માન્ત્રિકોપનિષત્ · અધ્યાય 1

મન્ત્રિકોપનિષત્
સ્વાવિદ્યાદ્વયતત્કાર્યાપહ્નવજ્ઞાનભાસુરમ્ ।
મન્ત્રિકોપનિષદ્વેદ્યં રામચન્દ્રમહં ભજે ॥
ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ અષ્ટપાદં શુચિં હંસં ત્રિસૂત્રમણુમવ્યયમ્ ।
ત્રિવર્ત્માનં તેજસોહં સર્વતઃપશ્યન્ન પશ્યતિ

ભૂતસંમોહને કાલે ભિન્ને તમસિ વૈખરે ।
અન્તઃ પશ્યન્તિ સત્ત્વસ્થા નિર્ગુણં ગુણગહ્વરે

અશક્યઃ સોઽન્યથા દ્રષ્ટું ધ્યાયમાનઃ કુમારકૈઃ ।
વિકારજનનીમજ્ઞામષ્ટરૂપામજાં ધ્રુવામ્

ધ્યાયતેઽધ્યાસિતા તેન તન્યતે પ્રેર્યતે પુનઃ ।
સૂયતે પુરુષાર્થં ચ તેનૈવાધિષ્ઠિતં જગત્

ગૌરનાદ્યન્તવતી સા જનિત્રી ભૂતભાવિની ।
સિતાસિતા ચ રક્તા ચ સર્વકામદુધા વિભોઃ

પિબન્ત્યેનામવિષયામવિજ્ઞાતાં કુમારકાઃ ।
એકસ્તુ પિબતે દેવઃ સ્વચ્છન્દોઽત્ર વશાનુગઃ

ધ્યાનક્રિયાભ્યાં ભગવાન્ભુઙ્ક્તેઽસૌ પ્રસહદ્વિભુઃ ।
સર્વસાધારણીં દોગ્ધ્રીં પીયમાનાં તુ યજ્વમિઃ

પશ્યન્ત્યસ્યાં મહાત્માનઃ સુવર્ણં પિપ્પલાશનમ્ ।
ઉદાસીનં ધ્રુવં હંસં સ્નાતકાધ્વર્યવો જગુઃ

શંસન્તમનુશંસન્તિ બહ્વૃચાઃ શાસ્ત્રકોવિદાઃ ।
રથન્તરં બૃહત્સામ સપ્તવૈધૈસ્તુ ગીયતે

મન્ત્રોપનિષદં બ્રહ્મ પદક્રમસમન્વિતમ્ ।
પઠન્તિ ભાર્ગવા હ્યેતે હ્યથર્વાણો ભૃગૂત્તમાઃ

સબ્રહ્મચારિવૃત્તિશ્ચ સ્તમ્ભોઽથ ફલિતસ્તથા ।
અનડ્વાન્રોહિતોચ્છિષ્ટઃ પશ્યન્તો બહુવિસ્તરમ્

કાલઃ પ્રાણશ્ચ ભગવાન્મૃત્યુઃ શર્વો મહેશ્વરઃ ।
ઉગ્રો ભવશ્ચ રુદ્રશ્ચ સસુરઃ સાસુરસ્તથા

પ્રજાપતિર્વિરાટ્ ચૈવ પુરુષઃ સલિલમેવ ચ ।
સ્તૂયતે મન્ત્રસંસ્તુત્યૈરથર્વવિદિતૈર્વિભુઃ

તં ષડ્વિંશક ઇત્યેતે સપ્તવિંશં તથાપરે ।
પુરુષં નિર્ગુણં સાઙ્ખ્યમથર્વશિરસો વિદુઃ

ચતુર્વિંશતિસંખ્યાતં વ્યક્તમવ્યક્તમેવ ચ ।
અદ્વૈતં દ્વૈતમિત્યાહુસ્ત્રિધા તં પઞ્ચધા તથા

બ્રહ્માદ્યં સ્થાવરાન્તં ચ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ ।
તમેકમેવ પશ્યન્તિ પરિશુભ્રં વિભું દ્વિજાઃ

યસ્મિન્સર્વમિદં પ્રોતં બ્રહ્મ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
તસ્મિન્નેવ લયં યાન્તિ સ્રવન્ત્યઃ સાગરે યથા

યસ્મિન્ભાવાઃ પ્રલીયન્તે લીનાશ્ચાવ્યક્તતાં યયુઃ ।
પશ્યન્તિ વ્યક્તતાં ભૂયો જાયન્તે બુદ્બુદા ઇવ

ક્ષેત્રજ્ઞાધિષ્ઠિતં ચૈવ કારણૈર્વિદ્યતે પુનઃ ।
એવં સ ભગવાન્દેવં પશ્યન્ત્યન્યે પુનઃ પુનઃ

બ્રહ્મ બ્રહ્મેત્યથાયાન્તિ યે વિદુર્બ્રાહ્મણાસ્તથા ।
અત્રૈવ તે લયં યાન્તિ લીનાશ્ચાવ્યક્તશાલિનઃ ॥
લીનાશ્ચાવ્યક્તશાલિન ઇત્યુપનિષત્ ॥
ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ મન્ત્રિકોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય