મેઘદૂત-અચ્ચ્-વલ્લભદેવ · શ્લોક 1-20

કશ્ ચિત્ કાન્તાવિરહગુરુણા સ્વાધિકારપ્રમત્તઃ શાપેનાસ્તઙ્ગમિતમહિમા વર્ષભોગ્યેણ ભર્તુઃ
યક્ષશ્ ચક્રે જનકતનયાસ્નાનપુણ્યોદકેષુ સ્નિગ્ધચ્છાયાતરુષુ વસતિં રામગિર્યાશ્રમેષુ ॥

તસ્મિન્ન્ અદ્રૌ કતિ ચિદ્ અબલાવિપ્રયુક્તઃ સ કામી નીત્વા માસાન્ કનકવલયભ્રંશરિક્તપ્રકોષ્ઠઃ
આષાઢસ્ય પ્રશમદિવસે મેઘમ્ આશ્લિષ્ટસાનું વપ્રક્રીડાપરિણતગજપ્રેક્ષણીયં દદર્શ ॥

તસ્ય સ્થિત્વા કથમ્ અપિ પુરઃ કેતકાધાનહેતોર્ અન્તર્બાષ્પશ્ ચિરમ્ અનુચરો રાજરાજસ્ય દધ્યૌ
મેઘાલોકે ભવતિ સુખિનો ઽપ્ય્ અન્યથાવૃત્તિ ચેતઃ કણ્ઠાશ્લેષપ્રણયિનિ જને કિં પુનર્ દૂરસંસ્થે ॥

પ્રત્યાસન્ને નભસિ દયિતાજીવિતાલમ્બનાર્થી જીમૂતેન સ્વકુશલમયીં હારયિષ્યન્ પ્રવૃત્તિમ્
સ પ્રત્યગ્રૈઃ કુટજકુસુમૈઃ કલ્પિતાર્ઘાય તસ્મૈ પ્રીતઃ પ્રીતિપ્રમુખવચનં સ્વાગતં વ્યાજહાર ॥

ધૂમજ્યોતિઃસલિલમરુતાં સંનિપાતઃ ક્વ મેઘઃ સંદેશાર્થાઃ ક્વ પટુકરણૈઃ પ્રાણિભિઃ પ્રાપણીયાઃ
ઇત્ય્ ઔત્સુક્યાદ્ અપરિગણયન્ ગુહ્યકસ્ તં યયાચે કામાર્તા હિ પ્રણયકૃપણાશ્ ચેતનાચેતનેષુ ॥

જાતં વંશે ભુવનવિદિતે પુષ્કરાવર્તકાનાં જાનામિ ત્વાં પ્રકૃતિપુરુષં કામરૂપં મઘોનઃ
તેનાર્થિત્વં ત્વયિ વિધિવશાદ્ દૂરબન્ધુર્ ગતો ઽહં યાચ્ઞા વન્ધ્યા વરમ્ અધિગુણે નાધમે લબ્ધકામા ॥

સંતપ્તાનાં ત્વમ્ અસિ શરણં તત્ પયોદ પ્રિયાયાઃ સંદેશં મે હર ધનપતિક્રોધવિશ્લેષિતસ્ય
ગન્તવ્યા તે વસતિર્ અલકા નામ યક્ષેશ્વરાણાં બાહ્યોદ્યાનસ્થિતહરશિરશ્ચન્દ્રિકાધૌતહર્મ્યા ॥

ત્વામ્ આરૂઢં પવનપદવીમ્ ઉદ્ગૃહીતાલકાન્તાઃ પ્રેક્ષિષ્યન્તે પથિકવનિતાઃ પ્રત્યયાદ્ આશ્વસન્ત્યઃ
કઃ સંનદ્ધે વિરહવિધુરાં ત્વય્ય્ ઉપેક્ષેત જાયાં ન સ્યાદ્ અન્યો ઽપ્ય્ અહમ્ ઇવ જનો યઃ પરાધીનવૃત્તિઃ ॥

આપૃચ્છસ્વ પ્રિયસખમ્ અમું તુઙ્ગમ્ આલિઙ્ગ્ય શૈલં વન્દ્યૈઃ પુંસાં રઘુપતિપદૈર્ અઙ્કિતં મેખલાસુ
કાલે કાલે ભવતિ ભવતા યસ્ય સંયોગમ્ એત્ય સ્નેહવ્યક્તિશ્ ચિરવિરહજં મુઞ્ચતો બાષ્પમ્ ઉષ્ણમ્ ॥

મન્દં મન્દં નુદતિ પવનશ્ ચાનુકૂલો યથા ત્વાં વામશ્ ચાયં નદતિ મધુરં ચાતકસ્ તોયગૃધ્નુઃ
ગર્ભાધાનસ્થિરપરિચયા નૂનમ્ આબદ્ધમાલાઃ સેવિષ્યન્તે નયનસુભગં ખે ભવન્તં બલાકાઃ ॥

તાં ચાવશ્યં દિવસગણનાતત્પરામ્ એકપત્નીમ્ અવ્યાપન્નામ્ અવિહતગતિર્ દ્રક્ષ્યસિ ભ્રાતૃજાયામ્
આશાબન્ધઃ કુસુમસદૃશં પ્રાયશો હ્ય્ અઙ્ગનાનાં સદ્યઃપાતપ્રણયિ હૃદયં વિપ્રયોગે રુણદ્ધિ ॥

કર્તું યચ્ ચ પ્રભવતિ મહીમ્ ઉચ્છિલિન્ધ્રામ્ અવન્ધ્યં તચ્ છ્રુત્વા તે શ્રવણસુભગં ગર્જિતં માનસોત્કાઃ
આ કૈલાસાદ્ બિસકિસલયચ્છેદપાથેયવન્તઃ સંપત્સ્યન્તે નભસિ ભવતો રાજહંસાઃ સહાયાઃ ॥

માર્ગં તાવચ્ છૃણુ કથયતસ્ ત્વત્પ્રયાણાનુકૂલં સંદેશં મે તદનુ જલદ શ્રોષ્યસિ શ્રોત્રપેયમ્
ખિન્નઃ ખિન્નઃ શિખરિષુ પદં ન્યસ્ય ગન્તાસિ યત્ર ક્ષીણઃ ક્ષીણઃ પરિલઘુ પયઃ સ્રોતસાં ચોપભુજ્ય ॥

અદ્રેઃ શૃઙ્ગં હરતિ પવનઃ કિં સ્વિદ્ ઇત્ય્ ઉન્મુખીભિર્ દૃષ્ટોત્સાહશ્ ચકિતચકિતં મુગ્ધસિદ્ધાઙ્ગનાભિઃ
સ્થાનાદ્ અસ્માત્ સરસનિચુલાદ્ ઉત્પતોદઙ્મુખઃ ખં દિઙ્નાગાનાં પથિ પરિહરન્ સ્થૂલહસ્તાવલેહાન્ ॥

રત્નચ્છાયાવ્યતિકર ઇવ પ્રેક્ષ્યમ્ એતત્ પુરસ્તાદ્ વલ્મીકાગ્રાત્ પ્રભવતિ ધનુષ્ખણ્ડમ્ આખણ્ડલસ્ય
યેન શ્યામં વપુર્ અતિતરાં કાન્તિમ્ આપત્સ્યતે તે બર્હેણેવ સ્ફુરિતરુચિના ગોપવેશસ્ય વિષ્ણોઃ ॥

ત્વય્ય્ આયત્તં કૃષિફલમ્ ઇતિ ભ્રૂવિલાસાનભિજ્ઞૈઃ પ્રીતિસ્નિગ્ધૈર્ જનપદવધૂલોચનૈઃ પીયમાનઃ
સદ્યઃસીરોત્કષણસુરભિ ક્ષેત્રમ્ આરુહ્ય માલં કિં ચિત્ પશ્ચાદ્ પ્રવલય ગતિં ભૂય એવોત્તરેણ ॥

ત્વામ્ આસારપ્રશમિતવનોપપ્લવં સાધુ મૂર્ધ્ના વક્ષ્યત્ય્ અધ્વશ્રમપરિગતં સાનુમાન્ આમ્રકૂટઃ
ન ક્ષુદ્રો ઽપિ પ્રથમસુકૃતાપેક્ષયા સંશ્રયાય પ્રાપ્તે મિત્રે ભવતિ વિમુખઃ કિં પુનર્ યસ્ તથોચ્ચૈઃ ॥

છન્નોપાન્તઃ પરિણતફલદ્યોતિભિઃ કાનનામ્રૈસ્ ત્વય્ય્ આરૂઢે શિખરમ્ અચલઃ સ્નિગ્ધવેણીસવર્ણે
નૂનં યાસ્યત્ય્ અમરમિથુનપ્રેક્ષણીયામ્ અવસ્થાં મધ્યે શ્યામઃ સ્તન ઇવ ભુવઃ શેષવિસ્તારપાણ્ડુઃ ॥

સ્થિત્વા તસ્મિન્ વનચરવધૂભુક્તકુઞ્જે મુહૂર્તં તોયોત્સર્ગદ્રુતતરગતિસ્ તત્પરં વર્ત્મ તીર્ણઃ
રેવાં દ્રક્ષ્યસ્ય્ ઉપલવિષમે વિન્ધ્યપાદે વિશીર્ણાં ભક્તિચ્છેદૈર્ ઇવ વિરચિતાં ભૂતિમ્ અઙ્ગે ગજસ્ય ॥

તસ્યાસ્ તિક્તૈર્ વનગજમદૈર્ વાસિતં વાન્તવૃષ્ટિર્ જમ્બૂષણ્ડપ્રતિહતરયં તોયમ્ આદાય ગચ્છેઃ
અન્તઃસારં ઘન તુલયિતું નાનિલઃ શક્ષ્યતિ ત્વાં રિક્તઃ સર્વો ભવતિ હિ લઘુઃ પૂર્ણતા ગૌરવાય ॥