યાશં કૃતે મન્ત્રૈર્વિશેષઃ સન્નિધો ભવેત્ ।
સહસ્રાઙ્કે તથા લિઙ્ગે શતલિઙ્ગે તથૈવ ચ ॥
૧૦૬બ્)
પૂર્વવત્ સ્થાપનં ચૈવ ત્રિતત્વં ચ યથાપુરા ।
યાવન્તો લિઙ્ગસંખ્યાસ્તુ તાવત્ તત્ર શિવં ન્યસેત્ ॥
કૃત્વા સમસ્તકં ભિન્નં ચેતાસંસ્થાપનં તથા ।
લિઙ્ગે લિઙ્ગે ન્યસેત્ ભૂયો જ્ઞાનશક્તિં સદોદયાં ॥
ક્રિયાશક્ત્યૈક સર્વેષાં ધારણી ત્વેક કલ્પના ।
ચતુર્થી ચણ્ડ કુપ્તિસ્તુ(?) પૂર્વજેન ભવેન્નવા ॥
સામાન્યે વા વિશેષે ચ સ્થાપયેત્ સિદ્ધિકર્મણિ ।
રૌદ્રાણાં સ્થાપનં યચ્ચ ગુણાકન્દરગહ્વરે ॥
યસ્માત્ તત્ પિણ્ડિકાધિક્યં તસ્માત્ તચ્ચ વિલોમદં ।
યસ્માદ્વિલોમદન્દેવિ તસ્માન્નાન્યત્ર સ્થાપયેત્ ॥
સર્વદાસ્થિરમેતન્તુ વલં રૌદ્રં ન કારયેત્ ।
તેષામપિ વલે યદ્વન્ન્યાસોક્તઃ સિદ્ધિ કર્મણિ ॥
ચતુર્થી ચણ્ડકૃપ્તિસ્તુ આવાહનવિસર્જનં ।
ન પ્રાપ્તં તત્ર દેવેશે સિદ્ધિદં તુ યતઃ સ્મૃતં ॥
મનઃશિવોથસ્થાપ્ય જાતપીઠે ચ વલવત્ ।
ધારણીમાત્રસંકલ્પ્ય તત્પીઠે ચ સુરેશ્વરિ ॥
જ્ઞાનશક્તિં ન્યસેત્ લિઙ્ગે મોક્ષમાત્રપ્રદન્તુ તત્ ।
તત્પૂજ્યં પુત્રકૈરેવ સંખંશ્વરૈર્ભક્તિતમ્ તથા ॥
સાધકાચાર્યયોર્નૈ નિષ્ક્રિયં વોધમાત્રકં ।
પાર્થિવસ્ય ચ પક્ષસ્ય શૈલવદ્વિધિમાચરેત્ ॥
અપક્વસ્ય તથા કિન્તુ સ્થિતસ્થાપનમાચરેત્ ।
પીઠપિણ્ડિતવદ્ભદ્રે વલં યદ્વદ્રુદાહૃતં ॥
મૂર્દ્ધિવકનિવિષ્ટાનાંમહન્યહનિકારયેત્ ।
સ્વલક્ષણં ન્યસેન્ મન્ત્રાં કિન્તુ સ્યાદ્વામવર્જિતં ॥
આત્મસ્થં તુ પુનઃ કૃત્વા પુષ્પૈઃ સહ વિસર્જયેત્ ।
એકાદિ * *? સંસ્થાને વસુલિઙ્ગાધિકે ક્રમાત્ ॥
મૂલમધ્યે પ્રતિષ્ઠાપ્ય મૂલે ચણ્ડવિકલ્પના ।
શેષાણાં સ્થાપનં ચૈવ મધ્યાવરણકાદિતઃ ॥
પૃથક્ કુણ્ડં ન તેષાં હિ મૂલે કલ્પિત કલ્પિતં ।
લોકપાલાર્ચિતાનાઞ્ચ પૂર્વજે ચ વિધિ *? થા ॥
સામાન્યેન વિશેષેણ સ્થાપ તદ્વિધામતં ।
૧૦૭અ)
ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધ્યર્થં સર્વસામાન્યકીર્તિતં ।
દિશાસાધનલિઙ્ગાનાં સ્થાપનઞ્ચ શૃણુ પ્રિયે ॥
મણ્ડપે ચતુરશ્રે તુ કુણ્ડે તુ ચતુરશ્રકે ।
સર્વપીતોપચારેણ વસ્ત્રપુષ્પાદિ લેપનૈઃ ॥
શનિવાર દિને ચૈવ યોગે વિષ્કમ્ભ ચક્રકે ।
ઋક્ષે ચૈવોત્તરે ત્રીણિ સ્થાપયેદ્વક્ર સંજ્ઞકં ॥
મન્ત્રાંસ્તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યૈર્મન્ત્રૈઃ સન્નિધો ભવેત્ ।
ઓં લૌં? વજ્રેશ્વરાય લઃ સ્વાહા ॥
લંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
મણ્ડપે યોનિ રૂપે ચ યોનિ કુણ્ડે ચ તદ્દિશિ ॥
સર્વરક્ષોપચારેણ વસ્ત્રપુષ્પવિલેપનૈઃ ।
ભૂસુતેન તુ વારેણ યોગચણ્ડે ચ સુવ્રતે ॥
ભરણ્યાદ્રે ચ ઋક્ષેણ સ્થાપયેછક્તિસંજ્ઞકઃ ।
મંત્રાંસ્તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યૈર્મન્ત્રૈઃ સન્નિધો ભવેત્ ॥
ઓં રૌં શક્તીશ્વારાય રઃ સ્વાહા ।
રંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
અર્દ્ધચન્દ્રાકૃતે ચૈવ મણ્ડપે કુણ્ડખણ્ડકે ॥
તદ્દિશાયાં વરારોહે સર્વકૃષ્ણાપચારકૈઃ ।
વસ્ત્રપુષ્પવિલેપેન સ્થાપયે દણ્ડસંજ્ઞકં ॥
વારેણૈવ તુ શુક્રેણ મન્ત્રયોગેન સુવ્રતે ।
પૂર્વાદિ ત્રય ઋક્ષેણ વિપન્તારેણ કલ્પયેત્ ॥
મન્ત્રાંસ્તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યૈર્મન્ત્રૈઃ સન્નિધો ભવેત્ ।
ઓં સ્રૌં દણ્ડેશ્વરાય સઃ સ્વાહા ॥
સંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
વારેણૈવ તુ શુક્રેણ ગણ્ડયોગેન સુવ્રતે ॥
પૂર્વાદિ ત્રય ઋક્ષેણ રવિવારેણ કલ્પયેત્ ।
ત્રિકોણે મણ્ડપે ચૈવ કુણ્ડે ચૈવ ત્રિકોણકે ॥
તદ્દિશિ જુહુયાત્ પ્રાજ્ઞ શનિવારેણ સુવ્રતે ।
વિષ્ટિનાશૂલયોગેન મૂલાદ્રાભરણી તથા ॥
સર્વનીલોપચારેણ વસ્ત્રપુષ્પવિલેપનૈઃ ।
સ્થાપયેત્ ખડ્ગલિઙ્ગન્તુ કાલરૂપી સ્વયં ગુરુઃ ॥
મંત્રાસ્તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યૈર્મન્ત્રૈઃ સન્નિધો ભવેત્ ।
૧૦૭બ્)
ઓં પ્રૌં ખડ્ગેશ્વરાય ષઃ ફટ્ સ્વાહા ।
ષકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥

મણ્ડપે વૃત્તરૂપે ચ કુંણ્ડે ચૈવાનુવૃત્તકે ।
તદ્વિશાયાઞ્ચ તત્કુણ્ડે હુત્વા ચૈવ સ્વયં ગુરુઃ ॥
સર્વશ્વેતોપચારેણ વસ્ત્રપુષ્પ ચ લેપનૈઃ ।
ગુરુસોમબુધૈ ચૈવ શુભયોગેસુતારકે ॥
હસ્તે ચાશ્વિનિરોહિણ્યૌ ઋક્ષે ત્રીણ્યુત્તરે તથા ।
સ્થાપયેત્ પાશલિઙ્ગન્તુ શાન્ત્યાપ્યાયન હેતુકં ॥
મન્ત્રાસ્તસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ યૈર્મન્ત્રૈઃ સન્નિધો ભવેત્ ।
ઓં વ્લૌં પાશેશ્વરાય વઃ સ્વાહા ।
વંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં મ્લૌં ધ્વજેશ્વરાય યઃ સ્વાહા ।
ગકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં સ્લૌં ગદેશ્વરાય સઃ સ્વાહા ।
સકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાંગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં હ્લૌં શૂલેશ્વારાય હઃ સ્વાહા ॥
હંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં ક્ષ્લૌં ચક્રેશ્વરાય ક્ષઃ સ્વાહા ।
ક્ષંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં ઓં પ્લૌં વા પદ્મેશ્વરાય ઓં સ્વાહા ।
ઓંકારં ષડ્વિધં કૃત્વા તસ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
સ્વતત્ર કૃતમન્ત્રૈશ્ચ જાતિવક્ત્રાઙ્ગકલ્પિતૈઃ ।
લિઙ્ગાનુરૂપ ચિન્મન્ત્રી કર્મદ્રવ્યસમન્વિતઃ ॥
કુરુતે કાર્યસંસિદ્ધિં સ્તમ્ભૌ દાઘક્ષયસ્તથા ।
પઞ્ચત્વં શાન્તિરારોગ્યં ગમનં પુષ્ટિવર્દ્ધનં ॥
વિદ્વેષં ચ્છેદનં માયા જ્ઞાનયોગપ્રસાધનં ।
પ્રતિષ્ઠા કથિતા ધન્યા લિઙ્ગાર્ચાનાં સમાસતઃ ॥
પ્રતિષ્ઠાન્તે સ્મૃતં સ્નાનં દાનજાગણાદિકં ।
ભૂરત્નસ્તેજતુરગાં ભૃત્યા કન્યાઞ્ચ વાહના ॥
ધાન્યાલઙ્કારવસ્ત્રાણિ સર્વાન્યથ શિવે યથા ।
સર્વકર્માન્તતો દદ્યાદ્વલિમ્વૈ સાર્વકામિકં ॥
તદન્તે ભોજયિત્વાદક્ત્યામૂર્તિધરાસ્તથા ।
ફલાનુમોદનં દાનં કર્તુશ્ચૈવ સમર્પણં ॥
પૂર્વવત્ સર્વમેતત્તું કર્તવ્યન્તુ વિપશ્ચિતા ।
ભોગાન્ તાત્કાલિકાન્ ભુક્ત્વા યાવત્યન્તે નિષ્કલન્તતઃ ॥
૧૦૮અ)
એકાદિ સતતં સ્થાને પૂર્વાત્ કોટિગુણં ફલં ।
અનન્તં દશધા પૂર્વં પ્રમાણાત્ પ્રાપ્નુયાત્ સકૃત્ ॥
જીર્ણોદ્ધારે તથા મૂલં ફલં કર્તુર્ભવે ધ્રુવં ।
પિઙ્ગલામતે અસ્ત્ર પ્રતિષ્ઠાધિકારઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
જીર્ણશબ્દપ્રયુજ્યેત ઉદ્ધારઃ ક્રિયતે કથં ।
વિભુત્વાદનયોશ્ચૈવ પ્રાપ્તિર્વાથ કથમ્વદ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
જીર્ણાજીર્ણસ્તુ યઃ શબ્દઃ સપિણ્ડે ચાત્મનો ન હિ ।
ઉદ્ધારઃ સ્થૂલજીર્ણસ્ય યદ્વત્ કેચિન્ મ્રિયન્તિ ચ ॥
મૃતે ક્રિયા વિહીનસ્તુ યથાલોકે ચ સંસ્થિતઃ ।
તથાત્રાપિ ચ લિઙ્ગસ્ય દૃક્સૂન્યા આગમક્રિયા ॥
દગ્ધં શીર્ણ્ણં ક્રિયાહીનં વ્યઙ્ગગર્ભાન્વિતં કૃશં ।
હીનમાનાતિરેકં ચ સ્થૂલં ચક્રં ચ દૂથિતં ॥
સ્ફુટિતં ખણ્ડિતં ચૈવ કરાલં ચાતિ ભીષણં ।
લિઙ્ગમ્વાથ પિણ્ડિકાવાથ યદ્દૃષ્ટં તત્સમુદ્ધરેત્ ॥
પ્રતિમાનાં તથૈવેહ વ્યક્તાવ્યક્તન્તથૈવ ચ ।
કર્ણનાસાઙ્ગુલૈર્હીના વ્યઙ્ગં પૂર્વસ્તથોદ્ધૃતા ॥
ત્યાજ્યસ્તાસ્તુ વરારોહે શ્રીમુખાઙ્ગવિનાશિકાઃ ।
તદ્દેશવાસિ સર્વેષાં સ્થાપકે કર્તૃશિલ્પિનાં ॥
મહદ્ દોષવિકારં સ્યાત્ તસ્માદ્દેતાઃ સમુદ્ધરેત્ ।
વ્યાપકોપિ યથાન્યસ્મિન્ સ્થિતસ્તત્ર તથા શિવઃ ॥
ક્રિયાવિયુક્તાયુક્તો વા પિણ્ડિકા સહ ચોદ્ધરેત્ ।
સુસ્થિતં દુસ્થિતં વાપિ કથં ચૈવ ન દોષભાક્ ॥
વિધિહીનસ્ય વાક્યૈ તન્નદોષો વિધિપૂર્વકઃ ।
ન દોષાય સ્મૃતો યસ્માચ્છિવવ્યાપ્તિવિસર્જનાત્ ॥
તદ્દક્ષિણે દિશાભાગે પ્રાસાદાન્તે ચ ભાવિનિ ।
સકુણ્ડં સ્થણ્ડિલં કૃત્વા શિવમાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥
ઓં નમો વ્યાપકેશ્વરાય એહિ ૨ સ્વાહા । વ્યાપક શિવસ્યા વાહનમન્ત્રઃ । ઓં
વ્યાપક હૃદયાય નમઃ ॥ ઓં વ્યાપકશિરસે સ્વાહા ॥ ઓં વ્યાપક શિખાયૈ
વૌષટ્ । દ્વે વ્યાપક કવચાય હૂં । ઓં વ્યાપકાસ્ત્રાય ફટ્ । પ્રણવે નાસન
કલ્પ્ય પૂજયેત્ પરમેશ્વરં ।
૧૦૮બ્)
તદ્દિશાં દેવતાં પૂજ્ય હોમં ચૈવ સમારભેત્ ।
વાસ્થન્તે દિગ્વલિં વાહ્યે દત્વાદ્વારં સમાચરેત્ ॥
મહાપાશુપતાસ્ત્રં તુ ભાગે ભાગે હુનેત્ તતઃ ।
બ્રહ્મભાગે સહસ્રઞ્ચ વિષ્ણુભાગે સહસ્રકં ॥
રુદ્રભાગે સહસ્રઞ્ચ હોમં કૃત્વા સમુદ્ધરેત્ ।
પ્રોક્ષ્યતત્કેન શિખયા પાશયેદ્વેમરર્જ્જુના ॥
વૃષસ્કન્ધં નયેત્ પશ્ચાજ્જનૈઃ સાર્દ્ધઞ્ચ દેશિકઃ ।
શિવસસ્ત્વિતિ વક્તવ્યમુદ્ધારવિધિચોદિતઃ ॥
નીત્વા તુ દક્ષિણે ભાગે નગરે વાથ ગ્રામકે ।
ખેટકે વા પુરે ચૈવ જલે શૈલં વિનિક્ષિપેત્ ॥
લોહમાવર્ત્યસંસ્થાયયં દારુજં નિર્દહે તુ તત્ ।
હોમં પુષ્ટ્યર્થકભૂય કુર્યાત્ તદ્ દિશિ દેવતા ॥
પ્રાસાદ શોધનં હુત્વા વાસ્તુ શુદ્ધ્યર્થકન્તથા ।
મહાપાશુપતાસ્ત્રેણ શતેનૈકં હુતં ક્રમાત્ ॥
તે નૈવ રક્ષયેદ્ ભૂયઃ પ્રાસાદં પીઠમેવ ચ ।
તાવત્ કાલઞ્ચ તદ્રક્ષ્યં યાવત્ પ્રકૃપ્તિતાદૃશં ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન સ્થાપ્યતે તત્ર તાદૃશં ।
કન્યસં મધ્યમં વાપિ પ્રાક્ પ્રમાણવિલક્ષિતં ॥
યન્ત્રિ દ્વારમધ્યેન ન સ્પર્શતં પ્રવેશયેત્ ।
પૂર્વજેન વિધાનેન હોમં કૃત્વા તુ શક્તિતઃ ॥
રત્નાન્વિતં શિલાસ્વભ્રં કૃત્વા લેપ્ય પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
પૂર્વવચ્ચ તથા સ્નાન કર્તુશ્ચૈવ શિવસ્ય ચ ॥
પ્રાસાદશ્ચ યદાજ્જીર્ણઃ ઉદ્ધારં ક્રિયતે તદા ।
તદ્ગતં ચૈવ મંત્રઞ્ચ તત્વ વ્રાતમશેષકં ॥
ખડ્ગે ચૈવ સુસંક્રામ્ય પૂજયેન્નિત્યમેવ હિ ।
લિઙ્ગસ્ય દક્ષિણે સ્થાપ્ય હોમં કૃત્વા સહસ્રકઃ ॥
લિઙ્ગસ્યોર્દ્ધ કૃતં યંત્રં કાષ્ઠપટ્ટાન્તરં શુભં ।
ઉદ્ધારો સ્પર્શનૈઃ પ્રાજ્ઞ ઇષ્ટકાઞ્ચાવતારયેત્ ॥
પુનસ્તેન પ્રમાણેન રૂપેણૈવ તુ તાદૃશં ।
શૈલશૈલઞ્ચ કર્તવ્યંમિષ્ટકં ચેષ્ટકેન તુ ॥
૧૦૯અ)
કાષ્ટે ચ મૃન્મયે વાપિ પક્વેષ્ટં શૈલજં કુરુ ।
સૂત્રહીનોત્તમં કાર્યં હીનં નૈવોત્તમે પુરા ॥
ઉત્તમં શૈલજં જ્ઞેયં મધ્યં પક્વેષ્ટજં પ્રિયે ।
કાષ્ઠારર્થં ભવેત્ કર્મં મૃદ્ભવાનીવકન્યસં ॥
મૃદાશતગુણં દારુ તસ્માદૈષ્ટં તુ લક્ષધા ।
પક્વેષ્ટાસ્થૈલજં પુણ્યં કોટિ કોટિ ગુણાધિકં ॥
સમાપ્તે દેહસંયોગે ખડ્ગાદુત્કીલ્યકારયેત્ ।
પૂર્વજેન વિધાનેન પ્રતિષ્ઠાસમુદાયિકા ॥
કર્તવ્યા તુ વરારોહો ગ્રહલૂલનિવેશનં ।
મૌલિકં ફલમાપ્નોતિ જીર્ણૌદ્ધારે કૃતે સ્ફુટં ॥
હસ્તાત્ તસ્ય ચ યત્પીઠં ભૂગતં ચતુરંગુલં ।
દ્વાદશાઙ્ગુલમુચ્છેધમુમ્વરાયાઃ પ્રકીર્તિતં ॥
દ્વિહસ્તાત્ તસ્ય યત્પીઠં ભૂગતં ચાષ્ટમઙ્ગુલં ।
ત્રિહસ્તસ્ય ચ યત્પીઠં ભૂગતં દ્વાદશાંગુલં ॥
શેષં પીઠં સમુચ્છેધં ચોસ્વરોર્દ્ધન્તુ કારયેત્ ।
ચતુર્હસ્તસ્ય યત્પીઠં ભૂતાષ્ટાદશાંગુલં ॥
પઞ્ચહસ્તસ્ય યત્પીઠં ભૂગત ચ ત્રિરષ્ટકં ।
ષટ્ હસ્તાત્ તસ્ય યત્પીઠં ભૂગતં ત્રિદશાઙ્ગુલં ॥
ડમ્વરોર્દ્ધન્તુ યચ્છેષં પીઠવન્ધં પ્રકલ્પયેત્ ।
સપ્તહસ્તસ્ય યત્પીઠં ત્રિંશાષ્ટાઙ્ગુલભૂગતં ॥
અષ્ટહસ્તસ્ય યત્પીઠં ષટ્ચત્વારિંશ *? તં ગતં ।
અઙ્ગુલાનિ વિનિર્દિષ્ટં શેષંપીઠસમુચ્છ્રયં ॥
નવહસ્તસ્ય યત્પીઠં ચતુઃ પાવાશદ્ભૂગતં ।
ત્રિષટ્કાઙ્ગુલસંયુક્તં ત્રિહસ્તં પીઠમુચ્છ્રયં ॥
અનેનૈવ તુ વન્ધેન ન ભવેદ્ વિકરાલકં ।
સામાન્યં વા પદાલિઙ્ગં પુરાસ્તાદ્ વૃષભો ભવેત્ ॥
પિઙ્ગલામતે જીર્ણોદ્ધારઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
વૃષભઃ સૂચિતો દેવનાક્તોલક્ષણતસ્ત્વયા ।
કન્યં મધ્યોત્તમં ચૈવ માનં કિઙ્કસ્ય કીદૃશં ॥
કથન્તસ્ય પ્રતિષ્થા વૈ ક્રિયતે તદ્વ્રવીહિ મે ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
હસ્તમાત્રમ્યસ્ય લિઙ્ગસ્ય વૃષશ્ચૈવ તુ તત્સમઃ ।
સપાદકરલિઙ્ગસ્ય ષડ્વિશાંગુલકોવૃષઃ ॥
૧૦૯બ્)
સાર્દ્ધહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય દ્વિમત્તવૃષભોઙ્ગુલઃ ।
પાદૂન દ્વિકરસ્યૈવ વૃષસ્તુ ત્રિદશાંગુલઃ ॥
દ્વિહસ્તસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય ચતુસ્ત્રિશાઙ્ગુલો વૃષઃ ।
સપાદદ્વિકરસ્યૈવ ષટ્ત્રિંશાઙ્ગુલકો વૃષઃ ॥
સાર્દ્ધદ્વિકરલિઙ્ગસ્ય અષ્ટત્રિંશાંગુલો વૃષઃ ।
પાદૂન ત્રિકરસ્યૈવ ચત્વારિંશદ્ગુલોવૃષઃ ॥
ત્રિકરસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય દ્વિકરોવૃષભો ભવેત્ ।
સપાદત્રિકરસ્યૈવ સનેત્ર દ્વિકરોવૃષઃ ॥

સાર્દ્ધ ત્રિકરલિઙ્ગસ્ય દ્વિનેત્ર દ્વિકરો ભવેત્ ।
પાદૂન ચતુર્હસ્તસ્ય ત્રિનેત્ર દ્વિકરોવૃષઃ ॥
ચતુર્હસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય કલાષ્ટ દ્વિકરો ભવેત્ ।
સપાદચતુર્હસ્તસ્ય દ્વિકરો નવનેત્રકઃ ॥
સાર્દ્ધસ્ય ચતુર્હસ્ય દ્વિકરો દશનેત્રકઃ ।
પાદૂન પઞ્ચહસ્ય કલારુદ્ર દ્વિહસ્તકઃ ॥
પઞ્ચ હસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય વૃષઞ્ચૈવ ત્રિહસ્તકઃ ।
સપાદપઞ્ચ હસ્તસ્ય નેત્રયુક્તિ કરોવૃષઃ ॥
અર્દ્ધષષ્ઠકરસ્યૈવ દ્વિનેત્ર ત્રિકરોવૃષઃ ।
પાદૂન ષટ્કરસ્યૈવ ત્રિનેત્ર ત્રિકરોવૃષઃ ॥
ષટ્ હસ્તસ્ય ચ લિઙ્ગસ્ય વસ્ત્વઙ્ગુલ કરત્રયં ।
સપાદ ષટ્કરસ્યૈવ પઞ્ચનેત્ર કરક્રયઃ ॥
અર્દ્ધસપ્તકરસ્યૈવ ષટ્નેત્ર ત્રિકરો વૃષઃ ।
પાદૂન સપ્ત હસ્તસ્ય ત્રિકરોરિષિ નેત્રકઃ ॥
સપ્તહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય ત્રિકરો નવનેત્રકઃ ।
સપાદં સપ્તહસ્તસ્ય દિગ્નેત્ર ત્રિકરો વૃષઃ ॥
સાર્દ્ધસપ્તકરસ્યૈવ રુદ્રનેત્રાન્વિતોગુણઃ ।
પાદૂનાષ્ટકરસ્યેવ વૃષભઞ્ચતુર્હસ્તકઃ ॥
અષ્ટહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય દ્વિકલં ચતુહસ્તકં ।
સપાદાષ્ટકરસ્યૈવ ચતુર્નેત્રશ્ચતુષ્કરઃ ॥
સાર્દ્ધસ્યાષ્ટકરસ્યૈવ સષડ્નેત્રશ્ચતુષ્કરઃ ।
પાદૂનનવહસ્તસ્ય વસુનેત્રશ્ચતુષ્કરઃ ॥
નવહસ્તસ્ય લિઙ્ગસ્ય પઞ્ચહસ્તોવૃષો ભવેત્ ।
પઞ્ચહસ્તા *? ચોર્દ્ધન્તુ હસ્તાધો નૈવ કારયેત્ ॥
રૌદ્રાણાં વૃષભો નાસ્તિ વિષેશેષે વાત્મકેન હિ ।
૧૧૦અ)
વાણલિંગે વૃષો નૈવ સ્વયં ભૂતેન કારયેત્ ।
લોટ્ટને શતલિઙ્ગે ચ મુખલિઙ્ગે સહસ્રકે ॥
વૃષશ્ચૈવ ન કર્તવ્યો લોકપાલાર્ચિતેન હિત ।
અસ્ત્રલિઙ્ગે તથા નૈવ યશ્ચાન્યત્ સિદ્ધલિઙ્ગકઃ ॥
પ્રતિમાગ્રે વૃષો નૈવ અપરાસ્યૈકલિઙ્ગકે ।
વૃષાસ્ત્રં નૈવ કર્તવ્યં ધ્વજયષ્ટિનિવેશનં ॥
વૃષોન્માનમતશ્ચૈવ પ્રતિષ્ઠાં લક્ષણાન્વિતાં ।
કથયામિ વરારોહે યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥
શૈલે તુ શૈલજકાર્યા દારવે દારુજા વૃષઃ ।
લોહાનાં લોહજઃ કાર્યા મૃન્મયે મૃન્મયાત્મકઃ ॥
હેમાદ્યૈરીપ્સિતં કુર્યાદ્ વૃષસર્વત્રશોભનં ।
સુયોગેન સુતારેણ સુવારકરણેન ચ ॥
સુદુક્ષેષુ દિને ચૈવ શક્તનેન શુભેન તુ ।
એષાં યદ્રૂચિતં માનં વૃષભસ્ય પ્રકીર્તિતં ॥
સપ્તધાભાજિતં દૈર્ગ્યં તદેકં દ્વાદશાંગુલં ।
તદૈકાંશં તુ યત્પ્રોક્તં મઙ્ગુલન્તદ્ભવેદિહ ॥
તદ્વયં નેત્રકં નામતાલતારાદિ પૂર્વવત્ ।
તન્માનાન્માનકાદ્યઞ્ચ કથયામિ પ્રતિ પ્રતિ ॥
અષ્ટનેત્ર પ્રદીર્ઘઞ્ચ સ્યાદ્ વક્ત્ર પ્રોચ્ચમનાગ્ ભવેત્ ।
તત્પૃઠુવૃષમાનસ્ય નેત્રનેત્ર સમેવ હિ ॥
દીર્ઘત્વઞ્ચ તદર્દ્ધેન વિસ્તરે દ્વે પ્રકલ્પયેત્ ।
તારવત્ તારકે દ્વે ચ જ્યોતિકે જ્યોતિવદ્દૃશઃ ॥
કવિરૌ દ્વૌ તર્દ્ધેન રક્તે નૈવ તદર્દ્ધકે ।
કલાર્દ્ધકૌ ભ્રુવૌ સ્થૌલ્યૌ દૈર્ઘ્યૌ તૌ દ્વિકલૌ પ્રિયે ॥
યવાર્દ્ધાર્દ્ધં નયે હ્રાસાદ્યાવદગ્રે યવં ભવેત્ ।
નાસાપુટૌ સુવૃત્તૌ ચ નેત્રવત્ પરિકલ્પયેત્ ॥
અન્તરં ચ તયોજ્ઞેયં દ્વિનેત્રાદ્વિસ્તરં ભવેત્ ।
ષડ્નેત્રં વિસ્તરં વક્ત્રં તદૂર્દ્ધે પઞ્ચનેત્રકં ॥
વિસ્તરઞ્ચ તદૂર્દ્ધં વૈ ચતુનેત્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
તદૂર્દ્ધઞ્ચ પુનર્વૃદ્ધિ પઞ્ચષડ્નેત્રકમ્ભવેત્ ॥
નેત્રનેત્રાન્તરઞ્ચૈવ સપ્તાષ્ટનવનેત્રકં ।
પૃથુત્વં વક્ત્રસંસિદ્ધં હનુભ્યાં માનમુચ્યતે ॥
૧૧૦બ્)
કર્ણમૂલાન્તુ વક્ત્રાં તં તદૂર્દ્ધપઞ્ચ નેત્રકં ।
કર્ણયોરન્તરઞ્ચૈવ વિષ્ટરં સપ્તનેત્રકં ॥
કર્ણમૂલકલાદૈર્ઘં તદ્વૃત્તં પઞ્ચનેત્રકં ।
વૃત્તાદૂર્દ્ધં ચતુર્નેત્રં દૈર્ઘ્યં કર્ણૌ પ્રકલ્પયેત્ ॥
કૃષગ્રતસ્તુ યો કાર્યમઙ્ગુલાર્દ્ધસમયથા ।
તદન્તે સુષિરૌ કાર્યૌ નેત્રાર્દ્ધ સમવર્તુલૌ ॥
નેત્રાર્દ્ધાર્દ્ધ સમાકાર્યા ઋજુરેખાશ *? લી ।
કર્ણમૂલાંતનાસોર્દ્ધસૂત્રક્રાસાન્નયેત્ સમં ॥
કિઞ્ચિતલમ્બોધભાગઃ સ્યાદ્વનુભ્યાં શોભનં યથા ।
શૃઙ્ગમૂલે દ્વિનેત્રં સ્યાદ્ વૃત્તં ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ॥
નેત્રાર્દ્ધર્દ્ધ નયેદ્વ્રાસાન્ યાવાગ્રે નેત્ર પાદતઃ ।
કિઞ્ચિદ્વક્ત્રગ્રતસ્નીક્ષ્ને નેત્રત્રય સમુચ્છ્રયં ॥
શૃઙ્ગયોરન્તરઞ્ચૈવ દ્વિનેત્રં વિસ્તરમ્ ભવેત્ ।
તસ્યાધસ્તાદ્વરારોહે ષટ્નેત્રાદવદુઃસ્મૃતઃ ॥
અષ્ટનેત્ર સ્મૃતા ગ્રીવા તસ્માત્ કકુદયાવધિઃ ।
કકુદવિસ્તરં ભદ્રે ત્રિનેત્રં પરિકલ્પયેત્ ॥
ઉચ્છ્રયંતદ્ધિનેત્રન્તુ કિઞ્ચિત્ વક્ત્રોર્દ્ધવૃત્તકં ।
કકુદાધો દ્વિનેત્રઞ્ચ ત્યત્વાજંઘ વિકલ્પના ॥
પઞ્ચનેત્ર સ્મૃતા જંઘાદૈર્ઘ્યત્વેન ચ કીર્તિતા ।
સંધિનેત્રાર્દ્ધિકઃ પ્રોક્તશ્ચતુર્નેત્રૌયજંઘિકા ॥
સાર્દ્ધનેત્રઞ્ચ તસ્યાધો ગુલ્ફૌ ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિનેત્રૌ ચક્ષુખુરૌ કાર્યાદૈર્ઘ્યંતિર્યક્ ચકુષ્કલં ॥
ગુલ્ફાધઃ ખુરિકાજ્ઞેયા નેત્રપાદેન કીર્તિતા ।
નેત્રવદ્વૃત્તનાહં ખુરિકાયા પ્રકલ્પયેત્ ॥
જઘામૂલે તુ યો નાહઃ દશસપ્તક *? વેત્ ।
નેત્રાન્તરં પુનર્નાહ ત્રિપઞ્ચકલસંયુતઃ ॥
પુનર્નેત્રાન્તરં ત્યક્ત્વા ત્રયોદશ કલાત્મિકઃ ।
પુનર્નેત્રાન્તરં ત્યક્ત્વા કલારુદ્રૈસ્ત્વનાહતઃ ॥
ચતુર્દશકલાસન્ધિ નાહં ચૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
નેત્રાન્તરં કલાસૂર્ય નાહં ચૈવોપજંઘિકા ॥
પુનર્નેત્રાન્તરં ત્યક્ત્વા દિક્કલાપરિવેષ્ટનં ।
પુનર્નેત્રાન્તરં ત્યક્ત્વા નેત્રાષ્ટાગ્રોપજઙ્ઘિકા ॥
૧૧૧અ)
દ્વિનેત્રઙ્કમ્બલં ચૈવ ગ્રીવાધો લમ્બનં ભવેત્ ।
નેત્રાષ્ટાદશકં દૈર્ઘ્યજંઘાંતં કમ્બલં વિદુઃ ॥
કકુદાત્પૃષ્ટમાનાં તુ નેત્રાષ્ટાદશકં ભવેત્ ।
ત્રિકટાંતઞ્ચ વિજ્ઞેયં ત્રિનેત્રં ત્રિકટં પુનઃ ॥
ષટ્નેત્રઞ્ચ તથા જ્ઞેયં ત્રિકટાત્ પુંચ્છસંતતિઃ ।
દ્વિનેત્રં પુચ્છમૂલં સ્યાત્ પૃથુત્વં પ્રકીર્તિતં ॥
મધ્યે નેત્રસમં જ્ઞેયં નેત્રસ્યાર્દ્ધાગ્રપુચ્છકં ।
તસ્ય તાલત્રયં દૈર્ઘ્યં પુચ્છદંડમુદાહૃતં ॥
પુચ્છદણ્ડે પુનર્ભદ્રે તાલાર્દ્ધં કેશસંસ્થિતિઃ ।
ચતુરઙ્ગુલમાનેન વૃત્તં દણ્ડસ્ય નાહતઃ ॥
દણ્ડનેત્રં પૃથુપૃષ્ટં સંધિદેશે પ્રકીર્તિતં ।
પૃથુમધ્યે પૃથુશ્ચૈવ કલાષ્ટકમુદાહૃતઃ ॥
પૃષ્ઠાગ્રે તુ પૃથુશ્ચૈવ સપ્તનેત્રઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
કુક્ષિદેશે તુ યો નાહો નેત્રાર્દ્ધા ત્રિંશકૈર્ભવેત્ ॥
ત્રિકટે ચૈવ યોનાહસ્ત્રિશન્નેત્રૈસ્તુ કીર્તિતઃ ।
પૃષ્ઠાગ્રે ચૈવ યો નાહઃ એકવિંશત્કલામતઃ ॥
નાભિનેત્રદ્વયન્તત્ર શિસ્નન્તદ્વત્ પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિનેત્રૌ વૃષણૌ તદ્વદ્વિસ્તરૌ તૌ પ્રકલ્પયેત્ ॥
પઞ્ચનેત્ર સ્મૃતા જંઘા સન્ધિશ્ચૈવ તુ નેત્રિકા ।
દીર્ઘત્વેન વરારોહે ષટ્નેત્રાચોપજઙ્ઘિકા ॥
દ્વિનેત્રૌગુલ્ફકૌ વિદ્વિખુરૌપઞ્ચાગુલૌ મતૌ ।
ખુરેકેઽઙ્ગુલમાનેન નાહોગોલવદ્ ભવેત્ ॥
ખુરેનાહઃ કલાપઞ્ચ કથિતસ્તવનાન્યથા ।
જંઘામૂલે તુ યો નાહો એકવિંશત્ કલા ભવેત્ ॥
નેત્રાન્તરં પુનર્નાહં કલાષ્ટાદશકમ્વિદુઃ ।
પુનર્નેત્રં પરિત્યજ્ય નેત્રત્રિપઞ્ચકેન તુ ॥
નેત્રાન્તરં પુનસ્ત્યક્ત્વા નાહઃ નાહસૂર્ય કલાત્મકઃ ।
ત્રિષટ્કલાનાહસ્તુ સંધિશ્ચૈવ તુ કીર્તિતઃ ॥
ત્રિપઞ્ચકલાનાહસ્તુ પૃષ્ટતશ્ચોપજંઘિકા ।
દ્વિનેત્રં ચાન્તરં ત્યક્ત્વા નાહઃ સૂર્ય કલાત્મકઃ ॥
પુનર્દ્વિનેત્રકં ત્યક્ત્વા નાહસ્તુ નવનેત્રકઃ ।
પૃષ્ટગર્તા ચ વિજ્ઞેયા દ્વ્યગુલા ચૈવ દીર્ઘતઃ ॥
૧૧૧બ્)
પૃથુત્વાર્દ્ધાઙ્ગુલં ભદ્રે તત્પાદેન ગભીરતા ।
વૃષભૈવં સુનિષ્પાદ્ય લક્ષણં સુશોભનં ॥
લક્ષણોદ્દેશતઃ પ્રોક્તં શિલ્પિનો લક્ષકો ગુરુઃ ।
લક્ષલક્ષણસંયુક્તં વૃષં ચૈવ તુ કારયેત્ ॥
ધ્વજયષ્ટૌ સ્મૃતૌશ્ચોભ્રો તત્પીઠે વા સુસંસ્થિતઃ ।
પ્રાઙ્મુખે મણ્ડપપૂર્વે વારુણે વારુણે વરુણેવ હિ ॥
ચતુષ્કિકાસકુંડસ્તુ પૂર્વવન્માનલક્ષિતઃ ।
પૂર્વવત્ પીઠમધ્યે તુ ખંડકૃત્વા ત્રિધાન્યસેત્ ॥
તત્વં નવક્રમેણૈવ કુર્યાચ્છક્ત્યાદ્યમધ્યતઃ ।
રાથાદૌ ચ પ્રકૃત્યતં પૂર્વવત્ પ્રાગ્દિશાદિતઃ ॥
મૂર્તિમૂર્ત્યધિયાન્યસ્ત્વા મૂર્તિશક્તિં તથૈવ ચ ।
યત્રેહાંતૈસ્તથા મન્ત્રૈ પૂર્વવત્ સર્વસંભૃતૈઃ ॥

પૂર્વવત્ સ્નપનં કૃત્વા પઞ્ચગવ્યાદિભિઃ પ્રિયે ।
નેત્રોન્મીલનકં કૃત્વા સયયાસ્થમધિવાસયેત્ ॥
તત્વોપસ્થાપનં કૃત્વા ક્રિયાશક્ત્યુંતકં પ્રિયે ।
ત્રિતત્વં શોધયિત્વા તુ સહસ્રાહુતિભિઃ ક્રમાત્ ॥
હુત્વાયષ્ટ્વાભ્રમિત્વા ચ પૂર્વઙ્ગીતવાદિતૈઃ ।
નયેચ્ચતુષ્કિકાસનં ભદ્ર પીઠં તુ સંસ્થિતં ॥
અર્ઘાદિકં તતઃ કૃત્વા ભૂતઃ સ્વસ્ત્યાદિમંગલૈઃ ।
ચતુષ્કીમધ્યસંસાધ્ય શિલાસ્થાપનમારભેત્ ॥
રક્ષોઘ્નાર્દ્ધ પરિત્યજ્ય ગર્ભસૂત્રાદ્વ્યવસ્થિતા ।
સાશિલાપટ્ટસંસ્થાનાં સદૃઢાચતુરશ્રિકા ॥
વૃષભસ્ય પ્ર્માણેન દીર્ઘાવાથવાહલ્યકા ।
નવસ્વભ્રં તથા કૃત્વા રત્નન્યાસાદિકં પુરા ॥
પારદૈકોથવાન્યસ્ય ધારણીં શક્તિ વિન્યસેત્ ।
ચલસ્થિરાસુવૃતીસ્તુ ધારણી શક્તિકલ્પના ॥
ક્રિયારૂપં વૃષં ચિંત્ય સ્થાપયેત્ સ્વગુણેન તુ ।
અવિનાભાવસંચિન્ત્ય જ્ઞાનક્રિયાસમાશ્રિતં ॥
યદ્વદ્રાજ્યભરાજ્ઞશ્ચ પ્રાધાન્યરાજભોગદઃ ।
તદ્વચ્છિવવૃષસ્થાઘ્રશિવૈકત્વાવિયોગતઃ ॥
શિવરૂપી વૃષોજ્ઞેયઃ ત્રિનેત્રઃ સર્વગઃ પરઃ ।
૧૧૨અ)
ચતુઃપાદૌ તૌ દ્વૌ પક્ષૌ ઉરઃ પૃષ્ઠે તથૈવ ચ ।
ક્ષમાદ્યામૂર્તિતત્વાનિ ક્રમેણૈવ તુ વિન્યસેત્ ॥
સ્થિરાધ્વવલવૃત્તિસ્તુ શિવૈકત્વે વિનિર્મિતઃ ।
ઓં હ્રાં હ્રીં વૃષભાય સ્વાહા ॥
હકારં ષડ્વિધં કૃ * *? સ્યાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
વિશ્વેનૌ વામનં કલ્પ્ય પૂર્વવદ્વિધિના પ્રિયે ॥
સ્નાનપૂજાવિશેષશ્ચ પ્રસાદં ગુરુદક્ષિણા ।
દિગ્વલિભોજનં દાનં પૂર્વવત્ સમુદાહૃતં ॥
દેવયોગ્યાશ્રયં વુધ્વા વૃષભસ્યાશ્રયો ભવેત્ ।
ચતુષ્કી શિખરોપેતા ચતુર્દ્વારોપશોભિતા ॥
વિમાનેન તુ વન્ધેન કર્તવ્યા ચ સુશોભના ।
વૃષમેવઞ્ચ સંસ્થાપ્ય સ્થાપયેત્ ધ્વજસંજ્ઞકં ॥
ઇત્યાદ્યે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે વૃષભાધિકારો નામ સપ્તમઃ
પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
ધ્વખ્યં સૂચિતં દેવ કિં નામધ્વજ ઉચ્યતે ।
તત્ કિમર્થઞ્ચ સંસ્થાપ્યં યદિ નોત્થાપ્ય કિમ્ ભવેત્ ॥
કિં પ્રમાણેન કિં રૂપં કથં સ્થાપ્યં વ્રવીહિમે ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
ધ્વજં ચિહ્નેતિ વિખ્યાતં દેવાવાં શક્તિલક્ષણં ।
અવ્યાહતોસ્તુ રૂપી ચ શિવાભિજનસન્નિધઃ ॥
વિશેષે સંનિધો યસ્માદ્ વિશેષાધ્વા શિવાગઃ ।
તદ્વિઘાતોન્યથા પ્રોક્તો ધ્વજશક્તિવિનાનઘે ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પ્રાધાન્યં ધ્વજસંસ્થિતે ।
શિતરક્તપીતકૃષ્ણૈઃ ખણ્ડૈશ્ચૈવ દૃઢૈઃ શુભૈઃ ॥
દ્વાદશાઙ્ગુલખણ્ડૈસ્તુ વિસ્તારાષ્ટાઙ્ગુલં ભવેત્ ।
સંધયેત્ ખણ્ડખણ્ડૈસ્તુ પક્ષૌ ડમરુકૈઃ શુભૈઃ ॥
શિતં રક્તં શિતં પીતં શિતકૃષ્ણં પુનઃ પુનઃ ।
અનેનૈવ નયેત્ તાવદ્ યાવત્ પ્રાસાદમાનતઃ ॥
મીનપુચ્છે તુ પીત તુ રક્તં ચૈવ તુ કારયેત્ ।
ભુવનાધ્વાત્મ શક્તિસ્તુ યા ખ્યાતા ચ શિવાશ્રયે ॥
તેનાસૌ તત્પ્રમાણેન કન્યનીયો મહાધ્વજઃ ।
૧૧૨બ્)
ધ્વજા અષ્ટૌ પ્રકર્તવ્યા પાલાનાન્તુ યથેપ્સયા ।
પીતરક્તં તથા કૃષ્ણનીલચાભ્રઞ્ચ ધૂમ્રકં ॥
પદ્માભં શિતવર્ણઞ્ચ પ્રાગાદ્યાં પરિકલ્પયેત્ ।
યોક્તાઃ પ્રાસાદ ભાગાન્તે ચતુર્થાભૂમિમણ્ડલે ॥
વંસયષ્ટિકૃતા ધારા તત્રાધારાત્મિકાં ન્યસેત્ ।
વ્યાપિની શક્તિરાધારાજગાધારાશિવાવ્યયા ॥
ચિન્મૂનન્તુ મલપાશ કર્મરજ્જુ નિવન્ધનં ।
કલ્પિતવ્યં વરારોહે વિશ્વેનૈકાક્ષરેણ તુ ॥
ભુવનાનિ વિચિત્રાણિ અધ્વરૂપી મહાધ્વજઃ ।
તન્તુનાડી કૃતાધારાઃ પિચ્છદ્વય મહાસ્ત્રકં ॥
વિચિત્રશ્ચિત્રકૈર્નાના ભોગાશ્રયોગુણાઃ ।
તત્રાદિ દેવતાઃ સર્વાઃ સાયુધા ભુવનેશ્વરાઃ ॥
શસ્તુ શક્ત્યાણ્ડસંહાશ્ચ ચિદચિત્તે ચ યે સ્થિતાઃ ।
તત્વસંહાત્મકાદીપ્તાસ્તે વિશેષા પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
આદિતત્વં તતોન્યસ્ય શોધ્યં સંહારયોગતઃ ।
અનન્તાદ્યાદિ યોગેન સૃષ્ટિન્યાયેન સ્થાપયેત્ ॥
તત્વ તત્વેનશ્વરાશ્ચૈવ સન્ધનાસંનિધ તતઃ ।
તદસ્તુ કલ્પનાં દીપ્તિ સ્થિરત્વં ભ્રમણં તતઃ ॥
નિયોગાજ્ઞા શિવસ્યેચ્છાસંશોધ્યૈવં પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
શિવસાન્નિધ્યતાનિત્યા ક્રિયારૂઢા પુરોદિતા ॥
કુણ્ડાષ્ટવિધાનેન જુહુયાત્ મૂર્તિપૈઃ સહઃ ।
દ્રવ્યાનાઞ્ચ પ્રમાણેન હોમઃ સાર્વત્રિકો મતઃ ॥
પ્રતિષ્ઠાસુશુભાકાર્યા જ્ઞાનપૂર્ણા પ્રપૂર્ણતા ।
પ્રાસાદલિઙ્ગવેદીનાં ભ્રમનાત્ કણ્ઠવેષ્ટનાત્ ॥
વાપ્તીરણાત્ સમાખ્યાતાં ફલં કોટિગુણં ધ્વજે ।
યથા સુરોપિતં ક્ષેત્રં વિહલં રક્ષણૈર્વિના ॥
વિનાધ્વજં તથા પ્રોક્તા પ્રતિષ્ઠાનાયકા વૃતા ।
ગ્રહાભૂતાશ્ચ વેતાલાઃ શિવાદિષ્ટાપુરાનઘે ॥
પૂજાગૃહ્નન્તિ હોમાદ્યાં જપાં ચાપિ ન રક્ષિતા ।
તેપ્યનેન વિધાનેન શુદ્ધાપ્રાસાદભૂમિષુ ॥
ન હિ સન્તિ શૈવાસ્ત્રાક દીપિતા વિગતાદિશઃ ।
અતોર્દ્ધં ચુમ્બકોધીરઃ પ્રતિષેદ્ધ્વજપૂર્વવત્ ॥
૧૧૩અ)
ધ્વજારોહે પરોક્ષે ચ સ્વયં પ્રત્યક્ષતો ભવેત્ ।
પાદાદ્યાશ્ચ પ્રતિષ્ઠાયા કર્તૃહીને કૃતે પુરા ॥
ધ્વજારોહણ કાલે ચ કર્તૃઃ પ્રત્યક્ષતઃ સ્મૃતાઃ ।
તદુદ્યમનહેત્વર્થં તત્કાલં વાપિ કારયેત્ ॥
સર્વત્રૈવ તુ તત્કર્મ કૃત્વા વંશ પુરોહણં ।
મહાપાશુપતાસ્ત્રં ચ ન્યસેત્ તત્રાધિ દેવતા ॥
પ્રાગાદિષુ ધ્વજાનાઞ્ચ વ *? દ્યાસ્ત્રાણિ વિન્યસેત્ ।
તસ્માત્ પ્રતિષ્ઠયા? પૂર્ણં ફલં કર્તુરવાપ્યતે ॥
કુલાંત્વશેષાં વિગતાં જીવિનાં ભૃત્યવાન્ધવાં ।
સમુદ્ધરિત્વાન્તરકાન્નયેત્તત્વ મનામયં ॥
સમયોક્તા ધ્વજાન્તે યા સંસ્થાપ્યાદિશિદેવતા ।
સ્વગૃહેષુ યથાન્યાયં તન્માત્રૈઃ સંપ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
તસ્મિન્ વા રથકાંતમ્ભાદ્વલિપીઠં તદગ્રતઃ ।
વલિમન્ત્રેણ દેવેશે સ્થાપયેત્ તદ્વલી ભુજામ્ ॥
તદન્તે ચાસ્ત્રમન્ત્રેણ વલિ પીઠસ્ય ચાગ્રતઃ ।
સવૃષં ચાસ્ત્રયુક્તં વા ધ્વજયષ્ટિમ્પ્રતિષ્ઠયેત્ ॥
એવં પ્રતિષ્ઠયા પૂર્ણં શાસ્ત્રોક્તં ચૈવ કારયેત્ ।
શાન્તિર્ભવતિ તદ્રાષ્ટ્રે જયીરાજા સુખી પ્રજાઃ ॥
સુપ્રજાશ્ચ સ્ત્રિયઃ સર્વાશ્ચિરાયુરુગ્વિવર્જિતાઃ ।
સુવૃષ્ટિશ્ચ સુભિક્ષશ્ચ સસ્યનિષ્પત્તિ જાયતે ॥
ગુરુકર્તા પ્રયુઞ્જીત પ્રાસાદવાભિ નન્દ *? ।
પૃથુલઞ્ચ ધનં દત્વા લવ્ધાનુજ્ઞાનુ મોદયેત્ ॥
ત્વત્પ્રસાદાન્મયાનાથ ભોગમોક્ષફલોદયં ।
પ્રાપ્તં સંસારવિશ્લેષં ક્રિયાખ્યં કર્મસાધનં ॥
આત્માદ્રવ્ય સબન્ધુ વૈ ત્વમેવ સરણં ગતઃ ।
ભાર્યાપુત્રધનં ધાન્યં દેશમાણિક્ય સંચયં ॥
ભૃત્યદાર સ મેતઞ્ચ સપૂણ્યં વિનિવેદયેત્ ।
તતસ્તુષ્ટો ગુરુ શ્રીમાન્ શિવતત્વમનુસ્મરન્ ॥
તત્સમાનફલં કૃત્વા તચ્છિષ્યે શિરસિ સ્વકં ।
હસ્તં નિવેશ્યતં તત્વં યુક્તયોગ્યોત્ર તદ્વદેત્ ॥
યદ્ગુરોઃ શિવપૂર્ણન્તુ ફલં મોક્ષાર્થસાધનં ।
તદનન્ત શિવોક્ત્યા તુ સંયંનંતે સદોદયં ॥
૧૧૩બ્)
પ્રસાદી કૃત્ય તસ્યેચ્છા વર્તીનિત્યં વ્યવસ્થિતઃ ।
નિર્વાણકમશેષન્તુ પ્રાપ્નુયાદવિચારતઃ ॥
શિવસ્ય દક્ષિણે મૂર્તૌ મઠં કૃત્વા સુશોભનં ।
પુરં વાથ સમન્તાચ્ચ શૈલાઢ્યઞ્ચ સુનિર્મિતં ॥
ધાન્યાલઙ્કરવસ્ત્રૈશ્ચ સર્વદ્રવ્યૈઃ શુપૂરિતં ।
ગૃહોપષ્કરણાદ્યૈસ્તુ ગુરોઃ સર્વનિવેદયેત્ ॥
વિદ્યાધનં પ્રકલ્પ્યાદૌ યતીનોમાશ્રયા ચ ।
ગ્રામાચ્છાદનપૌષ્કલ્યં આગતાભ્યાગતાયત ॥
દેવસ્વં કલ્પયેદ્ ભૂયઃ તદ્ગુરોર્યદિ સમ્મતં ।
ખણ્ડસ્ફટિત હેત્વર્થં ગણિકાદેશ્ચ પાલનં ॥
નર્તાવકસગન્ધર્વા યે ચાન્યે શિવપ્રેષકાઃ ।
જીવનં પુષ્કલં હેતું કલ્પયેત્ પાલયેત્તુતાન્ ॥
તત્સ્થિતિં પાલયેદ્યત્નાદપાલ્યાન્નરકં વ્રજેત્ ।
એવં સમાસતઃ ખ્યાતં પ્રતિષ્ઠાલિઙ્ગં લક્ષણં ॥
દ્રવ્યપ્રાસાદવસ્તૂનાં પ્રતિષ્ઠાપઞ્ચકાન્વિતા ।
યત્વયા પૃચ્છિતં ભદ્રે કિમન્યત્ પરિપૃસિ ॥
ઇત્યાદ્યે જયદ્રથાધિકારે પિઙ્ગલામતે ધ્વજારોહણં નામ અષ્ટાદશમઃ
પ્રકરણઃ ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
સિદ્ધિલિઙ્ગાશ્રિતાનાઞ્ચ પ્રાક્ ત્વયા પ્રતિપાદિતા ।
કિં લિઙ્ગમાશ્રયેત્ પ્રાજ્ઞસ્તત્કાલે કથમાશ્રયેત્ ॥
આશ્રિતોત્તર કાલેપિ નિયમ ચ વિધિ ક્રિયા ।
એતત્સર્વં સમાસેન કથયસ્વ પ્રદયઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥

સ્વયંભૂવાણલિઙ્ગન્તુ પ્રધાનઞ્ચાશ્રયં પ્રિયે ।
શતાખ્યઞ્ચ સહસ્રાખ્ય રૌદ્રં ચૈવાશ્રયેદ્વુધઃ ॥
લોટ્ટતઞ્ચલ લિઙ્ગન્તુ તુરં ચૈવ પરિગ્રહં ।
યાવજ્જીવેત્ પ્રતિજ્ઞાતં સમાયઞ્ચ પ્રતિગ્રહઃ ॥
લોકપાલાર્ચિતં વાથ આશ્રયેત્ સિદ્ધિકાંક્ષકઃ ।
દિશાસાધન હેત્વર્થં શસ્ત્રલિઙ્ગમથાશ્રયેત્ ॥
સિદ્ધિદં તુ સદા હ્યેતત્ સાધકસ્ય ન સંશયઃ ।
સતદોષૈસ્તુ પ્રાગુક્તૈ ગર્ભાદ્યૈર્નાભિ * *? તે ॥
૧૧૪અ)
અવ્યક્તં વા સ્વયં સ્થાપ્ય યોગ્યાયોગ્યઞ્ચ તચ્છૃણુ ।
સ્થાપિતં યત્સુરૈર્દૈત્યૈરિષિભિશ્ચ તથા નરૈઃ ॥
વિકલ્પવાસનાતીતૈઃ વેદિકૈરસસમ્વરૈઃ ।
તત્પ્રસિદ્ધાશ્રયેત્ સર્વં લિંગીલિઙ્ગાશ્રયેમ્યુકૈઃ ॥
નાશ્રયેચ્ચાપ્રસિદ્ધૈ તુ દ્વૈતમન્ત્રનિવેસિતં ।
સન્યસ્તવતિભિઃ સ્થાપ્યં નાશ્રયેદ્વૈદિકન્તથા ॥
કન્દમૂલફલાશીના પયઃશાકાસિનાન્તયા ।
મુમુક્ષુણા સ્થાપિતં લિઙ્ગં નાશ્રયેત્ સિદ્ધિકાક્ષકઃ ॥
વ્યઙ્ગં ગર્ભાન્વિતં હીનં શીર્ણં જીર્ણં રુજાન્વિતં ।
નાશ્રયેદ્વાથયુક્તં તુ શ્રીમુખાઙ્ગં વિનાશકં ॥
અદ્વેતાશ્વાસુરાઃ સર્વે તેષાં યત્ન વિકલ્પયેત્ ।
સુરાં મધ્યે પ્રવક્ષ્યામિ યે દ્વૈતાદ્વૈતલક્ષણાઃ ॥
ઇન્દ્રઃ શુક્રસ્તથા પક્ષો સાધવાગ્નિર્યમસ્તથા ।
રક્ષોરાજા ચ વાયુશ્ચ રવિતાર્ક્ષ્યં સુગુહ્યકાઃ ॥
રાક્ષસારાવણાદ્યાસ્તુ સિદ્ધવિદ્યાધરાસ્તથા ।
કિન્નારાપ્સરગન્ધર્વા અદ્વૈતા મન્ત્ર તત્પરાઃ ॥
તેષાં યે તુ પ્રસિદ્ધાસ્તુ નામમાત્રેણ ભાવિનિ ।
આશ્રયેન્નિર્વિકલ્પેન સાધકઃ સુસમાહિતઃ ॥
વ્યોમો વાલ્મીકઃ શાકલ્યાઃ પરાશરભૃગુસ્તથા ।
કાશ્યપોનાસિકેતુ શ્ચ શાલંકાયનકસ્તથા ॥
ઋષિરાજાસ્તુ યે ચાન્યે મન્ત્રિણસ્તે તુ ભાવિનિ ।
માન્ધાતાનઘ્નષશ્ચૈવ ભૂપાલભરતઃશકઃ ॥
કૌરવાઃ પાણ્ડવાઃ સર્વે ભાવિતામન્ત્ર તત્પરાઃ ।
અથર્વણઞ્ચ વેદૈસ્તુ તલ્લિઙ્ગં ચાશ્રયેદ્ વુધઃ ॥
બ્રહ્માસોમો બુધશ્ચૈવ કાર્તિકેયો વૃહસ્પતિઃ ।
સર્વદા દ્વૈતયુક્તાસ્તુ તેષાં લિઙ્ગં ચ વર્જયેત્ ॥
નાગાનાં ચ તથૈવેહ વર્જિતવ્યં સદાવુધૈઃ ।
વાલખિલ્યાદયઃ સર્વે માતઙ્ગઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ॥
શુકોનારદમાલ્યશ્ચ ભરદ્વાજોઙ્ગિરો મુનિઃ ।
તુમ્બુરો વરુણઃ શત્રુઘ્નશાન્તનુર્દ્ધૂમ એવ ચ ॥
દ્વૈતયુક્તાઃ સદા તત્ર કન્દમૂલ પ્રિયાઃ ।
૧૧૪બ્)
કચાદ્યૈર્મુમુક્ષુભિશ્ચાન્યૈઃ સ્થાપિતૈ તં વિફલં તુ તત્ ।
એવમ્પરીક્ષ્ય યત્નેન ગ્રાહ્યાગ્રાહ્યં વિપશ્ચિતા ॥
યદ્ગ્રાહ્યં ચાશ્રયેત્ પ્રાજ્ઞા અગ્રાહ્યઞ્ચ વિવર્જયેત્ ।
યત્પ્રસિદ્ધ્યર્થં તત્રાસિદ્ધોશ્રયે નૃણાં ॥
દ્વૈતાન્વિતં ચ યલ્લિઙ્ગં દૃષ્ટં ચાથમનોદ્યકં ।
અપૂજ્યં સમષણ્માસમનાર્થં ચ જનાદૃતે ॥
પુનરેવ ભવત્યે તદ્યોગ્યં સંસ્કારકર્મણિ ।
સદોષમપિ યલ્લિઙ્ગં ગર્ભાદ્યૈરાવૃતં તુ યત્ ॥
અનિષ્ટં સાધનમંત્રી તેષાંમસમાશ્રયેત્ ।
પ્રોત્સારયિ વિઘ્નેશાન્ તત્સ્થાનસ્થાઃ સમન્તતઃ ॥
મહાપાશુપતાસ્ત્રં ચર્પ્ય? યન્નુ?ચ્ચા યોગતઃ ।
દંષ્ટ્રાકરાલવિકૃતિં કાલાગ્નિ સદૃશોપમં ॥
દૃષ્ટિનાકેકરેણૈવ વામાદેશિનિ છોટિકા ।
મહાસ્ત્રાનલસંતપ્તા ધ્વસ્ત સત્વાગ્લયાન્વિતાઃ ॥
દિગ્દશોગમ્યમાસ્તુ ચિન્તયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
પ્રાસાદરૂપિણશ્ચાન્યે વિશોધ્યાસ્તે શિવાશ્રયે ॥
વેદિકા રૂપિણ્યે યે ચાન્યે દ્વારાકારાશ્ચ યે સ્થિતાઃ ।
ગ્રહાક્રૂરાપિશાચાશ્ચ ભૂતાશ્ચ કટ પૂતના ॥
ઉરગામાતરશ્ચૈવ યાતુધાનાશ્ચ રાક્ષસાઃ ।
સાકિન્યાદ્યાશ્ચ વેતાલા યે ચાન્યે હિંસકાસ્તથા ॥
વિઘ્નરૂપાશ્રયં તૃ?તે શ્રેયાંસિ ચ શિવાશ્રયે ।
પ્રાક્ પ્રદત્તવરાઃ સર્વે શમ્ભુના તુ વિનાયકાઃ ॥
વિધિહીનક્રિયાઃ સર્વે તેષાં ચૈવ સમર્પિતાઃ ।
તસ્માદ્ વૈ શોધયે દેવાઃ પૂજાફલજિગીષિણઃ ॥
મન્મૃદાસ્નાપયેલ્લિઙ્ગં મહાસ્ત્રેણ જલન્તતઃ ।
ગોમયેન પુનઃ સ્નાનં પઞ્ચગવ્યજલાન્તરં ॥
એવં સ્નાન ત્રયં કાર્યૈ મહાપાશુપતેન તુ ।
સ્વમન્ત્ર હૃદિના પશ્ચાદ્વધિસ્નાનમધુનાસ્તથા ॥
જલાન્તરં પુનઃ સ્નાપ્યસ્નાપયેત્ ક્ષીરસર્પિષા ।
એવં ચતુર્વિધં સ્નાનં કૃત્વા સામાન્યલક્ષણં ॥
વિશેષેણ પુનઃ સ્નાનં સ્વશાસ્ત્રવિહિતેન તુ ।
૧૧૫અ)
પઞ્ચામૃતેન અલિના ક્ષતજેન જલાન્તરં ।
સ્નાપયેત્ સાધકો ધીરઃ સ્વમન્ત્રેણ સમાહિતઃ ॥
વિધાનેનાત્મકે નૈવ તદ્દ્રવ્યૈ વિવિધૈઃ શુભૈઃ ।
નૃક્ઘ્યા(?) અજાદિભિર્વાપિ હોમં કૃત્વા સ્વસક્તિતઃ ॥
પુનરેવાથ પંક્તિઃ સ્યાદારાદ્યા વિનિર્મિતૈઃ ।
સ્વાસનાદ્યાત્મમૂર્તિસ્તુ સમાવાહ્યાત્મકં યજેત્ ॥
પ્રાસાદઞ્ચ સદામત્ર્યં ધ્વજાતં પ્રાગ્વિધાનતઃ ।
હોમં સ્વશક્તિતઃ કૃત્વા વિધિરેષ સમાચરેત્ ॥
મન્ત્રન્યાસં તતઃ કૃત્વા કવચાસ્ત્રેણ રક્ષયેત્ ।
સ્વગુહાયાં તથાન્યસ્ય મહાશાસ્ત્રેણ તુ રક્ષયેત્ ॥
ક્ષેત્રાલમ્બીયદાનસ્યાદિગણરોધિતાં ।
સ્વગૃહે ચ ચલં લિઙ્ગં તૂરં ચૈવ પરિગ્રહં ॥
કૃત્વા ન્યસ્તાત્ સમન્ત્રસ્તુ રક્ષાં કૃત્વા શ્રયેદ્ વુધઃ ।
એકલિઙ્ગોપરાસ્યઞ્ચ વૃષભાસ્ત્રવિવર્જિતં ॥
સંસ્કાર્યં સાધને નાન્યં કન્યમધ્યોન્તમાર્થિભિઃ ।
સામાન્યેપિ ન દોષં સ્યાત્ સદા સાન્નિધ્યકં યતઃ ॥
આશ્રયેત્ સાધકેન્દ્રસ્તુ પૂજાર્થં સુખકારણં ।
યદ્ દૃશ્યતે યદા લોકે તત્ર મન્ત્રં ન વિન્યસેત્ ॥
વિન્યસેદ્ વા તદાદોષઃ સિદ્ધિ હાનિશ્ચ જાયતે ।
તસ્માન્ન વિન્યસેન્ મન્ત્રાત્ સ્વયંભૂર્યદિ વા ભવેત્ ॥
પ્રત્યક્ષોપદિ સમ્ભુવા વાણાદ્યં ચાપરાસ્યકં ।
ન પ્રાપ્તં તત્ર ન્યાસસ્તુ તીથિયાત્રાસમન્વિતઃ ॥
મહદ્દોષો ભવેન્નિત્યં વિઘ્નૈશ્ચ પરિભૂયતે ।
કિન્તુ ગન્ધા પ્રદષ્ટવ્યં પૂજ્યં તન્તારકેણ તુ ॥
લોકયાત્રાનુસારેણ યાત્રાકાલે પરિભ્રમેત્ ।
સમાગમં યતસ્તસ્મિન્યોગિન્યાદ્યાશ્ચ દર્શનં ॥
દર્શનં ચૈવ વીરાણાં યતઃ સિદ્ધાભિ ભાષિણં ।
ક્ષેત્રાલમ્બી યદામન્ત્રી વલિદાનન્તદાનિસિ ॥
પ્રહરૈક ગતે નૈવ દત્વેઘ્નિ તં ફલમ્ ભવેત્ ।
નિયમશ્ચાત્ર તૂરાણાં નેષ્ટોન્યૈર્યત્ પ્રપૂજિતઃ ॥
સ્વયં કાર્યાપ્યસંસ્થાપ્ય પૂજયેત્ સિદ્ધિકાક્ષિણઃ ।
૧૧૫બ્)
પ્રતિમાનાં તથૈવેહ વર્જ્યં ચાન્યપ્રતિષ્ઠિતં ।
સ્વકૃતાંચાશ્રયેદ્વ્યક્તાં અન્યથા દોષકૃન્મતઃ ॥
સ્વકૃતમન્યકૃતમ્વાપિ મુખલિઙ્ગં સમાશ્રયેત્ ।
પૂર્વજેન વિધાનેન વિધિં કૃત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
ચલલિઙ્ગાઽન્યયષ્ટોપિ વામદક્ષિણયોપિ વા ।
સ્વાભિપ્રાયેણ પૂર્યૈવ પુનઃ સંસ્કાર મર્હતિ ॥
સંસ્કારે તુ કૃતે પશ્ચાત્ સ્વાંસે ન્યસ્તેન શાઙ્કર ।
સ્વયંભુર્વાણલિઙ્ગાનાં હોમાદ્યવિનાચરેત્ ॥
કિન્તુ સ્નાનાદિકં કૃત્વા મન્ત્રન્યાસં સમાચરેત્ ।
પ્રાપ્તશ્ચ સર્વદા યેન નિત્યત્વં સન્નિધત્વતા ॥
રૌદ્રલિઙ્ગ તથા વજ્રં શક્તિદણ્ડાખ્યસંજ્ઞકં ।
ખડ્ગાખ્યં પાશસંજ્ઞઞ્ચ ધ્વજાખ્યં ગદસંજ્ઞકં ॥
શૂલાખ્યં ચક્રસજ્ઞઞ્ચ પદ્માખ્યઞ્ચૈવ સુન્દરિ ।
આશ્રયં ભૂતિ લિઙ્ગાનાં કર્તવ્યં સિદ્ધિકાક્ષિણી ॥
સાધનેકયુતોનિષ્ઠાનાશ્રયેન્મોક્ષકાંક્ષિણઃ ।
નાશ્રયેત્ પુત્રકાદ્યસ્તુ આશ્રયેત્ પુત્રકાદ્યસ્તુ આશ્રયેદ્દેષકૃન્મતઃ ।
પ્રમાણં ચેષ્ટનોન્માનં યત્પ્રોક્તં લિઙ્ગલક્ષણો ॥
સમ્યક્ જ્ઞાત્વા તં જ્ઞાનં કુર્યાલ્લિઙ્ગી શ્રયમ્વુધૈઃ ।
રત્નલિઙ્ગાન્યશેષાં તુ પદ્યૈન્યૈરપિ સંસ્કૃતાં ॥
યોજ્યં તન્મંત્રતત્વેન તસ્માદુત્કીલ્યસમ્ભવે ।
સ્વવિધિસ્તુ પુનઃ કૃત્વા સ્વમન્ત્રઞ્ચ ન્યસેત્ તતઃ ॥
લોહજાલાં તથા ખ્યાતો વિધિઃ સ્યાદ્રત્ન એવ હિ ।
મૃદ્ભવાનૈવ કર્તવ્યં આશ્રયં ચાન્યસંસ્કૃતે ॥
ધાન્યાન્નજં યથા ગૌડં તિલગન્ધસુપિષ્ટકં ।
નવાનવા કૃતિં કૃત્વા સંસ્કારઞ્ચ દિને દિને ॥
કૃત્વા યષ્ટ્વા ત્યજેન્નિત્યં સાધકઃ સિદ્ધિ કાક્ષિણઃ ।
કિંતુ હોમં વિના તેષા મન્ત્રન્યાસસ્તુ કેવલઃ ॥
સાર્દ્ધતં સાધનો યોજ્યં લિઙ્ગાખ્યં નેતરે ક્વચિત્ ।
યે દ્વૈતેન પુરા લિઙ્ગં દ્વૈતે નેષ્ટઞ્ચલન્તુ તત્ ॥
ચલલિઙ્ગં પુરાદ્વૈતં સંસ્કાર્યા દ્વૈતમાશ્રયેત્ ।
૧૧૬અ)

યસ્માત્ પરાપરં સ્થાનં અદ્વૈતદ્વૈતલક્ષણં ।
અદ્વૈતં પરમિત્યાહુ દ્વૈતં ચાપરકં પ્રિયે ॥
નિશ્ચયશ્ચ નિસંદિગ્ધમદ્વૈતં નિર્વિકલ્પયેત્ ।
શુદ્ધં સર્વગુણોપેતં પ્રત્યક્ષં દૃષ્ટસાધનં ॥
અદ્વૈતઞ્ચ પરં ભદ્રે ચોદિનં પરમેષ્ટિના ।
શાસ્ત્રાચારા પ્રમાદી ચ સિદ્ધિર્દૃષ્ટા ત્રિધા પ્રિયે ॥
પ્રમાદી ચલથા મોક્ષો ન કેન પ્રતિહન્યતે ।
અલો?ર્થા દ્વૈતકં શ્રેષ્ઠં નિર્વિકલ્પં સમાચરેત્ ॥
દ્વૈતમાર્ગદ્વયં સિદ્ધં સાચારાચારહીનકં ।
સાચારે મોક્ષભાગઞ્ચ દૃષ્ટં ચૈવાભિઘાતલઃ ॥
શાસ્ત્રાચારહીનસ્ય ન સિદ્ધિ ન ચ મોક્ષભાક્ ।
અગમ્યા સત્યવાદી ચ નરકં દ્વૈતનિશ્ચયં ॥
તસ્માત્ પરાપરં સ્થાનં નાહોસ્યાદ્યોજિતોપિ સઃ ।
ના પૂજિતોપિ સાન્નિધ્યં ત્યજેદ્ યસ્માત્ સસર્વગઃ ॥
શ્વાનકાકાદિભિઃ સ્પૃષ્ટો નાશુચિતત્ પ્રજાયતે ।
સમાસતેપિ યે મન્ત્રા ન જહન્તિ હિ તત્વતઃ ॥
અતઃ પરા દ્વૈતલિઙ્ગાના પરં દ્વૈતમાશ્રયેત્ ।
અપૂજ્યં સ્પૃષ્ટકાકાદ્યં દ્વૈતં ત્યજતિ મન્ત્રરાટ્ ॥
અતો દ્વૈતૈર્વિધિઃ કાર્યઃ પ્રસિદ્ધો ભૈરવાગમે ।
સશિવસ્થૈઃ કૃતૈર્મન્ત્રૈઃ સ્નાનં તેષ્વેવ કલ્પયેત્ ॥
વાણોપ્યથ સ્વયંભૂ ચ પ્રોક્તૌ તુલ્યૌ મયાનઘે ॥
નાસન્નિધૌ યતસ્ત્વેતૌ સર્વસાધારણો યથા ।
ચિતિ દેવાનાં સાન્નિધ્યં નોર્દ્ધમ્વર્ષ શતાત્ કચિત્ ॥
કાષ્ઠજે ચ સ્થિતિર્યાવત્ તસ્ય જીર્ણત્વ સન્નિધિઃ ।
જીર્ણે કાષ્ઠં પરિત્યાગો વ્યક્તાનાઙ્ગાત્ર હીનકં ॥
મુક્તાફલપ્રવાલાદ્યે તેજોહાનિર્ન યાવધિઃ ।
તાવત્ સાન્નૈધ્યતા તેષુ તેજો હીનપરિત્યજેત્ ॥
અનાર્ચિષા તુ સાન્નૈધ્ય નિત્યવેહવિવર્જિતં ।
પ્રમાદાત્ યદિદહ્યે તત્ અગ્નિદાઘ ન ભાવિનિ ॥
તદુત્કીર્ણમણિનાન્તુ મન્ત્રહાનિર્ન જાયતે ।
રુક્મરૌપ્યારતામ્રાણાં લિઙ્ગાનાં હવિદલનાત્ ॥
અપ્રલાનવયુષાં ચ પ્રોક્તં સંસ્કરણં પુનઃ ।
૧૧૬બ્)
પ્રલીતં ચેદ્યદા ભદ્રે તદા પૂર્વે ચ તત્ સ્થિતિઃ ।
કર્તવ્યા સાધકેન્દ્રેણ સોહં નૈવ તુ કારયેત્ ॥
સોહં વા યદિ જાયેત પ્રાયશ્ચિતં તદા મહત્ ।
નષ્ટભ્રષ્ટવપુષાં ચ પ્રમાદાદ્યદિ યોગતઃ ॥
પ્રાયશ્ચિતં સ્મૃતં લક્ષં પુનઃ સ્યાન્મન્ત્રરોહણં ।
તૂરાણાં નર શુક્ત્યાદિ કૃતાનાં જાલકં વિનાં ॥
સ્થિતિ સ્યાદન્યથા ત્યાગો દૃષ્ટઃ સ્યાપિ સમાત્ પુનઃ ।
નવા નવા કૃતિઃ કાર્યા પ્રાક્તનસ્તં વિસર્જયેત્ ॥
ઘૃતાલિના તુ સંપૂર્ણ કુણ્ડે ચૈવ તુ હોમયેત્ ।
તચૂરં હોમયિત્વા તુ સ્વમન્ત્રં નિયુતં જયેત્ ॥
જપિત્વા હોમયિત્વા તુ નવસંસ્કાર્યમર્ચયેત્ ।
ઇત્યાદ્યે જયદ્રથાધિકારપિઙ્ગલામતે લિઙ્ગાશ્રયો નામ એકોનવિંશતિમઃ
પ્રકરણઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
લિઙ્ગાશ્રય ગતશ્ચાત્ર સિદ્ધિ હેતોર્યથા વિ * ।
પ્રોચ્યતે સોમમાસેન શૃણુયોશ્વરેશ્વરિ ॥
સ્વતન્ત્રાચારચારિત્વં સ્વાનુષ્ઠાનવિકલ્પના ।
સ્વન્મન્ત્રાત્માત્મભાવેન સોત્સાહઃ સમુપાચરેત્ ॥
ક્રિયાધ્યાનં યથાસિદ્ધં સમયાદ્યં જપાદિકં ।
નિત્યનૈમિત્તિકે હોમં યથાસિદ્ધં તથા ચરેત્ ॥
ભૂપરિગ્રહપૂર્વઞ્ચ કૃત્વાયાગં સમાશ્રયેત્ ।
સામાન્યૈ તદ્વરારોહે નિયમં કથિતં તવ ॥
વિશેષં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વેકાગ્રમાનસો ।
અષ્ટમ્યાઞ્ચ ચતુર્દશ્યાં પક્ષયોરુભયોરપિ ॥
પૂજાધ્યાનજપં હોમં દ્વિગુણં સમુપાચરેત્ ।
પૂર્ણિમાયાં ચ સંક્રાન્તૌ ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥
વિશેષદ્રવ્યસમ્ભારૈર્યાગમિષ્ટ્યાધિકં જપેત્ ।
ગન્ધતોયસમોપેતં શિવં યન્નાધિકા * * *? ॥
અન્યેષ્વપિ ચ પર્વેષુ પૂજાદ્યઞ્ચાધિકં પ્રિયે ।
સિદ્ધેર્ગુર્વર્થ વીરાણાં પ્રત્યક્ષેથપરોક્ષકે ॥
પૂજાહોમાદિકાર્યન્તદુદ્વિશ્ય ચ ભોજનં ।
૧૧૭અ)
પ્રહુરાન્નાદિપાનાદ્યૈર્ભક્ષ્યૈર્નાનાવિધૌસ્તથા ।
નિર્ઘાતસન્નિપાતે ચ ભૂકમ્પે દિવ્યદર્શને ॥
પ્રદાનગડુકાદૈશ્ચ જપાદીનાં વિશેષતઃ ।
સ્વપ્ને શુભાશુભે દૃષ્ટે જપપૂજાદિકં ભવેત્ ॥
અભ્યાગતાગતે વીરે ભ્રાતૃવર્ગે ગૃહાગતે ।
યથાશક્ત્યાતિથિ કાર્યો દ્રવ્યૈઃ સહાયનિર્મિતૈઃ ॥
પ્રત્યક્ષાવેશને દેવ્યા ક્ષેત્રપાલપ્રદલને ।
ફલ્ગુષાલિસમોપેતં વલિપૂજાધિકં ભવેત્ ॥
ઉલ્કાપાતે મૃતે વીરે જપપૂજાદિકં ભવેત્ ।
સિદ્ધદ્રવ્યાગતે ચૈવ શિવં પૂજ્ય મહોત્સવૈઃ ॥
વિશેષભોજનં કૃત્વા પ્રમાદીકૃત્ય ગૃહ્નયેત્ ।
યોગિની સિદ્ધયોગીન્દ્રૈર્મેલકં યદિ જાયતે ॥
પ્રાપ્તિવિશેષતઃ પૂજા તેષાં ચૈવ શિવસ્ય ચ ।
વીરભોજ્યાન્નપાનાદ્યૈઃ કાર્યં પ્રાપ્તવિધિસ્થિતૈઃ ॥
સમ્વત્સરાત્મકો યોગઃ કર્તવ્યો વિષુવર્દ્ધયે ।
યોગં ચૈવાપરં કાર્યસ્તથા વિષ્ણુપદેષુ ચ ॥
ષડશીતિ મુખે યોગં વ્રતગ્રહણમોક્ષણે ।
જપગ્રહણમોક્ષે ચ હોમગ્રહણમોક્ષણે ॥
યોગશ્ચૈવ તુ કર્તવ્યો લિઙ્ગસ્યૈવ તુ પૂરણં ।
પુષ્પૈર્વાસુ મનોદ્યૈશ્ચ પદ્મૈનીલોત્પલાદિકૈઃ ॥
ફલૈર્વા વિવિધૈર્દિવ્યૈર્દધિ ભક્તૈઃ સમુજ્વલૈઃ ।
ઘૃતભક્તૈર્ભક્ષકુસૂપૈઃ ક્ષીરભક્તૈઃ પ્રપૂરયેત્ ॥
ઘૃતપૂર્ણૈશ્ચ સૈવક્ષૈર્મણ્ડકાદ્યૈશ્ચ ખાદ્યકૈઃ ।
ગુડૈશ્ચ લડ્ડુકૈશ્ચ પૂરયેત્ ખણ્ડશર્કરૈઃ ॥
પિશિતૈર્મીનકૈર્દિવ્યૈર્મદિરાલોડ્ય પૂરયેત્ ।
લિઙ્ગપૂરણકં કૃત્વા પશ્ચાદ્ વીરૈશ્ચ ભોજનં ॥
શિવાગ્રે નૃત્યગે પઞ્ચ કર્તવ્યમ્વા વિકલ્પતઃ ।
ભક્તિમાશ્રિત્ય સર્વેષાં કર્તવ્યં સિદ્ધિકાક્ષિભિઃ ॥
મોક્ષાર્થિનાપિ કર્તવ્યમ્ચિત્તસાઠ્યવિવર્જિતં ।
અન્યથા ન ભવેત્ મોક્ષઃ સિદ્ધિશ્ચૈવ સુદૂરતઃ ॥
આચાર્યૈઃ સાધકૈઃ પુત્રૈઃ મેશ્વરૈર્લિઙ્ગમાશ્રિતૈઃ ।
૧૧૭બ્)
ક્રિયાર્થિભિઃ પ્રકર્તવ્યં યથાશાસ્ત્રાર્થકં પ્રિયે ।
યોન્યોપિ હિ વિધિસ્તન્ત્રે નિયમાર્થં પ્રચોદિતં ॥
સોત્રષ્વેયે વિશેષેણ લિઙ્ગાશ્રય ગતૈર્નરૈઃ ।
તમ કૃત્વા ન યુજ્યેત ભોગમોક્ષપ્રસાધને ॥
અભાવે વા કૃતે વાથ આપદાદ્યૈઃ ક્રિયાર્થિભિઃ ।
દ્વિગુણં તુ જપં કાર્યં સંધ્યાલોપે વિપશ્ચિતે ॥
પ્રમાદાત્ કથિતં ભદ્રે કામતશ્ચ ચતુર્ગુણં ।
પ્રમાદાદાહ્નિકચ્છેદે કર્તવ્યન્તુ ચતુર્ગુણં ॥
જપઞ્ચ સાધકેન્દ્રેણ કામતસ્તદ્વિધા ભવેત્ ।
પ્રમાદાદ્વામવિચ્છેદે હુત્વા ચ દ્વિશતં જપેત્ ॥
કામાચ્ચતુર્ગુણં હુત્વા જપં ચૈવ ચતુર્ગુણં ।
પ્રામાદાજ્જપભઙ્ગે ચ તત્ પૂર્યતત્સમં જપેત્ ॥
કામતો જપભઙ્ગેન તત્પૂર્ય ચતુર્દ્ધા જપેત્ ।
પ્રમાદાધ્યાનવિચ્છેદે દ્વિગુણં ધ્યાનમાશ્રયેત્ ॥
કામતો ધ્યાનચ્છેદન્તુ તત્ક્ષણઞ્ચ ચતુર્ગુણમ્ ।
સ્વમન્ત્રશ્ચૈવ જપ્તવ્યો વૈશેષિકમુદાહૃતઃ ॥
મંત્રં સમાન્યમાખ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તે યથા ભવેત્ ।
ઓં નમો ભલિખેત્ પૂર્વઙ્ગ?વતેરુપુનર્લિખેત્ ॥
દ્રાયશૂલઞ્ચ સંલિખ્ય પાણિને ચ લિખેત્ તતઃ ।
હનદ્વયં સમાલિખ્ય દહદ્વયં પચસ્તથા ॥
નાસયદ્વયમાલિખ્ય સર્વપાપાં પુનર્લિખેત્ ।
ભક્ષદ્વયં લિખિત્વા તુ ઓં હ્રીં હૂં ફટ્ સમાલિખેત્ ॥
સ્વાહાકારં તતોલિખ્ય સર્વપાપપ્રણાસનીં ।
વિદ્યા ચૈવ સમાખ્યાતા પ્રાયશ્ચિત્વાર્થ કર્મણિ ॥
કાયિકં વાચિકં પાપં કામાકામશ્ચ માનસં ।
અનયા જપમાનસ્તુ રસવિદ્ધેવતામ્રવત્ ॥
પ્રમાદા ચાલિતે લિઙ્ગે સ્થિરે વા ચલસંજ્ઞકે ।
પીઠે વા પિણ્ડિકે વાથ વિદ્યાલક્ષ્ય જપેદ્વુધઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તાર્થકં જપ્ત્વા હોમં કૃત્વા યુતં પુનઃ ।
પૂર્વજેન વિધાનેન કર્તવ્યં સ્થિતસ્થાપનં ॥
ઓં નમો ભગવતે રુદ્રાય શૂલપાણિને હન હન દહ દહ પચ પચ નાશય
નાશય સર્વપાપ ભક્ષ ભક્ષ ઓં હ્રીં હૂં ફટ્ ઠ ઠ ॥
૧૧૮અ)
ચલલિઙ્ગેગ્નિદગ્ધે ચ તસ્કરેણ હૃતેથવા ।
પ્રાયશ્ચિત્તં સ્મૃતં લક્ષં તત્ર વિદ્યાઞ્જયેત્ પ્રિયે ॥
હસ્તાત્ પતં લિઙ્ગે તુ ઉપહતે સ્થાપિતે પિ વા ।
તત્રાપિ લક્ષમાવર્ત્ય પુનઃ સંસ્કાર મર્હતિ ॥
જપતશ્ચાક્ષસૂત્રન્તુ પતનાદયુતં જપેત્ ।
નિદ્રયાચાભિભૂતસ્તુ પતતે સાધકૌ ભુવિ ॥
તદાર્દ્ધં લક્ષજપ્તવ્યં નયતેદયુતં જપેત્ ।
દેવગુરુન્તથાશાસ્ત્રં પાદેન સ્પૃશતે યદિ ॥
પ્રમાદાદયુતં જાપ્યં કામતો નિયુતં જપેત્ ।
ગુરુસમ્બન્ધિનશ્ચૈવ શયનાસન પાદુકા ॥

દેવસ્ય ગડ્ડુકાદ્યાંસ્તુ પાદેન સ્પૃશતે યદિ ।
પ્રસાદાદ્વિશતં જાપ્યં કામતંશ્ચાયુતં જપેત્ ॥
હસ્તાત્ પતિતપુસ્તસ્તુ સ્થિતાદ્વા યત્ર તત્ર તુ ।
તત્ સૂત્રં ભૂગતં વાપિ ભૂમૌ પુસ્તક વાચને ॥
આસને શયને સ્થાપ્ય પટલે ચ ગૃહસ્ય ચ ।
વિદ્યાપઞ્ચશતં જાપ્યં કામતસ્તુ દ્વિધા ભવેત્ ॥
શીર્ણાગમશ્ચ સિદ્ધાંન્તપ્રસ્તં જીર્ણં ઘૃતપ્લુતં ।
અગ્નિકુણ્ડે તુ હોતવ્ય હુત્વા વિદ્યાશતં જપેત્ ॥
પુષ્યાત્સ્થાપનકાલે તુ તૃણકાષ્ઠાદિ ચ્છેદને ।
સકૃદુચ્ચાર્ય વિદ્યાં તુ યત્ કિઞ્ચિત્ તત્ સમાચરેત્ ॥
રુદ્રાયેતિ પદોચ્ચાર્ય તારાદ્યં તુ ક્રિયાખિલા ।
હિક્કાચ્છિક્કા વિજૃમ્ભા ચ તત્પદોચ્ચાર્યનિત્યશઃ ॥
દુઃસ્વપ્નનાશને ચૈવ સપ્તધા વર્તયે છુચિ ।
અનિમિત્તે ચ પ્રાણીનાં ઘાતને શતધા જપેત્ ॥
પક્ષિણાં ઘાતને ચૈવ નિનિમિહે ન ભાવિનિ ।
વિદ્યાપાપારિણો નામ ત્રિશતં તુ જપે છુચિઃ ॥
નિનિર્મિત્તે ચતુષ્પાદ ઘાતનેન વધાશતં ।
નિર્વિનોદં દ્વિજાં હત્વા કામકારેણ મન્ત્રિણા ॥
વિદ્યાપાપારિણીં ભદ્રે જપેદ્વશસહસ્રકં ।
યાગાર્થઞ્ચ પશું હત્વા તંત્રાચારસ્ય દૂષકં ॥
૧૧૮બ્)
ન દોષે દ્વિવધે નિત્યં ન વધે દ્વૈ વિલોમદં ।
અન્યાસ્તુ માનુષાં હત્વા તદર્થમ્વા વિનોદતઃ ॥
ક્ષપનં ચોર્દ્ધલિઙ્ગીનાં તથા વૈષ્ણવલિંગિનાં ।
ન ભેદં નિર્નિમિત્તે તુ ભેદાદ્વાપ્ય યુતં જપેત્ ॥
શિવાગ્નિ ગુરુનિન્દાનાં તેષાં હત્વા ન દોષભાક્ ।
શિવવ્રતધરચ્છાયાં લંઘનાચ્છશતધા ભવેત્ ॥
હત્વા તેષામકામાચ્ચ પઞ્ચધાયુતકં જપેત્ ।
કામતો નિયુતં જાપ્ય કલહેનાયુતં જપેત્ ॥
અકામાલ્લિઙ્ગભેદેન લક્ષપઞ્ચાશકં જપેત્ ।
કામતઃ પ્રયુતં જાપ્યં ગુરૂણાં સમ્મન્તેન તુ ॥
વીરાણાં નિન્દને ચૈવ યોગિનાઞ્ચ દૂષણે ।
સ્ત્રીણાઞ્ચ તાડને ચૈવ શિવજ્ઞાનં ચ દૂષણે ॥
અયુતત્રિતયં જાપ્યં ન જપેદ્વિઘ્નભાગ્ભવેત્ ।
દ્રવ્યાણાં દૂષણે ચૈવ વીરચક્રે ચ સંસ્થિતે ॥
તત્કાલે કહલહોત્પન્ને સહસ્રેણ શુચિર્ભવેત્ ।
અથવા ભોજનં કાર્યં વીરાણાં સમ્મતેન તુ ॥
ગુરુદ્રોહે કૃતે નૈવ અજ્ઞાનાન્મોહવાસનાત્ ।
પુનસન્તાપનં કૃત્વા તદ્ગુરોર્યદિ સર્પતે ॥
તદાલક્ષં જપં કૃત્વા ગુરું સન્તોષયેત્ પ્રિયે ।
ગુરુપત્ની હ્યતોમોહાત્ સકૃત્ પશ્ચાત્ પુનસ્ત્યજેત્ ॥
ત્યક્ત્વાસંતાપનં કૃત્વા પ્રાયશ્ચિત્તાર્થ સપ્યતિ ।
તસ્યાપિ લક્ષજપ્યન્તુ દાતવ્યં નિર્વિકલ્પતઃ ॥
ન ત્યજેત્ કામતો મોહાત્ નારકી સ્યાન્નસંશયઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ન તસ્યોક્તં દીક્ષાફલવિરોધિનઃ ॥
આત્મઘાતી ગુરોઘાતિ તથા ચૈવ પરસ્પરં ।
પ્રમાદાત્ તાપનં કૃત્વા પ્રાયશ્ચિત્તઞ્ચ માર્ગતિ ॥
વિદ્યાલક્ષં જપન્તસ્ય દાતવ્યે ચુમ્બકેન તુ ।
ગુરુસંતોષ્ય યત્નેન પુનઃ સંસ્કારમર્હતિ ॥
ગુરોર્ગુરુતરો યસ્તુ પ્રમાદાદ્રક્તદર્શનાત્ ।
દશલક્ષં જપં તસ્ય તદ્ગુરોર્યદિ સમ્મતં ॥
ગુરુસ્થાનવિનાશી ચ તસ્યાચારસ્તુ લંઘકઃ ।
સ્વાસ્નૌયક્રમવિરોધી અસ્થિતિઃ સ્થિતિ કારકઃ ॥
૧૧૯અ)
પરલોકાન્નસમ્ભીતો ગુરુઞ્ચૈવોપસર્પતિ ।
ત્યક્ત્વાચારવિરુદ્ધસ્તુ પ્રાયશ્ચિત્તઞ્ચ માર્ગતિ ॥
દશલક્ષં જપન્તસ્ય દાતવ્યં શાસ્ત્રવેદિભિઃ ।
તેનાપિ ભક્તિમાસૃત્ય શુચિસ્તદ્ગતમાનસઃ ॥
વિજને ચ શુચિ સ્થાને જપ્તવ્યં યાવત્ પૂર્યતે ।
સંપૂર્ણે તુ જપે ચૈવ જપસ્તેષાં સમર્પયેત્ ॥
તેભ્યો ભોજ્યં પ્રદાતવ્યં વીરાખ્યં દ્રવ્યસંભૃતં ।
યદ્યસૌ ભાજનં નૈવ અભોજ્યે જપિતેષ્વપિ ॥
અથવા પુષ્પતાંબૂલ ચન્દનાદહપ્રાશનં ।
ધારણે લેપને સુદ્ધિ ગુરુણોમવધારણે ॥
યથા શક્ત્યા તુ મન્ત્રજ્ઞૈઃ કારાયયં ચાવધારણં ।
પ્રાયશ્ચિત્તેસ્રાવીર્ણે તુ વર્તયેચ્ચાવિરોધતઃ ॥
ચીર્ણેપિ ચ પુનર્દોષૈસ્સમ્પર્કં યદિ જાયતે ।
અનુધાર્યં તથા તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥
એવં શાસ્ત્રાર્થતો મન્ત્રી લોકવિરાવિરોધકઃ ।
પારંપર્યાનુવર્તી ચ વર્તયેન્નિર્વિશઙ્કતઃ ॥
વામોવામાસુવર્તી ચ દક્ષિણે દક્ષિણા ચરેત્ ।
સામાન્યં વામદક્ષેપિ પ્રાયશ્ચિત્તમુદાહૃતં ॥
દ્વૈતેષ્વપિ ચ સંપર્ક વિરુદ્ધા ચરણૈસ્તથા ।
ન કર્તવ્યં સદા મન્ત્રી યે ચાન્યૈર્દૂષિતૈઃ સહઃ ॥
સૈદ્ધાન્તિકસ્ય યા ચિન્તા ન પ્રાપ્તામન્ત્રિભિઃ સદા ।
મન્ત્રિણશ્ચૈવ સિદ્ધા *? ચિતાનૈવ ચ નવ ચ ॥
અન્યોન્યૈશ્ચ ન સમ્પર્કં સમ્પકં વાલિના સહ ।
સર્વસંપત્તિકં ચાન્યત્ પવિત્રારોહણં પ્રિયે ॥
નિયમાનાં વરં તચ્ચ લિઙ્ગાશ્રાય ગતૈર્નરૈઃ ।
તદ કૃત્વા ન યુજ્યેત સિદ્ધૌ મુક્તૌ પ્રસાધને ॥
પિઙ્ગલામતે પ્રાયશ્ચિત્ત પ્રકરણં ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
પવિત્રારોહણં દેવ કસ્મિન્કાલે કિમર્થકં ।
પવિત્રેતિ વયઃ શબ્દસ્તસ્યોર્ધ્વં કથયસ્વ મે ॥
કેન તત્ક્રિયતે શમ્ભો કર્તવ્યન્તુ કથમ્વદઃ ।
ભૈરવ ઉવાચ ॥
સ્વકાલે ભૈરવે પ્રાપ્તે પવિત્રારોહણમ્ ભવેત્ ।
દિવાતીતે તુ દેવાનાં નિશિપ્રાતુ ભૈરવે ॥
૧૧૯બ્)
મકરાદૌ તુ પદ્માસાં દેવાનાં દિનમુચ્યતે ।
કર્કણદૌ નિસા ભદ્રે ષડ્માષાંશ્ચ વિદુર્વુધાઃ ॥
તન્મુખં ચ યદા ભદ્રે મેઘઘોષઞ્ચ વર્ષતિ ।
ન ચોદકૈસ્તુ તૃપ્તસ્તુ સસ્યૈચ્છન્નનવાંકુરે ॥
વનસ્પતિ તૃણીદ્યૈસ્તુ ઓષધ્યૈશ્છન્નલક્ષણે ।
પ્રાપ્તે ષોઢે ભદ્રંતે વા તસ્યાન્તે ચ તતો ન હિ ॥
કર્તવ્યન્તુ યથાશક્ત્યા દેવી દેવસ્ય ભૈરવે ।
વિધિઃ સામાન્યલિઙ્ગાનાં સ્થણ્ડિલે વા કૃતૌશ્વકે ॥
સ્વશરીરે ચ કર્તવ્યં સ્વપરિગ્રહવર્તિભિઃ ।
ચુમ્બકૈઃ સાધકૈઃ પુત્રૈઃ સમયીશ્વેશ્વરૈ નરૈઃ ॥
તદ કૃત્વા ન સિધ્યેત દૃષ્ટાદૃષ્ટ ફલં પ્રિયે ।
સ ચોક્તઃ શુક્લકૃષ્ણૈ વા પક્ષે સ્વેષ્ટ દિને શુભે ॥
પ્રતિપત્ સઙ્ગતાશમ્ય પવિત્રારોહણં વિદુઃ ।
દ્વિતીયાં બ્રહ્મણશ્ચૈવ ગૌદ્યાશ્ચૈવ તૃતીયકે ॥
ચતુર્થ્યાં વિઘ્નરાજસ્ય નાગાનાં પઞ્ચમીષુ ચ ।
ષષ્ઠ્યા કુમાર દેવસ્ય સપ્તસ્યા ભાસ્કરસ્ય ચ ॥
અષ્ટમ્યાં વ્યક્ત રુદ્રાણાં નવમ્યાશ્ચણ્ડિકાદિષુ ।
દશમ્યાં યમદેવસ્ય ઇન્દ્રસ્યૈકાદશીષુ ચ ॥
દ્વાદશ્યાં વિષ્ણુદેવસ્ય ઇષ્ટ દેવે ત્રયોદશી ।
ચતુર્દશ્યાં શિવસ્યૈવ પૂર્ણમાં પિતૃદેવતાં ॥
ઇષ્ટસ્યાગ્ર દિને ચૈવ કર્તવ્યં ચાધિ ચાસનં ।
મૃદ્ભસ્મ દન્તકાષ્ઠઞ્ચ હોમાર્થધનસદ્ગ્રહં ॥
યૌવના આત્મનો નૈવ ક્રિયા સમ્પ્રાપ્યતેત્ર તુ ।
તત્સર્વં સમ્ભૃતં કાર્યં ભેષજ્યાદિકસંગ્રહં ॥
શ્રુવાદિકં વિનિર્દિષ્ટં ન ચ સ્યાન્નેતિ વા શ્રુચી ।
જલકુમ્ભાર્ઘ પાતઞ્ચ ગડુકાદ્યં પ્રોક્તનં ॥
ત્યક્ત્વા ન્યાસ્તુ નવા કૃત્વા રુક્માદ્યં ધાતુજાં ન હિ ।
સૂત્રઞ્ચદ્રભજં શ્રેષ્ઠં કજમ્બા સૂત્રપટ્ટકં ॥
કાર્યાસ્યમ્વાપિ કર્તવ્યં ભોગમોક્ષફલાર્થિના ।
અન્યચ્ચાશય હેત્વર્થં ક્ષૌમમ્વાલ્વજકૌશજં ॥
શાનમ્વા ચોરનારઞ્ચ દિગ્લિઙ્ગે શાસ્ત્રરૂપિણે ।
ત્રિગુણં ત્રિગુણી કૃત્ય શતમષ્ટોત્તરોત્તમે ॥
શતે નૈવાષ્ટ હસ્તસ્ય નવત્યા સપ્તમસ્ય ચ ।
૧૨૦અ)
તદેવાધોત્તરાણાઞ્ચ હીનં યો યસ્ય સંસ્થિતિં ।
મધ્યેમોત્તમલિઙ્ગસ્ય સૂત્રઞ્ચાશીતિકમ્ ભવેત્ ॥
સપ્તત્યાપઞ્ચ હસ્તસ્ય ચતુઃષષ્ઠીશ્ચતુસ્કરે ।
કન્યસોત્તમલિઙ્ગસ્ય વર્ણવત્ સૂત્રસંયુતં ॥
દ્વિહસ્તસ્ય કલાસંખ્યા તત્વસંખ્યા ચ કન્યસે ।
સમસૂત્રઞ્ચ કર્તવ્યં ભોગાર્થી ગ્રંથિભિસ્તથા ॥
મુક્ત્યર્થી નૈષ્ઠિકાનાઞ્ચ વિસમં ગ્રન્થિસૂત્રકં ।
યાવત્ તત્સૂત્રસંખ્યા ચ તાવદ્ધં ધાતુ ગ્રન્થયઃ ॥
તૂલગર્ભં પ્રકર્તવ્યં સૂત્રેણ કૃશતા યદિ ।
છુરિતં કુંકુમે નૈવ ગોજેનાથાશ્રેણા પ્રિયે ॥
નિશાવાથ શુભં ભદ્રે ન શુભે તાલપીતિકા ।
ગૈરિકા વા શિલાવાથ ચિત્રયેત્ ગ્રન્થવન્ધનં ॥
સૌવર્ણભાજને સ્થાપ્ય તામ્રે રોપ્યેથ વા પ્રિયે ।
અથવા મૃન્મયે પાત્રે પદ્મ પત્ર પલાસજે ॥
સત્કુણ્ડે યાગભૂમૌ તુ સ્થાપ્ય વૈવાધિવાસયેત્ ।
કૃત્વાહ્નિકં સ્વયં તત્ર જપહોમાદિકં પ્રિયે ॥
સામ્પાતાભિહુતં કાર્યં દત્વાર્દ્ધે તુ કટિત્રિકા ।
માર્ગ્યાવાપ્યથ તત્પાત્રં યથા નૈવ ઘૃતપ્લુતં ॥

સમ્વત્સરાત્મકં ધ્યાત્વા ત્રિસૂત્રેણૈવ વેષ્ટયેત્ ।
પ્રાસાદોદક ભાણ્ડઞ્ચ વેદીવૃષભમાદિતઃ ॥
ખેત્રપાલશ્ચ ચણ્ડીશ લોકપાલાંસ્તથૈવ ચ ।
અર્ચનં પૂજનં કૃત્વા ત્રિસૂત્રેણ તુ વેષ્ટયેત્ ॥
એવં કૃત્વા તતઃ પશ્ચાદ્ધ્યાત્વા સર્વાધ્વ ગતં પ્રિયે ।
પૂર્ણાહુતિ પ્રદાતવ્યા તતશ્ચાન્તે વલિં હરેત્ ॥
પ્રોક્ષપશ્ચાદ્રયસ્પૃશ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
શાસ્ત્રાર્થઞ્ચ ગુરું પૂજ્ય વીરાણાં ચૈવ પૂજયેત્ ॥
સ્નાપ્યલિંગં તથા લભ્ય સ્નાનૈશ્ચ વિધિપૂર્વકૈઃ ।
પુષ્પગન્ધાદિભિઃ પૂજ્ય પૂજાવન્ધઞ્ચ વન્ધયેત્ ॥
પ્રાગ્દન્તકાષ્ઠકન્દદ્યાદ્યામ્યે ભસ્મઞ્ચ દાપયેત્ ।
પશ્ચિમે મૃત્તિકાન્દદ્યાદુત્તરે ચામલોદકં ॥
ઐશાન્યાં ચ દદેદ્ગધ પઞ્ચામૃતમથાપિ વા ।
૧૨૦બ્)
તદ્દિશાવક્ત્રમન્ત્રૈશ્ચ સ્વસંજ્ઞા ચાસ્યમન્ત્રકૈઃ ।
સંહિતે નાથમૂલેન દદ્યાદ્ગન્ધ પવિત્રકં ॥
ગન્ધપુષ્પન્તથા ધૂપં દીપં નૈવેદ્યકાન્ શુભાન્ ।
અર્ઘપાદ્યાદિકાન્ સર્વાન્ હૃદિના ચ સમર્પયેત્ ॥
દત્વાસંશ્રાવયેત્ દેવં સ્થિત્વે શાને તુ નિશ્વનં ।
અમન્ત્રિતસ્તુ ભગવાન્ પૂજાચોપાહૃતા મયા ॥
ગૃહાણૈના મહાદેવ સમસ્તવિધિકારણં ।
ઓં નમો વ્રતનિયમેશ્વરાય પૂરય ૨ સ્વાહા ॥
અનેનામન્ત્રિતઃ શમ્ભુમન્ત્રિનઃ સન્નિધો ભવેત્ ।
વિધિનોક્તેન દ્રવ્યેન અર્ઘં પશ્ચાત્ પ્રદાપયેત્ ॥
તતો નિર્ગત્ય પાલાનાં ક્ષેત્ર પાલાદિકાં પ્રિયે ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય પાલાદ્યાંશ્ચ નિમન્ત્રયેત્ ॥
તે નૈવ વલિમન્ત્રેણ આમન્ત્રણ પદેન ચ ।
યુક્તાસર્વાં વિધિકાર્યો ક્ષેત્રે ચૈવ વિધિઃ સ્થિરં ॥
ગૃહેથવાપ્યને નૈવ વિધાનેન સમાચરેત્ ।
ગુહાયાં વા યદાભાવઃ તદામૂલફલાદિભિઃ ॥
નિર્વત્યેષ્ટિ ચ ભાસ્વોત્થં ભક્ષ્યં શિષ્યસમન્વિતઃ ।
અથોત્તમસહાયૈર્વા સાધકોત્તમસાધને ॥
ક્ષુદ્રેવાથ તદેકાકી ભક્ત્યાદેવં સ્મરન્ સ્વપેત્ ।
પ્રભાતે ચ મહાભૂતિં કર્તવ્યાવિત્તભાવતઃ ॥
ગન્ધપુષ્પં તથા ધૂપં દીપનૈવેદ્યકાદિકં ।
પ્રચુરાન્નાસવાદ્યાસ્તુ વિધાં ચૈવ વિસ્તરાત્ ॥
કૃત્વા ઇષ્ટ્વા ચ હુત્વા ચ સ્નાપ્ય દેવં ઘૃતાદિભિઃ ।
દધિમધુ?શ્ચૈવ ક્ષીરપઞ્ચામૃતોથવા ॥
સમાલભ્યસુગન્ધૈશ્ચ ચન્દનૈઃ કુંકુમાદિભિઃ ।
યથોક્તં પૂજનં કૃત્વ્ગા પૂજાવન્ધં સમારભેત્ ॥
બ્રહ્મનારાયણોક્તૈશ્ચ વિશેષૈનન્દિનિર્મિતૈઃ ।
કૌમારૈર્વા ગણૈઃ કાલૈઃ શક્રૈર્-ઋષિભિર્નિર્મિતૈઃ ॥
પત્રછેદૈશ્ચ ચિત્રૈશ્ચ પુષ્પમાર્ગૈઃ સુવર્તિતૈઃ ।
વસ્ત્રૈર્વા વિવિધૈશ્ચિત્રૈ રાજનેત્રાદિભિઃ શુભૈઃ ॥
પૂજાવન્ધં પ્રકર્તવ્યં પુષ્પમણ્ડપિકોપરિ ।
૧૨૧અ)
દત્વાધૂપાર્ઘતામ્બૂલં નૈવેદ્યં ચ પ્રદાપયેત્ ।
દીપાદ્યાં સંભૃતાં દદ્યાત્ પુનર્વર્હિ દેવતાંસ્તથા ॥
ગન્ધપુષ્પાદિસંભારૈઃ પૂજાનૈવેદ્યકાદિકાં ।
દત્વા ચેષ્ટાવિશેષેણ તેષાં કૃત્વા પ્રતર્પણાં ॥
પ્રવિશ્યાભ્યન્તરે શિષ્ય યુક્તો દદ્યાત્ પવિત્રકં ।
સેશ્વરૈશ્ચ સમાયુક્તો પૈશ્ચાન્યૈ તદર્થિભિઃ ॥
સર્વાધ્વસાંક્રિયાંભાવ્ય સર્વદ્રવ્યાત્મમન્ત્રકં ।
સર્વમુદ્રાવ્રતં જાપ્ય હોમં યાગાર્થસૂત્રકં ॥
ભૂપરિગ્રહપૂર્વત્મયોગં ધ્યાનં કૃતાકૃતં ।
સિદ્ધાદિ ગુરુવીરાહ્વા મેલકાકરણં તથા ॥
તત્સંહૃત્યસમસ્તં હિ કૃત વાથ કૃતાકૃતં ।
વ્રતેશ્વરેણ સંશ્રાવ્ય દેવં ગૃહ્યપવિત્રકં ॥
સ્વેષ્ટમન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય તત્વે તત્વે પરિક્ષિપેત્ ।
ધ્યાત્વા સમ્વત્સરાત્ મન્ત્ર ત્રિસૂત્રં વદ્ધમન્તતં ॥
તલ્લગ્નં વજનૈઃ સાર્દ્ધં લિઙ્ગમૂર્ધ્નિ નિવેશયેત્ ।
શિવતત્વાદિતઃ સૃષ્ટ્યા મોક્ષાર્થી ચ ત્રિકન્દદેત્ ॥
ભોગાર્થી ચાત્મતત્વાદિ વિલોમાચ્ચ ત્રિકં તથા ।
પવિત્રાણાં ત્રયં દદ્યાદાત્મવિદ્યાશિવાત્મકં ॥
તચ્ચોક્તં તુ દદે બ્રહ્મ દ્વિતીયં વિષ્ણુવેદદેત્ ।
તૃતીયં સ્યાચ્છિવસ્યોક્તં તત્વે તત્વે સુપૂરિતં ॥
પ્રલમ્બૈકઞ્ચ દાતવ્યં યાવદ્વેદ્યન્તકં ભવેત્ ।
સર્વાધ્વ દેવતાં ચિંત્ય સર્વતત્વાશ્રયં હિ સઃ ॥
યથાશોભં પ્રકર્તવ્યં સંખ્યાહિન પ્રલકઃ ।
વહિશ્ચ વૃષચણ્ડીશ દિગ્દેવાત્માતરાદિકાન્ ॥
યથાશક્ત્યાપ્રદાતવ્યં તેષાં વૈ લક્ષણં ન હિ ।
યક્ષભૂતપિશાચાનાં સ્મશાને પિતૃદેવતાં ॥
શાકિન્યક્ષેત્રપાલાદ્યા નિર્વિઘ્નાર્થાલ્પકં દદેત્ ।
ધૂપપૂજાવિશેષૈશ્ચ તેષાં દદ્યાદનુક્રમાત્ ॥
ચલે વા સ્થણ્ડિલે વાથ તૂરેવાત્મશરીરકે ।
યથાશોભં પ્રકર્તવ્યં જ્ઞાત્વા ચૈવાનુરૂપતઃ ॥
પ્રતિમાવ્યક્તરૂપાણા પીઠપ્રાસાદગાં તથા ।
જાત્વંતં ચ શિરાલંવ્યં પવિત્રકં ત્રિસૂત્રકં ॥
૧૨૧બ્)
રૌદ્રાણાં ચ તથૈવેહ ગ્રંથિવન્ધાસ્તથા મતાઃ ।
પુસ્તકાનાં યથાશોભં તન્માનેન સુદીર્ઘતા ॥
મહાપ્રતિમજ્યેષ્ટસ્ય શતઞ્ચાષ્ટોત્તરં ભવેત્ ।
મધ્યમે પદવત્ સંખ્યા ચાશીત્યેકોત્તરં ભવેત્ ॥
મહાપ્રતિમકન્યસ્ય વર્ણસંખ્યાસ્તુ જાનુગઃ ।
સમાચમ્યપ્રવિશ્યાન્તે સ્થિત્વેશેવિનિવેદયેત્ ॥
અજ્ઞાનાદાપદાદ્વાપિ યત્કૃતં વિધિહીનકં ।
કામતો વા વિહીનન્તુ કૃતં વાથ કૃતાકૃતં ॥
તેનાહમકૃતેનશસમયાદ્યૈર્વિવાધિતઃ ।
પાહિત્રાહિનિમજ્જંતં ભવેસ્મિન્ ભવિનાંપતે ॥
યતનાત્રાયતે યસ્માદ્વિલયં નરકાદિષુ ।
ધાતુત્રયાર્થસંસિદ્ધં પવિત્રેત્યવિધીયતે ॥
એવં સંશ્રાવિતં કર્મ પૂર્ણભાવં વ્રતેશ્વરં ।
સર્વઙ્કરોતિ સંપૂર્ણં શક્તિભિઃ યોગિપૂજિતે ॥
કૃતમેવ પ્રનાતીહ પતનાત્ તત્પવિત્રકં ।
સંપૂર્ણકરણપ્રોક્તં સિદ્ધિલિઙ્ગપ્રકાશકં ॥
વિધિહીનેન સિદ્ધિઃ સ્યાતસ્માત્કાર્યઙ્કવિત્રકં ।
મુક્ત્યર્થી વા તદાપ્યેતત્ પ્રાપ્તદીક્ષોત્તરં યતઃ ॥
વિધિસ્નદન્વિતા(?) દીક્ષા સમયાદ્યા ક્રિયા ફલા ।
તસ્માત્ પવિત્રકં કાર્ય દીક્ષાઙ્ગત્વાત્ મુમુક્ષુભિઃ ॥
ફલાર્થં સાધકૈઃ સર્વૈકર્તવ્યં નિશ્ચયેન તુ ।
ભોગમોક્ષાર્થિના વાપિ યે ચાન્યે સાધિકારિણઃ ॥
પુંસ્ત્રી નપુંસકૈર્વાયે યે કેચિચ્છિવકારિણઃ ।
પવિત્રારોહણં કાર્યં વ્રતાનાં પ્રવરં યતઃ ॥
સામાન્યમ્વા સ્વયોગાન્તે ભોજનઞ્ચાનિવારિતં ।
યતીનાં સેશ્વરાણાઞ્ચ દીનાનાથાંશ્ચ ભોજયેત્ ॥
વિવિધૈર્ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ ઘૃતપૂર્ણાદિ લડ્ડુકૈઃ ।
વટકૈઃ ખણ્ડખાદ્યૈશ્ચ ભોજયેચ્છિવયોગિનઃ ॥
માનયેત ભોજયિત્વા તુ વસ્ત્રયુગ્મં પવિત્રકૈઃ ।
કૌપીનૈઃ ભેષજાદ્યૈશ્ચ દત્વા તેષાં પુનર્દદેત્ ॥
સુપ્રસન્નોસિ ભગવંશ્ચાતુર્માસ્યામુપક્રમાત્ ।
૧૨૨અ)
વિશેષાર્થં યદા ભોજ્યં મણ્ડલસ્થમતઃ પરં ॥
પરોક્ષે ચૈવ પ્રત્યક્ષે વસ્ત્રયુગ્મપવિત્રકૈઃ ।
પ્રચુરાન્નાસવાદ્યૈસ્તુ ભક્ષૈનાનાવિધૈસ્તથા ॥
દ્રવ્યૈર્વિવિધસંસિદ્ધૈર્જલજૈર્વિવિધપાચિતૈઃ ।
ફલજૈઃ પુષ્પજૈશ્ચાન્યૈ પિષ્ટજૈગુડજૈસ્તથા ॥
કાલદેશાનુરૂપૈસ્તુ કર્તવ્યં વીરભોજનં ।
ભગિની ભ્રાતૃવર્ગૈશ્ચ યાગોત્થ ચરુકઞ્ચ યત્ ॥
પ્રાસયેન્નિર્વિકલ્પેન તત્કાલે ચ વિશેષતઃ ।
ભૂમ્યાસનૈઃ સમાધિસ્થૈઃ શિષ્ટચોદ્યવિકલ્પનૈઃ ॥
યાગકાલે વિનોદેન ગુરોશ્ચૈવાગ્રતસ્તથા ।
નિશામુખે પ્રકર્તવ્યં વિધિઃ સ્યાદ્ગુહ્યકાત્મકઃ ॥
તત્રાપ્યન્તે પ્રદાતવ્યં યતીનાં દક્ષિણાદિકં ।
જ્ઞાત્વાચિત્તાનુભાવેન યથાપૂર્વમુદાહૃતં ॥
દીનાર્થે યાચનં કૃત્વા વિરુદ્ધા ચરણન્તથા ।
કર્તવ્યવિધિમેવન્તુ ન દોષસ્તસ્ય પાર્વતિ ॥
સામાન્યે ચ દિને ચૈવ સ્નાત્વા ચાર્યઃ શુચિસ્તથા ।
દેવં સ્નાપ્ય તથા પૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ શુભૈઃ ॥
સ્થિત્વા દેવાગ્રતઃ પ્રાજ્ઞઃ સ્વશિષ્યૈઃ સહચુમ્બકઃ ।
સહાયૈઃ સહવીરર્વાસૈશ્વરૈઃ વાનરૈઃ સહઃ ॥
સંશ્રાવ્યં સમયં તેભ્યઃ પુરસ્તાન્તુ યથાસુખં ।
અષ્ટમાસાત્મકં પાપં સમ્વત્સરાત્મકોપિ વા ॥
કાયિકં માનસં ભાવ્યં યત્પૂર્વઞ્ચ પવિત્રકં ।
તત્પુનસ્તુ ન કર્તવ્યં સમયાચારલંઘનં ॥
વિલોમં તાન્ત્રિકાચારં સ્વશાસ્ત્રાચારલઘનં ।
ભવભાવનકર્તવ્યં શિવ વાક્યવિલઘનં ॥
ગુરોર્વાક્યાનુસારેણ શાસ્ત્રાચારેણ વર્તસ્વ? ।
દિનૈકં તદ્દિનં વાથ નિયમઞ્ચ કુરુસ્વથ ॥
ત્રિપઞ્ચ નવપક્ષમ્વા જ્ઞાત્વા ચૈવ સ્વશક્તિતઃ ।

વિદેશપ્રસ્થિતાનાં ચ ગુરુવાક્યોપરાધિના ॥
તેષાઞ્ચ વિધિરેવોક્તો દિનૈકાદ્યં વ્રતં પ્રિયે ।
સ્થાનાશ્રયસ્થિરાણાઞ્ચ સ્વાધિનાનાં સ્વતન્ત્રિણાં ॥
માસમ્વાથ દ્વિમાસમ્વા ત્રિચતુર્માસસંયમં ।
૧૨૨બ્)
અયાચિતં વા નક્તઞ્ચ અષ્ટગ્રાસમથાપિ વા ।
ભિક્ષાસી વા ગૃહે પઞ્ચ એકાનેકાસનેપિ વા ॥
ક્રવ્યાલ્પાશી ચ વર્ચાશી વ્રત્ર કૃત્વા ભવેચ્છુચિઃ ।
અયુતં નિયુતં વાપિ પ્રયુતાર્દ્ધં સ્વશક્તિતઃ ॥
યથાજપં તથા હોમં ધ્યાનં પૂજા તથૈવ ચ ।
દિનવંધ્યં પ્રકર્તવ્યં નિયમં નિયમાર્થિભિઃ ॥
તેનાસ્યં વ્રતયાગાદિ સંપૂર્ણકરણં ભવેત્ ।
પવિત્રાપનયનં કૃત્વા પૂજાપનયનમ્ ભવેત્ ॥
પુનઃ પૂજ્ય વરારોહો તદેવ હિ યથા પુરા ।
ચન્દ્રોગ્ન્યાવાથદ્રસ્કાયા(?) ધૂપે વાથ સુધૂપિતં ॥
દિને દિને હિ કર્તવ્યં નિયમાન્તે તુ ભાવિનિ ।
પૂર્ણે તુ નિયમે ચૈવ યાગમિષ્ટ્વા તુ પૂર્વવત્ ॥
સર્વદ્રવ્યાત્મસમ્ભારૈઃ સ્નાનપૂજાજપાદિકં ।
કૃત્વા ચેષ્ટા ચ હુત્વા ચ દેવઞ્ચૈવ ક્ષમાપયેત્ ॥
યત્કૃતન્નિયમાજ્જાપ્યં હોમં ચૈવ વ્રતાદિકં ।
તત્સર્વન્દેવદેવસ્ય ફલમુદ્દિશ્ય સર્પયેત્ ॥
સમુદ્દિશ્ય ફલં નોચા(?) નિષ્ટાવ્રતનિધૌ સ્થિતઃ ।
કુતેસ્મિન્ ભાજનં શક્ત્યા સામાન્યવિધિસંસ્થિતઃ ॥
પૂર્વવદ્ દાનમાનન્તુ શીતપ્રાવરણાદિકં ।
કૌપીનાદ્યં પતીભ્યશ્ચ પાદત્રાણાદ્યકં દદેત્ ॥
વિશેષૈર્વા વિશેષં તુ કર્તવ્યં ભોજનાદિકં ।
યથાશક્ત્યા તે નાપિ શીતત્રાણાદિકં દદેત્ ॥
યતિભ્યો માનયિત્વા તુ ભોજયિત્વા યથા પુરા ।
નિવેદ્યવિધિં દેવસ્ય સ્થિત્વે શાને પુનર્દદેત્ ॥
યત્કિઞ્ચિદ્વિધિપૂર્ણં તુ ભાવાભાવોદ્ભવાનિ વા ।
કરોતુ વિધિપૂર્ણન્તુ સ્વશક્ત્યા પરમેશ્વરઃ ॥
તતસ્તુ સાધનૈચાર્ઘં દત્વા કર્મસમાચરેત્ ।
મોક્ષાર્થી વા યથાન્યાયન્તથા સમ્યક્ સમાચરેત્ ॥
પિઙ્ગલામતે પવિત્રારોહણં ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
અધમધ્યોત્તમત્વઞ્ચ શિવલિઙ્ગં ન યુજ્યતે ।
યુજ્યતે તદા દોષો યથા પૌરષવદ્ ભવેત્ ॥
વ્યાપ્તિ વ્યાપક ભાવસ્ય સૈકાપ્રોક્તા ત્વયા પુરા ।
૧૨૩અ)
સિદ્ધિસાધનસંયોગા ત્રિધા વા શતધાપિ વા ।
તત્રાપિ સુમહાં દોષઃ ચૈકરૂપા ચલા સદા ॥
ન યુક્તં સૌમ્યરૌદ્રઞ્ચ શિવશ્ચૈકો દ્વિધા કથં ।
એતત્સર્વં સમાસેન કથયસ્વ પ્રસાદતઃ ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
સ ચ તત્વ સમત્વેન વ્યાપ્તિર્યા ચ મયોદિતા ।
સા સર્વાસર્વલિઙ્ગેષુ સન્દેહોત્ર ન ભાવિનિ ॥
અધમધ્યે તુ મત્વઞ્ચ કિન્નસ્યાત્ સ વિવક્ષયા ।
ન યાતિ વાચમાનાદ્વા યાતિ કર્તુ વિવક્ષયા ॥
ત્રિગુરુ બ્રાહ્મણસ્યોક્તં ચિત્તભાવાનુરૂપતઃ ।
ક્ષત્રિયસ્ય દ્વિમધ્યન્તુ દ્રવ્યભાવાનુપૂર્વશઃ ॥
ઉત્તમાધોધમાન્મધ્યં વૈશ્યસ્યૈવ તુ કીર્તિતં ।
યચ્છેષં શૂદ્રજાતીનાં દ્વિકન્યં વરવર્ણિનિ ॥
સમે ફલેપિ વિન્યાસો લોકમાર્ગવિચક્ષયા ।
ધર્મસામાન્યયો પાર્થં અન્યથા વા યથાયથં ॥
પ્રાસાદમાનતો નાથ કર્તુર્દ્રવ્યાનુસારતઃ ।
કરમાનાધમાદ્યાસ્તુ તે ન ભેદોસ્ય કીર્તિતઃ ॥
યદુક્તઞ્ચ ત્રિધાસિદ્ધિઃ સાધકેચ્છા શિવસ્ય તુ ।
જ્ઞાત્વાશયઞ્ચ તેષાં હિ યત્ર તત્ર સ્થિતો વદેત્ ॥
કન્યસે વાથ મધ્યે જ્યેષ્ઠે વાથદદેત્ ત્રિધા ।
રત્નાદીનાં તથાપ્રોક્તો મુદ્ગાઙ્ગલક્ષણોપિ સઃ ॥
ન હીનફલસિદ્ધેસ્તુ હીનં સ્યાદ્રવ્યતે તુ કિં ।
ઉત્તમા હીનદાતૃત્વા નોહીને દ્રવ્યતે ક્વચિત્ ॥
સાધુઃ કર્મકરાણાં ચ દુષ્ટાદોષૈર્ન વાધ્યતે ।
ભૂપતિ યથા દદ્યાત્ ફલં વૃત્યાશ્ચ કર્મજાઃ ॥
ભાગાતિશયતસ્તેષાં સર્વદોપિ ન હીયતે ।
ન હીયતે તથાનાથઃ પ્રમાણાદધમાદિનાં ॥
પું ભાવશ્ચ યથા હ્યેકસ્તત્વવ્રાતે દ્વિભાસતે ।
ભિન્નોભાવાદિ ભેદેન મૂર્તિભેદાત્ તથા શિવઃ ॥
વિશેષઃ સ્થાનગઃ પ્રોક્તો યથાર્કઃ કિરણાન્વિતઃ ।
એવં રૌદ્ર સ્થિતઃ સૌમ્યે ભૈરવાદ્યા કૃતૌ યથા ॥
વિવક્ષા સાધકા સાર્વી તદિચ્છાતોભિજાયતે ।
૧૨૩બ્)
રૌદ્રકર્મેપ્ય?કે રૌદ્રં સૌમ્યસૌમ્યપ્યકે ભવેત્ ।
પરિપક્વ કષાયાનામુમુક્ષુત્વે ચ તન્મતિઃ ॥
શક્તિપાતેન મન્તવ્યાસ્તીવ્રમ્તીવ્રતરાદિના ।
યથાનુગ્રહભેદસ્તુ રૂપભેદસ્તથા શિવઃ ॥
યથાપ્રાપ્તિર્ભવતિ ચ ફલે *? નાં તથા મતિઃ ।
જ્ઞાત્વા સર્વજ્ઞતા વૃત્તૌ તદ્રૂપી ચાભવત્ પ્રભુઃ ॥
અસ્ત્રલોકે સરૂપાણાં કર્મવ્યક્તિ કરોહિ સઃ ।
યદિનો સાધનંધ્યર્થં તેનાસૌ તત્તથા સૃજત્ ॥
એવં રક્ષપિશાચાનાં ભૂતવેતાલપાલકૈઃ ।
ગણવિદ્યાધરાદીનાં રૂપકઃ પરમેશ્વરઃ ॥
યક્ષદેવાત્મકં ભૂત્વા ફલમિષ્ટં સમોવહેત્ ।
યતોસૌ પરભાવશ્ચ વ્યાપકત્વઞ્ચ સર્વદા ॥
સર્વજ્ઞત્વં સ્વતંત્રત્વં સર્વકર્તૃત્વલક્ષણં ।
સર્વકારુણિકો નાથો દયાલુનિત્યસાશ્વતઃ ॥
અતશ્ચાસૌ શિવાણૂનાં ભાવાદ્ભાવિ ફલસ્ય ચ ।
એવસંલક્ષણં લિઙ્ગં સાધકસ્તુ સલક્ષણઃ ॥
સલક્ષણગુણાધારઃ સલક્ષ્યેન ક્ષમભ્યસેત્ ।
નિર્લક્ષે વા તદા તસ્ય લિઙ્ગઞ્ચિચિત્લક્ષતં ॥
મનોતીતો મનાધારઃ સમાસાદ્યઃ પ્રસિધ્યતિ ।
સર્વસિદ્ધિકરં હ્યેતત્ વિધાનં પારમાર્થિકં ॥
કથિતન્તુ મયા ભદ્રે સાધકાનાનસંશયઃ ।
પિઙ્ગલામતે ॥
પિઙ્ગલોવાચ ॥
શ્રુતન્દેવ મયાસર્વં લક્ષણલિઙ્ગમાદિતઃ ।
મન્ત્રાણાલક્ષણં બ્રૂહિ તત્પૂર્વં હિ યતોખિલં ॥
ભૈરવ ઉવાચ ॥
અતઃપરં પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રાણાલક્ષણં શુભં ।
યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ સાધકઃ સિદ્ધિભાગ્ ભવેત્ ॥
વિજને ચ શુભે દેશે પુષ્પપ્રકરશોભિતે ।
આચાર્યો મમ્ત્રસન્નદ્ધઃ સાધકૈઃ સહ સંયુતઃ ॥
અકારાદિ હકારાન્તાઃ કૂટષટવિવર્જિતાં ।
માતૃકાં પ્રસ્તરેત્ પ્રાજ્ઞઃ તતો મન્ત્રેપ્સિતં લિખેત્ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ પૂજ્ય સ્વકવર્ણક્રમેણ તુ ।
સયોગાર્ણં તથા રેફં સાનુસ્વારં તથૈવ ચ ॥
૧૨૪અ)
માત્રાવિસર્ગા યે મન્ત્રા પૃથક્તં તેષુ કારયેત્ ।
વિશ્લેષઞ્ચ તતઃ કૃત્વા અધસ્તાન્નામ ચાલિખેત્ ॥
લોકપ્રસિદ્ધનામમ્વા માત્રાપિત્રા ચ વાક્યતં ।
યતીનાં પુષ્પપાતેન ગુરુણાનામયત્કૃતં ॥
તસ્યનામ્નસ્તુ વર્ણાસ્તુ વિભક્તાશ્ચૈવ કારયેત્ ।
યથામન્ત્રસ્ય ઉક્તાનિ નામાર્ણસ્ય તથૈવ ચ ॥
સાધ્યસાધયો દેવિ લક્ષણં વાંશકં ચ યત્ ।
સાધ્યાર્ણમાલિકાધસ્તાદેકૈકસ્ય ઋજૂત્થિતા ॥
સાધકાર્ણં તથા કુર્યાદ્ યાવન્ મન્ત્રસ્ય સંખ્યયા ।
પુનરેવ તુ દાતવ્યં યાવત્ પૂર્યતિ મન્ત્રરાટ્ ॥
અથવા મન્ત્રવર્ણાના નામવર્ણાદિકા યદિ ।
પુનર્મન્ત્રાક્ષરં નૈવ તં મન્ત્રં વર્જયેત્ સદા ॥
જ્ઞાત્વૈવઞ્ચ લિખેદ્વર્ણાન્ લિખિત્વા ગણિત ભવેત્ ।
પ્રથમસ્તુ ભવેત્ સિદ્ધઃ સાધ્યાશ્ચૈવ દ્વિતીયકઃ ॥
સુસિદ્ધસ્તુ તૃતીયસ્યાદરિશ્ચૈવ ચતુર્થકઃ ।
પુનસ્મિ દ્વસ્તતઃ સાધ્યઃ સુસિદ્ધારિસ્તથૈવ ચ ॥
એવનામાક્ષરૈ દેવિ મન્ત્રાગણચતુર્વિધઃ ।
કારયેત્ ગણનં પ્રાજ્ઞઃ યાવન્ મન્ત્રઃ સમાપ્યતે ॥
નામાર્ણમાદિતઃ કૃત્વા મન્ત્રાર્ણં યાવદ્ ગણ્યતે ।
સમાપ્તે તુ તતો મન્ત્રે નિર્દેશં ચ વિધીયતે ॥
સર્વસિદ્ધઃ પ્રસિદ્ધેત દૃષ્ટાદૃષ્ટફલં પ્રિયે ।
સર્વસાધ્ય ઉદાસીનો ન હાનિ નૈવ સમ્પદઃ ॥
સુસિદ્ધસ્સર્વતો મન્ત્રં સ્ત્રિધા સિદ્ધિ વ્યવસ્થિતા ।
સર્વારિઃ કૃત્તકઃ પ્રોક્તઃ સાધકસ્ય ન સંશયઃ ॥
આદિ સિદ્ધાન્તતશ્ચૈવ મન્ત્રસ્તુ ભવતે યદા ।
અચિરેણૈવ કાલેન સસિદ્ધિફલભાગ્ ભવેત્ ॥
સાધ્યાન્તાદિર્યદા મન્ત્રઃ કૃચ્છ્રેણૈવ પ્રસિધ્યતિ ।
આદૌ ચાન્તે સુસિદ્ધસ્તુ ત્રૈલોક્ય ફલદાયકઃ ॥
પ્રથમે ચ ભવેચ્છત્રુરિષુશ્ચાન્તે તથૈવ ચ ।
સવૈમારયતે ક્ષિપ્ર સાધકન્તુ વિપશ્ચિતે ॥
૧૨૪બ્)
આદિ સિદ્ધાન્તસાધ્યશ્ચ મન્ત્રસ્તુ ભવતે યદા ।
કલ્પોક્તં દ્વિગુણં કર્મ કૃત્વા ચૈવ પ્રસિધ્યતિ ॥
સિદ્ધાન્તો યદિ સાધ્યસ્તુ કલ્પોક્તેન તુ સિધ્યતિ ।
સાધ્યાદિ ચ સુસિદ્ધાન્તે મન્ત્રસ્ય ભવતે યદા ॥
તત્રાપિ દ્વિગુણે નૈવ સિદ્ધિર્ભવતિ નાન્યથા ।
આદૌ સિદ્ધઃ સુસિદ્ધાન્તે મન્ત્રશ્ચૈવ યદા ભવેત્ ॥
ચતુર્ગુણ કૃતે કર્મ સિદ્ધો ભવતિ મન્ત્રરાટ્ ।
રિપુરન્તસુસિદ્ધાદિ મન્ત્રસ્તુ ભવતે યદા ॥