પરમાર્થસાર · ભાગ 16

પરં પરસ્થં ગહનાદ્ અનાદિમ્ એકં નિવિષ્ટં બહુધા ગુહાસુ ।
સર્વાલયં સર્વચરાચરસ્થં ત્વામ્ એવ શમ્ભું શરણં પ્રપદ્યે ॥ 1 ॥
ગર્ભાધિવાસપૂર્વકમરણાન્તકદુઃખચક્રવિભ્રાન્તઃ ।
આધારમ્ ભગવન્તં શિષ્યઃ પપ્રચ્છ પરમાર્થમ્ ॥ 2 ॥
આધારકારિકાભિઃ તં ગુરુર્ અભિભાષતિ સ્મ તત્સારમ્ ।
કથયત્ય્ અભિનવગુપ્તઃ શિવશાસનદૃષ્ટિયોગેન ॥ 3 ॥
નિજશક્તિવૈભવભરાદ્ અ.ઙ્દચતુષ્ટયમ્ ઇદં વિભાગેન ।
શક્તિર્ માયા પ્રકૃતિઃ પૃથ્વી ચેતિ પ્રભાવિતં પ્રભુણા ॥ 4 ॥
તત્રાન્તર્ વિશ્વમ્ ઇદં વિચિત્રતનુકરણભુવનસંતાનમ્ ।
ભોક્તા ચ તત્ર દેહી શિવ એવ ગૃહીતપશુભાવઃ ॥ 5 ॥
નાનાવિધવર્ણાનાં રૂપં ધત્તે યથામલઃ સ્ફટિકઃ ।
સુરમાનુષપશુપાદપરૂપત્વં તદ્વદ્ ઈશો ઽપિ ॥ 6 ॥
ગચ્છતિ ગચ્છતિ જલ ઇવ હિમકરબિમ્બં સ્થિતે સ્થિતિં યાતિ ।
તનુકરણભુવનવર્ગે તથાયમ્ આત્મા મહેશાનઃ ॥ 7 ॥
રાહુર્ અદૃશ્યો ઽપિ યથા શશિબિમ્બસ્થઃ પ્રકાશતે તદ્વત્ ।
સર્વગતો ઽપ્ય્ અયમ્ આત્મા વિષયાશ્રયણેન ધીમુકુરે ॥ 8 ॥
આદર્શે મલરહિતે યદ્વદ્ વદનં વિભાતિ તદ્વદ્ અયમ્ ।
શિવશક્તિપાતવિમલે ધીતત્ત્વે ભાતિ ભારૂપઃ ॥ 9 ॥
ભારૂપં પરિપૂર્ણં સ્વાત્મનિ વિશ્રાન્તિતો મહાનન્દમ્ ।
ઇચ્છસંવિત્કરણૈર્ નિર્ભરિતમ્ અનન્તશક્તિપરિપૂર્ણમ્ ॥ 10 ॥
સર્વવિકલ્પવિહીનં શુદ્ધં શાન્તં લયોદયવિહીનમ્ ।
યત્ પરતત્ત્વં તસ્મિન્ વિભાતિ ષટ્ટ્રિંશદાત્મ જગત્ ॥ 11 ॥
દર્પણબિમ્બે યદ્વન્ નગરગ્રામાદિચિત્રમ્ અવિભાગિ ।
ભાતિ વિભાગેનૈવ ચ પરસ્પરં દર્પણાદ્ અપિ ચ ॥ 12 ॥
વિમલતમપરમભૈરવબોધાત્ તદ્વદ્ વિભાગશૂન્યમ્ અપિ ।
અન્યોન્યં ચ તતો ઽપિ ચ વિભક્તમ્ આભાતિ જગદ્ એતત્ ॥ 13 ॥
શિવશક્તિસદાશિવતામ્ ઈશ્વરવિદ્યામયીં ચ તત્ત્વદશામ્ ।
શક્તીનાં પઞ્ચાનાં વિભક્તભાવેન ભાસયતિ ॥ 14 ॥
પરમં યત્ સ્વાતન્ત્ર્યં દુર્ઘટસંપાદનં મહેશસ્ય ।
દેવી માયાશક્તિઃ સ્વાત્માવરણં શિવસ્ય ઇતત્ ॥ 15 ॥
માયાપરિગ્રહવશાદ્ બોધો મલિનઃ પુમાન્ પશુર્ ભવતિ ।
કાલકલાનિયતિબલાદ્ રાગાવિદ્યાવશેન સંબદ્ધઃ ॥ 16 ॥
અધુનૈવ કિંચિદ્ એવેદમ્ એવ સર્વાત્મનૈવ જાનામિ ।
માયાસહિતં કઞ્ચુકષટ્કમ્ અણોર્ અન્તરઙ્ગમ્ ઇદમ્ ઉક્તમ્ ॥ 17 ॥
કમ્બુકમ્ ઇવ ત.ઙ્દુલકણવિનિવિષ્ટં ભિન્નમ્ અપ્ય્ અભિદા ।
ભજતે તત્ તુ વિશુદ્ધિં શિવમાર્ગૌન્મુખ્યયોગેન ॥ 18 ॥
સુખદુઃખમોહમાત્રં નિશ્ચયસંકલ્પનાભિમાનાચ્ ચ ।
પ્રકૃતિર્ અથાન્તઃકરનં બુદ્ધિમનોઽહંકૃતિક્રમશઃ ॥ 19 ॥
શ્રોત્રં ત્વગક્ષિરસના ઘ્રાણં બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ શબ્દાદૌ ।
વાક્પાણિપાદપાયૂપસ્થં કર્મેન્દ્રિયાણિ પુનઃ ॥ 20 ॥

એષાં ગ્રાહ્યો વિષયઃ સૂક્ષ્મઃ પ્રવિભાગવર્જિતો યઃ સ્યાત્ ।
તન્માત્રપઞ્ચકં તત્ શબ્દઃ સ્પર્શો મહો રસો ગન્ધઃ ॥ 21 ॥
એતત્સંસર્ગવશાત્ સ્થૂલો વિષયસ્ તુ ભૂતપઞ્ચકતામ્ ।
અભ્યેતિ નભઃ પવનસ્ તેજઃ સલિલં ચ પૃથ્વી ચ ॥ 22 ॥
તુષ ઇવ ત.ઙ્દુલકણિકામ્ આવૃણુતે પ્રકૃતિપૂર્વકઃ સર્ગઃ ।
પૃથ્વીપર્યન્તો ઽયં ચૈતન્યં દેહભાવેન ॥ 23 ॥
પરમ્ આવરણં મલ ઇહ સૂક્ષ્મં માયાદિકઞ્ચુકં સ્થૂલમ્ ।
બાહ્યં વિગ્રહરૂપં કોશત્રયવેષ્ટિતો હ્ય્ આત્મા ॥ 24 ॥
અજ્ઞાનતિમિરયોગાદ્ એકમ્ અપિ સ્વં સ્વભાવમ્ આત્માનમ્ ।
ગ્રાહ્યગ્રાહકનાનાવૈચિત્ર્યેણાવબુધ્યેત ॥ 25 ॥
રસફાણિતશર્કરિકાગુડખ.ઙ્દાદ્યા યથેક્ષુરસ એવ ।
તદ્વદ્ અવસ્થા ભેદાઃ સર્વે પરમાત્મનઃ શમ્ભોઃ ॥ 26 ॥
વિજ્ઞાનાન્તર્યામિપ્રાણવિરાડ્દેહજાતિપિ.ઙ્દાન્તાઃ ।
વ્યવહારમાત્રમ્ એતત્ પરમાર્થેન તુ ન સન્ત્ય્ એવ ॥ 27 ॥
રજ્જ્વાં નાસ્તિ ભુજઙ્ગસ્ ત્રાસં કુરુતે ચ મૃત્યુપર્યન્તમ્ ।
ભ્રાન્તેર્ મહતી શક્તિર્ ન વિવેક્તું શક્યતે નામ ॥ 28 ॥
તદ્વદ્ ધર્માધર્મસ્વર્નિરયોત્પત્તિમરણસુખદુઃખમ્ ।
વર્ણાશ્રમાદિ ચાત્મન્ય્ અસદ્ અપિ વિભ્રમબલાદ્ ભવતિ ॥ 29 ॥
એતત્ તદ્ અન્ધકારં યદ્ ભાવેષુ પ્રકાશમાનતયા ।
આત્માનતિરિક્તેષ્વ્ અપિ ભવત્ય્ અનાત્માભિમાનો ઽયમ્ ॥ 30 ॥
તિમિરાદ્ અપિ તિમિરમ્ ઇદં ગ.ઙ્દસ્યોપરિ મહાન્ અયં સ્ફોટઃ ।
યદ્ અનાત્મન્ય્ અપિ દેહપ્રાણદાવ્ આત્મમાનિત્વમ્ ॥ 31 ॥
દેહપ્રાણવિમર્શનધીજ્ઞાનનભઃપ્રપઞ્ચયોગેન ।
આત્માનમ્ વેષ્ટયતે ચિત્રં જાલેન જાલકાર ઇવ ॥ 32 ॥
સ્વજ્ઞાનવિભવભાસનયોગેનોદ્વેષ્ટયેન્ નિજાત્માનમ્ ।
ઇતિ બન્ધમોક્ષચિત્રાં ક્રીડાં પ્રતનોતિ પરમશિવઃ ॥ 33 ॥
સૃષ્ટિસ્થિતિસંહારા જાગ્રત્સ્વપ્નૌ સુષુપ્તમ્ ઇતિ તસ્મિન્ ।
ભાન્તિ તુરીયે ધામનિ તથાપિ તૈર્ નાવૃતં ભાતિ ॥ 34 ॥
જાગ્રદ્ વિશ્વં ભેદાત્ સ્વપ્નસ્ તેજઃ પ્રકાશમાહાત્મ્યાત્ ।
પ્રાજ્ઞઃ સુપ્તાવસ્થા જ્ઞાનઘનત્વાત્ તતઃ પરં તુર્યમ્ ॥ 35 ॥
જલધરધૂમરજોભિર્ મલિનીક્રિયતે યથા ન ગગનતલમ્ ।
તદ્વન્ માયાવિકૃતિભિર્ અપરામૃષ્ટઃ પરઃ પુરુષઃ ॥ 36 ॥
એકસ્મિન્ ઘટગગને રજસા વ્યાપ્તે ભવન્તિ નાન્યાનિ ।
મલિનાનિ તદ્વદ્ એતે જીવાઃ સુખદુઃખભેદજુષઃ ॥ 37 ॥
શાન્તે શાન્ત ઇવાયં હૃષ્ટે હૃષ્ટો વિમોહવતિ મૂઢઃ ।
તત્ત્વગણે સતિ ભગવાન્ ન પુનઃ પરમાર્થતઃ સ તથા ॥ 38 ॥
યદ્ અનાત્મન્ય્ અપિ તદ્રૂપાવભાસનં તત્ પુરા નિરાકૃત્ય ।
આત્મન્ય્ અનાત્મરૂપાં ભ્રાન્તિં વિદલયતિ પરમાત્મા ॥ 39 ॥
ઇત્થં વિભ્રમયુગલકસમૂલવિચ્છેદને કૃતાર્થસ્ય ।
કર્તવ્યાન્તરકલના ન જાતુ પરયોગિનો ભવતિ ॥ 40 ॥

પૃથિવી પ્રકૃતિર્ માયા ત્રિતયમ્ ઇદં વેદ્યરૂપતાપતિતમ્ ।
અદ્વૈતભાવનબલાદ્ ભવતિ હિ સન્માત્રપરિશેષમ્ ॥ 41 ॥
રશનાકુ.ઙ્દલકટકં ભેદત્યાગેન દૃશ્યતે યથા હેમ ।
તદ્વદ્ ભેદત્યાગે સન્માત્રં સર્વમ્ આભાતિ ॥ 42 ॥
તદ્ બ્રહ્મ પરં શુદ્ધં શાન્તં અભેદાત્મકં સમં સકલમ્ ।
અમૃતં સત્યં શક્તૌ વિશ્રામ્યતિ ભાસ્વરૂપાયામ્ ॥ 43 ॥
ઇષ્યત ઇતિ વેદ્યત ઇતિ સંપાદ્યત ઇતિ ચ ભાસ્વરૂપેણ ।
અપરામૃષ્ટં યદ્ અપિ તુ નભઃપ્રસૂનત્વમ્ અભ્યેતિ ॥ 44 ॥
શક્તિત્રિશૂલપરિગમયોગેન સમસ્તમ્ અપિ પરમેશે ।
શિવનામનિ પરમાર્થે વિસૃજ્યતે દેવદેવેન ॥ 45 ॥
પુનર્ અપિ ચ પઞ્ચશક્તિપ્રસરણક્રમેણ બહિર્ અપિ તત્ ।
અ.ઙ્દત્રયં વિચિત્રં સૃષ્ટં બહિરાત્મલાભેન ॥ 46 ॥
ઇતિ શક્તિચક્રયન્ત્રં ક્રીડાયોગેન વાહયન્ દેવઃ ।
અહમ્ એવ શુદ્ધરૂપઃ શક્તિમહાચક્રનાયકપદસ્થઃ ॥ 47 ॥
મય્ય્ એવ ભાતિ વિશ્વં દર્પણ ઇવ નિર્મલે ઘતાદીનિ ।
મત્તઃ પ્રસરતિ સર્વં સ્વપ્નવિચિત્રત્વમ્ ઇવ સુપ્તાત્ ॥ 48 ॥
અહમ્ એવ વિશ્વરૂપઃ કરચરનાદિસ્વભાવ ઇવ દેહઃ ।
સર્વસ્મિન્ અહમ્ એવ સ્ફુરામિ ભાવેષુ ભાસ્વરૂપમ્ ઇવ ॥ 49 ॥
દ્રષ્ટા શ્રોતા ઘ્રાતા દેહેન્દ્રિયવર્જિતો ઽપ્ય્ અકર્તાપિ ।
સિદ્ધાન્તાગમતર્કાંશ્ ચિત્રાન્ અહમ્ એવ રચયામિ ॥ 50 ॥
ઇત્થં દ્વૈતવિકલ્પે ગલિતે પ્રવિલઙ્ઘ્ય મોહિનીં માયામ્ ।
સલિલે સલિલં ક્ષીરે ક્ષીરમ્ ઇવ બ્રહ્મણિ લયી સ્યાત્ ॥ 51 ॥
ઇત્થં તત્ત્વસમૂહે ભાવનયા શિવમયત્વમ્ અભિયાતે ।
કઃ શોકઃ કો મોહઃ સર્વં બ્રહ્માવલોકયતઃ ॥ 52 ॥
કર્મફલં શુભમ્ અશુભં મિથ્યાજ્ઞાનેન સંગમાદ્ એવ ।
વિષમો હિ સઙ્ગદોષસ્ તસ્કરયોગો ઽપ્ય્ અતસ્કરસ્યેવ ॥ 53 ॥
લોકવ્યવહારકૃતાં ય ઇહાવિદ્યામ્ ઉપાસતે મૂઢાઃ ।
તે યાન્તિ જન્મમૃત્યૂ ધર્માધર્માર્ગલાબદ્ધાઃ ॥ 54 ॥
અજ્ઞાનકાલનિચિતં ધર્માધર્માત્મકં તુ કર્માપિ ।
ચિરસંચિતમ્ ઇવ તૂલં નશ્યતિ વિજ્ઞાનદીપ્તિવશાત્ ॥ 55 ॥
જ્ઞાનપ્રાપ્તૌ કૃતમ્ અપિ ન ફલાય તતો ઽસ્ય જન્મ કથમ્ ।
ગતજન્મબન્ધયોગો ભાતિ શિવાર્કઃ સ્વદીધિતિભિઃ ॥ 56 ॥
તુષકમ્બુકકિંશારુકમુક્તં બીજં યથાઙ્કુરં કુરુતે ।
નૈવ તથાણવમાયાકર્મવિમુક્તો ભવાઙ્કુરં હ્ય્ આત્મા ॥ 57 ॥
આત્મજ્ઞો ન કુતશ્ચન બિભેતિ સર્વં હિ તસ્ય નિજરૂપમ્ ।
નૈવ ચ શોચતિ યસ્માત્ પરમાર્થે નાશિતા નાસ્તિ ॥ 58 ॥
અતિગૂઢહૃદયગઞ્જપ્રરૂઢપરમાર્થરત્નસંચયતઃ ।
અહમ્ એવેતિ મહેશ્વરભાવે કા દુર્ગતિઃ કસ્ય ॥ 59 ॥
મોક્ષસ્ય નૈવ કિંચિદ્ ધામાસ્તિ ન ચાપિ ગમનમ્ અન્યત્ર ।
અજ્ઞાનગ્રન્થિભિદા સ્વશક્ત્યભિવ્યક્તતા મોક્ષઃ ॥ 60 ॥

ભિન્નાજ્ઞાનગ્રન્થિર્ ગતસંદેહઃ પરાકૃતભ્રાન્તિઃ ।
પ્રક્ષીણપુણ્યપાપો વિગ્રહયોગે ઽપ્ય્ અસૌ મુક્તઃ ॥ 61 ॥
અગ્ન્યભિદગ્ધં બીજં યથા પ્રરોહાસમર્થતામ્ એતિ ।
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધમ્ એવં કર્મ ન જન્મપ્રદં ભવતિ ॥ 62 ॥
પરિમિતબુદ્ધિત્વેન હિ કર્મોચિતભાવિદેહભાવનયા ।
સઙ્કુચિતા ચિતિર્ એતદ્દેહધ્વંસે તથા ભાતિ ॥ 63 ॥
યદિ પુનર્ અમલં બોધં સર્વસમુત્તીર્નબોદ્ધૃકર્તૃમયમ્ ।
વિતતમ્ અનસ્તમિતોદિતભારૂપમ્ સત્યસંકલ્પમ્ ॥ 64 ॥
દિક્કાલકલનવિકલં ધ્રુવમ્ અવ્યયમ્ ઈશ્વરં સુપરિપૂર્ણમ્ ।
બહુતરશક્તિવ્રાતપ્રલયોદયવિરચનૈકકર્તારમ્ ॥ 65 ॥
સૃષ્ટ્યાદિવિધિસુવેધસમ્ આત્માનં શિવમયં વિબુધ્યેત ।
કથમ્ ઇવ સંસારી સ્યાદ્ વિતતસ્ય કુતઃ ક્વ વા સરણમ્ ॥ 66 ॥
ઇતિ યુક્તિભિર્ અપિ સિદ્ધં યત્કર્મ જ્ઞાનિનો ન સફલં તત્ ।
ન મમેદમ્ અપિ તુ તસ્યેતિ દાર્ઢ્યતો ન હિ ફલં લોકે ॥ 67 ॥
ઇત્થં સકલવિકલ્પાન્ પ્રતિબુદ્ધો ભાવનાસમીરણતઃ ।
આત્મજ્યોતિષિ દીપ્તે જુહ્વજ્ જ્યોતિર્મયો ભવતિ ॥ 68 ॥
અશ્નન્ યદ્ વા તદ્ વા સંવીતો યેન કેનચિચ્ છાન્તઃ ।
યત્ર ક્વચન નિવાસી વિમુચ્યતે સર્વભૂતાત્મા ॥ 69 ॥
હયમેધશતસહસ્રાણ્ય્ અપિ કુરુતે બ્રહ્મઘાતલક્ષાણિ ।
પરમાર્થવિન્ ન પુણ્યૈર્ ન ચ પાપૈઃ સ્પૃશ્યતે વિમલઃ ॥ 70 ॥
મદહર્ષકોપમન્મથવિષાદભયલોભમોહપરિવર્જી ।
નિઃસ્તોત્રવષટ્કારો જડ ઇવ વિચરેદ્ અવાદમતિઃ ॥ 71 ॥
મદહર્ષપ્રભૃતિર્ અયં વર્ગઃ પ્રભવતિ વિભેદસંમોહાત્ ।
અદ્વૈતાત્મવિબોધસ્ તેન કથં સ્પૃશ્યતાં નામ ॥ 72 ॥
સ્તુત્યં વા હોતવ્યં નાસ્તિ વ્યતિરિક્તમ્ અસ્ય કિંચન ચ ।
સ્તોત્રાદિના સ તુષ્યેન્ મુક્તસ્ તન્ નિર્નમસ્કૃતિવષટ્કઃ ॥ 73 ॥
ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વભૃતં વિગ્રહરચનાગવાક્ષપરિપૂર્ણમ્ ।
નિજમ્ અન્યદ્ અથ શરીરં ઘટાદિ વા તસ્ય દેવગૃહમ્ ॥ 74 ॥
તત્ર ચ પરમાત્મમહાભૈરવશિવદેવતાં સ્વશક્તિયુતામ્ ।
આત્મામર્શનવિમલદ્રવ્યૈઃ પરિપૂજયન્ન્ આસ્તે ॥ 75 ॥
બહિરન્તરપરિકલ્પનભેદમહાબીજનિચયમ્ અર્પયતઃ ।
તસ્યાતિદીપ્તસંવિજ્જ્વલને યત્નાદ્ વિના ભવતિ હોમઃ ॥ 76 ॥
ધ્યાનમ્ અનસ્તમિતં પુનર્ એષ હિ ભગવાન્ વિચિત્રરૂપાણિ ।
સૃજતિ તદ્ એવ ધ્યાનં સંકલ્પાલિખિતસત્યરૂપત્વમ્ ॥ 77 ॥
ભુવનાવલીં સમસ્તાં તત્ત્વક્રમકલ્પનામ્ અથાક્ષગણમ્ ।
અન્તર્બોધે પરિવર્તયતિ ચ યત્ સો ઽસ્ય જપ ઉદિતઃ ॥ 78 ॥
સર્વં સમયા દૃષ્ટ્યા યત્ પશ્યતિ યચ્ ચ સંવિદં મનુતે ।
વિશ્વશ્મશાનનિરતાં વિગ્રહખટ્વાઙ્ગકલ્પનાકલિતામ્ ॥ 79 ॥
વિશ્વરસાસવપૂર્ણં નિજકરગં વેદ્યખ.ઙ્દકકપાલમ્ ।
રસયતિ ચ યત્ તદ્ એતદ્ વ્રતમ્ અસ્ય સુદુર્લભં ચ સુલભં ચ ॥ 80 ॥

ઇતિ જન્મનાશહીનં પરમાર્થમહેશ્વરાખ્યમ્ ઉપલભ્ય ।
ઉપલબ્ધૃતાપ્રકાશાત્ કૃતકૃત્યસ્ તિષ્ઠતિ યથેષ્ટમ્ ॥ 81 ॥
વ્યાપિનમ્ અભિહિતમ્ ઇત્થં સર્વાત્માનં વિધૂતનાનાત્વમ્ ।
નિરુપમપરમાનન્દં યો વેત્તિ સ તન્મયો ભવતિ ॥ 82 ॥
તીર્થે શ્વપચગૃહે વા નષ્ટસ્મૃતિર્ અપિ પરિત્યજન્ દેહમ્ ।
જ્ઞાનસમકાલમુક્તઃ કૈવલ્યં યાતિ હતશોકઃ ॥ 83 ॥
પુણ્યાય તીર્થસેવા નિરયાય શ્વપચસદનનિધનગતિઃ ।
પુણ્યાપુણ્યકલઙ્કસ્પર્શાભાવે તુ કિં તેન ॥ 84 ॥
તુષકમ્બુકસુપૃથક્કૃતત.ઙ્દુલકણતુષદલાન્તરક્ષેપઃ ।
ત.ઙ્દુલકણસ્ય કુરુતે ન પુનસ્ તદ્રૂપતાદાત્મ્યમ્ ॥ 85 ॥
તદ્વત્ કઞ્ચુકપટલીપૃથક્કૃતા સંવિદ્ અત્ર સંસ્કારાત્ ।
તિષ્ઠન્ત્ય્ અપિ મુક્તાત્મા તત્સ્પર્શવિવર્જિતા ભવતિ ॥ 86 ॥
કુશલતમશિલ્પિકલ્પિતવિમલીભાવઃ સમુદ્ગકોપાધેઃ ।
મલિનો ઽપિ મણિર્ ઉપાધેર્ વિચ્છેદે સ્વચ્છપરમાર્થઃ ॥ 87 ॥
એવં સદ્ગુરુશાસનવિમલસ્થિતિ વેદનં તનૂપાધેઃ ।
મુક્તમ્ અપ્ય્ ઉપાધ્યન્તરશૂન્યમ્ ઇવાભાતિ શિવરૂપમ્ ॥ 88 ॥
શાસ્ત્રાદિપ્રામાણ્યાદ્ અવિચલિતશ્રદ્ધયાપિ તન્મયતામ્ ।
પ્રાપ્તઃ સ એવ પૂર્વં સ્વર્ગં નરકં મનુષ્યત્વમ્ ॥ 89 ॥
અન્ત્યઃ ક્ષણસ્ તુ તસ્મિન્ પુણ્યાં પાપાં ચ વા સ્થિતિં પુષ્યન્ ।
મૂઢાનાં સહકારીભાવં ગચ્છતિ ગતૌ તુ ન સ હેતુઃ ॥ 90 ॥
યે ઽપિ તદાત્મત્વેન વિદુઃ પશુપક્ષિસરીસૃપાદયઃ સ્વગતિમ્ ।
તે ઽપિ પુરાતનસંબોધસંસ્કૃતાસ્ તાં ગતિં યાન્તિ ॥ 91 ॥
સ્વર્ગમયો નિરયમયસ્ તદ્ અયં દેહાન્તરાલગઃ પુરુષઃ ।
તદ્ભઙ્ગે સ્વૌચિત્યાદ્ દેહાન્તરયોગમ્ અભ્યેતિ ॥ 92 ॥
એવં જ્ઞાનાવસરે સ્વાત્મા સકૃદ્ અસ્ય યાદૃગ્ અવભાતઃ ।
તાદૃશ એવ તદાસૌ ન દેહપાતે ઽન્યથા ભવતિ ॥ 93 ॥
કરણગણસંપ્રમોષઃ સ્મૃતિનાશઃ શ્વાસકલિલતા ચ્છેદઃ ।
મર્મસુ રુજાવિશેષાઃ શરીરસંસ્કારજો ભોગઃ ॥ 94 ॥
સ કથં વિગ્રહયોગે સતિ ન ભવેત્ તેન મોહયોગે ઽપિ ।
મરણાવસરે જ્ઞાનિ ન ચ્યવતે સ્વાત્મપરમાર્થાત્ ॥ 95 ॥
પરમાર્થમાર્ગમ્ એનં ઝટિતિ યદા ગુરુમુખાત્ સમભ્યેતિ ।
અતિતીવ્રશક્તિપાતાત્ તદૈવ નિર્વિઘ્નમ્ એવ શિવઃ ॥ 96 ॥
સર્વોત્તીર્ણં રૂપં સોપાનપદક્રમેણ સંશ્રયતઃ ।
પરતત્ત્વરૂઢિલાભે પર્યન્તે શિવમયીભાવઃ ॥ 97 ॥
તસ્ય તુ પરમાર્થમયીં ધારામ્ અગતસ્ય મધ્યવિશ્રાન્તેઃ ।
તત્પદલાભોત્સુકચેતસો ઽપિ મરણં કદાચિત્ સ્યાત્ ॥ 98 ॥
યોગભ્રષ્ટઃ શાસ્ત્રે કથિતો ઽસૌ ચિત્રભોગભુવનપતિઃ ।
વિશ્રાન્તિસ્થાનવશાદ્ ભૂત્વા જન્માન્તરે શિવીભવતિ ॥ 99 ॥
પરમાર્થમાર્ગમ્ એનં હ્ય્ અભ્યસ્યાપ્રાપ્ય યોગમ્ અપિ નામ ।
સુરલોકભોગભાગી મુદિતમના મોદતે સુચિરમ્ ॥ 100 ॥

વિષયેષુ સાર્વભૌમઃ સર્વજનૈઃ પૂજ્યતે યથા રાજા ।
ભુવનેષુ સર્વદૈવૈર્ યોગભ્રષ્ટસ્ તથા પૂજ્યઃ ॥ 101 ॥
મહતા કાલેન પુનર્ માનુષ્યં પ્રાપ્ય યોગમ્ અભ્યસ્ય ।
પ્રાપ્નોતિ દિવ્યમ્ અમૃતમ્ યસ્માદ્ આવર્તતે ન પુનઃ ॥ 102 ॥
તસ્માત્ સન્માર્ગે ઽસ્મિન્ નિરતો યઃ કશ્ચિદ્ એતિ સ શિવત્વમ્ ।
ઇતિ મત્વા પરમાર્થે યથા તથાપિ પ્રયતનીયમ્ ॥ 103 ॥
ઇદમ્ અભિનવગુપ્તોદિતસંક્ષેપં ધ્યાયતઃ પરં બ્રહ્મ ।
અચિરાદ્ એવ શિવત્વં નિજહૃદયાવેશમ્ અભ્યેતિ ॥ 104 ॥
આર્યાશતેન તદ્ ઇદં સંક્ષિપ્તં શાસ્ત્રસારમ્ અતિગૂઢમ્ ।
અભિનવગુપ્તેન મયા શિવચરણસ્મરણદીપ્તેન ॥ 105 ॥