મન્ત્રકોશઃ · અધ્યાય 1

----
મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતે
ઉસે ઓf થિસ્ મતેરિઅલ્ (એ-તેxત્સ્) ઇસ્ ચોવેરેદ્ બ્ય્ ચ્રેઅતિવે ચોમ્મોન્સ્ લિચેન્સે બ્ય્-ન્ચ્

ચતલોગ્ નુમ્બેર્: મ્

ઉનિfઓર્મ્ તિત્લે: મન્ત્રકોષ
ઔથોર્ : આશાદિત્ય ત્રિપાઠિ
મનુસ્ચ્રિપ્ત્ : ન્ગ્મ્ચ્પ્ 5-470 રેએલ્ નુમ્બેર્: અ 169।

દેસ્ચ્રિપ્તિઓન્:
થે મન્ત્રકોષ - અ ત્રેઅસુરે છેસ્ત્ ઓf મન્ત્ર - ઇસ્ અસ્ ઇત્સ્ નમે સુગ્ગેસ્ત્સ્ અ ચોલ્લેચ્તિઓન્ ઓf મન્ત્રસ્ અન્દ્ મત્તેર્સ્ દેઅલિન્ગ્ wઇથ્ થેઇર્ રેચિતતિઓન્ ઇન્ થે ચોન્તેxત્ ઓf રિતુઅલ્. થિસ્ લતે wઓર્ક્ wઅસ્ wરિત્તેન્ બ્ય્ અ ચેર્તૈન્ આશાદિત્ય ત્રિપાઠિ. હે દ્રwસ્ હિસ્ મતેરિઅલ્ fરોમ્ સેવેરલ્ સોઉર્ચે લિકે થે પ્રપંચસારતન્ત્ર wહિછ્ હે સોમેતિમેસ્ નમેસ્. થે તેxત્ ચોમ્પ્રિસેસ્ સિxતેએન્ છપ્તેર્સ્. હે અન્નોઉન્ચેસ્ અત્ થે બેગિન્નિન્ગ્ ઓf એઅછ્ છપ્તેર્ (પરિચ્છેદ) થે સુબ્જેચ્ત્ હે ઇસ્ ગોઇન્ગ્ તો એxપોઉન્દ્. થિસ્ ઇસ્ લિસ્તેદ્ fઇર્સ્ત્ fઓલ્લોwએદ્ બ્ય્ થે નમેસ્ ઓf થે છપ્તેર્સ્. થેય્ અરે અસ્ fઓલ્લોwસ્:
1) પૂજાફલકથનમ્ ॥
2) અથ પૂજાદ્રવ્યપરિભાષા ॥ પૂજાફલકથનમ્
3) અથ પૂજોપચારાઃ ॥ પુષ્પાધ્યાયઃ
4) અથ ધૂપાઃ ॥ પૂજાદ્રવ્યકથનમ્
5) અથ દીક્ષા ॥ દીક્ષાસંક્ષેપકથનમ્
6) અથ ગુરુશિષ્યયોગ્યતાપરીક્ષા ॥ મંત્રમેલનમ્
7) અથ ભૂતશુદ્ધિઃ ॥ ભૂતશુદ્ધિકથનમ્
8) અથ માતૃકાન્યાસઃ ॥ માતૃકાન્યાસઃ
9) અથ સારસ્વતમંત્રાઃ ॥ સારસ્વતમંત્રકથનમ્
10) અથ શ્રીમંત્રાઃ ॥ આદિત્યમંત્રકથનમ્
11) અથ ગણપતિ મંત્રાઃ ॥ ગણપતિમંત્રકથન.
12) અથ શૈવમંત્રાઃ ॥ નૃસિંહમંત્રકથનમ્
13) પંચાયતનમંત્રકથનાનંતરં નાનામંત્રા ઉચ્યન્તે ॥
તત્રાદૌ ગાયત્રીવિધાનં લિખ્યતે ॥ નાનામંત્રકથનમ્
14) અથાગ્નેયાસ્ત્રં લિખામઃ । અસ્ત્રાદિમંત્રકથનમ્
15) અથ યંત્રે વક્તવ્યે પૂર્વં હોમીયદ્રવ્યપરિભાષા લિખ્યતે ॥ યન્ત્રકથનમ્
16) અથ દેવપૂજાદૌ ઉપયુક્તા મુદ્રા લિખ્યન્તે ।
નોતેસ્:
રેવિસિઓન્ 0: દેચેમ્બેર્ 17,

ઇન્તેર્નેત્ પુબ્લિસ્હેર્ : મુક્તબોધ ઇન્દોલોગિચલ્ રેસેઅર્છ્ ઇન્સ્તિતુતે
પુબ્લિચતિઓન્ યેઅર્ :
પુબ્લિચતિઓન્ ચિત્ય્ :
પુબ્લિચતિઓન્ ચોઉન્ત્ર્ય્ : ઇન્દિઅ
----
૧અ)
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
પ્રણમ્ય સૂર્યં વિઘ્નેશં શિવં દુર્ગાં હરિં ક્રમાત્ ।
પ્રકટીકૃત્ય સન્મંત્રાન્ વક્ષ્યે સાંગાન્સુગોપિતાન્ ॥
આગમેષુ મયા જ્ઞાતાઃ પ્રયોગાગુર્વનુગ્રહાત્ ।
પૂજા માત્રં તથાપ્પત્રલિખ્યતેગ્રંથ ગૌરવાત્ ॥
વિંશત્સંખ્યા પરિચ્છેદે મંત્રકોષેન દૂષિતાઃ ।
યે મંત્રાસ્તેત્રલિખ્યંતે પૂજાદિ ફલપૂર્વકાઃ ॥
પ્રથમે તુ પરિચ્છેદે પૂજાફલ મનુક્રમાત્ ।
લિંગપૂજા વિશેષશ્ચ દેવાધાર વિવેચનં ॥
શલગ્રામફલં ચૈવ તત્પરીક્ષાદિકં તથા ।
દ્વિતીયેત્વર્ચનદ્રવ્યં પરિભાષા વિધિક્રમઃ ॥
વસ્ત્રાદિ રૂપકથનસધિકારિનિરૂપણં ।
પાત્રલક્ષણં મર્ઘ્યં ચ સ્નાનપાત્રાદિકં તથા ॥
પૂજાદ્રવ્યવિહીને ચ પૂજનેઽનિષ્ટભાગિતા ।
વિશેષપાત્રદાનેન વિશેષફલભાગિતા ॥
ઘૃતાદિ સ્નાનજં પુણ્યં સૂર્યાદીનાં વિશેષતઃ ।
પૂજોપકરણં ચેતિ લિખ્યતે તત્સમાસતઃ ॥
તૃતીયેઽનુલેપનં પ્રોક્તં ગ્રાહ્યાગ્રાહ્યં ચ પુષ્પકં ।
સૂર્યાદીનાં ચ સર્વેષાં સામાન્યકુસુમાનિ ચ ॥
ચતુર્થે ધૂપદીપાદિ વસ્ત્રાલંકરણાદિકં ।
પંચમે મંત્રદીક્ષા ચ ષષ્ઠે તુ ગુરુશિષ્યયોઃ ॥
૧બ્)
પરીક્ષામેલનં ચૈવ મંત્રાણામ્ ઋજુમાર્ગતઃ ।
સપ્તમે ભૂતશુદ્ધિશ્ચ વ્યાસતશ્ચ સમાસતઃ ॥
અષ્ટમે માતૃકાન્યાસઃ કેશવાદિ પ્રભેદતઃ ।
નવમે સરસ્વતી મંત્રાદશમેશ્રીરનુક્રમઃ ॥
એકાદશેરવેર્મંત્રાદ્વાદશે વૈદ્યરાજિકાઃ ।
ત્રયોદશે ચ શૈવાઃ સ્યુર્દૌર્ગાશ્ચાપિ ચતુર્દશે ॥
વૈષ્ણવાઃ પંચદશકે નારસિંહાસ્તુ ષોડશે ।
નાનામંત્રાઃ સપ્તદશેઽષ્ટાદશેત્તાનિકાનિચિત્ ॥
એકોનવિંશેયંત્રાણિવિંશે મુદ્રાક્ષમાલિકા ।
એવં ક્રમાનુકથને નમો હોન્વેષણેં ભવેત્ ॥
ન કોષાત્ સુગમોપાયોમંત્રાર્ણવ વિલંઘને ।
ન મંત્રાત્ સુગમો પાયો ભવાર્ણવ વિલંઘને ॥
વિન્યયજ્ઞં વિનાતીર્થં વિનાદાનં વિનાતપઃ ।
સ્વર્ગાદિદેવં પૂજાયાં જપધ્યાનાંવુ પુષ્પતઃ ॥
અનેકાયાસવિત્તૈશ્ચ સ્વર્ગઃ સાધ્યો મહાજનૈઃ ।
સ એવ સાધ્યતે લોકૈર્મંત્રમાત્રેણ પૂજનાત્ ॥
તસ્માત્ કલિયુગે ઘોરે ધનવિદ્યાં વિવર્જિતાઃ ।
નરાઃ કુરુતં દેવાનામર્ચનં શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ ॥
એવં પુષ્પાદિનાપિ દેવપૂજાં કર્તુમસમર્થ ।
શ્વેત્તદા મંત્રજપેનૈવ સાધયતિ સ્વર્ગાદિકં ॥
તથા ચોક્તં મનુના ।
૨અ)
જપ્યેનૈવ તુ સંસિદ્ધોદ્બ્રાહ્મણો નાત્ર સંશયઃ ।
કુર્યાદનાન્નવા કુર્યાન્મૈત્રો બ્રાહ્મણ ઉચ્યતે ॥
બ્રાહ્મણ ઉત્યુપલક્ષણં । કિંતુ યત્ર યસ્યાધિકારસ્તત્તન્મંત્રં જપેત્ ।
તસ્ય તેનૈવ સંસિદ્ધિરિતિ ઉક્તં ચ ભરતે ।
આયુષ્યંધનં પુત્રાંશ્ચ પશૂન્ વિદ્યાં મહદ્યશઃ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાંશ્ચ લભતે વૈ જપન્નરઃ ॥
જપેચેદાલસ્યં ભવતિ તદા ધ્યાને નૈવ દેવતા વરં દદાતિ । તથા ચ ધ્યાનેન
મુનયઃ સર્વે પરાંસિદ્ધિમવાપ્નુયુરિતિ । તચ્ચ ધ્યાનં દ્વિવિધં સગુણં
નિર્ગુણં ચેતિ । નિર્ગુણં મુમુક્ષુભિઃ કાર્યં સગુણમાગમોક્ત મંત્રપૂતં
ગૃહસ્થૈઃ કાર્યં । તેઽત્ર મંત્રાલિખ્યંતે । વન્યપુષ્પપૂજાદિ માત્રેણ કથં
સ્વર્ગાદિ સિદ્ધિરિત્પાંશંકાયાં પ્રમાણવચનાનિ લિખ્યંતે । પ્રથમતઃ
પ્રયોજનમનુદ્દિશ્ય નમંદોપિ પ્રવર્તતે ઇતિ ન્યાયાત્ । તથા ચ મત્સ્યપુરાણે ।
યસ્તુ સંપૂજયેન્નિત્યં દેવતાં નિયતેંદ્રિયઃ ।
ભક્તિભાવ સમાયુક્તઃ સોપિ ગચ્છેત્ય સંગતિં ॥
કાલિકાપુરાણે ।
શિવં ભાસ્કરમગ્નિં ચ કેશવં કૌશિકીમપિ ।
મનસાઽનર્ચયન્ યાતિ દેવલોકા દધોગતિં ॥
૨બ્)
મનસા શ્રદ્ધયા અનર્ચયન્ ।
અથ વા મનસાપ્યનર્ચયન્ ઇત્યાવશ્યકપૂજોક્તિરતિષ્ટ સ્રવણાત્ । કૌશિકીદુર્ગા ।
અત્ર પાઠ ક્રમેણ પૂજાક્રમો નવોદ્ધવ્યઃ । યતઃ પૂર્વં સૂર્યપૂજાશેષેણ
દેવપૂજેતિ શિષ્ટાચારો દૃશ્યતે ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
યઃ પ્રદદ્યાદ્ગવાં લક્ષં દોગ્ધ્રીણાં વેદપારગે ।
એકાહમર્ચયેદ્ભાનું તસ્ય પુણ્યં તતોધિકં ॥
સામાન્યતોપિ દેવાર્ચને ગોપ્રદાનફલં ભવતિ વાધિકં ।
તથા ચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ ।
શ્રાંતસંવાહનંરેણિ પરિચર્યા સુરાર્ચનં ।
વિપ્રપાદોદકેચ્છિષ્ટમાર્જનં ગોપ્રદાનવત્ ॥
હરિનાથનિવંધાદૌ ક્વચિદેવં પાઠઃ ।
યઃ પ્રદદ્યાદ્ગવાં લક્ષં યેગ્ધ્રીણાં વેદપારગે ।
એકાહમર્ચયેદ્ભાનું શિવં વાપ્યથ કેશવં ॥
ભવેચ્ચૈવ નરશ્રેષ્ઠ તસ્ય પુણ્યં તતોધિકં ।
અશ્વમેધ સહસ્રાણિ વાજપેય શતાનિ ચ ॥
સૂર્યસ્યાર્ચાર્ચનસ્યૈતે કલાનાંર્હતિ ષોડશીં ।
અર્ચા પ્રતિમા ।
તથા સદાયજંતિ યજ્ઞેન દાનં દદતિ તે સદા ।
સદા તે વાયુભક્ષાશ્ચયેર્ચયંતિ દિવાકરા તથા ॥
યેઽર્ચયંતિ મહાત્માનં વિઘ્નરાજં સદાનરાઃ ।
તેષાં સર્વસમૃદ્ધિશ્ચ સર્વસિદ્ધિશ્ચ જાયતે ॥
સુરાર્ચાં લક્ષણૈર્હીનાં યસ્તુ પૂજયતે નરઃ ।
૩અ)
તસ્યાન્નં નાભિનંદંતિ તસ્માત્તાં પરિવર્જયેત્ ॥
ઇત્યનિષ્ટાં શ્રવણાત્સલક્ષણા પૂજયેત્ ।
લક્ષણં તુ ગ્રંથગૌરવભયાન્નલિખિતં ॥
સ્કંદપુરાણે ।
અશ્વમેધ સહસ્રાણિ રાજસૂય શતાનિ ચ ।
મહેશાર્ચનં પુણ્યસ્યકલાં નાર્હતિ ષોડશીં ॥
યાવન્નાભ્યેતિ મરણં યાવન્નાભ્યેતિ તેજસ ।
યાવન્નેંદ્રિયવૈકલ્યંતાવદેવાર્ચયેશ્વરં ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
યેન રાનાર્ચયંતીહ શિવં ત્રિભુવનેશ્વરં ।
ન તે સ્વર્ગસ્ય મોક્ષસ્ય રાજ્યસ્યાપિ ન ભાજનં ॥
વરં પ્રાણપરિત્યાગઃ શિરસો વાપિ કર્તનં ।
નત્વ સંપૂજ્ય ભૂંજીત ભગવંતં ત્રિલોચનં ॥
સ્ફુટં નિર્વહતે યસ્ય યાવજ્જીવં શિવાર્ચનં ।
મનુષ્ય ચર્મણાનદ્ધઃ સ રુદ્રો નાત્ર સંશયઃ ॥
આકાશં લિંગમિત્યાહુઃ પૃથિવી તસ્યપીઠિકા ।
આલયઃ સર્વભૂતાનાં લયનાલ્લિંગ મુચ્યતે ॥
અર્ચાયાં પૂજયેદ્યોમાં વિષ્ણુર્ભવતિ પૂજિતઃ ।
અર્ચિતા મૂર્તયઃ સર્વાયોમેલિંગં સમર્ચયેત્ ॥
લિંગપુરાણે ।
લિંગેપિ પૂજિતે સર્વમર્ચિતં સ્યાચ્ચરાચરં ।
તસ્માત્તદર્ચનં કાર્યં લિંગસ્ય સુમહાત્મભિઃ ॥
અનેકજન્મસાહસ્રં ભ્રામ્યમાનસ્તુ યોનિષુ ।
કથં માપ્નોતિ વૈ મુક્તિં શિવલિંગાર્ચનં વિના ॥
૩બ્)
સર્વેંદ્રિય પ્રસક્તોપિ યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ ।
સોપિ યાતિ શિવં દેવિલિંગં યોર્ચયતીહમે ॥
અર્ચાયાં અર્ચયેદ્યોમાં પૂર્ણમષ્ટશતં નરઃ ।
એકં ચ દિવસં લિંગે સમમેતન્ન સંશયઃ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
યઃ કૃત્વા પાર્થિવં લિંગં પૂજયેચ્છુભવેદિકં ।
ઇહૈવ ધનવાન્ શ્રીમાનં તે રુદ્રસ્તુ જાયતે ॥
શુભવેદિકં શોભનવેદિકાયુક્તં ।
બ્રહ્મપુરાણે ।
હરો મહેશ્વરશ્ચૈવ શૂલપાણિઃ પિનાકધૃક્ ।
પશુપતિઃ શિવશ્ચેતિ ક્ષમસ્વેતિ વિસર્જનં ॥
મૃદાહરણ સંઘટ્ટ પ્રતિષ્ઠાહ્વાનમેવ ચ ।
સ્નપનં પૂજનં ચૈવ ક્ષમસ્વેતિ વિસર્જનં ॥
ઓં હરાય નમઃ મૃદમાહરામિ ॥ ૧ ॥ ઓં મહેશ્વરાય નમઃ મૃદં
સંઘટ્ટયામિ ॥ ૨ ॥ ઓં શૂલપાણયે નમઃ મૃદં પ્રતિષ્ટયામિ ॥ ૩ ॥ ઓં
પિનાકધૃગેનમઃ મૃદિશિવમાવાહયામિ ॥ ૪ ॥ ઓં પશુપતયે નમઃ
પાદ્યાદિકં સ્નપનં કુર્યાત્ ॥ ૫ ॥ ઓં શિવાય નમઃ । ઇતિ પૂજયેત્ ॥ ૬ ॥ ઇતિ
પૂજાક્રમઃ ॥ ઉક્તં ચાગમે । પાર્થિવં સિદ્ધિદમિતિ ।
ત્રિસંધ્યં પૂજયેલ્લિંગં કૃત્વા વિંવેન પાર્થિવં ।
દશૈકાદશિકં યાવત્ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
અનેનૈવ સ્વદેહેન રુદ્રઃ સંજાયતે ક્ષિતૌ ।
પાપહા સર્વમર્ત્યાનાં દર્શનાત્ સ્પર્શનાદપિ ॥
તથા અપ્યામલકમાત્રં તુ લિંગં કૃત્વાભિ પૂજ્ય ચ ।
૪અ)
હિરણ્મયં રત્નમયં શિવલોકે મહીયતે ॥
મૃદ્ભસ્મગોસકૃત્પિંડતામ્રકાંસ્યમયં ચ વા ।
કૃત્વા લિંગં સકૃત્પૂજ્યવસેત્ કલ્પાયુતંદિવિ ॥
દેવીપુરાણે ।
વાર્ક્ષ્યં વિત્તપ્રદં લિંગં સ્ફાટિકં સર્વકામદં ।
તથા નર્મદાગિરિજં શ્રેષ્ઠમન્યદ્વાપિ હિ લિંગવત્ ॥
કૃત્વા પૂજયવિપ્રેંદ્રપ્રાક્ષ્યસે ચેપ્સિતં ફલં । વાર્ક્ષ્યં
શુભવૃક્ષસંભવં । અન્યદ્વા શૈલાંતરજમપિ લિંગવત્ । તત્ર સર્વત્ર
લિંગં કર્કશમપિ ક્ષુદ્રમપિ સ્થૂલં ચિપિટકાકારં પિંડિકા વિષમવર્ણં ।

વ્યંગં વ્યંગપિંડકં । માનોન્માનહીનં । માનોન્માનહીનપિંડિકાચન
પૂજ્યં । વાણલિંગં ચ કપિલં નિષિદ્ધં । પક્વજંવૂફલાભં ન નિષિદ્ધં
। સાનં યથા લિંગમસ્તકવિસ્તારો લિંગોચ્છ્રાય સમોભવેત્ । દ્વિગુણઃ
પરિણાહઃ સ્યાત્તદ્વત્પિંડી વ્યવસ્થિતા । પિંડિકાયા
ઉપરિભાગોઽધોભાગશ્ચોચ્ચત્વં ચ લિંગાત્પ્રણાલિકા ચ સમા એવ ।
બ્રહ્મપુરાણે ।
વર્ણકૈઃ સિતરક્તૈશ્ચ અપ્યંગુલ્યાપિયો લિખેત્ ।
લિખિત્વા પૂજયેદ્યસ્તુ ભવેત્સોપિ ગણેશ્વરઃ ॥
પાંશુનાક્રીડમાનોપિ લિંગં કુર્યાત્તુયોનરઃ ।
પુણ્યાત્ સ લભતે રાજ્ય સ સપત્ત્નં સકંટકં ॥
અથ દેવી પૂજાફલં ।
ભવિષ્યપુરાણે ।
૪બ્)
અગ્નિહોત્રાદિકં કર્મવેદા યજ્ઞાઃ સ દક્ષિણાઃ ।
ચંડિકાર્ચાર્ચનસ્યૈતેલક્ષાંશેનાપિનો સમાઃ ॥
તથાન્યઃ સદા પૂજયેદ્દુર્ગાં પ્રણમેદ્વાપિ ભારત ।
સ યોગી સ મુનિર્ધીમાન્ તસ્ય મુક્તિઃ કરેસ્થિતા ।
તથા સ દાતા સ મુનિર્યષ્ટા સ તપસ્વી સ તીર્થગઃ ॥
યઃ સદા પૂજયેદ્દુર્ગાં પુષ્પગંધાનુલેપનૈઃ ઇત્યાદિ ॥
અથ વિષ્ણુપૂજાફલં ॥ ઉક્તં ચ વિષ્ણુપુરાણે ।
ભૌમાન્મનોરથાન્સ્વર્ગં સ્વર્ગિવંદ્યં તથા સ્પદં ।
પ્રાપ્નોત્યારાધિતે વિષ્ણૌ મનસા પદ્યદિચ્છતિ ઇત્યારાધનફલં ॥
ન તુ પૂજામાત્રસ્ય । ઐહિકાન્ પુત્રાદીન્ । સ્વર્ગિવંદ્યં ઇદ્રત્વરૂપં । યદ્યપિ
વિષ્ણુપૂજાફલમૈહિકં ન દૃશ્યતે તથાપ્યાનુષંગિકં જ્ઞેયં ।
નરસિંહપુરાણે ।
અર્ચનં સંપ્રવક્ષ્યામિ દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
યત્કૃત્વા મુનયઃ સર્વે પરાં સિદ્ધિમિતોગતઃ ॥
નરસિંહપૂજાયાં ચ ।
યસ્તુ પૂજયતે નિત્યં નરસિંહં સુરોત્તમં ।
સસ્વર્ગમોક્ષભાગી સ્યાન્નાત્ર કાર્યાવિચારણા ॥
તસ્માદેકમના ભૂત્વા યાવજ્જીવં પ્રતિજ્ઞયા ।
અર્ચનાન્નરસિંહસ્ય સંપ્રાપ્નોત્યભિવાંછિતં ॥
નરસિંહપુરાણે ।
નરકે પચ્યમાનસ્ય યમેન પરિભાષિતં ।
કિંત્વયાનાર્ચિતો દેવઃ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ॥
અલાભે પ્રોક્તદ્રવ્યાણામુદકેનાપિનાર્ચિતઃ ।
યોગયાજ્ઞવલ્ક્યોપિ ।
વિષ્ણુર્બ્રહ્મા ચ રુદ્રશ્ચ વિષ્ણુર્દેવોદિવાકરઃ ।
તસ્માત્ પૂજ્યતમંનાન્યમહંમન્યે જનાર્દનાત્ ઇત્યાદિ વચનાદ્વિષ્ણુ પૂજા નિત્યા
અવશ્યં કર્તવ્યા ભવતિ રક્તં ચ વિષ્ણુ સ્મૃત્યાં નિત્યસ્નાનવિધ્યંતરં ।
૫અ)
અથ સુ સ્નાતઃ સુ પ્રક્ષાલિતપાણિપાદઃ સ્વાચાંતો દેવાર્ચાયાં સ્થલે વા
ભગવંતમનાદિનિધનં વાસુદેવં પૂજયેદિતિ તદંતે વૈશ્વદેવં
વિધિરેવોક્ત ઇતિ ॥
સૂર્યપૂજાનંતરં નરસિંહપુરાણમપિ ।
જલાદ્દેવં નમસ્કૃત્ય તતો ગૃહપતિઃ પુનઃ ॥
વિધિના બ્રહ્મસૂક્તસ્ય તતો વિષ્ણું સમર્ચયેત્ ।
વૈશ્વદેવં તતઃ કુર્યાદ્વલિકર્મ યથાવિધિ ॥
ઇત્યાદિ વચનપર્યાલોચન યા વિષ્ણુ પૂજાનંતરં વૈશ્વદેવિકમિતિ
વિષ્ણુપૂજાનિત્યા ॥
અથ દેવાધારાઃ । અશ્વગ્નૌ હૃદયે સૂર્યેસ્થંડિલે પ્રતિમાસુ ચ । ષટ્વેતેષુ
હરેઃ સમ્યગર્ચનં સૂરિભિસ્મૃતમિતિ ષટ્સ્થાનાનિ શ્રેષ્ઠાનિ । અન્યત્રાપિ
શાલગ્રામાદૌ પૂજાફલમાહાત્મ્યમુક્તં । તથા ચ ભગવાનાહ ।
હૃદિકશ્ચિત્પટેકશ્ચિલ્લેખ્યે કશ્ચિત્તુમાનવઃ ।
પૂજયેદ્ય દિવાચક્રે મમતેજોંશ સંભવે ॥
નરસિંહપુરાણે ।
અગ્નૌ ક્રિયાવતાં દેવોદિવિદેવોમનીષિણાં ।
પ્રતિમાસ્વલ્યવુદ્ધીનાં યોગિનાં હૃદયે હરિઃ ॥
હવિષાગ્નૌજલેં પુષ્પૈર્જ્ઞાનેન હૃદયે હરિં ।
અર્ચંતિ સૂરયોનિત્યં ધ્યાનેન રવિમંડલે ॥
તથા ચોક્તં ।
ધ્યેયઃ સદા સવિતૃમંડલમધ્યં વર્તીનારાયણઃ સરસિજાસનસન્નિવિષ્ટઃ ।
કેયૂરવાનૂં કનકકુંડલવાન્ કિરીટીહારીહિરણ્મયવયુર્ધૃતશંખચક્રઃ
॥
૫બ્)
જલાધારાદિ પૂજા યદ્યપિ હરેરુક્તા તથાપ્યન્યેષામપિ સા વિજ્ઞેયા । તથા ચ
શાતાતપઃ ।
ભૂમાવપ્સુ તથાગ્નૌ ચ દિવિસૂર્યે ચ દેવતાઃ ।
નિત્યમન્નેહિરણ્યે વા બ્રાહ્મણેષુ ચ ગોષુ ચ ॥
અપ્સુદેવા મનુષ્યાણાં દિવિદેવામનીષિણાં । કાષ્ઠલોષ્ઠેષુ મૂર્ખાણાં
મુમુક્ષોરાત્મનિ દેવતા ઇતિ । દિવિદેવાઃ સંતીતિ શેષઃ । એતેષ્વાધારેષુ દેવતાઃ
પૂજ્યાઃ । શિવસ્ય તુ જલપૂજાનિષિદ્ધા ॥ વિષ્ણોઃ શાલગ્રામપૂજાફલમધિકં ।
બ્રહ્મપુરાણોત્તરખંડેભ્યઃ પૂજયેદ્ધરિં ચક્રે શાલગ્રામસમુદ્ભવે ।
અશ્વમેધ સહસ્રેણ તેનેષ્ટં પ્રતિવાસરં
સદા કાષ્ઠેસ્થિતો વહ્નિર્મથનાંતે પ્રકાશતે ॥
યથા તથા હરિર્વ્યાપી શાલગ્રામે પ્રપૂજયેત્ ઇતિ ।
પ્રાણપ્રતિષ્ઠાદિ સંસ્કારઃ શાલગ્રામસ્ય નાસ્તિ તસ્ય તત્ર નિત્યત્વાઅત્ ।
ન તથા રમતે લક્ષ્મ્યાં ન તથા સ્વેપુરે હરિઃ ।
શાલગ્રામ શિલાચક્રે યથા સંચરતે સદા ॥
અગ્નિહોત્રં કૃતંતેન દત્તાં પૃથ્વી સ સાગરાં ।
યેનાર્ચિતો હરિશ્ચક્રે શાલગ્રામ શિલોદ્ભવે ॥
યઃ પુનઃ પૂજયેદ્ભક્ત્યા શાલગ્રામં શિલાશતં ।
ઉષિત્વા સહરેર્લોકે ચક્રવર્તીહં જાયતે ॥
કામક્રોધૈઃ પ્રલોભૈશ્ચ વ્યાપ્તો યોત્ર નરાધમઃ ।
સોપિ યાતિ હરેર્લોકં શાલગ્રામ શિલાર્ચનાત્ ॥
યઃ પૂજયતિ ગોવિંદં શાલગ્રામે સદા નરઃ ।
આહૂતસંપ્લવં યાવન્ન સ પ્રચ્યવતેદિવઃ ॥
અથ શાલગ્રામ પરીક્ષા ॥
બ્રહ્મપુરાણ વરાહપુરાણયોઃ ।
દ્વારદેશે સમે ચક્રે દૃશ્યેતેનાંતરીયકે ।
વાસુદેવઃ સ વિજ્ઞેયઃ શુક્લાંભશ્ચાતિ શોભનઃ ॥
દ્વેચક્રેહ્યેક સંલગ્ને પૂર્વભાગે તુ પુષ્કરઃ ।
૬અ)
સંકર્ષણઃ સ વિજ્ઞેયો રક્તાભશ્ચાતિ શોભનઃ

પ્રદ્યુમ્નઃ સૂક્ષ્મચક્ર રક્તપીત દીપ્તિસ્તથૈવ ચ ।
સુખિરં છિદ્રવહુલં દીર્ઘકાયસ્થયેત્ ભવેત્

અનિરુદ્ધસ્તુ નીલાભોવર્તુલશ્ચાતિ શોભનઃ ।
રેખાત્રય સમાયુક્તો દેવઃ પદ્મેન લાંછિતઃ

શ્યામો નારાયણો દેવો નાતિ ઉસ્વસ્તથોન્નતઃ ।
શિલાદીર્ઘસમોપેતો દક્ષિણે સુખિરં પૃથુ

પરમેષ્ઠી લોહિતાભશ્ચક્રં ધત્તે તથાંવુજં ।
વિંવાકૃતિં તથા પૃષ્ઠે સુખિરં ચાતિ પુષ્કલં

કપિલો નરસિંહસ્થ પૃથુ વક્ત્રેણ શોભિતઃ ।
બ્રહ્મચર્યાધિકારેણ નાન્યથા પૂજનં ભવેત્

કૃષ્ણવર્ણસ્તથા વિષ્ણુસ્થૂલચક્રેણ શોભિતઃ ।
ગદાકૃતિસ્તથા રેખા લક્ષતે પૃષ્ઠદેશતઃ

વારાહઃ શક્તિલિંગસ્તુ દ્વેચક્રે વિષમે સ્થિતે ।
ઇંદ્રનીલનિભઃ સ્થૂલસ્ત્રિરેખાલાંછિતઃ પુનઃ

કૂર્મોન્નતસ્તથા પૃષ્ઠે વર્તુલાવર્તં પૂરિતઃ ।
હરિતં વર્ણમાધત્તે કૌસ્તુભેન સ ચિહ્નિતઃ

હયગ્રીવઃ સ વિજ્ઞેયો રેખા ચક્રે સમીપગાં ।
વહુવિંદુ સમાયુક્તઃ પૃષ્ઠતો નીલરૂપગઃ

વૈકુંઠો મણિરત્નાભશ્ચક્રમેકં તહ્તાંવુજં ।
દ્વારોપરિદધદ્રેખાયૂપાકારાઃ સુશોભનાઃ

મત્સ્યરૂપઃ સ દેવોયં દીર્ઘરેખા વિભૂષિતઃ ।
વિંદુદ્વય સમાયુક્તઃ કાર્શ્યવર્ણઃ સુશોભનઃ

ત્રિવિક્રમસ્તથા દેવઃ શ્યામમૂર્તિર્મહાદ્યુતિઃ ।
વામપાર્શ્વેગદાચક્રે રેખાચાંસ્ય તુ દક્ષિણે

વર્તુલશ્કતિ હ્રસ્વશ્ચ વામનઃ પરિકીર્તિતઃ ।
૬બ્)
અતસી પુષ્પસંકાશો વિંદુનોપરિલાંછિતઃ

સુદર્શનસ્તથા દેવઃ શ્યામવર્ણોમહાદ્યુતિઃ ।
વામપાર્શ્વે ગદાચક્રે રેખાચાસ્ય તુ દક્ષિણે

શ્રીધરશ્ચ સંવિજ્ઞેયશ્ચિહ્નિત્તોવનમાલયા ।
કદંવકુસુમાકારો રેખા પંચક સંયુતઃ

નાનાવર્ણસ્ત્વનંતઃ સ્યાન્નાગભોગોપચિહ્નિતઃ ।
અનંતમૂર્તિસંકીર્ણઃ સર્વકામફલપ્રદઃ

વિદિક્ષુદિક્ષુ સર્વાસુ યસ્યોર્દ્ધં દૃશ્યતે મુખં ।
પુરુષોત્તમઃ સ વિજ્ઞેયો ભુક્તિમુક્તિ ફલપ્રદઃ

દૃશ્યતે શિખરે શૃંગં શાલગ્રામ સમુદ્ભવે ।
તસ્ય યોગેશ્વરોનામબ્રહ્મહત્યાં વ્યયોહતિ

દામોદરસ્તથા મધ્યે સ્થૂલચક્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
દૂર્વાભોદ્દાર સંકીર્ણઃ પીતરેખા સમન્વિતઃ

સ્નિગ્ધા સિદ્ધિકરી પ્રોક્તા કૃશાંકીર્તિકરી પુનઃ ।
પાંડુરાપાપદહનીપીતા પુત્રફલપ્રદા ॥
નીલાયાં દૃશ્યતે લક્ષ્મી રક્તારોગ પ્રદાયિની ।
રૂક્ષાતૂદ્વે ગદાનિત્યં વક્ત્રા દારિદ્ર્યદાયિકા ॥
કપિલાહરતે પાપં બ્રહ્મચર્યેણ પૂજિતા ।
શાલગ્રામશિલાયાં તુ નિત્યં સન્નિહિતો હરિઃ ॥
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વતીર્થ જલાધિકં ।
વિષમા ચિરકાલેન સાધકાય ફલપ્રદા ॥
અસમાસ્ત્યાજ્યા સર્વત્ર વિપરીત ફલપ્રદા ।
શાલગ્રામોદ્ભવો દેવોયોદેવોદ્વારકોદ્ભવઃ ॥
૭અ)
ઉભયોઃ સંગમો યત્ર મુક્તિસ્તત્ર ન સંશયઃ ।
શાલગ્રામશિલા યત્ર તત્ર વારાણસી સદા ॥
દ્વારકોદ્ભવ સંયુક્તા સર્વતીર્થમયી સદા ।
દ્વારકાશિલાત્તુ શુક્લવર્ણા એવ પૂજ્યાનાન્યવર્ણા ॥
તથા ચોક્તં ।
પુત્રપૌત્રધનાદીનિ સુખં મોક્ષં તથાશ્રિયં ।
દદાતિ શુક્લવર્ણા તુ નામતઃ પૂજયેત્ સદા ॥
છિદ્રા વક્ત્રાદિ દોષદૂષિતા દારિદ્ર્યદાત્યાજ્યાસ્યાત્ ।
ઉક્તં ચ ત્રિકોણાવિષમા ચૈવ છિદ્રા ભગ્ના તથૈવ ચ ॥
અર્દ્ધચંદ્રા કૃતિસ્ત્યાજ્યા પૂજાહીના ભવંતિતાઃ ।
વ્યાત્તમુખી ચોર્ધ્વમુખી વિષમાવક્ર ચક્રિકા ॥
ઘોરમૂર્તિરનર્ચ્યાસ્યાદ્ગંભીરાસંપુટા તથા ।
અથ દ્વારકાશાલગ્રામયોશ્ચક્ર પરીક્ષા ॥
સુદર્શનશ્ચૈક ચક્રો દ્વાભ્યાં નારાયણઃ શ્રિયા ।
ત્રિભિશ્ચાચ્યુત એવાસૌવતુર્ભિસ્તુ જનાર્દનઃ ॥
પંચભિર્વાસુ દેવોસૌષડ્ભિઃ પ્રદ્યુમ્ન ઉચ્યતે ।
સપ્તભિર્વલનદ્રસ્તુ ચાષ્ટભિઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
નવવ્યૂહોથનવભિર્દશભિર્દશજન્મકઃ ।
એકાદશભિરનિરુદ્ધો માધવો દ્વાદશાત્મકઃ ॥
અતઃ પરમનંતસ્તુ ભુક્તિમુક્તિ ફલપ્રદઃ ॥
પ્રતિમૂર્તિભિન્નંભિન્નં ફલં । વહુમૂર્તિ પૂજને વહુફલં ।
દ્વાદશશિલાપૂજનમવશ્યં કાર્યાં ।
૭બ્)
દૃષ્ટં પ્રણમિતં યેન સ્નાપિતં પૂજિતં સ્તુતં ।
યજ્ઞકોટિ સમં પુણ્યંગધાંકોટિ ફલપ્રદં ॥
યાયસ્યેષ્ટા તુ વૈ મૂર્તિઃ સત્તાં યત્નેન પૂજયેત્ ।
પૂજિતે ફલમાપ્નોતિ ઇહલોકે પરત્રચેતિ ભવિષ્યપુરાણે ॥
દિવામૂર્તિષુ સર્વાસુ રાત્રૌ વહ્નિષુ પૂજયેત્ ।
પ્રાક્ પશ્ચિમોદગાસ્યસ્તુ પ્રાતઃ સાયં નિશાસુ ચ ॥
યથા સંખ્યં મંત્રઃ તેન પ્રાતઃ પાઙ્મુખઃ સાયં પશ્ચિમાભિમુખઃ
રાત્રાવુદઙ્મુખ ઇત્યર્થઃ । કિં ચ સૂર્યાદીનાં ધ્યાનસૌકર્ય
પૂજાફલાધિક્યાભ્યાં પ્રતિમાપૂજાપ્રશસ્તા । શિવસ્ય તુ લિંગપૂજાયાં
પ્રાશસ્ત્યં ॥
મત્સ્યપુરાણે ।
સૌવર્ણી રાજતી તામ્રી મૃન્મયી ચ તથા ભવેત્ ।
રીતિકા ધાતુયુક્તા વા તામ્રકાંસ્યમયી તથા ॥
શુદ્ધદારુમયી વાપિ દેવતાર્ચા પ્રશસ્યતે ।
અંગુષ્ટપર્વાદારભ્યવિતસ્તિર્યાવ દેવ હિ ॥
ગૃહેષુ પ્રતિમાકાર્યાનાધિકાશસ્યતે બુધૈઃ ।
અર્ચા પ્રતિમા ॥ દેવી પ્રતિમાધિકારે દેવીપુરાણે ।
એકાંગુલં સમારભ્ય યાવચ્ચ દ્વાદશાંગુલં ।
ગૃહેષ્વર્ચા સમાખ્યાતા પ્રાસાદેચાધિકા શુભા ॥
તથા ન ગૃહે સ જટાશુભા । તથા શૈલજા ન ગૃહે પૂજ્યા । શૈલજા પાષાણજા
। ચતુર્ભુજા ગૃહેકાર્યા । અષ્ટભુજા પ્રતિમાદેવી ગૃહેકાર્યા । ક્રૂરાઘોરા ચ ન
ગૃહેકાર્યા । તથા ચ ભયફલદા ભવતિ । ઇતિ પંચાયતન પૂજાફલ કથનં ॥
૮અ)
મત્સ્યપુરાણે ।
આરોગ્યં ભાસ્કરાદિચ્છેદ્ધનમિચ્છેદ્ધુતાસનાત્ ।
જ્ઞાનં તુ શંકરાદિચ્છેન્મોક્ષમિચ્છેજુનાર્દનાત્ ॥
ઇત્યાદિ વાક્યેષુ સૂર્યાદીનાં શીઘ્રફલદાતૃત્વં ઉક્તં ન તુ ફલાંતર
નિવૃત્તિરિતિ ॥
બ્રહ્મણોપિ પૂજામહાફલદા । તથા ચ નરસિંહપુરાણે ।
યસ્તુ પૂજયતે ભક્ત્યા વિરિંચિં કમલાસનં ।
સનાકરાજ્યમોક્ષાણાં ક્ષિપ્રં ભવતિ ભાજનં ॥
વરં દેહ પરિત્યાગોવરં નરકસંભવઃ ।
ન ચૈવા પૂજ્યભુંજીત દેવં વૈ પદ્મસંભવં ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠિસંગૃહીતે મંત્રકોષે પૂજાફલકથનંનામ
પ્રથમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ પૂજાદ્રવ્યપરિભાષા ॥
તત્ર વિષ્ણુઃ । ન નક્તં ગૃહીતોદંકેન દેવપૂજાં કુર્યાદિતિ વિશેષઃ ।
વૌધાયનઃ । પરિધૃતમધિરૂઢગંધં સ્ફાટિતં પ્રાવરણમપ્રચલિતં
। મનુષ્ય સંયુત દેવત્રાન સંઘુષ્ઠાત્ પરિધાનશયનાસન તયા
યન્મનુષ્યોપભુક્તં યત્કરેણનાનુ મૃજ્યા પ્રક્ષાલિતં તદ્દેવતાયૈન
યુજ્યાદિત્યર્થઃ । યસ્ય દેવસ્ય યાદૃશં વા સઃ કથિતં તાદૃશં તસ્મૈ
દદ્યાત્ । શુક્લં વા સર્વસ્ય વિષ્ણુઃ । ન વાસો નીલરક્તં આરક્તં સૂર્યપ્રિયં ।
અન્યોપ્યુપચારઃ ॥
૮બ્)
નંદિપુરાણે ।
અલંકારં ચ યોદદ્યાદ્વિપ્રાયાથ સુરાય ચ ॥
સ ગચ્છેદ્વારુણં લોકં નાનાભરણભૂષણં ।
જાતઃ પૃથિવ્યાં કાલેન ભવેત્ દ્વીપપતિર્નૃપઃ ॥
તથા ।
યજ્ઞોપવીતદાનેન સુરેભ્યો બ્રાહ્મણય વા ।
ભવેદ્વિપ્રશ્ચતુર્વેદઃ શુદ્ધધી નાત્ર સંશયઃ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
યસ્તુ પૂજયતે દેવાન્ બ્રાહ્મણો દ્રવ્યલોભતઃ ।
મૃત્વા ભરતશાર્દૂલ સ યાતિ નરકં ધ્રુવં ॥
દેવાલયેષુ સર્વેષુ અગ્નિકાર્યેષુ સર્વતઃ ।
યઃ કુર્યાત્ દ્રવ્યલોભેન સોઽધોગતિમવાપ્નુયાત્ ॥
દેવપૂજાદિકમિતિ શેષઃ । દેવીપુરાણે ।
માતૃમંડલવેત્તા ચ બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયોપ્ય વા ।
પ્રતિ વા રોપ્ય વા વૈશ્યઃ શૂદ્રો વા તંત્રવિદ્યદિ ॥
પૂજાવિધૌ ભવેચ્છ્રેષ્ઠોન પશુર્નકુશીલવઃ ।
નાનૈષ્ઠિકોદાંભિકો વા પૂજકઃ પ્રોચ્યતે શુભઃ ॥
પશુરત્ર પૂજાશાસ્ત્રાનભિજ્ઞઃ । કુશીલવશ્ચારણઃ । દેવીપુરાણે ।
શુચિઃ સુવસ્ત્રધૃક્ પ્રાજ્ઞો મૌની ધ્યાનપરાયણઃ ।
ગતકામોભવેદ્વંદ્યોરાગમાત્સર્યવર્જિતઃ ॥
આત્માનં પૂજયિત્વા તુ સુગંધિસિત વા સસા ।
સુમુહૂર્તે યજેદ્દેવાન્સ્વકીયાસનસંસ્થિતાન્ ॥
આવાહનં ચાર્ઘપાદ્યં હેમપાત્રેણ દાપયેત્ ॥
અથ સામાન્યોર્ઘ્યઃ ।
રક્તવિલ્વાક્ષતૈઃ પુષ્પૈર્દધિ દૂર્વાકુશૈસ્તિલૈઃ ।
સામાન્યઃ સર્વદેવાનામર્ઘોયં પરિકલ્પિતઃ ॥
૯અ)
અભાવાદ્દધિ દૂર્વાદેર્માન સંપરિકલ્પયેત્ ।
સુમુહૂર્તે પુણ્યકાલે પૂર્વાહ્નાદૌ । અર્ઘપાદ્યાદીત્યાદિશષ્ટઃ સ્નાનાદિ
પંચોપચારપરઃ । અત્ર યથોપયોગં પાત્રસ્થાપનં । રક્તમિતિ રક્ત ચંદનાદિ
ગંધદ્રવ્યં । રક્તં કુંકુમમિતિ લક્ષ્મીધરઃ । લિંગે રક્તંનેચ્છંતિ
કેચન । સ્વસ્વધર્માવિરોધેન દેવપૂજાકાર્યા । તથા ચ ।
સ્વસ્વધર્મં પરિત્યજ્ય ચત્વારો બ્રાહ્મણાદયઃ ।
પૂજામેવ પ્રકુર્વંતિ નતાં ગૃહ્ણંતિ દેવતાઃ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
અર્થંવિનૈવમંત્રેણ પુણ્યરાશિઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
સ્યાદયં મંત્રયુક્તશ્ચેત્પુણ્યં શતગુણોત્તરં ॥
દેવતાનામ્નાપિ પૂજાફલદાસ્યાદિતિ ॥
બ્રહ્મપુરાણે ।
દેવાનાં પ્રતિમા યત્ર ઘૃતાભ્યંગક્ષમા ભવેત્ ।
પલાનિ તસ્યૈ દેયાનિ શ્રદ્ધયા પંચવિંશતિઃ ॥
અષ્ટોત્તરશતપલં સ્નાનેદેયં ચ સર્વદા ।
દ્વેસહસ્રે પલાનાં ચ મહાસ્નાનેન સંખ્યયા ॥
દાતવ્યં યેન સર્વાસુ દિક્ષુ નિર્યાતિ તદ્વૃત્તં ।
બ્રહ્માંગલગ્નં વિપ્રેભ્યો વૈષ્ણવં ચ પ્રદીયતે ॥
રુદ્રાંગલગ્નમગ્નૌ ચ દહેત્ સર્વં ચ તક્ષણાત્ ।
અન્યેભ્યસ્ત્વથ દેવેભ્યો યત્તદ્દીનેષુ નિક્ષિપેત્ ॥
વિપ્રેભ્યસ્ત્વથ તદ્દેયં માતૃભ્યો યન્નિવેદિતં ।
નૈવેદ્યાદિકમિમિશેષઃ ॥
દેવીપુરાણે ।
પાત્રાણામાદરઃ કાર્યઃ પાત્રાણ્યેવોત્તમાનિ તુ ।
વલિઓમ ક્રિયાર્થં હિ વિનાપાત્રં ન સિધ્યતિ ॥
૯બ્)
તસ્માદ્યજ્ઞાંગમિત્યાહુઃ પાત્રં ચાગ્ર્યં મહામુને ।
યસ્ય યચ્ચાયુધં પ્રોક્તં તસ્ય તલ્લાંછનં ભવેત્ ॥
ષટ્ત્રિંશદંગુલં પાત્રમુત્તમં પરિકીર્તિતં ।
મધ્યમં તુ ત્રિભાગોનં કનિષ્ઠં દ્વાદશાંગુલં ॥
વસ્વંગુલ વિહીનં ચ ન પાત્રં ધારયેત્ ક્વચિત્ ।
નાનાવિચિત્ર રૂપાણિ પુંડરીકાકૃતીનિ ચ ॥
શંખં નીલોત્પલાભાનિ પાત્રાણિ પરિકલ્પયેત્ ।
વિનાપાત્રેણયઃ કુર્યાત્ પ્રતિષ્ઠાં યાજ્ઞિકી ક્રિયાં ॥
વિફલા જાયતે સર્વાવાહનાદિધનાપહા ॥
વલિહીને તુ દુર્ભિક્ષં ગંધહીનેત્વ ભાગ્યતા ।
ધૂપહીને તથોદ્વેગો વસ્ત્રહીને ધનક્ષયઃ ॥
રત્નહીને પ્રિયેદ્ભાર્યાવિપતાકે અનાયકં ।
છત્રહીને હતં છત્રમવિતાને નારકી ભવેત્ ॥
વેદ્યહીને તુ નાશઃ સ્યાદાત્મનો નગરસ્ય વા ।
દીપહીને તુ દૌર્ભાગ્યં પ્રાપ્નુયાત્ કારકઃ સદા ॥

દક્ષિણાહીને ચ તત્સર્વં વ્યર્થં સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ।
મંત્રવિદ્યા વિહીને તુ સંપૂર્ણમપિ નશ્યતિ ॥
પાત્રમંત્ર સમાયુક્તં સર્વદોષાયહં ભવેત્ ।
અસંપત્તૌ તુ તત્સર્વં મનસા પૂજાદૌ દેયં ॥
તથા હેમપાત્રેણ સર્વાણિ ઈહિતાનિલભેન્મુને ।
અર્ઘં દત્વા તુ રૌપ્યેણ આયૂરાજ્યં સુત્તાન્ લભેત્ ॥
તામ્રપાત્રેણ સૌભાગ્યં ધર્મં મૃન્મય સંભવૈઃ ॥
એવં
દારુપાત્રમૃણ્મયપાત્રપદ્મપાત્રપલાશપાત્રતામ્રપાત્રસુવર્ણપાત્ર-
રૌપ્યપાત્રાણ્યર્ઘસ્નાનનૈવેદ્યવલિધૂપાદિકાર્યેષૂત્તરોત્તરતઃ પ્રશસ્તાનિ
સર્વેષાં ભગ્નપાત્રં નિષિદ્ધં ।
૧૦અ)
તામ્ર સુવર્ણરૌપ્યશંખશુક્તિભગ્નમપિ ગ્રાહ્યં ॥
બ્રહ્મોવાન ॥
શંખસ્થિતે ન તોયેન યઃ સ્નાપયતિ કેશવં ।
કપિલાયાઃ સહસ્રસ્યફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
શંખે તીર્થોદકં કૃત્વા યઃ સ્નાપયતિ કેશવં ।
વિંદુમાત્રેણ દ્વાદશ્યાં કુલાનાં તારયેચ્છતં ॥
કપિલાં ક્ષીરમાદાય શંખે કૃત્વા જનાર્દનં ।
યજ્ઞાયુત સહસ્રસ્યસ્નાપયિતા ફલં લભેત્ ॥
શંખલગ્નં તુ યત્તોયં ભ્રામિતં કેશવોપરિ ।
વંદતે શિરસાનિત્યં ગંગાસ્નાનેન તસ્ય કિં ॥
શંખપાત્રાર્ઘદાનં શિવવર્જં સર્વેષાં કાર્યં ।
વિષ્ણોરધિકં ।
અર્ઘં કૃત્વા તુ શંખેન યઃ કરોતિ પ્રદક્ષિણં ।
પ્રદક્ષિણી કૃતાતેન સપ્તદ્વીપા સ સાગરા ॥
પ્રદક્ષિણ સંખ્યા યથા ।
એકં ચંડોદિવૌ સપ્તત્રીણિ દદ્યાદ્ગણેશ્વરે ।
ચત્વારિ કેશવો દદ્યાચ્છિવસ્યાર્દ્ધ પ્રદક્ષિણં ॥
અથ દેવમાલ્યાપનયનાદિ ॥
દેવમાલ્યાપનયનં દેવાણરસમૂહનં ।
સ્નાપનં સર્વદેવાનાં ગોપ્રદાનફલં સ્મૃતં ॥
અથ સૂર્યસ્ય ।
તત્ર ભવિષ્યપુરાણે ।
પશ્યન્ પરિહરન્ જંતૂન્માર્જન્યા મૃદુસૂક્ષ્મયા ।
શનૈઃ સંમાર્જનં કૃત્વા ચાંદ્રાયણફલં લભેત્ ॥
યાવંત્યઃ પાંશુકણિકામજ્યંતે ભાસ્કરાલયે ।
દિનાનિદિવિતાવંતિતિષ્ઠત્યસ્તમલોનરઃ ॥
યાવન્ની રાજનં કુર્યાદર્ચાણિ વિધિવદ્રવેઃ ।
તાવદ્યુગ સહસ્રાણિ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
૧૦બ્)
નીરાજનમારાત્રિકોપરિભ્રામણં ॥
વર્ષકોટિ સહસ્રેણ યદ્રજઃ સમુપાર્જિતં ।
ઘૃતસ્નાનેન તત્સર્વં દહત્યગ્નિરિવેધનં ॥
સપ્તભ્યાં તુ ઘૃતસ્નાનં કૃત્વા સૂર્યે સ કૃન્નરઃ ।
કુલાન્યુદ્ધૃત્ય સપ્તૈવ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
એવં શુક્લાષ્ટમ્યામપિ યથા ।
સપ્તમ્યામથ વાષ્ટમ્યાં ગવ્યેન પયસારવેઃ ।
સ્નાપનં તુ નૃપશ્રેષ્ઠં મહાપાતકનાશનં ॥
સ્નાપ્યં દધ્ના સ કૃદ્ભાનું વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
પિતૄનુદ્દિશ્યયો ભાનું સ્નાપયેચ્છીતવારિણા ॥
તૃપ્તાન્સ્વર્ગં નયત્પાંશુપિતરો નરકાદપિ ।
ભાનું શીતાંવુનાસ્નાપ્યધારોલ્લપયસા તથા ॥
સ્નાપ્ય પંચામૃતે નૈવ મગ્નિલોકે મહીયતે ।
એતત્ સ્નાનત્રયં કૃત્વા પૂજયિત્વા ચ ભાસ્કરં ॥
અશ્વમેધ સહસ્રસ્યફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
રસેન સ્નાપનં કૃત્વા અશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
તથા ।
યથા ન લંઘયેત્ કશ્ચિત્ સ્નપનં ભાસ્કરસ્ય તુ ।
તથા કુર્યાત્ પ્રયત્નેન લંઘિતં હ્યશુભાવહં ॥
તામિસ્રં નરકં કર્તા લંઘયેદ્યઃ સ રૌરવં ।
અથાર્ઘં ॥
ચંદનોદક મિસ્રૈસ્તુ દત્વાર્ઘં કુસુમૈરવેઃ ।
સ પુત્રપૌત્રલક્ષ્મીકઃ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
૧૧અ)
યોઽષ્ટાંગમર્દ્યમાપૂર્યભાનો મૂર્ધ્નિ નિવેદયેત્ ।
દશવર્ષ સહસ્રાણિ સરમેદર્કમંડલે ॥
આપઃ ક્ષીરં કુશાગ્રાણિ ઘૃતં દધિ તથા મધુ ।
રક્તાનિ કરવીરાણિ તથા રક્તં ચ ચંદનં ॥
અષ્ટાંગમર્દ્ય એષો વૈ બ્રહ્મણા પરિકલ્પિતઃ ।
દારવેણાર્ઘપાત્રેણ દત્વાર્ઘં યત્ફલં લભેત્ ॥
તસ્માચ્છતંગુણં પ્રોક્તં મૃત્યાત્રેણ નરાધિપ ।
તામ્રપાત્ર પ્રદાનેન પુણ્યં દશગુણં તતઃ ॥
પલાશપદ્મપત્રાભ્યાં તામ્રપાત્ર સમં ભવેત્ ।
રૌપ્યપાત્રે તુ વિજ્ઞેયં લક્ષાર્દ્ધં નાત્ર સંશયઃ ॥
સુવર્ણપાત્રવિન્યસ્તં સર્વં કોટિગુણં રવેઃ ।
એવં સ્નાનેથ નૈવેદ્યે વલિધૂપાદિષુ ક્રમાત્ ॥
પાત્રાંતર વિશેષેણ તત્ફલં તૂત્તરોત્તરં ।
યથા સુવર્ણાદિ પાત્રેણાર્ઘ દાનફલં તથા સ્નાનાદિષ્ટ્વપિ દ્રષ્ટવ્યં ॥
રૌપ્યપાત્ર પ્રદાનેન યત્પુણ્યં વેદપારગે ।
તસ્માચ્છતગુણં પ્રોક્તં સૂર્યમૃત્પાત્રદાનતઃ ॥
તુલ્યમેવ ફલં પ્રોક્તં મર્ઘેણાઢ્ય દરિદ્રયોઃ ।
વિભવેસતિ યો મોહાન્ન કુર્યાદ્વિધિવિસ્તરં ॥
ન તત્ફલમવાપ્નોતિ સલોભાક્રાંતમાનસઃ ।
એવં શિવેપિ ફલં દ્રષ્ટવ્યં ॥
વિશેષસ્તુ શિવસ્ય ભવિષ્યપુરાણે ।
૧૧બ્)
સકૃદ્ગવ્યેન પયસાયોલિંગં સ્નપયેન્નરઃ ।
રાજતે ન વિપ્રાનેન સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥
કલ્પકોટિ સહસ્રેણ યત્પાપં સમુપાર્જિતં ।
ઘૃતાભ્યંગેન લિંગસ્ય દહેત્પાપં ન સંશયઃ ॥
કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં ઘૃતસ્નાનં કૃત્વા લિંગે સકૃન્નરઃ ।
કુલૈકવિંશમુત્ત્રર્ભ્ય શિવલોકે મહીયતે ॥
મધુના સ્નાપયેદ્યસ્તુ પિતૃલોકે મહીયતે ।
સુ સુગંધેન તૈલેન સ્નાપનં યઃ કરોતિ મે ॥
અતિરાત્રફલં તસ્મૈ સ સૌભાગ્યં દદામ્યહં ।
સ્નાનકાલે ત્રિસંધ્યે વા યઃ કુર્યાદ્ગીતવાદિતં ॥
નૃત્યં વા મુખવાદ્યં વા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
યાવત્ પદાનિ કુરુતેગેય નૃત્યાદિ વાદિતં ॥
તાવદ્યુગ સહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે ।
યદ્યપિ શિવપૂજને નૃત્યાદિ ફલમુક્તં તથાન્યેષામપિ પૂજને તત્તલ્લોક
પ્રાપ્તિર્દ્રષ્ટવ્યેતિ ॥
અથ વિષ્ણોઃ । નરસિંહપુરાણે ।
દત્વાર્ચન મથાર્ઘં ચ પાદ્યમાચમનીયકં ।
દેવદેવસ્ય વિધિના સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
સ્નાપયેત્ પયસા ભક્ત્યા નરસિંહં તુ યો નૃપ ।
સર્વપાપ વિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
સ્નાપ્ય દધ્ના સકૃદ્વિષ્ણું નિર્મલઃ પ્રિયદર્શનઃ ।
૧૨અ)
વિષ્ણુલોકમવાપ્નોતિ સેવ્યમાનઃ સુદોત્તમૈઃ ॥
યઃ કરોતિ હરેરર્ચા સ્નપનં મધુનાનરઃ ।
અગ્નિલોકે સમોદિત્વા પુનર્વિષ્ણુપુરે વસેત્ ॥
ઘૃતેન સ્નપનં યસ્તુ સર્વલોકે વિશેષતઃ ।
દિવ્યં વિમાનમાસ્થાય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
યવગોધૂમજૈશ્ચૂર્ણૈરુદ્વર્ન્ત્યોષ્ણેન વારિણા ।
પ્રક્ષાલ્ય દેવદેવેશં સ ત્રિણાંલોકમાપ્નુયાત્ ॥
અથ દુર્ગાયાઃ ॥
કપિલા પંચગવ્યેન દધિક્ષીરઘૃતેન ચ ।
સ્નાનં શતગુણં પ્રોક્તમિતરેભ્યો નરાધિપં ॥
વર્ષકોટિં સહસ્રૈસ્તુ યત્પાપં સમુપાર્જિતં ।
તત્સર્વં વિલયં યાતિતોયેષુ લવણં યથા ॥
ઇતરેભ્યઃ ઇતરં પંચગવ્યેભ્યઃ ॥
તથા ઘૃતાભ્યંગેન દેવ્યાસ્તુ શુભેન વિધિવન્નૃપ ।
સર્વપાપ વિશુદ્ધાત્મા દુર્ગાલોકે મહીયતે ॥
ક્ષીરેણ સ્નાપયેદ્યસ્તુ શ્રદ્ધાભક્તિં સમન્વિતઃ ।
ચંદ્રિકાં વિધિવદ્વીર ચંદ્રલોકે મહીયતે ॥
સ્નાપયેદ્યસ્તુ વિધિવદ્દધ્ના દુર્ગાં મહીયતે ।
રાજતે ન વિમાનેન દુર્ગાલોકે મહીયતે ॥
ચંડિકાં સ્નાપયેદ્યસ્તુ નરશ્ચેક્ષુ રસેન વૈ ।
ગૈરિકેન વિમાનેન વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
નવમ્યાં શુક્લપક્ષે તુ વિધિવચ્ચંડિકાં ॥
૧૨બ્)
ઘૃતેન સ્નાપયેદ્યસ્તુ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
દશપૂર્વાન્દશપરાનાત્માનં ચ વિશેષતઃ ॥
ભવાર્ણવાત્ સમુદ્ધૃત્ય દુર્ગાલોકે મહીયતે ।
ઇતિ શ્રીમંત્રકોષે પૂજાફલકથનંનામદ્વિતીયઃપરિચ્છેદઃ ॥
અથ પૂજોપચારાઃ ॥
તથા ચ પ્રપંચસારે ।
આસનસ્વાગતે સાર્ધપાદ્યે સા ચ મનીયકે ।
મધુપર્કા ચ મસ્નાનવસનાભરણાનિ ચ ॥
સુગંધસુમનોધૂપદીપનૈવેદ્યચંદનાત્ ।
પ્રયોજયેદર્ચનાયામુપચારાંસ્તુ ષોડશ ॥
અર્ઘપાદ્યા ચ મનમધુપર્કા ચ મનાન્યપિ ।
ગંધાદયો નિવેદ્યાંતા ઉપચારાદશ ક્રમાત્ ॥
ગંધાદયો નિવેદ્યાંતા પૂજાપંચોપચારિકા ।
સપર્યા ત્રિવિધા પ્રોક્તા તાસ્યમેકાં સમાશ્રયેત્ ॥
અથ ગંધાઃ । તેષાં લક્ષણં । અથ ભવિષ્યપુરાણે ।
ચંદના ગુરુકર્પૂરકુંકુમૈશ્ચ સ પદ્મકૈઃ ।
અલુલિપ્તોજનૈર્ભક્ત્યા દદાતિ પરમેપ્સિતં ॥
પદ્મકૈઃ પદ્મકાષ્ઠૈઃ । એતત્ સર્વેષાં । અથ સૂર્યસ્ય ।
યઃ સમાં લભતે સૂર્યં ચંદના ગુરુકુંકુમૈઃ ।
કર્પૂર વ્યતિમિસ્રૈશ્ચ તથા કસ્તૂરિકાન્વિતૈઃ ॥
સમમેકૃશંતં વર્ષં વિહૃત્યત્રિદિવાલયે ।
પુનઃ સંજાયતે ભૂમૌ રાજરાજો ન સંશયઃ ॥
સંવીજ્ય તાલવૃંતેન શુભગંધૈર્વિલેપિતં ।
દશવર્ષ સહસ્રાણિ વીરમિત્રપુરેવસેત્ ॥
૧૩અ)
એવં શિવેપિ દ્રષ્ટવ્યં ॥

અથ વિષ્ણોઃ ।
નરસિંહપુરાણે ।
કુંકુમાગુરુ શ્રીખંડચંદનૈરચ્યુતા કૃતિં ।
આલિપ્યં ભક્ત્યા રાજેંદ્ર કલ્પકોટિ વસેદ્દિવિ ॥
અથ દુર્ગાયાઃ ॥ ભવિષ્યપુરાણે ।
ચંદનાગુરુકર્પૂરૈયસ્તુ દુર્ગાં પ્રલેપયેત્ ।
સમમેકંશતં દિવ્યં શક્રલોકે મહીયતે ॥
ગંધાનુ લેપનં કૃત્વા જ્યોતિષ્ટોમફલં લભેત્ ।
ચંદનેન વિલિપ્યાર્યામગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
વિલિપ્યં કૃષ્ણાગુરુણા વાજપેય ફલં લભેત્ ।
કુંકુમેન વિલિપ્યાર્યાંગો સહસ્રફલં લભેત્ ॥
દદ્યાદ્દેવાય ચ મરં મણિદંડ વિભૂષિતં ।
હેમરૂપ્યાદિ દંડં વા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
ચામરવ્યગ્રહસ્તાગ્ર દિવ્યસ્ત્રીપરિવારિતઃ ।
મહાભોગૈર્વિમાનસ્થશ્ચિરં દેવપુરેવસેત્ ॥
ઇતિ સર્વેષાં દેવાનાં સમંફલં ॥
અથ પુષ્પાણિ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ॥
પુષ્પૈરરણ્યસંભૂતૈઃ પત્રૈર્વાગિરિ સંભવૈઃ ।
અપર્યુષિતનિઃ ક્ષિદ્રૈઃ પ્રોક્ષિતૈર્જંતુ વરિતૈઃ ॥
આત્મરામોદ્ભવૈર્વાપિર્ભક્ત્યા સંપૂજયેત્સુરાન્ ।
કૃમિકીટાવપન્નાનિશીર્ણપર્યુષિતાનિ ચ ॥
સ્વયં પતિત પુષ્પાણિત્યજેદુપહતાનિ ચ ।
મુકુલૈર્નાર્ચયેદ્દેવમપક્વં ન નિવેદયેત્ ॥
૧૩બ્)
ફલં વક્ષમિવિદ્ધં ચ પ્રયત્નાત્તદ્વિવર્જયેત્ ।
પુષ્પૈરનિષિદ્ધૈરવિહિતૈરપિ । મુકુલં કલિકા ॥
અલાભેન તુ પુષ્પાણાં પત્રાણ્યપિ નિવેદયેત્ ।
પત્રાણામપ્યં ભાવે તુ ફલાન્યપિ નિવેદયેત્ ॥
ફલાનામપ્ય ભાવેન તૃણગુલ્મૌષધીરપિ ।
ઓં ષધીનામલાભે તુ ભક્ત્યા ભવતિ પૂજિતઃ ॥
પ્રત્યેકં મુક્તં પુષ્પેન દશસૌવર્ણિકં ફલં ।
સ્રજોભિર્નૃપંશાર્દૂલ તદેવ દ્વિગુણં ભવેત્ ॥
સમિત્પુષ્પકુશાદીનિ બ્રાહ્મણઃ સ્વયમાહરેત્ ।
શૂદ્રાનીતૈઃ ક્રયઃક્રીતૈઃ કર્મકુર્વન્ પતત્યધઃ ।
ઇતિ સ્વયંમાતૃ ચ મતિફલદં ।
અશક્તૌ ક્રીતમપિ શૂદ્રાનીતમપિ પ્રોક્ષિતં ગૃહ્ણીયાત્ ।
મહાજન ગૃહીતત્વાત્ ॥
લક્ષાદિ પુષ્પદાનેન્યાયાર્જિતધનક્રીતમપિ પુષ્પંદેયમે વા તથા ચ વિષ્ણું
ધર્મોત્તરે ।
ધર્માર્જિતધનક્રીતૈર્યઃ કુર્યાત્ કેશવાર્ચનં ।
ઉદ્ધરિષ્પત્યસંદેહં સપ્તપૂર્વાંસૂયા પરાન્ ॥
તથાપિ સમિત્પુષ્પકુશાદીનિ પ્રોક્ષણાંત શુદ્ધ્યંતીતિ મન્યંતે ॥
દેવો પરિધૃતં યચ્ચ વામહસ્તે ચ યાદ્દૃતં ।
અધોવસ્ત્રં ધૃતં યચ્ચજલેઽંતઃ ક્ષાલિતં યત્ ॥
દેવતાસ્તન્ન ગૃહ્ણંતિ પુષ્પં નિર્માલ્યતાંગતં ।
ઇતિ હરિભક્તિગ્રંથેલિખિતં ॥
૧૪અ)
નિત્યપૂજાર્થમદત્તોપાદાનમપિ પુષ્પસ્ય કાર્યં । દેવતાર્થં ચ
કુસુમમસ્તેયંમનુરવ્રવીત્ ઇતિ વચનાત્ ॥ હારીતઃ ।
સ્નાનં કૃત્વા તુ યે કેચિત્પુષ્પં ચિન્વંતિ વૈ દ્વિજાઃ ।
દેવતાસ્તન્નગૃહ્ણંતિ ભસ્મી ભવતિ દારુવત્ ॥
સ્વાર્થે દેવ પૂજામ કૃત્વા ન ગૃહ્ણીયાત્ । પરાર્થે તુ ગૃહ્ણીયાદપિ ।
નિત્યપૂજાનંતરં ચ દિવસાંતર પૂજાર્થં ગ્રાહ્યં ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
નિર્ગંધીન્યુગ્રગંધીનિ કુસુમાનિ વિવર્જયેત્ ।
ગંધહીનંમપિગ્રાહ્યં પવિત્રં યત્કુશાદિકં ॥
પ્રહરં તિષ્ઠતેજાંતીકરવીર મહર્નિશં ।
તદુપરિ નિર્માલ્યતાં યા તીત્યર્થઃ ॥
તુલસ્યાં વિલ્વપત્રેષુ જલજેષુ ચ સર્વશઃ ।
નપર્યુષિતદોષોસ્તિ માલાકારગૃહેષુ ચ ॥
મુદ્ગરાણિ કદંવાનિ રાત્રૌદેયા નિભાનવે ।
કનકાનિ કદંવાનિ રાત્રૌ દેયાનિ શંકરે ॥
દિવાશેષાણિ પુષ્પાણિ દિવારાત્રૌ ચ મલ્લિકા ।
મુદ્ગરાણિ મુગરાવેલીતિ પ્રસિદ્ધા । દેયાનિ ગ્રાહ્યાણીત્યર્થઃ ।
કિંચ વિહિતપુષ્પમાલાસુ ચ ગ્રથિતં નિષિદ્ધા પુષ્પપત્રમપિ ન દોષાવહં ॥
પરોત્યાદિત પુષ્પદાના સ્વયમુત્યાદિત પુષ્પદાને ચાધિકં ફલં ।
સામાન્યવિહિતં પુષ્પદાનાચ્ચવિશેષપુષ્પદાનેઽધિકફલત્વં ॥
૧૪બ્)
વિહિત પુષ્પપત્રાભાવે ચ વિહિત નિષિદ્ધદાનં ન દોષાવહં ॥ વિશેષવિહિત
પુષ્પાલાભે નિષિદ્ધવિહિતં ન ગ્રાહ્યં ॥ ઇતિ ગ્રાહ્યાગ્રાહ્યસામાન્યંવિધિઃ ।
અથ સૂર્યાદીનાં સર્વેષાં સામાન્ય પુષ્પાણિ ।
જાતી શમીકુશાઃ કુબ્જં મલ્લિકા કરવીરકં ॥
નાગપુન્નારાકાશોકરક્તૈ નીલોત્પલાનિ ચ ।
વંચકંષકુલ ચૈવ પદ્મં વિલ્વં પવિત્રકં ॥
એતાનિ સર્વદેવાનાં વિહિતાનિ સમાનિહ ।
કુબ્જકંકુ આટિ ઇતિ પ્રસિદ્ધં મલ્લિકા વેલી ઇતિ પ્રસિદ્ધા ॥
નાગઃ નાગકેસર ઇતિ । પુન્નાગપુન્નાગ ઇતિ પ્રસિદ્ધં । અથ સર્વેષાં વિહિત
નિષિદ્ધાનિ । પાટલા ચ શમીપત્રં દુર્ગાયાસ્તુ હિતાહિતં ।
કુંદં પલાશકુસુમં દૂર્વા ચ શિવપૂજને ।
કુમુદં કુંકુમદ્રેણિં તગરં સૂર્યપૂજને ॥
અચ્છોવકઃ કર્ણિકારઃ કિંકિરાતો હરેસ્તથાં ।
કિંકિરાતઃ પીતામ્રાત્તકઃ ।
તિલકં માલતી વાણસ્તુલસીભૃંગરાજકં ।
જમુલં શિવદુર્ગાર્થં નિષિદ્ધવિહિતં ભવેત્ ॥
તિલકં તિલકા ઇતિ ખ્યાતં ।
માલતી ગોદુમ ઇતિ ખ્યાતા । કાકમાચી વા । જાત્યાઃ પૃથદુપાદાનાત્ । વાણઃ
કૃષ્ણગેંઠીતિ લોકે પ્રસિદ્ધા ।
૧૫અ)
આમ્રાતક પ્રભેદોલોકે પ્રસિદ્ધ ઇત્યન્યે । વાણઃ કટસરયા ।
જયઃકાશઃ શ્વેતપદ્મં શ્વેતમંદારકં તથા ।
દુર્ગાયાશ્ચૈવ વિષ્ણોશ્ચ નિષિદ્ધ વિહિતં ભવેત્ ॥
જયઃ જયંતી ઇતિ ખ્યાતં ॥
અગસ્તિરતિ મુક્તા ચ તિરીટં ચ હરે હરૌ ।
અપાસાર્ગસ્યપત્રં હિ સૂર્યદુર્ગાહિતાહિતં ॥
અતિમુક્તકોસાધવીલતા । ત્રીટં લોધ્રપુષ્પં ॥
ધત્તૂરઃ શિંશયા મંદારશ્ચા પરાજિતા ।
સૂર્યવિષ્ણોર્ન હિ હિતં દમનં શિવસૂર્યયોઃ ॥
શિંશયાતિ ઉરા ઇતિ ॥ દમનં શિવસ્ય ચૈત્ર શુક્લચતુર્દશ્યાં વિહિતં અન્યત્ર
નિષિદ્ધં ॥ અથ નિષિદ્ધાનિ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ।
કૃષ્ણલોન્મત્તકં કાંચી તથા ચ ગિરિમલ્લિકા ।
ન કંટકારી પુષ્પં ચ તથાન્યદ્ગંધવર્જિતં ॥
ન ચામ્રાતકજૈઃ પુષ્પૈરર્ચની યો દિવાકરઃ ।
આમ્રાતકજૈરિતિ પાઠે કુટજૈરિતિ તદા વ્યાખ્યેયં ॥
કૃષ્ણલાકરંજી ઘોંઘચી ઇતિ પ્રસિદ્ધા ।
કાંચી વા વાહી । ગિરિકર્ણિકા અપરાજિતા । કંટકીજવરેહટાભાવે ઉપાદેયં
કેચિત્તુ ન નિષિદ્ધમેવાહુઃ । તથા યેષાં ન ચ નિષેધોસ્તિ ગંધવર્ણાન્વિતાનિ ચ ।
તાનિ પુષ્પાણિ દેયા નિભાનવે લોકભાનવે ।
એતાનિ સર્વાણિ વિહિતા ભાવે તુ પાદેયાનિ ॥
૧૫બ્)
દેવમુલ્લં સ યેદ્યસ્તુ તત્ક્ષણાત્ પુષ્પલોભતઃ ।
પુષ્પાણિ ચ સુગંધીનિ પૂજકોનેત્તરાણિ ચ ॥
બ્રહ્મહત્યા મદ્યં વાપ્યેહ પચ્યતે શાશ્વતીઃ સમાઃ ॥
ત્રુટિમાત્રં તુ યો દદ્યાદાગ્નેયકૃતપંજકં ।
ભાસ્કરસ્યોત્તમાંગે તુ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
ઇંદ્રસ્યાર્દ્ધાસને તિષ્ઠેદ્યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ।
એવં વિત્તાનુસારેણ ફલં જ્ઞેયં સમાસતઃ ॥
અન્યેષ્વપિ જ્ઞેયમિદં ફલં ॥ અથ શિવસ્ય નિષિદ્ધં ॥
તત્ર ભવિષ્યપુરાણે ।
કેતકી ચાતિ મુક્તશ્ચ કુંદીયૂથીમદંતિકા ।
શિરીષસર્જ વંધૂક કુસુમાનિ વિવર્જયેત્ ॥
મદંતિકામદયંતી ગૌડે ઇતિ પ્રસિદ્ધા ।
યૂથ્યનુકાર પુષ્પ ઇત્યન્યે । સર્જઃશાલઃ । ઇંદ્ર તરુઃ સિંધુવારઃ ।
કુંદપુષ્પં વર્ષપૂજાયાં માઘેવિહિતં અન્યદા નિષિદ્ધં ॥ તથા
નિર્ગંધીન્યુગ્રગંધીનિ કુસુમાનિ વિવર્જયેત્ । ગંધહીનમપિ ગ્રાહ્યં પવિત્રં
યત્કુંશાદિકં ॥
અથ દુર્ગાયાઃ । વિશેષનિષેધોનાસ્ત્યેવ । તત્પુનરુક્તં । દેવીનામર્કમંદારૌ
સૂર્યસ્ય તગરં તથા । શિવે ચ વર્જયેત્ કુંદમુન્મત્તં ચ હરૌ તથેતિ ।
ઇતરદેવીનાં નિષિદ્ધૌ ન તુ દુર્ગા મૂર્ત્યાઃ । કરવીરાર્ક પુષ્પૈશ્ચ
શિંશયૈશ્ચાપરાજિતૈઃ ઇતિ ॥
૧૬અ)
લક્ષ્મ્યાઃ દ્રોણપુષ્પમપિ સાહસ્ર્યાં નિષિદ્ધાં ॥
વિષ્ણોરપિ પુષ્પવિશેષનિષેધોનાસ્તિ ॥
ઉક્તં ચ વિષ્ણુનાનોગ્રગંધીનિ પુષ્પાણિ નાગંધિનકંટહ્વિજં ।
કંટકિજમપિ શુક્લં સુગંધંમપિ યત્તદ્દદ્યાત્ । ન રક્તં દદ્યાત્ રક્તમપિ
કુંકુમજં જલજં ચ દદ્યાત્ । અત્ર જલજકુંકુમપાટલા ત્રિસંધ્યા કરવીર
પારિભદ્ર શમીપલાશાશોકકુશવર્જલોહિતં પુષ્પં નિષિદ્ધં ॥
વિષ્ણુધર્મે ।
કૌટજં શાલ્મલી પુષ્પં શૈરીષં ચ જનાર્દને ।
નિવેદિતં ભયં રોગં પ્રયચ્છતિ ન સંશયઃ ॥
ક્રકરસ્ય ચ પુષ્પાણિ તથા ધત્તૂરકસ્ય ચ ।
કૃષ્ણં ચ કુટજં ચાર્કં નૈવ દેયં જનાર્દને ॥
ક્રકરં કરીરકં ॥ વિષ્ણુરહસ્યે।

ન ભુક્તૈઃ પૂજયેદ્વિષ્ણું કુસુમૈર્નમહીગતૈઃ ।
ન જીર્ણૈર્દલમુક્તૈર્નનચૈ વાશુવિકાશિતૈઃ ॥
આશુવિકાશિતૈર્વલાત્કારવિકાંશિતૈઃ ।
નરસિંહપુરાણે ।
તેજઃ જયેશંતનું પ્રતિનારદવાક્યં ।
અત ઊર્ધ્વં નિર્માલ્યં નાનર્ચય મહીપતે ।
નરસિંહસ્ય દેવસ્ય તથાન્યેષાં મહીપતે ॥
ઇતિ નિષિદ્ધ પુષ્પાણિ ॥
અથ વિહિતપુષ્પપત્રાણ્યુચ્યંતે ॥
તત્ર સૂર્યસ્ય ।
ભવિષ્યપુરાણે ।
૧૬બ્)
માલતી મલ્લિકા ચૈવ દૂર્વાકાશોતિ મુક્તકાઃ ।
પાટલા કરવીરાણિ જયાજયંતિરેવ ચ ॥
ચંપકોરોત્તકઃ કુંદોવાણાવર્વર મલ્લિકા ।
અશોકઃ કુબ્જકોલોધ્રસ્તથૈવ વાટરૂષકઃ ॥
શતપત્રાણિ ચાન્યાનિ વકાહ્વંક વિશેષકઃ ।
અગસ્તિ કિંશુકૌતદ્વત્પૂજાર્થં ભાસ્કરસ્ય તુ ॥
મલ્લિકા વેલીતિ પ્રસિદ્ધા । પાટલા પાડરીતિ પ્રસિદ્ધા । અતિમુક્તકો માધવીલતાં ।
કુબ્જકો કૂઆ । રોતકોરોહરી । વાણઃ કૃષ્ણગેંઠીતિ પ્રસિદ્ધા । વર્વરમલ્લિકા
વવરીતિ પ્રસિદ્ધા । આટસૂષકોવાસકઃ । વૃકાહ્વોવ કુલ ઇતિ પ્રસિદ્ધઃ ॥ અથ
પત્રાણિ ।
વિલ્વપત્રં શમીપત્રં ભૃંગરાજસ્ય પત્રકં ।
તમાલપત્રં ચ હરેઃ સદૈવ તપન પ્રિયં ॥
તુલસીકાલતુલસી તથા રક્તં ચ ચંદનં ।
કેતકી પત્રકુસુમં સદ્યસ્તુષ્ટિકરં રવેઃ ॥
અહ સૂર્યસ્ય પુષ્પવિશેષે ફલવિશેષા ।
ભવિષ્યપુરાણે ॥
દશદત્વા સુવર્ણસ્ય નિષ્કાણાં લભતે ફલં ।
કરવીરે તથૈકસ્મિન્નર્કોપરિ નિવેદિતે ॥
ભક્ત્વા પૂજયતે ચાર્કમર્ક પુષ્પૈઃ સમાહિતઃ ।
તેજસાસોર્કસંકાશો અર્કલોકે મહીયતે ॥
જપાં ચ કરવીરં ચ વિલ્વપત્રં ચ પદ્મકં ।
વકપુષ્પં દર્ભપુષ્પં શમીપુષ્પં તથોત્પલં ॥
૧૭અ)
રક્તોત્પલ સહસ્રેણ નીલોત્પલ શતેન ચ ।
રક્તૈર્વા કરવીરૈશ્ચ યસ્તુ સંપૂજયેદ્રવિં ॥
કલ્પકોટિ સહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ ।
વસેદર્કપુરે શ્રીમાનર્કતુલ્ય પરાક્રમઃ ॥
શમીપુષ્પં વૃહત્યાશ્ચ કુસુમં તુલ્યમેવ ચ ।
કરવીર સમાજ્ઞેયા જાતી વકુલપાટલાઃ ॥
શ્વેતમંદાર કુસુમંસિતપદ્મં ચ તત્સમં ।
નાગચંપકપુન્નાગ મુદ્ગરાશ્ચ સમાઃ સ્મૃતાઃ ॥
વૃહતી કંટકારિકા । નાગોનાગકેસરઃ । મુદ્ગરઃ વિચકિલઃ વહુપત્ર મલ્લિકા ।
અથ શિવસ્ય વિહિતપુષ્પાણિ ।
ભવિષ્યપુરાણે ।
તપઃ શીલગુણોપેત પાત્રે વેદસ્ય પારગે ।
દત્વા સુવર્ણસ્ય શતં તત્ફલં કુસુમસ્ય ચ ॥
કરવીરોવકશ્ચૈવ અર્ક ઉન્મત્ત એવ ચ ।
પાટલા વૃહતી ચૈવ તથા ચ ગિરિકર્ણિકા ॥
તથા કાસસ્ય પુષ્પાણિમંદારં ચાપરાજિતા ।
શમીપુષ્પાણિ ચાન્યાનિ કુબ્જકઃ શિખિની તથા ॥
અપામાર્ગસ્તથા પદ્મં સમીપુષ્પં સ ચોષણં ।
ચંપકોશીરતગરં તથા વૈ નાગકેસરં ॥
પુંનાગં કિંકિરાતશ્ચ દ્રોણપુષ્પં તથા શુભં ।
શિંશયોર્દુવરશ્ચૈવ જયામલ્લી તથૈવ ચ ॥
૧૭બ્)
પુષ્પાણિ યજ્ઞવૃક્ષસ્ય તથા વિલ્વં પ્રિયં શુભે ।
કુસુમસ્ય ચ પુષ્પાણિ તથા વૈ કંકતસ્ય ચ ॥
નીલં ચ કુમુદં ચૈવ તથા રક્તોત્પલાનિ ચ ।
સુરભીણિ ચ સર્વાણિ સ્થલજાન્યંવુજાનિ ચ ॥
ગૃહ્ણામિ શિરસા દેવિયોમે ભક્ત્યાનિ વેદયેત્ ।
શિખિની ચુરિઆ । વૈ કંકતો વ્યાઘ્રપદીટંટારીતિ પ્રસિદ્ધા ॥
અથ શિવસ્ય પુષ્પે વિશેષફલાનિ ॥
તત્ર ભવિષ્યપુરાણે ।
તપઃ શીલગુણોપેતે પાતે વેદસ્ય પારગે ।
દત્વા સુવર્ણસ્ય પલં તત્ફલં કુસુમસ્ય ચ ॥
અર્કપુષ્પે તથૈકસ્મિન્ શિવાય વિનિવેદિતે ।
દશદત્વા સુવર્ણસ્ય તત્ફલં સમવાપ્નુયાત્ ॥
અર્કં ચ કરવીરં ચ વિલ્વં દ્રોણસ્ય પુષ્પકં ।
અપામાર્ગં કૌશપુષ્પં શમીપુષ્પં તથૈવ ચ ॥
એકં ધત્તૂરકં ચૈવ નીલં ચોત્પલમેવ ચ ।
પૂર્ણપૂર્ણ સહસ્રેભ્યોધિકં સ્યાદુત્તરોત્તરં ॥
નીલોત્પલ સહસ્રસ્યયો માલાં સંપ્રયચ્છતિ ।
શિવાય વિધિવદ્ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
કલ્પકોટિ સહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ ।
વસેચ્છિવપુરે શ્રીમાન્ શિવતુલ્ય પરાક્રમઃ ॥
શેષાણાં પુષ્પજાતીનાં યત્ફલ પરિકીર્તિતં ।
૧૮અ)
સ તત્ફલાનુસારેણ શિવલોકે મહીયતે ॥
કરવીર સમાજ્ઞેયાજાતીવકુલપાટલાઃ ।
શ્વેતમંદાર કુસુમં કરવીરં ચ તત્સમં ॥
નાગચંપક પુંનાગધત્તૂરકસમાઃ સ્મૃતાઃ ।
વિલ્વપત્રૈરખંડૈશ્ચ સ કૃલ્લિંગં પ્રપૂજયેત્ ॥
સર્વપાપ વિનિર્મુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે ।
ધત્તૂરકૈશ્ચયોલિંગં સકૃત્ પૂજયતે નરઃ ॥
સ ગોલક્ષફલં પ્રાપ્ય શિવલોકે મહીયતે ।
વૃહતી કુસુમૈર્ભક્ત્યાયોલિંગં સકૃદર્ચયેત્ ॥
ગવામયુતદાનસ્ય ફલં પ્રાપ્ય શિવં વ્રજેત્ ॥
અથ દુર્ગાયાવિહિત પુષ્પાણિ ॥
દેવીપુરાણે ॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ શક્ર પ્રવક્ષ્યામિ પુષ્પા ધ્યાયં સમાસતઃ ।
ઋતુકાલોદ્ભવૈઃ પુષ્પૈર્મલ્લિકાજાતિ કુબ્જકૈઃ ॥
સિતરક્તૈસ્તથા પુષ્પૈઃ પદ્મૈશ્ચ પાંડુરૈસ્તથા ।
કિંશુકૈસ્તગરૈશ્ચૈવ કિંકિરાતૈઃ સ ચંપકૈઃ ॥
વકુલૈશ્ચૈવમંદારૈઃ કુંદપુષ્પૈસ્તિરીટકૈઃ ।
કરવીરાર્ક પુષ્પૈશ્ચ શિંશયૈશ્ચાપરાજિતૈઃ ॥
શિતરક્તૈસ્તથા પીતૈઃ કૃષ્ણૈશ્ચૈવ ચતુર્વિધૈઃ ।
ધત્તૂરકાતિમુક્તૈશ્ચ વંધુકાગસ્તિ સંભવૈઃ ॥
દમનૈઃ સિંદુવારૈશ્ચ સુરભિર્મરુવકૈસ્તથા ।
લતાભિર્બ્રહ્મવૃક્ષસ્ય દૂર્વાકાંડૈઃ સુકોમલૈઃ ॥
૧૮બ્)
મંજરીમિઃ કુશાનાં ચ વિલ્વપત્રૈઃ સુશોભનૈઃ ।
રક્તાન્વિતૈસ્તથા પુષ્પૈર્જલજૈઃ સ્થલસંભવૈઃ ॥
પત્રૈઃ પુષ્પૈર્યથાલાભં સર્વૌષધિમયૈઃ શુભૈઃ ।
ધાન્યાનાં સર્વપત્રૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચૈવ પ્રપૂજયેત્ ॥
અથ તસ્યા એવ મુખ્ય ફલાનિ ॥ તત્ર ભવિષ્યપુરાણે ॥
અગ્નિહોત્ર પરે વિપ્રે વેદવેદાંગપારગે ।
સુવર્ણાનાં સુવર્ણાનાં શતે દત્તે તુ યત્ફલં ॥
તત્ફલં લભતે રાજન્ પૂજયિત્વા તુ ચંડિકાં ।
માલયા વિલ્વપત્રાણાં ન વમ્યાં ગુગ્ગુલેન ચ ॥
માલા વદ્ધેન સંપૂજ્ય દુર્ગાદેવીં નરાધિપ ।
વિલ્વવૃક્ષસ્ય પત્રાણાં રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
કરવીરસ્રજોભિશ્ચ પૂજયેદ્યસ્તુ ચંડિકાં ।
સોગ્નિષ્ટોમ ફલં પ્રાપ્ય દુર્ગાલોકે મહીયતે ॥
પૂજયિત્વા તતો ભક્ત્વા ચંડિકાં પદ્મમાલયા ।
જ્યોતિષ્ટોમ ફલં પ્રાપ્ય દુર્ગાલોકે મહીયતે ॥
વકપુષ્પૈસ્રજોભિસ્તુ પૂજયેદ્યસ્તું ચંડિકાં ।
વાજપેયસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં વિંદતિ માનવઃ ॥
દ્રોણપુષ્પૈઃ સ્રજોભિસ્તુ પૂજયેદ્યસ્તુ ચંડિકાં ।
રાજસૂયફલં પ્રાપ્ય શક્રલોકે મહીયતે ॥
કુશપુષ્પૈઃ સ્રજોભિશ્ચ પૂજયેદ્યસ્તુ ચંડિકાં ।
સોગ્નિષ્ટોમફલંપ્રાપ્ય પિતૃલોકે મહીયતે ॥
શમીપુષ્પસ્રજોભિસ્તુ આર્યાં સંપૂજ્ય શ્રદ્ધયા ।
૧૯અ)
ગોસહસ્રફલંપ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
નીલોત્પલસ્રજોભિસ્તુ પૂજયેદ્યસ્તુ ચંડિકાં ।
વાજપેયફલં પ્રાપ્ય રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
સર્વેષાનેવદ્વેવાનાં પ્રવલં નીલમુત્પલં ।
નીલોત્પલ સહસ્રેણ યસ્તુ માલાં પ્રયચ્છતિ ॥
દુર્ગાયૈ વિધિવદ્વીરતસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
વર્ષકોટિ સહસ્રાણિ વર્ષકોટિ શતાનિ ચ ॥
રુદ્રસ્યાનુચરો ભૂત્વા શિવલોકે મહીયતે ।
સુગંધ પુષ્પૈર્યો ભક્ત્યા પૂજયેદ્યસ્તુ ચંડિકાં ॥
માલત્યા મલ્લિકા વાપિ સોશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
અથ વિષ્ણોર્વિહિતાનિ । નરસિંહપુરાણે ॥
મલ્લિકા માલતી જ્ઞાનીકેતકાશોકચંપકૈઃ ।
મુન્નાગનાગવકુલૈઃ પદ્મકૈરુત્પલાદિભિઃ ॥
એતૈરન્યૈસ્તુ કુસુમૈઃ પ્રશસ્તં પૂજનં હરેઃ ।
અર્ચયેદ્યઃ સુવર્ણસ્ય પ્રત્યેકં ફલમાપ્નુયાત્ ॥
વામનપુરાણે ।
જાતીશતાહ્વા સુમનાઃ કુંદંચારુપુટસ્તથા ।
વાણં ચ ચંપકાશોક કરવીરં ચ યૂથિકા ॥
પારિભદ્રં પાટલા ચ વકુલં ગિરિશાલિની ।
તિલકં જાસુવનજંપીતકં તગરં ત્વપિ ॥
એતાનિ હિ પ્રશસ્તાનિ કુસુમાન્યચ્યુતાર્ચને ।
સુરભીનિ તથાન્યાનિ વર્જયિત્વા તુ કેતકીં ॥
૧૯બ્)
ઘત્તૂરકં કેતકી ચ નરસિંહમૂર્તૌ વિહિતાનિ કુસુમાનિ ॥
અન્યત્રેતિ નિષિદ્ધાનિ ઇતિ કેચન । શતાહ્વાસૌંફુ ઇતિ પ્રસિદ્ધા । શતાવરીત્યેકે ।
સુમનાઃ સુવર્ણજાતી । ચારુપુટઃ વિચકિલ ઇત્યેકે । પારિભદ્રઃ ફલ હદ ।
જાસુવનજ્ઞં જપા કુસુમં । પીતકં પિયરી । શંશયા કુષ્માંડમપ્યાગમે
વિહિતં । શંશપાતિ ઉરા ઇતિ ॥ વંધૂકૈર્હરિભક્તિઃ સ્યાદિતિ હરિભક્તૌ લિખિતં ॥
જયંતી પત્રમપિ તત્રૈવ નિષિદ્ધં ॥ અથ પત્રાણિ નરસિંહપુરાણે ।

અપામાર્ગસ્ય પ્રથમં ભૃંગરાજમતઃ પરં ।
તસ્માચ્ચખાદિરં શ્રેષ્ઠં શમીપત્રં તતઃ પરં ॥
દૂર્વાપત્રં તતઃ શ્રેષ્ઠં તતોપિ કુશપત્રકં ।
તસ્માદ્દમનકં શ્રેષ્ઠં તતો વિલ્વસ્ય પત્રકં ॥
વિલ્વપત્રાદપિ હરેસ્તુ લસીપત્રમુત્તમં ।
એષાં ચૈવ યથા લઙ્ઘૈઃ પત્રૈર્યશ્ચાર્ચયેદ્ધરિં ॥
સર્વપાપ વિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
સ્કંદપુરાણે ।
તુલસી પત્રમેકં તુ સુવર્ણપલસંમિતં ।
તુલ્યં ભવતિ રાજેંદ્રદત્તં કેશ્વમૂર્ધનિ ॥
ન વિપ્રસદૃશં પાત્રં ન દાનં સુરભીસમં ।
ન ચ ગંગાસમંતીર્થં ન પત્રં તુલસીસમં ॥
તુલસીપત્ર લક્ષેણ કાર્તિકેયોર્ચયેદ્ધરિં ।
પત્રે પત્રે મુનિશ્રેષ્ઠમૌક્તિકં લભતે ફલં ॥
અથ વિષ્ણોરેવ પુષ્પફલાનિ ॥
૨૦અ)
નરસિંહપુરાણે ।
તપઃશીલગુણોયેતે પાત્રે વેદસ્ય પારગે ।
દશદત્વા સુવર્ણાનિ યત્ફલં સમવાપ્નુયાત્ ॥
તત્ફલં લભતે મર્ત્યો હરેઃ કુસુમદાનતઃ ।
દ્રોણપુષ્પે તથૈકસ્મિન્ માધવાય નિવેદિતે ॥
દશદત્વા સુવર્ણાનિ તત્ફલં લભતે નરઃ ।
એવં પુષ્પવિશેષેણ ફલં તદધિકં નૃપ ॥
એવં પુષ્પોત્તરં યેન યથા સ્યાત્ તન્નિવોધમે ।
દ્રોણપુષ્પં ખાદિરં ચ શમીવિલ્વંવકં તથા ॥
નંદ્યાવર્તં કરવીરં તથા શ્વેતં ચ કિંશુકં ।
શુકપુષ્પં તમાલં ચ ચંપકાશોક કેતકી ॥
ત્રિસંધ્યં માલતી પુષ્પં ત્રિસંધ્યશ્વેતયા તથા ।
કુંદં ચ શતપુષ્પં ચ મલ્લિકાજાતિ પુષ્પકં ॥
પૂર્વપૂર્વ સહસ્રેભ્યોઽધિકં સ્યાદુત્તરોત્તરં ।
સર્વાસાં પુષ્પજાતીનાંજાતી પુષ્પમિહોત્તમં ॥
જાતી પુષ્પસહસ્રેણ યચ્છેન્માલાં સુશોભનાં ।
વિષ્ણવે વિધિવદ્ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
કલ્પકોટિ સહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ ।
વસેદ્વિષ્ણુપુરે શ્રીમાન્ વિષ્ણુતુલ્ય પરાક્રમઃ ॥
અપરાધ સહસ્રાણિ અપરાધ શતાનિ ચ ।
પત્રેણૈકેન દેવેશઃ ક્ષમતે હેલયાર્ચિતઃ ॥
પદ્મેનૈકેન દેવેશમર્ચયન્ કમલાપતિં ।
વર્ષાયુત સહસ્રાણિ પાપસ્ય કુરુતે ક્ષયં ॥
કેતકી પત્રેણૈકેન પૂજિતો ગરુડધ્વજઃ ।
૨૦બ્)
સમાઃ સહસ્રં સુરાતી જાયતે સુરસાદનઃ ॥
સુવર્ણકેતકી પુષ્પં યો દદાતિ જનાર્દને ।
કોટિ જન્માર્જિતં પાપં હરતે ગરુડધ્વજઃ ॥
વિષ્ણુ ધર્મોત્તરે ।
ભૃંગરાજસ્ય વિલ્વસ્યવકપુષ્પસ્ય વૈ દ્વિજાઃ ।
યચ્ચાપિ વીજપૂરાણાં પત્રાણિ વિનિવેદયેત્ ॥
એતેષામપ્યેકસ્ય પત્રદાનં મહાપાતકનાશનં ।
યેષાંશંસંતિ પુષ્પાણિ પ્રશસ્તાઃ પુત્રમાલિનઃ ॥
પલ્લવાન્યપિ તસ્યાઃ સ્યુઃ પત્રાસ્યર્ચા વિધૌ હરેઃ ।
એવં વિહિત પુષ્પવૃક્ષપત્રપલ્લવૈર્ભક્ષવનસ્પતિ પલ્લવૈઃ સર્વે
દેવાશ્ચાર્ચ્યાઃ ॥
નાક્ષતૈરર્ચયેદ્વિષ્ણું ન શિવં શંખવારિણેતિ ।
યવા વિષ્ણોઃ પ્રશસ્તાઃ સ્યુઃ । શંખવારિ શિવવ્યતિરિક્તમન્યેષામિતિ ॥ ઇતિ
પુષ્પોદ્દેશ સંકેતઃ ॥ ઇતિ વિહિત પુષ્પપત્રાભાવેઽન્યદપિ પુષ્પફલં
નિષિદ્ધવર્જમુપાદેયં ॥ યત્તુઃ પુષ્પૈરરણ્ય સંભૂતૈઃ પત્રૈર્વા
ગિરિસંભવૈઃ । ઇતિ તદ્ વિહિતૈરનિષિદ્ધ પુષ્પૈરપિ પૂજાકાર્યા । અત્ર વા શષ્ટ્ય
સમુચ્ચયાર્થો ન વિકલ્પાર્થઃ । વહુપુષ્પપત્રં સમુચ્ચયસ્તુ તત્તત્ફલાર્થો ન
વિરુદ્ધઃ ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે પુષ્પાધ્યાયો નામ
તૃતીયઃ પરિચ્છેદઃ ॥
૨૧અ)
અથ ધૂપાઃ ॥ તત્ર સૂર્યસ્ય । ભવિષ્યપુરાણે ।
ગંધાશ્ચાપિ શુંભાયે તુ ધૂપાશ્ચ વિજયાદયઃ ।
દિવાકરસ્ય ધર્મજ્ઞૈર્નિવેદ્યાઃ સર્વદા પુનઃ ॥
સઘૃતં ગુગ્ગુલું દગ્ધ્વા રાજન્ કુડુરુકં તથા ।
ચતુર્વેદ ગૃહેજન્મ પ્રાપ્નોતિ સતતં સુખં ॥
દેવદારું નમેરું ચ શ્રીવાસં કુંદુરું તથા ।
શ્રીફલં રાજ્યસંમિશ્રં દગ્ધ્વા શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ॥
નમેરુર્ગુગ્ગુલુઃ । તથા પ્રધાનતરુવિશેષ ઇતિ કશ્ચિત્ । શ્રીવાસઃ શરલોદ્ભવ ઇતિ
પ્રસિદ્ધઃ । કુંદુરુઃ સલ્લકીરસઃ ॥
ધૂપેન લભતે સ્વર્ગં તુ રુષ્કેન સુગંધિના ।
કર્પૂરાગુરુધૂપેન રાજસૂયફલં લભેત્ ॥
તુ રુષ્કેન સિહ્લકેન ॥ અથ શિવસ્ય ॥ ભવિષ્યપુરાણે ।
કૃષ્ણાગુરું સ કર્પૂરં ધૂપં દદ્યાન્મહેશ્વરે ।
નૈરંતર્યેણમાસાર્ધં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
કલ્પકોટિ સહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ ।
શુક્લે શિવપુરે શ્રીમાંસ્તસ્યાંતે સ મહીપતિઃ ॥
અથ દુર્ગાયાઃ ।
ભવિષ્યપુરાણે ।
કૃષ્ણાગુરું સ કર્પૂરં ચંદનં સિહ્લકે તથા ।
ભગવત્યૈ નરો ધૂપમિદં દદ્યાન્નરાધિપ ॥
ઇહકામાનવાપ્નોતિ દુર્ગાલોકે મહીયતે ।
ગુગ્ગુલં સઘૃતં દદ્યાદ્દુર્ગાયૈ ભરતર્ષભ ॥
૨૧બ્)
માસાર્ધં વિધિવદ્ભક્ત્યા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
સર્વેષામેવધૂપાનાં દુર્ગાયા ગુગ્ગુલુઃ પ્રિયઃ ॥
ઘૃતયુક્તો વિશેષેણ સતતં પ્રીતિવર્ધનઃ ।
અથ વિષ્ણોઃ ॥ તત્ર વિષ્ણુઃ ॥ ન ધૂપાર્થે પ્રાણિજાતં ॥ વામનપુરાણે ।
રુહિકાક્ષંકણં દારુસિહ્લકં સા ગુરુસિતાં ।
શંખં જાતીફલં શ્રીશેધૂપાનિસ્યુઃ પ્રિયાણિ વૈઃ ।
રુહિકાક્ષં જટામાંસી । કુણં ગુગ્ગુલુઃ । દારુર્દેવદારુઃ । શિતા કર્પૂરઃ ।
શર્કરેતિ કશ્ચિત્ । શંખં નખી । શ્રીશે વિષ્ણૌ । તથા
મહિષાખ્યં ગુગ્ગુલું યષ્ટ્વાથ યુક્તં સશર્કરં ।
ધૂપં દદાતિ રાજેંદ્ર નરસિંહા ચ ભક્તિમાન્ ॥
સ ધૂપિતઃ સર્વદિક્ષુ સર્વપાપ વિવર્જિતઃ ।
અપ્સરો ગણયુક્તેન વિમાનેન વિરાજતે ॥
વાયુલોકં સમાસાદ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ।
અથ દીક્ષાઃ ॥ તત્ર સૂર્યસ્ય । ભવિષ્યપુરાણે ।
ઘૃતેન દીપં પ્રજ્વાલ્ય તિલતૈલેન વા પુનઃ ।
પ્રયાતિ સૂર્યલોકં સ દીપકોટિ શતૈર્વૃતઃ ॥
સર્વલોકમયે વીરવીરલોકે મહીયતે ।
અથ શિવસ્ય । ભવિષ્યપુરાણે ॥
ઘૃતદીપપ્રદાનેન શિવાયશતયોજનં ।
વિમાનં લભતે દિવ્યં સૂર્યકોટિ સમપ્રભં ॥
૨૨અ)
શિવસ્ય તૈલદીપપ્રદાનં નિષિદ્ધં ॥
અથ દુર્ગાયાઃ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ॥
ઘૃતેન વાથ તૈલેન દીપં યોજ્વાલયેન્નરઃ ।
સોશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય દુર્ગાલોકે મહીયતે ॥
તૈલદીપ પ્રદાનેન યઃ પૂજયતિ ચંડિકાં ।
વાજપેયફલં પ્રાપ્ય કિં નરૈઃ સહમોદતે ॥
અથ વિષ્ણોઃ ॥
ન ઘૃતતિલતૈલં વિના કિંચન દીપાર્થે ॥
નરસિંહપુરાણે ॥
ઘૃતેન વાથ તૈલેન દીપં યોજ્વાલયેન્નરઃ ।
વિષ્ણવે વિધિવદ્ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
વિહાયપાપં સકલં સહસ્રાદિત્ય સંપ્રભઃ ।
સોશ્વમેધફલંપ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે ॥
અથ દીપદાનાનંચરં ભવિષ્યપુરાણે ।
તાંશ્ચ દત્વા ન હિંસેત ન ચ તૈલવિવર્જિતાન્ ।
કુર્વીત દીપહર્તા તુ મૂષિકોઽધઃ પ્રજાયતે ॥
સામાન્યતો યમઃ ॥
દેવતા પુષ્પદાનેન જાયતે શ્રીસમન્વિતઃ ।
ઊર્ધ્વાંગતિમવાપ્નોતિ યશ્ચ ધૂપપ્રદોનરઃ ॥
લોકપ્રકાશકોભાતિ ચક્ષુષ્માનિવદીપદઃ ॥
અથ નૈવેદ્યાનિ । તત્ર સૂર્યસ્ય । ભવિષ્યપુરાણે ॥
શાલિતંડુલપ્રસ્થસ્ય કુર્યાદન્નં સુસંસ્કૃતં ।
સૂર્યાય ચરુકં દત્વા સપ્તમ્યાં ચ વિશેષતઃ ॥
૨૨બ્)
પ્રસ્થઃ ષોડશપલાનિ ॥
સંયાવકૃશરાપૂપપાયસંયાવકં તથા ।
દધ્યોદનં રસાલં ચ મોદકાં પૂડિકાંગુલાન્ ॥
યાવંતસ્તંડુલાસ્તસ્મિન્નૈવેદ્યે પરિસંખ્યયા ।
તાવદ્વર્ષ સહસ્રાણિ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
રસાલા શિષરિણી ॥
ઉડખંડ ઘૃતાનાં ચ ભક્ષાણાં ચ નિવેદને ।
ઘૃતાપૂપહતૈઃ સિક્તૈઃ પુણ્યં દશગુણોત્તરં ॥
યથા યથા હિ ષસ્તૂનિ સ્વાદૂનિ સુરભીણિ ચ ।
ભક્ષાન્નપાનમાંસાનિ તત્ફલાનિ તથા તથા ॥
અર્કપર્ણ પુટંપૂર્ણં મધુપર્કસમન્વિતં ।
યોનિવેદયતેઽર્કાય સોઽશ્વમેધ ફલં લભેત્ ॥
ભાસ્કરસ્યાગ્રતો દત્વા દર્પણં નિર્મલં શુભં ।
પર્યંત શોભિનં કૃત્વા શ્વેતમાલ્યૈઃ સ ચંદનૈઃ ॥
કલ્પાયુંત સહસ્રાણિ સૂર્યલોકે મહીયતે ।
અન્યસ્યાં દર્શદાનેન તત્સમાનં ફલં ભવેત્ ॥
અથ શિવસ્ય ॥
ભવિષ્યપુરાણે ॥
શાલિતંડુલપ્રસ્થં તુ કુર્યાદન્નં સુસંસ્કૃતં ।
શિવાયતચ્ચરું દદ્યાચ્ચતુર્દશ્યાં વિશેષતઃ ॥
યાવંતસ્તંડુલાસ્તસ્મિન્નૈવેદ્યેપરિસંખ્યયા ।
તાવદ્વર્ષ સહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
૨૩અ)
ગુડખંડ ઘૃતાનાં ચ ભક્ષાણાં ચ નિવેદને ।
માતુલુંગફલાદીતિ સુપક્વાનિ નિવેદયેત્ ॥
અથ દુર્ગાયાઃ ॥
ભવિષ્યપુરાણે ॥
ગુડખંડાદ્યસંમિશ્રમન્નં દદ્યાન્નરાધિગ્રં ।

વૈષ્ણવસ્યફલંપ્રાપ્ય સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
ગુડખંડઘૃતાનાં ચ તથા શર્કરયા નૃપ ।
ઘૃતેન પરિપક્વાનાં પ્રદાનાદ્ બ્રહ્મણઃ પદં ॥
શાલ્યોદનં રસાલાં ચ પાનં વદરજં તથા ।
યઃ પ્રયચ્છતિ દુર્ગાયૈ સ ગચ્છતિ શિવાલયં ॥
દુર્ગામુદ્દિશ્યપાનીયં કેતકી શશિ વા સિતં ।
યઃ પ્રયચ્છતિ રાજેંદ્ર સ ગણાધિપતિર્ભવેત્ ॥
શશીકર્પૂરઃ ।
આમ્રં ચ નાલિકેરં ચ ખર્જૂરં વીજપૂરકં ।
યઃ પ્રયચ્છતિ દુર્ગાયૈ સ ગચ્છેત્ પરમં પદં ॥
અથ વિષ્ણોઃ ॥
તત્ર વિષ્ણુઃ ॥
ના ભક્ષ્યં નૈવેદ્યાર્થે ભક્ષેથ જામહિષીક્ષીરં ગવ્યં ચ
દધિપયોઘૃતં ॥
પ્રશસ્તં નાવિકં સ છાગં ।
માહિષં ચાવિકં છાગમયજ્ઞીય મુદાહૃતં ।
પંચનખ વરાહમત્સ્યમાંસાનિ ચ ॥
વરાહપુરાણે ॥
સર્વં વીહિમયં ગ્રાહ્યં શુભં સર્વં રસાન્વિતં ।
મંત્રેણમેપ્રદિયેતન કશ્ચિદપિ સંસ્પૃશેત્ ॥
૨૩બ્)
ઇંગુદી ફલવિલ્વાનિ વદરામલકાનિ ચ ।
ખર્જૂરીપનસાંશ્ચૈવ પુન્નાગફલમેવ ચ ॥
તાંવૂલીનાં કિશલયં સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્ ।
સૌભાગ્યમુત્તમં લોકે તથા રૂપમનુત્તમં ॥
કિશલયદત્વેતિ શેષઃ ।
એવમાદીનિ વહૂનિ ફલમૂલશાકાદીનિ નૈવેદ્યાર્થે કથિતાનિ ।
તાનિ ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાનિ । શિવવર્જં સર્વેષાં માંસં દેયં ।
પાદોદકં ચ પેયં । મુક્તં વિષ્ણુધર્મોત્તરે ।
સદ્યઃ ફલપ્રદં પુણ્યં સર્વપાપવિનાશનં ।
સર્વમંગલમંગલ્યં સર્વદુઃખવિનાશનં ॥
દુઃસ્વપ્નનાશનં પુણ્યં વિષ્ણુપાદોદકં શુભં ।
પાદોદકં વિષ્ણુ નૈવેદ્યમુદરેયસ્ય તિષ્ઠતિ ॥
નાશ્રિયં લભતે પાપં સ્વયમેવ વિનશ્યતિ ।
તથા શાલગ્રામશિલાતોયં યઃ પિવેદ્વિંદુનાં સમં ॥
માતુસ્તન્યં પુનર્નૈવેસપિવેન્મુક્તિભાન્નરઃ ।
તીર્થકોટિ સહસ્રૈસ્તુ પ્રાશિતૈઃ કિં પ્રયોજનં ॥
તોકં યદિ પિવેત્તોયં શાલગ્રામ શિલોદ્ભવં ।
ઇતિ પંચોપચારઃ ॥
ષોડશોપચારસ્તુ ॥
આવાહન સ્વાગતાસનપાદ્યાઘા ચ મનીયસ્નાનવસ્ત્ર યજ્ઞોપવીત
ગંધપુષ્પધૂપદીપનૈવેદ્યાંજલિ પ્રદક્ષિણ વિસર્જનાનિ ॥
અથ સૂર્યસ્યદેયાનિ ।
૨૪અ)
તત્ર ભવિષ્યપુરાણે ॥
વાસોભિઃ પૂજયેદ્ભાનું યાન્યેવાત્મપ્રિયાણિ ચ ।
તથાન્યૈશ્ચ શુભૈર્દ્રવ્યૈરર્ચયેદં શુભાનં ॥
વાસાંસિ સુવિચિત્રાણિ સારવંતિ મૃદૂનિ ચ ।
સારવંતિ રવૌદદ્યાદ્વિકેશાનિ નવાનિ તુ ॥
યાવદ્વસ્ત્રસ્ય તંતૂનાં પરિમાણં પ્રચક્ષ્યતે ।
તાવદ્વર્ષ સહસ્રાણિ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
ત્રિવૃત્ શુભ્રં સુપીતં વા પટ્ટસૂત્રાદિનિર્મિતં ।
દધ્વોપવીતં સૂર્યાયભધેઃ દ્વેદાંગપારષ્ટાઃ ॥
શ્વેતં મહાધ્વજં દિવ્યં કૃત્વા વા સપ્તરંગિતં ।
કિંકિનીજાલનિર્ઘોષં માયૂરચ્છત્ર ભૂષિતં ॥
યસ્ત્વર્કાયં નરો દદ્યાચ્છ્રદ્ધયાપરં યાન્વિતઃ ।
મન્વંતરશતં દિવ્યં મોદતે દિવિદેવવત્ ॥
મણિદંડમયં છત્રં દદ્યાદ્વાકાંચનાદ્યકં ।
મોદતે સૂર્યલોકેષુ વિમાનવરમાસ્થિતઃ ॥
યઃ શૃંખલા સમાયુક્તાં મહાઘંટાં મહાસ્વનાં ।
કાંસ્યલોહમયીં વાપિ વધ્નીયાચ્ચ સુરાલયે ॥
સોનુતસ્યાનુગઃ શ્રીમાન્ વ્રધ્નસ્યાતીવ વલ્લભઃ ।
ભેરીમૃદંગપટંહડમરું મુરજાદિકં ॥
વંશ્ય કાંસ્યાદિવાદિત્રંયો વ્રધ્નાય નિવેદયેત્ ।
યુગાયુતસમં દિવ્યં વ્રધ્નલોકે મહીયતે ॥
સૂર્યયજ્ઞોપકરણં દત્વાલ્યં યદિ વા વહુ ।
૨૪બ્)
ભાવવિત્તાનુસારેણ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
ભાસ્કરાય તનાભ્યાસેસૂર્યક્ષેત્રં સમં તતઃ ।
દેહિનાં ત્વત્ર પંચત્વં સૂર્યસાયુજ્યકારકં ॥
મનુજૈઃ સ્થાપિતે સૂર્યેક્ષેત્ર માનમિદં સ્મૃતં ।
ક્રોશાર્ધકલ્પયેદ્રાજન્નર્ધાર્ધમથ વાપિ વા ॥
તસ્માદાવસથાન્ કુર્યાત્ સૂર્યક્ષેત્ર સમન્વિતાન્ ।
માનોરાયતનાભ્યાસે યત્તોયં પુરતઃ સ્થિતં ॥
સૂર્યગં યેતિ સા પ્રોક્તા તત્ર સ્નાતો દિવં વ્રજેત્ ।
યઃ કુર્યાદ્દીર્ઘિકાં વાપી તડાગંભાસ્કરાલયે ॥
સતાંરયેત્કુલશતં સૂર્યલોકે મહીયતે ।
ગૌ વાપિ મહિષીર્વાપિ ગજાનખાશ્ચ ભાજનાત્ ॥
યઃ પ્રયચ્છતિ સૂર્યાય તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
અક્ષયં સર્વકામાય અશ્વમેધફલં લભેત્ ॥
યઃ સૂર્યાય જલોપેતાં સર્વસસ્ય પ્રરોહિણીં ।
મહીમહીપતિર્દદ્યાત્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
ભુવઃ પાંશૂનિયાવંતિ ભૂતલેભાંતિ સત્તમં ।
તાવદ્યુગુસહસ્રાણિ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
યસ્વા રામં રવેઃ કુર્યાદ્રામ્રવિલ્વાદિ શોભિતં ।
જાતી જંવીર નારંગ કરવીરૈઃ સકુબ્જકૈઃ ॥
યાવદ્વિ પત્ર કુસુમં વીરુધાનિ ફલાનિ ચ ।
તાવદ્વર્ષ સહસ્રાણિ સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
એવં વહવઃ પુણ્યહેતવો નિર્દિષ્ટઃ ।
તે ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતા સૂર્યસ્યેત્યુપલક્ષણં ।
૨૫અ)
શિવદુર્ગાવિષ્ણૂનામપ્યેવં સર્વં તત્તલ્લોક પ્રાપ્તયેં વોદ્ધવ્યં ॥
એવં પ્રત્યેક કથને ગ્રંથગૌરવં ભવેદિતિ સંક્ષેપતઃ પૂજા
દ્રવ્યવિધાનં । એતાનિ પૂજા દ્રવ્યાણિ સર્વાણિ મૂલમંત્રેણ પૂતાનિ દેવેભ્યો
દેયાનિ । મંત્રાસ્તુ ત્રૈવર્ણિકાનાં વૈદિકા એવ મુખ્યાઃ અવરાણાં
આગમાદ્યુપયુક્તા મંત્રાઃ । તદભાવે તુ ત્રૈવર્ણિકાનામપિ સ્ત્રી શૂદ્રાણાં ચ
પંચરાત્રોક્તા એવં મુખ્યા ન વૈદિકાઃ । તેષાં તદનધિકારાત્ । અતો બ્રાહ્મણે
ક્ષત્રવિશામપ્યાગમ્યેક્તા મંત્રા અવિરુદ્ધા વેદાવિરુદ્ધાશ્ચેત્ । ઉક્તં ચ
વારાહપુરાણે । અલાભે વેદમંત્રાણાં પંચરાત્રોદિતો વિધિરિતિ ॥ કિં ચ
આગમોક્ત મંત્રાઃ સવીર્યા ઉક્તાઃ । તથા ચ પ્રપંચે ।
કૃતે શ્રુત્યુક્તમાર્ગાત્રેતાયાં સ્તુતિભાવતઃ ।
દ્વાપરેસ્યાત્ પુરાણોક્તાઃ કલાવાગમસંભવાઃ ॥
અશૂદ્રાઃ શૂદ્રકલ્પા હિ બ્રાહ્મણાઃ કલિસંભવાઃ ।
તેષામાગમમાર્ગેસ્યાત્સિદ્ધિર્નશ્રૌતવર્ત્મના ॥
યદિ કશ્ચિત્ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ કૃતાચારો જિતેંદ્રિયઃ ।
તસ્ય સાવિત્ર્યાદિ મંત્રાઃ ફલંત્યેવ ન સંશયઃ ॥
તે પુનર્ગુરોર્મુખાદ્દીક્ષાપુરઃસરં ગૃહીતાઃ ફલાય કલ્પં તે નાન્યથેતિ ॥
૨૫બ્)
તથા ચ અદીક્ષિતસ્ય અનિષ્ટ શ્રવણાત્ ।
અદીક્ષિતસ્ય વામો રુકૃતં સર્વમનર્થકં ।
પશુયોનિમવાપ્નોતિ દીક્ષાહીનોનરઃ સદા ॥
યદૃચ્છયા કૃતં મંત્રં છન્નં ન્યાયફલેન વા ।
યત્રેક્ષિતે વા ગાર્થા ચ યજુયેત્તદનર્થકં ॥
કિં ચ સમ્યક્ સિદ્ધૈક મંત્રસ્ય નાસાધ્યમિહ કિંચન ।
વહુમંત્રવતઃ પુંસઃ કાકથા વ્યાસ એવ સઃ ॥
તસ્માદેકોપિ મંત્રો દીક્ષયા ગ્રાહ્યઃ સાધ્યતે ગુરુર્મુખાત્ ઇત્યત એતે મંત્રા
અત્રવિવિચ્યોચ્યંતે ।
ન પુનર્ગુરોર્મુખાત્ દીક્ષાપુરઃસરાગૃહીતાઃ ફલાયકલ્પંતે નાન્યથેતિ ॥
યતઃ ।
સ્નેહાદ્વાલોભતો વાયોનુગ્રહીષ્પક્ષા દીક્ષયા ।
અસ્મિન્ ગુરૌ સ શિષ્યૈ તુ દેવતાશાય આપતેત્ ॥
ઇતિ દેવતાશાય ભયાદ્દીક્ષા પૂર્વક એવ મંત્રોદેય ઇતિ સા દીક્ષા સંક્ષેપતઃ
પ્રસૂયતે ॥
ઇતિ શ્રીમંત્રકોષે પૂજાદ્રવ્યકથનંનામ ચતુર્થઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ દીક્ષાં પ્રવક્ષ્યામિ મંત્રિણાં હિતકામ્યયા ।
યયાવિનાન લભ્યેત સર્વં મંત્રફલં યતઃ ॥
જ્ઞાનં દિવ્યં તતો દદ્યાત્ કુર્યાત્ પાપક્ષયં યતઃ ।
તસ્માદ્દીક્ષેતિ સા પ્રોક્તા દેશિકૈસ્તંત્રવેદિભિઃ ॥
ચતુર્વિધા દીક્ષા યદ્યપિ તથાપિ દેશકાલાદિ સૌકર્યાત્ સંક્ષેપતઃ ક્રિયાવતો
દીક્ષાવિધિરુચ્યતે ॥
૨૬અ)
તત્રાદૌ ગુરુશિષ્યપરીક્ષા ॥
અવદાતાન્વયઃ શુદ્ધઃશોધિતાચાર તત્પરઃ ।
આશ્રમી ક્રોધરહિતઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થ તત્વવિત્ ॥
સગુણાર્ચાસુ કૃતધીઃ કૃતજ્ઞઃ શિષ્યવત્સલઃ ।
વિગ્રહાનુ ગ્રહેદક્ષો મહામંત્રપરાયણઃ ॥
અહાયોહપ્રમાણજ્ઞઃ શુદ્ધામ્નાયઃ કૃપાલયઃ ।
ઇત્યાદિ લક્ષણૈર્યુક્તો ગુરુઃ સ્યાદ્ગરિમાનિધિઃ ॥
શિષ્યઃ શુદ્ધાન્વયઃ શ્રીમાન્ વિનીતઃ પ્રિયદર્શનઃ ।
સત્યવાક્ પુણ્યનિરતોઽદભ્રધીર્દંભવર્જિતઃ ॥
યુવાવિનિયતા શેષકરણઃ કરુણાલયઃ ।
ઇત્યાદિ લક્ષણૈર્યુક્તઃ શિષ્યો દીક્ષાધિકારભાક્ ॥
અથ શુદ્ધસમયે દીક્ષામાસાઃ ॥
ચૈત્રેદીક્ષા સ દુઃખાસ્યાદ્વૈશાખે સર્વસિદ્ધિદા ।
જ્યેષ્ઠે મૃત્યુપ્રદાસાસ્યાદાષાઢે વંધુનાશિની ॥
શ્રાવણે વૃદ્ધિદા નૄણાં ન ભસ્યેદ્દુઃખદામતા ।
આશ્વિને સર્વસિદ્ધ્યૈસ્યાત્ કાર્તિકે જ્ઞાનવૃદ્ધિદા ॥
શુભકૃન્માર્ગશીર્ષે ચ પૌષે જ્ઞાનવિનાશિની ।

માઘે મેધા વૃદ્ધિદાસ્યાત્ફાલ્ગુને વિજયપ્રદા ॥
કૃષ્ણપક્ષાત્ શુક્લપક્ષઃ પ્રશસ્તઃ । રિક્તા કુહૂવર્જિતાસ્તિથયઃ ॥
૨૬બ્)
ઉત્તરા ત્રયરોહિણી ચિત્રાનુરાધામૃગશિરોરેવતી પુષ્પાશ્વિનીહસ્તાનક્ષત્રાણિ ।
મંગલવર્જં વારાઃ ॥ સ્થિરાણિ લગ્નાનિ વૃષસિંહવૃશ્ચિકકુંભાખ્યાનિ ॥
અથ પ્રયોગઃ ॥
તત્ર પ્રથમતઃ સ્વસ્તિ ઋદ્ધિપુણ્યાહં વાચનં કૃત્વા આચાર્યં વૃણુયાત્ ।
યથા શક્ત્યલંકારાદિસહિત ત્રિપટિમાચાર્યાય દત્વા અદ્યેત્યાદિ
ત્વત્તોઽમુકમંત્રં ગ્રહિતું
તદંગભૂતહોમાદિકર્મકર્તુમમુકગોત્રમમુકશમીણ
મમુકવેદાધિયિનમેભિશ્ચંદન પત્રાક્ષત તાંવૂલાલંકાર વાસોભિર્ગુરુત્વે
નત્વા મહં વૃણે વૃતોસ્મીતિ પ્રતિવંચનં । *? તતો
ગુરુર્મદયાંતર્ગત્વાં અર્ઘપાત્ર ચતુષ્ટયં કૃત્વા સિદ્ધાર્થાક્ષત કુશાગ્ર
તિલપુષ્પજલં ફલાનિ નિક્ષિપ્યાર્ઘં ગૃહીત્વા સંસારાર્ણવમગ્રાનાં
પશૂનાં પાશમુક્તયે । ત્વમેવ શરણં વંદે સદાત્વં ભક્તિવત્સલ ।
દેવદેવાનુજાની હિ પ્રાકૃતૈઃ પાશવંધવૈઃ । પાશિતાન્મોચયિષ્યામિત્વત્
પ્રસાદાત્ પશૂનિમાન્ ઇત્યર્ઘં દત્વા અનંતાસનાય નમઃ । વિમલાસનાય
નમઃ ૨ યોગાસનાય નમઃ ૩ પદ્માસનાય નમઃ

ઇત્યેતૈર્મંત્રૈરભિમંત્રિતાન્ કુશાન્ દત્વા આસનં સંપૂજ્યં તત્ર
પૂર્વાભિમુખ ઉપવિશ્યગુંગુરુભ્યો નમઃ । ગંગણપતયે નમઃ
૨૭અ)
ઇતિ વામદક્ષિણભાગેર્ગુરું ગણપતિં ચ પૂજયિત્વા ॥ દક્ષિણભાગે
પૂજાદ્રવ્યાણિ વામભાગે નૈવેદ્યાદિ સ્થાપયિત્વા ઉચ્ચૈર્ઘૃતેન
કર્પૂરગર્ભિણીભિર્વર્તિકાભિદીયાન્ પ્રજ્વાલ્ય । અનંતરં પંચવર્ણિકાભિઃ
સર્વતો ભદ્રાદિ મંડલાનામેકતમં મંડલં વિરચયય મૂલમંત્રેણ
પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા ભૂતશુદ્ધિં પ્રાણપ્રતિષ્ઠાં માતૃકાન્યા સ ચ
કૃત્વા દાતવ્ય મંત્રસ્ય ચ ષડંગન્યાસાક્ષરન્યાસાન્ વિધાય સ્વદેહે
મૂલાધારાદારભ્ય આધારશક્ત્યાદિમેરુપર્યંતં હૃદયં યાવત્ પૂજયેત્ ।
તદુપરિ અંસદ્વયોરુદ્વય પીઠકોણરૂપેષુ ધર્માદીન્ ।
મુખપાર્શ્વનાભિપારર્શ્વપીઠગાત્રેષુ અધર્માદીન્ પૂજયેત્ । હૃત્કમલે
સત્વાદિ પરતત્વાંતં ચિંતયેદેવં પીઠાદિ પૂજાંતં માનસૈરુપચારૈસ્તત્ર
સંપૂજ્ય સ્વહૃદયે દેવં સંકલ્પ । તતોઽગ્રતઃ શરવસ્થાપનમારભેત્ ॥
તત્રાગ્નેઃ । ઓં વહ્નિમંડલાય દશધર્મકલાત્મને નમઃ ઇત્યર્ઘભૂમિં
પૂજયિત્વા । ઓં સૂર્યમંડલાય
૨૭બ્)
દ્વાદશાર્થ કલાત્મને નમઃ ઇતિ તત્ર સ્થાપિતા ધારપાત્રં પૂજયિત્વા તદુપરિ
અસ્ત્રાય ફડિતિ મંત્રેણ શંખં પ્રક્ષાલ્ય વિન્યસ્ય મૂલમંત્રેણ જલં
પ્રક્ષિપ્ય ઓં સોમમંડલાય ષોડશામૃત કલાત્મને નમઃ ઇતિ જલં
સંપૂજ્ય । સ્વાહેતિ ચંદનં વષડિતિ મંત્રેણાક્ષતાન્ હુમિતિ
મંત્રેણાવગુંઠ્યઃ અસ્ત્રાય ફડિમંત્રેણ સંરક્ષ્ય તત્ર ગંગે ચ યમુને
ચૈવ ગોદાવરિ સરસ્વતિ । નર્મદે સિંધુકાવેરિજલેસ્મિન્સંનિધિં કુરુ ઇતિ તત્ર
તીર્થમાવાહ્યગામિની મુદ્રાં ધેનુમુદ્રાં ચ પ્રદર્શ્ય સ્વમુદ્રયા સંરક્ષ્ય
હસ્તાભ્યાં શંખમાચ્છાદયન્ દશવારં મૂલમંત્રં જપિત્વા તજ્જલં
દક્ષિણભાગસ્થિત પ્રોક્ષણી પાત્રે પ્રક્ષિપ્ય તેનાત્માનં યાગભૂમિં ચ પ્રસિચ્ય
। તતઃ સ્વદેહકલ્પિતાં ધારપીઠે મંત્રાંતં સંપૂજ્ય તત્ર હૃત્કમલે
દેવમાવાહ્ય પુષ્પાંજલિ પંચકેન સ્વમૂર્ધ્ને હૃન્મૂલાધારપાદ
સર્વાંગેષુ પંચસુપૂજયેત્ નૈવેદ્યં વિના ॥ તતઃ શંખેદેવમાવાહયેત્ । તતો
ગંધાષ્ટકં તત્ર પ્રક્ષિપેત્ ॥ તદ્યથા ।
ચંદના ગુરુકર્પૂરચૌરકુંકુમરોચનાઃ ।
જટામાંસી કપિયુતા શક્તેર્ગંધાષ્ટકં વિદુઃ ॥
ચૌરકચૂરુ । કપિઃસી ॥
૨૮અ)
ચંદનાગુરુ હ્રીવેરકુષ્ઠકુંકુમસેવ્યકાઃ ।
જટામાંસીમુરમિતિ વિષ્ણોર્ગંધાષ્ટકંમતં ॥
હ્રીવેરં કર્પૂરજલં । સેવ્યકં તુ સીરઃ । મુરં ઇતિ ॥
ચંદના ગુરુકર્પૂરતમલજલકુંકુમં ।
કુસીતકુષ્ટસંયુક્તં શૈવં ગંધાષ્ટકં ॥
ઇતિ દેવતાનુરૂપં ગંધાષ્ટકં શંખે વિલોડ્ય સર્વાઃ કલાસ્તત્રાવાહ્ય
પૂજયેત્ ॥
ઓં અં અમૃતાયૈ નમઃ ૧ ઓં આં માનદાયૈ ૨ ઓં ઇં પૂષાયૈ ૩ ઓં ઈં તુષ્ટ્યૈ
૪ ઓં ઉં યુષ્ટયૈ ૫ ઓં ઊં રત્યૈ ૬ ઓં ઋં ધૃત્યૈ ૭ ઓં ૠં શંખિન્યૈ

ઓં ઌં ચંડિકાયૈ ૯ ઓં ૡં કાંત્યૈ ૧૦ ઓં એં જ્યોત્સ્નાયૈ ૧૧ ઓં ઐં શ્રિયૈ
૧૨ ઓં ઓં મ્રીત્યૈ ૧૩ ઓં ઊં અંગદાયૈ ૧૪ ઓં અં પૂર્ણાયૈ ૧૫ ઓં અઃ પૂર્ણા
મૃતાયૈ નમઃ ૧૬ ઇત્યભ્યર્ચ્ય પ્રાણપ્રતિષ્ઠાં કુર્યાત્ । અમૃતાદિ
સોમકલાનાં પ્રાણા ઇહપ્રાણાઃ અમૃતાદીનાં જીવ ઇહ સ્થિતઃ અમૃતાદીનાં
સર્વેંદ્રિયાણિ અમૃતાદીનાં વાઙ્મનશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્ર જિહ્વાઘ્રાણ પ્રાણા
ઇહૈવાગત્યસુખંચિરં તિષ્ઠંતુ સ્વાહા ॥ પુનસ્તપનાદ્યાદ્વાદશકલા
આવાહયામીત્યાવાહ્યંકંભંતપિન્યૈ નમઃ ૧ ખં વં તાપિન્યૈ ૨ ગં ફં
ધૂમ્રાયૈ ૩ ઘં યં મરીત્ર્યૈ ૪ ઙં મં જ્વાલિન્યૈ ૫ ચં ધં રુચ્યૈ ૬ છં
દં સુષુમ્ણાયૈ ૭ જં થં ભોગદાયૈ ૮ ઝં તં વિશ્વાયૈ ૯ ઞં ણં
રોધિન્યૈ ૧૦ ટં ઢં ધારિણ્યૈ ૧૧ ઠં ડં ક્ષમાયૈ ઇતિ પૂજયેત્ ॥
૨૮બ્)
તથૈવ પ્રાણપ્રતિષ્ઠાં કુર્યાત્ । તપનાદ્યાતિત્યકલાનાં પ્રાણા ઇહપ્રાણાઃ
ઇત્યાદિ ॥ પુનર્ધૂમ્રાર્ચિરિત્યાદ્યા અગ્નેર્દશકલા આવાહયામીત્યાવાહ્વયં
ધૂમ્રાર્વિષેનમઃ ૧ રં ઉષ્માયૈ ૨ લં જ્વલિન્યૈ ૩ વં જ્વાલિન્યૈ ૪ શં
વિસ્ફુલિંગ્યૈ ૫ ષં સુશ્રિયૈ ૬ સં સ્વરૂપાયૈ ૭ હં કપિલાયૈ ૮ લં
હવ્યવાહનાયૈ ૯ ક્ષં કવ્યવાહનાયૈ નમઃ ૧૦ ઇતિ પૂજયેત્ । અગ્નિકલાનાં
પ્રાણા ઇહપ્રાણા ઇત્યાદિ ॥ તતઃ પ્રણવકલાઃ । અકારકલાત્મક બ્રહ્મણઃ
સૃષ્ટ્યાદિ દશકલા આવાહયામીત્યાવાહ્ય પુષ્પાક્ષતૈઃ પૂજયેત્ ॥ કંસૃષ્ટ્યૈ
નમઃ ૧ ખં ઋદ્ધ્યૈ ૨ ગં સ્મૃત્યૈ ૩ ઘં મેધાયૈ ૪ ઙં કાંત્યૈ ૫ ચં
લક્ષ્મ્યૈ ૬ છં દૂત્યૈ ૭ જં સ્થિરાયૈ ૮ ઝં સ્થિત્યૈ ૯ ઞં સિદ્ધ્યૈ નમઃ ૧૦ ઇતિ
સંપૂજ્ય । સૃષ્ટ્યાદીનાં પ્રાણા ઇહપ્રાણા ઇત્યાદિ । હંસઃ
શુચિષદ્વસુરંતરિક્ષસદ્ધોતાવેદિષદતિથિર્દુરોનસઃ ।
નૃષદ્વરસદૃત્તસદ્વ્યોમસદબ્જાગોજા ઋતજા અદ્રિજારિતં વૃહદિતિ
ર્.ચમાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥ તત ઉકારાત્મક વિષ્ણોર્જરાદિ દશકલા
આવાહયામીત્યાવાહ્ય । ટં જનાયૈ નમઃ ૧ ઠં પાલિન્યૈ ૨ ડં શાંત્યૈ

ઢં ઐશ્વર્યૈ ૪ ણં રત્યૈ ૫ તં વામિકાયૈ

૨૯અ)
થં વરદાયૈ ૭ દં હ્લાદિન્યૈ ૮ ધં **? નં દીર્ઘાયૈ નમઃ

ઇતિ પૂજયેત્ । જરાદીનાં પ્રાણા ઇહપ્રાણા ઇત્યાદિ ॥ તતઃ । અતદ્વિષ્ણુસ્તવતે વીર્યેણ
મૃગો ન ભીમઃ કુચરોગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યો રુષુત્રિષુ વિક્રમસોષ્વધિક્ષિયંતિ
ભુવનાનિ વિશ્વાઃ ઇતિ ઋચમાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥ તતો મકારાત્મકં રુદ્રસ્ય
તીક્ષ્હ્રાદિ દશકલા આવાહયામીત્યાવાહ્ય । પંતીક્ષ્ક્તાયૈ નમઃ ૧ ફં રોદ્ર્યૈ

વં તયાયૈ ૩ ભં નિદ્રાયૈ ૪ મં તંદ્રાયૈ ૫ યં ક્ષુધાયૈ ૬ રં ક્રોધિન્યૈ

લં ક્રિયાયૈ ૮ વં ઉત્કાર્યૈ ૯ શં મૃત્યુરૂપાયૈ નમઃ ૧૦ ઇતિ તીક્ષ્ણાદીનાં
દશકલાનાં પ્રાણા ઇહ પ્રાણા ઇત્યાદિ ॥ તતઃ ત્ર્યંવકં યજામહે સુગંધિં
પુષ્ટિવર્ધનં । ઉર્વારુકમિવ વંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃત્ ઇત્યાવાહ્ય
પૂજયેત્ ॥ તતઃ પીતાદિવતસ્રઃ કલા આવાહયામીત્યાવાહ્યષંપીતાયૈ નમઃ

સંખ્યેતાયૈ ૨ હં અરુણાયૈ ૩ ક્ષં અસિતાયૈ નમઃ ૪ ઇતિ પૂજયેત્ । પીતાદીનાં
પ્રાણા ઇત્યાદિ તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ । ધિયોયોનઃ પ્રચોદયાત્
ઇત્યાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥ તતો નિવૃત્યાદિ ષોડશકલા આવાહયામીત્યાવાહ્ય અં
નિવૃત્યૈ નમઃ ૧ આં પ્રતિષ્ઠાયૈ ૨ ઇં વિદ્યાયે ૩ ઈં શાંત્યૈ ૪ ઉં ઇંધિકાયૈ

૨૯બ્)
ઊં દીપિકાયૈ ૬ ઋં રેચિકાયૈ ૭ ૠં મોચિકાયૈ ૮ ઌં સૂક્ષ્માયૈ ૯ ૡં
સૂક્ષ્મામૃતાયૈ ૧૦ એં જ્ઞાનાયૈ ૧૧ ઐં જ્ઞાનામૃતાયૈ ૧૨ ઉં આપ્યાયિન્યૈ
૧૩ ઊં વ્યાપિન્યૈ ૧૪ અં વ્યોમરૂપાયૈ ૧૫ અઃ નંતાયૈ નમઃ ૧૬ ઇતિ પૂજયેત્ ।
નિવૃત્યાદીનાં ષોડશકલાનાં પ્રાણા ઇહ પ્રાણા ઇત્યાદિ । અનંતરં
વિષ્ણુર્યોનિ કલ્પયતુ ત્વષ્ટા રૂપાણિ પીઙસતુ આસિંચતુ પ્રજાપતિર્દ્ધાતા ગર્ભં
દધાતુતે ઇતિ ઋચમાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥ ઇતિ શંખે કલાપૂજાં વિધાયઃ સર્વતો
ભદ્રાદિમંડલમધ્યસ્થકમલં કર્ણિકાયાં પુષ્પાક્ષતૈરભ્યર્ચ્યઃ
તદુપરિશાલિધાન્યાનિ તદુપરિશાલિ તંડુલાન્ તદુપરિ કુશાન્ તદુપરિ
કુશકૂર્ચં દત્વા તત્રાધાર શક્ત્યાદિ સહિતં પીઠં પૂજયિત્વાં તદુપરિ
હૈમં વા રાજતં વા તામ્રમયં વા કલશં તદભાવે અવ્રણં
શોભનાકારં શ્યામિકાદિ દોષરહિતં સર્વતસ્ત્રિગુણી કૃતસૂત્રૈર્વેષ્ટિતં
ચંદના ગુરુકર્પૂરધૂપિતં અસ્ત્રેણ પ્રક્ષાલિતાંતરં પ્રણવં જપન્ કલશં
સ્થાપ્ય કલશમધ્યે પંચરત્નં સંક્ષિપ્ય ક્ષં લં હં સં ષં શં વં
લં રં યં મં ભં વં ફં પં નં ધં દં થં તં ણં ઢં ડં
ઠં ટં ઞં ઝં જં છં ચં ઙં ઘં ગં ખં કં અંઃ અં
૩૦અ)
ઊં ઉં ઐં એં ૡં ઌં ૠં ઋં ઊં ઉં ઈં ઇં આં અં એવં
વિલોમમાતૃકાં જપન્ મૂલમંત્રં ચ પુષ્પકર્પૂરાદિ વા સિતૈઃ
પુણ્યજલૈર્દેવતા વધ્યા સંપૂર્ય શંખસ્થં કિંચિજ્જલં અષ્ટત્રિંશત્કલાઃ
પંચાશત્કલાઃ પંચર્ચોમૂલમંત્રશ્ચેતિ ચતુર્ન ભવતિ દેવતાત્માકં ત્રિશો
ગૃહીત્વા કલશે નિક્ષિપેત્ ॥ તતોઽશ્વચ્છયન સ
ચૂતકોમલપલ્લવૈરિંદ્રવલ્લીવદ્ધૈઃ સુરદ્રુમધિયાકલશમુખંપિધાય તત્ર
ચષકં કાંસ્યમયં ફલાત્મકં સ્થાપયેત્ ॥ તતઃ કુંભં
નિર્મલક્ષૌમયુગ્મેન વેષ્ટયેત્ । ઇંદ્રવલ્લી ઇદારુણ ઇતિ પ્રસિદ્ધઃ । ક્ષૌમાભાવે
વસ્ત્રદ્વયેનાપિ વેષ્ટયિત્વા મૂલમંત્રેણ કલશે દેવતા મૂર્તિં ધ્યાત્વા
આવાહનાદિકાઃ ષણ્મુદ્રાઃ પ્રદર્શયેત્ । તતઃ પૂર્વોક્ત વિધિના તત્ર દેવં
ષોડશોપચારૈઃ સંપૂજ્ય યથા શક્તિદેયમંત્રં જપિત્વા સમર્પ્યોપચારાન્
દત્વા છત્ર ચામરાદિકં તાંવૂલં દદ્યાત્ । ઇતિ પૂજાં વિધાધાગ્નિં
સ્વગૃહ્ય વિધિના સંસ્થાપ્ય તત્ર મુખ્યદેવતાયાઃ પીઠદેવતાદિ ક્રમેણ
તત્ર તત્તન્નામભિઃ સ્વાહાંતે એકૈકામાહુતિમાજ્યેન હુત્વા યસ્યા
શક્તિમૂલમંત્રેણ દેવતાં હોમં વિધાય સ્વાંગાદ્યા
૩૦બ્)
વરણાનાં તત્તન્નામભિરેકૈકામાહુતિં દત્વા પુનઃ પૂર્ણાહુત્યંતં હોમં
પરિસમાપયેત્ ॥ તતઃ શિષ્યો ગુરવે વા સસી સુવર્ણાંગુલીયકં દદ્યાત્ ॥
અનંતરં ગુરુઃ શિષ્યમગ્નિ સમીપમાનીય નેત્રમંત્રેણ નેત્રવાસસા
શિષ્યનેત્રેવધ્નીયાત્ ॥ તતોવદ્ધ નેત્રમેવ શિષ્યં કરે ગૃહીત્વા કલશસમીપં
નીત્વોયવેશયેત્ । તત્તનૌ માતૃકાવર્ણાન્ વિન્યસ્ય તસ્યાંજલિ પુષ્પૈઃ પૂરયિત્વા
યથાવિધિ કલશદેવતા પ્રીતયેક્ષેપયેન્મૂલમંત્રમુચ્ચરન્ ॥ તતો નેત્રવંધં
વ્યયોહ્ય શિષ્યતનૌઃ ક્ષકારાદ્યકારપર્યંતં વિલોમમાતૃકાં
સંહારક્રમેણ સંહૃત્ય પશ્ચાદકારાદિ ક્રમેણ સૃષ્ટિ ઉત્પાદ્ય
દેવ્યમંત્રાક્ષરન્યાસંવિન્યસ્ય પંચોપચારૈઃ કુંભસ્થામિષ્ટદેવતાં
પૂજયેત્ ॥ તતોન્યસ્મિન્મંડલે શિષ્યમુપવેશ્ય સર્વવાદ્ય બ્રાહ્મણાશીર્વાદૈઃ
સહકુંભમુદ્ધૃત્ય તન્મુખસ્થં સુરદ્રુમૈર્માતૃકાં મનસા જપન્
મૂલસાધિતૈસ્તોયૈઃ શિષ્યશિરોભિષિંચેત્ । અભિષેકાનંતરં કુંભમુખસ્ય સ
ફલ ચષકેન શિષ્યં નીરાજ્ય વિમલે વા સસીપરિધાપ્ય સ્વસમીપ ઉપવેશયેત્ ॥
તત આચાંતસ્ય પૂર્વાભિમુખોપવિષ્ટસ્ય
૩૧અ)
ગુરુરુત્તરાભિમુખઃ શનૈઃ શનૈર્દક્ષિણકર્ણેમંત્રં નિઃશ્રાવયેત્ ॥
બ્રાહ્મણાયાંવુ પૂર્વં દદ્યાત્ । અન્યેભ્યઃ કથનમાત્રં લબ્ધ્વાઽષ્ટ
કૃત્વઃ શિષ્યો જપેત્ । ગુરુમંત્ર દેવતા શિષ્યાનામૈક્યં
સંભવિતવ્યમુભાભ્યામિતિ । તતો ગુરોઃ પાદદ્વયં ગૃહીત્વા શિરસિ નિધાય
શરીરમર્થં પ્રાણં ચ સર્વં ગુરવે નિવેદયેત્ । ગુરુરપિત્રણંતં શિષ્યં
વદેત્ । ઉત્તિષ્ટવત્સ સૌમ્યોસિ સમ્યગાચારવાન્ ભવેતિ । શિષ્યઃ પ્રસન્નમના
ગુરવે દક્ષિણાં દદ્યાત્ ॥ ઉક્તં ચ ગુરવે દક્ષિણાં દદ્યાત્ સમગ્રાં
પ્રીતમાનસઃ । બ્રાહ્મણાં સ્તર્પયેત્ પશ્ચાદ્ભક્ષ્યભોજ્યૈઃ સ દક્ષિણૈઃ ॥
પ્રપંચસારેપિ । નત્વા પુનરત્તનુભૃતે પરમાત્મને સ્વં દ્રવ્યાર્દ્ધમેવ
ગુરવે ચતુરંશકં વા । દત્વા દશાંશમથ વાપિ ચ વિત્તસાધ્યં
હિત્વાર્પયેન્નિજતનું તદધી ન ચેતાઃ ॥ ઉક્તં ચ તંત્રરાજે આચાર્યાદનભિ
પ્રાપ્તઃ પ્રાપ્તશ્ચાદત્ત દક્ષિણઃ । સતતં જપ્યમાનોપિ મંત્રઃ સિદ્ધિં ન
ગચ્છતિ ॥ મંત્રેમંત્રગુરાવપિ મંત્રી મંત્રસ્ય દેવતાયાં ચ । ત્રિષુ વિહિત
સતતભક્તિઃ પ્રેત્યેહનિજેપ્સિતં લભતે ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગ્રહીતે મંત્રકોષે દીક્ષાસંક્ષેપકથનં નામ
પંચમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
૩૧બ્)
અથ ગુરુશિષ્યયોગ્યતાપરીક્ષા ॥
માતૃતઃ પિતૃતઃ શુદ્ધો વિપ્રઃ શુદ્ધાન્વયઃ ક્રમાત્ ।
મંત્રાણાં શુદ્ધમાર્ગાણાં પુરશ્ચરણવાન્ ગુરુઃ ॥
એકાષ્ટેન ભવેદ્યોગ્યો બ્રાહ્મણો દ્વ્યષ્ટવાન્નૃપઃ ।
વૈશ્યો વર્ષૈસ્ત્રિભિઃ શૂદ્રશ્ચતુર્ભિર્વર્ષતો ગુરોઃ ॥
સુસુશ્રૂષુઃ પરિગ્રાહ્યો દીક્ષાયાગ વ્રતાદિષુ ॥
અથ મંત્રમેલનં ॥
યતઃ । નાસ્તિ મંત્ર સમંમિત્રં નાસ્તિ મંત્રસમોરિપુરિતિ । અતો વહુધા શોધયેત્
। ઉક્તં વાગમે ।
ગુપ્તોપદેશાન્મંત્રોપિ મનુનાત્ત્રાયતેઽથવા ।
જપતઃ સંસૃતિ ભયાદ્વહુધાતં વિશોધયેત્ ॥
સિદ્ધસાધ્યાદિભેદેન સ્વકુલાન્યકુલેન વા ।
વાલપ્રૌઢ જરદ્ભેદૈસ્તથા સ્ત્રીપુંનપુંસકૈઃ ॥
રાશિનક્ષત્રભેદેન સુપ્તવુદ્ધાદિભિસ્તથા ।
ઋણેન ચ ધનેનાથ ભાગશશ્ચોપલક્ષિતઃ ॥
તથા હિ ષોડશ કોષ્ઠાનિ કૃત્વા ।
ઇંદ્રા ૧ ગ્નિ ૩ રુદ્ર ૧૧ નવ ૯ નેત્ર ૩ યુગેન ૧૨ દિક્ષુ ૧૦ ઋત્વ ૬ ષ્ટ

ષોસિદ્ધસાધ્યગ્રસુ સિદ્ધઃ । અરિઃ । પુનઃ સિદ્ધરિસ્થસિદ્ધસ્યધ્યઃ । સિદ્ધ
સુસિદ્ધઃ । સિદ્ધ અરિઃ સાધ્યસિદ્ધઃ । સાધ્યં સાધ્યઃ । સાધ્ય સુસિદ્ધઃ ।
સાધ્ય અરિઃ । સુસિદ્ધસિદ્ધઃ । સુસિદ્ધસાધ્યઃ । સુસિદ્ધસુસિદ્ધઃ । સુસિદ્ધ અરિઃ ।
૩૨અ)
ઉશ ૧૬ ચતુર્દશ ૧૪ ભૂતં કેષુ ૫ પાતોલ ૭ પંચદશ ૧૫ વહ્નિ હિમાંશુ

કોષ્ઠે વર્ણાન્ન્યસેલ્લિપિભવાન્ ક્રમશસ્તુધીમાન્ ॥ અકથહ ૧ ઉ ઙ પ ૨ ઌ ઝ
મ ૬ ઊ ડ વ ૫ ઇતિ પ્રાદક્ષિણ્યેન કોણ ચતુષ્કેન લિખેત્ ॥ આખદલ ૨ ઋ ચ ફ

ૡ ઞ ય ૮ ઓં ટ શ ૭ ઇતિ દક્ષિણ ચતુષ્કે ॥ ઇ ગ ધ ક્ષ ૨૧ ઋ ચ્છ વ ૧૨ એ ટ ર
૧૬ અં ણ ષ ૧૫ ઇતિ પશ્ચિમ ચતુષ્કે ॥ ઈ ઘ ન ૧ ઋ જ ભ ૧૦ ઐ ઠ લ ૧૪ અઃ ત સ ૧ ઇતિ
તદુત્તર ચતુષ્કે ॥ એવં તસ્મિન્ કોષ્ઠે સાધક નામાદ્યાક્ષરં ભવતિ
પ્રાદક્ષિણ્યેન તમારભ્ય સિદ્ધસાધ્ય સુસિદ્ધારિ ક્રમેણ ગણયેત્ ॥ અથ ફલં
।
સિદ્ધઃ સિધ્યતિ કાલેન સાધ્યસુ જપ હોમતઃ ।
સુસિદ્ધસ્તુ ગ્રહાદેવરિપુર્મૂલાન્નિકૃંતતિ ॥
ઇતિ ચતુષ્કે ચતુષ્કે ક્રમઃ ।
અથ ચેદેકસ્મિંશ્ચતુષ્કે મંત્રાદ્યાક્ષરં તદાયં ક્રમઃ ।
સાધકાદ્યાક્ષરસ્ય ચતુષ્કકોષ્ઠમારભ્ય મંત્રાક્ષર ચતુષ્કપર્યંતં
સિદ્ધાદિગણનાકાર્યા તતો યસ્મિંશ્ચતુષ્કકોષ્ઠે સાધકાદ્યાક્ષર
મંત્રાક્ષરસ્થિત ચતુષ્કસ્ય તમેવ કોષ્ઠમારભ્ય પુનઃ સિદ્ધાદિ
ગણનાકાર્યા તદે તત્ફલં । સિદ્ધસિદ્ધો યથોક્તેન દ્વિગુણાત્ સિદ્ધસાધક ॥
સિદ્ધસુસિદ્ધોઽર્દ્ધ્વજપાત્સિદ્ધારિર્હતિ વાંધવાન્ ।
૩૨બ્)
સાધ્યસિદ્ધસ્ત્રિઘ્નજપાત્સાધ્યસાધ્યો નિરર્થકઃ ।
તત્સુસિદ્ધોદ્વિપ્નજપાત્સાધ્યારિર્હંતિ ગોત્રજાન્ । સુસિદ્ધસિદ્ધોઽર્ધ્વજપાત્
સુસિદ્ધસાધ્યોગુણાધિતાન્ । તત્સુસિદ્ધોગ્રહાદેવતદરિર્જ્ઞાતિહા ભવેત્ ।
અરિસિદ્ધઃ સુતંહન્યાદરિસાધ્યસ્તુ કન્યકં ।
તત્સુસિદ્ધસ્તુ પત્નીઘ્નો અર્યરિઃ સાધકાયહઃ ॥
નૃસિંહાર્કવરાહાણાં પ્રાસાદ પ્રણવસ્ય ચ ।
સ પિંડાક્ષરમંત્રાણાં સિદ્ધાદીન્નૈવ શોધયેત્ ॥
સ્વપ્નલબ્ધે સ્ત્રિયાદત્તે માલામંત્રે તથૈવ ચ ।
વૈદિકેષુ ચ સર્વેષુ સિદ્ધારીન્નૈવ શોધયેત્ ॥
સિદ્ધસુસિદ્ધૌ ગ્રાહ્યૌ સાધ્યં શત્રું ચ વર્જયેન્મતિમાન્ ।
આદાવંતે શત્રુર્યસ્ય ભવેત્તંત્યજેન્મંત્રં ॥
અથ સ્વકુલાન્ય કુલભેદઃ ॥
ઉ ઋ ર્વ ગ જ ઙ દ વ લઃ પાર્થિવાઃ । ઋ ૠ અ ઘ ઝ ઢ ધ ભવશાઃ
વારુણાઃ ।
ઇ ઈ ઐ ખ છ ઠ થ ફ રક્ષાઃ આગ્નેયાઃ ।
અ આ એ ક ચ ટ ત પયષાઃ મારુત્તાઃ ।
ઌ ૡ અં અઃ ઙ ઞ ણ નમ સહાઃ નાભસાઃ ॥
પાર્થિવે વારુણં મિત્રં આગ્ને યસ્યાપિ મારુતં ।
પાર્થિવાપ્યાક્ષરાણાં ચ શત્રુત્વે મારુતં સ્થિતં ॥
આગ્નેયસ્યાંભસં શત્રુરંભસંસ્તૈજસં તથા ।
એતેષામેવ સર્વેષામવિરોધિતુ નાભસં ॥
૩૩અ)
પરસ્પર વિરુદ્ધાનાં ન કુર્યાન્મેલનં વુધઃ ।
સાધકસ્યાક્ષરં પૂર્વં મંત્રસ્યાપિ તદક્ષરં ॥
યદ્યેક ભૂતદૈવત્યં જાનીયાત્ સ્વકુલં હિ તત્ ॥
અથ વાલાદિભેદઃ ॥
એકાક્ષરાદિમારભ્ય યાવન્મંત્રાઃ ષડક્ષરાઃ ।
વાલાસ્તે ભૈરવેણોક્તા મંત્રાવિંશતિવર્ણકાઃ ॥
પ્રૌઢાજ્ઞેયા સ્તતોન્યેયેતે મંત્રાઃસ્થં વિરામતાઃ ॥
અથ સ્ત્ર્યાદિભેદઃ ॥
સ્ત્રીરૂપાયેઽગ્નિજાયાંતા મંત્રાદ્યે તુ નમોઽંતગાઃ ।
નપુંસકાસ્તે વિજ્ઞેયાઃ પુમાંસો હુંફડંતગાઃ ॥
એતેષાં નામાનુરૂપં ફલં ॥
અથ રાશિમેલનં ॥
અ આ ઇ ઈ ભવેન્નેષે ઉ ઊ ઋ ત્રિતયં વૃષે ।
ૠ ઌ ૡ મિથુનાયાં ચ એ ઐ દ્વૌ કર્કટે તથા ॥
ઉ ઊ દ્વૌ સિંહરાશૌ જ્ઞેયાસ્તૌ ક્રમતઃ સુરાઃ ।
અં અઃ શ ષ સહાલક્ષં કન્યાયામષ્ટકં ભવેત્ ॥
તુલાયાં તુ કવર્ગઃ સ્યાદ્વૃશ્ચિકે ચ ચવર્ગકઃ ।
ધનુષ્યપિટવર્ગઃ સ્યાન્મકરે ચ ત વર્ગકઃ ॥
કુંભેંયવર્ગોમીનેચં યરલાવઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
સાધકનામાદ્યાક્ષરં રાશિપર્યંતં ગણનાક્રમઃ ॥
એકપંચક નવવાધવાઃ સ્મૃતા દ્વૌ ચ ષટ્વદશમાસ્તુ સેવકાઃ ।
ત્રીણિ સપ્તવભજાસ્તુ પોષકા દ્વાદશાષ્ટં ચતુરસ્તુ ઘાતકાઃ ॥
વંધુસેવક પોષકં ઘાતકા ઇતિ ત્રિરાવૃત્ત્યા ગણયેત્ ॥
૩૩બ્)
યો વંધુર્ભવતિ સ રક્ષકઃ કૃતી સર્વાર્થાનપિવિતનોતિ સેવકોયઃ ।
પુષ્ટિઃ શ્રીર્વિભવયશાંસિ પોષકોયઃ પ્રાણાર્થાન્ વિનિહંતિ ઘાતકોયઃ ॥
અથ નક્ષત્રમેલન ગણમેલને ॥
અ આશ્વિની દૈવગણઃ ઇયમોમાનુષોગણઃ ।
ઈ ઉક્તં કૃત્તિકારક્ષઃ ઋ ૠ ઌ ૡ બ્રહ્મમાનુષઃ ॥
એ મૃગો દેવગણ ઐ આર્દ્રા માનુષસ્તથા ।
ઉં અપુનર્વસૂ દૈવઃ કઃ પુષ્પો દેવતાગણઃ ॥
ખગૌશ્લેષાગણો રક્ષો ઘ ઙ મઘારાક્ષસોગણઃ ।
ચ પૂર્વા માનુષગણઃ છજોત્તરમનુષ્યજૌ ॥
ઝ ઞ હસ્તો દેવગણઃ ટ ઠ ચિત્રાથ રાક્ષસઃ ।
ડ સ્વાતી દેવગણો ઢણ્વિશાંષાથ રાક્ષસઃ ॥
તથદા અનુરાધાદ્યૌર્ધજ્યેષ્ઠા રાક્ષસો ગણઃ ।
ન પ ફ મૂલરક્ષોપિવ પૂર્વાષાઢ માનુષઃ ॥
ભોત્તરા માનુષગણોમો વિષ્ણુર્દેવતઃ સ્મૃતઃ ।
યરૌધનિષ્ઠા રક્ષોપિ લવારુણસ્તુ રાક્ષસઃ ॥
વશૌ પૂર્વામાનુષસ્તુષ સહા ઉત્તરાનૃજઃ ।
અં અક્ષો રેવતી દૈવોગણયેત્ સાધકાક્ષરાત્ ॥
૩૪અ)
જન્મસંપદ્વિપક્લેશઃ પ્રત્પરિંસાધકોવધઃ ।
મૈત્રં પરમમૈત્રં ચ જન્માદીંશ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥
ઇતિ નવનવગણયિત્વાનામાનુગુણં ફલં ॥
તતો ગણનક્ષત્રાણિ ।
અનુરાધાશ્વિની પુષ્પપુનર્વસુકરામૃગઃ ।
સ્વાતી શ્રવણરેવત્યો નવદેવગણાઃ સ્મૃતાઃ ॥
આર્દ્રાભરણિં રોહિણ્યઃ પૂર્વોત્તર ત્રયં તથા ।
એતામર્ત્યંગણાસ્તારાઃ શેષારક્ષોગણાઃ સ્મૃતાઃ ॥
તત્રાયં વિશેષઃ ।
દેવમાનુષયોર્દેવગણયોશ્ચ માનુષગણયોશ્ચ મૈત્રી ન દેવ
મનુષ્યગણયોરાક્ષસગણેનેતિ । પરસ્ય રવિરુદ્ધાનાં ન કુર્યાન્મેલનં વુધ
ઇત્યુક્તત્વાત્ ॥ અથ રાક્ષસગણયોશ્ચ ॥ અથ ઋણધનશોધનં ॥ ઇંદ્ર ૧૪ ર્ક્ષ
૨૧ નેત્ર ૨ હવિ ૧૨ પંચદશ ૧૫ ર્તુ ૬ વે દૈ ૪ ર્વહ્ન્યા ૩ યુધા ૫ ષ્ટ ૮ નવભિ

ર્ગુણિતાંશ્ચ સાધ્યાન્ । દિ ૧૦ ગ્ભૂં ૧ ગિરિ ૮ શ્રુતિ ૪ ગજા ૮ ગ્નિ ૩ મુની ૭ ષુ

વેદૈઃ ૨ ષ ૬ દ્વહ્નિભિ ૩ શ્ચગુણિતાનથ સાધકાર્ણાન્
૩૪બ્)
ન્યાસા તુ લાદકઠવાન્ ગજમત્તુ શેષં જ્ઞાત્વો ભયોરધિકશેષયુતં ઋણં
સ્યાત્ ॥ અસ્યાયમર્થઃ । મંત્રસ્ય વ્યંજનાનિ સ્વરાંશ્ચ પૃથક્ કુર્યાત્ ।
સાધકનામ્નશ્ચ સ્વરાન્ વ્યંજનાનિ ચ પૃથક્ કૃત્વા સ્થાપયેત્ । તતો
અકઠવાદ્યાત્મકં ચ વર્ગ ચતુષ્ટયં માતૃકાયાઃ કુર્યાત્ । અ ઇં ઉં ઋં
ઌ એ એ ઉ ઊ । અં અઃ ઇત્યેકઃ । ક ખ ગ ઘ ઙ ચ છ જ ઝ ઞ ટ ઇતિ દ્વિતીયઃ । ઠ
ડ ઢ ણ ત થ દ ધ ન પ ફ ઇતિ તૃતીયઃ । વ ભ મ ય ર લ વ શ ષ સ હ ઇતિ
ચતુર્થઃ । એવં વર્ગચતુષ્ટ યસ્યાપિ એકૈકમક્ષરં ગૃહીત્વા ગૃહીત્વા
અક્ષરં ચતુષ્ટયેનૈકૈકોવર્ગો ભવતિ । અકઠવ ઇત્યેકઃ । ઇ ખ ડ ત ઇતિ દ્વિતીયઃ ।
એવં ક્રમેણ એકાદશ વર્ગાઃ સંપદ્યંતે । એતેષામેકાદશ
વર્ગાણામેભિરેકાદશભિરંકૈર્યથા ક્રમેકૈકાક્ષરં ગુણયેત્ । તદ્યથા ।
યદિ મંત્રે વર્ગાક્ષરાણિ પતંતિ તદા યથા સંખ્યં ઇંદ્રાદિભિર્ગુણયેત્ । યદિ
સાધકનામ્નિ પતંતિ તદાદિગાદિભિરંકૈર્યથા સંખ્યં ગુણયેત્ ।
તયોર્દ્વયોરપ્યષ્ટભિરષ્ટભિરપિ પાતિતે અંકાધિક શેષે ઋણં સ્યાત્ । અધિક
વર્ણવાન્ ઋણી ઉનવર્ણવાનુત્તમર્ણઃ । અતત્સાધકસ્યોત્તમર્ણત્વમપેક્ષિતં ॥
૩૫અ)
અથ સુપ્તપ્રબુદ્ધપ્રકારઃ ॥ યતઃ । પ્રયચ્છંતિ ફલં સર્વે
પ્રબુદ્ધામાંત્રિણાં સદા । તદ્યથા । સ્વરાઃ ષોડશ સૌમ્યાઃ ।
વ્યંજનાનિકાદીનિમાંતાનિ સૌરાણિ ॥ યકારાદીન્યાગ્નેયાણિ । સ્વરેષુ અ ઇ ઉ એ ઊ અં
હ્રસ્વાઃ । આ ઈ ઋ ઐ અ અઃ દીર્ઘાઃ । ઋ ૠ ઌ ૡ નપુંસકાઃ ।
યતદાક્રાંતાસ્તુ મંત્રાઃ । યદા દક્ષિણમાર્ગે વાયુર્વહતિ તદા હ્રસ્વ
પ્રધાના મંત્રાઃ પ્રબુદ્ધા ભવંતિ । યદા વામમાર્ગે વાયુર્વહતિં તદા
દીર્ઘપ્રધાના આગ્નેયશૌરપ્રધાનાશ્ચ સૌમ્યપ્રધાનાશ્ચ
નપુંસકાન્યુભયોઃ પ્રબુદ્ધા ભવંતીતિ ॥ શારદાયાં । રેફપ્રણવાંત્ય
હકાર વહુલા દક્ષિણે પ્રાણે આગ્નેયાઃ પ્રબુદ્ધાઃ । સૌમ્યાઃ સકાર વકાર
વહુલા વામે વહતિ પ્રબુદ્ધાઃ । ઉભયત્ર સર્વેપિ અન્યત્ર સુપ્તાઃ । ઉભયસ્વરેન
પુંસકપ્રધાના ઇતિ ॥ એતેન દાનકાલે જપકાલે ચ મંત્રાઃ ફલદા ભવંતિ ॥
અથ યેચ્છિન્નાદયો મંત્રાસ્તે ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાઃ । પ્રયોજનાભાવાત્ । તે
મંત્રા અત્ર ન સંત્યેવ ॥ ઇત્યાદિ મંત્રમેલન પ્રકારાયે ઉક્તાસ્તે સર્વેપિ મંત્રેન
મિલંતિ । કિંતુ વહુગુણા અલ્પદોષા મંત્રાદેયાઃ । યસ્યત્વનેન
પ્રકારેતાદ્દુર્વોધસ્તસ્ય સુગમં ઉપભ્યો લિખ્યતે ॥
૩૫બ્)
નામાદ્યાક્ષરં યન્મંત્રસ્યાપિ તદક્ષરં ચેત્તદાસમિલતિ । તથા ચોક્તં ।
સાધકસ્યાક્ષરં યચ્ચ મંત્રસ્યાપિ તદક્ષર ।
યદ્યેકભૂતદેવત્યં જાનીયાત્ સ્વકુલં હિ તત્ ॥
અતોરાશિ નક્ષત્ર કોષ્ઠમેલન પ્રકારેણા લિખનમિદં ॥
અકારાદિ નામ્નઃ અ આ ક ગ હ ખ દ લા મંત્રામિલંતિ ।
કકારાદિ નામ્નં અ આ ખ યદ્ગાદ્યા મંત્રામિલંતિ ॥
થાદિ નામ્નઃ હ હ ઝ મ ખ દ ગ ધ છ દ્યા મિલંતિ ।
હકારાદિ નામ્નઃ અ આ ક ખ ધ ક્ષા દ્યા મિલંતિ ॥
ઉકારાદિ નામ્નઃ એ ઉ ચ ફ ઋ ષાદ્યા મિલંતિ ॥
ષકારાદિ નામ્નઃ ચ ફ ધા દ્યા એ વા રુકારાદિ નામ્નઃ ય ર એ ધ છાદ્યા
મિલંતિ ।
મકારાદિ નામ્નઃ ક પ ખ એ ટ ર ઇ ગાદ્યા મિલંતિ ।
અકારાદિ નામ્નઃ ઉ ઊ જ ઠ શ તુ પ ણ ખાદ્યામિલંતિ ॥
ઉકારાદિ નામ્નઃ ઉ વ ઇ ગ ધ છાદ્યાઃ ।
વાદિનામ્નઃ ડ ઉ ડ ક ષાદ્યાઃ ॥
આકારાદિ નામ્નઃ ખ દ લ ઘ લા ઘા મંત્રા મિલંતિ ।
ખકારાદિ નામ્નઃ આદય ઇ ગ ઘ ડા દ્યા મંત્રામિલંતિ ॥
૩૬અ)
દકારાદિ નામ્નઃ ખરેલાદ્યા મંત્રામિલંતિ ।
ચકારાદિ નામ્નઃ ઋટશજાદ્યા મંત્રામિલંતિ ॥
અકારાદિ નામ્નઃ ચ ફ શ જ ભ ન શાદ્યા મંત્રામિલંતિ ।
ફકારાદિ નામ્નઃ ચ ઐ આદ્યામિલંતિ । યકારાદિ નામ્નઃ આ ઐ ઠ લ ઈ ના દ્યાઃ ।
ડાદિનામ્નઃ ઓં શ ઉ ફ ણ ષ ન શ ભાદ્યાઃ । શાદિનામ્નઃ ઋ ફ ષ ક્ષ ત
સ જ ભાદ્યાઃ । ઈકારાદિ નામ્નઃ ગ ધ છ ટ ઘ ન ઠ અ દ્યાઃ । ગાદિનામ્નઃ
ક્ષ ઈ ઘ ઠ એ અકાદ્યાઃ । ધાદિનામ્નઃ ગ ક્ષ એ ઘ ન ક થ હાદ્યાઃ ।
છાદિનામ્નઃ એ ર ક હા દ્યાઃ । ઋકારાદિ નામ્નઃ છ ત અં ઉ અઃ વ ભજાદ્યાઃ ।
છાદિનામ્નઃ ચ જ ત સ ઉડાદ્યાઃ । વાદિનામ્નઃ છ ણ જ ભ પ નુ પાદ્યાઃ ।
ટાદિનામ્નઃ ઠ ઇ નમ અ કશ્ચ હાદ્યાઃ । રાદિનામ્નઃ એ ચ ઐ ચ લ ઇ ન ઝ ણ
અકથ હાદ્યાઃ । ણકારાદિ નામ્નઃ ષ ન સ ભ તુ દ ઉપાદ્યાઃ । ઈકારાદિનામ્નઃ
ઘ ન લ અ ક થ હ મ આ દાદ્યાઃ । ઘાદિનામ્નઃ લ અ ક હ મ આ ખા દ્યાઃ ।
નાદિનામ્નઃ લ ભ જા દ્યાઃ । જાદિનામ્નઃ ત ઇ સ ઋ ચ ઝા દ્યાઃ । ભાદિનામ્નઃ
પ વ ચ ફા દ્યાઃ । ડાદિનામ્નઃ લ ઘ ન મ અ ક થ હ આ દા દ્યાઃ । તાદિનામ્નઃ
સ વ શ ચા દ્યાઃ । સાદિનામ્નઃ ત વ શ ચા દ્યાઃ ॥
૩૬બ્)
અન્યે પ્રકારાયદિ ન મિલંતિ તથાપ્યે તત્કોષ્ટરાશિ
નક્ષત્રમેલનમવશ્યમપેક્ષણીયં । યતઃ । સ્વતારરાશિ કોષ્ઠાનામનુકૂલાન્
ભજેન્મનૂ નિત્યુક્તત્વાત્ । સાધ્યમંત્રા અપિ સિદ્ધસુસિદ્ધયોગેન વિરુદ્ધાઃ
સમીચી તત્વેન જ્ઞેયાઃ ॥
જનેનં જીવનં પશ્ચાત્તાડનં વોધનં તથા ।
અથાભિષેકો વિમલી કરણાપ્યાયને પુનઃ ॥
તર્પણં દીપનં ગુપ્તિર્દશૈતામંત્ર સંસ્ક્રિયાઃ ॥
માતૃકાતો મંત્રોદ્ધારો જનનં ૧ પ્રણવાંતરિત મંત્રૈકૈકાક્ષર
જપોજીવનં ૨ મંત્રવર્ણાલ્લિખિત્વા પ્રત્યક્ષરં વાયુવીજેન ચંદનાંભસા
તાડનં તાડનં ૩ લિખિતમંત્રાક્ષરાણિ પ્રત્યક્ષરં કરવીર પુષ્પૈઃ
મંત્રાક્ષર સંખ્યાકૈર્વહ્નિવીજેન હનનં વોધનં ૪ મંત્રાક્ષર
સંખ્યયાશ્વચ્છ પલ્લવૈરભિષેચનં અભિષેકઃ ૫ ઓં હ્રૌં ઇત્યનેન દહનં
વિમલીકરણં ૬ અનેનૈવ કુશોદક પ્રોક્ષણં આપ્યાયનં ૭ વારિણા
મૂલમંત્રેણ તર્પણં તર્પણં ૮ ઓં હ્રીં શ્રીં વીજપુરઃ સરજયોદીપનં

મંત્રાપ્રકાશનં ગોપનં ૧૦ ઇતિ દશસંસ્કારસંસ્કૃતા દુષ્ટા અપિ
મંત્રાઃ । કિં ચ સાનુસ્વારૈરકારાદિભિઃ સવિસર્ગૈઃ
૩૭અ)
પ્રતિલોમૈઃ કકારાદિભિશ્ચ પ્રત્યેકં માતૃકાવર્ણૈઃ પુટી કૃતો મેરુઃ ।
એષાક્ષમાલાજપોય યુક્તા ॥ અનયા મંત્રજપઃ સિદ્ધિશીઘ્રફલદઃ કકાફલદા
ભવંતિ ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે મંત્રમેલનં નામ
ષષ્ઠઃ પરિછેદઃ ॥
અથ ભૂતશુદ્ધિઃ ॥
મૃદાસને સંવદ્ધ પદ્માસને ઉપવિશ્ય અપક્રામં તુ ભૂતાનિ પિશાચાઃ
પ્રેતગુહ્યકાઃ ॥ યે ચાત્ર નિવસંત્યેતા દેવતા ભુવિસંસ્થિતાઃ । અપસર્પંતુતે
ભૂતાયેભૂતાભુવિસંસ્થિતાઃ । યે ભૂતા વિઘ્નકર્તા રસ્વેનશ્યં તુ
શિવાજ્ઞયા । ઇતિ ક્રૂરદૃષ્ટ્યાત્તાનુ વિઘ્નકર્તૄન્ નિઃકારયેત્ ॥ પૃથ્વીત્વયા
ધૃતા લોકા દેવિત્વં વિષ્ણુનાધૃતા । ત્વં ચ ધારયમાં દેવિ પવિત્રં કુરુ
ચાસનં ઇતિ ભુવં પ્રાર્થયિત્વાઃ અઘોરાસ્ત્રાય ફટ્ ઇતિ તાલત્રયં દિગ્વંધનં
કૃત્વા શારંગાય સશરાયસનારાચાય શ્રીસુદર્શનાયાસ્ત્રાય ફટ્ ઇતિ
છોટિકં યા ઈશાનકોણે અસ્ત્રં વિસૃજેત્ । અગ્નિપ્રાકારતિષ્ઠતિષ્ઠ ઇતિ તર્જન્યા
અગ્નિપ્રાકારત્રયં કુર્યાત્ ॥ શરીરસ્યાંતર્યામી ઋષિઃ પ્રકૃતં પુરુષં
ચંદઃ સત્યો દેવતા ધર્માર્થ કામમોક્ષાર્થે વિનિયોગઃ । આસન મંત્રસ્ય
મેરુ
૩૭બ્)
પૃષ્ઠ ઋષિઃ સુતલં છંદઃ શ્રીકૂર્મોદેવતા મેરુપર્વતાગ્રે આસનાર્થે
વિનિયોગઃ ॥ અનંતાસનાય નમઃ ૧ વિમલાસનાય ૨ યોગાસનાય ૩ પદ્માસનાય
નમઃ ૪ ઇત્યેતૈર્મંત્રૈરભિમંત્રિતાન્ કુશાન્સ્વાસને દદ્યાત્ ॥ ઓં પૃથિવ્યાદિ
મહાભૂતાન્યાત્મનિ સંહૃત્યાત્મના સહપરવ્યોમ્ન્યુદ્વાસયામીતિ સંકલ્પ્ય
પૃથિવ્યાદિ સ્થાનાનિ ચિંતયેત્ ॥
પાદાદિ જાનુપર્યંતં પૃથિવીસ્થાનમુચ્યતે ।
આજાનોઃ પાયુપર્યંતમયાં સ્થાનં પ્રકીર્તિતં ॥
આપાયોર્હૃદયાંતં યદ્વહ્નિસ્થાનં પ્રકીર્તિતં ।
આહૃન્મધ્યાદ્ભ્રુવોર્મધ્યં યાવદ્વાયોસ્તુવર્ણિતં ॥
આભ્રૂમધ્યાદિ મૂર્ધ્નાંતમાકાશમિહચોચ્યતે ।
તત્ર પૃથિવીસ્થાને પાદેંદ્રિયગમનક્રિયા ॥
ગંતવ્યં ગંધઘ્રાણ પૃથિવીપાદસંભવ બ્રહ્મનિવૃત્તિ
સમાનવાયૂન્સંસ્મૃત્ય મૂલાધારસ્થયા આપાદતલમસ્તકવ્યાપ્તયા
કુંડલિન્યાગ્રસ્યમાનાન્સંસ્મૃત્યં ઓં હ્રીં બ્રહ્મણે પૃથિવ્યંદિપતયે
નિવૃત્તિ કલાત્મને હુંફટ્ સ્વાહા ઇત્યમું મંત્રમુચ્ચાર્ય કુણ્ડલિની દ્વારા
આત્મન્યુપ સંહરેત્ ॥ ૧ ॥ પુનરયાં સ્થાને હસ્તાદાનાદાતવ્ય રસરસનાજલવિષ્ણુ
પ્રતિષ્ઠો દાનન્સ્મૃત્વા
૩૮અ)
ઓં વિષ્ણવે જલાધિપતયે પ્રતિષ્ઠા કલાત્મને હું ફટ્ સ્વાહા ઇત્યમું
મંત્રમુચ્ચાર્યતાન્સર્વાન્ કુણ્ડલિની દ્વારા આત્મન્યુપસંહરેત્

પુનરગ્નિસ્થાનેપાયુ વિસર્ગવિસર્જનીય રૂપ ચક્ષુસ્તેજો
રુદ્રવિદ્યાવ્યાનાન્સંસ્મૃત્ય ઓં હ્રૂં રુદ્રાય તેજોધિપતયે વિદ્યાકલાત્મને
હું ફટ્ સ્વાહા ઇત્યમુંમંત્રમુચ્ચાર્ય કુણ્ડલિનીદ્વારા આત્મન્યુપસંહરેત્

॥ પુનર્વાયુસ્થાને ઉપસ્થાનં તદ્વિષયસ્ય સંસ્પ્રષ્ટવ્ય
વાગીશ્વરશાંત્યપાનાત્સંસ્મૃત્ય ઓં હ્યેં ઈશાનાય વાયવધિપતયે
શાંતિકલાત્મને હું ફટ્ સ્વાહા ઇત્યમું મંત્રમુચ્ચાર્ય કુણ્ડલિની
દ્વારાતાન્સર્વાન્ પરમાત્મન્યુપસંહરેત્ ॥ ૪ ॥ પુનરાકાશસ્થાને
વાગ્વદનવક્તવ્યશષ્ટશ્રોતાકાશ સદાશિવ શાંત્યતીત પ્રાણાન્સંસ્મૃત્ય
ઓં હૌં સદાશિવાયાકાધિપતયે શાંત્યતીત કલાત્મને હુંફટ્ સ્વાહા
ઇત્યમું મંત્રમુચ્ચાર્યતાન્સર્વાન્ કુણ્ડલિનીદ્વારા પરમાત્મન્યુપસંહરેત્

॥ તાં કુણ્ડલિનીં લલાટાગ્રગાંગુષ્ઠ માત્રનાદશક્તૌ નાદં વિંદું
શક્તૌઃ તાંચમૂલશક્તૌ પ્રણવેન સંહૃત્યતાં ચ નિર્ગુણે પરમાત્મન્યુપ
સંહરેત્ ॥ હૃં હું ફટ્ ઇત્યનેન ઇત્યુપસંહૃત્ય સ્વશરીરસ્ય શોષણાદિકં
કુર્યાત્ । ઇડયા વાયુ માકૃષ્ય નાભેરધોયંવીજં ધૂમ્રવર્ણં
મહાવાર્ચિષં ચિંતયન્ કુંભકેદ્વાત્રિંશદ્વારાન્ જપન્
૩૮બ્)
તેન વામ કુક્ષિસ્થ મધોમુખ મંગુષ્ઠમાત્રમુપપાતકોષ કલ્પિતોયાંગં
પાપપુરુષશરીરં શોષયેત્ । તં વાયું પિંગલયા રેચયેત્

પુનરિડયાવાયુમાકૃષ્ય મૂલાધારે સંયોજ્ય તત્ર રમિતિ વીજં પિંગલવર્ણં
સંચિંત્ય તેન સ્વશરીરં પાપપુરુષં દહન્ કુંભકે ચતુઃ ષષ્ઠિવારાન્
રમિતિ વીજં જપન્ પાપપુરુષં ભસ્મપિંગલે યાવહિઃ કુર્યાત્ ॥ ૨ ॥ પુનરિડયા
વાયુમાકૃષ્ય બ્રહ્મરંધ્રે પ્રાપજ્ય તત્ર સહસ્રદલકમલે ચ
નિત્યમૃતવીજં શુક્લવર્ણં સંચિંત્ય તન્નિઃ સૃતયા અમૃતધારયા
સ્વશરીરં સંસિચન્ ચેતુઃ ષષ્ઠિવારં કુંભકેલમિતિ વીજં જપેત્

પુનરિદ્રયા વાયુમાકૃષ્ય મૂલાધારે સંયોજ્ય તત્રંલમિતિ પૃથિવી વીજં
શ્યામવર્ણં સંચિંત્યતેન સ્વશરીરભસ્મં પિ *? કુર્વન્ ચતુઃ
ષષ્ટિવારં કુંભકેલમિતિ વીજં જપેત્ ॥ ૪ ॥ પુનરિદ્રયા વાયુમાકૃષ્ય
મૂલાધારે હ્રીં ભુવનેશ્વરીવીજં સંચિંત્ય **?
શિરશ્ચરણાદ્યવયવાન્ કુર્વન્ કુંભકે ચતુઃ ષષ્ટિવારાન્ જપેત્ ॥ ૫ ॥ એવં
સ્થૂલં નિઃપાદ્ય સૂક્ષ્મશરીરં કુર્યાત્ । પ્રણવં ત્રયમુચ્ચાર્ય આત્મનઃ
સકાશાન્મૂલશક્તિં નાદશક્તિં વિંદુશક્તિં સૃષ્ટ્વા હ્રીં નમ ઇત્યનેન ॥
ઓં હૌં સદાશિવાયાકાશાધિપતયે શાંત્યતીત કલાત્મને નમઃ ઇત્યનેન
મંત્રેણ વિંદુરૂપાત્મનઃ પ્રાણશાંત્યતીત
૩૯અ)
સદાશિવાકાશં શ્રોત્રશષ્ટવાગ્વદન વક્તવ્યનુત્પાદ્ય આકાશસ્થાને
સ્થાપયેત્ ॥ ૧ ॥ ઓં હ્યેં ઈશ્વરાય વાગધિપતયે શાંતિ કલાત્મને નમઃ
ઇત્યયાનશાંતીશ્વર વાયુસ્પર્શનેંદ્રિયસ્પ્રષ્ટવ્યોપસ્થાનં તદ્વિષયાન્
વાયુસ્થાને સ્થાપયેત્ ॥ ૨ ॥ ઓં હ્રૂં રુદ્રાય તેજોધિપતયે વિદ્યા કલાત્મને નમઃ
ઇતિ વ્યાનવિદ્યારુદ્રાગ્નિ ચક્ષુઃ રૂપવાયુવિસર્ગતદ્વિષયાન્ અગ્નિસ્થાને સ્થાપયેત્ ॥
૩॥ ઓં હ્રીં વિષ્ણવે જલાધિપતયે પ્રતિષ્ઠા કલાત્મને નમઃ ઇતિ ઉદાન પ્રતિષ્ઠા
વિષ્ણુજલરસનારસહસ્તાદાનાદ્યાન્ સૃષ્ટ્વા અપાંસ્થાને સ્થાપયેત્ ॥ ૪ ॥ ઓં હ્રીં
બ્રહ્મણે પૃથિવ્યધિપતયે નિવૃત્તિ કલાત્મને નમઃ ઇતિ સમાન નિવૃત્તિ
બ્રહ્મપૃથિવી ગંધપાદં ગમનગંતવ્યાન્ સૃષ્ટ્યા પૃથિવી સ્થાને
સ્થાપયેત્ ॥ ૫ ॥ એવં સૂક્ષ્મશરીરં નિષ્પાદ્ય વિંદુનાદ મૂલશક્તીનાં
સ્વશરીરે વ્યાપ્તિં પ્રણવેન કૃત્વાઃ અમૃતોદક સંપૂર્ણૈઃ
કલશૈર્હેમનિર્મિતૈઃ । દિગ્નારીણાં કરધૃતૈરાત્માનમભિષિંચામિ
ઇત્યાત્માનમભિષિંચ્ય પ્રણવેન હૃદિપરમાત્માનમાવાહયેત્ ॥ તતઃ
પ્રાણપ્રતિષ્ઠાં કુર્યાત્ । તદ્યથા ॥ પ્રાણપ્રતિષ્ઠા મંત્રસ્ય
બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાઃ ઋષયઃ ઋગ્યજુઃ સામાથર્વાણિ છંદાંતિ પ્રાણોદેવતા
પ્રાણપ્રતિષ્ઠાર્થે વિનિયોગઃ ।
૩૯બ્)
ઓં આં હ્રીં ક્રૌં ય ર લ વ શ ષ સ હોં સં હં સઃ મમ પ્રાણા ઇહ પ્રાણા
મમજીવ ઇહ સ્થિતઃ । મમ સર્વેંદ્રિયાણિ વાઙ્મનશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રજિહ્વા
ઘ્રાણપ્રાણા ઇહૈવાગત્યસુખંચિરંતિષ્ઠંતુ સ્વાહા હંસઃસં । ઇતિ પ્રતિષ્ઠા
મંત્રેણ તત્તત્સ્થાને પ્રાણજીવેંદ્રિયાણિ પ્રતિષ્ઠાપયેત્ ॥ તતો
વક્ષ્યમાણપ્રકારેણ માતૃકાન્યાસંવિધાય શુદ્ધો ભવતિ જપપૂજાદિ
યોગ્યો ભવતિ ॥ એવં વિસ્તરં કર્તુશ્ચ સમર્થસ્તદા સંક્ષેપતોપિ ભૂતશુદ્ધિઃ
કાર્યા । તદ્યથા । દિગ્વંધનાદિકં કૃત્વા પ્રણવેન પ્રાણા આત્મમનસા
પરમાત્મનિ સંહૃત્ય પાપપુરુષેણ સહસ્વશરીરં યમિતિ વીજં
દ્વાત્રિંશદ્વારં જપન્ શોષયેત્ ॥ ૧ ॥ રમિતિ વીજં ચતુઃ ષષ્ઠિવારં કુંભકે
જપન્ શરીરં ભસ્મી કુર્યાત્ ॥ ૨ ॥ પુનરિડયા વાયુમાકૃષ્ય કુંભકેવમિતિ
વીજં ચતુઃષષ્ઠિવારં જપન્ સ્વશરીરભસ્મસિંચેત્ ॥ ૩ ॥ તન્નિઃ
સૃતામૃતધારયા તથૈવ કુંભકેલમિતિ વીજં ચતુઃષષ્ઠિવારં જપન્
શરીરભસ્મપિંડી કુર્યાત્ ॥ ૪ ॥ પુનસ્તથૈવ કુંભકે હ્રીં ભુવનેશ્વરી વીજં
ચતુઃષષ્ઠિવારાન્ જપન્ કરશિરશ્ચરણાદ્યવયવાન્ કૃત્વા
૪૦અ)
પ્રાણપ્રતિષ્ઠાં પૂર્વવત્ કુર્યાત્ ॥ ઇતિ ત્રિમંડલ ભૂતશુદ્ધિઃ ॥ અથ
પંચમંડલ ભૂતશુદ્ધિ પ્રાકારો લિખ્યતે ॥ હ્રાં નિવૃત્તિ કલાયૈ નમઃ

હ્રીં પ્રતિષ્ઠા કલાયૈ ૨ હ્રૂં વિદ્યાકલાયૈ ૩ હ્યૈં શાંતિકલાયૈ ૪ હૌં
શાંત્યતીત કલાયૈ નમઃ ૫ ઇત્યેભિર્મંત્રૈઃ પ્રાણાયામ ક્રમેણ
પાદયોર્નાભેરંધસ્તાદ્ધૃદયે કંઠે શિરસિ ચ પંચમંડલાનિ શોધયેત્
॥ અથ તેષાં સ્વરૂપાણિ ॥ પૃથિવી મંડલં ચતુઃકોણં પીતવર્ણં વજ્રાષ્ટ
લાંછિતં લંવીજસહિતં બ્રહ્મદેવતાત્મકં ૧ આપ્યમંડલં
પદ્મદ્વયાંતર્ગતધનુરાકારં શ્વેતવર્ણં વંવીજાત્મકં વિષ્ણુદૈવતં
૨ અગ્નિમંડલં ત્રિકોણં સ્વસ્તિકોપેતં તદંતસ્યરં વીજાત્મકં
રુદ્રદેવતાત્મકં ૩ વાયુમંડલં ષડ્વિંદુલાંછિતં અંતસ્યયં વીજં
ધૂમ્રવર્ણં ઈશ્વરદેવતાત્મકં ૪ આકાશમંડલં વૃત્તં હકારાં
તસ્થં નીલવર્ણં સદાશિવદેવતાકં ચિંતયન્ ૫ પંચભિર્મંત્રૈઃ
પંચેંદ્રિય કૃતાન્ દોષાન્ શોધયેત્ ॥ ઇત્યેષા પંચમંડલ ભૂતશુદ્ધિઃ ॥ ઇતિ
શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતેમંત્રકોષે ભૂતશુદ્ધિકથનંનામ
સપ્તમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ માતૃકાન્યાસઃ ॥
શુદ્ધશ્ચાપિ સ વિંદુકસ્ત્વથ કલાયુચ્છેશવાદ્યસ્તથા શ્રીકંઠાદિયુતશ્ચ
શક્તિકમલામારૈસ્તથૈકૈકશઃ । ન્યાસાસ્તેદશ ચ પૃથગ્નિ ગદિતાઃ
૪૦બ્)
સ્યુર્બ્રહ્મં યાગાંતિકાઃ સર્વેસાધકસિદ્ધિસાધનપરાઃ સંકલ્પક્લ્પદ્રુમાઃ
॥ અતોઽન્યેપિ વાચ્યાઃ ॥ માતૃકામંત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિર્દૈવીગાયત્રી છંદઃ
વર્ણાત્મિકા સરસ્વતી દેવતા સકલમંત્રાંગત્વે વિનિયોગઃ । ઓં અં કં ખં
ગં ઘં ઙં આં જ્ઞાનાત્મને હૃદયાય નમઃ ૧ ઇં ચં છં જં ઝં
ઞં ઈં શક્ત્યૈ શિરસે સ્વાહા ૨ ઉં ટં ઠં ડં ઢં ણં ઓં વલાયૈ
શિખાયૈ વષટ્ ૩ એં તં થં દં ધં નં ઐં ઐશ્વર્યાય કવચાય હું

ઊં પં ફં વં ભં મં ઓં તેજસેનેત્ર ત્રયાય વૌષટ્ ૫ અં યં રં લં
વં શં ષં સં હં લં ક્ષઃ અઃ વીર્યાયાસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ઇતિ ષડંગન્યાસં
કૃત્વા ધ્યાનં કુર્યાત્ ॥ પંચાશદ્વર્ણભેદૈર્વિહિતવદનદોઃ
પાદયુકકુક્ષિવક્ષો દેહાં ભાસ્વત્ કપર્દાકલિત
શશિકલામિંદુકુંદાવદાતાં । અક્ષસ્રકકુંભચિંતા
લિખિતવરકરાત્રીક્ષણાં પદ્મસંસ્થાં
સ્વચ્છાકલ્પામતુચ્છસ્તનજઘનભરાં ભારતીંતાં નમામિ ॥ દક્ષિણોર્ધ
હસ્તે અક્ષસ્રક્ વામોર્દ્ધ હસ્તે કુંભઃ વામાધઃ
ઇત્યાદ્યુકારાદિક્ષકારાંતન્યાસક્રમઃ । ન્યાસસ્થાનાનિ ।
કાનનવૃંતદ્વ્યક્ષિશ્રુતિતો ગંડોષ્ઠદંતમૂર્ધાસ્યે । દોઃયત્સંધ્યગ્રેષુ
ચ પાર્શ્વદ્વયપૃષ્ઠનાભિ જઠરેષુ । હૃદ્દોર્મૂલાપરગલકક્ષેષુ હૃદાદિ
પાણિપાદયુગે । જઠરાદિષ્ઠંગેષ્ઠા પાપકસંજ્ઞાં ન્યસેદથાક્ષરાન્
ક્રમશઃ ॥ અથાંતર્માતૃકાન્યાસઃ ।
દ્વ્યષ્ટ પત્રાંવુજે કંઠેસ્વરાન્ ષોડશ વિન્યસેત્ ।
દ્વાદશચ્છદ હૃત્પદ્મેકાદીન્ દ્વાદશ વિન્યસેત્ ॥
૪૧અ)
દશપત્રાંવુજે નામૌડકારાદીન્ દશન્યસેત્ ।
ષટ્પત્ર મધ્યેલિંગસ્થે વકારાદીન્ન્યસેચ્ચ ષટ્ ॥
આધારે ચતુરોવર્ણાન્ વાદીન્ન્યસેચ્ચતુર્દલે ।
હક્ષૌ ભ્રૂમધ્યગે પદ્મે લિપિન્યાસોયમીરિતઃ ॥
એતયોરેકતરં કુર્યાત્ ॥
અથ પૂજા ॥
મૂલમંત્રેણ પ્રાણાયામં કૃત્વાઃ અર્ધસ્થાપનવિધિના અર્ઘપાત્રં
સ્થાપયિત્વા પાત્રાંતરે ઓં આધારશક્ત્યૈ નમઃ ૧ મૂલપ્રકૃત્યૈ

મંડુકાય ૩ કાલાગ્નિ રુદ્રાય ૪ કૂર્માય ૫ અનંતાય ૬ મહાવરાહાય

ભૂમ્યૈ ૮ મહામેરવે ૯ કલ્પવૃક્ષાય ૧૦ સુવર્ણમંડપાય

રત્નસિંહાસનાય ૧૨ નમ ઇત્યુપર્યુપરિપૂજયેત્ ॥ તદુપરિ ચતુરસ્રં પીઠં
પરિકલ્પ્ય આગ્નેયાદિ કોણમારભ્ય ધર્માય ૧ જ્ઞાનાય ૨ વૈરાગ્યાય

ઐશ્વર્યાય નમઃ ૪ ઇતિ પીઠકોણેષુ પૂજયેત્ । ઓં અધર્માય નમઃ ૧ અજ્ઞાનાય

અવૈરાગ્યાય ૩ અનૈશ્વર્યાય નમઃ ૪ ઇતિ પીઠગાત્રેષુ ॥ તં તમસે નમઃ ૧ રં
રજસે ૨ સં સત્વાય ૩ માં માયાયૈ ૪ વિં વિદ્યાયૈ ૫ આં આત્મને ૬ પં
પરમાત્મને ૭ જ્ઞાં જ્ઞાનાત્મને ૮ વં વહ્નિમંડલાત્મને ૯ નમ
ઇત્યુપર્યુપરિપૂજયેત્ । તદુપરિ અષ્ટદલં કમલં પરિકલ્પ્ય તત્કર્ણિકાયાં હ્મૌ
ઇતિ વીજં લિખિત્વા અં આં ઇત્યાદિદ્વંદ્વંકેશરેષુ લિખેત્ । ક ચ ટ ત પ ય શ ઇતિ
વર્ગસપ્તકં લક્ષં ઇત્યેકઃ । એવં વર્ગાષ્ટકં પદ્મપત્રાષ્ટકેષુ લિખેત્ ॥
તદ્વહિર્વહ્નિમંડલં વિલિખ્ય તત્કોણેષુ ઠકારં દિક્ષુ વકારં વિલિખેત્ ।
પદ્મકર્ણિકાયાં દેવીં પૂર્વોક્તાં સરસ્વતીં આવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ
પૂજયેત્ ।
૪૧બ્)
અગ્નીશાસુરવાયુષુ પુરતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાંગાનિ પૂજયેત્ । અંગદેવતા પૂજા
સર્વત્ર નમોંતા શિખાદિષ્ટપિ । અં આં નમ ઇતિ કેસરસ્થાનેષુ પૂજયિત્વા પત્રેષુ
લિખિતાષ્ટ વર્ગાન્ પૂજયેત્ । ઓં મેધાયૈ નમઃ ૧ પ્રજ્ઞાયૈ ૨ પ્રભાયૈ

વિદ્યાયૈ ૪ ધિયે ૫ ધૃત્યૈ ૬ સ્મૃત્યૈ ૭ બુધ્યૈ નમઃ ૮ ઇતિ પ્રાગાદિ પત્રેષુ
પૂજયેત્ ॥ વિદ્યૈશ્વર્યૈ નમઃ ઇતિ કમલકર્ણિકાયાંપુરતઃ । બ્રાહ્મ્યૈ

માહેશ્વર્યૈ ૨ કૌમાર્યૈ ૩ વૈષ્ણવ્યૈ ૪ વારાહ્યૈ ૫ માહેંદ્ર્યૈ ૬ ચામુંડાયૈ
૭ મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ ઇતિ સ્વદિક્ષુ પૂજયેત્ ॥ ઇંદ્રાય નમઃ ૧ અગ્નયે ૨ યમાય

નિરૃતયે ૪ વરુણાય ૫ વાયવે ૬ કુવેરાય ૭ ઈશાનાય નમ ઇતિ સ્વદિક્ષુ પૂજયેત્ ॥
તતો યથા શક્તિ જપિત્વા દેવીં વિસર્જયેત્ । લક્ષં પુરશ્ચરણં । ન્યાસશ્ચલક્ષં
। મધુરત્રયસંયુક્તૈઃ શુદ્ધૈસ્તિલૈર્દશાંશો હોમઃ ॥ ત્રિમાસમંભઃ
પરિજપ્તમે તયા પિવેદ્દિનાદાવપિવિદ્યયાસુધીઃ । અનેનમૂકોપિકવિત્વગર્વિતઃ
પરાં ચ સિદ્ધિં લભતેઽર્કમાસતઃ ॥
વિન્યાસૈરથસજપૈર્હુતાર્ચનાદ્યૈર્ધ્યાનૈશ્ચ પ્રભજતિ ભારતીયઃ । સશ્રીમાન્
પુનરચિરેણ કાવ્યકર્તાવ્યાસાદીઞ્જયતિજરાયમૃત્યુરોગૈઃ ॥
સોમસૂર્યાગ્નિ રૂપાઃ સ્યુર્વર્ણ લોહત્રયં તથા ।
રૌપ્યમિંદુઃ સ્મૃતો હેમસૂર્યસ્તામ્રંહુતાશનઃ ॥
લોહભાગાઃ સમુદ્દિષ્ટા સ્વરાદ્યક્ષરસંખ્યયા ।
તૈર્લોહૈઃ કારયેન્મુદ્રામસંકલિત સંગતાં ॥
સાગ્રં સહસ્રં સંજપ્યતા સ્પૃષ્ટ્વા જુહુયાત્તતઃ ।
તસ્યાં સંપાતયેન્મંત્રી સર્પિષા પૂર્વસંખ્યયા ॥
૪૨અ)
નિક્ષિપ્ય કુંભેતાં મુદ્રામાભિષેકોક્ત વર્ત્મનાં ।
આવાહ્ય પૂજયેદ્દેવીમુપચારૈઃ સમાહિતઃ ॥
અભિષિચ્ય વિનીતાય દદ્યાત્તાં મુદ્રિકાં ગુરુઃ ।
ઇયં રક્ષા ક્ષુદ્રરોગ વિષજ્વર વિનાશિની ॥
વ્યાઘ્રચોરમૃગાદિભ્યો રક્ષાં કુર્યાદ્વિશેષતઃ ।
યુદ્ધે વિજયમાપ્નોતિ ધારયનાનુજેશ્વરઃ ॥
સ્વરાદ્યક્ષરસંખ્યેતિ ષોડશ પંચવિંશતિ દશસંખ્યયેત્યર્થઃ । તથા ચ
પ્રપંચસારે । વર્ગસ્વરયાદ્યંશાઃ ક્રમેણ કલધૌતરજતતામ્રાસ્યુઃ । ઇતિ
રચિતં રુચકમિદં સાધકાર્થદાયિ સતતં સ્યાત્ ॥ ન્યાસ ક્રમસ્તુ શુદ્ધ
પ્રથમઃ ॥ વિસર્ગાન્વિતઃ સૃષ્ટિન્યાસઃ । ઋષ્યાદિકં પૂર્વોક્તં । ષડંગાનિ
વિસર્ગાંતાનિ । ધ્યાનં ॥ સિંદૂરકાંતિમમિતાભરણં ત્રિનેત્રં
વિદ્યાક્ષસૂત્રમૃગયોતવરાન્ દધાનં । પાર્શ્વસ્થિતાં
ભગવતીંમપિકાંચનાભાં ધ્યાયેત્કરાબ્જધૃતપુસ્તકવર્ણમાલાં ॥
ઊર્ધ્વ વામદક્ષિણકરયોઃ પુસ્તકાક્ષમાલે ।
તદધઃ મૃગશાવકવરૌદધાનં દેવં ।
પુસ્તકં વામે દક્ષિણેઽક્ષમાલાં દધાનાં દેવી ॥
પૂજાદિકં ચ પૂર્વવત્ ॥ ન્યાસ ક્રમસ્તુ । અઃ નમઃ । આઃ નમઃ । ઇઃ નમઃ ઇત્યાદિ ॥
વિસર્ગવિંદ્વંતઃ સ્થિતિન્યાસઃ । સર્વં પૂર્વવત્ । ન્યાસ ક્રમસ્તુ । અંઃ નમઃ ।
આંઃ નમઃ । ઇંઃ નમઃ । ઇત્યાદિ ॥। પ્રતિલોમતો વિંદુયુક્તઃ સંહારન્યાસઃ ।
ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ધ્યાનં । અક્ષસ્રજં હરિણયોતમુદગ્રવંકં
વિદ્યાકરૈ રવિરતંદધતીં ત્રિનેત્રાં । અર્ધેંદુ મૌલિમરુણામરવિંદ વાસાં
વર્ણેશ્વરીં પ્રણમતસ્તનભારનમ્રાં ॥ ન્યાસાર્ચનાદિકં પૂર્વત્ ।
૪૨બ્)
દક્ષિણાધઃ કરમારભ્યાક્ષસ્રગાદીનિ । ન્યાસક્રમસ્તુ । ક્ષં નમઃ । લં
નમઃ । ઇત્યાદિ ॥ અથ સારસ્વતાર્થં વાગ્વીજાદ્યઃ । ઋષ્યાઋષ્યાદિકં માતૃવત્
। ન્યાસં ક્રમસ્તુ । અં ઐં નમઃ । આં ઐં નમઃ ઇત્યાદિ ॥ અથ
વિઘ્નોપશાંત્યર્થે ગાણપત્યન્યાસઃ ॥ ગણક ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ ગણપતિ
સ્વરૂપિણી સરસ્વતી દેવતા વિઘ્નોપશાંતયે વિનિયોગઃ । ગાંગીમિત્યાદિ ષડંગં
। ધ્યાનં । વીજાપૂરગદેક્ષુકાર્મુકંરુજા ચ ક્રાબ્જપાશાંકુશ
વ્રીહ્યગ્રસ્વવિષાણ રત્નકલશપ્રોદ્યત્કરાંભોરુહઃ । દેવં પુસ્તક
પૂર્ણકુંભવિલસન્મુદ્રાક્ષમાલાધરા વિશ્વોત્પત્તિવિનાશસંસ્થિતિકરી ધ્યેયા
ચ દેવી પરા ॥ દક્ષિણોપરિ કરમારભ્ય વીજપૂરાદીનિ દધાનો દેવઃ । અધો
વામકરમારભ્ય પુસ્તકાદીનિ દધાના દેવી । ઓં અં ગં નમઃ । ઓં આં ગં
નમઃ । ઇત્યાદિ ન્યાસક્રમઃ । એવં ગણપત્યારાધને ન્યસેત્ ॥ અથ ઐશ્વર્યાર્થે
શક્તિવીજાદ્યઃ ॥ શક્તિરૃષિર્ગાયત્રી છંદઃ વિશ્વજનની સરસ્વતી દેવતા
સર્વૈશ્વર્યાર્થેનમસેવિનિયોગઃ ॥ હ્રાં હ્રીં ઇત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં ।
ઉદ્યત્કોટિ દિવાકર પ્રતિભટાતુંગોરૂપીનસ્તની વદ્ધાર્ધેંદુ કિરીટહાર રસના
મંજીર સંશોભિતા । વિભ્રાણાકરપંકજૈર્જપપટીં પાશાંકુશૌ પુસ્તકં
દિશ્યાદ્વોજગદીશ્વરી ત્રિનયના પદ્મેનિ ષણાશ્રિયં ॥ દક્ષિણાધઃ
કરમારભ્ય જપપટી પ્રભૃતિ ધ્યેયં ॥ અં હ્રીં નમઃ । આં હ્રીં નમઃ ।
ઇત્યાદિ ન્યાસક્રમઃ ॥ પૂજાદિ પૂર્વવત્ । દુર્ગારાધને યુજ્યતે ॥ અથ શ્રી
૪૩અ)
પ્રાપ્તયે શ્રીવીજાદિન્યાસઃ । ભૃગુઋષિર્ગાયત્રીછંદઃ શ્રીસ્વરૂપિણી
માતૃકા દેવતા શ્રીવૃદ્ધ્યર્થે માતૃકાન્યાસે વિનિયોગઃ । ઓં અં શ્રી નમઃ
। ઓં આં શ્રી નમઃ । ઇત્યાદિ । ધ્યાનં । વિદ્યુદ્દામ સમપ્રભાં હિમગિરિ
પ્રખ્યૈશ્ચતુર્ધિર્ગજૈઃ શુંડાદંડ સમુદ્દૃતા મૃતરસૈરાસિચ્ય
માનામિમાં । વિભ્રાણાં કરપંકજૈર્જપપટીં પદ્મદ્વયં પુસ્તકં
ભાંસ્વદ્રત્વ સમુજ્વલાં કુંચનતાં ધ્યાયેજ્જગત્સ્વામિનીં । દક્ષિણાધઃ
કરમારભ્ય જપપટી પ્રભૃતિ ચત્વારિ ધ્યેયાનિ । એવં લક્ષ્મ્યાંરાધને ન્યસેત્
॥ અથ વશ્યાર્થે કામવીજાદિઃ । સંમોહન ઋષિઃ પંક્તિઃ છંદઃ કામજનની
સરસ્વતી દેવતાવશ્યાર્થે માતૃકાન્યાસે વિનિયોગઃ । ક્લાં ક્લીં ઇત્યાદિ
ષડંગં ધ્યાનાં । વાલાર્કકોઠિરુચિરાં
સ્ફટિકાક્ષમાલાંકોદંડભિક્ષુજનિતાં સ્મરવાણાપંચન્ । વિદ્યાં ચ
હસ્તકમલૈર્દધનીં ત્રિનેત્રાં ધ્યાયેત્ સમસ્તજનનીં નવચંદ્રચૂડાં ॥
દક્ષિણ વા મેવ કરયો રક્ષમાલા પુસ્તકે । તદુપરિ પંચવાણ ધનુષી
પૂજાદિકં ચ પૂર્વવત્ । અં ક્લીં નમઃ । આં ક્લીં નમઃ । ઇત્યાદિ ન્યાસઃ ।
એષવશ્યાર્થે ॥ અથ ઐશ્વર્ય લક્ષ્મી વશ્યાર્થે ન્યાસઃ ॥ બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રી
છંદઃ ત્રિશક્તિરૂપિણી સંમોહિની સરસ્વતી દેવતા ઐશ્વર્યાર્થે ન્યાસે વિનિયોગઃ
। હ્રીં શ્રીં ક્લીં ઇત્યાદિ ક્રમોત્ક્રમાભ્યાં ત્રિભિર્વીજૈઃ ષડંગં । ધ્યાયેયં
મક્ષવલયેક્ષુ શરાશપાશાન્ પદ્મદ્વયાંકુશશરાન્નવપુસ્તકં ચ ।
આવિભ્રંતી નિજકરૈરરુણાંકુચાર્તાં સંમોહનીં ત્રિણયનાં તરુણેંદુ
ચૂડાં ।
૪૩બ્)
ઉપરિતન વામકરદ્વયે પદ્મદ્વયં । તદધઃ પાશાંકુશૌ । તદધઃ
શરધનુષી । તદધોઽક્ષમાલા પુસ્તકે । પૂજાદિકં પૂર્વવત્ । ઓં અં હ્રીં શ્રીં
ક્લીં નમઃ । આં હ્રીં શ્રીં ક્લીં નમઃ । ઇત્યાદિન્યાસ ક્રમઃ ॥ અથ
શ્રીકંઠાદિન્યાસઃ શિવપૂજાયાં પ્રશસ્તઃ । દક્ષિમૂર્તિ ઋષિર્ગાયત્રી
છંદઃ અર્ધનારીશ્વરો દેવતા સકલપુરુષાર્થસિદ્ધિ પૂર્વકં
શ્રીકંઠાદિન્યાસે વિનિયોગઃ । હ્લાં હ્લીં ઇત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં ચ ।
વંધૂક કાંચનનિભં રુચિરાક્ષમાલાં પાશાંકુશૌ ચ વરદં
નિજવાહુદંડૈઃ । વિભ્રાણમિંદુશકલાભરણં ત્રિણેત્રમર્ધાં વિકેશમં
નિશંવ પુરાશ્રયામિ । દક્ષિણાધઃ કરમારભ્યાક્ષમાલાદીનિ । ઓં અં
શ્રીકંઠાય પૂર્ણોદર્યૈ નમઃ ૧ આં અનંતેશાય વિરજાયૈ ૨ ઇં સૂક્ષ્માય
શાલ્મલ્યૈ ૩ ઈં ત્રિમૂર્તયે લોલાક્ષ્યૈ ૪ ઓં અમરેશ્વરાય વર્તુલાક્ષ્યૈ ૫ ઓં
અચ્ચીશાય દીર્ઘઘોણાયૈ ૬ ઋંભારભૂતયે સુદીર્ઘમુખ્યૈ ૭ ૠં અતિથીશાય
ગોમુખ્યૈ ૮ ઌં સ્થારાવીશાયદીર્ઘજિહ્વાયૈ ૯ ૡં હરાય કુંડોદર્યૈ ૮ એં
ઝંટીશાય ઉર્ધ્વકેશિન્યૈ ૧૧ ઐં ભૌતિકેશાય વિકૃતમુખ્યૈ ૧૨ ઓં
સદ્યોજાતાય જ્વાલામુખ્યૈ ૧૩ ઓં અનુગ્રહેશાય ઉલ્કામુખ્યૈ ૧૪ અં અક્રૂરેશાય
શ્રીમુખ્યૈ ૧૫ કં ક્રોધીશાય મહાકાલ્યૈ ૧૭ ખંચંડીશાય સરસ્વત્યૈ

ગં પંચાંતાય સર્વસિદ્ધ્યૈ ૧૯ ઘં શિવોત્તમાય ગૌર્યૈ ૨૦ ઙં
એકરુદ્રેશાય ત્રૈલોક્યવિદ્યાયૈ ૨૧ ચં કૂર્મેશાય મંત્રશક્ત્યૈ ૨૨ છં
એકનેત્રાય આત્મશક્ત્યૈ ૨૩ જં ચતુરાનનેશાયમમાર્ત્રે ૨૪ ઝં
અજેશાયલવોહર્યૈ

૪૪અ)
ઞં સર્વેશાયદ્રાવિણ્યૈ ૨૬ ટં સોમેશાયનાગર્યૈ ૨૭ ઠં લાંગલીશાય
ખચર્યૈ ૨૮ ડં દારુકેશાય મંજર્યૈ ૨૯ ઢં અર્ધનારીશ્વરાયરૂપિણ્યૈ

ણં ઉમાકાંતેશાયવીરિણ્યૈ ૩૧ તં આવ્યાનિશાય કોટર્યૈ ૩૨ થં દંડીશાય
પૂતનાયૈ ૩૩ દં અત્રીશાય ભદ્રયોગિન્યૈ ૩૪ ધં મીનેશાય શંખિન્યૈ ૩૫ નં
મેષેશાયગર્જિન્યૈ ૩૬ પં લોહિતેશાય કાલરાત્ર્યૈ ૩૭ ફં શિખીશાય કુર્દિન્યૈ
૩૮ વં છગલેશાયકપર્દિન્યૈ ૩૯ ભં દ્વિલં ઈશાયવજ્રાયૈ ૪૦ મં
મહાકાલાય જાયાયૈ ૪૧ યં ત્વગાત્મને કપાલીશાય સુમુખેશ્વર્યૈ ૪૨ રં
અસૃગાત્મનેભુજંગેશાયરેવત્યૈ ૪૩ લં માંસાત્મને પિનાકીશાય માધવ્યૈ
૪૪ વં મેદ આત્મને ખડ્ગીશાયવારુણ્યૈ ૪૫ શં અસ્થ્યાત્મને વક્રેશાય
વાયવ્યૈ ૪૬ ષં મજ્જાત્મને શ્વેતેશાય રક્ષ્યોં વધારિણ્યૈ ૪૭ સંશુક્રાત્મને
ભૃગ્વીશાય સહજાયૈ ૪૮ હં લકુલીશાય મહાલક્ષ્મ્યૈ ૪૯ લં શિવેશાય
વ્યાપિન્યૈ ૪૯ ક્ષં સંવર્તકેશાય માયાયૈ ૫૦ નમઃ ઇતિ પૂર્વોક્તસ્થાનેષુ
ન્યાસક્રમઃ । અર્ચનાદિકં માતૃકાવત્ ॥ અથ શ્રીકૃષ્ણપૂજાયાં
કેશવાંદિન્યાસઃ । કામવીજાદિઃ । પ્રજાપતિ ઋષિર્ગાયત્રી છંદોલક્ષ્મી
નારાયણો દેવતા ચતુર્વિધ પુરુષાર્થ સિદ્ધ્યર્થે ન્યાસે વિનિયોગઃ । ક્લાં ક્લીં
મિત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં । હસ્તૈર્વિભ્રત્સરસિજગદાશંખચક્રાણિ વિદ્યાં
પદ્માદર્શૌકનકકલશંમેઘવિદ્યુદ્વિલાશં । વામોત્તુંગસ્તનમવિરલા
કલ્પમાશ્લેષલોમાદેકી ભૂતં વપુરવતુવઃ પુંડરીકાક્ષ લક્ષ્મ્યોઃ ॥
૪૪બ્)
દક્ષિણાધઃ કરમારભ્યઃ સરસિજાદીનિ ।
લક્ષ્મીભાગે વામાધઃ કરમારન્યવિદ્યાદીનિ ॥
ક્લીં અં કેશવાય કીર્ત્યૈ નમઃ । ક્લીં આં નારાયણાયં કાંત્યૈ । ઇં
માધવાય તુષ્ટ્યૈ । ઈં ગોવિંદાય પુષ્ટ્યૈ । ઉં વિષ્ણવેધૃત્યૈ । ઊં
મધુસૂદનાયકાંત્યૈ । ઓં ત્રિવિક્રમાય ક્રિયાયૈ । ઓં વામનાયદયાયૈ । ઌં
શ્રીધરાયમેધાયૈ । ૡં હૃષીકેશાય હર્ષાયૈ । એં પદ્મનાભાય
શ્રદ્ધાયૈ । ઐં દામોદરાય લજ્જાયૈ । ઓં વાસુદેવાયલક્ષ્મ્યૈ । ઓં
સંકર્ષણાય સરસ્વત્યૈ । અં પ્રદ્યુમ્નાય પ્રીત્યૈ । અઃ અનિરુદ્ધાયરત્યૈ ॥
કંચક્રિણે જયાયૈ । ખં ખદિને દુર્ગાયૈ । ગં શાર્ઙ્ગિણે પ્રભાયૈ । ઘં
ખડ્ગિને સત્યાયૈ । ઙં શંખિને ચંડાયૈ । ચં હલિનેવાણ્યૈ । છં
મુશલિને વિલાસિન્યૈ । જં શૂલિકે વિજયાયૈ । ઝં પાશિને વિરજાયૈ । ઞં
અંકુશિને વિશ્વાયૈ । ટં મુકુંદાય વિશદાયૈ । ઠં નંદજાય સુનંદાયૈ ।
ઓં નંદિને સ્મૃત્યૈ । ઢં નારાયણાય ઋદ્ધ્યૈ । ણં નરકંજિતે
સમૃદ્ધ્યૈ । તં હરયે શુદ્ધ્યૈ । થં કૃષ્ણાય ભુક્ત્યૈ । દં સત્યાય
શુદ્ધ્યૈ । ધં સાત્વનાયમત્યૈ । નં શૌરિણે ક્ષમાયૈ । પં શૂરાયરમાયૈ ।
ફં જનાર્દનાય ઉમાયૈ । વં ભૂધરાય ક્લેદિન્યૈ । ભં વિશ્વમૂર્તયે
ક્લિન્નાયૈ । મં વૈકુંઠાય વસુધાયૈ । યં પુરુષોત્તમાય વસુધાયૈ । રં
વલિનેપરાયૈ । લં વલાનુજાયપરાયૈ । વં વલાયપારાયણાયૈ । શં
વૃષઘ્નાય સંધ્યાયૈ । ષં વૃષાય પ્રજ્ઞાયૈ । સં હસાય પ્રભાયૈ ।
૪૫અ)
હં વરાહાંય નિશાયૈ । લં વિમલાય અમોઘાયૈ । ક્ષં નૃસિંહાય
વિદ્યુતાયૈ નમઃ ઇતિ પૂર્વોક્તસ્થાનેષુ ન્યસેત્ । પૂજાદિ પૂર્વવત્ ॥ અથ પ્રણવકલા
ન્યાસઃ ॥ પ્રજાપતિ ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ કલાત્મિકાં સરસ્વતી દેવતા
મોક્ષાર્થેન્યસે વિનિયોગઃ । અં ઊં આં હૃદયાય નમઃ । ઇં ઉં ઈં શિરસે
સ્વાહા । ઉં ઊં ઓં શિખાયૈ વષટ્ । ઇત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં । હસ્તૈઃ
પદ્મં રથાંગં ગુણમથ હરિણં પુસ્તકં વર્ણમાલાંટંકં શુભ્રં
કપાલં દલમંમૃતલસદ્ધેમકુંભં વહંતી । મુક્તાં વિદ્યુત્યયો
સ્ફટિક નવજપાવંધુરૈઃ પંચવક્ત્રૈસ્ત્ર્યક્ષૈર્વક્ષોજનમ્રાં
સકલશશિનિભાં । શારદાંતાં નમામિ । વા માધો હસ્તમારભ્યં
પદ્માદીનિ । ઇતિ ધ્યાત્વા સકલાં માતૃકાં ન્યસેત્ ॥ તદ્યથા । ઓં અં નિવૃત્યૈ ।
આં પ્રતિષ્ઠાયૈ । ઇં વિદ્યાયૈ । ઈં શાંત્યૈ । ઉં ઇંધિકાયૈ । ઊં દીપિકાયૈ । ઋ
રેચિકાયૈ । ૠ મોચિકાયૈ । ઌં સૂક્ષ્માયૈ । ૡં સૂક્ષ્મામૃતાયૈ । એં
જ્ઞાનાયૈ । ઐં જ્ઞાનામૃતાયૈ । ઓં આપ્યાયિન્યૈ । ઓં વ્યાપિન્યૈ । અં
વ્યોમરૂપાયૈ । અઃ અનંતાયૈ । કં સૃષ્ટ્યૈ । ખં ઋદ્ધ્યૈ । ગં સ્મૃત્યૈ ।
ઘં મેધાયૈ । ઙં કાંત્યૈ । ચં લક્ષ્મ્યૈ । છં દૂત્યૈ । જં સ્થિરાયૈ । ઝં
સ્થિત્યૈ । જ્ઞં સિદ્ધ્યૈ । ટં જરાયૈ । ઠં માલિન્યૈ । ડં શાંત્યૈ । ઢં
ઐશ્વર્યૈ । ણં રત્યૈ । તં કામિન્યૈ । થં વરદાયૈ । દં હ્લાદિન્યૈ । ધં પ્રીત્યૈ
। નં દીર્ઘાયૈ । પં તીક્ષ્ણાયૈ । ફં રૌદ્રાયૈ । વં ભયાયૈ । ભં નિદ્રાયૈ ।
મં તંદ્ર્યૈ । યં ક્ષુધાયૈ । રં ક્રોધિન્યૈ । લં ક્રિયાયૈ । વં ઉત્કાર્યૈ । શં
મૃત્યવે । ષં પ્રીતાયૈ । સં શ્વેતાયૈ । હં અરુણાયૈ । લં અમિતાયૈ । ક્ષં
અનંતાયૈ નમઃ ઇત્યુક્ત સ્થાનેષુ ન્યાસઃ ॥
૪૫બ્)
પૂજાદિ પૂર્વવત્ ॥
અથ પ્રપંચયાગંન્યાસઃ । બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ યં તેજોરૂપિણી
સરસ્વતી દેવતા સમસ્તવસ્તુસિદ્ધયેન્યાસે વિનિયોગઃ । સ્વાહા હૃદયાય નમઃ

સોહં શિરસે સ્વાહા ૨ હંસઃ શિખાયૈ વષટ્ ૩ હ્રીં કવચાય હૂં ૪ ઓં
નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ હરિહર અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ઇતિ ષડંગં । ધ્યાનં । તારાદિ
પંચમનુભિઃ પરિચીયમાનં માનૈરગણ્યમનિશં જગદેકમૂલં ।
સંવિત્સમસ્તગમનસ્વરમચ્યુતં તત્તેજઃ પરં ભજતસાંદૂસુધાંવુરાશિં
॥ ઓં હ્રીં અં આં ઇં ઈં ઉં ઊં ઋં ૠં ઌં ૡં એં ઐં ઓં ઔં અં અઃ
હંસઃ સોહં સ્વાહા વદને ૧ ઓં હ્રીં કં ખં ગં ઘં ઙં હંસઃ સોહં
સ્વાહા દક્ષિણવાહૌ ૨ ઓં હ્રીં ચં છં જં ઝં ઞં હંસઃ સોહં સ્વાહા
વામવાહૌ ૩ ઓં હ્રીં ટં ઠં ડં ઢં ણં હંસઃ સોહં સ્વાહા
દક્ષિણપાદે ૪ ઓં હ્રીં તં થં દં ધં નં હં સઃ સોહં સ્વાહા
વામપાદે ૫ ઓં હ્રીં પં ફં વં ભં મં હંસઃ સોહં સ્વાહા શીર્ષે ૬ ઓં
હ્રીં યં રં લં વં શં ષં સં હં લં ક્ષં હંસઃ સોહં સ્વાહા
વક્ષસિ ૭ ઇતિ ન્યાસં કૃત્વા ઓં હ્રીં હંસઃ સોહં સ્વાહા ઇતિ
પરમાત્માઽષ્ટાક્ષરમંત્રોમાતૃકાસંવંધં વિનાપિ મુમુક્ષુભિર્જપ્યઃ ।
ન્યાસસ્તુ । ઓં હ્રીં અં હં સઃ સોહં સ્વાહા । ઓં હ્રીં આં હંસઃ સોહં સ્વાહા
। ઇત્યાદિ પૂર્વસ્થાનેષુ ન્યાસઃ । એવં ન્યાસે દિવ્યતનુર્ભવતિ ॥ અથ ગ્રહન્યાસઃ ॥
અં આં ઇં ઈં ઉં ઊં ઋં ૠં ઌં ૡં એં ઐં ઓં ઔં અં અઃ આદિત્યાય
નમઃ વદને ૧ કં ખં ગં ઘં ઙં અંગારકાય નમઃ દક્ષિણવાહૌ

ચં છં જં ઝં ઞં શુક્રાય નમઃ વામવાહૌ

૪૬અ)
ટં ઠં ડં ઢં ણં વુધાય નમઃ દક્ષિણપાદે ૪ તં થં દં ધં
નં વૃહસ્પતયે નમઃ વામપાદે ૫ પં ફં વં ભં મં શનૈશ્ચરાય
નમઃ જઠરે ૬ યં રં લં વં શં ષં સં હં ક્ષં સોમાય નમઃ
વક્ષસિ ૭ ॥ અથ મહાસંપદર્થં શક્તિકમલાપૂરકોન્યાસઃ । અં હ્રીં શ્રીં
નમઃ । આં હ્રીં શ્રીં નમઃ । ઇત્યાદિન્યાસઃ । કાનનવૃત્તેત્યાદિષુ પ્રભેદાત્ ॥
અથ સકલં સિદ્ધયેન્યાસઃ ॥ અં હ્રીં શ્રીં દ્રાં ક્લીં હ્લૂંસઃ ઇત્યાદિ ॥ એવં સ
વિંદુકન્યાસઃ કલાન્યાસઃ ॥ ગ્રહન્યાસઃ પ્રપંચયાગન્યાસશ્ચ સર્વતંત્રેષુ
પ્રશસ્તઃ ॥ અન્યાનપિ માતૃકાન્યાસાન્ જ્ઞાનીમઃ । તાન્
ગ્રંથગૌરવભયાશ્ચલિખામઃ ॥ ઇતિ શ્રીમદાસાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે
મંત્રકોષે માતૃકાન્યાસં પરિચ્છેદોઽષ્ટમઃ સમાપ્તઃ
અથ સારસ્વતમંત્રાઃ ॥
તત્ર ભૂતલિપિઃ । અ ઇ ઉ ઊ ઌ એ ઐ ઊ અ હ ય ર વ લ ૩ ઇં ક ખ ગ ૪ ઞ ચ છ જ ઝ

ણ ટ ઠ ડ ઢ ટ ૬ ન ત થ ધ દ ૭ મ પ ફ ન વ ૮ શ ષ સ ૯ એવં
નવવર્ગાઃ ॥ એભ્ય એકૈકં ભક્ષરમુદ્ધૃત્ય વ્યોમાદિ પંચવર્ગાઃ કાર્યાઃ ।
તદ્યથા । અ એ હ ઙ ઞ ણ નમશાઃ ઇતિ વ્યોમવર્ગઃ ૧ ઈ ઐ ય ક વ દ ત પં ષાઃ
ઇતિ વાયુવર્ગં ૨ ઉં ઊં ર ખ છ ઠ થ ફ ણઃ ઇત્યગ્નિ વર્ગઃ ૩ ઓં ઔં વ ઘ
રુ ઢ ધ મ । ઇતિ જલવર્ગઃ ૪ ઌ ખ ગ જ ડ દ વા ધરાવર્ગઃ ૫ એવં
દ્વિચત્વારિંશ દક્ષરાત્મકો ભૂતલિપિમંત્રઃ ॥ અસ્ય દક્ષિણામૂર્તિ ઋષિર્ગાયત્રી
છંદઃ વર્ણેશ્વરી દેવતા વિદ્યાર્થે વિનિયોગઃ । હાદિ ષડ્વર્ગૈઃ ષડંગાનિ ।
ધ્યાનં ।
૪૬બ્)
અંકોન્મુક્ત શશાંકકોટિસદૃશીમાપીન તુંગસ્તની ચંદ્રાર્દ્ધાંકિત
મસ્તકાં મધુમદાદાલોલનેત્રત્રયાં । વિભ્રાણામપિશંવરં જપપતીં
વિદ્યાં કપાલંકરૈરાદ્યાં યૌવનપર્ધિનં । લિપિતનું વાગીશ્વરી માઽસ્રયે
દક્ષિણાધઃ કરમંરભ્ય વરાદીનિ । ઇતિ ધ્યાત્વા પૂર્વોક્ત પીઠે દેવી માવાહ્ય
પૂજયેત્ ॥ અથ દશાક્ષરી વાગ્વાદિની મંત્રઃ । વદવદવાગ્વાદિનિ સ્વાહા ॥ અસ્ય
કાશ્યપ ઋષિર્વિરાટ્ છંદઃ । વાગ્વાદિની દેવતા વિદ્યાર્થ્યે વિનિયોગઃ । વં
વીજેલિંગે સ્વાહા । શક્તિપાદયોન્યસેત્ । વાકકીલકં । અં કં ખં ગં ઘં આં
હૃદયાય નમઃ ઇત્યાદિ માતૃકોક્ત ષડંગન્યાસં કૃત્વા મંત્રાક્ષરાણિ
ન્યસેત્ । વં શિરસિ દં દક્ષિણ શ્રોત્રે ૨ વં વામ શ્રોત્રે ૩ દક્ષિણ નેત્રે ૪ વાં
વામનેત્રે ૫ વાં દક્ષિણનાસાપુટે ૬ દિં વામનાસાપુટે ૭ નિં વદને ૮ સ્વં
ષષ્ઠ્યે ઈં હાં યુદે ॥ ધ્યાનં । અમલકમલ સંસ્થા લેખની
પુસ્તકોદ્યત્કરયુગલસરજી કુંદમંદારમંદારગૌણ ઘૃત
શશધરખંડોલ્લાસિકોટીર ચૂડા ભવતુ ભવભયાનાં ભગિની ભારતીવઃ ।
દક્ષિણ કરેત્વખત્રી । વામે પુસ્તકં । ઇતિ ધ્યાત્વા । માતૃકોક્ત પીઠ પદ્મે
મેધાયૈ નમઃ । પ્રજ્ઞાયૈ ૨ પ્રભાયૈ ૩ વિદ્યાયૈ ૪ ધિયે ૫ ધૃતે ૬ સ્મૃત્યૈ

વિદ્યેશ્વર્યૈ ૮ નમ ઇતિ પ્રાગાદિ પત્રેષુ મધ્યે ચ પીઠશક્તીઃ પૂજયિત્વા
તત્કર્ણિકાયાં સર્વશક્તિ કમલાસનાયૈ નમહ્. ઇતિ પીઠમૂલયિત્વા દેવી માવાહ્ય
પૂજયેત્ । મૂલમંત્ર મુચ્ચાર્ય ઇદં પાદ્યં એષોર્દ્યઃ ઇદમાચમનીયં
૪૭અ)
પુનરાચમનીયં વસ્ત્રાચમનીયં પુષ્પાંજલિત્રયાક્ષતકુશાન્નિવેદયેત્ ॥
તતોઽંગાવરણં । અગ્નીશાસુરવાયુષુ પુરતઃ પૃષ્ઠતશ્ચ ષડંગાનિ પૂજયેત્
। તતઃ કમલદલેષુ પ્રાગાદિ ક્રમેણ યોગાયૈ નમઃ ૧ સત્યાયૈ ૨ । વિમલાયૈ

જ્ઞાનાયૈ ૪ । સ્મૃત્યૈ ૫ । બુદ્ધ્યૈ ૬ । મેધાયૈ ૭ । પ્રજ્ઞાયૈ ૮ નમ ઇતિ પૂજયેત્ ।
બ્રાહ્મ્યૈ ૧ માહેશ્વર્યૈ ૨ કૌમાર્યૈ ૩ વૈષ્ણવ્યૈ ૪ વારાહ્યૈ ૫ માહેંદ્ર્યૈ

ચામુંડાયૈ ૭ મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ ૮ ઇતિ પૂજયેત્ । ઇંદ્રાય દેવાધિપતયે
સાયુધાય સ વાહનાય નમઃ ૧ અગ્નયે તેજોધિપતયે ૨ યમાય પ્રેતાધિપતયે

નિરૃતયે રક્ષોધિપતયે ૪ વરુણાધિપતયે ૫ વાયવે પ્રાણાધિપતયે ૬ કુવેરાય
યક્ષાધિપતયે ૭ ઈશાનાય વાહ્વધિપતયે ૮ નિરૃતિવરુણયોર્મધ્યે અનંતાય
નાગાધિપતયે ૯ ઈશાનેંદ્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મણે લોકાધિપતયે ૧૦ સાયુધાય સ
વાહનાય નમઃ ઇતિ સ્વદિક્ષુ પૂજયેત્ ॥ ઇતિ પૂજયિત્વા યથાશક્તિ જપિત્વા અનેન જપેન
વાગ્વાદિનીમેપ્રીયતામિતિ જપં નિવેદ્ય નત્વાસ્તુત્વા સંહારમુદ્રયા વિસર્જયેત્ ॥
દશલક્ષં પુરશ્ચરણં । ક્ષીરાક્તૈઃ શ્વેતકમલૈર્દશાંશોહોમઃ ।
ત્રિમધુરાક્તૈસ્તિલૈર્વાહોમઃ ॥
પીત્વા તન્મંત્રિતં તોયં સહસ્રં પ્રત્યહં જપેત્ ।
મહાકવિર્ભવેન્મંત્રીવત્સરેણ ન સંશ્યઃ ॥
રાજવૃક્ષ સમુદ્ભૂતૈઃ પ્રસૂનૈર્મધુરાપ્લુતૈઃ ।
તત્સમિદ્ભિશ્ચ જુહુયાત્ કવિત્વમતુલં લભેત્ ॥
અથ ષોડશાક્ષરી વાગ્વાદિની । ઐં નમો ભગવતિ વદવદવાગ્દેવિ સ્વાહા ।
ઋષ્યાદિકં પૂર્વોક્તં ।
૪૭બ્)
ઐં વીજં સ્વાહા શક્તિઃ વાક્કીલકં વાક્સિદ્ધયે વિનિયોગઃ । ઐં હૃદયાય
નમઃ ૧ નમઃ શિરસે સ્વાહા ૨ ભગવતિ શિખાયૈ વષટ્ ૩ વદવદ કવચાય
હું ૪ વાગ્દેવિ નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ સ્વાહા અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । ધ્યાનં । શુભ્રાં
સ્વચ્છવિલેયમાલ્યવસનાંશીતાં શુખંડો જ્વલાં વ્યાખ્યામક્ષગુણં
સુધાઢ્યકલશં પદ્મં ચ હસ્તાંવુજૈઃ । વિભ્રાણાં કમલાસનાં
કુચનતાં વાગ્દેવતાં સુસ્મિતાં વંદે વાગ્વિભવપ્રદાં ત્રિણયનાં
સૌભાગ્યસંપત્કરીં ॥ દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય વ્યાખ્યાદિ ચતુષ્ટયં
વિભ્રાણાં । પૂજાદિકં ચ પૂર્વોક્તં ॥ અથ હંસવાગીશ્વરી પરિજાત્ત સરસ્વતી
મંત્રઃ ॥ ઓં હ્રીં ઐં હ્રીં ઓં સરસ્વત્યૈ નમઃ । હંસવાગીશ્વરી મંત્રસ્ય
શક્તિ ઋષિર્દૈવી ગાયત્રી છંદઃ સરસ્વતી દેવતા વાક્સિદ્ધયે વિનિયોગઃ । હ્રૈં
હૃદયાય નમઃ ઇત્યાદિ ષડંગં । ઐં નમ ઇત્યાદિના વા બ્રહ્મરંધ્ર
ભ્રૂમધ્યનેત્રશ્રોત્રનાસારંધ્ર દ્વયં જિહ્વાલિંગગુદેષુ મંત્રાક્ષરાણિ
વિન્યસેત્ । તતો ધ્યાનં । વાણીં પૂર્ણનિશાકરો જ્વલમુખીં
કર્પૂરકુંદપ્રભાં ચંદ્રાર્ધાંકિતમસ્તકાંનિજંકરૈઃ
સંવિભ્રતીમાદરાત્ । વીણામક્ષગુણં સુધાઢ્યકલશં વિદ્યાં
ચતુંગસ્તનીં દિવ્યૈરાભરણૈર્વિભૂષિત તનું હંસાધિરૂઢાંભજે ।
દક્ષિણાધાકરે વીણાં વામાધઃકરે વિદ્યાં । ઉપરિતનકરાભ્યાં
અક્ષમાલામમૃતકુંભં ચ દધતીં ધ્યાયેત્ । તતો માનસીં પૂજાં વિધાય
વાહ્યપૂજાં મેધાદિ સહિતાં માતૃકોક્ત પીઠેદેવીમાવાહ્ય પૂજયેત્ ।
૪૮અ)
અંગૈઃ પ્રથમાવરણાં દેવ્યાદક્ષ વામપાર્શ્વયોઃ સંસ્કૃતાયૈ નમઃ ।
પ્રાકૃતાયૈ નમઃ ॥ તતો દલેષુ પ્રજ્ઞાયૈ મેધાયૈ શ્રુત્યૈ શક્ત્યૈ સ્મૃત્યૈ
વાગીશ્વર્યૈ સુમત્યૈ સ્વસ્ત્યૈ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । તેષ્વેવ બ્રાહ્મ્યાદિ શક્તીઃ
પૂજયેત્ । લોકપાલાંશ્ચ દિક્ષુ । દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં ।
શ્વેતકમલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ અથ વાક્યતિ મંત્રઃ ॥ ઐં વાચસ્પતે
અમૃતેપ્લુવઃ પ્લુઃ । અસ્ય ઋષ્યાદિકં પૂર્વોક્તં । ઐં વાચસ્પતે અમૃતે પ્લુવઃ
પ્લુઃ । એતૈઃ પંચાંગં નેત્રહીનં ॥ ધ્યાનં । આસીનાકમલે કરૈર્જપવટીં
પદ્મદ્વયં પુસ્તકં વિભ્રાણા તરુણેંદુ વદ્ધમુકુટા મુક્તેંદુ
કુંદપ્રભા । ભાલોન્મીલિતલોચના કુચભરાક્લાંતા ભવદ્ભૂતયે
ભૂયાદ્વાક્યતિ દેવતા મુનિગણૈરાસેવ્યમાનાનિશં ॥ ઉપરિતન વામદક્ષિણ
કરયોઃ કમલદ્વયં । અધઃ કરયોર્જપમાલિકા પુસ્તકં ચ । ઇતિ ધ્યાત્વા
પૂર્વોક્તપીઠે દેવીમાવાહ્ય પૂજયેત્ । એકાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં । ઘૃતેન
દશાંશો હોમઃ ।
અનયા વિદ્યયા જપ્તં બ્રાહ્મીપત્રં ચ ભક્ષયેત્ ।
ન વિસ્મરતિ મેધાવી શ્રુત્વા વેદાગમાન્ પુનઃ ॥
બ્રાહ્મીરસેસ્વકલ્કાદ્યે કપિલાજ્યે પંચેજપન્ ।
પિવેદ્દિનાદૌ તન્નિત્યં સર્વશાસ્ત્રાર્થવિદ્ભવેત્ ॥
અથ ત્ર્યક્ષરઃ સારસ્વતઃ । વાં રૂં સ્વોં । અસ્ય ઋષ્યાદિકં નાસ્તિ ।
દ્વિરુક્તૈસ્ત્રિભિર્વીજૈઃ ષડંગાનિ । ધ્યાનં ।
૪૮બ્)
મુક્તા હારાવદાતાં શિરસિ શશિકલાલંકૃતાં વાહુભિઃ સ્વૈર્વ્યાખ્યા
મુદ્રાક્ષમાલાં મણિમયકલશં પુસ્તકં ચોદ્વહંતી । આપીનોત્તુંગ
વક્ષોરુહભરવિનમન્મધ્યદેશામધીશાં વાચામીદ્રેચિરાય ત્રિભુવન
વિનતાં પુંડરીકે નિષણાં ॥ દક્ષિણકરયોર્વ્યાખ્યાક્ષમાલે । વામયોઃ
કલશપુસ્તકે । ઇતિ ધ્યાત્વા માતૃકાપૂજાવિધિના પૂજયેત્ । લક્ષત્રયં
પુરશ્ચરણં । આડ્યસિક્તેન પાયસેન દશાંશો હોમઃ ।
જપન્ વીજત્રયં મંત્રી સભાયાંજય માપ્નુયાત્ ।
સિતાં વચાં વા બ્રાહ્મીં વા જપ્તાં ચાદેદ્દિનાગમે ॥
મેધાં કામાન વાપ્નોતિ સાધકો નાત્ર સંશયઃ ॥
અથ સપ્તકોટીશ્વરી મંત્રઃ । કઃ સઃ ચંડિકેશઃકઃ । બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રી
છંદઃ સપ્તકોટીશ્વરી દેવતાકંવીજં સઃ શક્તિઃ ચંકીલકં વિદ્યા સિદ્ધયે
વિનિયોગઃ । સાંસીં ઇત્યાદિ ષડંગં । પૂજાદિકં ત્રિપુરાવત્ ॥ અથ વાગ્વાદિની
માલામંત્રઃ ઓં ન ત્રિંશદક્ષરાત્મકઃ । ઓં વદવદવાગ્વાદિનિ હ્રીં ક્લીં
ક્લિન્નેક્લેદિનિ મહાક્ષોભં કુરુ । સૌઃ મોક્ષં કુરુષ્ઠ ઓં । ઋષ્યાદિકં
વાગીશ્વરીવત્ ॥ અથ ત્રિપુરભૈરવી મંત્રઃ । હ્રૈં હ્ક્લીં હ્રૌં ।
શક્તિરૃષિર્ગાયત્રી છંદઃ ત્રિપુરભૈરવી દેવતા વિદ્યાદિ સિદ્ધયે વિનિયોગઃ ।
આદ્યં વીજં અંત્યાશક્તિઃ રેફઃ કીલકં । હ્રૈં હૃદયાય નમઃ ૧ હ્રૈં
શિરસે સ્વાહા ૨ હ્રૈં શિખાયૈ વષટ્ ૩ હ્રૈં નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૪ હ્રૈં
કવચાય હું ૫ હ્રૈં અસ્ત્રાય ફટ્

૪૯અ)
હ્રાં હ્રીં ઇત્યાદિ શારદાયાં ષડંગં ॥ ઐંદ્રાં દ્રાવણવાણાય નમઃ

ઐંદ્રીં મોહનવાણાય નમઃ ૨ ઐં ક્લીં સંદીપનવાણાય નમઃ ૩ ઐં ક્લૂં
સંતાપનવાણાય નમઃ ૪ ઐં સઃ વશીકરણવાણાય નમઃ ૫ ઇત્યાધારનાભિ
હૃદયાનન મૂર્ધ્વસુ ન્યસેત્ । ઐં મોહનકામાય નમઃ ૧ ઐં ક્લીં
કંદર્પકામાય ૨ ઐં ક્લીં ક્લૂં મકરધ્વજકામાય ૩ ઐં સ્ત્રીં
મન્મથકામાયતેષ્વેવં । ઇત્યાદિ વહવોન્યાસાગ્રંથ ગૌરવાન્નલિખિતાઃ ।
ધ્યાનં । ઉદ્યદ્ભાનુ સહસ્રકાંતિ મરુણક્ષૌમાં શિરોમાલિકાં
રક્તાલિપ્તપયોધં રાજયવંટી વિદ્યામભીતિંવરં । હસ્તાબ્જૈર્દધતીં ત્રિનેત્ર
વિલસદ્વક્ત્રારવિંદશ્રિયં દેવીં વદ્ધ હિમાંશુ રત્નમુકુટાં વંદે
સમંદસ્મિતાં । ઉપરિતન દક્ષિણવામં હસ્તયોર્જપવટી પુસ્તકે ।
દક્ષિણવામાધસ્તનયોઃ અભયવરૌ । ઇતિ ધ્યાત્વા માનસિકપૂજાનંતરં
આધારાદિ શક્તિપીઠે દ્વાદશદલાંતર નવયોનિ ચક્રં લિખિત્વા પદ્મપત્રેષુ
વામાયૈ જ્યેષ્ઠાયૈ ૨ રૌદ્ર્યૈ ૩ અંવિકાયૈ ૪ ઇચ્છાયૈ ૫ જ્ઞાનાયૈ ૬ સત્કૃતાયૈ
૭ કુબ્જિકાયૈ ૮ પ્રદ્વ્યૈ ૯ વિષઘ્ન્યૈ ૧૦ દૂત્યૈ ૧૧ ભૂતયે ૧૨ સર્વાનંદાયૈ નમ
ઇતિ પૂજયેત્ ॥ શારદાયાં ત્વષ્ટદલપદ્મં । તત્રૈતાઃ શક્તયઃ ।
ઇચ્છાજ્ઞાનાક્રિયાકામિની કામદાયિની રતિઃ રતિપ્રિયાનંદા પૂજ્યા મનોન્મનીં
મધ્યે ॥ તતો નવયોનિ મધ્યે ઐં પરાયૈ ૧ અપરાયૈ ૨ પરાપરાયૈ ૩ હસોઃ
સદાશિવ મહાપ્રેત પદ્માસનાય નમ ઇત્યાસનં સંપૂજ્ય તત્ર દેવી માવાહ્ય
પૂજયેત્ ।
૪૯બ્)
તતોઽંગપૂજા । તતો મધ્યયોતર્વહિઃ ષટ્કોણસ્યાંતઃ પુર્વાદિ પ્રધાનદિક્ષુ
ચતુરોવાણાન્ સંપૂજ્ય પંચમં દેવ્યગ્રભાગે પૂજયેત્ । દ્રાં શોષણવાણાય
નમઃ ૧ દ્રીં મોહનવાણાય નમઃ ૨ ક્લીં સંદીપનવાણાય નમઃ ૩ ક્લૂં
સંતાપનવાણાય નમઃ ૪ સઃ ઉન્માદનવાણાય નમઃ ૫ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ મધ્યં
યોન્યવં શિષ્ટયોનિષુ પ્રાગાદિ ક્રમેણ સુભગાયૈ ૧ ભગાયૈ ૨ ભગસર્પિણ્યૈ

ભગમાલિન્યૈ ૪ અનંગાયૈ ૫ અનંગકુસુમાયૈ ૬ અનંગમેખલાયૈ

અનંગમદનાયૈ નમઃ ૮ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ તદ્વહિર્બ્રાહ્મ્યાદયઃ ॥ તદ્વહિર્ભૈરવાન્ ।
અસિતાંગ ભૈરવાય ૧ રુરુભૈરવાય ૨ ચંડભૈરવાય ૩ ક્રોધભૈરવાય

ઉન્માદભૈરવાય ૫ કપાલિભૈરવાય ૬ ભીષણભૈરવાય ૭ સંહારભૈરવાય

નમ ઇતિ દલાગ્રેષુ પૂજયેત્ ॥ લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તતો યથાશક્તિ જપં
નિવેદ્ય વિસર્જયેદિતિ । દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં । મધુરત્રયાક્તૈઃ
પલાશકુસુમૈર્દ્વાદશ સહસ્રં હોમઃ । કરવીર કુસુમૈશ્ચ દશાંશોહોમઃ
॥ વાક્સિદ્ધિં લભતે મંત્રી પલાશકુસુમૈર્હુતાત્ ॥
કર્પૂરકપિચોરાણિ સમભાગાનિ કલ્પયેત્ ।
ચતુર્ભાગં જટામાંસી તાવતી રોચનામતા ॥
કુંકુમં સપ્તભાગંસ્યાદિગ્ભાગં ચંદનં મતં ।
અગુરુર્નવભાગઃ સ્યાદિતિ ભાગક્રમેણ તુ ॥
હિમાદ્ભિઃ કન્યયાપિષ્ટમે તત્સર્વં સુસોધિતં ।
૫૦અ)
આદાયતિલકં માલેકુર્યાદ્ભૂમિપતીન્નરાન્ ॥
વનિતામદગર્વાદ્યા મદોન્મત્તાન્મતંગજાન્ ।
સિંહવ્યાઘ્રાન્ મહાસર્પાન્ ભૂતવેતાલ રાક્ષસાન્ ॥
દર્શનાદેવવશયેત્તિલકં કારયન્નરઃ ॥ અથાસ્યા મંત્રપ્રભેદાઃ ॥ ઈં
ઇત્યેકોમંત્રઃ ૧ ઐં રાં ઇત્યેકો મંત્રઃ ઐં રીક્ષં ઇત્યેકો મંત્રઃ ૩ ઐં ક્લીં
સૌં ઇત્યેકઃ ૪ ઐં હ્રીં હૌં ઇત્યેકં ૫ સૈં ક્લીં સૌં ઇત્યેકઃ ૬ શૈં ખ્લીં
શ્રૌં ઇત્યેકઃ ૭ હ્રૈં હ્રીં હ્રૌં ઇત્યેકઃ ૮ ક્લીં ઐં સૌં ૯ ક્લીં સૌં ઐં

શ્રૈં શ્રૌં શ્રીં ૧૧ સકલ હ્રીં સૈં હૈં સં ૧૨ હ્રાં સકલ હ્રીં ૧૩ શ્રૌં
શ્રૈં શ્રૌં ૧૪ સહક્લીં શ્રૈં શ્રૂં સ્ક્લ્રીં હ્રૌં સહક્લૌં ૧૫ સહૈં સહૌં
૧૬ હ્ક્લીં સહક્લીં ૧૭ સહૌં સહક્લીં ૧૮ શ્રૈં સહૈં સહક્લીં ૧૯ સહૈં સહૌં
સહૈં ૨૦ સહક્લીં સહ્રૌં સહૈં ૨૧ સહ્રૌં સહક્લીં સહૈં ૨૨ સહૈં ઐં ઈં
જૌં ૨૩ હસૈં હસક્લીં હસૌઃ । ઇં જૌં ઐં ૨૫ જૌં ઈં ઐં ૨૬ એભ્યોઽન્યે
મંત્રભેદાઃ સંતિતે ગ્રંથ ગૌરવાન્નલિખિતાઃ એતેષાં ઋષ્યાદિ પૂજાંતં
ત્રિપુરાવત્ ॥ અથ વાલત્રિપુરા । ઐં ક્લીં સૌઃ । અસ્ય દક્ષિણામૂર્તિ ઋષિર્ગાયત્રી
છંદઃ વાલત્રિપુરાદેવતા ઐં વીજં ક્લીં શક્તિઃ વિદ્યાર્થે વિનિયોગઃ ઐં
મધ્યમયોઃ ૧ ક્લીં અનામિકયોઃ ૨ સૌઃ કનિષ્ઠિકયોઃ ૩ ઐં અંગુષ્ઠયોઃ

ક્લીં તર્જન્યોઃ ૫ સૌઃ કરપુટયોઃ ૬ ઐં આધારે ૭ ક્લીં હૃદયે ૮ સૌઃ
બ્રહ્મરંધ્રે

૫૦બ્)
ઐં ક્લીં સૌઃ દેહવ્યાપકત્વેન ન્યસેત્ ॥ અં કં ખં ગં ઘં ઙં આં સૌઃ
હ્રાં હૃદયાય નમઃ ૧ ઇં ચં છં જં ઝં ઞં ઈં સૌઃ હ્રીં શિરઃ

ઉં ટં ઠં ડં ઢં ણં ઊં સૌઃ હ્રૂં શિખા ૩ એં તં થં દં ધં
નં ઐં સૌઃ હ્રૈં કવચં ૪ ઓં પં ફં વં ભં મં અં સૌઃ હ્રૌં
નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ અં યં રં લં વં શં ષં સં હં લં ક્ષઃ અઃ સૌઃ
અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ઇતિ ષડંગં । ધ્યાનં । મુક્તાશેષર
કુંડલાંગદમણિગ્રૈવેયહારોર્મિકાં વિદ્યોતદ્વલયાદિકં કણકટી સૂત્રાં
સ્ફુરન્નૂપુરાં । માણિક્યે । દરવંધુકંચુકવરામિંદોઃકલાં વિભ્રંતી
પાશંસાંકુશ પુસ્તકાક્ષવલયં દચ્છોર્દ્ધવાટ્કાદિતઃ । પૂર્ણેંદુ
પ્રતિમપ્રસન્નવદનાં નેત્રત્રયોદ્ભાસિતામિંદુ
ક્ષીરવલક્ષગાત્રવિલસન્માલ્યાનુલેપાંવરાં । મૂલાધાર સમુદ્ગતાં
ભગવતીં હૃત્પંકજે ચિંતયન્ દક્ષાન્નાસપુટાદ્વિરેચ્ય કુસુમેષ્ઠા
વાહયેન્મંડલે । ઇતિ ધ્યાત્વા માનસોપચારૈઃ સંપૂજ્ય વાહ્યપૂજામારભેત્ ઓં
ગું ઐં શિવાદિ ગુરુભ્યો નમઃ । ઓં ઐં ગંગણપતયે નમઃ ઇતિ સવ્યાપસવ્યે
સંપૂજ્ય તામ્રાદિપાત્રે આધારાદિ સહિતે પૂર્વોક્તપીઠે અષ્ટદલમધ્યસ્થ
નવયોનિમંડલે પૂર્વાદિકોણ ક્રમેણ ઐં જયાયૈ નમઃ ૧ ઐં વિજયાયૈ ૨ ઐં
અજિતાયૈ

૫૧અ)
ઐં અપરાજિતાયૈ ૪ ઐં નિત્યાયૈ ૫ ઐં વિલાસિન્યૈ ૬ ઐં દોગ્ધ્ર્યૈ ૭ ઐં અઘોરાયૈ

નમ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ ઐં મંગલાયૈ નમઃ ઇતિ મધ્યે પૂજયેત્ । તત્ર પૂર્વોક્તાં
દેવીમાવાહ્ય પૂજયેત્ પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ । તતોઽંગાવરણં । ઉપરિસ્થ ત્રિકોણ
વામદક્ષિણાગ્ર ત્રિકોણેષુ । ઐં રત્યૈ નમઃ ૧ ક્લીં પ્રીત્યૈ ૨ સૌઃ મનોરમાયૈ

નમ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ અગ્નીશાસુરવાયુષુપુરતઃ પૃષ્ઠતશ્ચાંગાનિ પૂજયેત્ । દ્રાં
દ્રાવણવાણાય નમઃ ૧ દ્રીં મોહનવાણાય નમઃ ૨ ઇતિ દેવ્યાદક્ષિણતઃ
પૂજયેત્ । ક્લીં સંતાપનવાણાય નમઃ ઇતિ પૃષ્ઠતઃ પૂજયેત્ । ક્લૂં
સંદીપનવાણાય નમઃ ઇતિ વામતઃ । સઃ વશીકરણવાણાય નમઃ ઇતિ
દેવ્યગ્રતઃ । તતો બ્રાહ્મ્યાદયઃ પૂજ્યાઃ । તતો લોકપાલાઃ પૂજ્યાઃ । જપં નિવેદ્ય
વિસર્જયેત્ । અન્યદ્ભૈરવીવત્ । ક્લીં ત્રિપુરાદેવિ વિદ્મહે કામેશ્વરિ ધીમહિ । તન્નઃ
ક્લિન્ને પ્રચોદયાદિતિ ત્રિપુરા ગાયત્રી સાન્નિધ્યકારિણી ॥
સુસિતૈર્ગંધકુસુમૈઃ પૂજાસારસ્વતે વિધૌ । દૂર્વાવીજાંકુરં પુણ્યં
રાજવૃક્ષ સમુદ્ભવં ॥
ઇત્યેતાનિ પ્રશસ્તાનિ સિંધુવારાંકુરાણિ વૈ ।
જપન્સરસ્વતીં નિત્યમેતાનિ પરિવર્જયેત્ ॥
આમ્રાતં ગૃંજનંવિંવંકરંજલસુનં તથા ।
૫૧બ્)
તૈલં પલાડું પિણ્પાકં સાંગુષ્ઠમપિ ભોજને ॥
સર્વં પર્યુષિતં ત્યાજ્યં સદાસારસ્વતાર્થિના ।
નાચરેન્નિશિતાંવૂલં સ્ત્રિયં ગચ્છેદ્દિવાન ચ ॥
ન સંધ્યયોઃ સ્વયેજાતુના શુચિઃ કિંચિદુચ્ચરેત્ ।
પ્રદોષેષુ ભવેન્મૌની દિગ્વસ્ત્રાં ન વિલોકયેત્ ॥
ન પુષ્પિતાં સ્ત્રિયં ગચ્છેન્નનિંદેદ્વામલોચનાં ।
ન મૃષાવચનં વ્રૂયાન્ના ક્રમેત્ પુસ્તકં સુધીઃ ॥
અક્ષરાદ્વ્યાનિ પત્રાણિનોપેક્ષેતન લંઘયેત્ ।
ઇત્યાદિ સારસ્વતાર્થિનાત્યાજ્યં ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે સારસ્વતમંત્રકથનં
નામ નવમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ શ્રીમંત્રાઃ ॥
તત્રૈકાક્ષરઃ । શ્રીં । શ્રીમંત્રસ્ય ભૃગુરૃષિઃ ત્રિવૃદનુષ્ટુપ્ છંદઃ
શ્રીર્દેવતાશંવીજં ઈં શક્તિઃરંકીલકં મહાસંપત્પ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ ।
શ્રાં હૃદયાય નમઃ ૧ શ્રીં શિરસે સ્વાહા ૨ શ્રૂં શિખાયૈ વષટ્ ૩ શ્રૈં
કવચાય હું ૪ શ્રૌં નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ શ્રલ્લસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ આગમોક્ત
ન્યાસા ઉચ્યંતે । મહાશ્રિયે ૧ મહાવિદ્યુત્પ્રભે સ્વાહા ૨ ગૌરી મહાવલે
વંધવંધ સ્વાહા ૩ ધૃતિ સ્વાહા ૪ હું મહાકાયે પદ્મહસ્તે હું ફટ્ ૫ ઇતિ
પંચાંગાનિ ॥ તતો ધ્યાનં । ભૂયાદ્ભૂયોદ્વિપદ્માઽભયવરકરા
તપ્તકાર્તસ્વરાભાશુભ્રા આભેભયુગ્મદ્વયકરં
ધૃતકુંભાંદ્ભિરાસિચ્યમાના । રત્નૌઘાવદ્દમૌલિર્વિમલતરદુકૂલાર્તવાલે
પરાઢ્યા પદ્માક્ષી પદ્મનાભો રસિકૃત વસતિઃ પદ્મગાશ્રીઃ શ્રિયેવઃ ॥
૫૨અ)
ઉપરિતન દક્ષિણવામકરાભ્યાં પદ્મદ્વયં તદધઃ અભયવરૌ । ઇતિ
ધ્યાત્વા માનસિકપૂજાંતે વાહ્યપૂજાં કુર્યાત્ । આધારાદિ પીઠં પૂજયેત્ । અં
આધારશક્ત્યૈ નમઃ ૧ મૂલપ્રકૃત્યૈ ૨ મંડૂકાય ૩ કૂર્માય ૪ અનંતાય

મહાવરાહાય ૬ ભૂમ્યૈ ૭ ક્ષીરોદાર્ણવાય ૮ શ્વેતદ્વીપાય ૯ રત્નમંડપાય
૧૦ રત્નસિંહાસનાય ૧૧ નમ ઇત્યુપર્યુપરિ પૂજયિત્વા તદુપરિ ચતુરસ્રં પીઠં
પરિકલ્પ્ય ધર્માય ૧ જ્ઞાનાય ૨ વૈરાગ્યાય ૩ ઐશ્વર્યાય ૪ નમ ઇતિ
પીઠકોણેષુ પૂજયેત્ । અધર્માય ૧ અજ્ઞાનાય ૨ અવૈરાગ્યાય ૩ અનૈશ્વર્યાય

નમ ઇતિ પીઠગાત્રેષુ । તં તમસે નમઃ પરં રજસે ૨ સં સત્વાય ૩ માં
માયાયૈ ૪ વિં વિદ્યાયૈ ૫ વહ્નિમંડલાય ૬ સૂર્યમંડલાય ૭ સોમમંડલાય
નમ ઇતિ પીઠમધ્યે ઉપર્યુપરિપૃષ્ઠયિત્વા તદુપરિ શ્વેતકમલં પરિકલ્પ્ય
વિભૂત્યૈ નમઃ ૧ ઉન્નત્યૈ ૨ કાંત્યૈ ૩ હૃત્યૈ ૪ કીર્ત્યૈ ૫ સન્નત્યૈ ૬ પુષ્ટ્યૈ

ઉત્કૃષ્ટ્યૈ ૮ દલેષુ । મધ્યેન્ *?યૈ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ કર્ણિકાયાં
દેવીમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । અગ્નીશાસુરવાયુષુપુરતઃ
પૃષ્ઠતંશ્ચાંગાનિ પૂજયેત્ । વાસુદેવાય ૧ સંકર્ષણાય ૨ પ્રદ્યુમ્નાય

અનિરુદ્ધાય ૪ નમ ઇતિ પૂર્વાદિ પ્રધાનદિક્ષુ । દમકાય ૧ શલલાય

શુલ્ગુલકાય ૩ કુરુંટકાય ૪ નમ ઇતિ કોણપત્રેષુ પૂજયેત્ ॥ શંખનિધયે
નમઃ ઇતિ દક્ષિણપાર્શ્વે ।
૫૨બ્)
પદ્મનિધયે નમઃ ઇતિ વા વામાર્ધે ॥ વલાક્યૈ ૧ વિમલાયૈ ૨ કમલાયૈ

વનમનિકાયૈ ૪ વિભીષિકાયૈ ૫ માલિકાયૈ ૬ શાંકર્યૈ વસુમાલિકાયૈ ૮ નમ
ઇત્યષ્ટ **? પૂજયેત્ ॥ યથાશક્તિ જપિત્વા નિવેદ્ય વિસર્જયેત્ ।
દ્વાત્રિંશલ્લક્ષં પુરશ્ચરણં । મધુરત્રયાક્તૈઃ
કમલૈર્વિલ્વસમિદ્ભિર્વાદશ ***? હોમઃ ॥ ઇચ્છંયો ભવતે
મંત્રી વિધિના સાધકોત્તમઃ । ધનધાન્યસમૃદ્ધઃ સ્યાત્ ।
શ્રિયમાપ્નોત્યનંદિતાં । વક્ષઃ પ્રમાણે સલિ***?
મંત્રમિમં જપેત્ । ત્રિલક્ષં સંયતો મંત્રી દેવીં ધ્યાત્વાર્કમંડલે ।
સંભવેત્ સ્વલ્પકાલેનરમાયા વસતિઃ સ્થિરા ॥ **? કમલવાસિની
મંત્રઃ ॥ નમઃ કમલવાસિન્યૈ સ્વાહા । અસ્ય દક્ષ ઋષિર્વિરાટ્છંદઃ
કમલવાસિની દેવતાનંવીજં સ્વાહા ***? કીલકં સંપદર્થે
વિનિયોગઃ । ઓં દેવ્યૈ નમઃ હૃદયે ૧ ઓં પદ્મિન્યૈ નમઃ શિરઃ ૨ । ઓં
વિષ્ણુપત્ન્યૈ નમઃ શિખા ૩ ઓં વરદાયૈ નમઃ *****##?
પદ્મસ્થા પદ્મનેત્રકમલયુગવરાભીતિ યુગ્દો ****?
દેહોચ્છાભિઃ પ્રભાભિસ્ત્રિભુવનમખિલં ભાસુરાભાસયંતી ॥
મુક્તાહારાંભિરામોન્નતકુચકલસારત્નમંજીરક ****?
મ્યંદગદાજ્રાધૃતમણિમુકુટાશ્રેયસે *ર્ભ? વેદ્વઃ ॥ ઉપરિતન
વામદક્ષિણયોઃ કમલે તદધો વરામયે ।
૫૩અ)
શ્રીમંત્રોક્તપીઠે દેવીમાવાહ્ય પૂજયેત્ । તતોઽંપૂજાંતે પૂર્વાદિ
પત્રેષુવલાકાદ્યાઃ પૂજયેત્ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । દશલક્ષં
પુરશ્ચરણં । ત્રિમધુરયુક્તૈઃ કમલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ અથ મહાલક્ષ્મી
હૃદયમંત્રઃ સપ્તવિંશત્યક્ષરોમાલાત્મકઃ । ઓં શ્રીં હ્રીં શ્રીં કમલે
કમલાલયે પ્રસીદ પ્રસીદ શ્રીં હ્રીં શ્રીં મહાલક્ષ્મિ નમઃ ॥ મહાલક્ષ્મ્યૈ
નમ ઇતિ શારદાયાં ॥ કુત્રાપિ શ્રીં હ્રીં ક્લીં ઇત્યાદિ વીજત્રયં । કુત્રાપિ ઓં
શ્રીં હ્રીં ઇત્યાદિ વીજદ્વયં । અસ્ય દક્ષઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ
લક્ષ્મીર્દેવતાલક્ષ્મીપ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ ઓં શ્રીં વીજં હ્રીં શક્તિઃ પ્રણવઃ
કીલકં । તતઃ પંચાંગં । ઓં શ્રીં હ્રીં શ્રીં કમલે શ્રીં હ્રીં શ્રીં
હૃદયાય નમઃ ૧ ઓં શ્રીં હ્રીં શ્રીં કમલાલયે શ્રીં હ્રીં શ્રીં શિરસે
સ્વાહા ૨ ઓં શ્રીં હ્રીં શ્રીં પ્રસીદ શ્રીં હ્રીં શ્રીં શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં
શ્રીં હ્રીં શ્રીં પ્રસીદ શ્રીં હ્રીં શ્રીં કવચાય હું ૪ ઓં શ્રીં હ્રીં શ્રીં
મહાલક્ષ્મિ નમઃ શ્રીં હ્રીં શ્રીં અસ્ત્રાય ફટ્ ૫ ધ્યાનં । હસ્તોદ્યદ્વ સુપાત્ર
પંકજયુગાદર્શા સ્ફુરન્નૂપુરાગ્રૈવેયાંગદહારકંકણ મહામૌલિ
સ્ફુરત્કુણ્ડલા । પદ્મસ્થા પરિચારિકા પરિકરાશુક્લાંગરાગાંશુકાદેવી
દિવ્યગણાનતાભવદદ્યપ્રધ્વંસિની સ્યાદ્રમા ॥ ઉપરિહસ્તદ્વયે પદ્મદ્વયં
અધોદક્ષે ધનપાત્રં વામે આદર્શં । એવં ધ્યાત્વા માનસિક પૂજાંવિધાય
આધારાદિભૂત્યંતે શ્રીપીઠેદેવીમાદ્ય પૂજયેત્ ।
૫૩બ્)
અંગપૂજાંવિધાય । ઓં શ્રીધરાય નમઃ ૧ હૃષીકેશાય ૨ વૈકુંઠાય

વિશ્વરૂપાય ૪ ઇતિ દિક્પત્રેષુ પૂજયેત્ । વાસુદેવાય ૧ સંકર્ષણાય ૨ પ્રદ્યુમ્નાય
૩ અનિરુદ્ધાય ૪ નમ ઇતિ કોણપત્રેષુ પૂજયેત્ । ભારત્યૈ નમઃ ૧ પાર્વત્યૈ

ચાંદ્ર્યૈ ૩ શચ્યૈ ૪ ઇતિ દિક્પત્રેષુ પૂજયેત્ । દમકાય ૧ સલલાય ૨ ગુલ્ગુલવે

કુંડકાય ૪ નમ ઇતિ કોણપત્રેષુ ॥ અનુરાગાય ૧ અભિસંવાદાય ૨ વિજયાય

વલ્લભાય ૪ મદાય ૫ વલાય ૬ તેજસે નમ ૮ ઇતિ પૂર્વાદિ પત્રેષુ । લોકપાલાંશ્ચ
સ્વદિક્ષુ ઇતિ પૂજા જપશ્ચ । લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
મધુરત્રયાક્તૈર્વિલ્વફલૈરયુતં હોમઃ ॥ અથ હૃન્મંત્રઃ । ઐં હ્રીં શ્રીં
ક્લીં સૌઃ જગત્પ્રસૂત્યૈ નમઃ । બ્રહ્માઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ
મહાલક્ષ્મીર્દેવતાલક્ષ્મીપ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ । ઐં હૃદયં ૧ હ્રીં શિરઃ

શ્રીં શિખા ૩ ક્લીં કવચાં ૪ સૌઃ અસ્ત્રં ૫ સમસ્તેન વ્યાપકં । મૂર્ધાદિ
વક્ષો લિંગાદ્યો પંચવીજાનિ વિન્યસેત્ । ધ્યાનાં । વાલાર્કદ્યુતિમિંદુખંડ
વિલસત્કોટીરહારજ્વલાં રત્નાકલ્પવિભૂષિતાં કુચનતાંશાલેઃ કરૈર્મંજરીં ।
પદ્મૌ કૌસ્તુભ રત્નમપ્યવિરતં સંવિભ્રંતી સુસ્મિતાં ફુલ્લાંભોજ વિલોચન
ત્રયયુતાં ધ્યાયેત્ પરાંદેવતાં । ઉપરિતન હસ્તદ્વયે પદ્મદ્વયં ।
વામાધઃ શાશિનવલ્લી દક્ષિણાધઃ કૌસ્તુભમણિં ।
૫૪અ)
ઇતિ ધ્યાત્વા વિભૂત્યાદિસહિત આધારાદિ પીઠે પરિજાતા
ઘોરરત્નસિંહાસનસ્થામાહુય પૂજયેત્ ॥ તતોઽંગાવરણં । દક્ષિણપાર્શ્વે
ગણપતયે નમઃ । વામપાર્શ્વે પુષ્પધન્વને નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । ઉમાયૈ

શ્રિયૈ ૨ સરસ્વત્યૈ ૩ દુર્ગાયૈ ૪ ધરિણ્યૈ ૫ ગાયત્ર્યૈ ૬ દેવ્યૈ ૭ ઉષાયૈ ૮ નમ ઇતિ
પૂર્વાદિ પત્રેષુ પૂજયેત્ । પાદાધઃ । ગંગાયૈ યમુનાયૈ નમ ઇતિ પૂજયેત્ ।
પાર્શ્વદ્વયે શંખનિધયે પદ્મનિધયે નમ ઇતિ પૂજયેત્ । પશ્ચિમે
છત્રહસ્તાય વરુણાય નમઃ । પરિતઃ શેષાય નમઃ ઇતિ દ્વાદશં લગ્નાનિ
પૂજયેત્ । તદ્વહિઃ સૂર્યાય નમ ઇતિ દ્વવગ્રહાન્ પૂજયેત્ । અષ્ટદિક્ષુ ઐરાવતાય

પુંડરીકાય ૨ વામનાય ૩ કુમુદાય ૪ અંજનાય ૫ પુષ્પદંતાય

સાર્વભૌમાય ૭ સુપ્રતીકાય ૮ નમ ઇતિ પૂજયેત્ । તદ્વહિરિંદ્રાદીન્ ।
તદ્વહિસ્તદસ્ત્રાણિ ઇતિ પૂજા ॥ દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં । ઘૃતૈઃ
પદ્મૈર્વિલ્વૈઃ પ્રત્યેકમયુતં હોમઃ ॥ કંઠમાત્રોદકેસ્થિત્વા ધ્યાત્વા દેવીં
દિવાકરે । અર્ધવાહુર્દશ શતમષ્ટોત્તરશતં જપેત્ । આરોગ્યં લભતે સદ્યો
ધનમાપ્નોતિ નિશ્ચિતં । શાલિભિર્જુહુયાન્નિત્યમષ્ટોત્તરસહસ્રકં અચિરાદેવ
મહતી લક્ષ્મીઃ સંજાયતે ધ્રુવં ॥ અથ ચતુર્વર્ગમંત્રઃ । ચતુરક્ષરઃ । ઐં
શ્રીં હ્રીં ક્લીં । અસ્ય મંત્રસ્ય ભૃગુઋષિઃ તૃવૃદનુષ્ટુપ્
૫૪બ્)
છંદઃ શ્રીર્દેવી વીજં ઈશક્તિઃનં કીલકં મહાસંપત્ પ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ ।
શ્રાં હૃદયં ૧ શ્રીં શિરઃ ૨ શ્રૂં શિખા ૩ શ્રૈં કવચં ૪ શ્રૌં
નેત્રત્રયં ૫ શ્રઃ અસ્ત્રં ૬ ॥ ધ્યાનં । માણિક્ય પ્રતિમપ્રભાં
હિમનિભૈસ્તુંગૈશ્ચતુભિર્ગજૈર્હસ્તાંગ્રાહિતરત્નકુંભલલિલૈરાસિચ્ય##-
કાંતાકાંક્ષિત પારિજાતલંતિકાંવંદે સરોજાસલા । દક્ષિણ વામાધઃ
કરયોર્વરાભયે ઉપરિં પંકજદ્વયં । ઇતિ ધ્યાત્વા પૂર્વોક્તપીઠે દેવીમાવાહ્ય
પૂજયેત્ । આવરાદિકં પૂર્વોક્તં । દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં ।
અરુણકમલૈરયુતં હોમઃ ॥ અથ મંત્રાંતરં ॥ ઓં શુદ્ધવ્યસસે નમો
મહાશ્રિયૈ નમઃ । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ઓં હૃદયાય **?
શુદ્ધવાસસે શિરસે સ્વાહા ૨ નમઃ શિખાયૈ વષટ્ ૩ મહાશ્રિયૈ કવચાય હું
૪ નમઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૫ ધ્યાનપૂજાદિકં પૂર્વોક્ત ત્રિલક્ષં પુરશ્ચરણં ।
કમલૈર્દશાંસોહોમઃ ॥ અથ મંત્રાંતરં ॥ પૌતૌમૌતભયેશ્રિયે
શ્રીર્નમઃ । અસ્ય જમદગ્નિ ઋષિ સ્ત્રિ*?પ્ છંદઃ શ્રીર્દેવતાલક્ષ્મી
પ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ । પૌતૌમૌતભયે નમઃ હૃદયં ૧ પૌતૌમૌતભયે
સ્વાહા શિરઃ ૨ પૌતૌમૌતભવે**? । શિખા ૩ પૌતૌમૌતભયે
નમઃ કવચં ૪ શ્રીર્નમઃ અસ્ત્રં ૫ । ધ્યાન પૂજાદિકં પૂર્વોક્તં । સપ્તરાત્રં
નિત્યં દ્વાદશ સહસ્રં ***? । તતઃ સિદ્ધો ભવતિ । દેવીં
સુવર્ણ કમલકરાં ત્રિસંધ્યં ધ્યાત્વા અષ્ટસહસ્રં જપેત્ ।
૫૫અ)
અભીષ્ટાર્થં લભતે । અષ્ટોત્તરશતજપ્તેન તિલકાંજન પુષ્પવસ્ત્રાદિકં
ધારયેત્ શ્રીમતાં સોગ્રણી ભવેત્ ॥ માસત્રયં તથા જપ્યાદ્ગ્રામો વિપ્રસ્ય
સિદ્ધ્યતિ ॥ અથ ક્ષેપિત પ્રદોમંત્રઃ ॥ પદ્મંપ્રભે પદ્મસુંદરિ ધર્મર્ષે
સ્વાહા । અસ્ય ઋષ્યાદિકં પૂર્વોક્તં । પદ્મપ્રભે હૃદયં

પદ્મસુંદરિશિરઃ ૨ ધર્મર્ષેશિખા ૩ સ્વાહા કવચં ૪ સર્વેણાસ્ત્રં

જપપૂજાધ્યાનાદિકં પૂર્વોક્તં ॥ વિદ્યાં સ્મરેજ્જપદ્ગતાદિભિરર્થસિદ્ધાં
ક્રુદ્ધસ્ય પત્યુર્નયનાગ્રવર્તિનીં । પ્રસીદતીયં ચ કરોતિ
સાસ્મૈદદ્યાચ્ચસાકલ્પલતેવ કામાન્ ॥ મંત્રાંતરં । નમો બ્રહ્મતનયે ।
ઋષ્યાદિકં પૂર્વોક્તં । નમો બ્રહ્મતનયે હૃદયાય નમઃ ઇત્યાદિ । ધ્યાન
પૂજાદિકં પૂર્વવત્ ॥ અથ ત્રિપુટા । શ્રીં હ્રીં ક્લીં । હ્રીં વીજં શ્રીંશક્તિઃ
ક્લીં કીલકં ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । મૂલમંત્રેણ પ્રાણાયામં ત્રયં કૃત્વા ।
શ્રીં હૃદયં ૧ હ્રીં શિરઃ ૨ ક્લીં શિખા ૩ શ્રીં કવચં ૪ હ્રીં નેત્ર ત્રયં
૫ ક્લીં અસ્ત્રં ૬ । ધ્યાનં । નવકનકભાસુરોર્વીવિરચિત મણિકુટ્ટિમે સ કલ્પતરૌ
। રત્નવરવદ્ધસિંહાસન નિહિતસરોરુહ સમાસીનાં ॥ આવદ્ધ રત્નમુકુટાં
મણિકુંડલોદ્યત્કેયૂરકોર્મિરસનાદ્વયનૂપુરાઢ્યાં । ધ્યાયેત્ ધૃતાબ્જ
યુગપાશાન્કુશેંદુચાપાન્સ પુષ્પવિશિખાન્નવ હેમવર્ણાન્ ।
૫૫બ્)
ચામરમુકુરસમુદ્ગકતાંવૂલકરં । ઉપવાહિનીભિશ્ચદૂર્તીભિઃ
સમભિવૃતાં પશ્યંતીં સાધકં પ્રસન્નદૃશા । દક્ષિણવામો
પરિકરયોઃ કમલદ્વયં તદધઃ પાશાંકુશૌ । તદધઃ કરે ઇષ્ટ ચાપ
પુષ્પવાણૌ ધ્યેયૌ । એવં ધ્યાત્વા આધારાદિ વિભૂત્યંતં પીઠં પૂજયિત્વા
તત્રસ્થ કમલકર્ણિકાયાં દેવીમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । અંગૈઃ
અંગાવરણં ॥ તતઃ લક્ષ્મ્યૈ નમઃ ૧ હરયે ૨ ગૌર્યે ૩ શિવાય ૪ રત્યૈ

કામાય નમઃ ૬ ઇતિ વટ્કોણેષુ પૂજયેત્ । શંખનિધયે નમઃ । પદ્મનિધયે
નમઃ ઇતિ પાર્શ્વદ્વયે અષ્ટદલેષુ બ્રાહ્મ્યાદીન્ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ પૂજયેત્ ।
દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં । વિલ્વસમિદ્ભિરાજવૃક્ષ સમિદ્ભિર્વા
ત્રિમધુરાક્તાભિર્દ્વાદશાંશોહોમઃ ॥ શ્રિયો મંત્રં જપન્ મંત્રી
શ્રીસૂક્તાન્યપિ સંજપેત્ । ભૂયસી શ્રિયમાકાંક્ષન્ સત્યવાદી ભવેત્ તદા ।
પ્રત્યગા સા મુખોશ્નીયત્સ્મિત પૂર્વપ્રિયં વદેત્ ।
ભૂષયેદ્ગંધપુષ્પાદ્યૈરાત્માનં નિયતઃ શુચિઃ । શયીત શુભશયયાયાં
તરુણ્યા સહનાન્યથા । નગ્નોનાવતરેદંધસ્તૈલાભ્યક્તો ન ભક્ષયેત્ ।
૫૬અ)
હરિદ્રાં ન મુખેલિંપેન્ન સ્વપેદ શુચિઃ ક્વચિત્ ।
ન વૃથા વિલિખેદ્ભૂમિં ન વિલ્વં દ્રોણમંવુજં ॥
ધારયેન્મૂર્ધ્નિ નૈવાદ્યાલ્લોણં તૈલં ચ કેવલં ।
મલિનોન ભવેજ્જાતુ કુત્સિતાન્નં ન ભક્ષયેત્ ॥
દ્રોણપંકજવિલ્વનિ પદ્ભ્યાં જાતુ ન લંઘયેત્ ।
સહાદેવીર્મિદ્રવલ્લીં શ્રીદેવીં વિષ્ણુવલ્લભાં ॥
કન્યાં જંવૂપ્રવાલં ચ ધારયેન્મૂર્ધ્નિ સર્વદા ।
ઇત્યાચાર પરોનિત્યં વિષ્ણુભક્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
શ્રિયમાપ્નોતિ મહતીં દેવાનામપિ દુર્લભાં ॥
અથ શ્રીસૂક્તાનિ । હિરણ્યવર્ણાં હરિણીં સુવર્ણરજતસ્રજાં ।
ઇંદ્રાં હિરણ્મયીં લક્ષ્મીં જાતવેદો મમાવહા

તાંમ આવહજાતવેદો લક્ષ્મી મનપાયિનીં ।
યસ્યાં હિરણ્યં વિદેયંગામશ્વં પુરુષાનહં

અશ્વપૂર્વાં રથમધ્યાં હસ્તિનાદ પ્રમોદિની ।
શ્રિયં દેવીમુપહ્વરો શ્રીર્માદેવીજુષતાં

કાંસો સ્મિતાં હિરણ્યપ્રકારમાર્દ્રાં જ્વલંતી તૃપ્તાં તર્પયંતી ।
પદ્મેસ્થિતાં પદ્મવર્ણાં તાગ્નિહોપાહ્વયેશ્રિયં

ચંદ્રાં પ્રભાસાં યશસાજ્વલંતીં શ્રિયં લોકે દેવપુષ્ટામુદારાં ।
તાં પદ્મયોનિંશરણં પ્રપદ્યે અલક્ષ્મીર્મેનશ્યતાં ત્વાં વૃણોમિ

૫૬બ્)
આદિત્યવર્ણે તપસોઽધિજાતો વનસ્પતિસ્તવવૃક્ષોથ વિલ્વઃ ।
તસ્ય ફલાનિ તપસાનુદંતુમાયાંતરાયાશ્ચ વાહ્યા અલક્ષ્મીઃ

ઉપૈતુમાંદેવસખઃ કીર્તિશ્ચ પ્રાણિના સહ ।
પ્રાદુર્ભૂતો સ્મિરાષ્ટ્રેસ્મિન્ કીર્તિં વૃદ્ધિં દદાતુ મે

ક્ષુત્ પિપાંસામલાજ્યેષ્ઠા અલક્ષ્મીર્નાશયામ્યહં ।
અભૂતિમ સમૃદ્ધિં ચ સર્વાન્નિર્નુદમેગૃહાન્

ગંધદ્વારાંદુરાધર્ષાં નિત્યપુષ્ટાંકરીષિણીં ।
ઈશ્વરીં સર્વભૂતાનાં તામિહોપહ્વયેશ્રિયં

મનસઃ કામમાકૂતિં વાચઃ સત્યમશીમહિ ।
પશૂનાં રૂપમન્નં મમપિશ્રીઃ શયતાંયશઃ

કર્દમેન પ્રજાભૂતામપિ સંભવકર્દમઃ ।
શ્રિયં વા સમયે ગૃહે માતરં રત્નમાલિની

આપઃ સૃજં તુ સ્નિગ્ધાનિ વિક્લીતવસમે ગૃહે ।
જિવદેવીં માતરં શ્રિયં વાસયમેકુલે

આર્દ્રાં પુષ્કરિણીં પુષ્ટિં પિંગલાં હેમમાલિનીં ।
ચંદ્રાં હિરણ્મયીં લક્ષ્મીં જાતવેદો મમાવહં

તાંમ આવહજાતવેદો લક્ષ્મી મનયગામિનીં ।
યસ્યાં હિરણ્યં પ્રભૂતં ગાવોદાસ્યો રુચિં દેયં પુરુષાન હૂમિતિ

યઃ શુચિઃ પ્રયતો ભૂત્વા જુહુયાદાજ્યમન્વહં ।
શ્રિયઃ પંચદશર્ચં તુ શ્રીકામઃ સતતં જપેત્ ॥
પદ્માનને પદ્મ તુરૂ પદ્માક્ષીં પદ્મસંભવે ।
તંમે ભજસિ પદ્મક્ષિપેન સૌખ્યં લભામ્યહં ॥
અશ્વદાયિગોદાયિધનદાયિ મહાધને ।
ધનં મંજુષતાં દેવિ સર્વકામાંશ્ચ દત્તવૈઃ ॥
૫૭અ)
પુત્રપૌત્રધનંધાન્યં હસ્ત્યશ્વ ચ ગવેરથં ।
પ્રજાનાંભવસીમાતા આગુષ્મંતં કરોતુ મે ॥
ધનમગ્નિર્ધનં વાયુર્ધનં સૂર્યોધનં વસુ ।
ધનમિંદ્રં વૃહસ્પતિર્વરુણં ધનુમુત્સૃજે ॥
વૈનતેયં સોમં પિવમાંસં પિવ તુ વૃત્રહા ।
સોમં ધનં સ્યસોમિનોમિહં દદાતુ સોમિનઃ ॥
ન ક્રોધો ન ચ માત્સર્યો ન લોભો ના શુભામતિઃ ।
ભવંતિ કૃત પુણ્યાનાં ભક્તાનાં શ્રીસૂક્તં જપેત્ ॥
શ્રીવર્ચસ્વમાયુષ્યમારોગ્યમાવિદાત્યવમાનં પશું પુત્રલાભં
શતસંવત્સરં દિર્ઘમાયુઃ ॥
હિરણ્યવર્ણા ઇત્યસ્યા ઋચઃ શ્રી ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ શ્રીરગ્નિર્દેવતા ।
તાંમ આવહેત્યાદિ ચતુર્દશર્ચામાનંદકર્દમવિક્તીત શ્રીપુત્રા ઋષયઃ ॥
તાંમ આવહાશ્વ પૂર્વામિતિ ઋક્ દ્વયસ્યાનુષ્ટુપ્ છંદઃ । કાંસોસ્મીત્યસ્યાઃ
પ્રસ્તારપંક્તિશ્છંદઃ સર્વાસાંસ્યગ્નિર્દેવતે આદ્યાવીજં અંત્યાશક્તિઃ
મહાલક્ષ્મી પ્રાપ્તયે । વ નિયોગઃ ॥ મૂર્ધાક્ષિકર્ણઘ્રાણમુખગ્રીવા
વાહુદ્વયહૃદયનાભિલિંગગુદોરુજાનુજંઘાવરણેષુ પંચદશર્ચઃ
ક્રમેણ ન્યસ્યેત્ । પ્રણવેન ત્રિવારં કરૌ પ્રમૃજ્ય । હિરણ્મયી ચંદ્રારજતસ્રા
સુવર્ણસ્રજા હિરણ્યઃ અંગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાંતં પ્રણવાદિ ચતુર્થ્યંતં
નમોંતા વિન્યસ્ય । હૃદયાદિષુ તા એવ વિન્યસેત્ । તતઃ પરમેશ્વરીં ચિંતયેત્ ॥
૫૭બ્)
ધ્યાનં અરુણકમલ સંસ્થાતદ્રજઃ પુંજવર્ણાકર કમલધૃતેષ્ટાભીતિ
યુગ્માંવુજા ચ । મણિમુકુટ વિચિત્રા લંકૃતાકલ્પવ્રજૈર્ભવતુ ભુવનમાતા
સંતતં શ્રીઃ શ્રિયેવઃ । ઉપરિકરયોઃ કમલે તદધો વરાભયે । ઇતિ ધ્યાત્વા
શ્રીમંત્રોક્ત પીઠે શ્રિયમાવાહ્ય પૂજયેત્ । હિરણ્યવર્ણામિત્યનયા આવાહનં

તાંમ આવહેત્યનયા આસનં પરિકલ્પ્ય ૨ અશ્વપૂર્વામિત્યનયા અર્ઘં

કાંસોસ્મીત્યનયાપાદ્યં ૪ ચંદ્રામિત્યનયા આચમનીયં ૫ આદિત્યવર્ણેત્યનયા
મધુપર્કં ૬ ઉપૈતુમામિત્યનયા અભિષેકં ૭ ક્ષુત્પિપાસામિત્યનયા વસ્ત્રં

ગંધ્રદ્વારામિત્યનયાભૂષણાનિ ૯ મનસઃ કામમિત્યનયા અનુલેપનં

કર્દમેણેત્યનયા પુષ્પાણિ પરિકલ્પયેત્ ૧૧ તતઃ પરિવારાનર્ચયેત્ । તતો દલેષુ ।
પદ્માયૈ નમઃ ૧ પદ્મવર્ણાયૈ નમઃ ૨ પદ્મસ્થાયૈ ૩ આર્દાયૈ ૪ તર્પયંત્યૈ
૫ તૃપ્તાયૈ ૬ જ્વલિન્યૈ ૭ સ્વર્ણપ્રકારયૈ ૮ નમ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ લોકપાલાંશ્ચ
સ્વદિક્ષુ । તદ્વહિસ્તદસ્ત્રાણિ । તતઃ સપરિવારાયૈ ભગવત્યૈ નમઃ ॥ આપઃ
સૃજંત્વિતિ અનયાધૂપં ૧૨ આર્દાં પુષ્કરિણી નિત્યનયાદીપં

આર્દામિત્યનયાનૈવેદ્યં ૧૪ તતો દેવ્યૈમંગલારાત્રિકં વિધાય । વહ્નૌ સ
ઘૃતેનાન્નેનૈકૈકામાહુતિં દત્વા દેવ્યૈ આચમનીયં વિધાયસ્તુત્વા । તાંમ
આવહેત્યનયા સ્વહૃદયે દેવી તુ દ્વાસયેત્ ।
૫૮અ)
ઇતિ પૂજા ॥ શુક્લાં પ્રતિપદ્યમારભ્ય યાવદેકાદશી તાવત્ દ્વાદશ સાહસ્રં
બ્રહ્મચર્ય પરો મૌની શુક્લવસ્ત્રાલંકારવાન્ જપેત્ । દ્વાદશ્યાં
ત્રિમધુરાક્તૈઃ પદ્મૈર્વિલ્વવૃક્ષસમિદ્ભિઃ પાયસેન ઘૃતેન
ત્રિઃત્રિઃશતમેકૈકેનાહુતિં જુહુયાત્ । દ્વાદશ વિપ્રાન્ ભોજયેત્ । મંત્રઃ સિદ્ધો
ભવતિ ॥ તદ્યથા ।
પરિષિંચે ત્રિશોનિત્યં સૂક્તૈસ્તૈઃ સ્નાનકર્મણિ ।
આદિત્યાભિમુખોજપ્યાવગવચ્ચ તર્પયેત્ ॥
પ્રયોગેષુ ચત્વારિંશચ્છુક્રવારેષુ । અંત્યામૃચમષ્ટોત્તરશતં જપિત્વા
નવનીતાક્તાનિ કમલાનિ તાંવત્ સંખ્યયૈવ જુહુયાત્ । કાંસોસ્મીત્યનયા એવં
ષણ્માસાત્મહાસં પત્તિર્ભવતિ ॥ પ્રત્યહં તર્પણાંતે એતૈરપિ તર્પયેત્ । ઓં
શ્રિયૈ તર્પયામિ ૧ લક્ષ્મ્યૈ ૨ વરદાયૈ ૩ વિષ્ણુપત્યૈ ૪ વસુદાયૈ

હિરણ્યરૂપાયૈ ૬ સુવર્ણમાલિન્યૈ ૭ રજતસ્રજાયૈ ૮ સુવર્ણગૃહાયૈ

સુવર્ણપ્રાકારાયૈ ૧૦ પદ્મવાસિન્યૈ ૧૧ પદ્મહસ્તાયૈ ૧૨ પદ્મપ્રિયાયૈ

મુક્તાલંકારાયૈ ૧૪ સૂર્યાયૈ ૧૫ ચંદ્રાયૈ ૧૬ વિલ્વપ્રિયાયૈ ૧૭ ઈશ્વરાયૈ

ભુક્ત્યૈ ૧૯ પ્રમુક્ત્યૈ ૨૦ વિભૂત્યૈ ૨૧ ઋદ્ધ્યૈ ૨૨ સમૃદ્ધ્યૈ ૨૩ તુષ્ટ્યૈ

પુષ્ટ્યૈ ૨૫ ધનદાયૈ ૨૬ ધનેશ્વર્યૈ ૨૭ શ્રદ્ધાયૈ ૨૮ ભોગિન્યૈ ૨૯ ભોગદાયૈ
૩૦ ધાત્ર્યૈશ વિધાત્ર્યૈ નમ ઇતિ સૂક્તવિધિઃ ॥ ઇતિ
શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતેમંત્રકોષેલક્ષ્મીમંત્રકથનંનામ
દશમઃ પરિચ્છેદઃ ॥
૫૮બ્)
અથ આદિત્યમંત્રાઃ ॥ તત્ર નિત્યપૂજા ક્રમાત્ સદ્યાદૌ સ્નાત્વા વિમલે વાસસી
પરિધાય સંધ્યાદિ વિધિરનંતરં પૂજામંડપસમીપમાગત્ય
કૃતપાદશૌચાચમન અતિતીક્ષ્ણ મહાકાયકલ્પાંત દહનો યમભૈરવાય
નમસ્તુભ્યમનુજ્ઞાં દાતુમર્હસિ । ગં ગણપતયે નમઃ । ક્ષં ક્ષેત્રપાલાય
નમઃ ઇતિ દક્ષિણ પાર્શ્વતો વા ***? તો નત્વા દ્વારશ્રિયૈ
નમઃ ઇતિ । દ્વારદેહલ્યૈ નમઃ ઇતિ દેહલ્યાં । તતોઽસ્ત્રાય ફડિત્યસ્ત્ર મુચ્ચરન્
વામાંગ સંકોચેન વામપાદમગ્રિ ***? પાંતઃ
પ્રવિશન્સન્સર્ષપાન્ વિકિરન્ વિઘ્નકરાન્ ક્રૂરદૃષ્ટ્યાનિઃ સારયેત્ ।
અપક્રાંતસ્તુતે ભૂતાયે ભૂતા ભુવિ સંસ્થિતાઃ । યે ****?
કર્તારસ્તેનશ્યં તુ શિવાજ્ઞયા । ઓં અસ્ત્રાય ફટ્ આસનાય નમ ઇત્યાસનં
સંપૂજ્યતે । તત્રોપવિશ્ય દક્ષિણતઃ પૂજા દ્રવ્યાણિ વામ **?
વેદ્યાદ્યુપચારાંશ્ચ પરિકલ્પ્ય મૂલમંત્રૈણં પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા
પૂર્વોક્ત પ્રકારેણ ભૂતશુદ્ધિ પ્રાણપ્રતિષ્ઠા માતૃકાન્યાસાન્
? પૂજામારભેત્ ॥ તત્ર તુ પંચાયતન પૂજા । તત્ર સકૃદેવ
કુર્યાત્ । ન તુ પ્રતિપૂજામિતિ સાધારણવિધિઃ ॥ અથ સૌરશ્ચતુર
? હ્રીં હંસઃ । મૂલમંત્રેણ પ્રાણાયામ ત્રયં કૃત્વા
। અસ્ય મંત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રીછંદઃ સવિતા દેવતાહં વીજં
સઃશક્તિઃ પ્રણવઃ કીલકં । ઓં વીજં હ્રીં શક્તિરિતિ કશ્ચિત્ ।
આરોગ્યાદ્યમીષ્ઠાર્થ સિદ્ધ્યર્થે વિનિયોગઃ । ઓં હૃદયાય નમઃ

૫૯અ)
હ્રીં શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં હ્રીં કવચાય હું ૪ ઓં
નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ ઓં હ્રીં અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ઇતિ ષડંગં વિધાય ધ્યાનં
કુર્યાત્ ॥ ભાસ્વદ્રત્નૌઘમૌલિસ્ફુરદમૃતરુચોરં જયન્ ચારું તેષાં સદ્યઃ
સંતપ્તકાર્તસ્વરકમલજપાભાસુરાભિઃ પ્રભાભિઃ ।
વિશ્વાકાશાવકાશાંજ્વલયદશિશિરંધર્તૃપાશાંકુશેષ્ટાભીતીનાં
ભંગિતુંગસ્તનમવતુ જગન્માતુરાર્કંવયુર્વઃ । દક્ષિણં વામોર્ધકરયોઃ
પાશાંકુશૌ । તદધઃ કરયોર્વરાભયે ધ્યેયે । ઇતિ ધ્યાત્વા નૈવેદ્યં
વિનામાનસૈરુપચારૈરભ્યર્ચ્ય વાહ્યપૂજામારભેત્ । ગંગુરુભ્યો નમઃ ।
ગંગણપતયે નમઃ ઇતિ પાર્શ્વદ્વયે સ્મૃત્વા । તતોગ્રેઽર્ઘપાત્ર સ્થાપનં
ભૂમૌ ત્રિકોણં કૃત્વા વહ્નિર્મંડલાય દશધર્મકલાત્મને નમ ઇતિ
સંપૂજ ૧ । તત્ર સાધારં શંખાદિપાત્રં સંસ્થાપ્ય સૂર્યમંડલાય
દ્વાદશકલાત્મને નમઃ ઇતિ પાત્રં સંપૂજ્ય ૨ । તત્રમૂલમંત્રેણ જલં
પ્રક્ષિપ્ય સોમમંડલાય ષોડશામૃત કલાત્મને નમઃ ઇતિ જલં પૂજયિત્વા

તત્ર પુષ્પચંદનાદિ પ્રક્ષિપ્યામૃતીકૃત્ય ધેનુમુદ્રાં પ્રદર્શ્ય
હસ્તાભ્યામાચ્છાદ્ય મૂલમંત્રં વા રાષ્ટ્રકં જપેત્ । ગુરુભ્યો નમઃ ।
પરમગુરુભ્યો નમઃ । પરાપર ગુરુભ્યો નમઃ ઇતિ વામપાર્શ્વે । ગંગણપતયે
નમઃ ઇતિ દક્ષિણપાર્શ્વે પૂજયેત્ ॥ અથ પીઠપૂજા ॥ દેવપાત્રે આધારશક્ત્યૈ
નમઃ ૧ મૂલપ્રકૃત્યૈ ૨ મંડુકાય ૩ કૂર્માય ૪ કાલાગ્નિ રુદ્રાય

૫૯બ્)
અનંતાય ૬ વરાહાય ૭ ભૂમ્યૈ ૮ નાલાય ૯ કમલાય ૧ નમઃ ઇત્યુપર્યુપરિ
સંપૂજ્ય તદુપરિ ચતુરસ્રં પીઠં પરિકલ્પ । અગ્ન્યાદિ કોણેષુ પ્રભૂતાયૈ

વિમલાયૈ ૨ સારસાયૈ ૩ સમારાધ્યાયૈ ૪ નમ ઇતિ પૂજયેત્ । પરમસુખાયૈ નમ ઇતિ
મધ્યે ॥ તેષ્વેવ કોણેષુ । ધર્માય ૧ જ્ઞાનાય ૨ વૈરાગ્યાય ૩ ઐશ્વર્યાય ૪ નમ
ઇતિ પૂજયેત્ । પ્રધાન પૂર્વાદિ દિક્ષુ અધર્માય ૧ અજ્ઞાનાય ૨ અવૈરાગ્યાય

અનૈશ્વર્યાય ૪ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ તં તમસે નમઃ ૧ રં રજસે નમઃ ૨ સં
સત્વાય ૩ માં માયાયૈ ૪ વિં વિદ્યાયૈ ૫ આત્મને ૬ અમ્ટરાત્મને ૭ પરમાત્મને

જ્ઞાનાત્મને ૯ વહ્નિમંડલાય ૧૦ સૂર્યમંડલાય ૧૧ સોમમંડલાય નમઃ
૧૨ ઇત્યુપર્યુપરિ પૂજયિત્વાં તદુપર્યષ્ટદલં કમલં પરિકલ્પ્ય પૂર્વાદિ
પત્રેષુરાં દીપ્તાયૈ ૧ રીં સૂક્ષ્માયૈ ૨ રૂં જયાયૈ ૩ રેં ભદ્રાયૈ ૪ રૈં
વિભૂત્યૈ ૫ રૌં વિમલાયૈ ૬ રિં અમૃતાયૈ ૭ રં વિદ્યુતાયૈ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ।
રઃ સર્વતોમુખ્યૈ નમઃ ઇતિ મધ્યે ॥ બ્રહ્મવિષ્ણુ શિવાત્મકાયસૌરાય
યોગપીઠાત્મને નમ ઇતિ પીઠં પૂજયિત્વા તત્ર દેવમાવાહ્ય આવાહન
સ્થાપનસ્વારાત સંનિરોધાવગુંઠન સંવ્યાયનમુદ્રાઃ પ્રદર્શ્ય
મૂલમંત્રેણ સર્વં । તતો દેવદેહે ષડંગાનિ વિન્યસ્ય પાદ્યા ચમનીયાર્ધા
ચમનીય મધુપર્કાચમનીય સ્નાનાચમનીય વસ્ત્રગંધપુષ્પાક્ષતારાત્રિક
ધૂપદીપનૈવેદ્યાનિ મૂલમંત્રેણ દદ્યાત્ । તતોઽગ્નીશાસુરવાયુષુ પુરં
પૃષ્ઠં તશ્ચાંગાનિ પૂજયેત્ । હૃલ્લેખાયૈ ૧ ગગનાયૈ ૨ રક્તાયૈ

કરાલિકાયૈ ૪ મહોક્ષુષ્માયૈ ૫ નમઃ ઋર્ધે ૫ પૂર્વાદિદિક્ષુ સોમાય

અંગારકાત્ર

૬૦અ)
વુધાય ૩ શનૈશ્ચરાય ૪ ઋ વૃહસ્પતયે ૫ રાહવે ૬ શુક્રાય ૭ કેતવે ૮ નમ
ઇતિ પૂજયેત્ ॥ લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । ઇતિ પૂજયિત્વા પ્રસન્નાર્ઘં દદ્યાત્ ।
તદ્યથા । પ્રતિલોમ મંત્રં જપન્ અર્ઘપાત્રે જલં પ્રક્ષિપ્ય
કુશકુસુમદૂર્વાક્ષત ચંદનતિલસર્ષપયવાન્ પ્રક્ષિપેત્ । પુષ્પાંજલિં દેવાય
સમર્પ્ય અર્ઘપાત્રં હસ્તાભ્યામુદ્ધૃત્ય અષ્ટોત્તરશતં મૂલમંત્રં
જપિત્વા જાનુભ્યા મવનીં ગત્વા પ્રસ્તકાંતં પાત્રં નીત્વા અર્ઘં દદ્યાત્ ॥ તતો
યથાશક્તિ મંત્રં જપિત્વા નિવેદ્ય ચ હૃદ્યુપસંહરેત્ । ઇતિ સંપૂજ્ય
નિર્માલ્યં તેજશ્ચંડાયદીયતાં । લક્ષ ચતુષ્ટયં પુરશ્ચરણં ।
કિંશુકકુસુમૈઃ સરોજૈર્વાદશાંશોહોમઃ ॥ શારદં તિલકોક્તાન્યર્ઘ
દ્રવ્યાણિ તુ ।
કુંકુમં રોચનાંનાજી રક્તચંદન વૈણવાન્ ।
કરવીર જપાશાલિકુંશશ્યામાકતંડુલાન્ ॥
નિઃક્ષિપ્ય સલિલે તસ્મિન્નૈક્યં સંકલ્પભાનુના ।
અર્ઘદાનમિમંયુંગામાયુરારોગ્ય વૃદ્ધિદમ્ ॥
ધનધાન્ય પશુક્ષેત્ર પુત્રમિત્ર કલત્રદં ।
તેજોવીર્યયશઃ કીર્તિર્વિદ્યાવિભવભાગ્યદં ॥
ઇત્યાદિત્યવારં પ્રતિવાદેયઃ ॥
અથ પ્રયોજન તિલકઃ ॥ હ્રીં હ્રીં સઃ । અસ્ય બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ
સૂર્યોદેવતા હ્રાં વીજં સઃ શક્તિઃ હ્રીં કીલકં ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ ॥ હ્રાં
ગુહ્યમારભ્ય ચરણપર્યંતં ન્યસેત્ ૧ હ્રીં કંઠમારભ્ય ગુહ્યપર્યંતં
૨ સઃ મૂર્ધાનમારભ્ય કંઠાંતં ન્યસેત્ ૩ ॥ હ્રાં હૃદયાય નમઃ

૬૦બ્)
હ્રીં શિરઃ ૨ હ્રૂં શિખા ૩ હ્રૈં કવચં ૪ હ્રૌં નેત્રત્રયં ૫ હ્રઃ અસ્ત્રં

ધ્યાનં । અરુણસરોરુહ સંસૃદૃગરુણોરુણ કમલયુગલધરઃ । કરકાલેતા
ભયવરદોદ્યુતિ વિંવોઽમિતભૂષણસ્ત્વિનોવતુવઃ । ઉપરિતનકરદ્વયે કમલે ।
તદધો ભયવરૌ ઇતિ ધ્યાત્વા સૌરમંત્રોક્ત પીઠેદેવમાવાહ્ય પૂર્વોક્ત
વિધિના પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં ૧ સોમાદિભિર્ગ્રહૈઃ કેતુપર્યંતં
દ્વિતીયં ૨ સોમાય ૧ વુધાય ૨ વૃહસ્પતયે ૩ શુક્રાય નમઃ ઇતિ પ્રાગાદિષુ ।
અંગારકાય ૧ મંદાય ૨ રાહવે ૩ કેતવે નમઃ ૪ ઇતિ કોણેષુ પૂજયેત્ ॥ જપં
નિવેદ્યોદ્વાસયેત્ । અર્ઘદ્રવ્યાણિ પૂર્વોક્તાનિ । અલાભે યથા લાભમેષાં ।
દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં । તાવત્સહસ્રં સઘૃતેનાન્નેનહોમઃ ॥ અથ
માર્તંડ વીજં ॥ હ્યૌં ॥ ઋષ્યાદિકં નાસ્તિ । હ્રાં હ્રી મિત્યાદિ ષડંગં ।
ધ્રાં ધ્રી મિત્યાદિના વા । ધ્યાનં । હેમાંભોજ
પ્રવાલપ્રતિમનિજરુચિંચારુષટ્વાંગ પદ્મૌ ચક્રં શક્તિં સપાશં
શૃણિમતિરુચિરામક્ષમાલાં કપાલં । હસ્તાંભોજૈર્દધાનં ત્રિનયન
વિલસદ્ધે ભવક્ત્રાભિરામં માર્તંડ વલ્લભાદ્યં
મણિમયમુકુટંહારદીપ્તંભજામઃ ॥ દક્ષિણવામહસ્તાભ્યાં
ખટ્વાંગપદ્મૌ । તદધશ્ચક્રશક્તી । તદધઃ પાશાંકુશૌ
તદધોઽક્ષમાલાકપાલે દધાનં । એવં ધ્યાત્વા સૌરેપીઠેદેવમાવાહ્ય
પૂજયેત્ । અંગગ્રહલોકપાલૈરાવરણં । લક્ષત્રયં પુરશ્ચરણં ।
૬૧અ)
કમલૈર્દશાંશે હોમઃ ॥
પુટિતં વિંવવીજેન સર્વકામફલપ્રદં ।
ધ્રિમિતિ વિંવવીજં ।
ઇમં મંત્રં જપન્મર્ત્યઃ કીર્તિં પુત્રાન્ વલં દ્યુતિં ।
વાક્સિદ્ધિમતુલાં લક્ષ્મીં સૌભાગ્યમપિ સાધયેત્ ॥
અથ ઘૃણિમંત્રઃ ॥ ઓં ઘૃણિ સૂર્ય આદિત્યં । અસ્ય દેવભાગ ઋષિર્ગાયત્રી
છંદઃ સૂર્યોદેવતાઘંવીજં રિંશક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ ॥
સત્યતેજોજ્વલજ્વાલામણિ હું ફટ્ સ્વાહા હૃદયાય નમઃ ૧ ઓં
બ્રહ્મતેજોજ્વલજ્વાલામણિ હું ફટ્ સ્વાહા શિરઃ ૨ વિષ્ણુતેજોજ્વલજ્વાલામણિ હું
ફટ્ સ્વાહા શિખા ૩ ઓં રુદ્રતેજોજ્વલજ્વાલામણિ હું ફટ્ સ્વાહા કવચં ૪ ઓં
અગ્નિતેજોજ્વલજ્વાલામણિ હું ફટ્ સ્વાહા નેત્રં ૫ સર્વતેજોજ્વલજ્વાલામણિ હું
ફટ્ સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ અં આદિત્યાય નમઃ શિરસિ ૧ ઇં રવયે મુખે ૨ ઓં માનવે
હૃદયે ૩ ઋં ભાસ્કરાય ગુહ્યે ૪ ઌં સૂર્યાય ચરણદ્વયે ૫ ઇતિ ન્યસેત્ ॥ ઓં
શિરસિ ૧ ઘૃમુખે ૨ ણિગલે ૩ સૂહૃદયે ૪ ર્ય ઉદરે ૫ આનાભૌ ૬ દિ ગુહ્યે ૭ ત્યઃ
પદદ્વયે ૮ ન્યસેત્ ॥ ધ્યાનં । અરુણોરુણપંકજેનિષણઃ
કમલેભીતિવરૌકરૈર્દધાનઃ । સ્વરુચાહિમમંડલસ્ત્રિનેત્રો
રવિરાકલ્પશતાકુલોઽવતાદ્વઃ ॥ ઉપરિકરદ્વયે કમલે । તદધો
દક્ષિણવામકરદ્વયે વરાભયે । ઇતિ ધ્યાત્વા સૌરે પીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ ।
અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । ઓં આદિત્યાય ૧ રવયે ૨ ભાનવે ૩ ભાસ્કરાય ૪ નમ
ઇતિ દિક્ષુ ॥ ઉષાયૈ ૧ પ્રજ્ઞાયૈ

૬૧બ્)
પ્રભાયૈ ૩ સંધ્યાયૈ ૪ નમ ઇતિ વિદિક્ષુ ॥ તતો બ્રાહ્મ્યાંદયઃ ॥
લક્ષ્મીસન્નિધૌ અરુણાય નમ ઇતિ પૂજયેત્ । તતોગ્નિ મહાન્ । તતો લોકપાલાન્ ।
સૂર્યપરિષડ્ભ્યો નમઃ ઇતિ વિદિક્ષુ જપં નિવેદ્ય વિસર્જયેત્ ॥ અષ્ટલક્ષં
પુરશ્ચરણં । મધુરત્રયાક્તાભિઃ ક્ષીરવૃક્ષસમિદ્ભિર્હુત્વા રવિહોમઃ ॥
અષ્ટસહસ્રં શારદાયાં । તન્મંત્ર મંત્રિતાંભોભિઃ સપ્તધાંજલિ સેચનં
। દારિદ્ર્યપાપધિઃકારનાશનં શંકરં પરં ॥ સ્થંદિલાષ્ટદલે
કુંભતીર્થોદકાદિસુપૂરિતં । સપરિવારં દેવમભ્યર્ચ્ય સ્થંડિલેગ્નિં
સમાધાય કપિલાક્ષીરચરું નિર્વાપ્યસાજ્યં જુહુયાત્ સહસ્રં
પ્રતિસપ્તમ્યામુપોષિતઃ । સ્નાનાયાભિમંત્રિતં પુણ્યજલેભિષેકયેત્ પુનર્નત્વા
સંપૂજ્યભર્તા સંભોગમાચરેત્ ॥ અથ મંત્રાંતરં । ઓં ખોલ્કાય સ્વાહ ।
ખં ખં ખોલ્કાય સ્વાહા ઇત્યેકઃ પ્રકારઃ ॥ અસ્ય મંત્રસ્ય
સૂક્ષ્મકઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ સૂર્યોદેવતા । ઇષ્ટાર્થે । સૂક્ષ્મકાય સ્વાહા
હૃદયં ૧ સૂક્ષ્મં તજસે સ્વાહા શિરઃ ૨ સૂક્ષ્મકાય સ્વાહા શિખા

સૂક્ષ્મવસ્ત્રાય સ્વાહા કવચં ૪ સૂક્ષ્મકાય હું ફટ્ અસ્ત્રં ૫ ધ્યાનાદિકં
પૂર્વવત્ । સપ્તતુરગાય વિદ્મહે સહસ્રકિરણાયધીમહિ । તન્નોરવિઃ પ્રચોદયાત્ ।
અનયાં ગાયત્ર્યાં વ્યોમમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ॥ લક્ષં પુરશ્ચરણં
વિલ્વપલાશાશ્વચ્છોડુંવર સમિદ્ભિર્દધિમધુઘૃતાક્તાભિઃ
પ્રત્યેકમષ્ટોત્તર સહસ્રં હોમઃ ।
૬૨અ)
તતો મંત્રસિદ્ધિર્ભવતિ । અર્ઘં પૂર્વવત્ સર્વપાપક્ષયો ભવતિ ॥ અથ ઋગ્વેદે ॥
ઉદ્યંતેતિ ઋક્ આદિત્યમંત્રઃ ॥ અસ્ય પ્રસ્કણ્વ ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ
સૂર્યોદેવતા । પૂજાદિકં પૂર્વવત્ ॥ તૈત્તિરીયકેયોસાવાદિત્યરત્યાદિ પંચભાનવઃ
પ્રસિદ્ધાઃ । પૂર્વવત્ પૂજાદિકં કૃત્વા જપિત્વા વિસર્જયેત્ સર્વસિદ્ધિર્ભવતિ ॥
અથોઽજપાહંસમંત્રઃ ॥ હંસઃ । અસ્ય બ્રહ્માઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ
પરમાત્મા દેવતા ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । હ્લાં હ્લીં હ્લૂં હ્લૈં હ્લૌં હ્લઃ ઇત્યાદિ
ષડંગં ॥ હ્સ્રાં હ્સ્રીં ઇત્યાદિ વા ॥ ધ્યાનં । ઉદ્યદ્ભાનુ સ્ફુરિતં
તંડિદાકારમર્દ્ધાંવિકેશંપાશાભીતી વરદપરશૂસંદધાનં
કરાબ્જૈઃ । દિવ્યાકલ્પૈર્નવમણિમયૈઃ શોભિતં વિશ્વમૂલં સૌર્યાગ્ને તત્
ત્રૈપુરવપુરવ તુ વશ્ચંદ્રચૂડં ત્રિનેત્રં ॥ દક્ષિણવામો પરિકરયોઃ
પાશપરશૂ । અધોવરાભયે । ઇતિ ધ્યાત્વા સૌરેપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥
અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । ઋતાત્મને ૧ વિશ્વાત્મને ૨ પરમાત્મને ૩ નરાત્મને
૪ નમઃ ઇતિ દિક્ષુ । ઋતજાયૈ ૧ અબ્જુજાયૈ ૨ ગોજાયૈ ૩ અદ્રિજાયૈ ૪ નમઃ ઇતિ કોણેષુ ॥
લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદાયુધાનિ । દ્વાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં ।
આજ્યાન્વિતેન પાયસેન દશાંશોહોમઃ ।
અષ્ટોત્તરશતં મંત્રં જપેત્ તોયં સુધામયં ।
૬૨બ્)
સ્મૃત્વા તેનાભિષિંચેદ્યઃ સભવેદ્વિગતામયઃ ॥
આયુરારોગ્ય વિભવાનીપ્સિતાલ્લમતે નરઃ ।
અનેનૈવ વિધાનેન વિષાર્તોનિર્વિષો ભવેત્ ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે આદિત્યમંત્રકથનં
નામેકાદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ ગણપતિ મંત્રાઃ ॥
તત્રૈકાક્ષરઃ ॥ ગં ॥ અસ્ય ગણપતિ ઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્ છંદઃ ગણપતિર્દેવતા
ગણમંવીજશક્તી સર્વવિઘ્નોયશાંતિપૂર્વકલક્ષ્મીપ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ ।
અંગમંત્રેણ કરન્યાસં કુર્યાદિતિ સર્વત્ર । ગાં હૃદયાય નમઃ ૧ ગીં
શિરસે સ્વાહા ૨ ગૂં શિખાયૈ વષટ્ ૩ ગૈં કવચાય હું ૪ ગૌં નેત્રત્રયાય
વૌષટ્ ૫ ગઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ તતો ધ્યાનં ।
રક્તોરક્તાંગરાગાંશુકકુસુમયુતસ્તુંદિલશ્ચંદ્રમૌલેર્નેત્રૈર્યુક્ત
સ્ત્રિભિર્વામનકરચરણો વીજપૂરાર્તનાસઃ ॥ હસ્તાગ્રાક્તપ્ત
પાશાંકુશરદવરદોનાગવક્ત્રો હિ ભૂષોદેવઃ પદ્માસનોવો ભવતુ નતસુરો
ભૂતયે વિઘ્નરાજઃ ॥ દક્ષિણોર્ધાધઃ કરયોઃ પાશવરૌ । વામોર્ધાધઃ
કરદ્વયેઽંકુશરદૌ । ઇતિ ધ્યાત્વા મનસીં પૂજાં વિધાય આધારાદિ
માતૃકાપીઠે ।
૬૩અ)
તીવ્રાયૈ ૧ જ્વાલિન્યૈ ૨ નંદાયૈ ૩ ભોગદાયૈ ૪ કામરૂપિણ્યૈ ૫ ઉગ્રાયૈ ૬ તેજોવત્યૈ
૭ સત્યાયૈ ૮ નમ ઇતિ પૂર્વાદિ કમલપત્રેષુ પૂજયેત્ । વિઘ્નનાશિન્યૈ નમઃ ઇતિ
મધ્યે । સર્વશક્તિકમલાસનાયનમઃ ઇતિ પીઠં પૂજયિત્વા તત્કર્ણિકાયાં
દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । ગણાધિપાયનમઃ ૧ ગણેશાય

ગણનાયકાય ૩ ગણક્રીડાય ૪ નમઃ ઇતિ ચ તસૃષુ દિક્ષુ પૂજયેત્ ।
તતોઽંગાવરણં ॥ વક્રતુંડાય ૧ એકદંતાય ૨ મહોદરાય ૩ ગજાનનાય

લંવોદરાય ૫ વિકટાય ૬ વિઘ્નરાજાય ૭ ધૂમ્રવર્ણાય ૮ નમ ઇતિ દલેષુ ॥
તેષ્વેવ બ્રાહ્મ્યાદયઃ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદસ્ત્રાણિ ચ । અષ્ટોત્તરશતં
જપિત્વા વિસર્જયેત્ । લક્ષ ચતુષ્ટયં પુરશ્ચરં । અષ્ટ ઇત્યૈર્દશાંશોહોમઃ ॥
મોદકૈઃ પૃથુકૈર્લાજૈઃ સક્તુભિઃ સેક્ષુપર્વભિઃ ।
નાલિકેરૈસ્તિલૈઃ શુદ્ધૈઃ સુપક્વૈઃ કદલીફલૈઃ ॥
અષ્ટદ્રવ્યાણિ વિઘ્નસ્ય કથિતાનિ મનીષિભિઃ ।
સિદ્ધમંત્રઃ પ્રકુર્વીત પ્રયોગાન્ કલ્પનોદિતાન્ ॥
તર્પયેચ્છલિલૈઃ શુદ્ધૈર્દિનશો ગણનાયકં ।
ચતુશ્ચત્વારિંશદાદ્યં ચતુઃશતમતંદ્રિતઃ ॥
આપ્નુયાન્મંડલાદર્વાગભીષ્ટમધિકં નરઃ ।
૬૩બ્)
નાલિકરૈઃ કૃતો હોમશ્ચતુર્થ્યાં શ્રીપ્રદો ભવેત્ ॥
શુક્લપક્ષ પ્રતિપદમારભ્યદિનસઃ સુધીઃ ।
ચતુર્થ્યંતં ચ પૃથુક સક્તુલાજતિલૈઃ ક્રમાત્ ॥
ચતુઃશતં પ્રજુહુયાદ્વશ્યાઃ સ્યુઃ સર્વજંતવઃ ।
સતિલૈસ્તંડુલૈર્હોમો મહાલક્ષ્મીપ્રદો ભવેત્ ॥
લાજૈસ્ત્રિમધુરોપેતૈર્હોમોકન્યાં પ્રયચ્છતિ ॥
ગગં । ગૌગે । એતેષામયમેવ પૂજાક્રમઃ ॥ ગ્લૌં । ઇત્યપરો મંત્રઃ । અસ્ય
ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ગં વીજં અં શક્તિઃ લં કીલકં । ગ્લાંગ્લીમિત્યાદિ
ષડંગં । ધ્યાનાદિકં પૂર્વવત્ ॥ ગોં ઇત્યમરઃ । ધ્યાનાદિકં પૂર્વવત્ ॥
અથ ક્ષિપ્રપ્રસાદનમંત્રઃ । ગં ક્ષિપ્રપ્રસાદનાય નમઃ । અસ્ય ગણપતિ
ઋષિર્વિરાટ્ છંદઃ ગણપતિર્દેવતાગં નમઃ વીજશક્તી । ઇષ્ટાર્થે । ગં ગીં
ગૂં ગૈં ગૌં ગઃ ષડંગાનિ । ધ્યાનં । ધૃતપાશાંકુશ
કલ્પલતિકાસ્વત્રદૃષવીરપૂરકં યુતઃ ।
શશિશકલકલિતમૌલિસ્ત્રિનેત્રોરુણગંડશ્ચ ગજવદનઃ ।
ભાસુરભૂષણદીપ્તૌ વૃહદુદરઃ પદ્મવિષ્ટરોલલિતઃ । ધ્યેયો અનયનદોઃ
પદસરસીરુહઃ સંપદે સદા મનુજૈઃ । ઉપરિતન દક્ષિણ વામકરયોઃ
પાશાંકુશૌ । તદધઃ કલ્પલતદંતૌ ધ્યેયૌ । શુંડાદંડે વીજપૂરં ચ ઇતિ
ધ્યાત્વા માનસીં પૂજાંવિધાય વાહ્યપૂજાં કુર્યાત્ । તીવ્રાદિ શક્તિસહિતે
ગણેશપીઠે દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ ।
૬૪અ)
વિઘ્નાય ૧ વિઘ્નનાયકાય ૨ શૂઆય ૩ વીરાય ૪ વરદાય ૫ ઇ ભવક્ત્રાય

એકરદાય ૭ લંવોદરાય ૮ નમ ઇતિ પૂર્વાદિ દિક્ષુ પૂજયેત્ । તતો બ્રાહ્મ્યાદીન્ ।
લોકપાલાંશ્ચ । નૈવેદ્યં દત્વા જપિત્વા વિસર્જયેત્ । લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
ત્રિમધુરાક્તૈસ્તિલૈરષ્ટ્ર દ્રવ્યૈર્વાયુતં હોમઃ ॥
આજ્યાન્નૈર્જુહુયાન્નિત્યમન્નવાન્ વત્સરાદ્ ભવેત્ । પાયસાન્નેન મહતીં
શ્રિયમાપ્નોતિ માનવઃ ॥ અથ હેરંવમંત્રશ્ચતુરક્ષરઃ ॥ ઓં ગૂં નમઃ ।
અસ્ય ઋષ્યાદિકં નાસ્તિ । હેરંવોદેવતા । ગાંગીમિત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં ।
મુક્તાકાંચન નીલકંદઘુસૃણચ્છાયૈ સ્ત્રિનેત્રાન્વિતૈર્નાગારયૈર્હતિ
વાહનં શશિધરં હેરવમર્કપ્રભં । દૃપ્તં
દાનમભીતિમોદકકરંટંકં શિરોબ્જાત્મિકાં માલાં મુદ્ગરમંકુશં
ત્રિશિષિકંદોર્ભિર્દધાનંભજે ॥ અધો દક્ષિણ વામકરયોર્વરાભયે । તદુપરિ
લડ્ડુકદંતૌ । તદુપરિ પરશુકપાલે । તદુપરિ કમલસ્રકમુદ્ગરૌ । તદુપરિ
અંકુશ ત્રિશૂલે । તીવ્રાદિ યુક્તે હેમપીઠે ગણપતિમાવાહ્ય પૂજયેત્ । ઉક્તાદિ
વર્ણકથન મૂર્ધપૂર્વાદિવક્ત્ર પંચકસ્ય પીઠમંત્રઃ । ઓં હું હું
મહાસિંહાય
૬૪બ્)
ગાઙ્ગેરવાસનાય નમઃ ઇત્યાસનં સંપૂજ્ય દેવમાવાહ્ય
પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેચ્ચ ॥ અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । વિઘ્નાદિ
વિનાયકૈર્દ્વિતીયં । બ્રાહ્મ્યાદિભિસ્તૃતીયાલોકપાલૈશ્ચતુર્થં । લક્ષત્રયં
પુરશ્ચરણં । કમલૈર્વાતિલૈઃ સાજ્યૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ અથ ગણપતિ
મંત્રશ્ચતુરક્ષરઃ ॥ ઓં હ્રીં શ્રીં હ્રીં । અસ્ય શુક્રઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ
ગણપતિર્દેવતાગ્રીંવીજં હ્રીં શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે । ગ્રાં હૃદયં ૧ ગ્રીં શિરઃ

ગ્રૂં શિખા ૩ ગ્રૈં કવચં ૪ ગ્રૌં નેત્રં ૫ ગ્રઃ અસ્ત્રં ૬ । ધ્યાનં ।
હેમાભં હેમવસ્ત્રં વૃહડુદરતનું ચારુવાહું ત્રિનેત્રં દોર્ભિઃ
પાશાક્ષસૂત્રે નિજરદનશૃણીમોદકં પુષ્કરેણ વિભ્રાણં હેમભૂષં
તરુણતરણિસંકાશશક્ત્યાસમેતં વિઘ્નાંતં
વિઘ્નમંતસ્ત્રિભુવનનમિતં ચિંતયેત્તં ગણેશં ॥ ઉપરિતનદક્ષિણં
વામકરયોઃ પાશાંકુશૌ । તદધઃ કરયોરક્ષમાલારદૌ વિભ્રાણં ।
શુંડાદંડેનમોદકં । ઇતિ ધ્યાત્વા । પૂર્વોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ ।
આદૌ અંગાવરણં । વક્રતુંડાય ૧ એકદંષ્ટ્રાય ૨ મહોદરાય ૩ ગજાનનાય
૪ લંવોદરાય ૫ વિકટાય ૬ વિઘ્નરાજાય ૭ ધૂમ્રવર્ણાય ૮ નમ ઇતિ દલેષુ ॥
૬૫અ)
તેષ્વેવ બ્રાહ્મ્યાદયઃ । લોકપાલાશ્ચ । અષ્ટોત્તરશતં જપિત્વા વિસર્જયેત્ ।
લક્ષત્રયં પુરશ્ચરણં । તિલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥
આજ્યાન્નૈર્જુહુયાન્નિત્યમન્નવાન્ વત્સરાદ્ભવેત્ ।
પાયસાન્નેન મહતીં શ્રિયમાપ્નોતિ માનવઃ ॥
અથ શક્તિગણપતિ મંત્રો દ્વાદશાક્ષરઃ । હ્રીં ગં હ્રીં મહાગણપતયે
સ્વાહા । અસ્ય ગણકઋષિસ્ત્રિવૃદનુષ્ટુપ્ છંદઃ
શક્તિગણપતિર્દેવતાગંસ્વાહાંવીજ શક્તી ઇષ્ટાર્થે હ્રાં ગાં હૃદયં

હ્રીં ગીં શિરઃ ૨ હ્રૂં ગું શિખા ૩ હ્રૈં ગૈં કવચં ૪ હ્રૌં ગ્રૌં નેત્રં

હ્રઃ ગ્રઃ અસ્ત્રં ૬ ધ્યાનં મુક્તાગૈરં ભવજલમુખં ચંદ્રચૂડં
ત્રિનેત્રં હસ્તૈઃ સ્વીયૈર્દધતમરવિંદાંકુશૌરત્નકુંભૌ । અંકસ્થાયાઃ
સરસિજરુચસ્તવૂજાલંવિપાણૈર્દેવ્યાયોનૌ વિનિહિતકરં રત્નમૌલિંભજામઃ ॥
ઉપરિતન દક્ષિણ વામકરયોઃ કમલાંકુશૌ । રત્નકુંભૌ
શુંડાદંડસ્તદ્યોનિપિધાને । દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય વા કમલાદિ
ચતુષ્ટયં । એવં વા સુધાંભો નિધિમધ્યસ્થં રક્તરાજીવસન્નિભં ।
કોટિવાલાર્કસંકાશં પાશમંકુશમૈક્ષવં ।
ધારયંતં ચ ચષકં પિવંતં ચેક્ષુજં રસં ॥
શુંડા દંડેન ચષકં વામાંકસ્થિત યાન્વિતં
શક્ત્યા કમલધારિણ્યા ધ્યાત્વા વિઘ્નેશમર્ચયેત્ ॥
૬૫બ્)
ઉપરિતન કરયોર્દક્ષિણવામયોઃ પાશાંકુશૌ । તદધો ગુડસેક્ષુ રસ ચષકો
ચષકાંતેક્ષુરસં શુંડાદંડેનપિવંતં ધ્યાયેત્ । પૂર્વોક્ત પીઠેદેવં
શક્તિસહિતમાવાહ્ય પૂજયેત્ । વામાયૈ ૧ જ્યેષ્ટાયૈ ૨ કલ્પૈ ૩ રૌદ્ર્યૈ

કલવિકલિન્યૈ ૫ વલવિકલિન્યૈ ૬ વવપ્રમથિન્યૈ ૭ સર્વભૂતદમન્યૈ

મનોન્મન્યૈ ૯ નમ ઇતિ દલેષુ મધ્યે ચ પૂજયેત્ । પ્રમોદાય ૧ સુમુખાય

દુર્મુખાય ૩ વિઘ્નનાશકાય ૪ નમ ઇતિ દિક્ષુ । આં બ્રાહ્મ્યૈ ૧ ઈં માહેશ્વર્યૈ
૨ ઋં કૌમાર્યૈ ૩ ૠં વૈષ્ણવ્યૈ ૪ ઌં કરાહ્યૈ ૫ ઐં માહેંદ્ર્યૈ ૬ અં
ચામુંડાયૈ ૭ અઃ મહાલક્ષ્મ્યૈ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ ।
જપિત્વા દેવં વિસર્જયેત્ । પુરશ્ચરણં પૂર્વોક્તં ॥ અથ વિરિગણપતિમંત્રઃ ।
હ્રીં વિરિવિરિગણપતિ વરવરદ સર્વલોકંમેવશમાનય સ્વાહા । અસ્ય મંત્રસ્ય
ગણપતિ ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ । વિરિવિઘ્નેશ્વરો દેવતા વશ્યાદિ સિદ્ધ્યર્થે
વિનિયોગઃ । હ્રીં વિરિવિરિહૃદયં ૧ હ્રીં ગણપતિશિરઃ ૨ હ્રીં વરવરદશિખા

હ્રીં સર્વલોકંમેનેત્રં ૪ હ્રીં વશમાનય કવચં ૫ હ્રીં સ્વાહા અસ્ત્રં

ધ્યાનં । સિંદૂરાભમિભાનનંત્રિણયમં હસ્તેષુ પાશાંકુશૌ વિભ્રાણં
મધુમત્કપાલમનિશંસાર્દ્ધેંદુ મૌલિંભજે ॥
૬૬અ)
પુષ્પાશ્લિષ્ટ તનું ધ્વજાગ્રકરયા પદ્મોલ્લસદ્ધસ્તયા
તદ્યોન્યાહિતપાણિમાત્તવસુમત્યાત્રોલ્લસત્પુષ્કરં । ઉપરિતન દક્ષિણ
વામહસ્તાભ્યાં પાશાંકુશૌ । અધસ્તનાભ્યાં મધુસહિતકપાલ
પુષ્ટિયોનિધાને ધ્યેયે ॥ ઇતિ ધ્યાત્વા તીવ્રાદિ સહિતે પીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ ।
વામાદિભિઃ પ્રથમાવૃત્તિઃ । આમોદાદિભિર્દ્વિતીયા । અંગૈસ્તૃતીયા ।
માતૃભિશ્ચતુર્થી । લોકપાલૈઃ પંચમી । વવાદિભિઃ ષષ્ઠી । ચતુર્લક્ષં
પુરશ્ચરણં । ત્રિમધુરાક્તૈરષ્ટદ્રવ્યૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ અથ સુંદરી
વલ્લભમંત્રઃ ॥ ઓં હ્રીં ગૂં વિરિવિરિવિનાયકવરવરદ સર્વલોક હૃદયં
મેવશં કુરુકુરુ સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ઓં હૃદયાય નમઃ ૧ હ્રીં
શિરઃ ૨ ગૂં શિખા ૩ વિરિવિરિવિનાયક કવચં ૪ વરવરદ સર્વલોક હૃદયં
નેત્રં ૫ મેવશં કુરુકુરુ સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ ધ્યાનાદિકં પૂર્વવત્ ॥ અથ ત્રૈલોક્ય
મોહનમંત્રઃ ॥ ચતુસ્ત્રિંશદક્ષરાત્મકઃ । ઓં નમો ભગવતે
એકદંષ્ટ્રાયહસ્તિમુખ લંવોદરાય ઉચ્છિષ મહાત્મને આં ક્રોં હ્રીં શ્રીં
ગં સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । અંત્યવીજૈઃ ષડંગં । ધ્યાનપૂજાદિકં
પૂર્વોક્તં ॥ અન્યસ્ત્રૈલોક્ય મોહનમંત્રઃ ।
૬૬બ્)
ત્રયસ્ત્રિંશદક્ષરાત્મકઃ । વક્રતુંડૈક દંષ્ટ્રાય ક્લીં હ્રીં શ્રીં
ગંગણપતિ વરવરદ સર્વજનં મેવશમાનય સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં
પૂર્વોક્તં । વક્રતુંડૈક દંષ્ટ્રાય ક્લીં હ્રીં શ્રીં ગં હૃદયાય નમઃ

ગણપતિ વરવરદશિખા ૨ સર્વજનં કવચં ૩ મેવશમાનય નેત્રાભ્યાં

સ્વાહા અસ્ત્રં ૫ । ધ્યાનં । પંચવક્ત્રો દશભુજઃ । શક્તિસહિતો મહાગણપતિ
મંત્રોક્તાયુધસહિતઃ । અન્યત્સર્વં પૂર્વોક્તં ॥ અથ શક્તિગણપતિ
મંત્રાંતરં । એકાદશાક્ષરં ॥ ઓં હ્રીં ગં હ્રીં વશમાનય સ્વાહા ।
ઋષ્યાદિકં પૂર્વોક્તં । ઓં હૃદયં ૧ હ્રીં ગં હ્રીં શિરઃ ૨ વશં શિખા
૩ આનય કવચં ૪ સ્વાહા નેત્રત્રયં ૫ સમસ્તેનાસ્ત્રં ॥ ધ્યાનં ।
હસ્તૈર્વિભ્રતમિંદુખંડવરદૌ પાશાંકુશૌ પુષ્કર સ્પૃષ્ટસ્વ
પ્રમદાવરાંગમનયાસ્પૃષ્ટં ધ્વજાગ્ર સ્પૃશા । શ્યામાંગ્યા
વિધૃતાબ્જયા ત્રિનયનં ચંદ્રાર્ધચૂડં જપારક્તં હસ્તિમુખં સ્મરામિ
સતતં ભોગાતિલોલં વિભું ॥ અધસ્થિત દક્ષિણ વામહસ્તાભ્યામિક્ષુવરૌ ।
ઉપરિતનાભ્યાં પાશાંકુશૌ । લક્ષ્મીં ચ દક્ષિણેનાક્ષમાલાં વામેન
તલ્લિગંધારયંતી । પૂજાદિકં પૂર્વોક્તં । લક્ષત્રયં પુરશ્ચરણં ।
આજ્યાક્તૈરપૂયૈર્દશાંશોહોમઃ ॥
૬૭અ)
હુત્વા પૂપૈસ્ત્રિમધ્વક્તૈર્વશયેદ્ભુવિ પાર્થિવાન્ ।
ચતુર્થ્યાં નાલિકેરેણ મહતીં શ્રિયમાપ્નુયાત્ ॥
લોણૈર્મધુરસંયુક્તૈર્વશયેદ્વનિતાજનં ॥ અથ
પંચપંચાશદક્ષરોમાલામંત્રઃ । હ્રીં ક્રૌં ઓં ગં નમઃ
સર્વવિઘ્નાધિપાય સર્વાર્થસિદ્ધિદાય સર્વદુઃખ પ્રશમનાય એહ્યેહિ
ભગવન્ સર્વહૃદયં સ્તંભયસ્તં ભયહ્રીંગંગીં નમઃ સ્વાહા ક્રોં
હ્રીં । ઋષ્યાદિકં મહાગણપતિ મંત્રોક્તં ॥ અથ મહાગણપતિ મંત્રઃ ॥
અષ્ટાવિંશત્યક્ષરઃ । ઓં શ્રીં હ્રીં ક્લીં ગ્લૌં ગંગણપતયે વરવરદ
સર્વજનંમેવશમાનય સ્વાહા । અસ્ય મહાગણપતિ ઋષિસ્ત્રિવૃદ્ગાયત્રી
છંદઃ મહાગણપતિર્દેવતાગંવીજં સ્વાહા શક્તિઃ ગ્લૌં કીલકં
મહાલક્ષ્મી પ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ । ઓં ગં હૃદયાય નમઃ ૧ શ્રીં ગીં શિરસે
સ્વાહા ૨ હ્રીં ગૂં શિખાયૈ વષટ્ ૩ ક્લીં ગ્લૌં નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૪ ગ્લૌં
ગ્લૈં કવચાય હું ૫ ગંગઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । ધ્યાનં । ઇક્ષુરસાંવુધૌ
નવરત્નદ્વીપે પારિજાત વૃક્ષાધઃ સ્થિતરત્નપીઠે માતૃકાંવુજ
કર્ણિકાયાં ષટ્કોણ મધ્યસ્થં ધ્યાયેત્ । વીજાપૂરગદેક્ષુ કાર્મુકરુજા
ચક્રાબ્જપાશાંકુશ વ્રીહ્વગ્રસ્વ વિષાણરત્નકલશં પ્રોદ્યત્કરાંભોરુહઃ ।
ધ્યેયો વલ્લભયા ચ પદ્મકરયાશ્લિષ્ટો જ્વલદ્ભૂષયા
વિશ્વોત્પત્તિવિનાશસંસ્થિતિ
૬૭બ્)
કરો વિઘ્નો વિશિષ્ટાર્થદઃ ॥ દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય વીજપૂરગદેક્ષુ
કાર્મુકપરશુચક્રાણિ ધ્યેયાનિ । વામો પરિતન કરમારભ્ય
અબ્જપાશાંકુશકલશાગ્રસ્વવિષાણાનિ ધ્યેયાનિ ॥
કરપુષ્કરધૃતકલશસ્રુતમણિમુક્તા સુવર્ણેનાવિરતધારં વર્ષન્ પરિતઃ
સાધકં સમગ્ર સંપત્યૈ । કેષાં ચિન્મતે દક્ષિણોર્ધકરમારભ્ય
વીજાપૂરેત્યાદિયુક્તઃ પ્રાદક્ષિણ્યેન ધ્યેયઃ । શારદા તિલકે તુ રુજાસ્થાને
ત્રિશૂલં અંકુશસ્થાને ચોત્પલં ॥ તથા ચ ધ્યાનં । હસ્તીંદ્રાનનમિંદુ
ચૂડમરુણચ્છાયં ત્રિનેત્રંરસાદાશ્લિષ્ટં પ્રિયયા સ
પદ્મકરયાસ્વાંકસ્થયા સંતતં ।
વીજાપૂરગદાધનુસ્ત્રિષયુક્રક્રાબ્જપાશોત્પલવ્રીહ્યગ્રઃ સ વિષાણ રત્નકલશાન્
હસ્તૈર્વહંતંભજે ॥ કરાગ્ર ધૃતમાણિક્ય કુંભવક્ત્રવિનિઃસૃતૈઃ ।
રત્નચષકૈઃ પ્રીણયંતં સાધકં મદવિહ્વલં ધ્યાયેત્ ॥ ઇતિ ધ્યાત્વા
માનસૈરુપચારૈરભ્યર્ચ્ય પૂર્વોક્ત ગણપતિ પીઠે કમલકર્ણિકાયાં ષટ્કોણ
મધ્યે તથાવિધં મહાગણપતિં પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । તતોઽગ્રસ્થ
વિલ્વવૃક્ષાધઃ સ્થિતાં લક્ષ્મીં પદ્મસંસ્થાં ચક્રશંખહસ્તં ચ
વાસુદેવં ધ્યાયેત્ । એવં ધ્યાત્વા લક્ષ્મી વાસુદેવાભ્યાં નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥
દક્ષિણે વટવૃક્ષાધઃ પાશાંકુશધરાં ગૌરીં ટંકશૂલધરં હરં
ધ્યાત્વા ગૌરી ગૌરીપતિભ્યાં નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । પશ્ચિમે પિપ્પલાધઃ
ઉત્પલધરાંરતિંકોદંડવાણધરં
૬૮અ)
રતિપતિં ધ્યાત્વા રતિરતિભ્યાં નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ ઉત્તરે પ્રિયંગુ વૃક્ષાધઃ
સુવ્રીહિ વલ્લીધરાં ભૂમિં ગદાચક્રધરં વરાહં ધ્યાત્વા ભૂમિ
વરાહાભ્યાં ન નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ અથ પૂર્વાદિ ષટ્કોણેષુ ગં
સિધ્યામોદાભ્યાં નમઃ ૧ ગં સમૃદ્ધિ પ્રમોદાભ્યાં નમઃ ૨ ગં કાંતિ
સુમુખાભ્યાં ૩ ગં મદનાવતી દુર્મુખાભ્યાં ૪ ગં
મદદ્રવાવિઘ્નાભ્યાં ૫ ગં મદદ્રાવિણી વિઘ્નકર્તૃભ્યાં ૬ નમઃ ઇતિ
પૂજયેત્ । અથ ષટ્કોણ પાર્શ્વયોઃ । શંવસુધારાશંખનિધિભ્યાં નમઃ ।
યંવસુમતી પદ્મનિધિભ્યાં નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । પ્રપંચસારે પૂર્વાગ્રે
તદભિતશ્ચ પશ્ચાત્કોણ તદભિતશ્ચ સિદ્ધામોદ્યાશ્ચ પૂજ્યાઃ । અભિતશ્ચ
શંખપદ્મનિધી પૂજ્યૌ । તતોંગ પૂજા । અંગાં હૃદયાય નમઃ ઇત્યાદિ
પૂર્વોક્તાન્યંગાનિ પૂજયેત્ । તતો બ્રાહ્મ્યાદ્યાઃ । કુંભોદરાય નમઃ ઇત્યગ્રે ।
તતો લોકપાલાઃ । તદસ્ત્રાણિ ચ । અષ્ટોત્તરં જપિત્વા વિસર્જયેત્ ॥ અથ તર્પણવિધિઃ ॥
પ્રાતઃકાલે મહાગણપતિં સંપૂજ્ય જલે અમૃતવીજં વકારં વિન્યસ્ય તજ્જલં
સ્પૃશન્નેકાદશવારં વંવીજં જપેત્ । તજ્જલં સુધામયં સંચિત્ય
દેવતામસ્તકે મહાગણપતિં તર્પયામીતિ સમુચ્ચાર્ય મૂલમંત્રેણવાર
ચતુષ્ટયં તર્પયેત્ । ચત્વારિંશટ્વારં વા તદુત્તરં ચતુઃશતવારં વા ।
૬૮બ્)
તદુત્તરં ચતુઃ સહસ્રં વા તર્પયેત્ ॥ ક્રમો યથા । મૂલમંત્રં સમુચ્ચાર્ય
મહાગણપતિં તર્પયામીતિ ઉચ્ચાર્યવાત્ । તુષ્ટયં તર્પયેત્ । તતઃ શ્રીવીજેન
વિષ્ણુસહિતાંગૌરીં તર્પયેત્ । તતો હ્રીં વીજેન વિષ્ણુસહિતાં । શ્રિયં
તર્પયામીતિવાર ચતુષ્ટયં તર્પયેત્ । પુનઃ ગજપતિ વીજેન મહાગણપતિં
તર્પયામીતિવાર ચતુષ્ટયં તર્પયેત્ । તતો હ્રીં વીજેન શિવસહિતાં ગૌરી તર્પયેત્ ।
પુનર્ગણપતિવીજેન મહાગણપતિં । કામવીજેન મનોભવસહિતાંરતિં ।
પુનર્ગણપતિ વીજેન મહાગણપતિં । ગ્લૌં ભૂવીજેન વરાહ સહિતાં ભુવં ।
પુનઃ ગંવીજેન ગણપતિં । ગં વીજેન શક્તિસહિતં વિઘ્નં । પુનર્ગણપતિં ।
ગં વીજેન શક્તિસહિતં વિઘ્નકર્તારં । પુનર્ગણપતિં ॥ એવં પ્રકારેણ ગં
સિદ્ધિસહિતં આમોદં ૧ ગં સમૃદ્ધિસહિતં પ્રમોદં ૨ ગં કાંતિ
સહિસુમુખં ૩ ગં મદનાવતી સહિતં દુર્મુખં ૪ ગં મદદ્રવાસહિતં
વિઘ્નં ૫ ગં મદદ્રાવિણી સહિતં વિઘ્નકર્તારં ૬ ગં વસુધારાસહિતં
શંખનિધિં । ગં વસુમતી સહિતં પદ્મનિધિં તર્પયામીતિ મહાગણપતિ
પ્રત્યંતરિતં પ્રત્યેકં વારચતુષ્ટયં તર્પયેત્ । ઇતિ તર્પણવિધિઃ ॥ આમોદાદિ
તર્પણે શક્તિરહિતાન્ કેવલાંસ્તર્પયેદિતિકેષાંચિન્મતં । એવં તર્પયન્
યદભિલષિતં તત્તત્સાધયતિ । અષ્ટચત્વારિંશત્ સહસ્રાધિક ચતુર્લક્ષં
પુરશ્ચરણં ।
૬૯અ)
પૂર્વોક્તમોદકાદ્યૈરષ્ટદ્રવ્યૈર્દશાંશોહોમઃ ॥
તર્પયેછલિલૈઃ શુદ્ધૈર્દિનશોગણનાયકં ।
ચતુશ્ચત્વારિંશદાવાં ચતુઃ શતમતંદ્રિતઃ ॥
આપ્નુયાન્મંડલાદર્વાગભીષ્ટમધિકં નરઃ ।
ઇચ્છંજપાદિભિઃ સિદ્ધઃ પ્રયોગાત્ સુમનીષિતાં ॥
સાધયેદષ્ટભિર્દ્રવ્યૈરન્યૈર્વાકલ્પનોદિતૈઃ ।
પદ્મહોમેન ભૂપાલાંસ્તત્પત્નીનુત્પલૈઃ શુભૈઃ ॥
મંત્રિણઃ કુમુદૈઃ ફુલ્લૈર્વિપ્રાન્ પિપ્પલસંભવૈઃ ।
સમિદ્વરૈર્નરપતીનુદુંવર સમુદ્ભવૈઃ ॥
પ્લક્ષૈર્વૈશ્યાન્વટોદ્ભૂતૈઃ શૂદ્રાન્મંત્રીવશં નયેત્ ।
મધુના સ્વર્ણલાભઃ સ્યાદ્ગોદુગ્ધેન લભેતગાઃ ॥
આજ્યહોમેન મહતીં શ્રિયમાપ્નોતિ માનવઃ ।
દધ્ના સર્વસમૃદ્ધિઃ સ્યાદન્નૈરન્નપતિર્ભવેત્ ॥
વૃષ્ટિકામસ્તુ જુહુયાદ્વેતસાનાં સમિદ્વરૈઃ ।
વકુલૈઃ કુસુમૈર્હુત્વા વાસાંસિ લભતેઽચિરાત્ ॥
અથ વક્રતુંડ ગણપતિમંત્રઃ ॥ વક્રતુંડાયહું । અસ્ય
ભાર્ગવઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ વિઘ્નેશ્વરો દેવતા વં વીજં યં શક્તિઃ રં
કીલકં ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । ઓં વં નમઃ અંગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ ૧ ઓં ક્રં
નમઃ તર્જનીભ્યાં નમઃ ૨ ઓં તું નમઃ મધ્યમાભ્યાં નમઃ ૩ ઓં દ્રાં
નમઃ અનામિકાભ્યાં નમઃ ૪ ઓં યં નમઃ કનિષ્ઠિકાભ્યાં નમઃ ૫ ઓં
હું નમઃ કરતલ કરપૃષ્ઠાભ્યાં નમઃ ૬ ઇતિ કરન્યાસઃ ॥
એવમક્ષરૈર્હૃદયાદિ ષડંગં વિન્યસેત્ । ઓં વં નમઃ ભ્રૂમધ્યે એવં
કંઠહૃદયનાભિ લિંગાધારેષુ અક્ષરાણિ ન્યસેત્ ।
૬૯બ્)
સમસ્તેન વ્યાપકં । ધ્યાનં । પાશાંકુંશાભયકરં વરદં

દધાનમુદ્ભિન્નશોણમણિ સન્નિભચારુકાંતિં । અંભોજ સંપુટગતં
ગણનાથમત્ર ધ્યાયેત્ પ્રસન્નમરુણાં વરમિંદિરાયૈ । દક્ષિણોપરિ
કરમારભ્યપાશાદીનિધ્યેયાનિ । માનસિક પૂજાનંતરં પૂર્વોક્તં ગણપતિ
પીઠેદેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં ।
વિદ્યાયૈ ૧ વિધાત્ર્યૈ ૨ ભોગદાયૈ ૩ વિઘ્નઘાતિન્યૈ ૪ નિધિપ્રદીપાયૈ

પાપઘ્ન્યૈ ૬ પુણ્યાયૈ ૭ શશિપ્રભાયૈ ૮ નમ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ દલેષુ વક્રતુંડાય
૧ એકદંષ્ટ્રાય ૨ મહોદરાય ૩ ગજાનનાય ૪ લંવોદરાય ૫ વિકટાય

વિઘ્નરાજાય ૭ ધૂમ્રકાય ૮ નમ ઇતિ પૂજયેત્ । તતો લોકપાલાંસ્ચ પૂજયેત્ ।
પ્રસન્નપુષ્પાંજલિ નૈવેદ્યાદિકં દત્વા સ્વહૃદિ દેવમુદ્વાસયેત્ ।
તર્પણાદિકં પૂર્વોક્તં । અક્ષરલક્ષં પુરશ્ચરણં ।
અષ્ટદ્રવ્યૈર્દશાંશોહોમઃ । બ્રહ્મચર્યાદિ યુક્તો દ્વાદશ સહસ્રં જપેત્ ।
પક્ષદ્વયેપિ ચતુર્થીપર્યંતં ક્રમેણ દશસહસ્રં જપિત્વા અષ્ટોત્તરશતં
જુહુયાત્ । ષણ્માસેન દારિદ્ર્યં નશ્યતિ । આજ્યાક્તેનાન્નેન પ્રતિમાસં
૭૦અ)
ત્રિંશત્ક્રમેણ હોમેન મહતી ધનવૃદ્ધિઃ । પૃથુકનાલિકેરમરિચૈર્નિત્યં
સહસ્ર હોમક્રમેણ માસમાત્રેણ મહાધન સમૃદ્ધિઃ ।
મરિચજીરકસૈંધવયુક્તૈરષ્ટદ્રવ્યૈઃ પ્રતિદિનં સહસ્રહોમ ક્રમેણ
પક્ષમાત્રેણ વહ્વર્થ સિદ્ધિઃ । ઇત્યાદયો વહવઃ પ્રયોગાઃ સંતિતે
ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાઃ ॥ અથ મંત્રાંતરં ॥ રાયસ્યોષસ્યદયિતા
નિધિહોરત્નધાતુમાન્ । રક્ષોગણો વલગહનો મંત્રરાજઃ ષડક્ષરઃ ।
ઋષ્યાદિકં વક્રતુંડવત્ ॥ અથાપરઃ । રાયસ્યોષસ્યદયિતા નિધિદોઃ
યન્નગોમતઃ । રક્ષોગણો વલગહનો વક્રતુંડાય હું । અસ્યાપિ ઋષ્યાદિકં
પૂર્વવત્ ॥ તત્પુરુષાય વિદ્મહે વક્રતુંડાય ધીમહિ । તન્નોદંતી પ્રચોદયાત્ ॥ ઇતિ
ગાયત્રી ॥ અથાપરઃ ષડક્ષરઃ ॥ મેઘોલ્કાય સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ ॥
અથોચ્છિષ્ટ ગણપતિ મંત્રઃ ॥ હસ્તિપિશાચિલિખે સ્વાહા । અસ્ય કંકોલનામા
ઋષિર્વિરાટ્ છંદઃ ઉચ્છિષ્ટ ગણપતિર્દેવતા અભિલષિતસિદ્ધયે વિનિયોગઃ । હસ્તિ
હૃદયં ૧ પિશાચિ શિરઃ ૨ લિખેશિખા ૩ સ્વાહા કવચં ૪ સમસ્તે નાસ્ત્રં

ધ્યાન પૂજાદિકં પૂર્વવત્ । ઉચ્છિષ્ટ સમયે વિનિયોગ જપાદિકં કુર્વન્ યદ્યસ્ય
રોચતે તત્ તસ્ય કુરુતે ॥ ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠિસંગૃહીતે મંત્રકોષે
ગણપતિમંત્રકથનં નામ દ્વાદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
૭૦બ્)
અથ શૈવમંત્રાઃ ॥
તત્રાદૌ પ્રાસાદઃ । હૌં । પ્રાસાદમંત્રસ્ય વામદેવ ઋષિઃ પંક્તિઃ છંદઃ
સદાશિવો દેવતાહં વીજં ઓં શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । હાં હૃદયાય
નમઃ ૧ હીં શિરસે સ્વાહા ૨ હૂં શિખાયૈ વષટ્ ૨ હૈં કવચાય હું ૪ હૌં
નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ હઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ઓં હૌં ઈશાનાય નમઃ ૧ ઓં હૈં
તત્પુરુષાય નમઃ ૨ ઓં હૂં અઘોરાય નમઃ ૩ હીં વામદેવાય નમઃ ૪ હં
સદ્યોજાતાય નમઃ ૫ ઇતિ પંચમંત્રાન્ અંગુષ્ઠાદિકં નિષ્ઠાંતાસુ અંગુલીષુ
વિન્યસ્ય તાભિરેવાંગુલીભિર્મૂર્ધાન ન હૃદય ગુહ્યપાદેષુ વિન્યસેત્ ।
પુનરેવતાન્ પંચમંત્રાન્ અર્ધં પૂર્વદક્ષિણોત્તર પશ્ચિમમુખેષુ વિન્યસેત્ ।
તતો ધ્યાનં । શૂલાહીટંકઘંટાઽસિશૃણકુલિશપાશાગ્ન્યભીતીર્દધાનં
દોર્ભિઃ શીતાંશુખંડપ્રતિઘટિત જટાભારમૌલિં ત્રિનેત્રં ।
નાનાકત્યાભિરામાપઘનમભિમતાર્થપ્રદં સુપ્રસન્નં પદ્મસ્થં
પંચવક્ત્રં સ્ફટિકમણિનિભં પાર્વતીશં નમામિ ॥ દક્ષાધઃ
કરમારભ્ય પ્રાદક્ષિણ્યેન શૂલાદ્યા યુધાનિ વામાધઃ કરપર્યંતં
ક્રમેણ ધ્યેયાનિ । દક્ષિણવામો પરિકરયોઃ શૂલાહી તદધઃ ટંકઘંટે
તદધઃ અસ્યંકુશૌ । તદધઃ કુલિશપાશૌ । તદધોગ્ન્યભયે ઇતિ કશ્ચિત્ । ઇતિ
ધ્યાત્વા માનસિકપૂજાનંતરં વાહ્યપૂજાં કુર્યાત્ । પૂર્વવિધિનાઽર્ઘ
સ્થાપનંવિધાય દેવામતપાત્રે ।
૭૧અ)
ઓં હાં કાલાગ્નિ રુદ્રાય આધારશક્ત્યૈ ૧ મૂલપ્રકૃત્યૈ ૨ કૂર્માય

મહાવરાહાય ૪ અનંતાય ૫ ભૂમ્યૈ ૬ કૈલાસ્રાય ૭ કલ્પવૃક્ષાય

રત્નમંડપાય ૯ રત્નસિંહાસનાય ૧૦ સ્કંદાદિસહિત કમલાસનાય નમઃ

ઇત્યુપર્યુપરિ પૂજયેત્ । તદુપરિ ચતુરસ્રં પીઠં પરિકલ્પ ધર્માય ૧ જ્ઞાનાય

વૈરાગ્યાય ૩ ઐશ્વર્યાય ૪ નમઃ ઇતિ પીઠકોણેષુ પૂજયેત્ । અધર્માય

અજ્ઞાનાય ૨ અવૈરાગ્યાય ૩ અનૈશ્વર્યાય ૪ નમઃ ઇતિ પીઠગાત્રેષુ પૂજયેત્ ।
મધ્યે તં તમસે ૧ રં રજસે ૨ સં સત્વાય ૩ માં માયાયૈ ૪ વિં વિદ્યાયૈ

આત્મને ૬ અંતરાત્મને ૭ પરમાત્મને ૮ જ્ઞાનાત્મને ૯ વહ્નિમંડલાય

સૂર્યમંડલાય ૧૧ સોમમંડલાય ૧૨ નમં ઇતિ પૂજયેત્ । તદુપર્યષ્ટદલં
કમલં પરિકલ્પ પૂર્વાદિપત્રેષુ વામાયૈ ૧ જ્યેષ્ઠાયૈ ૨ રૌદ્ર્યૈ ૩ કાલ્યૈ

કલવિકલિન્યૈ ૫ વલપ્રમથિન્યૈ ૬ સર્વભૂતમદન્યૈ ૮ નમ ઇતિ પૂજયેત્ । તતઃ
મનોન્મત્યૈ નમઃ ઇતિ મધ્યે ॥ ઓં નમો ભગવતે
સકલગુણાત્મશક્તિયુક્તાયાનંતાય યોગપીઠાત્મને નમઃ ઇતિ પુષ્પાંજલિના
આસનં પૂજ્યઃ તત્ર હૃદયાદ્દેવમાવાહ્યપાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । તત્ર
પશ્ચિમેભાગે મૃગાક્ષમાલા અભયવરકરં કુંદગૌરં ચતુર્મુખં
ધ્યાત્વા ઓં હંસદ્યોજાતાય નમઃ ઇતિ સદ્યોજાતં પૂજયેત્ ॥ ૧ ॥ વામબાગે
કુંકુમાભં અભયવરપરશ્વધાક્ષમાલાધારયંતં ધ્યાત્વા ઓં હિં
વામદેવાય નમ ઇતિ વામદેવં પૂજયેત્

૭૧બ્)
દક્ષિણભાગે કજ્જલાભં ચતુર્મુખં અક્ષસ્રગ્વેદ પાશાંકુશ ડમરુક
ખટ્વાંગ શૂલકપાલાનિ દક્ષિણ વામકરાભ્યાં ક્રમેણ દધાનં ધ્યાત્વા
ઓં હું અઘોરાય નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ ૩ ॥ સર્વભાગે હેમવર્ણં ચતુર્મુખં
વેદાક્ષાભયવરં કુઠારં દધાનં ધ્યાત્વા ઓં હેં તત્પુરુષાય નમઃ ઇતિ
તત્પુરુષં પૂજયેત્ ॥ ૪ ॥ મધ્યે મૌક્તિકાભં પંચવક્ત્રં સુપ્રસન્નં
અક્ષસ્રગ્વેદ પાશાંકુશં ડમરુકખટ્વાંગ શૂલકપાલાનિ વિભ્રાણં
ધ્યાત્વા ઓં હૌં ઈશાનાય નમઃ ઇતિ ઈશાનં પૂજયેત્ ॥ ૫ ॥ આગ્નેયાદિ કોણેષુ
નિવૃત્ત્યૈ ૧ પ્રતિષ્ઠાયૈ ૨ વિદ્યાયૈ ૩ શાંત્યૈ ૪ મધ્યે શાંત્યતીતાયૈ નમઃ ઇતિ
પૂજયેત્ ॥ ઇતિ પ્રથમા વૃત્તિઃ ॥ અંગૈર્દ્વિતીયા । અનંતાય ૧ સૂક્ષ્માય

શૈવોત્તમાય ૩ એકનેત્રાય ૪ એકરુદ્રાય ૫ ત્રિમૂર્તયે ૬ શ્રીખંડાય

શિખંડિને નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ એતે અનંતાદયઃ શૂલાશનિ **?
યોલ્લસિતકરાઃ પાટલિપીતસિતારુણસિતરક્તસિત ધૂમ્રવર્ણાઃ પદ્મસ્થા ધ્યેયાઃ ।
ઉત્તરદલમારભ્યઃ ઉમાયૈ ૧ ચંડેશ્વરાય ૨ નંદિને ૩ મહાકાલાય

૭૨અ)
ગણેશ્વરાય ૫ વૃષાય ૬ ભૃંગિરિટયે ૭ સ્કંદાય નમઃ ૮ ઇતિ પૂજયેત્ ।
ઉમાદ્યાઃ કનકવિદુર વિદ્રુમમરકતેમુક્તાસિતાચ્છરક્તાભાધ્યેયા ॥
ઇંદ્રાદીંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદસ્ત્રાણિ ચ પૂજયેત્ । ઇતિ પૂજયિત્વા જપં સમર્પ્ય
દેવસ્ય તનો પરિવારાન્ વિલપ્ય સ્વહૃદયે દેવમુદ્વાસ્ય ષડંગં વિન્યસ્ય
ચંડેશ્વરાય નમ ઇત્યધો દેવસ્ય પૂજયેત્ । ઇતિ પૂજા સંક્ષેપઃ ॥ કેચિત્તુ
હૃલ્લેખાપુટિતં વીજં જપાંદૌવર્ણયંતિ । એકાદશલક્ષં પુરશ્ચરણં ।
ત્રિમધુરાક્તૈઃ કરવીર કુસુમૈર્દશાંશોહોમઃ । પંચબ્રહ્મન્યાસો
ગૌરવાન્નલિખિતં ।
એવં પ્રતિદિનં દેવં પૂજયેત્ સાધકોત્તમઃ ।
પુત્રમિત્રાદિસહિતાંશ્રિયં પ્રાપ્યં પ્રમોદતે ॥
અથ પંચાક્ષરઃ ॥
ઓં નમઃ શિવાય । અસ્ય વામદેવઋષિઃ પંક્તિઃ છંદઃ શિવોદેવતા
ઇષ્ટાર્થેમંવીજં આયશક્તિઃ નં કીલકં જ્ઞાનાર્થે વિનિયોગઃ ॥ ઓં ઇતિ વીજં
નમઃ ઇતિ શક્તિઃ ઇતિ જપકાલે કેચિત્ । પ્રણવપ્રાસાદપૂર્વકં જપેદિત્યપ્યસ્તિ । ન
કારાદીનાં પંચાક્ષરાણાં ગોતમાત્રિ વિશ્વામિત્રાંગિરોભરદ્વાજા ઋષયઃ
ગાયત્ર્યનુષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુપ્ વૃહતી વિરાટ્ છંદાંસિ ઇંદ્રરુદ્રહરિબ્રહ્મસ્કંદા
દેવતાઃ પીતકૃષ્ણધૂમ્રશ્વેતવર્ણાઃ ।
૭૨બ્)
મૂલમંત્રેણં પ્રાણાયામં કરશુદ્ધિં ચ વિધાય । ઓં હૃદયં ૧ નં
શિરઃ ૨ મં શિખા ૩ શિં કવચં ૪ વાં નેત્રત્રયં ૫ યં અસ્ત્રં ૬ ॥ અથવા
ઓં સર્વજ્ઞધામ્ને હૃદયં ૧ નં ત્રિધામ્ને શિરઃ ૨ મં અનાદિવોધધામ્ને
શિખા ૩ શિં સ્વતંત્રધામ્ને કવચં ૪ વાં જ્યોતિર્ધામ્ને નેત્રત્રયં ૫ યં
અનંતશક્તિધામ્ને નમઃ અસ્ત્રં ૬ । ન્યાસં ચ । નં તત્પુરુષાય નમઃ ૧ મં
અઘોરાય ૨ શિં સદ્યોજાતાય ૩ વાં વામદેવાય ૪ યં ઈશાનાય નમઃ ઇતિ તર્જની
મધ્યમાનામિકા કનિષ્ઠાંગુષ્ઠેષુ ન્યસેત્ ॥
વક્ત્રહૃદ્ગુહ્યમાશ્યમૂર્દ્ધસુ ચ વિન્યસેત્ ।
પ્રાગ્યામ્યપશ્ચિમોદીવ્યોર્દ્ધવક્ત્રેષુ ચ વિન્યસેત્ ॥ તતો ધ્યાનં । વિભ્રદ્દોર્ભિઃ
કુઠારં મૃગમભયવરૌ સુ પ્રસન્નો મહેશઃ સર્વાલંકારદીપ્તઃ
સરસિજનિલયો વ્યાઘ્રચર્માંતવાસાઃ । ધ્યેયો
મુક્તાયરાગામૃતરસકલિતાદ્રિપ્રભઃ પંચવક્ત્રસ્ત્ર્યક્ષઃ કોટીરકોટી ઘટિત
તુ હિનરોચિષ્કલોત્તુંગમૌલિઃ ॥ દક્ષિણ વામકરાભ્યાં પરશુમૃગૌ
તદધોઽભયવરૌવિભ્રત્ । ઇતિ ધ્યાત્વા વાહ્યપૂજાં કુર્યાત્ । પૂર્વોક્તે શૈવે પીઠે
દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । ઈશાનાદિભિઃ પ્રથમાવરણં ।
અંગૌર્દ્વતીયં । અનંતાદ્યૈસ્ત્રિતીયં । ઉમાદ્યૈશ્ચતુર્થં । ઇંદ્રાદિભિઃ
પંચમં । તદાયુધૈઃ ષષ્ઠં । એવં સંપૂજ્ય જપાનંતરમુદ્વાસયેત્ ।
વર્ણલક્ષં પુરશ્ચરણં । શુદ્ધૈસ્તિલૈર્દશાંશોહોમં ।
દુગ્ધાન્નૈર્દુગ્ધસમિદ્ભિર્વાહોમઃ ॥
૭૩અ)
અથાષ્ટાક્ષરઃ ॥ શક્તિપંચાક્ષરોવા । ઓં હ્રીં નમઃ શિવાય હ્રીં । અસ્ય
ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । હ્રીં ઓં હ્રાં હૃદયં ૧ હ્રીં નં હ્રીં શિરઃ ૨ હ્રીં
મં હ્રૂં શિખા ૩ હ્રીં શિં હ્રૈં કવચં ૪ હ્રીં વાં હ્રૌં નેત્રં ૫ હ્રીં
યં હ્રઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । ધ્યાનં । વંદે હરં વરદશૂલકપાલહસ્તં સામીતિ
મદ્રિસુત યોજ્વલનેહકાંતિં । વામોરુપીઠગતયાનિજ વામહસ્ત
ન્યસ્તોરુણોત્પલયુજાપરિણદ્ધદેહં । દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય
વરદશૂલકપાલાભયાનિ ધ્યેયાનિ । ઇતિ ધ્યાત્વા માનસીં પૂજાં વિધાય
પ્રાસાદ મંત્રોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈરભ્યર્ચયેત્ ।
તતોઽંગાવરણં । મધ્યપ્રાગ્દક્ષિણાં પશ્ચિમોદીચ્યેષુ ।
હૃલ્લેખાદિભિર્દ્વિતીયં । બ્રાહ્મ્યાદિભિશ્ચતુર્થાં લોકપાલૈઃ પંચમં ।
જપાનંતરં વિસર્જયેત્ । દશલક્ષં પુરશ્ચરણં । મધુરાક્તૈ
રાજવૃક્ષસમિદ્ભિશ્ચતુર્દશાંશોહોમઃ ॥ અથાષ્ટાક્ષરોર્ધનારીશ્વરઃ ॥ ઓં
હ્રીં હૌં નમઃ શિવાય । વામદેવ ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ ઉમામહેશ્વરો
દેવતા પ્રણવોવીજં હ્રીં શક્તિઃ નં કીલકં ઇષ્ટાર્થે । પૂર્વવત્ ષડંગં ।
ધ્યાનં ચ । વામાંગન્યસ્ત વામે તરકરકમલાયાસ્તથા
વામવાહુન્યસ્તરક્તોત્પલાયાસ્તનવિવૃતલસદ્વામવાહુઃ પ્રિયાયાઃ ।
સર્વાકલ્પાભિરામોધૃત પરશુમૃગેષ્ટકરૈઃ કાંચનાભો ધ્યેયઃ
પદ્માસનસ્થઃ સ્મરલલિતતનુઃ સંપદેપાર્વતીશઃ । અધો વામહસ્તેન
સ્તનદ્વયં । દક્ષિણેન વરદં । ઉપરિતનાભ્યાં પરશુમૃગૌનિભ્રાણં ।
અષ્ટલક્ષં પુરશ્ચરણં । તાવત્સહસ્રેણસાજ્યેન હોમઃ ।
પંચાક્ષરીમંત્રવત્પૂજાદિ ॥ અથ મૃત્યુંજયઃ । ઓં જુંસઃ ॥
૭૩બ્)
અસ્ય કહોલક ઋષિર્દૈવીગાયત્રી છંદઃ મૃત્યુંજય રુદ્રોદેવતાજુંવીજં સઃ
શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે । સાં હૃદયં ૧ સીં ***? ૨ સૂં શિખા

સૌં નેત્રત્રયં ૪ સઃ અસ્ત્રં ૫ । ધ્યાનં । પુટિત નલિન સંસ્થં
મૌલિવદ્ધેંદુ રેખા ગલદમૃતજલાર્દ્રં
ચંદ્રવહ્ન્યર્ક****? કલિત મુદ્રા પાશવેદાક્ષમાલં
સ્ફટિક રજતમુક્તાગૌરમીશં નમામિ ॥। દક્ષિણ વામકરાભ્યાં
જ્ઞાનમુદ્રાપાશૌ *? દધોક્ષ માલા વેદૌ ધ્યેયૌ ઇતિ ।
માનસિકપૂજાનંતરં પ્રાસાદમંત્રોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય
પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । અથૈઃ અથમાવૃત્તિઃ । અનંતાદિભિર્દ્વિતીયા ।
ઉમાદિભિસ્તૃતીયા । ઇંદ્રાદિભિશ્ચતુર્થી । જપાંતે વિસર્જયેત્ । લક્ષત્રયં
પુરશ્ચરણં ***? ક્તૈર્ગુડૂચીખંડૈર્દશાંશોહોમઃ ॥
એકાદશાહુતીર્નિત્યં દૂર્વાભિર્જુહુયાન્નરઃ ।
અપમૃત્યુજિદેષસ્યાદાયુરારોગ્યવર્ધના ત્રિસહસ્રં સુધાવલ્લી કાશ્મરી
વકુલોદ્ભવૈઃ । સમિદ્વરૈઃ કૃતો હોમઃ સર્વમૃત્યુગદાપહઃ ।
સિદ્ધાર્થૈર્વિહિતો હોમો મહ****? વિનાશનઃ ।
અપામાર્ગકૃતો હોમઃ સર્વામયનિષૂદનઃ ॥ અથ નીલકંઠઃ । પ્રોં ત્રીંઠઃ
। અસ્ય ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । હરહર સ્વાહા હૃદયં

૭૪અ)
કપર્દિને સ્વાહા શિરઃ ૨ નીલકંઠાય સ્વાહા ૩ કાલકૂટ વિષભક્ષણય હું
ફટ્ કવચં ૪ નીલકંઠિને સ્વાહા અસ્ત્રં ૫ ધ્યાનં । વાલાર્કાયુત તેજ
સંવૃત જટાજૂટેંદુ ખંડો જ્વલં નાગેંદ્રૈઃ કૃતભૂષણં
જપવટીંશૂલં કપાલં કરૈઃ । ખટ્વાંગં દધતં ત્રિનેત્ર વિલસત્
પંચાનનં સુંદરં વ્યાઘ્રત્વક્ પરિધાનમક્ષવલયં શ્રીનીલકંઠં
ભજે ॥ દક્ષિણાધઃ કરોપરિ કરાભ્યાં જપવટી ત્રિશૂલે । ઇતરાભ્યાં
કપાલખટ્વાંગે દધાનં । ઇતિ ધ્યાત્વા માનસિકપૂજાં કૃત્વા
પ્રાસાદોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂર્વોક્તવિધિના પૂજયેત્ । લક્ષત્રયં
પુરશ્ચરણં । સ સર્પિષા હવિષા દશાંશો હોમઃ । એવં પૂજાદિભિઃ સિદ્ધે
મનૌ મંત્રી વિષદ્વયં । નાશયેદચિરાદેવનીલકંઠ ઇધાપરઃ । મનુનાનેન
સંજપ્તૈઃ કુંભસ્થૈઃ સલિલૈઃ શુભૈઃ । અભિષિંચેદ્વિષાક્રાંતં
વિષાન્મુચ્યેત સદ્રુતં । સ્પૃષ્ટ્વા જપેદ્વિષાક્રાંતં તક્ષણાન્નિર્વિષો ભવેત્ ॥
અથ ચંડેશ્વરઃ । રૂ ઘ ઝ ઘ ફટ્ । અસ્ય ત્રિક ઋષિરનુષ્ઠુપ્ છંદઃ ।
ચંડેશ્વરો દેવત ઇષ્ટાર્થે । દીપ્ત ફટ્ હૃદયં ૧ જ્વલ ફટ્ શિરઃ ૨ જ્વાલિનિ
ફટ્ શિખા ૩ કટફટ્ કવચં ૪ હનફટ્ નેત્રત્રયં ૫ સર્વં જ્વાલિનિ ફટ્
અસ્ત્રં

૭૪બ્)
ધ્યાનં । અવ્યાત્કપર્દકલિતેંડુકલાંકરાંત
શૂલાક્ષસૂત્રકકમંડલુટંક ઈશઃ । રક્તાભવર્ણવસનોઽરુણ પંકજસ્થો
નેત્રત્રયોલ્લસિતવક્ત્ર સરોરુહોવઃ । દક્ષિણોપર્યધઃ કરાભ્યાં
શૂલમક્ષસૂત્રં । વામાધસ્તનો પરિકરાભ્યાં કમડલુંટંકં ચ
જ્ઞેયં ॥ ચંડચંડાય વિદ્મહે મહાદેવાય ધીમહિ । તં નશ્ચંડઃ
પ્રચોદયાત્ । ઇતિ ચંડગાયત્રી શિવસંનિધિકારિણી । શૈવેપીઠે દેવમાવાહ્ય
પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । દ્વિતીયં માતૃભિઃ । લોકપાલૈસ્તૃતીયં ।
ચંડેશ્વરાય નમઃ ઇતિ પૂજામંત્રઃ । લક્ષત્રયં પુરશ્ચરણં ।
મધુરત્રયાક્તૈસ્તિલૈઃ સ તંડુલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ અથ ચિંતામણિ મંત્રઃ ॥
ક્ષ્મ્યરૌં । અસ્ય કશ્યપઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ ચિંતામણિરીશ્વરો
દેવતારંવીજં ષં શક્તિ મં કીઇલકં સકલવિદ્યૈશ્વર્યા વાપ્તયે વિનિયોગઃ ।
રં હૃદયં ૧ કં શિરઃ ૨ ષં શિખા ૩ મં કવચં ૪ રં નેત્રત્રયં

યં અસ્ત્રં ૬ । ધ્યાનં ।
અહિશશધરગંગાવદ્ધતુંગાત્મમૌલિસ્ત્રિદશગણનતાંધ્રિસ્ત્રીક્ષણઃ
સ્ત્રીવિલાસઃ । ભુજગપરશુશૂલાન્ ખડ્ગવહ્નીકપાલં શરમપિ
ધનુરીશોવિભ્રદવ્યાચ્ચિરંવઃ । ઉપરિતન દક્ષિણ વામકરાભ્યાં સર્પપરશૂ
તદધસ્તનાભ્યાં શૂલખડ્ગૌ । તદધં સ્તનાભ્યાં વહ્નિકપાલે ।
તદધસ્તનાભ્યાં શરધનુષીવિભ્રાણં ।
હાવભાવલલિતાર્ધનારિકંભીષણાર્ધમથ વા મહેશ્વરં । પાશસોત્પલ
કપાલશૂલિનં પૂજયેજ્જપવિધૌ વિભૂતયે ॥
૭૫અ)
અથ વા । ષોડશશૂલવ્યગ્રભુજા ત્રિનયના હિ ષટ્વાંગી । અરુણાંશુકાનુલેપન
વર્ણાભરણા ચ ભગવતી ધ્યેયા ॥ પ્રાસાદોક્ત પીઠે દેવમાવાહ્ય
પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । પૂર્વોક્ત
વૃષાદિભિર્દ્વિતીયં । વૃં વૃષાય ૧ ક્ષં ક્ષેત્રપાલાય ૨ ચંડેશ્વરાય

દું દુર્ગાયૈ ૪ ગું ગુહાયૈ ૫ નં નંદિને ૬ । ગં ગણેશ્વરાય ૭ સૈં
સૈન્યપાલાય ૮ નમઃ ઇતિ પૂર્વાદિ પત્રેષુ પૂજયેત્ । માતૃભિસ્તૃતીયં ।
લોકપાલૈશ્ચતુર્થં ॥ લક્ષં પુરશ્ચરણં । ત્રિમધુરાક્તૈસ્તિલ
તંડુલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥
એવમભ્યર્ચયેદ્દેવમર્ધનારીશ્વરંપરં ।
તેજઃ કાંતિં યશોલક્ષ્મીં વાચાં ભવતિ વલ્લભઃ ॥
ક્ષ્વેડેવિષેજ્વરેદાહેમોહેશીર્ષગ્રહેભ્રમે ।
વીજમેતત્તથા ધ્યાનં તત્તત્ક્લેશાન્ વ્યયોહતિ ॥
અથ તું વુરુવીજં ॥ ક્ષ્મ્રૂં । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ક્ષ્મ્રાં । ક્ષ્મ્રીં ઇત્યાદિ
ષડંગં । ધ્યાનં । રમમિંદુશકલાભરણં ત્રિણેત્રં
ખટ્વાંગપાશશૃણિ શૂલકપાલવેદાન્ । વેદાનનં
ચિપિડનાશમનર્ઘ્યભૂષાં રક્તાં વહ્નિમરુણાંશુકમીશમીડે ॥ ઉપરિતન
વામદક્ષિણ કરાભ્યાં પાશપરશૂ । તદધસ્તનાભ્યાં શૂલખડ્ગૌ ।
તદધસ્તનાભ્યાં વહ્નિકપાલે । તદધસ્તનાભ્યાંશરધનુષી ધ્યેયે । ઇતિ કેચિત્ ।
દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય ખટ્વાંગાદીન્યાયુધાનિ વા કશ્ચિત્ ।
દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય ખટ્વાંગ પાશાંકુશાન્ ।
૭૫બ્)
વામેપિ તથા ત્રિશૂલ કપાલ વેદાન્ દધાનં ॥
પૂર્વોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં ।
જપાદિભિર્દ્વિતીયં । દુર્ગાયૈ ૧ સુભગાયૈ ૨ કરાલ્યૈ ૩ મોહિન્યૈ ૪ નમ ઇતિ પૂજયેત્
ઈશાનાદિ કોણેષુ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદસ્ત્રાણિ ચ । જપિત્વા દેવં વિસર્જત્ ।
લક્ષં પુરશ્ચરણં । સર્પિપાયસેનાયુતં હોમઃ ॥ અથ ત્ર્યંવકમંત્રઃ ।
ત્ર્યંવકં યજામહે સુગંધિં પુષ્ટિવર્ધનં ।
ઉર્વારુકમિવવંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃતાન્ । ત્ર્યંવકમંત્રસ્ય
વશિષ્ઠ ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ ત્ર્યંવક રુદ્રો દેવતા મૃત્યુંજયાદિ
સિદ્ધયે વિનિયોગઃ । ત્ર્યંવકં હૃદયં ૧ યજામહે શિરઃ ૨ સુગંધિં
પુષ્ટિવર્ધનં શિખા ૩ ઉર્વારુકમિવ વંધનાન્ કવચં ૪ મૃત્યોર્મુક્ષીય
નેત્રત્રયં ૫ માતૃતાત્ અસ્ત્રં ૬ પાદદ્વયસંધ્યંસેષુ દશવર્ણાન્ વિન્યસેત્ ।
ગુહ્યાધારોદર હૃદયકંધરેષુ પંચવર્ણાન્ ।
વાહુદ્વયસંધ્યંસેષુદશ । ઘ્રાણયોર્દ્વયં । આસ્યે એકં । નયનયોરેકં ।
કર્ણયોરેકં । શિરસ્યેકં ઇત્યક્ષરન્યાસઃ । ત્ર્યંવકં શિરસિ ૧ યજામહે
ભ્રુવોઃ ૨ સુગંધિં નયનયોઃ ૩ પુષ્ટિંવર્ધનં મુખે ૪ ઉર્વારુકં કંઠે
૫ ઇવ હૃદયે ૬ વંધનાત્ ઉદરે ૭ મૃત્યોર્ગુહ્ય ૮ મુક્ષીય *?ર્વોઃ

માજાન્વોઃ ૧૦ અમૃતાત્ પાદદ્વયે ૧૧ ન્યસેત્ । ઇતિ પદન્યાસઃ ।
૭૬અ)
અચ્છસ્વચ્છારવિંદસ્થિત ઉભયકરાંતસ્થિતં પૂર્ણકુંભં દ્વાભ્યાં
વેદાક્ષમાલે નિજકરકમલાભ્યાં ઘટૌ નિત્યપૂર્ણૌ । દ્વાભ્યાંતૌ ચ
સ્રવંતૌ શિરસિ શશિકલાવંધુરેપ્લાવયંતૌ દેહં દેવોદધાનઃ પ્રદિશ તુ
વિશદા કલ્પજાલઃ પ્રિયંવઃ । ઉપરિતન વામદક્ષિણ કરધૃત
કુંભદ્વયામૃતેનાત્મશિરઃ સિંચંતં । તદધસ્તનાભ્યામમૃત
પૂર્ણકુંભદ્વયં ધારયંતં । તદધસ્તનાભ્યાં વેદાક્ષમાલે ધ્યાયેત્ ।
શારદાયાં વેદસ્થાને મૃગ ઉક્તઃ । ઇતિ માનસિક પૂજાંતે પૂર્વોક્તેપીઠે
દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ ॥ અંગૈઃ પ્રથમાવૃત્તિઃ । અર્કાય

ઇંદવે ૨ ધરણ્યૈ ૩ તોયાય ૪ અનલાય ૫ વાયવે ૬ આકાશાય ૭ આત્મને ૮ નમ ઇતિ
પૂર્વાદિ પત્રેષુ પૂજયેત્ । રમાયૈ ૧ રક્તાયૈ ૨ પ્રભાયૈ ૩ જ્યોત્સ્નાયૈ ૪ પૂર્ણાયૈ

ઉષાયૈ ૬ પૂરણ્યૈ ૭ સ્વધાયૈ ૮ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । વિશ્વાયૈ ૧ વિદ્યાયૈ ૨ સિતાયૈ

પ્રચ્છ્યૈ ૪ સારાયૈ ૫ સંધ્યાયૈ ૬ શિવાયૈ ૭ આર્દ્રાયૈ ૮ પ્રજ્ઞાયૈ ૯ પ્રભાયૈ
૧૦ મેધાયૈ ૧૧ કાંત્યૈ ૧૨ શાંત્યૈ ૧૩ ધૃત્યૈ ૧૪ મત્યૈ ૧૫ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥
ધરાયૈ ૧ ઉમાયૈ ૨ પાવન્યૈ ૩ પદ્માયૈ ૪ શાંતાયૈ ૫ અમોઘાયૈ ૬ જયાયૈ

અમલાયૈ ૮ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદસ્ત્રાણિ ચ । એવં
સંપૂજ્ય જપિત્વા દેવં વિસર્જયેત્ ॥ લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
વિલ્વપલાશવટપિપ્પલ સિદ્ધાર્થપાયસક્ષીરદૂર્વાભિઃ પ્રત્યેકં
દશાંશોહોમઃ ॥
૭૬બ્)
અથ દક્ષિણામૂર્તિ મંત્રઃ । ષડ્વિંશદક્ષરાત્મકઃ । ઓં હ્રીં
દક્ષિણામૂર્તયે તુભ્યં વટમૂલનિવાસિને ધ્યાનૈકનિરતાંગાય નમો રુદ્રાય
શંભવે ઓં હ્રીં । અસ્ય શુકઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ દક્ષિણામૂર્તિ રુદ્રોદેવતા
ઓં વીજં હ્રીં શક્તિરિષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । ઓં હ્રીં દક્ષિણામૂર્તયે હ્રાં
હૃદયાય નમઃ ૧ ઓં હ્રીં તુભ્યં હ્રીં શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં હ્રીં
વટમૂલનિવાસિને હ્રું શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં હ્રીં ધ્યાનૈકનિરતાંગાય હ્રૈં
કવચાય હું ૪ ઓં હ્રીં નમો રુદ્રાય હ્રૌં નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ ઓં હ્રીં
શંભવે હ્રઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ અથાક્ષરન્યાસઃ । શિરસ્યેકં લલાટે એકં
કર્ણયોર્દ્વયં ગંડયોરેકં નાસયોર્દ્વયં મુખે એકં દોઃ સંધિષ્વષ્ટૌ
કંઠે એકં સ્તનયોર્દ્વયં હૃન્નાભ્યોરેકૈકં કટિભાગ દ્વયેદ્વયં ગુહ્યે
એકં પાદસંધિષ્ટષ્ટૌ દ્વાભ્યાં વ્યાપકન્યાસઃ ॥ શારષ્ટયાં
નયનાનંતરં કર્ણન્યાસઃ । પ્રપંચે તુ પૂર્વં કર્ણન્યાસઃ । અથ ધ્યાનં ।
મુદ્રાં ભદ્રાર્થદાત્રીંસ પરશુહરિણી વાહુભિર્વાહુમેકં જાન્વા સક્તં
દધાનો ભુજગવરસમાવદ્ધકક્ષોજટાધઃ । આસીનશ્ચંદ્રખંડ
પ્રતિઘટિતજટઃ ક્ષીરગૌરસ્ત્રિનેત્રો દદ્યાદાષ્ટૌઃ શુકાદ્યૈર્મુનિભિરભિવૃતો
ભાવશુદ્ધિં ભવોવઃ । મુદ્રાં પરશુંચાધસ્તનોપરિ દક્ષિણકરાભ્યાં
વામેન હરિણં તદધસ્તનં જાન્વાસક્તં ધ્યાયેત્ । ઇતિ ધ્યાત્વા
માનસિકપૂજાનંતરં પ્રાસાદોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ
પૂજયેત્ ।
૭૭અ)
અંગૈઃ પ્રથમાવૃત્ત્ઃ । દ્વિતીયામૂર્તિ શક્તિભિઃ । તૃતીયા વૃષાદિભિઃ ।
લોકપાલૈશ્ચતુર્થી । તદસ્ત્રૈઃ પંચમી । દ્વાત્રિંશલ્લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
દુગ્ધાપ્લુતૈસ્તિલૈઃ સાજ્યેન હવિષા વા દશાંશોહોમઃ ॥
નિત્યશો દક્ષિણામૂર્તિં ધ્યાયન્સાધકસત્તમઃ ।
સોસ્ત્રવ્યાખ્યાન સામર્થ્યં લભતે વત્સરાંતરે ॥
બ્રાહ્મીં સૈંધવસિદ્ધાર્થ વચાત્ ઉષ્ટકર્ણોત્પલૈઃ ।
સુગંધિ સંયુતૈઃ કલ્કૈઃ શૃતં બ્રાહ્મીરસૈર્ઘૃતં ॥
મનુના તેન સંજપ્તમયુતં સાધુસાધિતં ।
નિપીતં કવિનાકાંતિ રક્ષાયુઃ શ્રીધૃતિપ્રદં ॥
અથ ચતુર્વિંશત્ય ક્ષરાત્મકોમંત્રઃ । ઓં નમો ભગવતે દક્ષિણામૂર્તયે
મહ્યં સિદ્ધિં મેધાં પ્રયચ્છ સ્વાહા । શારદા તિલકે તુ સિદ્ધિમિત્યક્ષરં
વિનાદ્વાવિંશાક્ષરઃ ॥ મંત્રમુક્તાવલ્યાં ચ મેધાંતે પ્રજ્ઞામિતિ । તેન
ચતુર્વિંશત્યક્ષરઃ । મેધામિતિશષ્ટાત્પૂર્વં પ્રજ્ઞાં વિના સિદ્ધમિતિકશ્ચિત્ ।
પ્રજ્ઞામિતિ કીલં તત્ર વાગ્ભવં વીજં દત્વા જપેત્ । અસ્ય બ્રહ્માઋષિર્દૈવી
ગાયત્રી છંદઃ દક્ષિણામૂર્તિર્દેવત સકલપુરુષાર્થ સિદ્ધ્યર્થે વિનિયોગઃ । ઓં
વીજં સ્વાહા શક્તિઃ । આ હ્રાં હૃદયાય નમઃ ૧ ઈં હ્રીં શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં
હ્રૂં શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઐં હ્રૈં કવચાય હું ૪ અં હ્રૌં નેત્રત્રયાય વૌષટ્
૫ અઃ હ્રઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । તતોઽક્ષરન્યાસઃ ।
મૂર્ધ્નિપશ્ચાલ્લલાટે ચ ચક્ષુષી શ્રવણદ્વયે ।
નાસાપુટદ્વયે પશ્ચાદ્દંતયોર્ગંડયોર્દ્વયોઃ ॥
જિહ્વાગ્રે નાસિકાગ્રે ચતુષ્ટયોર્યુગલેગલે ।
૭૭બ્)
વાહ્વોશ્ચ હૃદયે ચૈવ નાભૌ કુક્ષૌ ગુદે તથા ॥
ઊર્વોજાન્વોશ્ચ જંઘાયાં પાર્શ્વે પાદયુગે તથા ।
સર્વાંગે સંધિષુ તથા ન્યસેન્મંત્રાક્ષરાણિ હિ ॥
ઇતિ ચતુર્વિંશત્પક્ષરાણિ વિન્યસ્ય ધ્યાનં કુર્યાત્ ।
સ્ફટિક રજતવર્ણં મુક્તિકી
મક્ષમાલામમૃતકલશવિદ્યાજ્ઞાનમુદ્રાકરાગ્રૈઃ । દધતમુરગકચ્છં
ચંદ્રચૂડં ત્રિનેત્રં વિધૃતવિવિધભૂષં દક્ષિણામૂર્તિમીડે । દક્ષિણ
વામકરાભ્યાં મૌક્તિકમાલાં અમૃતકલશં । તદધઃ જ્ઞાનમુદ્રાં
વિદ્યાં ચ દધતં । ઇતિ ધ્યાત્વા શૈવેપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ
પ્રથમાવરણં । સ્વરદ્વંદ્વાષ્ટકૈર્દ્વિતીયં । અ ક ચ ટ ત પ ય શ લ ક્ષ
ઇત્યષ્ટભિર્વર્ગૈસ્તૃતીયં । અનંતાદિભિશ્ચતુર્થં । સરસ્વતી
બ્રહ્માસનકસનંદન સનાતન સનત્કુમાર શુકવેદવ્યાસૈઃ પંચમં ॥
પાર્વતી સુભગા ભદ્રા ક્રીડાશક્તિસ્તથૈવ ચ । રૌદ્રી કાલી વિજૃંભેતિ
દક્ષિણામૂર્તિ શક્તયઃ ॥ અક્ષસ્રક્ પુસ્તકાઃ સ્વચ્છાઃ પ્રોક્તાઃ
સ્યુર્વર્ણભૂષણાઃ । એતાભિઃ શક્તિભિઃ ષષ્ટં । સપ્તમમિદ્રાદિભિઃ ।
તદાયુધૈરષ્ટમઃ । એવં સંપૂજ્ય યથાશક્તિ જપિત્વા દેવં વિસર્જયેત્ । એવં
પશ્ચિમદ્વારશિવાલયે મંત્રં જપેત્ । લક્ષ ચતુષ્ટયં પુરશ્ચરણં ।
પાયસેન દશાંશો હોમઃ ॥ અથ વિનિયોગઃ । જલમન્નં વા
૭૮અ)
પંચવિંશતિ પંચવિંશતિ મંત્રજાંપેનાભિમંત્રિતં પિવેત્ તદા
વાક્સિદ્ધિર્ભવતિ સર્વરોગશમનં ચ ભવેત્ ॥
ત્રયોદશ્યાં પ્રદોષેણ સોપહારઃ શિવાલયે ।
મૌની ભૂત્વાર્ચયેદ્દેવં વિદ્યાવુદ્ધિવિવર્ધનં ॥
સાજ્યેન પાયસેનાન્ન કામો જુહુયાત્ । શ્રીકામઃ પદ્મૈર્વિલ્વૈર્વાશતં જુહુયાત્ ।
સાજ્યક્ષીરાક્ત દૂર્વાભિરાયુઃ કામો જુહુયાત્ । ગુરવે ગાં મહીં દદ્યાત્તસ્ય
મૃત્યુભયં કુતઃ । પુત્રં ચ વિંદતિ ।
આદિત્યાભિમુખો ભૂત્વા દ્વાદશાંજલિ સેચનં ।
સર્વૈશ્વર્યં ચ તેજશ્ચ સ દોષૈર્ન પ્રવાધ્યતે ॥
પ્રાતઃસાયં ચ સપ્તૈવ મધ્યાહ્ને ચૈક વિંશતિઃ ।
દુગ્ધવુધ્યાજલૈર્દેવં તર્પયિત્વા સુખી ભવેત્ ॥
પલાશપુષ્પૈરયુત હોમાદ્વિદ્યાધિકો ભવેત્ ।
પ્રત્યક્ષં મંડલાદર્વાક્ કવીનામગ્રણીર્ભવેત્ ॥
ગૌર્યા પાર્શ્વસ્થયાસાર્ધં શ્રીકામશ્ચિંતયેદ્વિભું ।
અયુતં જુહુયાન્મંત્રી ભૂયસી શ્રિયમાપ્નુયાત્ ॥
ભુંજાનઃ પ્રયતો મંત્રી ગોમૂત્રૈઃ પક્વમોદનં ।
ભિક્ષાન્નમથ વા મંત્રી યતિર્યાવકભુક્તથા ॥
અશ્રુત્વા વેદશાસ્ત્રાણાં કોવિદો જાયતે ધ્રુવં ॥
અથ યંત્ર મુચ્યતે ॥
દશદલપદ્મં વિરચયેત્ ।
સાધ્યનામ યુક્તં પ્રાણવં વિલિખ્ય દલમૂલેષુ મંત્રવર્ણદ્વયં અંત્યદલે
અવશિષ્ટં વર્ણં તદ્વહિર્માત્રિકાભિર્વેષ્ટયેત્ ।
૭૮બ્)
એતદ્યંત્ર જપાદિભિઃ સાધિતં પાનીયાદિપીતં મહાસારસ્વતં સ્યાત્ ॥ અથ
મંત્રાંતરં ॥ ઓં નમો ભગવતે દક્ષિણામૂર્તયે મહ્યં મેધાં પ્રયચ્છ
સ્વાહા । અસ્ય બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ દક્ષિણામૂર્તિર્દેવતા સારસ્વતાર્થે
વિનિયોગઃ । અંગમંત્રૈરંગુષ્ઠાદિન્યાસઃ । ઓં નમો ભગવતે હૃદયં

દક્ષિણામૂર્તયે શિરઃ ૨ । મહ્યં શિખા ૩ મેધાં કવચં ૪ પ્રયચ્છ
નેત્રત્રયં ૫ સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ ॥ અથાક્ષરન્યાસઃ ।
મૂર્ધ્નિપશ્ચાલ્લલાટે ચ ચક્ષુષોઃ શ્રવણદ્વયે ।
નાસાપુટદ્વયે પશ્ચાદ્ગંડયોર્દંતયોર્દ્વયોઃ ॥
જિહ્વાગ્રે નાસિકાગ્રે ચ ઊષ્ટયોર્યુગલેગલે ।
વાહ્વોશ્ચ હૃદયે ચૈવ નાભૌ ગુહ્યે ગુદે તથા ॥
ઊર્વોશ્ચજાન્વોર્જંઘાયાં પાર્ષ્ણિપાદે તથૈવ ચ ।
સર્વાંગસંધિષુ પરં ન્યસેદ્વાનતંત્રિતઃ ॥
ધ્યાનં ।
ધ્યાત્વા દેવં જગન્નાથં દક્ષિણામૂર્તિમવ્યયં ।
કુંદેંદુ શંખધવલં વ્યાઘ્ર ચર્માંત વા સસં ॥
વ્યાખ્યા પીઠે સમાસીનમાક્રાંતાપ સ્મૃતિં સદા ।
વામપાણિતલેદ્યોતજ્જાતવેદ સ પુસ્તકં ॥
વ્યાખ્યા મુદ્રાક્ષમાલાભ્યાં વિરાજિત કરદ્વયં ।
મુનિભિઃ સેવિતં દેવમશેષાર્થ ફલપ્રદં ॥
૭૯અ)
અથવા । કપર્દિનં ચમ્ડ્રકલાવતં સંત્રિનેત્રમિંદુ પ્રતિમં સ્મૃતો જ્વલાં ।
ચતુર્ભુજં જ્ઞાનદમક્ષસૂત્રં પુસ્તાનિ હસ્તં હૃદિ ભાવયામિ । ઇતિ ધ્યાત્વા
પૂર્વોક્તે શૈવેપીઠે દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । અંગૈઃ
પ્રથમાંવરણં । બ્રાહ્મણાય ૧ શક્રાય ૨ સનંદાય ૩ સનત્કુમારાય

શુકાય ૫ વ્યાસાય ૬ ગણેશાય ૭ સિદ્ધાય ૮ ગંધર્વાય ૯ યોગીંદ્રાય

વિદ્યાધરાય ૧૧ નમ ઇતિ પૂજયેત્ ॥ એતે પુસ્તક સરસ્વતી વાચયતો ધ્યેયાઃ ।
લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદાયુધાનિ ચ । લક્ષંમેકં પુરશ્ચરણં । સવૂતૈઃ
પદ્મૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ એચ્છં જપાદિભિઃ સિદ્ધે મંત્રેસ્મિન્સાધકોત્તમઃ ।
મંત્રેણાનેનંસંજપ્તૈર્વિશુદ્ધૈઃ સલિલૈઃ સુધીઃ । અભિષિંચેત્
સ્વશિરસિશ્રિયમારોગ્યમાપ્નુયાત્ । કંઠમાત્રોદકે સ્થિત્વા જપન્મંત્ર
સહસ્રકં । પ્રત્યહં મંડલાદર્વાક્ કવીનામગ્રણીર્ભવેત્ ॥
અથૈકપંચાશદક્ષરાત્મકો અઘોર મંત્રઃ । હ્રીં સ્ફુરસ્ફુર
પ્રસ્ફુરપ્રસ્ફુર ઘોરઘોરતરતનુરૂપ વમ ચટચટ પ્રચટપ્રચટ કહકહ
વમવમ વંધવંધ ઘાતયઘાતય હું ફટ્ । અસ્ય મંત્રસ્ય અઘોર
ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ અઘોરરૂપ રુદ્રોદેવતા સકલશત્રુક્ષયપૂર્વક
સકલસમૃદ્ધિકામનાર્થે વિનિયોગઃ । ઓં હ્રીં સ્ફુરસ્ફુર હૃદયાય નમઃ

૭૯બ્)
પ્રસ્ફુર ૨ શિરસે સ્વહા ૨ ઘોરઘોરતરતનુરૂપશિખા ૩ ચટ ૨ પ્રચટ

કવચં ૪ કહ ૨ વમ ૨ નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ વંધ ૨ ઘાતય ૨ કવચાય હું

હું ફટ્ અસ્ત્રાય ફટ્ ૭ । ઇતિ ષડંગં । હ્રીં સ્ફુર ૨ મૂર્ધ્નિ ૧ પ્રસ્ફુર

નેત્રયોઃ ૨ ઘોર આસ્યે ૩ ઘોરતરતનુરૂપકંઠે ૪ ચટચટ હૃદિ ૫ પ્રચટ

નાભૌ ૬ કહ ૨ ગુહ્યે ૭ વમ ૨ ઋર્વોઃ ૮ વંધ ૨ જાન્વોઃ ૯ ઘાતય ૨ જંઘયોઃ
૧૦ હું ફટ્ પાદયોઃ ૧૧ । તતો ધ્યાનં । સજલઘનસમાનં ભીમદંષ્ટ્રં
ત્રિણેત્રં ભુજગધરમઘોરં રક્તવસ્ત્રાંગરાગં ।
પરશુડમરુખડ્ગાન્ખેટકં વાણ ચ । *##?
ભવેત્ પ્રભુઃ । વશ્યે કુંકુમસંકાશો મુક્તૌ ચંદ્ર સ***##?
। તદધો વાણકાર્મુકૌ । તદધઃ શૂલકપાલે વિધતાં । ઇતિ ધ્યાત્વા પૂર્વોક્તે
શૈવે પીઠે દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । યથા વિધિ । અંગૈઃ
પ્રથમાવરણં । પરશવે ૧ ડમરુકાય ૨ ખડ્ગાય ૩ ખેટાય ૪ વાણાય

કાર્મુકાય ૬ શૂલાય ૭ કપાલાય ૮ નમ ઇતિ કમલપત્રેષુ પૂજયેત્ । તતો
બ્રાહ્મ્યાદીન્ । દિક્યાશાંશ્ચ । ઇતિ પૂજાંતે જપં નિવેદ્ય વિસર્જયેત્ । લક્ષં
પુરશ્ચરણં । ઘૃતાક્તૈસ્તિલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ ક્રમાત્
સર્પિરયામાર્ગતિલસર્ષ*? પાયસૈઃ ।
૮૦અ)
સાજ્યૈઃ સહસ્રં પ્રત્યેકં યામિન્યાં જુહુયાત્ સુધીઃ । હોમોયન્નાશયેત્ સર્વાન્
ભૂતકૃત્યાદ્યુપદ્રવાન્ ॥ અથ પાશુપતમંત્રઃ ॥ ઓં શ્લીં પશુ હું ફટ્ ।
અસ્ય ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । દેવતા પશુપતિઃ । ઓં હૃદયં ૧ શ્લીં શિરઃ ૨ ય
શિખા ૩ શુકવચં ૪ હું નેત્રત્રયં ૫ ફટ્ અસ્ત્રં ૬ । અંગન્યાસેષુ હું ફટ્
અંતાનિ મંત્રાક્ષરાણીતિ કશ્ચિત્ ॥ તતો ધ્યાનં । મધ્યાહ્નાર્ક સમપ્રભં
શશિધરં શ્રીમાટ્ટહાસોજ્વલં સંસત્પન્નગભૂષણં
શિશિશિખારમશ્રુસ્ફુરન્મૂર્ધ્વજં । હસ્તાબ્જૈ સ્ત્રિશિખં
સમુદ્ગરમસિંશક્તિં દધાનં વિભું દંષ્ટ્રા ભીમચતુર્મુખં
પશુપતિં દિવ્યાસ્ત્રરૂપં સ્મરેત્ । ઉપરિતનદક્ષ વામકરાભ્યાં
ત્રિશૂલમુદ્ગરૌ । તદધો હસ્તાભ્યામસિ શક્તીદધાનં । એતદ્વિપરીતમિતિ કશ્ચિત્ ॥
ઇતિ ધ્યાત્વા શૈવે પીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં ।
બ્રહ્માદિભિર્દ્વિતીયં । લોકપાલૈસ્તૃતીયં । તદાયુધૈસ્તુરીયં । ષટ્લક્ષં
પુરશ્ચરણં । ગવ્યેન પાયસેન દશાંશો હોમઃ ॥ અનેન મંત્રિતં તોયં
ગ્રસ્તસ્ય વદને ક્ષિપેત્ । સદ્યસ્તં મુંચતિક્રંદ ગ્રહોમંત્ર પ્રભાવતઃ ।
અમુનામંત્રિતાન્ વાણાન્ વિકિરેદ્યુધિ ભૂપતિઃ । જપેત્ ક્ષણેન નિખિલાન્ શત્રૂન્
પાર્થ ઇવાપરઃ ॥ અથ ક્ષેત્રપાલમંત્રઃ । ઓં ક્ષૌં ક્ષેત્રપાલાય નમઃ । ક્ષાં
ક્ષીં ક્ષૂં ક્ષૈં ક્ષૌં ક્ષઃ ઇતિ ષડંગં । ધ્યાનં ।
નીલાંજનાદ્રિનિભમૂર્ધ્વપિશંગકેશં
૮૦બ્)
વૃત્તોગ્ર લોચનમુપાત્તજટાકલાપં । આશાંવરં
ભુજગભૂષણમુગ્રદંષ્ટ્રં ક્ષેત્રેશમદ્ભુતતનું પ્રણમામિદેવં । ઇતિ
ધ્યાત્વા શૈવેપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । પૂર્વાદિ
પત્રેષુ અનલાય ૧ અર્ધ્વકેશાય ૨ કરાલાય ૩ ઘંટારવાય ૪ મહાકોપાય

પિશિતાશનાય ૬ પિંગલાક્ષાય ૭ અર્ધકેશાય નમઃ ૮ ઇતિ પૂજયેત્ ।
લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તદસ્ત્રાણિ ચ પૂજયેત્ । લક્ષમેકં પુરશ્ચરણં ।
ઘૃતાક્તેન ચરુણા દશાંશોહોમઃ ॥ એહિ એહિ વિદુષિ પુરુપુરુભુંજય ૨ નર્તય
૨ વિઘ્ન ૨ મહાભૈરવભૈરવ ક્ષેત્રપાલવલિં ગૃહ્ણ ૨ સ્વાહા । એષ
વલિમંત્રઃ । અનેન ક્ષેત્રપાલાય વલિં દદ્યાત્ ॥ વલિદાનેન સંતુષ્ટઃ
ક્ષેત્રપાલઃ પ્રયચ્છતિ ॥ કાંતિમેધાવલારોગ્યં તેજઃ પુષ્ટિં યશઃ શ્રિયં ॥
અથૈકવિંશત્યક્ષરાત્મકો વટુકમંત્રઃ । હ્રીં વટુકાય આપદુદ્ધરણાય
કુરુ કુરુ વટુકાય હ્રીં । હ્રાં વાં હૃદયાય નમઃ ૧ હ્રીં વીં શિરસે સ્વાહા
૨ હ્રૂં વૂં શિખાયૈ વષટ્ ૩ હ્રૈં વૈં કવચાય હું ૪ હ્રૌં વૌં
નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ હ્રઃ વઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । તસ્ય ધ્યાનં ત્રિધા પ્રોક્તં
સાત્વિકાદિ વિધાનતઃ ॥ વંદેવાલં સ્ફટિક સદૃશં કુંતલોલાસિવક્ત્રં
દિવ્યાકલ્પૈર્નવમણિમયૈઃ કિંકિણી નૂપુરાદ્યૈઃ । દીપ્તાકારં વિશદવસનં
સુપ્રસન્નં દ્વિનેત્રં હસ્તાભ્યાંતં વટુકમનિશં શૂલદંડૌ દધાનં ॥
૮૧અ)
ઉદ્યદ્ભાસ્કરસન્નિભં ત્રિણયનં રક્તાંગરાગસ્ત્રજં સ્મેરાસ્યં વરદં
કપાલમભયંશૂલં દધાનંકરૈઃ ॥
નીલગ્રીવમુદારભૂષણશતંશીતાંશુ ચૂડોજ્વલં વંધૂકારુણવાસસં
ભયહરં દેવં સદા ભાવયે ॥ ઉપરિતન દક્ષવામકરાભ્યાં ત્રિશૂલકપાલે ।
તદધસ્તનાભ્યાં વરાભયે દધાનં ॥ ધ્યાયેન્નીલાદ્રિકાંતં
શશિશકલધરં મુંડમાલં મહેશં દિગ્વસ્ત્રં પિંગકેશં
ડમરુમથશૃણિં ખડ્ગશૂલાભયાનિ । નાગં ઘંટાં કપાલં
કરસરસિરુહૈર્વિભ્રતં ભીમદંષ્ટ્રં સર્પાકલ્પં ત્રિનેત્રં
મણિમયદ્વિલસત્કિકિણીનૂપુરાદ્યં ॥ દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય ડમરુક
શૃણિં ખડ્ગશૂલાભયનાગ ઘંટાકપાલાનિ પ્રદક્ષિણતો ધ્યેયાનિ ॥
સાત્વિકં ધ્યાનમાખ્યાતમયમૃત્યુનિવારણં ।
આયુરારોગ્યજનનં સર્વૈશ્વર્યં સુખપ્રદં ॥
રાજસંધ્યાનમાખ્યાતં ધર્મકામાર્થસિદ્ધિદં ।
તામસં શત્રુશમનં કૃત્યા ભૂતગદાયહં ॥
ઇતિ ધ્યાત્વા યથા રુચિં શૈવે પીઠે ષટ્કોણાંતરાલે કમલે દેવમાવાહ્ય
પૂર્વવિધિના પૂજયેત્ । ષટ્કોણાંતરાલે અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । અસિતાંગાય

રુરવે ૨ ચંડાય ૩ ક્રોધાય ૪ ઉન્મત્તભૈરવાય ૫ કપાલાત્મને ૬ ભીષણાસ્યાય
૭ સંહારા નમ ૮ ઇતિ દલેષુ પૂજયેત્ ।
૮૧બ્)
તદ્વહિઃ ડાકિની પુત્રકાય ૧ રાકિની પુત્રકાય ૨ લાકિની પુત્રકાય ૩ કાકિની પુત્રકાય
૪ શાકિની પુત્રકાય ૫ હાકિની પુત્રકાય ૬ માલિની પુત્રકાય ૭ દેવીપુત્રકાય ૮ નમઃ
ઇતિ પૂજયેત્ । દશદિક્ષુઃ ઉમાપુત્રકાય ૧ રુદ્ર પુત્રકાય ૨ માતૃપુત્રકાય ૩ નમ
ઇતિ દક્ષિણતઃ ઊર્ધ્વમુખી પુત્રકાય ઇત્યૂર્ધ્વે । અધોમુખી પુત્રકાય નમઃ
ઇત્યધઃ । તદ્વહિઃ પદ્મપત્રેષુ બ્રાહ્મી પુત્રાય પૂર્વે । માહેશ્વરી પુત્રાય
ઈશાને । વૈષ્ણવી પુત્રાય સૌમ્યે । કૌમારી પુત્રાય વાયવ્યે । ઇંદ્રાણી પુત્રાકાય
પશ્ચિમે । મહાલક્ષ્મી પુત્રકાય નૈરૃત્યે । વારાહી પુત્રકાય દક્ષિણે ।
ચામુંડા પુત્રકાય ઇત્યાગ્નેયે ॥ પુનર્વહિઃ પત્રેષુ । ધેનુકાય ૧ ત્રિપુરાંતકાય
૨ વેતાલાય ૩ વહ્નિવીજાખ્યાય ૪ કાલાંતકાય ૫ કરાલાય ૬ એકપાદાય

ભીમરૂપાય ૮ અચલાય ૯ હાટકેશ્વરાય ૧૦ નમઃ ઇતિ દશદિક્ષુ પૂજયેત્ । તતઃ
શ્રીકંઠાદીન્ પૂજયેત્ । ઇતિ જપિત્વા વિસર્જયેત્ । અક્ષરં લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
ત્રિમધુરાક્તૈસ્તિલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ ત્વં સંપૂજયેદ્દેવં વટુકં
પ્રોક્તવર્ત્મના । ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં પતિર્ભવતિ માનવઃ । વિઘ્નં
દુર્ગાં સમારાધ્ય વલિંદત્વા વિધાનતઃ । કામ્યાન્ સંસાધયેન્મંત્રી
યથોક્તાં શ્રિયમાપ્નુયાત્ ।
૮૨અ)
શાલ્પન્નં પલલં સર્પિર્લાજચૂર્ણાનિ શર્કરાં ।
ગુડભિક્ષુ રસાપૂપૈર્મધ્વક્તૈઃ પરિમિશ્રિતૈઃ ॥
કૃત્વા કવલમારાધ્યદેવં પ્રાગુક્ત વર્ત્મના ।
રક્તચંદન પુષ્પાદ્યૈર્નિશિતસ્મૈવલિં હરેત્ ॥
તત્ર સિધ્યંતિ કાર્યાણિ વલિદાનેન મંત્રિણઃ ।
જુહુયાત્ સર્પિષામંત્રી યથોક્તાં સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ॥
વશ્યાય જુહુયાદ્દિક્ષુ શવલૈર્વશયેજ્જનાન્ ।
જુહુયાત્ પુત્રલાભાય પ્રફુલ્લૈઃ કૈરવૈઃ સુધીઃ ॥
ધનધાન્યાપ્તયે ચૈવ જુહુયાત્ તિલતંડુલૈઃ ।
વિલ્વપ્રસૃતૈર્જુહુયાન્મહતીંવિંદતિ શ્રિયં ॥
લોણૈર્મધુરસંમિશ્રૈર્વશયેદ્વનિતાજનાન્ ।
વૃષ્ટિકામેન હોતવ્યં વેતસસ્યસમિદ્વરૈઃ ॥
વ્યાઘ્રાજિનેસમાસીનો જુહુયાદયુતં તિલૈઃ ।
ભૂતાદયઃ પલાયંતે નેક્ષંતેતાંદિશ્વંભયાત્ ॥
વચાચૂર્ણપલં જપ્તં ગવ્યેનાજ્યેન લોલિતં ।
વિભજ્ય ભક્ષયેદ્વંધ્યામંડલં પુત્રકાંક્ષિણી ॥
વિનીતં પુત્રમાપ્નોતિ મેધારોગ્યવલાન્વિતં ।
બ્રાહ્મણો નિયતઃ શુદ્ધઃ સાત્વિકં વલિમાહરેત્ ॥
સાધયેન્મનુનાનેન ભસ્મસર્વાર્થસિદ્ધિદં ।
ઉશીરં ચંદનં કુષ્ઠં ઘનસારં સ કુંકુમં ॥
શ્વેતાર્કમૂલં વારાહીં લક્ષ્મીં ક્ષીરમહી રુહાત્ ।
૮૨બ્)
ત્વવોં સૂલ્વતરોર્મૂલં શોષયિત્વા સુચૂર્ણયેત્ ।
ચૂર્ણં વ્યોમ્નિ ગૃહીતેન ગોમયેન વિમિશ્રિતં ॥
કૃત્વા પિંડાનિ સંશોષ્ય સંસ્કૃતે હવ્યવાહને ।
મૂલેન દગ્ધ્વા તદ્ભસ્મ શુદ્ધેપાત્રે નિવેશયેત્ ॥
કેતકી માલતી પુષ્પૈર્વાસયેદ્ભસ્મશોધિતં ।
અયુતં પ્રજપેન્મંત્રં સ્પૃષ્ટ્વા ભસ્મ સુપૂજિતં ॥
એતદાદાયદિનશઃ પ્રાતઃ પુંડ્રં કરોતિયઃ ।
તસ્ય રોગાઃ પ્રણશ્યંતિ કૃત્યા દ્રોહા મહાગ્રહાઃ ॥
રિપુચોર મૃગાદિભ્યો ભવનસ્ય ન જાયતે ।
વર્ધંતે સંપદઃ સર્વાઃ પૂજ્યતે સકલૈર્જનૈઃ ॥
રાજા વશ્યો ભવેત્તસ્યઃ સામાત્યઃ સ પરિચ્છદઃ । ઘનસારઃ કર્પૂરઃ । વ્યોમ્નિ
ગૃહીતેન ગોમયેન યથા ભૂમૌ ન પતતિ તથા પ્રતીચ્છેત્ ॥ અથ
ખડ્ગરાવણમંત્રઃ । સપ્તત્યધિકશતાક્ષરઃ । ઓં નમઃ પશુપતયે ઓં
નમો ભૂતાધિપતયે ઓં નમો રુદ્રાય લલત્ ખડ્ગરાવણ વિહર ૨ સર ૨ નૃત્ય

શ્મસાન ભસ્માર્ચિત શરીરાય ઘંટાકપાલ માલાધરાય
વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનાય શશાંકકૃતશેષ*?
કૃષ્ણસર્પયજ્ઞોપવીતિને વલ ૨ વલા ૨ અનિવર્તકપાલિને હન

ભૂતાંસ્ત્રાયત્રાય મંડલમધ્યે કટ્ટકટ્ટ રુદ્રાંકુશેન શમય વિશય
૨ આવેશય ૨ ચંડાસિધારાધિપતિ રુદ્રો જ્ઞાપયતિ સ્વાહા । ઋષિચ્છંદસીનસ્તઃ
।
૮૩અ)
ખાં ખીં ખૂં ખૈં ખૌં ખઃ ષડંગાનિ । ધ્યાનં । ઘંટા કપાલ
શૃણિમુંડપાલ ખેટખટ્વાંગશૂલડમરૂ ન ભયં દધાનં ।
રક્તાંગમિંદુશકલાભરણં ત્રિનેત્રં
પંચાનનાબ્જમરુણાંશુકમીશમીડે । દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય વામાધઃ
કરપર્યંતં ઘંટાદિ દશાયુધાનિ ધ્યાયેત્ । કશ્ચિત્તુ દક્ષિણવામાધઃ
કરયોર્ઘંટા કપાલે । તદુપર્યંકુશમુંડમાલે । તદુપરિ ખટ્વાંગશૂલે ।
તદુપરિ ડમરુકાભયે । ઇતિ ધ્યાત્વા માનસિકપૂજાંવિધાય પ્રાસાદોક્તપીઠે
દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । પૂજામંત્રસ્તુ । ઓં ભૂતાધિપતયે
સ્વાહા । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । તતઃ પત્રેષુ । ચુલુકંડાયૈ ૧ પ્રસ્ખલિન્યૈ

કૃષ્ણપિંગલાયૈ ૩ ફલ્ગુન્યૈ ૪ ટિરિટિલ્યૈ ૫ મત્તમાલિકાયૈ ૬ ખિંખિલ્યૈ

ચદ્રાંકિત જટાયૈ ૮ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । ઐં હ્યૈ ૧ કૌમારિકાયૈ ૨ બ્રાહ્મ્યૈ

વારાહ્યૈ ૪ વૈષ્ણવ્યૈ ૫ વિનાયકાય ૬ ચામુંડાયૈ ૭ માહેશ્યૈ ૮ નમ ઇતિ દિક્ષુ ।
રૌદ્રપિંગલાભ્યાં નમઃ ૧ શ્મશાનનિષણાભ્યાં

દૃઢકર્ણભૃંગરિટિભ્યાં ૩ આમર્દક મહાકાલાભ્યાં

કૌણપાલાભ્યાં ૫ કુંભકર્ણશોકાભ્યાં ૬ ભલ્લટહોરાભ્યાં ૭ નમઃ ઇતિ
પૂર્વાદિ દિક્ષુ પૂજયેત્ । ઇંદ્રાદિ લોકપાલાન્ સમજ્યોતિષાભિન્નદૈત્યઃ ।
૮૩બ્)
જ્વાલામાલાપરીતં રવિશશિદહનત્રીક્ષણં દીપ્તજિહ્વં દંષ્ટ્રોગ્રં
ધૂતકેશં વદનમપિ વહન્ પાતુવો નારસિંહઃ । ધ્યાનકાલે કોપશાંતયે
દક્ષિણ વાહું સંસ્પૃશ્ય શિવં સ્તૌતિ । વામવાહું બ્રહ્માણં ઇતિ સૌમ્ય
ધ્યાનં । એવં ધ્યાત્વા નારાયણ મંત્રોક્તપીઠેદેવમાવાહ્ય
પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ । તતોંગાવરણં । પક્ષીંદ્રાયનમઃ

શંકરાય ૨ શેષરાય ૩ બ્રહ્મણે નમ ૪ ઇતિ પૂર્વાદિ દિક્પત્રેષુ પૂજયેત્ । શ્રિયૈ

હ્રિયૈ ૨ ધૃત્યૈ ૩ પુષ્ટ્યૈ ૪ નમઃ ઇતિ કોણપત્રેષુ પૂજયેત્ । લોકપાલાંશ્ચ
સ્વદિક્ષુ । તદસ્ત્રાણિ ચ તદ્વહિઃ । એવં પૂજયિત્વા યથા શક્તિ જપિત્વા દેવં
વિસર્જયેત્ । અયં મંત્રઃ પ્રણવભુવનેશ્વરી પુટિતો જપ્યઃ દ્વાત્રિંશદયુતં
પુરશ્ચરણં । દ્વાત્રિંશલ્લક્ષ જપાત્સિદ્ધો ભવતિ । આજ્યાક્તૈઃ કમલૈસ્તાવત્
સહસ્રં હોમઃ ॥ ઇચ્છં જપાદિભિઃ સિદ્ધેમનૌ કામ્યાનિ સાધયેત્ ॥ તત્ર
ધ્યાનમેવં । ઉદ્યત્કોટિ રવિપ્રભં નરહરિં કોટીરહારોજ્વલં
દંષ્ટ્રાભીમમુખેલસન્નખમુખૈર્દીર્ઘૈરનેકૈર્ભુજૈઃ ।
નિર્ભિન્નાસુરનાગમગ્નિશશભૃત્સૂર્યાત્મ નેત્રત્રયં વિદ્યુત્પુંજ
જટાકલાપભયદં વહ્નિં વમંતં ભજે । ઇતિ ક્રૂરધ્યાનં ॥ સૌમ્યં
સૌમ્યે સ્મરેત્કાર્યે ક્રૂરેક્રૂરમિમં ભજેત્ । શ્રીપુષ્પૈર્જુહુયાન્મંત્રી
વિલ્વકાષ્ઠૈધિતેનલે ।
૧૨૩અ)
સહસ્રં શ્રિયમાપ્નોતિ પત્રૈર્વા વિલ્વસંભવૈઃ ।
પ્રસૂનૈર્વા ફલૈસ્તદ્વત્ દૂર્વા હોમાદરોગિતા ॥
મંત્રજપ્તાં વચાં શ્વેતાં ભક્ષયેત્ પ્રાતરન્વહં ।
વાક્સિદ્ધિં લભતે મંત્રી વાચસ્પતિરિ વા પરઃ ॥
દુઃસ્વપ્ને નિશિ સંજાતે સ્નાત્વા મંત્રમમુંજપેત્ ।
અનિદ્રો મંત્રવિન્યાસાત્સુસ્વપ્ન ઉપજાયતે ॥
વ્યાઘ્રચોર મૃગાદિભ્યો મહારણ્યે ભયાવહે ।
રક્ષેન્મનુરયં જપ્તો ભયેષ્ઠાન્યેષુ મંત્રિણા ॥
અનેન મંત્રિતં ભસ્મવિષગ્રહ મહાભયાન્ ।
નાશયેદ ચિરાન્મંત્રી મંત્રસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
સિંહરૂપં મહાભીમં નખદંષ્ટ્રાદિ ભીષણં ।
સ્મૃત્વાત્માનં રિપું પશ્ચાદ્ધ્યાયેન્મૃગશિશું પુનઃ ॥
ગૃહીત્વા દલદેશંતં પુનર્દિક્ષુ ક્ષિપેત્ દ્રુતં ।
પુત્રમિત્ર કલત્રાદ્યૈરુચ્ચાટો જાયતે રિપોઃ ॥
પૂર્વમૃત્યુપદેસાધ્યં નામ કૃત્વા સ્વયં હરિઃ ।
નિશિતૈર્નખદંષ્ટ્રાગ્રૈઃ ખાદ્યમાનં રિપું સ્મરન્ ॥
નિત્યમષ્ટોત્તરશતં જપેન્મંત્રમતંદ્રિતઃ ।
જાયતે મંડલા દર્વાક્ શત્રુર્વૈવસ્વતપ્રિયઃ ॥
અથ નૃસિંહવીજં । ક્ષૌં । અસ્યાપિ ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ ॥ અથ
સપ્તષષ્ટ્યક્ષરોજ્વાલામાલામંત્રઃ ॥ ઓં ક્ષૌં નમો ભગવતે નરસિંહાય
જ્વાલામાલિ મેદીપ્ત દંષ્ટ્રાય અગ્નિનેત્રાય સર્વરક્ષોઘ્નાય
સર્વભૂતવિનાશનાય સર્વજ્વરવિનાશનાય દહ ૨ પચ ૨ રક્ષ ૨ હું ફટ્
સ્વાહા । અસ્યાપિ ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ઓં ક્ષૌં નમો ભગવતે નરસિંહાય
હૃદયાય નમઃ ૧ જ્વાલામાલિને દીપ્તદંષ્ટ્રાય
૧૨૩બ્)
શિરસે સ્વાહા ૨ અગ્નિનેત્રાય સર્વરક્ષોઘ્નાય શિખાયૈ વષટ્

સર્વભૂતવિનાશનાય સર્વજ્વરવિનાશનાય કવચાય હું ૪ દહ ૨ પચ ૨ રક્ષ
૨ નેત્રાભ્યાં વૌષટ્ ૫ હું ફટ્ સ્વાહા અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ઇતિ ષડંગં વિધાય ।
ધ્યાનં કુર્યાત્ । ઉજ્વલત્પ્રયાન લાભમ યુગ્મનેત્રમનારતં । ભાસુરં
શિખિનઃ શિખાભિરુદગ્ર દંષ્ટ્રમુખાંવુજં રક્ષસાંભયદં વિકીર્ણ
સટાકલાપવિભીષણં શંખચક્રકૃપાણખેટધારિણં નૃહરિંભજે । ઇતિ
ધ્યાત્વા પૂર્વોક્તે પીઠે દેવમાવાહ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈઃ પૂજયેત્ ।
આવરણાદિકં પૂર્વોક્તદેવતાઃ પૂજયેત્ । એવં પૂજાનંતરં યથાશક્તિ જપિત્વા
દેવં વિસર્જયેત્ । લક્ષં પુરશ્ચરણં । કપિલાજ્યેન દશાંશોહોમઃ ।
પ્રયોગાદિકં મંત્રરાજોક્તં । વિશેષાત્ ક્ષુદ્રભૂતાદિનાશનીયં ॥ અથ
ષડક્ષરોમંત્રઃ ॥ આં હ્રીં ક્ષ્રૌં ક્રોં હું ફટ્ । અસ્ય બ્રહ્માઋષિઃ
પંક્તિશ્છંદઃ નરસિંહ હરિહરિર્દેવતા ઇષ્ટાર્થે । ક્ષ્રાં ક્ષ્રીં ક્ષ્રૂં ક્ષ્રેં
ક્ષ્રૌં ક્ષ્રઃ અસ્ત્રાય ફટ્ । ધ્યાનં । કોપાદાલોલનેત્રં વિવૃતનિજમુખં
સોમસૂર્યાગ્નિનેત્રં પાદાદાનાભિરક્ત પ્રભમુપરિસિતં
ભિન્નદૈત્યેંદ્રગાત્રં । ચક્રં શંખં સ
પાશાંકુશકુલિશગદાદારણાન્યુદ્વહંતં ભીમં તીક્ષ્ણોગ્રદંષ્ટ્રં
મણિમય વિવિધાકલ્પર્મડિનૃસિંહં ॥
૧૨૪અ)
એવં ધ્યાત્વા । પૂર્વોક્તપીઠે દેવં પૂજયેત્ । તતોંગાવરણં । ચક્રાય

શંખાય ૨ પાશાય ૩ અંકુશાય ૪ ચક્રાય ૫ કૌમોદક્યૈ ૬ ખડ્ગાય

ખેટાય ૮ નમઃ ઇતિ પૂર્વાદિ દિક્પત્રેષુ પૂજયેત્ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ ।
તદસ્ત્રાણિ ચ પૂજયેત્ । તતો દેવં વિસર્જયેત્ । ષટ્લક્ષં પુરશ્ચરણં । ઘૃતેન
ષટ્સહસ્રં હોમઃ ॥
પયોક્તૈરમૃતા ખંડૈસ્ત્રિ સહસ્રં ચતુર્દિનાત્ ।
અનેન વિધિના હોમોગ્રહજ્વરવિનાશનઃ ॥
ઇત્યાદ્યનેકે પ્રયોગાઃ ।
વહુના કિમિહોક્તેન મંત્રૈરેતૈરુદીરિતૈઃ ।
સમોનાસ્તિ મનુઃ કશ્ચિત્ છાયાનુગ્રહકારકઃ ॥
અથ લક્ષ્મી નૃસિંહઃ ॥ ક્ષૌં લક્ષ્મી નૃસિંહાય નમઃ । અસ્ય
પ્રજાપતિરૃષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ લક્ષ્મી નૃસિંહોદેવતા ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । ઈ
હં ઉગ્રં વીરં મહાવિષ્ણું આનંદાત્મને હૃદયાય નમઃ ૧ ઈહં
જ્વલંતં સર્વતોમુખં પ્રિયાત્મને શિરસે સ્વાહા ૨ ઈહં નૃસિંહભીષણં
જ્યોતિરાત્મને શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઈહં મૃત્યુમૃત્યું નમામ્યહં માયાત્મને
કવચાય હું ૪ ઈહં સમસ્તેન અજ્ઞાનાત્મને અસ્ત્રાય ફટ્ ૫ ક્રોધ
ક્ષમાદિશાંતયે દક્ષિણવાહું સંસ્પૃશન્ શલભમંત્રં જપેત્ । મંત્રસ્તુ
। ઓં હૌં નમઃ શિવાય મહાશલભાય સ્વાહા
૧૨૪બ્)
સ્વરક્ષાર્થં ચાનેકાનિ વીજાનિ મંત્રાક્ષર સંપુટિતાનિસંતિતાનિ
ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાનિ ॥ મહાભયે પ્રસ્તુતે મંત્રાતે એવં
ભીષણાંશ્થિંધિભિં વિભીષણંભી ઇતિ જપેત્ ॥ અથ વા
મંત્રાંતેમાંરક્ષરક્ષેતિ પઠેત્ ॥ મંત્રન્યાસાદૌ રક્ષા યથા ।
કેશવઃ પાતુ મે પાદૌ જંઘે નારાયણો મમ ।
માધવોમેકટિં પાતુ ગોવિંદો ગુહ્યમેવ ચ ॥
નાભિં વિષ્ણુસ્તુ મેપાતુ જઠરં મધુસૂદનઃ ।
ઉરસ્ત્રિ વિક્રમઃ પાતુ હૃદયં પાતુ વામનઃ ॥
શ્રીધરઃ પાતુમેકંઠં હૃષીકેશોમુખં મમ ।
પદ્મનાભસ્તુ નયને શિરોદામોદરો મમ ॥
એવમંગેષુ વિન્યસ્ય જપકાલે સુલોચને ।
છાયામપિ ન લંઘંતિ ભૂતવેતાલ રાક્ષસાઃ ॥
તસ્માત્ સર્વં પ્રયત્નેન ધ્યાનંદેવિ સમાચરેત્ ।
પુરસ્તાત્ કેશવઃ પાતુ ચક્રીજાંવૂનદપ્રભઃ ॥
પશ્ચાન્નારાયણઃ શંખી નીલજીમૂતસંનિભઃ ।
ઇંદીવરદલશ્યામો માધવોર્દ્ધ્વં ગદાધરઃ ॥
ગોવિંદો દક્ષિણેપાર્શ્વે ધન્વીચંદ્ર પ્રભોમહાન્ ।
ઉત્તરે હલભૃગ્વિષ્ણુ પદ્મકિંજલ્કસંનિભાઃ ॥
આગ્નેયયામ રવિંદાભોમુશલી મધુસૂદનઃ ।
ત્રિવિક્રમઃ ખડ્ગપાણિર્નૈરૃત્યાં જ્વલનપ્રભઃ ॥
વાયવ્યાં માધવો યજ્ઞીતરુણાદિત્યદીપ્તિમાન્ ।
ઐશાન્યાં પુંડરીકાક્ષઃ શ્રીધરઃ પટ્ટિશાયુધઃ ॥
વિષ્ણુપ્રભો હૃષીકેશોહ્ય વાચ્યાંદિશિમુદ્ગરં ।
૧૨૫અ)
હૃન્ન્યસેત્ પદ્મનાભોમે સહસ્રાંશુ સમપ્રભઃ ॥
સર્વાયુધઃ સર્વશક્તિઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વતોમુખઃ ।
ઇંદ્રગોપકસંકાશઃ પાશહસ્તોઽપરાજિતઃ ॥
સ વાહ્યાભ્યંતરં દેહં વ્યાપ્ય દામોદરઃ સ્થિતઃ ।
એવં સર્વત્રનિઃછિત્રંનામ દ્વાદશપંજરં ॥
પ્રવિષ્ટોહં નમે કિંચિદ્ભયમસ્તિ કદાચન ।
ઇતિ ન્યાસં કુર્યાત્ । ઇતિ રક્ષાંવિધાય પૂર્વોક્તપીઠે દેવમાવાહ્ય
આવાહનાદિકાઃ ષણ્મુદ્રાઃ પ્રદર્શયન્ જિતંતે પુંડરીકાક્ષ નમસ્તે
વિશ્વભાવન । નમસ્તેસ્તુ હૃષીકેશ મહાપુરુષપૂર્વજ । નમઃ । શાવરં ।
ધ્યાનં । ક્ષીરોદેઽબ્જમુખૈર્વૃતઃ સવરદં ચક્રં પિનાકાભયેવિભ્રચ્ચંદ્ર
રુચિર્મહારિવરણામિ સ્વાલસદ્ભૂષણઃ । આશ્લિષ્ટો રમયોરગેંદ્ર ફણસાહસ્રા
તપત્રાસ્વિદૃકનીલગ્રીવ ઇદં પુનાતુ નૃહરિર્યોયોગપદ્માસનઃ । એવં
ધ્યાનં પૂજાંતે ઉગ્રં નમામ્યહમિત્યાદિના વ્યૂહપૂજાનવભિઃ પદૈઃ । ઓં
ભીમાય ૧ ઉગ્રાય ૨ નયનાય ૩ નીલાય ૪ ચંદ્રાય ૫ ભયંકરાય ૬ વિશ્વેશાય
૭ કમલાય ૮ નમઃ ઇતિ પ્રાગાદિ દલેષુ । શ્રદ્ધાયૈ ૧ ઋદ્ધ્યૈ ૨ સમૃદ્ધ્યૈ

મહર્દ્ધ્યૈ ૪ કામાયૈ ૫ ભીમાયૈ ૬ મહાનનાયૈ ૭ અજ્ઞાનાયૈ ૮ દીપ્ત્યૈ નમઃ
ઇતિ તેષ્વેવ પૂજયેત્ । ઇત્યાદ્યનેકાવરણાનિ સંતિતાનિનાત્ર પ્રપેચિતાનિ ।
૧૨૫બ્)
એવં પૂજયિત્વા યથાશક્તિ જપિત્વા ગુહ્યાતિ ગુહ્યગોપ્તૃત્વં
ગૃહાણાસ્મત્કૃતં જપં । સિદ્ધિર્ભવતુ મેદેવત્વત્પ્રસાદાદ્ધૃદિસ્થિતા ઇતિ
જપં નિવેદયેત્ । સ્તુત્વા નત્વા વિસર્જયેત્ । અસ્યાનેકે પ્રકારાઃ સંતિ ॥ અથ વિદારણ
નૃસિંહઃ ॥ ક્ષૌં જયજયનૃસિંહ । અસ્ય મંત્રસ્ય પ્રજાપતિરૃષિરનુષ્ટુપ્
છંદઃ વિદારણ નૃસિંહો દેવતાજંવીજં હં શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ ।
ક્ષ્રાં ક્ષ્રીં ઇત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં । અવ્યાન્નિર્વ્યાજરૌદ્રાકૃતિ રતિ
વિકૃતા સ્યોલ્લસતીક્ષ્ણં દંષ્ટ્રશ્ચક્રં શંખં સ પાશાંકુશકુલિશ
ગદાદારણાખ્યં દધાનઃ । રક્તાકારશ્ચનાભેરધ ઉપરિસિતો દિવ્યભૂષા
વિશેષો દેવોઽર્કાગ્નીંદુ નેત્રો નિખિલસુરવરો નારસિંહશ્ચિરંવઃ । પૂજાદિકં
ષડક્ષરવત્ ॥ અથ દિવ્યનૃસિંહઃ ।
તપ્તહાટકકેશાંત જ્વલત્યાવકલોચન ।
વજ્રાધિકનખસ્પર્શદિવ્યસિંહ નમોસ્તુતે ॥
અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ દિવ્યનૃસિંહોદેવતારકારોવીજં એકારઃ
શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે । ચતુર્ભિઃ પાદૈઃ સમસ્તેન ચ પંચાંગં । ધ્યાન પૂજાદિકં
પૂર્વવત્ ॥
૧૨૬અ)
અથ દ્વાદશાક્ષર નૃસિંહઃ । ઓં ક્ષ્રૌં મહાનૃસિંહાય નમઃ ક્ષ્રૌં ઓં
। અસ્ય વામદેવ ઋષિર્વિરાટ્ છંદઃ શ્રીનૃસિંહોદેવતાક્ષકારો વીજં ઓં
શક્તિઃ રંક્ષઃ કીલકં ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । ષડંગ ધ્યાનાદિકં પૂર્વવત્ ॥
અથ ત્રયોદશાક્ષર મંત્રાંતરં । સહસ્રાર જ્વાલમૃત્યુનાશન સ્વાહા ।
આદિત્ય સોમસપ્તાર્ચિરિત્યાદિ ધ્યાનં । પૂર્વવત્ સર્વા ॥ અથ વીરનૃસિંહઃ । ઓં
નમો ભગવતે વીરનૃસિંહાય જ્વાલામાલાપિ નદ્વાંગાય અગ્નિનેત્રાય
સર્વભૂત વિનાશનાય સર્વશત્રુવિનાશનાય હન ૨ દહ ૨ પચ ૨ રક્ષ ૨ હ્રાં
હ્રીં ફટ્ સ્વાહા । અસ્યાપિ વિદારણવત્સર્વં ॥ અથ વીરનૃસિંહમંત્રાંતરં ।
ઓં નમો ભ્ગવતે વીરનૃસિંહાય જ્વાલામાલિને દીપ્તદંષ્ટ્રાયાગ્નિ નેત્રાય
સર્વરક્ષોઘ્નાય સર્વભૂતવિનાશનાય સર્વવ્યાધિ વિનાશનાય સર્વદોષ
વિનાશનાય સર્વજ્વરવિનાશનાય હન ૨ દહ ૨ પચ ૨ વંધ ૨ રક્ષ ૨ માં
હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્યાપિ સર્વં પૂર્વવત્ ॥ પુનરપિ વીરનૃસિંહાંતરં । ઓં
નમો ભગવતે વીરનૃસિંહાય જ્વાલામાલિને દીપ્તદંષ્ટ્રાયાગ્નિનેત્રાય
સર્વરક્ષોઘ્નાય સર્વભૂતવિનાશનાય સર્વવ્યાધિવિનાશનાય
સર્વવિઘ્નવિનાશનાય
૧૨૬બ્)
સર્વદોષવિનાશનાય હન ૨ દહ ૨ પચ ૨ વંધ ૨ રક્ષ ૨ માં માં માં હું
હું હું ફટ્ ફટ્ ફટ્ સ્વાહા । અસ્યાપિ સર્વં પૂર્વવત્ ॥ અથાપરાજિત
નૃસિંહઃ ॥ ચતુઃશતી । ઓં નમો ભગવતે અનંતાય સહસ્રશીર્ષાય
ક્ષીરોદાર્ણવશાયિને શેષભોગપર્યંકશાયિને નમો ગરુડવાહનાય
વાસુદેવય નમઃ । પીતવાસસે વાસુદેવ સંકર્ષણ પ્રદ્યુમ્ના નિરુદ્ધહય
શિરોવરાહ નૃસિંહવામન રામ રામ કૃષ્ણવરપ્રદ નમોસ્તુતે
અસુરદૈત્યયક્ષરાક્ષસભૂતપ્રેતપિશાચ સિદ્ધયોગિની ડાકિનીશાકિની
બ્રહ્મરાક્ષસં વિનાયકં પૂતનાગ્રહસ્કંદપુરોગગ્રહાનૂક્ષત્રગ્રહાન્
ભૂતગ્રહાન્ પ્રેતગ્રહાન્ વેતાલ ગ્રહાન્ જંભકગ્રહાન્ વેતાલાંશ્ચ હન ૨ દહ

પચ ૨ મંથ ૨ મદ ૨ ગૃહ્ન ૨ વિધ્વંસય ૨ વિત્રાસય ૨ ચક્રેણગદયાવજ્રેણ
ભસ્મી કુરુ સહસ્ર વાહો સહસ્ર પ્રહરણાયુધજય ૨ વિજયા પરાજિતા પ્રતિહત
સહસ્રનેત્ર જ્વલ ૨ પ્રજ્વલ ૨ વિશ્વરૂપ મધુસૂદન મહાપુરુષ
નારસિંહનારાયણ પદ્મનાભદામોદર હૃષીકેશ
સર્વભૂતવશંકરશંખચક્રગદાધરં સર્વનાગપ્રમર્દન
સર્વવિષનાશન સર્વસુરાહ્લાદન સર્વદેવ
૧૨૭અ)
મહેશ્વર સર્વમંત્ર પ્રભેદેન સર્વભયવિનાશન સર્વજ્વરવિનાશન
સર્વદુઃખપ્રશમન સર્વરોગાપકર્ષણ જનાર્દન દેવદેવવરપ્રદનમોસ્તુતે ॥
અસ્ય વામદેવ ઋષિર્વિરાટ્ છંદઃ અપરાજિત નૃસિંહો દેવતા ઇષ્ટાર્થે । ક્ષ્રાં
ક્ષ્રીં ઇત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનાદિકં ષડક્ષરવત્ ॥ અથાપરાજિત નારાયણ
નૃસિંહઃ ॥ ઓં નમો ભગવતે અનંતાય સહસ્રશીર્ષાય ક્ષીરોદાર્ણ વશાપિને
શેષભોગપર્યંકાય ગરુડવાહનાય વાસુદેવાય નમઃ પીતવાસસે વાસુદેવ
પ્રદ્યુમ્નાનિ રુદ્ધહયશિરોવરાહ નૃસિંહવામનત્રિવિક્રમમત્સ્યકૂર્મ
કૃષ્ણકલ્કિરામવરપ્રદજનાર્દન દેવદેવ નમોસ્તુતે
અસુરદૈત્યદાનવયક્ષરાક્ષસભૂતપ્રેતપિશાચાપસ્મારકૂષ્માંડ
સિદ્ધયોગિનીડાકિનીશાકિની બ્રહ્મરાક્ષસપૂતનાવેતાલં ગ્રહાન્ મરણગ્રહાન્
પ્રેતગ્રહાન્ પિશાચગ્રહાન્ વાતગ્રહાન્ જ્વરગ્રહાન્ નક્ષત્રગ્રહાન્ એતાનન્યાંશ્ચ
મહાગ્રહાન્ હન ૨ દહ ૨ મથ ૨ પચ ૨ મુંચ ૨ મૃહ્ન ૨ આવેશય

વિધ્વંસય ૨ વિત્રાસય ૨ સર્વાયુધ ચક્રેણ ગદયાશંખેનશાર્ઙ્ગેણ
વજ્રેણ સકલેન ભસ્મી કુરુ ૨ સહસ્રવાહો સહસ્ર પ્રહરણાયુધાય *?
૧૨૭બ્)
જય ૨ વિજયાયાનંતાયા પરાજિતાયા પ્રતિસહસ્રનેત્ર જ્વલ ૨ પ્રજ્વલિત વિશ્વરૂપ
મધુસૂદન હૃષીકેશ મહાપુરુષ વૈકુંઠ નારાયણ ગોવિંદ
પદ્મનાભદામોદર સર્વભૂતવશંકરશંખચક્રગદાધર સર્વભૂત
નમસ્કૃત સર્વભૂતપ્રભંજન સર્વા *****? દેવ
મહેશ્વર સર્વગ્રહનિવારણાયુધમંત્ર પ્રભંજન સર્વયંત્રપ્રભંજન
સર્વવ્યાધિનાશન સર્વમુદ્રા પ્રભેદન સર્વજ્વરવિનાશન
સર્વભૂતાયકર્ષણ સર્વવંધવિમોક્ષણ સર્વદુઃખવિનાશન સર્વારિષ્ટ
પ્રશમનં સર્વશત્રુવિનાશન સર્વવિષવિના *****##?
અષ્ટાક્ષરવત્સર્વં ॥ અથાષ્ટાક્ષરો નૃસિંહા ***? નમો
નરસિંહાય । અસ્ય પંચાક્ષરવત્સર્વં ॥ અથ ષડક્ષરઃ । ઓં ક્ષ્રૌં નમઃ
સ્વાહા । અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ । ક્ષ્રાં ક્ષ્રીંમિત્યાદિ ષડંગં ।
પૂજા ચ પૂર્વવત્ ॥ અથ લક્ષ્મી નૃસિંહઃ । ક્ષ્રૌં લક્ષ્મી નૃસિંહાય ।
ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ ॥ અથ કોપનનૃસિંહઃ । ઓં ક્ષ્રૌં કોપનનૃસિંહાય
સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । શ્રીમત્પદ્માસનસ્થેતિ શાંતં ધ્યાનં ।
? ધ્યાનમિદં । ઉદ્યદ્ભાસ્વત્
સહસ્રપ્રભમશનિનિભંત્રીક્ષણં વીક્ષનંતં વિહ્નીવહ્નાય વિદ્યુત્તતિવિતતિં
૧૨૮અ)
સદા મીષષૈર્ભૂષણૈશ્ચાદિવ્યૈરાદીપ્તદેહં નિશિતનખલ
સટ્વાહુદંડૈરનેકૈઃ સંભિન્નં ભિન્નદૈત્યૈઃ સ્થિત તનુમતનું
નારસિંહં નમામિ । અન્યત્ પૂર્વવત્ । અથ તેજો નૃસિંહઃ । ઓં ક્ષ્રૌં નમો
ભગવતે નૃસિંહાય નમસ્તેજસ્તેજસે
આવિરાવિર્ભવવજ્રનખવજ્રદંષ્ટ્રકર્માશયાવુદ્ધપરરંધ્રાય નમોગ્રાય
ઓં સ્વાહા । ગાયત્રી છંદઃ । ધ્યાનં ।
દ્વિભુજં ચક્રશંખધરં સર્વાભરણભૂષિતં ।
કોટિસૂર્ય સમપ્રભદીપ્તં દંષ્ટ્રાજ્વાલં ધ્યાયેત્ ॥
અથ લક્ષ્મી નૃસિંહ મંત્રાંતરં । ઓં ઈં હં ક્ષ્રૌં હં ઈં ઓં । અસ્ય
બ્રહ્માઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ સ્વસ્થઃ પદ્માસન ઇતિ ધ્યાનં ॥ અથ
પુચ્છનૃસિંહઃ । હરયે વિષત્રાતે ક્ષ્રૌં નમો ભગવતે મહાપુચ્છાય
નરસિંહાય । અસ્ય બ્રહ્માઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ । ષડક્ષરવદ્ધ્યાનં ॥ અથ
સ્વસ્થ નરસિંહઃ । ઓં નમઃ શ્રીનરસિંહાય
પ્રતિગુણકેશરસટાયખડ્ગાંતાયુધ કરાલદંષ્ટ્રા લોચનગદ્ર ૨ મર્દ

જાતિ ૨ જાલિતં ૨ દેવં ૨ ત્વં સ્વસ્વાવેશં કુરુ ૨ સ્વાહા । અસ્ય ઋષ્યાદિકં
ધ્યાનં ચ પૂર્વવત્ । અનેકગ્રહભૂતાદીન્ સ્તંભયેતિ । લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
એકભક્તાવષ્ટાયન બ્રહ્મચારીયતી સ્યાત્ । તતઃ સિદ્ધિઃ ॥ અથ મંત્રાંતરં । ઓં
ક્ષ્રૌં નમો ભગવતે નરસિંહાય । ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ ।
૧૨૮બ્)
અથ વિલ નરસિંહઃ ॥ ઓં નમો ભગવતે નરસિંહાય દૈત્યદાનવવૃજિતાય
પ્રદીપ્ત સહસ્રકોટિ સમસ્તતેજસે વજ્રનખદંષ્ટ્રાયુધાયં
સ્ફટિકવિકટકીર્ણકેસરસટાય ક્ષુભિત
મહાર્ણવાંભોધિદુંદુભિનિર્ઘોષાય સર્વયંત્રાંતર્હૃદયાય એહ્યેહિ
ભગવન્નારસિંહ પુરુષચરાચર બ્રહ્માસત્યેન સ્ફુરવિજૃંભદરદારય
સર્વપાતાલાન્ભ્રગર્જસુરસિંહનાદવિદ્રાવયાવેશય સર્વયંત્રરૂપાણિ ।
સર્વજાતીશ્ચ હન ૨ છ્ંદસંક્ષિપદરદારય સ્ફોટય
જ્વાલામાલાસંધાનાવેશય સર્વતોઽનંતજ્વાલા વજ્રાશનિચક્રેણ
સર્વપાતાલાનુત્સાદય સર્વતોઽનંત જ્વાલા વજ્રશરજાલેન સર્વપાતાલાન્ગ્રથય
સર્વતોઽનંત જ્વાલાશરપંજરેણ સર્વપાતાલાન્ પરિવારયસુરલોકનિવાસિનીનાં
હૃદયાન્યાકર્ષયધુનશીઘ્રં દહ ૨ પચ ૨ શોષય

નિકૃત્તયતાવદ્યાવદ્વિકલન્યાય સમાપન્નાઃ પાતાલેભ્યઃ ફટ્
યંત્રરૂપેભ્યઃ ફટ્ યંત્રજાતિભ્યઃ ફટ્ સસહાયંમાં
રક્ષભગવન્નારસિંહરૂપવિષ્ણો સર્વપાપેભ્યઃ સર્વાયુધેભ્યઃ
સર્વભયોપદ્રવેભ્યઃ ઓં હ્રીં ક્ષ્રીં ફટ્ ઇંકાસ્તુતે હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્ય
સિદ્ધમંત્રત્વા દૃષ્યાદિકં નાસ્તિ । દશસહસ્રં પુરશ્ચરણં । અયમેવ
પરિધાછેદનઃ ॥ અથ ષડક્ષરઃ ।
૧૨૯અ)
આં હ્રીં ક્ષ્રૌં ક્રોં હું ફટ્ । અસ્ય મંત્રસ્ય વામદેવ ઋષિઃ
પંક્તિશ્છંદઃ નૃસિંહો દેવતા ઇષ્ટાર્થે । ક્ષ્રૌં વીજં હ્રીં શક્તિઃ । ઓં
આં અંગુષ્ઠાભ્યાં નમઃ ૧ ઓં ઈં હ્રીં તર્જનીભ્યાં નમઃ ૨ ઓં ઊં ક્ષ્રૌં
મધ્યમાભ્યાં નમઃ ૩ ઓં ઊં ૠં ક્રૌં અનામિકાભ્યાં નમઃ ૪ ઓં ઐં
હું કનિષ્ઠાભ્યાં નમઃ ૫ ઓં અં ફટ્ કરતલકરપૃષ્ઠાભ્યાં નમઃ

એતાન્યક્ષરાણિ હૃદયાદિષુ ન્યસેત્ । અવ્યાન્નિર્વ્યાજેતિ ધ્યાનં । પૂજાયંત્રં ચ
પૂર્વોક્તમેવ । કિંતુ ષટ્કોણ મધ્યે ભુવનેશ્વરી પૂજનીયેતિ શેષઃ । તતો
વૈષ્ણવે પીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં ।
ચક્રશંખપાશાંકુશંકુલિશગદાકૃપાણખેટાનિદલેષુ પૂજયેત્ ।
લોકપાલાંસ્તદાયુધાનિ ચ પૂજયેત્ । અક્ષરલક્ષં પુરશ્ચરણં । તત્સહસ્રં
ઘૃતપ્લુતાભિરપામાર્ગસમિદ્ભિર્જુહુયાત્ ॥ અથ સુદર્શન નૃસિંહઃ ॥
સહસ્રારજ્વાલાવર્તિન્ ક્ષ્રૌં હનહન હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્ય મંત્રસ્યજયંત
ઋષિર્જગતી છંદઃ સુદર્શન નૃસિંહો દેવતા ઇષ્ટાર્થે । ક્ષ્રૌં વીજં હું
શક્તિઃ । ચક્રરાજાય સ્વાહા હૃદયાય નમઃ ૧ જ્વાલા ચક્રાય સ્વાહા શિરઃ

મહચ્ચક્રાય સ્વાહા શિખા ૩ ગજેચ્ચક્રાય સ્વાહા કવચં ૪ અસુરાંતક ચક્રાય
સ્વાહા અસ્ત્રં ૫ । ધ્યાનં ।
ચક્રાક્ષકર્ણિકાસીનં કાલાગ્નિસદૃશપ્રભં ।
૧૨૯બ્)
દનુજં ચ વિવૃત્તાસ્યં ચતુશ્ચક્રધરં હરિં ॥
યોગવહનિષિદ્ધાંગં ત્રિનેત્રં ચોગ્રવિગ્રહાં ।
ધ્યાયેત્ સમસ્તભૂતઘ્નમશોકદ્રુમમૂલગં ॥
એવં ધ્યાત્વા વૈશ્ણવે પીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ ॥
અથ સહસ્રાક્ષરો નરસિંહમંત્રઃ ॥ ઓં હ્રીં શ્રીં ક્લીં ક્ષ્રૌં ક્રોધમૂર્તે
નૃસિંહ મહાપુરુષપ્રધાનધર્માધર્મનિગડનિર્મોચન કાલપુરુષકાલાક્ત
વિશ્વેશ્વરવિષાંતનિવિષ્ટ ચૈતન્યચિત્સદાભાસકકાલાધ્વતીત
નિત્યોદિતોયાસ્તમયોમ્નિભમહાકારુણિક હૃદયાબ્જ ચતુર્દલનિવિષ્ટ
ચૈતૈન્યૈકાત્મન્ ચતુરાત્મન્ દ્વાદશાત્મન્ ચતુર્વિંશાત્મન્ પંચવિંશાત્મન્
શતસહસ્રમૂર્ત એહ્યેહિ ભગવન્ નૃસિંહપુરુષક્રોધેશ્વરરમા
સહસ્રવંદિત પાદકલ્યાંતાગ્નિ સહસ્રકોદ્યાંભ મહાદેવવિનાયક
દશશતજ્ઞાનવલજ્ઞેયામલામલે પિંગલેક્ષણસટોલ્લસદ્દંષ્ટ્રાયુધ
નખાયુધદાનવેંદ્રાંતકારણશોણિતસંસિક્તવિગ્રહભૂતાયસ્મારયાતુ##-
વ્યોમચક્રેશ્વરપ્રભાવાવચ્યરૂપેણોત્તિષ્ઠ ૨ અવિદ્યાનિચયં દહ

જ્ઞાનૈશ્વર્યં પ્રકાશય ૨ ઓં સર્વજ્ઞા શેષજૃંભાજૃંભિત ઓં
સત્પુરુષસદનાધ્યનિધિષ્ટ નમ દુઃસ્વપ્નભયં
નિગડભયંકાંતારભયં
૧૩૦અ)
વિષજ્વરડાકિની કૃત્યાધ્વરવેદિનીભયમશનિભયં દુર્ભિક્ષભયં
ભારિભયંમારી ચ ભયં છાયાસ્કંદાય સ્મારભયં ચોરભયં
જલશ્વભ્રાગ્નિભયં ગજસિંહભુજંગભયં જન્મજરામરણાદિ સર્વભયં
નિર્મોચય ૨ પ્રશમય ૨ જ્ઞેયરૂપધારિન્ નૃસિંહવૃહત્સામપુરુષ
સર્વભયનિવારણાષ્ટાષ્ટકં
ચતુઃષષ્ટિચેટિકામયવિદ્યાવૃત્તત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવતા કોટિ
નરપાદપંકજન્વિત સહસ્રવદન સહસ્રોદર સહસ્રેક્ષણ
સહસ્રપાદસહસ્રભુજજિહ્વાસહસ્ર લલાટ સહસ્રાયુધધરતમઃ
પ્રકાશકાંતમધુમથ ન સર્વમંત્રમંત્રરાજેશ્વરવૈહાય
સગતિપ્રદપાતાલયંત્રમર્દનઘોરાટ્ટહાસશિતવિષાવાસ વાસુદેવા
ક્રૂરહયમુખપરમહંસ વિશ્વેશવિશ્વવિડંવનનિવિષ્ટપ્રાદુર્ભાવકારક
હૃષીકેશ સ્વચ્છંદ પ્રદનિઃ શેષજીવગ્રાસકમહાપિસિતાસૃગ્લં
પટખેચરી સિદ્ધપ્રદાયક અજેયાવ્યયાવ્યક્ત બ્રહ્માંડોદર
બ્રહ્માંડકોટિસ્રગ્મુંડમાલામંડિતમુંડમત્સ્યકૂર્મવરાહ નૃસિંહ
વામનત્રૈલોક્યા ક્રમણપાદશાલિકરામત્રયયુતવુદ્ધ વિષ્ણુરૂપધર
એકતત્વત્રયપ્રણવાધારતચ્છિખાનિવિષ્ટ સ્વાહા સ્વધા વષટ્ વૌષટ્ હું
પ્રાણાધાર
૧૩૦બ્)
આદિદેવ પ્રાણાપાન નિવિષ્ટ પાંચરાત્રિકદિતિજનિધનકર મહાકાય
અસોધદૈત્યેંદ્ર દર્પદલન તેજો રાશિન્ ઓં ક્લાં તેજો વરપુરુષ ફટ્ ઓં
સંસંત્યપુરુષ ફટ્ ઓં ધાં અચ્યુત ફટ્ હૂં વિશ્વરૂપિન્ ફટ્ ઓં હ્રૌં
હંસ ફટ્ ઓં હ્રૌં પરમહંસ ફટ્ ઓં હ્રઃ હિરણ્યગર્ભરૂપધારિન્ ફટ્
ઓં હ્રૌં અનૌપમ્યરૂપધારિન્ ફટ્ ઓં વાં વાસુદેવ ફટ્ ઓં હ્રીં મૂર્તે ફટ્
ઓં ક્લીં અમૂર્તે ફટ્ ઓં ક્ષ્રાં વિશ્વમૂર્તે ફટ્ હ્રાં વિશ્વાત્મન્ ફટ્ ઓં
સૌં ચતુરાત્મન્ ફટ્ ઓં ક્ષ્રૌં નૃસિંહરૂપધારિન્ ફટ્ ઓં ક્લાં ક્લઃ
અષ્ટાંગ વિન્યાસ વિન્યસ્તમૂર્તરૂપધારિન્ ફટ્ ઓં હ્રૌં
નિસર્ગસિદ્ધૈકરૂપધારિન્ ફટ્ ઓં હું હું હું ષ્ટં કં ખં
અમુકમમુકં ખાહિ ૨ ખાદય ૨ ક્લં ક્લીં સાધ્યમાનયાનય મહાત્મન્
સમાદર્શય ૨ ક્ષ્રાં ક્ષ્રીં ક્ષ્રૂં ક્ષ્રૈં ક્ષ્રૌં ક્ષ્રેં ક્ષ્ર
જપિતકલ્મષોત્તારયોત્તારય દ્રાં દ્રીં ક્લીં ક્લૂં સંનૃસિંહ જ્વાલાત્મને
સ્વાહા નૃસિંહ જ્વાલાત્મને સ્વાહા નૃસિંહજ્વાલાત્મને સ્વાહા । ઓં ક્ષ્રૌં
ક્લીં શ્રીં હ્રીં ઓં ॥ અસ્ય નૃસિંહસહસ્રાક્ષર મંત્રસ્ય કપિલમહર્ષિ
ઋષિરતિ જગતી છંદઃ શ્રીનૃસિંહોદેવતા ક્ષ્રૌંવીજં સ્વાહા શક્તિઃ
શ્વેતોવર્ણઃ ઉદાત્તઃ સ્વરઃ પરમાત્મા નૃસિંહ પ્રીતયે વિનિયોગઃ । ઓં ક્ષ્રઃ
સહસ્ર વાહવે સહસ્રાયુધધરાય નૃસિંહાય સ્વાહા અસ્ત્રાય ફટ્ ।
૧૩૧અ)

ઇતિ કરશુદ્ધિં વિધાયાંગુલીષુ હૃદયાદિષુ ચ । ઓં ક્ષ્રાં
સહસ્રાક્ષરવિજૃંભિત નૃસિંહાય સ્વાહા હૃદયં ૧ ઓં ક્ષ્રીં
મહાપ્રભાવિકટ નૃસિંહાય સ્વાહા શિરઃ ૨ ઓં ક્ષ્રૂં
તપ્તહાટકકેશાંતેત્યાદિ મહાધ્વનિધ્વસ્તજગદ્ભયાય નૃસિંહાય સ્વાહા
ઽસિખા ૩ ઓં ક્ષ્રૈં સુવર્ણમદમત્ત વિજ્વલિત નૃસિંહાય સ્વાહા કવચં ૪ ઓં
ક્ષ્રૌં સહસ્રાક્ષ વિશ્વરૂપિણે ધારિણે સ્વાહા નેત્રં ૫ ઓં ક્ષ્રઃ સહસ્ર વાહવે
સહસ્રાયુધાય નૃસિંહાય સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ ઇતિ વિન્યસ્ય ષડંગં વ્યાપકં
પ્રાણાયામં ચ કૃત્વા હૃદયે નૃસિંહં ધ્યાયેત્ । ઉદ્યદ્ભાસ્વદિતિ ધ્યાત્વા
જપેત્ । અન્યે ચ મંત્રાઃ સંતિતે ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાઃ ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે નૃસિંહમંત્રકથનં
નામ ષોડશપરિચ્છેદઃ ॥
પંચાયતનમંત્રકથનાનંતરં નાનામંત્રા ઉચ્યંતે ॥
તત્રાદૌ ગાયત્રીવિધાનં લિખ્યતે ।
પ્રણવસ્ય બ્રહ્માઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ પરમાત્મા દેવતા
વ્યાહૃતીનાંતિસૃણાંસામસ્તેન પ્રજાપતિરૃષિઃ
એકૈકશોગૌતમભરદ્વાજવિશ્વામિત્રાઋષયઃ
ગાયત્ર્યુષ્ણિગનુષ્ટુપ્છંદાંસિ અગ્નિર્વાયુરાદિત્યો દેવતાઃ ॥ ગાયત્ર્યા
વિશ્વામિત્રઋષિર્દૈવીગાયત્રીછંદઃ
૧૩૧બ્)
સવિતાદેવતાવરેણ્યમિત્યત્રરમિતિશક્તિઃ વમિતિ વીજં ણકારઃ । સાધારણ
શક્તિઃ । ણકારો વલમિતિ શ્રુતેઃ ॥ અથ પદન્યાસઃ । ઓં તત્ પાદાત્મને નમઃ ૧ ઓં
સવિતુર્જાન્વાત્મને નમઃ ૨ ઓં વરેણ્યં ગુહ્યાત્મને નમઃ ૩ ઓં
ભર્ગોજઠરાત્મને ૪ ઓં દેવસ્ય હૃદયાત્મને ૫ ઓં ધીમહિ વર્ણાત્મને ૬ ઓં
ધિયઃ પૂર્વમુખાયૈ ૭ ઓં યો પશ્ચિમમુખાયૈ ૮ ઓં નઃ મૂર્ધાત્મને ૯ ઓં
પ્રચોદયાત્ અસ્ત્રાય ફટ્ ૧૦ ॥ પુનઃ । ઓં તત્ મૂર્ધાત્મને ૧ ઓં
સવિતુર્ભ્રૂમધ્યાત્મને ૨ ઓં વરેણ્યં ચ ક્ષુરાત્મને ૩ ઓં ભર્ગોવક્ત્રાત્મને

ઓં દેવસ્ય કર્ણાત્મને ૫ ઓં ધીમહિ હૃદયાત્મને ૬ ઓં ધિયઃ નાભ્યાત્મને

ઓં યઃ ગુહ્યાત્મને ૮ ઓં નઃ જાન્વાત્મને ૯ ઓં પ્રચોદયાત્ પાદાત્મને ૧૦ ॥ પુનઃ
। ઓં તત્ ગુહ્યાત્મને ૧ ઓં સવિતુઃ ચક્ષુરાત્મને ૨ ઓં વરેણ્યં વાગાત્મને ૩ ઓં
ભર્ગો કર્ણાત્મને ૪ ઓં દેવસ્ય હૃદયાત્મને ૫ ઓં ધીમહિજાન્વાત્મને ૬ ઓં
ધિયઃ અંદ્ર્યાત્મને ૭ ઓં યઃ લલાટાત્મને ૮ ઓં નઃ ઘ્રાણાત્મને ૯ ઓં
પ્રચોદયાત્ મૂર્ધ્ને નમઃ ૧૦ ॥ પુનઃ ઓં ભૂસ્તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભૂરગ્નયે
પૃથિવ્યૈ બ્રહ્મણેલોકત્રયાત્મને નમઃ ૧ ઓં ભુવઃ ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ
ભુવોઽંતરિક્ષાય વાયવે વિષ્ણવે વેદત્રયાત્મને નમઃ

૧૩૨અ)
ઓં સ્વઃ ધિયોયોનઃ પ્રચોદયાત્ સ્વરાદિત્યાયદિવે મહેશ્વરાય પ્રાણત્રયાત્મને
નમઃ ૩ પાદહૃદશિરઃ સુપાદન્યાસઃ ॥ અથ સશક્તિકાક્ષરન્યાસઃ ॥ ઓં
તત્પ્રહ્લાદિન્યૈ ચંપકનિભાયૈ નમઃ ૧ ઓં સપ્રભાયૈશ્વેતવર્ણાયૈ ૨ ઓં
વિનિત્યાયૈ પિંગલવર્ણાયૈ ૩ ઓં તુઃ વિશ્વપ્રભાયૈ ઇંદ્રનીલનિભાયૈ ૪ ઓં ર્વ
વિલાસિન્યૈ વહ્નિદીપ્તાયૈ ૫ ઓં રે પ્રભાવત્યૈ વહ્નિરૂપાયૈ ૬ ઓં ણિ જયાયૈ
વિદ્યુત્પ્રભાયૈ ૭ ઓં યં શાંતાયૈ રક્તવર્ણાયૈ ૮ ઓં ભ કાંતાયૈ
જલદવર્ણાયૈ ૯ ઓં ર્ગો દુર્ગાયૈ રક્તવર્ણ નિભાયૈ ૧૦ ઓં દે સરસ્વત્યૈ
મરકતનિભાયૈ ૧૧ ઓં વ વિશ્વરૂપાયૈ શુક્લરૂપાયૈ ૧૨ ઓં સ્ય વિશાલાયૈ
સુવર્ણપ્રભાયૈ ૧૩ ઓં ધી ઈશાયૈ કુંદપ્રભાયૈ ૧૪ ઓં મવ્યાપિન્યૈ
પદ્મરાગનિભાયૈ ૧૫ ઓં હિ વિમલાયૈ શંખનિભાયૈ ૧૬ ઓં ધિ તમોપહારિણ્યૈ
પાંડુરપ્રભાયૈ ૧૭ ઓં યો સૂક્ષ્માયૈ ઇંદ્રગોપનિભાયૈ ૧૮ ઓં યો વિશ્વયોન્યૈ
કુંકુમનિભાયૈ ૧૯ ઓં નઃ જયાવહાયૈ સૂર્યોદયનિભાયૈ ૨૦ ઓં પ્રલયાયૈ
નીલોત્પલનિભાયૈ ૨૧ ઓં ચોપરાયૈ ગોરોચનનિભાયૈ ૨૨ ઓં દ શોભાયૈ
કુંદેંદુશંખધવલાયૈ ૨૩ ઓં યાત્ ભદ્રરૂપિણ્યૈ સ્ફટિકનિભાયૈ નમઃ
૨૪ ॥ ઓં તદગ્નયે ચંપકનિભાય પદ્માસન રૂઢાય
૧૩૨બ્)
બ્રહ્મવિષ્ણુ શિવાત્મને નમઃ ૧ ઓં સ પ્રજાપતયે શ્યામવર્ણાય પદ્માસન
રૂઢાય બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મને નમઃ ૨ ઓં વિસોમાય પિંગલનિભાય
પદ્માસનરૂઢાયેત્યાદિ ૩ ઓં તુઃ ઈશાનાય ઇંદ્રનીલનિભાય પ૦ ૪ ઓં ર્વઃ
આદિત્યાય વહ્નિદીપ્તાય પ૦ ૫ ઓં રે વૃહસ્પતયે વહ્નિરૂપાય ૬ ઓં ણિ ઇંદ્રાય
વિદ્યુત્પ્રભાય ૭ ઓં યં ભગદેવાય રક્તવર્ણાય ૮ ઓં ભ અર્યમ્ને
જલદવર્ણાય ૯ ઓં ર્ગો સવિત્રેરક્તગૌરનિભાય ૧૦ ઓં દેત્વષ્ટ્રેમરકતનિભાય
૧૧ ઓં વ પૂષ્ણે શુક્લવર્ણાય ૧૨ ઓં સ્ય ઇંદ્રાગ્નિભ્યાં સુવર્ણપ્રભાયાં
પદ્માસનરૂઢાભ્યાં બ્રહ્મવિષ્ણુ શિવાત્મભ્યાં નમઃ ૧૩ ઓં ધી વાયવે
કુંદપ્રભાય ૧૪ ઓં મ વામદેવાય પદ્મરાગનિભાય ૧૫ ઓં હિ
મિત્રાવરુણાભ્યાં શંખનિભાભ્યાં ૧૬ ઓં ધિ ભ્રાતૃવ્ય દેવાય પાંડુર
પ્રભાય ૧૨ ઓં યો વિશ્વેદેવેભ્ય ઇંદ્રગોપનિભેભ્ય પદ્માસન રૂઢેભ્યો
બ્રહ્મવિષ્ણુ શિવાત્મભ્યો નમઃ ૧૮ ઓં યો વિષ્ણવે કુંકુમનિભાય ૧૯ ઓં નઃ
વસુભ્યઃ સૂર્યોદયનિભેભ્યઃ પ૦ ૨૦ ઓં પ્રપિતૃભ્યો નીલોત્પલ નિભેભ્યઃ પ

૨૧ ઓં ચો કુવેરાય ગોરોચનનિભાય ૨૨ ઓં દ અશ્વિભ્યાં કુંદેંદુ
શંખનિભાભ્યાં ૨૩ ઓં યાત્ બ્રહ્મણે સ્ફટિકનિભાય પદ્માસનરૂઢાય
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મને નમઃ

૧૩૩અ)
ઓં તદગ્નયે પૃથિવ્યાત્મને નમઃ ૧ ઓં સ પ્રજાપતયે અ વાત્મને ૨ ઓં વિ
સોમાય વહ્ન્યાત્મને ૩ ઓં તુઃ ઈશાનાય વાં દ્યાત્મને ૪ ઓં ર્વ આદિત્યાય
આકાશાત્મને ૫ ઓં રે વૃહસ્પતયે ગંધતન્માત્રાત્મને ૬ ઓં ણિ ઇંદ્રાય
રસતન્માત્રાત્મને ૭ ઓં યં ભગદેવાય રૂપતન્માત્રાત્મને ૮ ઓં ભ અર્યમ્ને
સ્પર્શતન્માત્રાત્મને ૯ ઓં ર્ગો સવિત્રેશષ્ટતન્માત્રાત્મને ૧૦ ઓં દેત્વષ્ટ્રે
રૂપસ્થાત્મને ૧૧ ઓં વ પૂષ્ણે પાદ્યાત્મને ૧૨ ઓં સ્ય ઇંદ્રાગ્નિભ્યાં
પાદાત્મભ્યાં નમઃ ૧૩ ઓં ધી વાયવે પાણ્યાત્મને ૧૪ ઓં મ વામદેવાય
વાગાત્મને ૧૫ ઓં હિ મિત્રાવરુણાભ્યાંઘ્રાણાત્મભ્યાં ૧૬ ઓં ધિ
ભ્રાતૃવ્યદેવાય જિહ્વાત્મને નમઃ ૧૨ ઓં યો વિશ્વેભ્યો
દેવેભ્યશ્ચક્ષુરાત્મભ્યો નમઃ ૧૮ ઓં યોં વિષ્ણવેત્વગાત્મને ૧૯ ઓં નઃ
વસુભ્યઃ શ્રોત્રાત્મભ્યો નમઃ ૨૦ ઓં પ્ર પિતૃભ્યોમન આત્મભ્યઃ ૨૧ ઓં ચો
કુવેરાય વુદ્ધ્યાત્મને ૨૨ ઓં દ અશ્વિભ્યાં અહંકારાત્મભ્યાં ૨૩ ઓં
યાદ્બ્રહ્મણે અવ્યક્તાત્મને નમઃ ૨૪ ॥ ઓં તત્ હૃદયાય નમઃ ૧ ઓં સ વિતુઃ
શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં વરેણ્યં શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં ભર્ગોઃ કવચાય હું ૪ ઓં
દેવસ્ય અસ્ત્રાય ફટ્ ૫ ઓં ધીમહિ નેત્રત્રયાય
૧૩૩બ્)
વૌષટ્ ૬ ઓં ધિયોયોનઃ પાર્શ્વાભ્યાં નમઃ ૭ ઓં પ્રચોદયાત્ હસ્તાભ્યાં
નમઃ ૮ ॥ પુનઃ । તત્સવિતુર્બ્રહ્મણે હૃદયાય નમઃ । ઓં વરેણ્યં વિષ્ણવે
શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં ભર્ગોદેવસ્ય રુદ્રાય શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં ધિયઃ ઈશ્વરાય
કવચાય હું ૪ ઓં યોનઃ સદાશિવાત્મને નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ ઓં પ્રચોદયાત્
અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ તતોઽક્ષરશક્તિન્યાસઃ ॥ ઓં તત્તધ્યાયૈ ૧ ઓં સ સમગ્રાયૈ ૨ ઓં
વિ વિમલાયૈ ૩ઓં તુ તુષ્ટ્યૈ ૪ ઓં ર્વ વંદ્યાયૈ ૫ ઓં રે રેવત્યૈ ૬ ઓં ણિ
નિરવદ્યાયૈ ૭ ઓં યં યજ્ઞવિદ્યાયૈ ૮ ઓં ભ ભર્ગાયૈ ૯ ઓં ર્ગો ગોદાયૈ ૧૦ ઓં
દે દેવિન્યૈ ૧૧ ઓં વ વરદાયૈ ૧૨ ઓં સ્પ સ્પંદનાયૈ ૧૩ ઓં ધી ધીરાયૈ ૧૪ ઓં
મ મધુરાયૈ ૧૫ ઓં હિ હિમવત્સુતાયૈ ૧૬ ઓં ધિ ધિસ્ન્યૈ ૧૭ ઓં યો યોગિન્યૈ ૧૮ ઓં
યો યોગદાયૈ ૧૯ ઓં નઃ નર્મદાયૈ ૨૦ ઓં પ્ર પ્રમથપ્રિયાયૈ ૨૧ ઓં ચો ચોરિણ્યૈ
૨૨ ઓં દ દયિતાયૈ ૨૩ યાત્ યાજ્ઞ્યૈ નમઃ ૨૪ ॥ સ્થાનાનિ । પાદસંધિ
ચતુઃકાંડનાભિહૃદ્ગલોદોર્દ્વયોઃ ।
સંધ્યાસ્યનાસાગંડાક્ષિકર્ણભ્રૂમસ્તકેષ્વપિ । વારુણેંદવયામ્યે
પ્રગૂર્ધ્વગેષુ મુખેષુ ચ । ક્રમેણ વર્ણાન્ વિન્યસ્ય ગાયત્ર્યાવિંત્રવિત્તમઃ । ઇતિ
ન્યાસાનંતરં ધ્યાનં સંધ્યાત્રયેકાર્યં । પૂર્વાહ્ને બ્રહ્મદૈવત્યાં
રક્તવર્ણાં રક્તવસ્ત્રાં સર્વાભરણભૂષિતાં ચતુર્ભુજાં
કમંડલ્વક્ષમાલાવરદાભયધારિણીં ચતુર્મુખાં હંસારૂઢાં
ગાયત્રીં ધ્યાયેત્ ।
૧૩૪અ)
અપરાહ્ને વિષ્ણુદૈવત્યાં કૃષ્ણવર્ણાં પીતાંવરાં સર્વાભરણભૂષિતાં
ચતુર્ભુજાં શંખચક્રગદાભયધારિણીં ગરુડારૂઢાં સાવિત્રીં ધ્યાયેત્ ।
મધ્યાહ્ને રુદ્રદૈવત્યાં શ્વેતવર્ણાં શ્વેતવસ્ત્રાં ચતુર્ભુજાં
સર્વાભરણભૂષિતાં શૂલકપાલવરદાભયકરાં વૃષારૂઢાં સરસ્વતીં
ધ્યાયેત્ । અન્યદાત્વેવં મુક્તાવિન્દુમહેમનીલવલચ્છાયૈ મુખૈસ્તીક્ષ્ણ
?ર્સૌર્યુક્તામિંદુનિવદ્વરત્નમુકુટાં તત્વાત્મવર્ણાત્મિકાં ।
સાવિત્રીં વરદાભ્યાંકુશકરાંપાશં કપાલં ગુણં
શંખંચક્રમથારવિંદયુગલં હસ્તૈર્વહંતીં ભજે । એવં ધ્યાત્વા
તીવ્રાદિ શક્તિસહિતે સૌરેપીઠે ત્રિકોણ મધ્યે દેવીમાવાહ્યહા મુદ્રાઃ પ્રદર્શયેત્
॥ તદ્યથા । સંમુખં ૧ સંપુટં ૨ વિવૃતં ૩ એકમુખં ૪ દ્વિમુખં

ત્રિમુખં ૬ ચતુર્મુખં ૭ પંચમુખં ૮ ષણ્મુખં ૯ દ્વિલિંગિનં

શંકટં ૧૧ પ્રાગગ્ર્યં ૧૨ યમાસ્યં ૧૩ ગ્રથિતં ૧૪ વિમુખં

અધોમુખં ૧૬ પ્રલંવમુષ્ટિં ૧૭ મીનાક્રાંતં ૧૮ કૂર્માક્રાંતં

વરાહાક્રાંતં ૨૦ સિંહાક્રાંતં ૨૧ મહાક્રાંતં ૨૨ પ્રલંવં ૨૩ મુદ્ગરં
૨૪ એતામુદ્રાશ્ચતુર્વિંશાગાયત્રીષુ પ્રસાધિકાઃ ।
વૃથા મંત્રાજપાશ્ચૈવ સ્નાનં ભોજનમેવ ચ ।
તથા વૈ તીર્થયાત્રા વૈ મુદ્રાહીને વૃથા હિ સા ॥
યજ્ઞશ્ચ વિફલસ્તેષાં હોમોદેવાર્ચનં તથા ।
તસ્માન્મુદ્રાઃ સદા જ્ઞેયા વિદ્વદ્ભિર્યત્નમાસ્થિતૈઃ ॥
એવં મુદ્રાઃ પ્રદર્શ્ય પાદ્યાદિભિરુપચારૈર્ગાયત્રીં પૂજયેત્ । ગાયત્ર્યૈ

સાવિત્ર્યૈ ૨ સરસ્વત્યૈ ૩ નમ ઇતિ ત્રિકોણેષુ ।
૧૩૪બ્)
બ્રહ્મણે ૧ વિષ્ણવે ૨ મહેશ્વરાય ૩ ઇતિ તદ્વહિઃ ॥ ઉખાયૈ ૧ પ્રજ્ઞાયૈ

પ્રભાયૈ ૩ સંધ્યાયૈ ૪ નમઃ ઇતિ ચતુર્દિક્ષુ । તતોંગાવરણં । પ્રહ્લાદિન્યૈ

પ્રભાયૈ ૨ નિત્યાયૈ ૩ વિશ્વંભરાયૈ ૪ વિલાસિન્યૈ ૫ પ્રભાવત્યૈ ૬ જયાયૈ

શાંતાયૈ ૮ દુર્ગાયૈ ૯ સરસ્વત્યૈ ૧૦ દુર્ગારૂપાયૈ ૧૧ વિશાલાયૈ ૧૨ ઈશાનાયૈ

વિમલાયૈ ૧૪ તમોપહારિણ્યૈ ૧૫ સૂક્ષ્માયૈ ૧૬ વિશ્વયોન્યૈ ૧૭ જયાવહાયૈ

પદ્માયૈ ૧૯ પરાયૈ ૨૦ શોભનાયૈ ૨૧ ભદ્રરૂપાયૈ ૨૨ નમઃ ઇતિ આવરણત્રયં
કમલપત્રાષ્ટકેષુ પૂજયેત્ । તતો બ્રાહ્મ્યાદયઃ તતો નવગ્રહાઃ । આદિત્ય
પર્ષદ્ભ્યો નમઃ ઇતિ । તતો લોકપાલાઃ પૂજ્યાઃ । અષ્ટોત્તરશતમષ્ટાવિંશતિં વા
જપિત્વા ઉત્તરે શિખરે ઇતિ વિસર્જયેત્ । ચતુર્વિંશતિ લક્ષં પુરશ્ચરણં ।
ચતુર્વિંશતિ સહસ્રં શુદ્ધૈસ્તિલૈર્હોમઃ । પાયસંઘૃતં
તિલાદૂર્વાક્ષીરદ્રુમસમિધઃ પૃથક્ પૃથક્ સહસ્રં જુહુયાત્ । તતો ગાયત્રી
સિદ્ધા ભવતિ ।
તત્વસંખ્યા સહસ્રાણિ મંત્રવિજ્જુહુયાત્તિલૈઃ ।
સર્વપાપ વિનિર્મુક્તો દીર્ઘમાયુઃ સ વિંદતિ ॥
આયુષેસાજ્યહવિષા કેવલેનાથ સર્પિષા ।
દૂર્વાત્રિકૈસ્તિલૈર્મંત્રી જુહુયાત્ત્રિસહસ્રકં ॥
અરુણાબ્જૈસ્ત્રિમધ્વક્તૈર્જુહુયાદયુતંનરઃ ।
મહાલક્ષ્મીર્ભવેત્તસ્ય ષણ્માસાન્નાત્રસંશયઃ ॥
ત્રિમધુઘૃતશર્કરામધુનીત્યર્થઃ । બ્રહ્મશ્રિયે પ્રજુહુયાત્
પ્રસૂનૈર્બ્રહ્મવૃક્ષજૈઃ ॥
૧૩૫અ)
અથ સાધનપ્રકારઃ ॥ કૃત્વાદિનાદૌ શુચિશુદ્ધદેહોલક્ષાણિ જપ્ત્વા ત્રિગુણી
કૃતાનિ । સતારકાવ્યાહૃતિકોત્તમાંગાં સ દૈવતાં છંદઋષિ પ્રયુક્તાં ।
સ્નાયાચ્ચ સમ્યક્ *? સવનત્રિકેષુમિતાસનઃ સંયતમાનસાક્ષઃ ॥
હવિષ્યભુગ્દ્યોમપરશ્ચ વહ્નૌ તદોત્તરં કર્મસમારભેત્ । પયો વ્રતો
દ્વાદશવાસરેષુ દિને દિને ગવ્યઘૃતાહુતીનાં । હુત્વા સહસ્રં
ખદિરેંધનાગ્નૌ સહસ્રં નિષ્કં સ લભેત હેમ્નાં । કૃતાભિષેકઃ
સવનત્રિકેષુ જપન્ ત્રિસંધ્યં તુ સહસ્રસંખ્યં । માસેન મુચ્યેત મહૈ ન સોપિ
ષડ્ભિસ્તુ માસૈરપમૃત્યુ ચક્રાત્ । જલંજલાંતર્ગત સૂર્યવિંવેશતં સહસ્રં
કનકસ્ય લાભો યદિ ચેંદુવિષે । પત્રાણિ લક્ષં યદિ મંજુલસ્ય મધ્યાજ્યલિપ્તાનિ
હુતાનિ વહ્નૌ । મેઘસ્તદાવર્ષતિ સર્વભૂમૌનિવારયેદંભસિભસ્મહોમઃ ॥
સમાનવત્સા કપિલા ઘૃતેન જપ્ત્વા સહસ્રં ધવલોગ્ર ગંધં । ઉપોષ્ય
ચંદ્રગ્રહણેનિપીયમેધામવાપ્નોતિ જડોપિ સદ્યઃ । તતઃ સ પશ્ચાત્ સ
તતોપયોગાજ્જીવેત્ સહસ્રં પરિવત્સરાણાં । નાદેન કાવ્યોધિષણશ્ચવુદ્ધ્યા
દૃષ્ટ્યાગરુત્માનિવ સર્વવેદી । પલાશહોમાલ્લભતે નિધાનં ઘૃતેન
તેજોવલપુષ્ટિકામં । દૂર્વાભિરાયુઃ પયસાત્તથાગાં ગ્રામં તિલૈર્ભાસુર
તંડુલૈશ્ચ ।
૧૩૫બ્)
વશ્યો મધુક્ષીરઘૃતાહુતીનાં ભવેદવશ્યં નૃપતિઃ સભૃત્યઃ ।
અકારણાદ્વાયદિકારણાદ્વાકુર્વંતિ પીડાં યદિ શત્રુસંઘાઃ । તેષામિદં
કર્મનરાસુરાણાં વિદ્વેષણોચ્ચાટનમારણાનિ ।
નિશાંતરેકાકકુલાયકાષ્ઠમાદાય માતંગગૃહીત ભગ્નાં ।
ચાંડાલહસ્તોદ્ધૃતદીપિતેઽગ્નૌ ચતુઃપથે પ્રસ્ફુરિત પ્રકોપઃ । નૈવં દલં
વા સમિધશ્ચનૈંવીઃ સરાજિકાતૈલવિમિશ્રિતાંગીઃ । વિલોમપાદેન સ
હુંકૃતેન વિદર્ભ્ય શત્રોરભિધાનવર્ણાન્ । અષ્ટૌ સહસ્રાણિ જુહોતિ યસ્ય સ
દુર્ભગઃ સર્વજનસ્યનેષ્ટઃ । અવારપારાત્સરિતો મૃદશ્ચ કૃત્વા તુ પુંસઃ
પ્રતિમામરાતેઃ । નામાક્ષરૈરંકિત હૃત્પ્રદેશાંસરાજિકાતૈલવિલેપિતાંગીં ।
વ્યસ્તાંઘ્રિણા તૈલવિમિશ્રિતેન પ્રત્યક્ષ વચ્છત્રુતનું પ્રવિશ્ય ।
તીક્ષ્ણાનલૈર્માદન કંટકૈશ્ચ ચતુઃપથે વૈ નિખનેદ દૃષ્ટઃ । પાદેન
વિદ્ધઃ સ ભવેત્તુખંજોનાભિ પ્રવેશે યદિ કુક્ષિશૂલં ।
ગલગ્રહશ્ચાપિગલપ્રદેશેકર્ણાંતરેદારુણકર્ણશૂલં । લલાટદેશેપિ હિ
મુંડશૂલં નેત્રેક્ષિ રોગં હૃદયે વિનાશઃ ॥ ગાયત્ર્યા અનેકેપ્રયોગાઃ
સંતિતે ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાઃ ॥
૧૩૬અ)
અથ વદિકાઃ કેચન ઉચ્યંતે ॥ અથ જાતવેદો દુર્ગામંત્રઃ ॥ જાતવેદસેસુ ન વામ
સોમમરાતી યતો નિદહાનિ વેદઃ । સનઃ પર્ષદતિ દુર્ગાણિ વિશ્વાનાવેવ
સિંધુંદુરિતાન્યગ્નિઃ ॥ અસ્ય મંત્રસ્ય મરીચિપુત્રકશ્યપઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્
છંદઃ જાતરૂપિણી દુર્ગાદેવતાદુંવીજં અગ્નિઃશક્તિઃરંકીલકં
શત્રુનિગ્રહાદૌ વિનિયોગઃ । જાતવેદસેસુન વામહૃદયાય નમઃ

સોમમરાતીયતઃ શિરસે સ્વાહા ૨ નિદહાનિ વેદશિખાયૈ વષટ્ ૩ સનઃ પર્ષદતિ
કવચાય હું ૪ દુર્ગાણિ વિશ્વાનાવૈવ નેત્રત્રયાય વૌષટ્

સિંધુદુરિતાન્યગ્નિઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । અંઘ્રિગુલ્ફ જંઘાજાનૂરુ કટિગુહ્યનાભિ
હૃદયસ્ત ન પાર્શ્વદ્વય પૃષ્ઠદ્વય સ્કંધમધ્ય
વાહુમૂલોપધાંહુકૌર્પરપ્રકોષ્ઠ મણિવંધ
તલમુખનાસાક્ષિકર્ણમસ્તકમસ્તિષ્.કમૂર્ધસુદક્ષ
વામક્રમેણાક્ષરન્યાસઃ । શિરો લલાટ દૃક્કર્ણયુગોષ્ઠરસનાકંઠવાહુ
હૃત્કુક્ષિકટિગુહ્યોરુજાનુજંઘાચરણેષુ પદન્યાસઃ । અથ ધ્યાનં ।
વિદ્યુદ્દામ સમપ્રભાં મૃગપતિસ્કંધસ્થિતાં ભીષણં । કન્યાભિઃ
કરવાલ ખેટવિલસદ્ધસ્તાભિરાસેવિતાં । હસ્તૈશ્ચક્ર ગદાસિખેદ
વિશિખશ્ચાપં વરં તર્જનીં વિભ્રાણામરુણાત્મિકાં શશિધરાં દુર્ગાં
ત્રિનેત્રાં સ્મરે । દક્ષવામો પરિકરયોશ્ચક્રગદે ।
૧૩૬બ્)
તદધઃ અસિખેટૌ તદધો વાણચાપૌ । તદધો વરતર્જન્યૌ । ઇતિ ધ્યાત્વા દૌર્ગે
પીઠે અષ્ટદલકમલકર્ણિકાયાં જયાદિ સહિતાં જયા વિજયા ભદ્રા ભદ્રકાલી
સુમુખી વ્યાઘ્રમુખી એતાજયાદ્યઃ । તત્ર ષટ્કોણે દેવી માવાહ્ય પૂજયેત્ ।
અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । અગ્નયે જાતવેદસે નમઃ ૧ અગ્નયે સપ્તજિહ્વાય ૨ અગ્નયે
હવ્યવાહનાય ૩ અગ્નયે અશ્વોદરાય ૪ અગ્નયે કૌમાર તેજસે ૫ અગ્નયે
વિશ્વમુખાય ૬ અગ્નયે દેવમુખાય ૭ નમ ઇતિ દલેષુ પૂજયેત્ । પૃથિવ્યાત્મને
નમઃ ૧ સલિલાત્મને ૨ અગ્ન્યાત્મને ૩ વાશ્વાત્મને ૪ નમઃ ઇતિ દિક્ષુ । નિવૃત્યૈ

પ્રતિષ્ટાયૈ ૨ વિદ્યાયૈ ૩ શાંત્યૈ ૪ નમઃ ઇતિ કોણેષુ પૂજયેત્ । અન્યાઃ શક્તયો
ગૌરવાન્નોક્તાઃ । એવં પૂજયિત્વા વિસર્જયેત્ । ચતુશ્ચત્વારિંશત્ સહસ્રં
પૂરશ્ચરણં । ક્ષીરવૃક્ષ તિલરાજીહવિમિર્હશાંશો હોમઃ । પ્રયોગા અસ્ત્ર
પ્રકરણે લેખ્યાઃ ॥ ત્ર્યંવક મંત્રસ્ય પૂર્વ એવ લિખિતઃ ॥ અથ
શતાક્ષીમંત્રઃ ॥ ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ ગાયત્રી જાતવેદઃ ત્ર્યંવકં
ભૂર્ભુવઃ સ્વરોં । ઇતિ શતાક્ષરી । સૂર્યવહ્નિ સોમાત્મિકા ઋષ્યાદયઃ પૂર્વોક્તા
એવ । તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ હૃદયં ૧ ધિયોયોનઃ પ્રચોદયાત્
શિરઃ ૨ જાતવેદસેસુ ન વામસોમમરાતી
૧૩૭અ)
યતો નિદહાતિ વેદશિખા ૩ સનઃ પર્ષદતિ દુર્ગાણિ
વિશ્વાનાવૈવેદસિંધુંદુરિતાભ્યગ્નિઃ કવચં ૪ ત્ર્યંવકં યજામહે
સુગંધિં પુષ્ટિવર્ધનં નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ ઉર્વારુવસિવ
વંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃતાત્ ભૂર્ભુવઃ સ્વરોં અસ્ત્રાય ફટ્

ધ્યાનં પૂર્વોક્તં । અથવા ગાયત્રી વર્ણપરિપૂર્ણ તનુશ્ચભાનુસ્ત્રિષ્ટુપ્
વિશિષ્ટમહિમામહિતઃ કૃશાનુઃ । આનષ્ટુભાક્ષર સમગ્ર રુચિઃ
શશાંકોદદ્યુઃ સમુદ્યતમમીપરિવાંછિતં વઃ ॥ અથ વા સ્મર્તવ્યાખિલ
લોકવાર્તસતતં યજુંગમં સ્થાવરં વ્યાપ્તં યેન ચ યત્પ્રપંચરહિતં
મુક્તેશ્ચ યત્સિદ્ધિદં । યદ્વાસ્યાત્ પ્રણવ ત્રિભેદગહનં શ્રુત્વા ચ યદ્ગીયતે
તદ્વઃકાંછિત સિદ્ધયેઽસ્તુ પરમં સજ્યોતિ રુચ્છં મહઃ ॥ ઇતિ ધ્યાત્વા
શૌરેપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણમ્ । ગાયત્રી યુક્તાભિઃ
પ્રહ્લાદિતાભિઃ અષ્ટકં ત્રયસંખ્યાભિર્દ્વિતીય તૃતીયચતુર્થિકા આવૃતયઃ ।
જાતવેદોક્તાભિર્જાગવાદિભિઃ પંચમી । ત્ર્યંવક
મંત્રોક્તાભિરષ્ટશોષ્ઠશશ્ચતુષ્ટયં । લોકપાલૈર્દશમી એવં પૂજયતો
જપતશ્ચ વાંછિત સિદ્ધિર્ભવતિ । વિશેષાજ્જપતશ્ચ મુક્તિર્ભવતિ લક્ષં
પુરશ્ચરણં તિલૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ ઉક્તં ચ । પ્રણવ
વ્યાહૃત્યાદ્યાવ્યાહૃતિતારાંતિકામંત્રિવરૈઃ ।
૧૩૭બ્)
જપ્યા શતાક્ષરી સ્યાદિહ પરલોકપ્રસિદ્ધયે દિનશઃ । મનુમથ શાંત્યૈ
તત્પદાદ્યં પ્રજપ્યાદ્ગણરહિતાયાપ્યાયુષેનુભાદ્યં ।
વિમલમતિરનિયંસનેત્રિષ્ટુભાદ્યંદિનમનુદિનચક્રે વત્સરં સંયતાત્મા ॥
શતાક્ષરમનોરયંકમે ઉદાહૃતઃ ગંથહદ્ભજેદમુમતંદ્રિતોદિનશ એવ
મંત્રીરહઃ । અભીષ્ટફલસિદ્ધયે ચ યશસે સુદીર્ઘાયુષેપ્ય
શેષજનરંજનાય ચિરમિંદિરાવાપ્તયે ॥ અથ યજુર્વેદદુર્ગા ॥ તામગ્નિવર્ણાં
તપસા જ્વલંતીં વૈ રોચનીં કર્મફલેષુ પુષ્ટાં । દુર્ગાદેવીં શરણમહં
પ્રપદ્યેમુત્તરસિતરસે નમઃ ॥ અસ્ય ઋષ્યાદિકં નાસ્તિ । ઓં તામગ્નિ વર્ણાં
નમો હૃદયં ૧ ઓં તપસાજ્વલંતીં નમઃ શિરઃ ૨ ઓં વૈ રોચનીં
કર્મફલેષુ પુષ્ટાં નમઃ શિખા ૩ ઓં દુર્ગા દેવીં નમઃ કવચં ૪ ઓં
શરણમહં પ્રપદ્યે નમઃ નેત્રત્રયં ૫ ઓં સુતસિતરસે નમઃ અસ્ત્રં

ધ્યાનં । ઉદ્યદ્દિનકર સહસ્રભાસુરાં
શંખખેટકચાપવાણકલાપમુશલમુંડસ્રક્ દધ્રીં ત્રિનેત્રાં ધ્યાત્વા
દૌર્ગેપીઠે દેવીમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં ।
પ્રહ્લાદિન્યાદિભિશ્ચ । પુરશ્ચરણાદિકં પૂર્વોક્તં ॥ ઋગ્વેદોક્તઃ સૌરઃ ।
ઉદ્યન્નુદ્યન્મિત્રમહ આરોહન્નુત્તરાંદિવં । હૃદ્રોગં મમસૂર્યહરિમાણં
ચ નાશય ॥ અસ્ય પ્રસ્કણ્વ ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ સૂર્યોદેવતા ઇષ્ટાર્થે ।
૧૩૮અ)
પૂજાદિકં પૂર્વં ઘૃણિવત્ ॥ તૈત્તિરીયકે । યોસાવાદિત્યેત્યાદિ પંચભાનવઃ
પ્રસિદ્ધાઃ । અસ્ય પૂજાદિકં પૂર્વવત્ કુર્યાત્ ॥ અથ ઋગ્વેદસ્યાગમોક્તો વારુણ
મંત્રઃ । ધ્રુવાસિત્વા સુ ક્ષિતિષુક્ષિપંતોવ્ય સ્મત્યાશં વરુણોનુમોચત । અવોચન્
વાણા અદિતે રૂપસ્થાજ્યૂયં પાતઃ સ્વસ્તિભિઃ સ દાનઃ । અસ્યા વારુણ્યા વશિષ્ઠ
ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ વરુણો દેવતા મહૈશ્વર્યા વાપ્ત્યર્થે વિનિયોગઃ ॥
ધ્રુવાસિત્વામુક્ષિતિષુ હૃદયં ૧ ક્ષિપંતોવ્ય સ્મત્પાશં શિરઃ

વરુણોનુમોચત શિખા ૩ અવોચન્વાના અદિતેઃ કવચં ૪ ઉપસ્થાજ્યૂયં પાતઃ
નેત્રાભ્યાં ૫ સ્વસ્તિભિઃ સ દાનઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ અથાક્ષરન્યાસઃ ।
પાદદ્વયસંધ્યગ્રેષુદશ । પાયુગુહ્યાધારકુક્ષિપૃષ્ઠહૃત્સુસપ્ત ।
સ્તનયોર્દ્વયં । એકં કર્ણે । દોઃ સંધ્યગ્રેષુ દશ । વક્ષસ્યેકં ।
ગંડઘ્રાણલોચનશ્રવણયુગલેષ્વષ્ટૌ । ભ્રૂમધ્યે એકં । મસ્તક એકં ।
સર્વાંગેષ્વેકમિતિ । ધ્યાનં । અક્ષાંશુકાભરણમાલ્યવિલેપનાડ્યઃ
પાશાંકુશા ભયવરોદ્યતદોઃ સરોજઃ । સ્વચ્છારવિંદવસતિઃ
પ્રસન્નોભૂયાદ્વિભૂતિ વિધયેવરુણશ્ચિરં વઃ ॥ ઇતિ ધ્યાત્વા ધર્માદિયુક્તે
પીઠે વરુણમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । વાસુકયે નમઃ

તક્ષકાય ૨ કર્કોટકાય ૩ ધનંજયાય

૧૩૮બ્)
પદ્માય ૫ મહાપદ્માય ૬ શંખાય ૭ કુલિકાય ૮ નમઃ ઇતિ પૂર્વાદિ પત્રેષુ
પૂજયેત્ । ઇંદ્રાદીંશ્ચ । ઇતિ સંપૂજ્ય યથાશક્તિ જપિત્વા વિસર્જયેત્ । લક્ષં
પુરશ્ચરણં । પાયસેનાયુતં હોમઃ ॥
ઋણમુક્ત્યૈ જપેન્મંત્રં પ્રત્યહં સાષ્ટકં શતં ।
જપેનાનેન લભતે મહતીં શ્રિયમવ્યયાં ॥
સિતેક્ષુ શકલૈર્મંત્રી જુહુયાત્ ઘૃતસંપ્લુતૈઃ ।
ચતુર્દિનં દશશતં ઋણમુક્તૌ મહાપ્રિયઃ ॥
સમિદ્ભિર્વેતસોચ્છાભિઃ ક્ષીરોક્તાભિર્દિનત્રયં ।
જુહુયાદ્વૃષ્ટિ સંસિદ્ધ્યૈ મંત્રવિદ્ધિ જિતેંદ્રિયઃ ॥
અનેન વિધિનામંત્રી શતં શતભિષાગતઃ ।
ચતુઃશતઘૃતયુતં પાયસં જુહુયાદ્વશી ॥
ઋણનાશાય સંપત્યૈ વશ્યા રોગ્યાય સિદ્ધયે ।
મંત્રી પ્રત્યઙ્મુખો ભૂત્વા તર્પયેત્ દ્વિગુણૈર્જલૈઃ ।
સર્વોપદ્રવનાશાય સમસ્તાભ્યુદયે નૃણાં ॥
અથ પંચબ્રહ્મવિધાનં ॥ ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનામીશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં
બ્રહ્માધિપતિર્બ્રહ્મણોધિપતિર્બ્રહ્માશિવોમે અસ્તુ સદાશિવોં ॥ ૧ ॥ તત્પુરુષાય
વિદ્મહે મહાદેવાય ધીમહિ । તન્નો રુદ્રઃ પ્રચોદયાત્ ॥ ૨ ॥ અધોરેભ્યોથ
ઘોરેભ્યો ઘોરઘોરતરેભ્યઃ સર્વતઃ સર્વેભ્યો નમસ્તેસ્તુ રુદ્રરૂપેભ્યઃ

વામદેવાય નમો જ્યેષ્ઠાય નમો રુદ્રાય નમઃ કલવિકરણાય નમો
વલપ્રમથનાય નમઃ સર્વભૂત દમનાય નમો મનોન્મનાય નમઃ

સદ્યોજાતં પ્રપદ્યામિ સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ । ભવેભવેનાતિ
ભવેભજસ્વમાંભવોદ્ભવાય નમઃ ॥ ૫ ॥ ઇતિ પંચમંત્રાઃ । ઈશાન
મંત્રસ્ય ઈશાન ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ ઈશાનો દેવતા

૧૩૯અ)
તત્પુરુષસ્ય તત્પુરુષ ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ ભગો દેવતા સર્વેષાં હલો વીજાનિ
સ્વરાઃ શક્તયઃ સકલ વા પક્ષયપૂર્વક ચતુર્વિધ પુરુષાર્થે વિનિયોગઃ ॥
પ્રાસાદમંત્રેણ કરશુદ્ધિં વિધાય । ઐં હ્રીં શ્રીં ફ્રેં હ્યૌં
સર્વજ્ઞાત હૃદયાય નમઃ ૧ ઐં હ્રીં શ્રીં સ્ફ્રેં હ્યૌં અમૃત તેજોગાલિનિ
તૃપ્તાય બ્રહ્મશિરસે સ્વાહા ૨ ઐં હ્રીં શ્રીં ષ્ફ્રેં હ્યૌં જ્વલિત શિખિશિખે
અનાદિ વોધાય શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઐં હ્રીં શ્રીં ષ્ફ્રેં હ્યૌં વજ્રિણે
વજ્રધરાય કવચાય હું ૪ ઐં હ્રીં શ્રીં ષ્ફ્રેં હ્યૌં સૌં રોં હૂં
અલુપ્તશક્તયે નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ ઐં હ્રીં શ્રીં ષ્ફ્રેં હ્યૌં શ્રીપશુ હું
ફડંત શક્તયે અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ તતો ઈશાનાદયો મંત્રાઃ
પંચધાન્યસ્તવ્યાઃ । તદ્યથા । ઈશાનં મંત્રઃ પંચધા વિભજ્ય કલાભિઃ
સહપ્રાગ્યામ્ય વારુણોત્તરોર્દ્ધ વક્ત્રેષુ ક્રમેણ ન્યસેત્ । ઈશાનઃ
સર્વવિદ્યાનાં શશિન્યૈ નમઃ ૧ ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં અંગદાયૈ નમઃ

બ્રહ્માધિપતિર્બ્રહ્મણોધિપતિર્બ્રહ્મા ઇષ્ટાયૈ નમઃ ૩ શિવો મે અસ્તુ મરીચ્યૈ
નમઃ ૪ સદાશિવોં જ્વાલિન્યૈ નમઃ ૫ ઇતિ વિન્યસ્ય તત્પુરુષમંત્રં પંચધા
વિભજ્ય પ્રાગ્દક્ષિણોર્ધ વક્રેષુ ક્રમેણ ન્યસેત્ । ઓં તત્પુરુષાય વિદ્મહે
નિવૃત્યૈ નમઃ ૧ ઓં મહાદેવાય ધીમહિ પ્રતિષ્ઠાયૈ નમઃ ૨ તન્નો રુદ્રઃ
વિદ્યાયૈ નમઃ ૩ પ્રચોદયાત્ શાંત્યૈ નમઃ ૪ ॥ તતોઽઘોરમષ્ટધા વિભજ્ય
હૃદય ગ્રીવાં સદ્વયનાભ્યુદરવક્ષઃ સુ ચ સંન્યસેત્ । ઓં
અઘોરેભ્યસ્તંદ્ર્યૈ નમઃ ૧ અથ ઘોરેભ્યો મોહિન્યૈ ૨ ઘોરક્ષમાયૈ

ઘોરતરેભ્યો મૃત્યુરૂપિણ્યૈ ૪ સર્વતઃ
૧૩૯બ્)
સર્વમાયાયૈ ૫ સર્વેભ્યો નિદ્રાયૈ ૬ નમસ્તે અસ્તુ ભયાયૈ ૭ રુદ્રરૂપેભ્યો જયાયૈ
નમઃ । તતો વામદેવ મંત્રં ત્રયોદશધા વિભજ્ય
આઘોરવીજકોશોરુદ્વયજાનુદ્વય જંઘાદ્વંયસ્ફિચ્છૂટી પાર્શ્વદ્વૈયેષુ
ન્યસેત્ । ઓં વામદેવાયૈ નમઃ ૧ ઓં કરાલિકાયૈ નમઃ ૨ જ્યેષ્ઠાયૈ ૩ રત્નાયૈ

રુદ્રાય ૫ રત્યૈ ૬ કાલાય ૭ કાલિન્યૈ ૮ કલકાંતાયૈ ૯ કરણાય ૧૦ સંયમિન્યૈ

વલાય ૧૨ ઈશાનાયૈ ૧૩ વલવૃદ્ધ્યૈ ૧૪ વિકરણાય ૧૫ સ્થિરાયૈ

વલપ્રમથનાય ૧૭ રાત્ર્યૈ ૧૮ સર્વભૂતદમનાય ૧૯ ગ્રામિન્યૈ ૨૦ નમો નમો
મોહિન્યૈ ૨૧ ઉન્મનાય ૨૨ જરાયૈ નમઃ ૨૩ ઇતિ વિન્યસ્ય । પુનઃ સદ્યોજાતમષ્ટધા
વિભજ્ય । પાદહસ્ત તલઘ્રાણ મસ્તક વાહુષુ ન્યસેત્ ।
સદ્યોજાતં પ્રપદ્યામિ નમઃ સિદ્ધ્યૈ ૧ ભવે નમો દ્યુતયે ૨ અભયે નમો
લક્ષ્મ્યૈ ૩ અનાદિ ભવે નમો મેધાયૈ ૪ ભજસ્વમાં નમઃ કાંત્યૈ ૫ ભવ
નમઃ સ્વધાયૈ ૬ ઉદ્ભવાય નમઃ । સ્થિરાયૈ ૧ એવં વિન્યાસં કુર્વતો
મહાદેવ પૂજા વૈશિષ્ટ્યં । યથા । વિન્યાસઃ પ્રતિમા કૃતૌ તુ નિતરાંસાનિધ્ય
કૃત્સ્યાદયં દેહે ચાપિ શરીરિણાં નિગદિતાઃ સામર્થ્યકારીતિ ચ । આસ્તે યત્ર
તથા મુનૈ ચ દિનશૌવિન્યસ્તદેહઃ પુમાન્ ક્ષેત્રં શૈવમમુંચયોજનમિતં
શૈવાગમજ્ઞા વિદુઃ । એવં વિન્યસ્ય શૈવે પીઠે દેવમાવાહ્ય અભ્યર્ચ્ય
પંચપ્રર્ણમંત્રૈઃ ક્રમેણ મધ્ય પ્રાગ્યામ્ય પશ્ચિમદિક્ષુ ઈશાન
તત્પુરુષાઘોર વામદેવ સદ્યોજાતાન્ વિદિક્ષુ કલાંશ્ચ પૂજયેત્ ।
અંગૌર્દ્વિતીયાવૃત્તિઃ । અનંતસૂક્ષ્મ્યાદિભિસ્તૃતીયા ॥
૧૪૦અ)
ઉમાદ્યૈશ્ચતુર્થી । લોકપાલૈઃ પંચમી । તદાયુધૈઃ ષષ્ટી । શેષં પૂર્વવત્ ॥
અથ સંવાદસૂક્તં ॥
સંસમાદ્યુવમે વૃષેન્નલગ્નેતિ વિશ્વાન્યર્ય આ ।
ઇડસ્યદેસમિધ્યસેસનાવસૂન્યાભર

સંગચ્છધ્વં સંવદધ્વં સંવોમનાંસિજાયતાં ।
દેવાભાગં યથા પૂર્વે સંજાનાના ઉપાસતે

સમાનો મંત્રઃ સમિતિઃ સમાની સમાનં મનઃ સહચિત્તમેષાં ।
સમાનમંત્રમભિમંત્રયાવઃ સમાને નવો હવિષાજુહોમિ

સમાનીરવ આકૂતિઃ સમાની હૃદયાનિ વઃ ।
સમાનમસ્તુ વો મનો યથા વઃ સુ સહાસતિ

ઇતિ સંવાદ સૂક્તં ॥ અસ્ય સંવનન ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ સંવાદાગ્નિર્દેવતા
ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । બ્રહ્મણે હૃદયં ૧ વિષ્ણવે શિરઃ ૨ રુદ્રાય શિખા

ઈશ્વરાય કવચં ૪ સદાશિવાય નેત્રં ૫ સર્વાત્મને અસ્ત્રં ૬ । ધ્યાનં ।
ધવલમલિનરાજચ્ચંદ્ર મધ્યે નિષણં કરવિલસિતચાપં સાંકુશં
ચાભયં ચ । સંવરમમલવિંદુક્ષીરગૌરં ત્રિનેત્રં પ્રણમતવરચક્રં
મંજુસંવાદયંતં ॥ અગ્નિપીઠે દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । અંગૈઃ
પ્રથમાવરણં । અગ્ન્યષ્ટમૂર્તિભિર્દ્વિતીયં । લોકપાલૈસ્તૃતીયં । એવં
જપપૂજાવતઃ શીઘ્રં ધનપ્રાપ્તિર્ભવતિ ॥ ૨ ॥ અથ સમૃદ્ધ્યાગ્નિ મંત્રઃ ।
ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા । અસ્ય ભૃગુઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ અગ્નિર્દેવતા
વહુતરધનપ્રાપ્ત્યર્થે વિનિયોગઃ સહસ્રાર્ચિષે હૃદયં ૧ સ્વસ્તિ પૂર્ણાય શિરઃ
૨ ઉત્તિષ્ઠપુરુષાય શિખા ૩ ધૂમ વ્યાપિને કવચં ૪ સપ્તજિહ્વાયનેત્રં

ધનુર્ધરશ્ચ અસ્ત્રં

૧૪૦બ્)
ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ ॥ ભૂઃ વઃ સ્વઃ ઇતિ વર્ણૈવ ષડંગં । તત
શક્તિપર્યંતં સૌરપીઠવત્પીઠં તત્ર પીતાયૈ ૧ શ્વેતાયૈ ૨ અરુણાયૈ

કૃષ્ણાયૈ ૪ ધૂમ્રાયૈ ૫ તીવ્રાયૈ ૬ સ્ફુલિંગિન્યૈ ૭ રુચિરાયૈ ૮ જ્વાલિન્યૈ નમઃ

સર્વશક્તિ કમલાસનાય નમઃ ૧૦ ધ્યાનં । શક્તિસ્વસ્તિક પાશાંકુશ
વરદાભયાન્ દધત્ ત્રિમુખઃ । મુકુલાદિ વિવિધભૂષોઽવતાચ્ચિરં પાવકઃ
પ્રસન્નોવઃ । ઉપરિતન દક્ષિણ વામહસ્તાભ્યાં શક્તિ સ્વસ્તિકૌ । તતઃ
પાશાંકુશૌ । તદધો વરદાભયે ઇતિ ધ્યાત્વા દેવં પૂજયેત્ । અંગૈઃ
પ્રથમાવરણં । દ્વિતીયં જાતવેસેન્ન શક્તિભિઃ । લોકપાલૈશ્ચ । ષલ્લક્ષં
પુરશ્ચરણં । ઘૃતાક્તેન પાયસેન દશાંશોહોમઃ ॥ અથાપરો મંત્રઃ
પંચવિંશાક્ષરઃ । ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વરગ્નિર્જાતવેદ ઇહાવહ સર્વકર્માણિ
સાધય સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં ધ્યાનં ચ પૂર્વવત્ ॥ અથવા શક્તિ સ્વસ્તિક
દર્ભાક્ષવલયસ્રુગભયવરંદાનિ **?મિતા કલ્પોવોવસુરવતાત્
કનકમાલિકા કલિતઃ । દક્ષિણાધઃ કરમારભ્ય શક્ત્યાદિ ધ્યેયં । ઓં
ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ હૃદયં ઓં અગ્નિર્જાતવેદઃ શિરઃ ૨ ઇહાવહશિખા

સર્વકર્માણિ કવચં ૪ સા**? નેત્રં ૫ સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ ॥ અથ
તુરગાણિ મંત્રઃ । ઉત્તિષ્ઠ પુરુષ હરિપિંગલલોહિતાક્ષદેહિમે દાપય સ્વાહા ।
૧૪૧અ)
ઋષ્યાદિકં પૂર્વવત્ । ઉત્તિષ્ઠ પુરુષ હૃદયં ૧ હરિપિંગલશિરઃ ૨ લોહિતાક્ષ
શિખા ૩ દેહિમે કવચં ૪ દાપયનેત્રં ૫ સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ । ઓં વીજં સ્વાહા
શક્તિઃ । ધ્યાનં । હેમાશ્વચ્છ સુરદ્રુમોદરભુવો નિર્યાંતમશ્વા કૃત્તિં
વર્ષંતં ધનધાન્યરત્નનિચયાન્ રંધ્રૈઃ સ્વકૈઃ સંતતં । જ્વાલા
પલ્લવિત્તસ્વરોમવિવરં ભક્તાર્તિસંભેદિનં વંદે ધર્મસુખાર્થ
મોક્ષફલદં દિવ્યાકૃતિં પાવકં । અંગૈર્જાત
વેદાદિભિર્લોકપાલૈશ્ચાવરણં । લક્ષં પુરશ્ચરણં । ઘૃતેન પાયસેન
દશાંશો હોમઃ । એતેઽગ્નિ મંત્રાધનાર્થિભિર્જપ્યાઃ ॥ અથ સોમમંત્રઃ । સોં
સોમાય નમઃ । ભૃગુઃ પંક્તિરિતિ વા । અસ્યાત્રિઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ
સોમોદેવતા સોંવીજં યં શક્તિઃ લક્ષ્મી પ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ । સાં સીં સૂં સૈં
સૌં સઃ ષડંગં । ધ્યાનં । અમલકમલસંસ્થઃ સુપ્રસન્નાનનેં
દુર્વરદકુમુદહસ્તઃ શુભ્રહારાદિભૂષઃ । સ્ફટિકરજતવર્ણો વાંછિત
પ્રાપ્તયેવો ભવતુ ભવદભીષ્ટં જ્યોતિતાંગઃ શશાંકઃ ॥ એવં ધ્યાત્વા
ધર્માદિ પીઠં સોમમંડલાંતં સંપૂજ્ય તત્ર સોમમાવાહ્ય પૂજયેત્ ।
કેસરસ્થાઃ । તારાપતયે ૧ રોહિણ્યૈ ૨ કૃત્તિકાયૈ ૩ રેવત્યૈ ૪ ભરણ્યૈ ૫ રાત્ર્યૈ

આર્દ્રાયૈ ૭ જ્યોત્સાયૈ ૮ કલાયૈ નમઃ ૯ ઇતિ પ્રાગાદિ દિક્ષુ પૂજયેત્ । ઇમાઃ
કૃતાંજલયો ધ્યેયાઃ ।
૧૪૧બ્)
આદિત્ય ૧ મંગલ ૨ વુધ ૩ વૃહસ્પતિ ૪ રાહુ ૫ શુક્ર ૬ કેતૂન્ ૮ । દિક્પાલાંશ્ચ
પૂજયેત્ । ષટ્લક્ષં પુરશ્ચરણં । પાયસેન દશાંશો હોમઃ ॥ એવં સિદ્ધે
મનૌ મંત્રી સંપદાં વસતિર્ભવેત્ । હૃત્પુંડરીક મધ્યસ્થં તારહાર
વિભૂષિતં । તારાપતિ મનુંમંત્રી ત્રિસહસ્રં મનુર્જપેત્ । રાજ્યૈશ્વર્યં
દરિદ્રોપિ પ્રાપ્નુયાદ્વત્સરાંતરે । પૂર્વોક્તસંખ્યં પ્રજપેત્ શશિનં મૂર્ધનિ
સ્મરન્ । રોગાય મૃત્યુ દુઃખાનિજિવા વર્ષશતં વ્રજેત્ ॥ અથ કુવેરમંત્રાઃ ।
વૈશ્રવણાંય સ્વાહા ૧ પક્વાશાય સ્વાહા ૨ પિંગલાય સ્વાહા ૩ વિવિધાય
સ્વાહા ૪ કુવેરાય સ્વાહા ૫ ભૂઃ સ્વાહા ૬ ભુવઃ સ્વાહા ૭ સ્વઃ સ્વાહા

ભૂર્ભુવઃ સ્વાહા હ્રીં એતેમંત્રાઃ ધનપ્રદાઃ । હેમપીઠે કનકવર્ણં
કનકપુટકરંડવિલસિત કરદ્વયં વૃહદુદરં રત્નમંડિતં
શંખપદ્મનિધિદ્યોતિતં કુવેરં ધ્યાત્વા વૈશ્વદેવાવસાને
અગ્નાવેવાદાહ્યતઃ મુખે આજ્યાક્તાઃ અન્યોન્ય સંદષ્ટાદશવટકસમિધઃ
દશભિરેતૈર્મંત્રૈર્જુહુયાત્ । વહુતર ધનલાભઃ સ્યાત્ । ઘૃતાક્તપાયસૈર્વા ।
ઘૃતાક્તવિલ્વસમિધો વા । જુહુયાત્ । ધનલાભઃ સ્યાત્ ॥ અથાન્ન પૂર્ણામંત્રઃ ॥
ઓં નમો ભગવતિ માહેશ્વરિ અન્નપૂર્ણે સ્વાહા । શારદાતિલકે ભુવનેશ્વરી
વીજાદિ ભવં ।
૧૪૨અ)
અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ અન્નપૂર્ણા દેવતા હ્રીં વીજં સ્વાહા શક્તિઃ
। હ્રાં હ્રીમિત્યાદિ ષડંગં । ધ્યાનં ચ । રુદ્રતાંડવવિલોકનલોલાં
ભદ્રવક્ત્રનયનાં ભવકાંતાં । અન્નદાનનિરતાં જનનીંતાં ચિંતયન્
જપં તુ ચિત્રદુકૂલાં ॥ એવં ધ્યાત્વા અભ્યર્ચ્ય ષોડશ સહસ્રં જપેત્ ।
સાજ્યેનાન્નેન દશાંશો હોમઃ । અનેન જપ્તેન મંત્રેણ વહ્વન્ન
સમૃદ્ધિર્ભવતિ ॥ અથાન્નાધિપતિમંત્રઃ ॥ અન્નં
મહ્યમન્નંમેદેહ્યન્નાધિપતયેમમાન્નં પ્રદાપય સ્વાહા । અસ્યાન્નાધિપતિ
મંત્રસ્ય બ્રહ્માઋષિરવિકૃતિ છંદઃ ભૂમિશ્રિયોદેવતે વહ્વન્ન પ્રાપ્તયે
ભૂવીજં શ્રીવીજે વીજશક્તીગ્નૌ શ્રીમિત્યાદિ ષડંગં । અન્નં મહ્યં
હૃદયં ૧ અન્નં મેદેહિ શિરઃ ૨ અન્નાધિપતયે શિખા ૩ મમાન્નં પ્રદાપય
કવચં ૪ સ્વાહા અસ્ત્રં ૫ । ધ્યાનં । દુગ્ધાક્ષૌરૌપ્યવ પ્રાવૃત
કનકમયેં દ્વીપવર્ગેસુરાદ્યેકલ્પદ્રૂદ્યાનમાલેમણિમયલસિતે
વિત્તયસ્યાગ્રભાગે । આસીનેભૂશ્રિયૌ વાંછિત વસુનિ ચ યાન્મંત્રિણે
સંસૃજંત્યૌ મંત્રીસંચિંતયાનો જપતુ દિનમુખે સંપદેઽન્નસ્ય મંત્રં ।
ક્ષીરસમુદ્રે રજતપ્રાકારવેષ્ટિત સ્વર્ણદ્વીપે દેવગણ સંયુક્તે કલ્પવૃક્ષં
વનસ્યાધઃ । તન્મણિમયભૂભાગે કુવેરસ્યાગ્રતો ભૂમિં શ્રિયં ચ
વાંછિતાર્થપ્રદાયિન્યૌ ધ્યાત્વા સંપૂજયેત્ ।
૧૪૨બ્)
મહતી ધનધાન્ય સંપત્તિર્ભવતિ । પંચવિંશતિ સહસ્રં પુરશ્ચરણં । સ
સર્પિષાપાયસેન દશાંશોહોમઃ ॥ અથ વૃહસ્પતિ મંત્રઃ । વૃં
વૃહસ્પતયે નમઃ । અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ બૃહસ્પતિર્દેવતા
વૃં વીજંમઃ શક્તિઃ । વ્રામિત્યાદિષડંગં । ધ્યાનં ।
રત્નસ્વર્ણાંશુકાદીન્નિજકરકમલાદ્દક્ષિણાદાકિરંતં વાસોરાશૌ નિધાયા
પરમમરગુરું પીતવસ્ત્રાદિભૂષં ।
ધ્યાયન્નાસીનમપ્યાયતભુવિશતસંખ્યૈસ્તુ કાંચનાક્તૈર્ભીતા
પુષ્પૈર્ઘૃતાક્તૈસ્ત્રિદિનમથદ્ગનેત્સ્વર્ણવસ્ત્રાદિ સિદ્ધ્યૈ । એવં
બૃહસ્પતિમંત્રજપેધનલાભો ભવતિ ॥ અથ શુક્રમંત્રઃ ॥ વસ્ત્રંમેદેહિ
શુક્રાય સ્વાહા । પરાય વેદિકામાસીનં શુભ્રકુસુમાનુલેપનં
વામકરેણવાસો રત્નહિરણ્યાનિ સાધકાય પ્રયચ્છંતં વ્યાખ્યા મુદ્રાંકિત
દક્ષિણકરં શુક્રં ધ્યાત્વા અર્ચયેત્ । અયુતં પુરશ્ચરણં । સર્પિષા સહસ્રં
હોમઃ । અગ્નૌ શુક્રમુક્તરૂપં ધ્યાત્વા તન્મુખે શુક્લપુષ્પાણિ
ત્રિષષ્ઠિવારં સપ્તચત્વારિંશદધિક શતવારં જુહુયાત્ વા સોધનરત્નલાભ
વાહુલ્યં સ્યાત્ ॥ ઉક્તં ચ પ્રપંચે । શુક્રાસ્યે શુક્લ પુષ્પૈર્હુતભુવિગણશઃ
સપ્તસૌહ્યેકવિંશદ્વારં હોતવ્યમેષોપ્યતિસિત કુસુમાલેપનો વામદોષ્ણા ।
વાસો રત્નાદિકાન્તા સુરમપિ સતતં
૧૪૩અ)
સાધકાય પ્રયચ્છન્ ધ્યાતો વ્યાખ્યાન મુદ્રાકલિત
પરમકલસ્ત્વાપનાલિંદસંધ્યઃ ॥ અથ વ્યાસમંત્રઃ । ઓં વ્યાંવેદવ્યાસાય
નમઃ । ધ્યાનં । મુનિવ્રાતાવીતં મુદિતધિયમંભોદરુચિરં રુચિવ્યાખ્યા
મુદ્રાકલિતવિલસદ્દક્ષિણકરં । પરં જાનૌ કૃત્વા
દૃઢકલિતકક્ષૈકવિવરં સમાસીનં વ્યાસં સ્મરતનિરતં પુણ્ય નિચયં ।
? સ્મરતાં નિરુપમ કવિતા પ્રજ્ઞા વ્યાખ્યા મહાલક્ષ્મી
શુદ્ધસરસ્વતીપ્રદા ભવતિ ॥ ઉક્તં ચ પ્રપંચસારે । પ્રકૃતિ સહસ્રં જપઃ
સ્યાદ્દશાંશકૃતપાયસાજ્યવિધિઃ । નિરુપમ કવિતા પ્રજ્ઞા વ્યાખ્યા
શ્રીસંપદાય હો મંત્રઃ ॥ અથ વારદેવીમંત્રૌ વૈદિકઃ ।
યદ્વાગ્વદંત્યવિચેતનાનિ રાષ્ટ્રીદેવાનાં નિષસાદમંદ્રા । ચતસ્ર ઝ જું હું
દુહેષયાંસિકસ્વિદસ્યા પરમંજગામ । અસ્ય ભાર્ગવનેમિઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્
છંદઃ વાગ્દેવી દેવતા વાક્ સિદ્ધયે વિનિયોગઃ । વં વીજં તં શક્તિઃ દ્રં
કીલકં । દશભિઃ પંચભિઃ ષડ્ભિઃ પંચભિઃ ષડ્ભિઃ દશભિઃ ષડંગં
॥ અસ્ય જપે સરસ્વતી સિદ્ધિર્ભવતિ ॥ અથ ગૌરીમંત્રઃ શ્રીગૌરિરુદ્રદયિતે યોગેશ્વરિ
હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્ય અજઋષિસ્ત્રિવૃત્ છંદઃ ગૌરીદેવતાવશ્યાદિ સિદ્ધયે
વિનિયોગઃ । ધ્યાનં ।
૧૪૩બ્)
અસકલશશિરાજન્ મૌલિરાવદ્ધ પાશાંકુશ રુચિરકરાબ્જાં
વંધુજીવારુણાંગી । અમરનિકરવંદ્યાત્રી ક્ષણાશોણલેપાંશુકં
કુસુમયુતા સ્યાત્ સંપદે પાર્વતી વઃ । એવં ધ્યાત્વા શક્તિપીઠે દેવીમાવાહ્ય
પાદ્યાદિભિઃ પૂજયેત્ । માતૃભિરેકં । લોકપાલૈર્દ્વિતીયં । લક્ષં
પુરશ્ચરણં । પાયસેનાયુતં હોમઃ । સૌભાગ્યાદિ સિદ્ધયે સ્ત્રી જપેત્ ।
વશ્યાર્થે સંપદર્થે ચ પુરુષો જપેત્ । નિશાયાં સ્ત્રીનામસ્વવામોરૌલિખિત્વા
વામપાણિ નાપિધાય જપેત્સાવશ્યા ભવત્યા ગાચ્છતિ ચ ॥ અથાપરો
ગૌરીમંત્રઃ એકષષ્ટિ વર્ણાત્મકઃ । હ્રીં નમો બ્રહ્મ શ્રીરાતિતેરાજિતે
જયેવિજયેગૌરિગંધારિ ત્રિભુવન ચ શંકરિ સર્વલોકવશંકરિ સર્વસ્ત્રી
પુરુષવશંકરિ સુ સુ દુ દુ ઘે ઘે વા વાહ્નં । સ્વાહા । ઋષ્યાદિકં
ગૌરીમંત્રવત્ । ચતુર્દશભિર્દશભિશ્ચાષ્ટભિસ્તતો
દશભિરેકાદશભિર્મંત્રાક્ષરૈઃ ક્રમાદુચ્યતે ષડંગવિધિઃ । અયુતં
પુરશ્ચરણં । મૃતાક્તૈઃ પાયસૈર્દશાંશોહોમઃ । વાશષ્ટા દર્વાક્
સાધ્યનામયો જપિત્વા મંત્રં જપેત્ અશેષ વશ્યકરં ॥ અથ ગાંધારી
મંત્રઃ । કાંછિત સ્ત્રીવશંકરિ સુ સુ દુ દુ ઘે ઘે વા વા સ્ત્રીં સ્વાહા । અસ્ય
સર્વં પૂર્વવત્ । હોઇ પક્ષરાદુપરિ વા ઇત્યક્ષરાદર્વાક્ સ્ત્રિયો વા પુરુષસ્ય વા
નામસંયોજ્ય મંત્રં જપેત્ ।
૧૪૪અ)
શીઘ્રં વશીક્ષપેતિ ॥ અથ રાજમુખી મંત્રઃ । રાજમુખિ રાજાભિમુખિ
વશ્યમુખિ હ્રીં શ્રીં ક્લીં દેવિ દેવિ મહાદેવિ દેવાદેવિ સર્વજનસ્ય મુખં
મમવશં કુરુ કુરુ સ્વાહા ॥ રાજમુખિ રાજાભિમુખિ હૃદયં ૧ વશ્યમુખિ
હ્રીં શ્રીં ક્લીં શિરઃ ૨ દિવિ દેવિ શિખા ૩ મહાદેવિ કવચં ૪ દેવાદેવિ
નેત્રત્રયં ૫ શેષેણાસ્ત્રં ૬ । અન્યત્ સર્વં ગાંધારી મંત્રવત્ । સર્વજનસ્ય
સ્થાને સાધ્યનામ પ્રક્ષિપેત્ સભાદૌ જપેત્ રાજાન મવશ્યમન્યં વા
વશીકરોતિ ॥ અથ ભૂવિજયમંત્રઃ । ભગે ભગે ક્ષોભયે મોહયેચ્છેદયે
ક્લેદયેક્લિન્ન સ્વશરીરે હું ફટ્ સ્વાહા । એષમંત્રવરઃ શ્રીમાન્ ત્રિષુ લોકેષુ
વિશ્રુતઃ । નામ્ના ભૂવિજય ઇતિ સ્વયં દેવેનભાષિતઃ । દુર્ભાગ્યાનાં ચ
કોપાનાં નિર્દ્રવ્યાણાં વરાનને । શુદ્ધિ તેજો વિહીનાનાં વિદ્યાગુણ વિવર્જિનાં
। સર્વમેતજ્જપેનૈવશીવ્રમાપ્નોતિ માનવઃ । યદ્યદ્વિહીનો જપતિ
તત્તત્પ્રાપ્નોત્યસંશયઃ ॥ અથ રત્નધારામંત્રઃ । રત્નરત્ન મહારત્નધારાય
સ્વાહા । અસ્ય પ્રજાપતિ ઋષિર્ગાયત્રી છંદો રત્નધારાખ્યો મંત્રોદેવતા રત્નાદિ
લાભે વિનિયોગઃ । મંત્રવિભાગૈરંગં । સાધકાય રત્નધારાં વર્ષંતં
હસ્તાભ્યાં હારમુકુટાદિ ભૂષણભૂષિતં ધ્યાયન્ જપેત્ । મહતીં
સમૃદ્ધિર્ભવતિ ॥ અથ શાસ્તૃમંત્રઃ ॥
૧૪૪બ્)
ઓં શાસ્તારં મૃગયા શ્રાંતમશ્વારૂઢં ગણાંવૃતં । પાનીયાર્થં
વનાદેભ્યઃ શસ્ત્રેતરૈમ્વતે નમઃ ॥
અસ્યરૈંવતકઋષિઃ પંક્તિશ્છંદઃ મહાશાસ્તા દેવતા સર્વવશ્યાર્થે
વિનિયોગઃ । મંત્રપદૈઃ ષડંગં । પાશવધ્યં શાધ્યં સાધકસ્ય
પાદયોઃ પાતયંતં દંડધરં ધ્યાયન્ જપેત્ । તદ્ગણ પૂજા યથા । ગોપ્ત્રે

પિંગલાક્ષાય ૨ વીરસેનાય ૩ શ્રીભવાય ૪ ત્રિનેત્રાય ૫ શૂલિને ૬ ક્ષાય

ભીમરૂપાય ૮ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । એવં મધ્યાહ્નેઽસ્મૈસક્તૂન્ દત્વા
અંજલિનાજલં દદ્યાત્ । તદ્ગણેભ્યશ્ચ ।
વિશ્રાંતાય નમસ્તસ્મૈ સ્વકાર્યાણિ નિવેદયેત્ ।
પ્રીતચેતાસ્તથેત્યુક્ત્કાસ તુ જાત ઇતિ સ્મરેત્ ॥
મંત્રસ્તુ । ષૈહંતાય શાસ્ત્રે ગોપ્ત્રે પ્રશાસ્ત્રે । ગાયત્રી ભૂતાધિપાય વિદ્મહે
મહાદેવાય વીમહિ । તન્નઃ શાસ્તા પ્રચોદયાત્ ॥ અથ કામમંત્રાઃ । ક્લીં ।
સંમોહન ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ કામો દેવતા સકલપુરુષ વશ્યાર્થે
વિનિયોગઃ । ક્લાં ક્લી મિત્યાદિ ષડંગં । નેત્રદ્વયં તુ । ધ્યાનં । અરુણમરુણ
વાસો માલ્યદામાંગરાગં સ્વકરકલિતપાશંસાંકુશાસ્ત્રેષુ ચાપં ।
મણિમયમુકુટાદ્યૈર્દીપ્તમાકલ્પજાલૈરરુણનલિનસંસ્થં
ચિંતયેદાત્મયોનિં । એવં ધ્યાત્વા મોહિન્યૈ ૧ ક્રોધિન્યૈ ૨ ત્રાસિન્યૈ ૩ સ્તંભિન્યૈ
૪ આકર્ષિણ્યૈ ૫ દ્રાવિન્યૈ ૬ આહ્લાદિન્યૈ ૭ ક્લિન્નાયૈ ૮ ક્લેદિન્યૈ ૯ નમઃ ઇતિ નવશક્તિ
યુક્તાયાં અષ્ટદલ કમલકર્ણિકાયાં દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ । દ્રાં
શોષણવાણાય ૧ દ્રીં મોહનવાણાય ૨ ક્લીં સંદીપનવાણાય ૩ સં
ઉન્માદનવાણાય ૪ ઇતિ પ્રાદક્ષિણ્યેન વાણાન્ પૂજયેત્ ।
૧૪૫અ)
અનંતરં । અનંગરૂપાયૈ ૧ અનંગમદનાયૈ ૨ અનંગમન્મથાયૈ

અનંગકુસુમાયૈ ૪ અનંગકુસુમાતુરાયૈ ૫ અનંગશેષરાયૈ

અનંગમેખલાયૈ ૭ અનંગદીપિકાયૈ ૮ નમઃ ઇતિ દિક્પત્રેષુ પૂજયેત્ ।
લોકપાલાંશ્ચ । લક્ષં પુરશ્ચરણં । ત્રિમધુરસિક્તૈઃ
કિંશુકકુસુમૈર્દશાંશોહોમઃ । સકલલોકવશ્યાર્થે જપેત્ । અથ કામગાયત્રી ।
કામદેવાય વિદ્મહે પુષ્પચાપાય ધીમહિ । તન્નોઽનંગઃ પ્રચોદયાત્ ॥ ઓં ક્લીં
નમઃ કામદેવાય સર્વજનપ્રિયાય સર્વજન સંમોહનાય જ્વલ ૨ પ્રજ્વલ

સર્વજનં મે વશં કુરુ ૨ સ્વાહા । અસ્યાપિ ઋષિ ધ્યાનાદિકં પૂર્વવત્ ॥ અથ
પ્રકારાંતરં । અમૃતોદ્ભવાયમકરકેતનાય સંકલ્પજાયાક્ષરરૂપાયેક્ષુ
ધનુર્ધરાય પુષ્પશરાય નમઃ । એભિઃ પદૈઃ ષડંગં વિધાય ધ્યાયેત્ ।
દ્રાં દ્રી મિત્યાદિ પંચવીજાનિ લલાટમુખકંઠ હૃદયગુહ્યેષુ ન્યસેત્ ।
અરુણવરાનમાલ્યાનુલેપનાભરણભિક્ષુચાપ પુષ્પવાણધરં
ધ્યાત્વાભ્યર્ચ્ય વાહ્યપૂજાં કુર્યાત્ । પંચોપચારૈરભ્યર્ચ્યદેવં । અંગૈઃ
પ્રથમાવરણં । તતો વાણૈઃ । હ્રીં યુવત્યૈ ૧ હ્રીં વિપ્રલંભાયૈ ૨ હ્રીં
જ્યોત્સ્નાયૈ ૩ હ્રીં સુભ્રુવે ૪ હ્રીં મદદ્રવાયૈ ૫ હ્રીં સુરતાયૈ ૬ હ્રીં વરુણાયૈ
૭ હ્રીં લોલાયૈ ૮ હ્રીં કાંત્યૈ ૯ હ્રીં સૌદામિન્યૈ ૧૦ હ્રીં કામછત્રાયૈ ૧૧ હ્રીં
ચંદ્રરેખાયૈ ૧૨ હ્રીં શુક્ત્યૈ ૧૩ હ્રીં મદનાયૈ

૧૪૫બ્)
હ્રીં માયાવત્યૈ ૧૫ નમઃ ઇતિ પ્રાદક્ષિણ્યેન પૂજયેત્ હ્રીં શોકાય ૧ હ્રીં મોહાય
૨ હ્રીં વિલાસાય ૩ હ્રિં વિભ્રમાય ૪ હ્રીં મદનાતુરાય ૫ હ્રીં પત્રપાય ૬ હ્રીં
યૂને ૭ હ્રીં કામિને ૮ હ્રીં ચૂતપુષ્પાય ૯ હ્રીં રતિપ્રિયાય ૧૦ હ્રીં ગ્રીષ્માય

હ્રીં તાપાય ૧૨ હ્રીં ઉર્જાય ૧૩ હ્રીં હેમંતાય ૧૪ હ્રીં શિશિરાય ૧૫ હ્રીં
વસંતાય ૧૬ હ્રીં મદનાય ૮ નમઃ ઇતિ કામપરિવારાન્ પ્રાગાદિષુ પૂજયેત્ ।
લક્ષં પુરશ્ચરણં । પલાશકુસુમૈર્દશાંશોહોમઃ । એવં જપતઃ
પૂજયતશ્ચ મહાલક્ષ્મીપ્રાપ્તિર્ભવતિ ॥ અથ શત્રુનિગ્રહણમંત્ર *? ન
વિંશત્યક્ષરઃ । ઓં અં કં ચં ટં તં પં યં સં હલોં હ્રીં હુંસઃ
હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ મહાપર્વત મહાસમુદ્ર
મહાવહ્નિ મહાપવન પૃથિવીગણાનિ દેવતાઃ હું વીજં હ્રીં શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે
વિનિયોગઃ હૃલ્લેખાદ્યૈઃ ષડંગાનિ કુર્યાત્ । ધ્યાનં નાન્યં પશ્યામઃ ।
પૂજાદિકં મૂલમંત્રેણ કુર્યાત્ । ષટ્સહસ્રાણ્યધિકમયુતં પુરશ્ચરણં ।
તિલસર્ષપતંડુલ વ્રીહિ હવિરાજ્યૈઃ યથા વિભાગં દશાંશોહોમઃ ।
શત્રુનિગ્રહાર્થમુપયુક્તઃ પ્રથમમંત્રાક્ષરં પર્વતરૂપં
શત્રુંગ્રસ્યમાનં ચિંતયેત્ । દ્વિતીયં સમુદ્રરૂપં તત્ર નિમગ્નં શત્રું ।
તૃતીયમગ્નિરૂપં તેન દહ્યમાનં । ચતુર્થં પવનરૂપં તેન
સંશોષ્યમાનં । હલોમિતિ વર્ણદ્વયેન શત્રોર્નિઃશ્વાસં રુંધંતં
ચિંતયેત્ । હ્રીં હું સઃ ઇત્યક્ષર ત્રયેણ શત્રોર્નેત્રકર્ણમુખાનિરુંધંતં
ચિંતયેત્ । ફટ્કારેણ શત્રોરાધારાદુચ્છિતાગ્નિના દહ્યમાનં ધ્યાયેત્ ।
૧૪૬અ)
એવં ધ્યાયન્મંત્રં જપન્મંડલાદર્વાક્ શત્રું મારયતિ ॥ અથ
ઋક્પંચાત્મકો લવણમંત્રઃ ॥ લવણાંભસિ તીક્ષ્ણોસ્યુગ્રોસિ હૃદયં તવ ।
લવણસ્ય પૃથિવી માતાલવણસ્ય વરુણઃ પિતા ૧ । લવણં પચતિ પાચયતિ
લવણં છિંદતિભિંદતિ । લવણેદ્ ત્રયમાને તુ કુતો નિદ્રા કુતોરતિઃ ૨ । અમુષ્ય
દહગાત્રાણિ દહમાંસં દહત્વચં । દંતત્વગસ્થિ લોમાનિ અસ્થિભ્યો
મજ્જિકાંદહોયારાત્રિઃ શલ્યવિદ્ધસ્ય શૂલાગ્રારોપિ તસ્ય ચ । યા તે
રાત્રિર્મહારાત્રિઃ સા તે રાત્રિર્મહાનિશા ૪ । ઓં આં હ્રીં ક્રોં ચિટિચિટિ ચાંડાલિ
મહાચાંડાલિ અમુકં વશમાનય સ્વાહા ૫ । મંત્રાંતરે ઇદમધિકં
પઠંતિ । લોહપ્રાકારે નગરે કૃષ્ણસર્પાષ્ટતાં તર્જુલે
ચંડિસ્વાનયમેશીઘ્રમગ્નેર્લાવણતેજસા । ઇત્યન્યે ચ પઠંતિ । અસ્યાંગિરા
ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ અગ્નિરાત્રિ ભદ્રવાલ્યા દેવતાવશ્યાદિ સિદ્ધ્યર્થે
વિનિયોગઃ । ઋગ્ભિઃ પંચભિઃ ક્રમેણ પંચાંગં કુર્યાત્ । અથવા ઓં ચિટિચિટિ
હૃદયં ૧ ચાંડાલિ શિરઃ ૨ મહાચાંડાલિ શિખા ૩ અમુકં મે કવચં

વશમાનય નેત્રવેધં ૫ સ્વાહા અસ્ત્રં ૬ । ધ્યાનં । અરુણોરુણ
પંકજસંનિહિતઃ શ્રુવશક્તિવસભયયુક્તકરઃ ।
અમિતાર્ચિરજાંતગતિર્વિકસન્નયનત્રિતયોઽવતુવોદહનઃ ।
નીલતરાંશુકકેશકપાલાનીલતરુર્નિજસ્વનહારા ।
સાંકુશપાંશકપાલાયપાભવતી ભવતોઽવતુ નિત્યં ।
કરકમલવિરાજચ્ચક્રશંખાસિશૂલાપરિલસિતકિરીટાપાતિતાનેકદૈત્યા ત્રિનયન
લલિતાંગીપાતુકાત્યાયનીવઃ ॥
૧૪૬બ્)
સુરૌદ્રસિતદંષ્ટ્રિકા ત્રિનયનોર્ધકેશોલ્વણાકપાલસશૂલસડમરુકત્રિશૂલા
કુલાઘનાચ્ચનતિભારણદ્રુધિરકિંકિનીમાલિકા ભવદ્વિભવસિદ્ધયે ભવતુ
ભદ્રકાલી ચિરંવઃ । એવં ધ્યાત્વા પંચોપચારૈઃ પૂજયેત્ । અયુતં ત્રિસહસ્રં
વા પુરશ્ચરણં । ઘૃતસંયુક્તેન હવિષા દશાંશોહોમઃ ॥
એવં કૃતપુરશ્ચર્યઃ પ્રયોગે કુશલો ભવેત્ ।
અગ્નિં યામવતિં ધ્યાયેદ્વશ્યાકર્ષણકર્મણો ॥
સ્મરેત્ દુર્ગાં ભદ્રકાલીં મંત્રીમારણકર્મણિ ।
જાનુ પ્રમાણે સલિલે સ્થિત્વા નિશિજપન્મનું ॥
અનેન વાંછિતઃ સાધ્યઃ કિંકરો જાયતે ક્ષણાત્ ।
નાભિમાત્રે * * * * * * * *? ચિરં સુધીઃ ॥
અષ્ટોત્તર સહસ્રં યસ્તસ્ય સાધ્યો ભવેચ્ચ સઃ ।
ઋક્યં ચકં જપેન્મંત્રી કંઠમાત્રાંભસિ સ્થિતઃ ॥
સપ્તભિર્દિવસૈર્ભૂયોવશયેદ્વિધિના પુનઃ ।
લિખિત્વા તાપપત્રેતાં સાધ્યનામવિદર્ભિતાં ॥
નિક્ષિપ્ય ક્ષીરસંમિશ્રજલેન ક્વથયેન્નિશિ ।
વશ્યો ભવતિ સાધ્યો સ્યાનાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
પાચયેત્ ખાદિરે વહ્નૌ માસં વશ્યો ભવેન્નરઃ ॥
અથ બ્રહ્મમંત્રઃ । ઓં નમો ભગવતે બ્રહ્મણે અષ્ટૌ મે પુત્રાજાયંતાં
અક્ષીણ તેજસે સ્વાહા । અસ્ય મંત્રસ્ય સૌરભિ ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ
બ્રહ્માદેવતા ઓં વીજં સ્વાહા શક્તિઃ અષ્ટપુત્ર વહુત્તર ધનધાન્યાદિ
પ્રાપ્તયે વિનિયોગઃ ।
૧૪૭અ)
ઓં નમો ભગવતે હૃદયાય નમઃ ૧ બ્રહ્મણે શિરસે સ્વાહા ૨ વેધસે
શિખાયૈ વષટ્ ૩ અષ્ટૌ પુત્રાજાયંતાં કવચાય હું ૪ અક્ષીણ તેજસે
નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ સ્વાહા અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ । ધ્યાનં । અરુણકમલસંસ્થો
રક્તવર્ણો વિરિંચિર્વિવિધરુચિરભૂપાલં કૃતો વિશ્વયોનિઃ ।
અભયવરકમંડલ્વક્ષસૂત્રૈઃ સ્વવાહુર્વિતર તુ વિવિધાન્વો વિશ્વભોગાન્ ચ
પુત્રાન્ । એવં ધ્યાત્વા માનસૈ રૂપચારૈરભ્યર્ચ્ય વિધિવદર્ઘં સંસ્થાપ્ય
આધારાદિ પીઠં પરિકલ્પ્ય તદુપરિ અષ્ટદલં કમલં કૃત્વા પૂર્વાદિ
ક્રમેણ । અણિમાદ્યૈ ૧ મહિમાયૈ ૨ લઘિમાયૈ ૩ ગરિમાયૈ ૪ પ્રાપ્ત્યૈ

પરિકામ્યૈ ૬ વશિમાયૈ ૭ કામાનશાયિતાયે ૮ નમઃ ઇતિ દલેષુ પૂજયેત્ ।
સર્વૈશ્વર્યૈ નમઃ ઇતિ મધ્યે । ઓં નમો ભગવતે કમલસ્થાય નમઃ ઇતિ પીઠં
પૂજયિત્વા તત્કર્ણિકાયાં દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્ પાદ્યાદિભિઃ । અંગૈઃ
પ્રથમાવરણં । ઊર્ધ્વાય નમઃ ૧ પ્રલંવાય ૨ ઊર્ધ્વકેશાય ૩ વિમોહનાય
૪ ગંધપતયે ૫ કામાય ૬ કલિંગાય ૭ કપયે નમઃ ૮ ઇતિ પૂર્વદલમારભ્ય
પૂજયેત્ । લોકપાલાંશ્ચ સ્વદિક્ષુ । તતો યથાશક્તિ જપિત્વા સ્વહૃદિદેવં
વિલાપયેત્ । લક્ષં પુરશ્ચરણં । પાયસેન દશાંશો હોમઃ ॥ પ્રાતઃસ્નાયી
વિમલકરણઃ શુદ્ધવસ્ત્રાનુલેપોગંગાયાં વા સરિતિ યદિ વાન્યત્રતીર્યે
સુષુણ્યૈ ।
૧૪૭બ્)
શૈવે વા મહતિ મધુરાહારભૂતઃ પવિત્રાચારૈઃ
પુણ્યૈરનુદિનમવાપ્નાખિલાર્થોમનસ્વી । અનુદિનમિતિ મંત્રં સંજપતે । યો
મંત્રમેનં સતતં ધનસ્વી વિદ્યાભિકાંક્ષી વહુપુત્રકામી । કિંવાન્યકામી
પ્રસભં લભેત અષ્ટૌ દ્વિજાન્ સંક્રમયેચ્ચતુર્ભ્યઃ । અનુદિનમુદયે ચ
યસ્ત્રિસંધ્યં શતમથવાર્દ્ધશતં જપેચ્ચ નિત્યં । સલિલમપિ પિવેચ્ચ
મંત્રપૂતં સ તુ લભતે તુ ધનં તદિષ્ટપુત્રાન્ । ય ઇમાં વૃદ્ધિમન્વિચ્છન્
પ્રતિપાલયતે મનું । નરકોત્તરણં તસ્ય પિતૃવર્ગસ્ય જાયતે ॥ અથ
સુબ્રહ્મમંત્રઃ ॥ વચર્ભુવે નમઃ । એષ ષડક્ષરઃ સારસ્વતઃ ॥ વરદાય
દુઃસહિન્યૈ વાહુલે યવચદ્ભુવે । સ્કંદ સ્કંદ સુ સુબ્રહ્મણ્ય નમઃ । સ્વામિન્
ગુહાશય । ઓં દું નમઃ પરાયગોપ્ત્રે ઇત્યેકઃ । એવમસ્યેપિ ॥ અથ
શાસ્તૃમંત્રઃ । ભાં ભૂતાધિપતયે નમઃ । અયં વલિજપાદૌ જપ્યતા ॥
અથાપરઃ રેવતે નમઃ પંચાક્ષરઃ । અધાસ્થિતં કલ્પતરોઃ શાસ્તારં
વસુદાયિનં । ધ્યાત્વા લક્ષં જપેન્મંત્રં મલં ચામીકરાપ્તયે ॥ અથ
સ્કંદમંત્રઃ । સ્વામિન્ વિધિ સ્વાહા ।
લગ્નઃ સ્કંધોનિ જાંગસ્થઃ કિંકિની કોટિમાન્ વિદુઃ ।
કંપયન્ કામદં વૃક્ષં તત્ફલૈઃ પતિતૈર્ભુવિ ॥
હેમરત્નાદિભિઃ પૂર્ણમાત્માનં ભાવયેન્મનું ।
જપેત્તસ્યાશુવર્ધંતે ધનધાન્યાદિ સંપદઃ ॥
પૂર્વોક્ત પીઠેદેવં પૂજયેત્ ।
૧૪૮અ)
દેવસેના ૧ વિદ્યા ૨ મેધા ૩ પ્રજ્ઞા ૪ શક્તિ ૫ કુક્કુટ ૬ મયૂર ૭ દ્વિપાન્

પૂજયેત્ । એવં ગુહઃ શ્રીસરસ્વતી જયપુત્ર વીર્યાણિ દદતિ ॥ અથ શાસ્તા ।
શાસ્તારં મૃગયાશ્રાંતમશ્વારૂઢં ગણાવૃતં ।
પાનીયાર્થં ધનાદેત ધ્યાત્વા મૃગરૂપિણં ॥
મધ્યાહ્ને શક્તૂન્ દત્વા અસ્મૈપુનરં જલિનાજલં ।
વિનિપીતમેભિર્મંત્રૈસ્તદ્ગણાનપિ તર્પયેત્ ॥
વિશ્રાંતાય નમસ્તસ્મૈ સ્વકાર્યાણિ નિવેદયેત્ ।
ભૂતાધિપાય વિદ્મહે ભવપુત્રાયધીમહિ ॥
તન્નઃ શાસ્તા પ્રચોદયાત્ । શાસ્તૃપર્યદ્ભ્યો નમઃ । શાસ્તારં પૂજયેત્ । વલીન્
રાત્રૌ દદ્યાત્ । મહાશાસ્ત્રે નમઃ । ભૂતાધિપતયે નમઃ । રુદ્રસૂતાય ।
પંચકેશ્વરાય । સાધવે । હરયે ઇત્યાદિ ॥ અથ ક્ષેત્રપાલમંત્રઃ । ક્ષં
ક્ષેત્રપાલાય નમઃ । ઊર્ધ્વપિંગલાક્ષં કપાલિનં ખટ્વાંગપાણિનં
સર્વભૂષણં ધ્યાયેત્ । વલિમંત્રઃ । એહ્યેહિ ગુષુ ૨ મુસ્.ઉ ૨ હન ૨ વિઘ્ન

મહાભૈરવ ક્ષેત્રપાલ વલિં ગૃહ્ણ ૨ ઠઃ ઠઃ । અનલાય ઠઃ ઠઃ
અગ્નિકેશાય । કાલાય । મહાક્રોધાય । પિશિતાશનાય । પિંગલાક્ષાય
ઊર્ધ્વકેશાય ઠઃ ઠઃ । એભ્યો વલિં દદ્યાત્ । વાલાદિ રક્ષા સર્વં ભવતિ ॥
અથ માલામંત્રઃ । અથાષ્ટક વર્ગઃ । અ ક ચ ટ ત પ હલૌં । ઇત્યષ્ટક
વર્ગજાપેનાષ્ટ કુલપર્વતાનાં નિચય પરિપંથિનાં ઉપરિનિધાયં
હમિત્યાકાશમાકૃષ્ય તદુપરિ નિધાયલમિતિ પાર્થિવમંડલં
તદુપરિસ્થાપયિત્વા ગદયાવષ્ટભ્ય નિશ્ચલી કૃત્ય આત્મનો યોગનિદ્રામોહની
સિંહોપરિતિષ્ઠંતી ધ્યાત્વા વનદુર્ગાં જપન્ ગચ્છેત્ ।
૧૪૮બ્)
સર્વભય નિવૃત્તિર્ભવતિ ॥ અથ વાક્ સ્તંભન મંત્રઃ ।
ચતુર્મુખં યજામહે મૃત્યોર્મુક્ષીયવર્ધનઃ ।
સર્વં ઋતમયાસિંચ સર્વં વંધય વંધય ॥
ઓં હ્રીં વલામુખી આસ્થાન મુખસ્તંભિનિ મુખં ખિલય ૨ જિહ્વાં ખિલય

ઠાં ઠાં સ્વાહા ॥ અયં મંત્રો રાજસભાયી વાગ્વાદાદૌ જપ્યઃ ॥ અથ
પંચામૃત મંત્રાઃ ॥ ઓં અચ્યુતાય રોગનાશાય હરયે અમૃતાય નમઃ ઓં
સઃ અનંતાય રોગનાશાય હરયે અમૃતાય નમઃ ઓં વં અમૃતાય
રોગનાશાય હરયે અમૃતાય નમઃ । ઓં ઐં ગોવિંદાય રોગનાશાય હરયે
અમૃતાય નમઃ । ઓં ઠં વિષ્ણવે રોગનાશાય હરયે અમૃતાય નમઃ । ઓં
અં અચ્યુતાય નમઃ । અનંતાય નમઃ । ગોવિંદાય નમઃ । વિષ્ણવે નમઃ ।
ઇત્યેવં પૂજયેત્ । અસ્ય મંત્રસ્ય રોગનાશન ઋષિરનિતગાયત્રી છંદઃ
અચ્યુતાનંતામૃતગોવિંદ વિષ્ણવો દેવતા અસ્મચ્છરીર સકલરોગનાશને
વિનિયોગઃ । અથ ષડંગં । ઓં અચ્યુતાય હૃદયાય નમઃ ૧ ઓં સં અનંતાય
શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં વં અમૃતાય શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં ઐં ગોવિંદાય કવચાય
હું ૪ ઓં ઠં વિષ્ણવે અસ્ત્રાય ફટ્ ૫ । તતો ધ્યાનં । ક્ષીરોદસ્ય પ્રદેશે
શુચિમણિ વિલસત્સૈકતેમૌક્તિકાનાં માલાગુચ્છાસનસ્થઃ
સ્ફટિકમણિનિભોમૌક્તિકૈર્મંડિતાંગઃ ।
૧૪૯અ)
શુભ્રૈરભ્રૈરદભ્રૈરુપરિપરિચિતૈર્મુક્તપીયૂષવર્ષૈરાનંદંવઃ
પુનીયાદરિનલિનગદાશંખપાણિર્મુકુંટઃ ॥ અયં મંત્રો જ્વરાદ્યુત્પત્તૌ
જપ્યઃ ॥ એતન્મંત્રાભિમંત્રિતમૌષધાદિકં ભક્ષયેત્ । રોગાદિર્નાશં
ગચ્છતિ ॥ અથ ધન્વંતરિમંત્રઃ ॥ ઓં નમો ભગવતે ધન્વંતરયે
અમૃતસહસ્રાય સર્વામયનાશાય ત્રૈલોક્યનાથાય વિષ્ણવે સ્વાહા । અસ્ય
મંત્રસ્ય બ્રહ્મા ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ ધન્વંતરિર્દેવતા આરોગ્યાર્થે
વિનિયોગઃ । કર્પૂરવર્ણમૌષધસ્થગિકાંવહંતમમૃતેન રોગિનં
સિચંચંતં ધ્યાયેત્ । અનેનૌષધાદિકં સ્પૃષ્ટ્વા જપન્નભિ મંત્રયેત્
તદ્ભક્ષણે રોગોપશાંતિર્ભવતિ ॥ અથ ગારૂડ મંત્રઃ । ક્ષિપ ઓં સ્વાહા ।
અસ્યાનંતો ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ ગરુડો દેવતા સર્પાદિ વિષનાશને વિનિયોગઃ ।
જ્વલજ્વલ મહાગતિ સ્વાહા હૃદયાય નમઃ ૧ ગરુડ ચૂડામણિ સ્વાહા શિરસે
સ્વાહા ૨ ગરુડ શિખે સ્વાહા શિખાયૈ ષટ્ ૩ ગરુડ પ્રભંજન પ્રભંજન
પ્રભેદેન પ્રભેદેન વિત્રાસય ૨ વિમર્દય ૨ સ્વાહા કવચાય હું

અપ્રતિવલાપ્રતિશાસન હું ફટ્ સ્વાહા અસ્ત્રાય ફટ્ ૫ । ઉગ્રરૂપધારક
સર્પભયંકર ભીષય ૨ દહ ૨ ભસ્મીકુરૂ સ્વાહા નેત્રાભ્યાં વૌષટ્ ૬ । તતો
ધ્યાનં ।
આજાનુનઃ સુવર્ણાભમાનાભેસ્તુ હિ ન પ્રભં ।
કુંકુમારુણમાકર્ણમાકર્ણાંતં શિતેતરં ॥
બ્રહ્માંડ વ્યાપિનં તાક્ષ્યં રિક્તાંગં નાગભૂષણં ।
૧૪૯બ્)
નીલવાસ સમાત્માનં મહાપક્ષં સ્મરેદ્વુધઃ ॥
સ્મરન્ ગારુડમાત્માનં મંત્રમેતં જપેન્નરઃ ।
વિષમાલોકને નૈવહન્યાન્નાગકુલોદ્ભવં ॥
અથ ચિત્રગુપ્તમંત્રઃ ॥
ઓં નમો વિચિત્રાય ધર્મલેખકાય યામવહિકાધિકારિણે
જમલવરરિપુંજન્મસંપત્પ્રલયં કથય કથય સ્વાહા । ધ્યાનાં ।
ભાસ્વદ્રત્નગણો જ્વલં ચ મુકુટં ભાસ્વત્ પ્રભામંડલં વક્ત્રં
ચંદ્રસમોપમં સુકચિરં હારં ચ તારાગણં । કર્મણ્યત્ર
અધર્મધર્મગણના સંલેખકાયાનિશંવંદે નૂપુરધારિણં ચ રુચિરં
રાજદ્વિચિત્રં પદં । એવં જપતશ્ચિત્રગુપ્તઃ પ્રસન્નો ભૂત્વા ધર્મમેવગણં
યતિ ન પાપં ॥ અથ કર્ણપિશાચિકામંત્રઃ । ઓં રૂં હ્રૂં
દેવીમમકર્માજ્ઞાનાય કનકવૈડૂર્યમુક્તાલંકૃતશરીરિ એહ્યેહિ
આગચ્છાગચ્છ મમકર્ણં પ્રિવિશ્યં પ્રવિશ્યભૂત
ભવિષ્યવર્તમાનકાલજ્ઞાનસદર્શનં વ્રૂહિ વ્રૂહિ અગ્નિં સ્તંભજલં
સ્તંભવાક્સ્તંભં કુરુ ૨ શત્રુકાર્ય વિઘ્નકારી મમકાર્ય
સિદ્ધિકરીધાત્રૂણા મુદોગહાનિકરી મમોદ્યોગફલંકરી શ્રીવીરચામુંડી હું
ફટ્ સ્વાહા મમ શત્રવઃ પાદાગ્રતલેપતં તુ મમ ****##?
રક્તાં વરધરાં દેવીં રક્તમાલ્યાનુલેપનાં । સાધકં સર્વકામૈશ્ચ
પૂરયંતીં સ્મરેત્ સદા ॥ સહસ્રં જપઃ । મધુરત્રયાક્તૈઃ
પલાશપુષ્પૈર્દશાંશોહોમઃ ॥ એવં કૃતપુરશ્ચરણસ્યકર્ણે
૧૫૦અ)
આગત્યાગત્ય દેવી અતીંદ્રિયજ્ઞાનં સર્વં કથયતિ લોકાંશ્ચ સર્વાન્
શત્રૂંશ્ચ સર્વાન્ વશીકરોતિ સર્વસિદ્ધિં ચ કુરુતે ॥ અથ વાક્તર્પરીમંત્રઃ ।
સર્પરિરમરિં વાધમાનાવૃહન્મિમાબ્જમદગ્નિદત્તા આસૂર્યસ્ય દુહિતા
તન્મનઃ શ્રવો દેવોદેવેઘમૃતયુર્ય અપસર્પરીરસર્પગેસ્માનુપસુષ્ટુરેતુ ।
નાભિર્બ્રહ્માહરિર્યસ્યા હૃત્પ્રદેશે સ્થિતઃ શિવઃ ।
પાદાશ્ચ વેદાશ્ચત્વારોરવિચંદ્રાવુભૌ દૃશઃ ॥
અંગાનિ વેદસ્થાનાનિ પુચ્છં રોમાણિ દેવતાઃ ।
ઓં નકુલીં રક્તવર્ણાંતાં નૌમિ વ્યાપ્તાં સરસ્વતીં ॥
અસ્ય વિશ્વામિત્ર ઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્ છંદઃ વાક્તર્પરી દેવતા વાક્સિદ્ધયે વિનિયોગઃ ।
ઇમં મંત્રં જપતોઽવ્યાહતપ્રસરાવાગ્ભવતિ ॥ અથ નકુલી મંત્રઃ ।
ઓંષ્ઠાપિધાનાં નકુલીદત્ત પરિમિતઃ પવિઃ જિહ્વેમવિહ્વલેવાચં
ચાનુમાવેહવાદય । અસ્ય વિશ્વામિત્ર ઋષિર્ગાયત્રી છંદઃ નકુલી સરસ્વતી
દેવતા વાક્સિદ્ધ્યર્થે વિનિયોગઃ । અન્યત્ પૂર્વવત્ ॥ અથ મહારાત્રિ મંત્રઃ ॥ ઓં
નમો રાત્રિગણેભ્યઃ સર્વવશ્ય કરેભ્યઃ પરિગૃહ્ણં તુ સર્વવશ્યાય
સર્વશાંતયે વલિં તસ્મૈ સ્વાહા । અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ
મહારાત્રિર્દેવતાવશ્યાદિ સિદ્ધ્યર્થે વિનિયોગઃ । હોમાદાવયમેવ વલિમંત્રઃ ॥
ક્ષ્રૌં ઇત્યનેન વલિં દદ્યાત્ ॥ અથ વિશ્વાવસુગંધર્વમંત્રઃ । ઓં
ગંધર્વરાજવિશ્વાવસોમમાભિલષિત કન્યાં પ્રયચ્છ સ્વાહા ।
૧૫૦બ્)
ઇમં મંત્રં પ્રાર્થિતકન્યાર્થી પશ્ચિમાભિમુખો ભૂત્વા જપેત્ તાં પ્રાપ્નોતિ ॥
અથાપરઃ । વિશ્વાવસુનામગંધર્વઃ કન્યાનામધિપતિર્યથા । સકોશાં
લભતે કન્યાં તસ્મૈ વિશ્વાવસવે નમઃ । અયમપિ પૂર્વવત્ ॥ અથ
રાવણમંત્રઃ ॥ ઓં નમો ભગવતે રાવણાય દશકંધરાય
રામપ્રયુદ્ધકંધરાય રામપ્રયુદ્ધકરાય શિવભક્તાય ચતુર્વેદ વિદુષે
નમો નમો નમઃ ॥ અયં રાક્ષસાદિભીતૌજપ્યઃ ॥ અથ પ્રત્યંગિરામંત્રઃ । ઓં
યાં કલ્પયતિનોરયઃ ક્રૂરાં કૃત્યાંવભૂવિવ । તાં બ્રહ્માભિભૂત્યૈ
પ્રત્યક્ કર્તારમિચ્છતુ । અસ્ય બ્રહ્માઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ પ્રત્યંગિરા દેવતા
ઓં વીજં હ્રીં શક્તિઃ ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । પ્રણવં ઓં હ્રીં આદૌ હ્રીં ઓં અંતે
ઇતિ કેચિત્ હૃલ્લેખાપુટિતો જપ્યઃ । કરશુદ્ધિં વિધાય । ઓં યાં કલ્પયતિ નોરયઃ
હ્રાં હૃદયાય નમઃ ૧ ક્રૂરાં કૃત્યાં હ્રીં શિરઃ ૨ વભૂવિવહ્રૂં
શિખા ૩ તાં બ્રહ્મ હ્રૈં કવચં ૪ અભિભૂત્યૈ હ્રૌં નેત્રત્રયં

પ્રત્યક્કર્તારમિચ્છતુહ્નઃ અસ્ત્રં ૬ । ધ્યાનં । ખડ્ગચર્મધરાં કૃષ્ણાં
મુક્તકેશીં શિવારચનાં । દંષ્ટ્રાકરાલવદનાંભીષણાં સર્વભૂષણાં ।
ગ્રસંતીં વૈરિણં ધ્યાયેત્ પ્રેરિતાં શિવતેજસા । લક્ષ્યં જપ્યઃ । અપામાર્ગ
સમિદ્ભિર્દશાંશો હોમઃ ॥ અથાપરઃ પ્રત્યંગિરામંત્રઃ । ઓં હ્રીં નમઃ
કૃષ્ણવાસસેસે તુ સહસ્રસિંહવાહિનિ સહસ્રનેત્રવદને મહાવલે અપરાજિતે
નિજવલ રક્ષિણિ પરવલવિધ્વંસિનિ પરમંત્રોત્સાદિનિ
૧૫૧અ)
સર્વભૂતદમનિ સર્વદેવાન્ વંધવંધ સર્વવિદ્યાંચ્છિંવિચ્છિંધિ
ક્ષોભય ૨ પરં યંત્રાણિ સ્ફોટય ૨ સર્વશૃંખલાં ત્રોટય ૨ જ્વલજ્વાલા
જિહ્વા કરાલવદને પ્રત્યંગિરે હ્રીં નમઃ । અસ્ય સિદ્ધિમંત્રત્વાત્ ઋષ્યાદિકં
નાસ્તિ ॥ ધ્યાનં ।
સિંહારૂઢાં કૃષ્ણવસ્ત્રાં ભીષણાં નીલવિગ્રહાં ।
જ્વાલામુખીં શૂલકરાંગ્રસંતીં રિપુમંજસા ॥
અન્યત્ સર્વં પૂર્વવત્ ॥
અથ સહસ્રાક્ષરી પ્રત્યંગિરા । ઓં નમશ્ચામુંડેનરકપાલાંકમાલાધરે
ગૃધ્રોલૂકકારંડકપરિવારે શ્મશાનપ્રિયે નરકપાલહુંકાર જૃંભીનીયે
અસિમુખલપવિતોમરક્ષુરિકા વિગ્રહે સહસ્રવાહુધારિણૌ કરહૃદય
વિષ્ણુભાવશરીરે સર્વદુષ્ટાન્નાશયાગ્નિં વિધારય ૨ નરશરીરં રક્ષ

નરાણાં નિર્વિષં કુરુ ૨ રિપૂન્ નાશય ૨ દુષ્ટાન્ પ્રોથય ૨ વૃક્ષાં ન
ચૂર્ણય ૨ અસ્ત્રમસ્ત્રં કુરુસેનાં ત્રોટય ૨ ગોનસાનાંસારિકાણાંમશકાનાં
તુંડવંધં કુરુ ૨ દ્રાં દ્રીં દ્રૂં દ્રૈં દ્રૌં દ્રઃ એકવિંશતિ જપાદગ્નિં
વિધારલલંવકેશે પ્રલંવકેશેનીલાંવરેસિતશાર્દૂલ પ્રિયે મહાવર્તકારાન્
ભૈરવરૂપેણ હર ૨ સ્વરતરૂપેણા હર ૨ ગચ્છ ૨ રુદ્રરૂપેણ યત્કાલ
દૃષ્ટં તત્સર્વમુચ્છાપયોચ્છાપય કાલકૂટવિષં નિર્વિષી કુરુ ૨ જ્વરં
નાશયૈકાહિકં દ્વ્યાહિકં ત્ર્યાહિકં ચાતુર્થિકં દૃષ્ટિ જ્વરં સાન્નિપાતિકં
સતતજ્વરં લાક્ષિણિકં વા ગુગ્ગુલુ ધૂપેનાષ્ટાભિ
૧૫૧બ્)
મંત્રિતેન જ્વરં નાશય ૨ ગૌરશર્ષપાનભિમંત્ર્યસુસારિકા પિંડં
વધ્નામિ આકર્ષયાકર્ષયક્ષત્રિયાવૈશ્યાવિટ્ સૂદ્રારંગિણી મોહિની
ચાંડાલ્યષ્ટાદશ પ્રકૃતીનાં વિકૃત દંષ્ટ્રા કરાલિનીનાં
પર્વતનિતંવવાસિનીનાં ઉજ્જયિની નિવાસિનીનાં ભસ્મોજ્વરિતશરીરે નમઃ ઓં
હ્રીં હ્રૂં હ્રાં યેં ક્ષોં ક્રોં નમઃ સ્વાહા । અસ્ય ઋષ્યાદિકં નાસ્તિ ।
એષા તુ પરમવિદ્યા ત્રિસહસ્રેણ સિદ્ધ્યતિ ।
જાપ્યેન તદ્દશાંશેન જુહુયાત્તિલરાજિકાઃ ॥
ધ્યાનં ।
વ્યાઘ્ર ચર્માંવરધરાસિત શાર્દૂલવાહિની ।
વિકરાલમુખીતિગ્મદંષ્ટ્રા કૃષ્ણાતિભીષણા ॥
દધતી ક્ષુરિકા વજ્રશૂલતોમરકંકરૈઃ ।
ભસ્મોદ્ધૂલિત સર્વાંગી નીલકુચિતમૂર્ધ્વજા ॥
ભયકારિત દુષ્ટાનાં ભક્તાનામ ભયપ્રદા ।
ચિંતનીયા સદાનાન્યં ચેતસા પરમેશ્વરી ॥
એતન્મંત્રંડાકિની ભુતશત્રુનિગ્રહાદૌ જપ્યં ॥
અથ જ્વરનાશનમંત્રઃ ।
કુવેરંતમુખં રૌદ્રં નંદીમાનંદમાવહ ।
જ્વરં મૃત્યું ભયંઘોરં જ્વરં નાશયમેજ્વર ॥
સર્વદિશંવંધ પશ્ચિમદિશંવંધ ઉત્તરદિશં વંધ એકાહિકં
દ્વ્યાહિકં ત્ર્યાહિકં દિવાજ્વરં રાત્રિજ્વરં સંધ્યાજ્વરમાકસ્મિકજ્વરં
સર્વેષાં છેદય ૨ ક્લેદય ૨ ભિંધિ ૨ છિંધિ ૨ મુશલેન હન ૨ વિષ્ણુચક્રેણ
છેદય ૨ મહાસુમુખિ સ્વાહા ॥ અયં મંત્રઃ સર્વજ્વરેજપ્યઃ । તાલપત્રાદૌ
લિખિત્વા યસ્મિન્ વંધયેત્ સદ્યસ્તં મુંચતિ જ્વરઃ ॥ અથ કાર્તવીર્યોજ્વરમંત્રઃ
।
૧૫૨અ)
કાર્તવીર્યાર્જુનો નામરાજા વાહુસહસ્રભૃત્ । તસ્ય સંસ્મરણા દેવહૃતં
નષ્ટં ચ લભ્યતે સ્વાહા ॥ અસ્ય દત્તાત્રેય ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ
કાર્તવીર્યાર્જુનો દેવતા નષ્ટદ્રવ્યચૌરાદિભયનાશાર્થે વિનિયોગઃ । હ્રાં હ્રીં
હ્રૂં હ્રૈં હ્રૌં હ્રઃ કાર્તવીર્ય હરિં ઋષિરિતિ ષડંગં । ધ્યાનં ।
સહસ્રવાહું શરણં મુપાશં રક્તાંવરં રક્તકિરીટં કુંડલં । ચૌરાદિ
દુષ્ટભયનાશનમિષ્ટદત્તં વંદે મહાવલ વિજૃંભિતકાર્તવીર્યં ॥
અથાપરોમંત્રઃ । ઓં નમો ભગવતે કાર્તવીર્યાર્જુનાય સહસ્રવાહવે
વહુવલવીર્યેણ સર્વચૌરાન્સ્તંભય ૨ મોહય ૨ મારય ૨ હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્ય
દત્તાત્રેય ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ શ્રીકાર્તવીર્યાર્જુનો મહાવિષ્ણુર્દેવતા
ચૌરાદિભય વ્યાવૃત્ત્યર્થે વિનિયોગઃ ષડંગં પૂર્વવત્ । ધ્યાનં ।
દોર્દંડૈકસહસ્રસંમિતતનુઃ સ્વેતસ્રજઃ
પ્રોલ્લસત્કોદંડૈશ્ચશરૈરુદગ્રવિશિખૈરુદ્યદ્વિવસ્વત્પ્રભઃ । બ્રહ્માડૈઃ
પરિપૂરયંસ્તદખિલં ગંડદ્વયોલ્લાલિતંદ્યો તત્કુંડલમંડિતો વિજયતે
શ્રીકાર્તવીર્યોવિદુઃ ॥ અથાપરોમંત્રઃ । કૃતવીર્યસુતો
રાજાસહસ્રભુજમંડલઃ અવતારો હરેઃ સાક્ષાત્પાલયેત્ સકુલં મમ ॥ અસ્ય
દત્તાત્રેય ઋષિરમિતા ગાયત્રી છંદઃ । દત્તાત્રેય પ્રિયાય હૃદયાય નમઃ

માહિષ્મતીનાથાય શિરસે સ્વાહા ૨ રેવાજલક્રીડા તુષ્ટાય શિખાયૈ વષટ્

હૈહયાધિપતયેકવધારણ
૧૫૨બ્)
પર્વતોત્પાટન કુમારબ્રહ્મચારિન્ ગંભીરશષ્ટ સર્વવિગ્રહવિનાશન
સર્વજ્વરોત્સાદનડાકિની વિધ્વંસ ન હ્રીં હ્રીં હ્રાં હ્યૈં એહિ સર્વવિષં
હરહર ૪ રવલં ક્ષોભયોં હું ફટ્ સ્વાહા ॥ હનૂ તનૂ મંત્રસ્યેશ્વર
ઋષિસ્ત્રિષ્ટુપ્ છંદઃ હનૂમાન્ દેવતા સકલકોપદ્રવ શાંત્યર્થે વિનિયોગઃ ।
અંજના સુતાય હૃદયં ૧ રુદ્રમૂર્તયે શિરઃ ૨ વાયુસુતાય શિખા

અગ્નિગર્ભાય કવચં ૪ મદૂતાયનેત્રં ૫ બ્રહ્માસ્ત્ર નિવારણાયાસ્ત્રં

એકવીરત્વાત્પરિ**?દિકં નાસ્તિ । એતેન સર્વેણ સર્વં સાધયે ।
ઇત્યાદયેનેકે પ્રયોગામંત્રાશ્ચ જાયંતેતે ગ્રંથગૌરવાન્નલિખિતાઃ ॥ અથ
પ્રાણપ્રતિષ્ઠામંત્રઃ ॥ પ્રાણપ્રતિષ્ઠામંત્રં વિનાર્વેમંત્રાવ્યર્થાઃ ।
તથા ચોક્તં । પ્રાણપ્રતિષ્ઠાન મનોર્વિધાનં પ્રવક્ષ્યતે સંપ્રતિ સર્વસિદ્ધ્યૈ
। યસ્માદૃતેઽમીકથિતાઃ પ્રયોગાવ્યર્થી ભવેયુર્ગત્તજીવકલ્પાઃ । મંત્રસ્તુ । આં
હ્રીં ક્રોં ય ર લ વ શ ષ સ હૌં હંસઃ મમ પ્રાણા ઇહ પ્રાણાઃ
મમજીવહસ્થિતઃ । મમ સર્વેંદ્રિયાણિ વાઙ્મનશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્ર જિહ્વા ઘ્રાણા
પ્રાણા ઇહૈવાગત્યાગત્યસુખંચિરં તિષ્ઠં તુ સ્વાહા હંસં ॥ પ્રાણપ્રતિષ્ઠા
મંત્રસ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાઋષયઃ ઋગ્યજુઃ સામાથર્વાણિ છંદાંસિ
સકલ જગત્સૃષ્ટિકારિણં પ્રાણશક્તિર્દેવતા આંવીજં ક્રોં શક્તિઃ
વશ્યાકર્ષણવિદ્વેષસાસ્તંભનોચ્ચાટન મારણાર્થે વિનિયોગઃ । ઓં
પૃથિવ્યાચાય હું ૪ સહસ્રવાહવે અસ્ત્રાય ફટ્

૧૫૩અ)
અથાપરઃ ॥ ઓં પ્રોં નમો ભગવતે કાર્તં વીર્યાર્જુનાય હૈ હયકાર્તવીર્યાર્જુન
સહસ્રકરસહસ્રદૃશસહસ્રદુષ્ટાંતક સર્વશિષ્ટેષ્ટ પદ ઉદધે રાગં તુ
કામસ્મદ્વસુલુંપકાન્ ચૌરસમૂહાન્ સ્વકરસહસ્રૈર્નિવારય ૨ રંધ

સ્વપાશહસ્તૈર્વંધ ૨ સ્વાંકુશ
સહસ્રૈરાખંડયાખંડયસ્વધાયોદ્ગતૈર્વાણ સહસ્રૈર્મર્દય

સ્વશંખોદ્ગતનાદસહસ્રૈર્ભીષય ૨ સ્વહસ્તોદ્ગત વજ્ર સહસ્રૈર્નિકૃંતય

પરકૃતં ત્રાસય ૨ ગર્જયાગર્જય આકર્ષય ૨ ભ્રાસય ૨ મોહય ૨ માદય

ઉન્માદય ૨ તાપય ૨ દીપય ૨ શોષય ૨ વિદારય ૨ સ્તંભય ૨ જૃંભય

વિજૃંભય ૨ મારય ૨ વશીકુરુ ૨ ઉચ્ચાટય ૨ વિનાશય ૨ દત્તાત્રેય શ્રીપાદ
પ્રિયતમ શ્રીકાર્તવીર્યાર્જુન સર્વંત ઉદધેં રાગતાન્ વસુલુંપકાન્
ચોરસમૂહાન્ સમ્યગુન્મૂલ ૨ હું ફટ્ સ્વાહા । અસ્ય ઋષ્યાદિકં ષડંગં
ધ્યાનં ચ પૂર્વવત્ ॥ ઓં ભ્રાં પરિતોમેભ્રમ્યન્નવ્યાદ્દ્વિદ્યુત્ સમપ્રભઃ
સર્વતોમેભ્રમ્યન્નવ્યાદ્ધન્વીવાણી રવિપ્રભઃ । ઇત્યાદયોઽનેકેમંત્રાઃ સંતિ
તાન્ ગ્રંથ ગૌરવાન્નલિખામઃ ॥ અથ હનૂમન્મંત્રઃ । ઓં નમો ભગવતે
હનૂમતે પ્રકટપરાક્રમાય આક્રાંતદિઙ્મંડલાય
યશોવિલાસધવલીકૃતદિઙ્મંડલાય વજ્રદેહ રુદ્રાવતારલંકાપુરીદહન
ઉદધિ વંધન દશગ્રીવ કૃતાંતસીતાશ્વાસનાયુત નાગવલાંજના
ગર્ભસંભૂત રામલક્ષ્મણાનંદકકપિસૈન્યપ્રાકારસુગ્રીવસા
૧૫૩બ્)
તેજોવાદ્વાકાશાત્મનેનભઃ અં કં ખં ગં ઘં ઙં આં જ્ઞાનાત્મને
હૃદયાય નમઃ ૧ ઓં શષ્ટસ્પર્શરૂપરસગંધાત્મને નમઃ ઇં ચં છં
જં ઝં ઞં ઈં શક્ત્યૈ શિરસે સ્વાહા ૨ ઓં શ્રોત્રત્વક્ ચક્ષુર્ઘ્રાણાત્મને
નમઃ ઓં ટં ઠં ડં ઢં ણં હું વલાયૈ શિખાયૈ વષટ્ ૩ ઓં
વાક્યાણિ પાયુપાદ ઉપસ્થાત્મને નમઃ એં તં થં દં ધં નં ઐં
ઐશ્વર્યાય કવચાય હું ૪ ઓં વચનાદાન ગમન વિસર્ગાનં દાત્મને નમઃ
ઓં પં ફં વં ભં મં આં તેજસે નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૫ ઓં નમો
વુદ્ધ્યહંકારચિત્તજ્ઞાનાત્મને નમઃ અં યં રં લં વં શં ષં સં
હં લં ક્ષં અઃ વીર્યાયાસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ આનાભિમારભ્ય હૃદયપર્યંતં
ન્યસેત્ ૧ હ્રીં હૃદયમારભ્ય નાભિપર્યંતં ન્યસેત્ ૨ ક્રોં મૂર્ધાન
મારભ્ય હૃદયાંતં ન્યસેત્ ૩ સમસ્તેન વ્યાપકં ૪ ॥ ધ્યાનં ।
રક્તાઘ્રિપોત્તારુણ પદ્મસંસ્થાં પાશાંકુશા વિક્ષુશરાસનજ્યાન્ । શૂલં
કપાલં દધતીં કરાબ્જૈ રક્તાં ત્રિનેત્રાં પ્રણમામિદેવીં । એવં ધ્યાત્વા
ત્રિકોણસ્થે શક્તિપીઠે દેવીમાવાહ્ય પૂજયેત્ । બ્રહ્મણે ૧ વિષ્ણવે ૨ ઈશ્વરાય

નમઃ ઇતિ કોણત્રયે । સરસ્વત્યૈ ૧ લક્ષ્મ્યૈ ૨ ઉમાયૈ ૩ નમ ઇતિ કોણત્રયે । તતો
ષડંગં પૂજયેત્ । તદ્વહિરષ્ટ દલેષુ બ્રાહ્મ્યાદયઃ । તદ્વહિર્લોકપાલાઃ ।
યથાશક્તિ જપિત્વા વિસર્જયેત્ ।
૧૫૪અ)
લક્ષં પુરશ્ચરણં । ઘૃતપ્તુતૈશ્ચતુર્ભિર્દશાંશો હોમઃ ॥
એવં સંસાધિતો મંત્રઃ ષટ્કર્મ ફલદો ભવેત્ ।
સ્થાપયેન્મનુનાનેન પ્રાણાન્ સર્વત્ર દેશિકઃ ॥
વીજાંતેમવશષ્ટાનામાદૌદૂત્યઃ પ્રયોજયેત્ ।
મૃતા વૈ વસ્વતા ભૂયો જીવહા પ્રાણહા તતઃ ॥
આકૃષ્ટાગ્રરના એષા પ્રમદાવિસ્ફુલિંગિની ।
ક્ષેત્ર પ્રતિગૃહીત્વેતાઃ પ્રાણદૂત્યો નવસ્મૃતાઃ ॥
પાશેનવદ્ધ ચેષ્ટસ્ય શક્ત્યા સ્વીકૃત ચેતસઃ ।
અંકુશેનાહૃતસ્યાભિઃ સાધ્યસ્યાસૂન્સમાહરેત્ ॥
દ્વાદશાંગુલમાનેન કૃત્વા સાધ્યસ્ય પુત્તલીં ।
તસ્યાં પ્રાણાત્મિકં મંત્રં સ કીટં હૃદિવિન્યસેત્ ॥
નિશીથ સમયે સાધ્યે સુપ્તે તસ્ય હૃદંવુજે ।
દલેષુ વાયુવહ્નીંદ્રવરુણાનામતઃ પરં ॥
ઈશરાક્ષસશીતાંશુયમાનાં કર્ણિકાંતરે ।
યાદોન્ હંસસમાયુક્તાન્ ભૃંગાકારાનનુસ્મરેત્ ॥
શિરોવિંદુસમુદ્ભૂતં તંતુ સંવદ્ધ વિગ્રહાન્ ।
એવં સાધ્યહૃદંભોજે ભૃંગી રૂપાંધિયા સ્મરેત્ ॥
આત્મહૃત્પદ્મગાન્ ભૃંગાન્ પ્રસ્થાપ્યશ્વાતસવર્ત્મના ।
એકૈકં સાધ્યહૃત્પદ્મેભૃંગમેકૈકમાનયેત્ ॥
પુત્તલ્યાં સ્થાપયેન્મંત્રી સ્વચિત્તે વા વિધાનવત્ ।
તંતુચ્છેદં પ્રકુર્વીત વહ્નિવીજેન સંયતઃ ॥
આકૃષ્ટા સાધ્યભૃદ્ભૃંગાંસ્તતસ્તંસ્તંભયેદ્ભુવા ।
એવમેકાદંશાવૃત્તિં કુર્યાત્ સર્વેષુ કર્મસુ ॥
૧૫૪બ્)
અસ્યાર્થઃ ।
પૂર્વવિંદૂચ્છંતંતું વર્ધાન્યાદીન્ ભૃંગીરૂપેણ પ્રસ્થાપ્ય
સાધ્યહૃદિસ્થિતાન્ પ્રાણાનાકૃષ્ય સ્વહૃદયેપુત્તલ્પાદૌસ્થાપયેત્ લમિતિ
વીજેનેત્યુક્તં સ્થાપનાનંતરં વહ્નિવીજેનરેફેતતુંછયેદિતિ ।
એવમેકાદશવારં પ્રતિપ્રયોગં સાધ્યહૃત્પ્રાણાનાકૃષ્ય
સ્વહૃદયેપુત્તલ્પાદૌવાસ્તંભયેદિતિ રહસ્યં ॥
વશ્યાકર્ષણયોર્યાદીનરુણાન્ સ્તંભયેત્સુધીઃ ।
મોહદ્વેષણયોર્ધૂમ્રાન્ કૃષ્ણાન્ મારણકર્મણિ ॥
પીતાન્સંસ્તંભને ધ્યાયેત્ પ્રાણાકર્ષણકર્મણિ ॥
આકૃષ્ટાન્સાધ્ય હૃત્પ્રાણાન્ સ્થાપયેદાત્મનો હૃદિ ।
ક્રૂરકર્મસુ પુત્તલ્યાં તેષાં સ્થાપનભીરિતં ॥
પ્રાણાન્ સાધ્યસ્યમંડૂકાનાત્મનસ્તુ ભુજંગકાન્ ।
સંસ્મરેત્તત્ર નિપુણઃ સદા ક્રૂરેષુ કર્મસુ ॥
વાદ્વગ્નિશક્રવરુણેશ્વર રાક્ષસેંદુપ્રેતેશ પત્રલિખિતૈરથયાદિવર્ણૈઃ ।
વિંદ્વંતિકૈઃ ક્ષગમહં સસમેતસાધ્યં પ્રાણાત્મ યંત્રમથ
વર્ણાભૃતંધરાસ્થં । એવં પ્રયોગકુશલોમનુનાનેન મંત્રવિત્ । વશયેત્
સકલાન્ દેવાન્ કિં પુનઃ પાર્થિવાન્ જનાન્ ॥ પ્રકારસ્ત્વયં । દેવદત્ત પ્રાણા ઇહ ।
પ્રાણા ઇત્યુક્ત્વા પુત્તલ્યાં પ્રાણાનાકર્ષયેત્ । યં ભૂતાત્મનેત્વ ચ
માકર્ષયામિ ૧ રં વૈવસ્વતાત્મને રક્તમાકર્ષયામિ ૨ । લં જીવહાત્માત્મને
માંસમાકર્ષયામિ ૩ । વં પ્રાણહાત્મનેમેદમાકર્ષયામિ ૪ । શં
પ્રાવૃષ્યાત્મને સ્નાયુમાકર્ષયામિ

૧૫૫અ)
ષં ગૂથિકાત્મને અસ્થીન્યાકર્ષયામિ ૬ । સં પ્રમોદાત્મને
અંગલોમાન્યાકર્ષયામિ ૭ । હં વિસ્ફુલિંગાત્મને મેદમાકર્ષયામિ ૮ । ક્ષં
ક્ષં ત્રિપ્રહારિણ્સત્મને સર્વધાતૂનાકર્ષયામિ ૯ । એવં વશ્યાદૌ વોદ્ધવ્યં ।
વશયામિ વિદ્વેષયામિ મોહયામિ મારયામિ ઇત્યાદ્યૂહ્યં ॥ અથ સર્વેષાં
દેવાનામેક દૈવપૂજાક્રમઃ કથ્યતે । ગુરૂપદેશઃ પ્રાપ્તઃ ॥ ઓં ઐં ઈં અં
ઊં નમો ભગવતે વાસુદેવાય વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયતુ ત્વષ્ટા રૂપાણિયાં । શ તુ
આસિંચ તુ પ્રજાપતિર્દ્ધાતાગર્ભં દધાતુતે શ્રીં ઐં ક્લીં સૌઃ । ઓં નમો
નારાયણાય ઓં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ તત્સવિતુર્વરેણિયં ભર્ગોદેવસ્યધીમહિ ધિયો
યો નઃ પ્રચોદયાત્ હ્રીં હ્લૈં હ્લીં હ્લૌં । ઓં ત્ર્યંવકં યજામહે સુગંધિં
પુષ્ટિવર્ધનં । ઉર્વારુકમિવ વંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃતાત્ ક્લીં
સહસકલરૈં હ્ક્લાં હ્સ્રૌઃ । કૃષ્ણાય ગોવિંદાય ગોપીજનવલ્લભાય સ્વાહા
પ્રતદ્વિષ્ણુસ્તવતે વીર્યેણ મૃગોન ભીમઃ કુચરોગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યોરુષુ ત્રિષુ
વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયંતિ ભુવનાનિ વિશ્વાઃ । ગ્લૌંહ
સકલરડૈંહસકલરંડીહસકલરંડૌ સ્યોના
પૃથિવીનોભવાનૃચ્છરાણિવેશની યચ્છાનઃ શર્મશપ્રથાઃ । ઓં નમો
ભગવતે વરાહરૂપાય ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ યતયે ભૂપતિત્વંમે દેહિ દાપય
સ્વાહા । હંસઃ શુચિષટ્વસુરંતરિક્ષસદ્ધોતા વેદિષસદિતિદુરોનસત્
નૃષદ્વરસદૃતસદ્વ્યોમ સદજ્જાગોજાઋતજા અદ્રિજારિતં વૃહત્ ।
૧૫૫બ્)
ગંકપટલ હ્રીં સહકલ હ્રીં ગણાનાંત્વા ગણપતિં હવ ।
મહેકવીકવીનામુપસ્તવસ્તવં જ્યેષ્ઠં રાજં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મણસ્યત ।
આનઃ શૃન્ભૂતિભિઃ સીદસ્પદનં ઓં ભૂઃ ઓં ભુવઃ ઓં સ્વઃ ઓં મહઃ ઓં
જનઃ ઓં તપઃ ઓં સત્યં તત્સવિતુર્વરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્યધીમહ્યોં ।
જાતવેદસેસુન વામ સોમમરાહી યતો નિદહાં વેદરોં હ્રીં દું દુર્ગાયૈ નમઃ
। જ્વલજ્વલશૂલિનિ દુષ્ટગ્રહ હું ફટ્ સ્વાહોત્તિષ્ઠ પુરુષિ કિં
સ્વપિષિંભયંમે સમુપસ્થિતં યદિશક્યમશક્યં હું દું દુર્ગે ભગવતિ
શમય સ્વાહા । પર્ષદતિ દુર્ગાણિ વિશ્વાનાવેવ સિંધું
દુરિતાત્યગ્નિરોંધિયોલઃ પ્રચોદયાદોંમાયોજ્યોતિ રસોમૃતં બ્રહ્મભૂર્ભુવઃ
સ્વરોં । પરોપજસિસ્યવદોંવ્યોં રવ્યોંહમુત્તિષ્ઠહરિપિંગલલોહિતાક્ષ યક્ષાય
સુ કુવેરાય વૈશ્રવણાય ધનધાન્યધિપતયે
ધનધાન્યસમૃદ્ધિંમેદેહિદાપય સ્વાહા । ગગલંરીગ્રીં નમો
મહાગણપતયે ગણપત્યૈ વરેવરદેક્ષ્મ્યૈં । ઓં નમઃ શિવાય નમો
નારાયણાય ત્ર્યંવકં યજામહે સુગંધિં પુષ્ટિવર્ધનં ।
ઉર્વારુકમિવવંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃતાત્ સર્વજનંમેવ
શમાનયક્ષિપ્રપ્રસાદનાય નમઃ ઓં નમો નારાયણ સ્વાહા ॥
૧૫૬અ)
અયં મહામંત્રઃ સર્વદેવ સાધારણઃ । આગમવૈદિકમયાઃ । અસ્ય
ઋષ્યાદિકં નાસ્તિ ॥ અથ બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાત્મકો મંત્રઃ ॥
હંસાત્મકોયમયામગ્નેસ્તેજસાદીપ્યમાનઃ ।
સનો ભૃત્યોસ્ત્રાયતાં નમો બ્રહ્મણે વિશ્વનાભિ ॥
રુગ્રંવરં મહાવિષ્ણું જ્વલંતં વિશ્વતોમુખં ।
નૃસિંહભીષણં ભદ્રં મૃત્યુમૃત્યું નમામ્યહં ॥
ત્ર્યંવકં યજામહે સુગંધિં પુષ્ટિવર્ધનં ।
ઉર્વારુકમિવવંધનાન્મૃત્યોર્મુક્ષીયમામૃતાત્ ॥
અસ્ય મંત્રસ્ય વશિષ્ટ ઋષયઃ અનુષ્ટુભૌ છંદસી બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાદેવતા
ઇષ્ટાર્થે વિનિયોગઃ । હંસાત્મકોયમુગ્રં વીરં ત્ર્યંવકં હૃદયાય નમઃ
૧ અપામગ્ને મહાવિષ્ણું યજામહે શિરસે સ્વાહા ૨ તેજસાદીપ્યમાનં જ્વલંતં
સર્વતોમુખં સુગંધં પુષ્ટિંવર્ધનં શિખાયૈ વષટ્

સનોમૃત્યોસ્ત્રાયતાં નૃસિંહભીષણંભદ્રં ઉર્વારુકમિવ વંધનાત્
કવચાય હું ૪ નમો બ્રહ્મણે મૃત્યુમૃત્યું મૃત્યોર્મુક્ષીય નેત્રત્રયાય
વૌષટ્ ૫ વિશ્વનાભિર્નમામ્યહં મામૃતાત્ અસ્ત્રાય ફટ્

ઇત્યસ્માત્ પ્રતિલોમેન સ્વરમંત્રં હવિર્ભુજઃ ।
ઉદ્ધરેત્ પ્રયતો ભૂત્વાવિયત્પૂર્વં સવિંદુકં ॥
સ્વ એવમપ્રતિષ્ટશ્ચ શ્રિયાગંધયહં વદેત્ ।
વાયું ચ વિંદુમપ્યુક્તાતં વૈ માનદયા પુનઃ ॥
સજ્ઞાના મૃતયા પ્રાણા ઉર્ચારાન્નભ ઉદ્ભવઃ ।
૧૫૬બ્)
પૂર્વર્ણાયા વિશ્વગં વિદ્યાચ્છશિનં વ્યોમગં પુનઃ ॥
પ્રતિષ્ઠાંતમથોદ્ધૃત્ય તયા સહખલે વદેત્ ।
અનયા પ્રાણમુદ્ધૃત્ય યથા વદિતિ મંત્રવિત્ ॥
કૃત્યાસ્ત્રમેતત્તેનૈવરિપોઃ પ્રાણાન્ ધિયા હરેત્ ।
આધારાદુચ્છિતાયાસ્તુ સુષુમ્નાંતરગાઃ પુનઃ ॥
કુંડલી વ્યોમગા ભૂત્વા જ્વલંતી સર્ષસંનિભા ।
સાવક્ત્રાંતરગા ભૂત્વા શત્રું પ્રતિનિવર્ત્યસા ॥
સ્વાગારે પ્રવિશેત્ સદ્યઃ પંચાગ્નિ સમવાયકે ।
સપ્તાહાત્ મ્રીયતેઽરાતિર્નાત્રકાર્યા વિચારણા ॥
સર્ષયંકુટુવંજપ્તં તત્તૈલેન ચ લોલિતં ।
ચિતાગ્નૌ જુહુયાદૂક્તૈરર્દ્ધરાત્રે રિપુઃ પુનઃ ॥
મ્રીયતે સાર્ધમાસેન કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલયાહતઃ ।
ચિતાગ્નિ સકલાનષ્ટૌ વ્રણ તૈલયુતાનિ ચ ॥
અર્ધરાત્રે ચતુર્દશ્યાં જુહુયાત્ સપ્તવારતઃ ।
મ્રીયતેરિર્ન સંદેહઃ કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલયાહતઃ ॥
તુષાસ્થિભ્યાં પ્રતિકૃતિં કૃત્વાર્ધશિખિવૈરિણઃ ॥
સમીરણં પ્રતિષ્ઠાપ્ય વ્રણતૈલેન લોહિતં ।
છિત્વા છિત્વાજરક્તેન સપ્તાહં જુહુયાદ્રિષુઃ ॥
મ્રીયતે નાત્રસંદેહઃ કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલયાહતઃ ।
વાલુકં સાક્ષતં ગૃહ્ય જપેદયુત મંત્રવિત્ ॥
સાધિતમપ્સુવિકિરેદણવાયથેપ્સિતં ।
તજ્જલં દહતિ ક્ષિપ્રમાગ્નેયાસ્ત્રાભિમંત્રિતં ॥
આસપ્તલોકં લોકાંશ્ચ સદહેન્મંત્રવિત્તમઃ ।
સદેહં યક્તતો ધ્યાત્વા વાંછિતંત ત્ર્યહાદ્રિપું ॥
૧૫૭અ)
નક્ષત્ર વૃક્ષ પ્રકૃતિં કૃત્વાન્યૈસ્તં સમીરણં ।
તીક્ષ્ણતૈલોક્ષિતાં જપ્તાં કૃત્યાસ્ત્રેણ વર્દકેનિશિ ॥
છિત્વાગતશ્ચિતા વહ્નૌ હુનેત્ સપ્તાહતો મૃતઃ ।
નક્ષત્રવૃક્ષઃ અસ્ય સાધ્યસ્યયન્નક્ષત્રં તદ્વૃક્ષઃ ॥
કારસ્કરોશયધાત્રીસ્યાદુદુંવર તરુઃ પુનઃ ।
જંવુઃખદિર કૃષ્ણાખ્યૌ વંશપિપ્પલસંજ્ઞકૌ ॥
નાદારોહિતનામાનૌપલા *? શપ્લક્ષ સંજ્ઞકૌ ।
અંવષ્ટ વિલ્વાર્જુનાખ્યવિકંકિતમહીરુહાઃ ॥
વકુલઃ સાવરઃ સર્જોવંજુલઃ પનસાર્કકૌ ।
શમીકદંધાંમ્રનિંવમધૂકાઋક્ષશાખિનઃ ॥
ચતુર્દશ્યામથાંગારે મધ્યરાત્રે ચિતોદ્ભવં ।
ભસ્મસંગૃહ્ય યત્નેન મહિષ્યાજ્યેન ભાવિતં ॥
ચત્વારિંશ ચતુઃ પૂર્વં ગુટિકાસ્તત્ર કારયેત્ ।
તાશ્ચાજરક્તસંસિક્તાઃ પ્રતિષ્ટિત સમીરણાઃ ॥
ચિતાકાષ્ટૌધિતે ચાગ્ને જુહુયાન્મ્રીયતે રિપુઃ ।
ચતુર્દશ્યાં પ્રયોગોયં મુનિભિઃ કથિતઃ પુરા ॥
માહિષે પંચગવ્યે તુ રાજિભસ્મચિતોદ્ભવં ।
નિક્ષિપ્ય ક્વાથયેધ્યાનકાલાગ્નિ સદૃશાનનં ॥
જપેન્મનું સુરાક્ષં ચ શોષિતં વર્જયેત્તદા ।
ચિતિકાષ્ટેન ચિત્યગ્નૌ દુર્ગાગાયં હુતં હુનેત્ ॥
સમૂલતૂલમાદાય લાંગલીં રક્તવારકે ।
અજાગંધી યથાવચ્ચકરક્રોશનિકામપિ ॥
મર્કટીમપિત ઉચ્ચ યથાવદયુતં જપેત્ ।
ચતુર્દશ્યામથાંગારે મધ્યરાત્રે ગૃહાંતરે ॥
૧૫૭બ્)
નિખનેત્ સપ્તરાત્રેણ કુલોત્સાદનુકૃદ્ ભવેત્ ।
એકૈકં * * * * * * * * * ?
કુલક્ષયઃ ॥
ષટ્વિંડુષટ્કમાદાય ઘટેનિક્ષિપ્યસોદને ।
અયુતં પ્રજપેત્ સ્પૃષ્ટ્વા શ્મશાને નિખને ક્રમાત્ ॥
કૃષ્ણા * *? નિશાર્ધે ચ શત્રુનામ સમર્થિતં ।
મ્રીયંતે શત્રવઃ સર્વે ષણ્માસાત્સકુટુંવિનઃ ॥
એકૈકં યત્ર નિક્ષિપ્તં * * * * * * * * ? ।
? ધિષ્યંતે ક્ષણાત્ સર્વેરિષવઃ સર્વજંતુભિઃ ॥
ચત્વારિંશચ્ચતુઃ પૂર્વંપાકલન્યસ્તમારુતં ।
અજારક્તાક્ત * * *? ચતુર્દશ્યાં * * * *?
શાર્દ્ધકે ॥
કારસ્કરાગ્નૌ કાંતારે જુહુયાદ્દિવસત્રયં ।
કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલયાક્રાંતે રિપુર્યમપુરં વ્રજેત્ ॥
પાદયો * * *? પ્રયોગાઃ સંતિ ॥
અથ દિનાસ્ત્રયં । યથા ॥
અત્રિપીઠોમરેશશ્ચ મહાસેનાયુતંશ્ચસઃ ।
કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલા * * * ? તતો રિપુ * * ? વ્રજેત્ ॥
પંચાત્મકૌનતયુતૌ ત્રિસૂક્ષ્મેણ સમન્વિતઃ ।
ઇંદ્વગ્નિનાકમયાવિશેષાદગ્નિ રૂપકાઃ *? ॥
* * * * * *? યુર્ધ્યેયો ભાનુર્દિવાસ્ત્રવિત્ ।
વૈરિણં ભાનુવિંવેચન્યગ્વક્ત્રં ભાવયેદ્ધિયા ॥
કુંડલ્યોચ્છિતયાગ્રસ્તે * * * * * * * *?।
મૂલમધ્યે વિનિઃક્ષિપ્તં પંચાગ્નિ સમવાયકે ॥
વહેદ્વૈ યોગમાર્ગેણ રિપુર્મૃત્યુવશોભવેત્ ।
યત્ર કુ * *? દાસીનં * * *? પ્રભયા હૃતં ॥
ભાનુમંડલગં મંત્રી દહેદ્વારશ્મિભિર્ધિયા ।
૧૫૮અ)
ગભિષ્યતિ રિપુઃ ક્ષિપ્રં યમક્ષયમ સંશયં ॥
અવગાહ્ય સુવાણજ્ઞસ્તાદૃશં વિંવગં રિપું ।
સવિતુઃ પ્રયતો ધ્યાયેજ્જપન્મંત્રં ચ શક્તિતઃ ॥
શતં વાથ શતાર્ધં વા સપ્તાહાન્મ્રીયતે રિપુઃ ।
યત્ર યત્રસ્થિતો મંત્રી શુચિન્યસ્તમનુસ્તથા ॥
સૂર્યોદયં સમારભ્યયાવદસ્તં ગતો રવિઃ ।
તાવત્કાલં મનુંજપ્યાદ્વિદ્વાન્ સપ્તાહમાદરાત્ ॥
સન્નિપાત જ્વરાક્રાંતો રિપુઃ પ્રાણાન્ વિમુંચતિ ।
દુર્ગાગારે મનું સિદ્ધો વર્જિતાન્ન સ્ત્રિરાત્રતઃ ॥
જપેદવિરતં ધ્યાયન્ દિનાસ્ત્રાગ્નિહતં રિપું ।
તદયં મૃત્યુમાયાતિ શત્રુર્જ્વરવિમોહિતઃ ॥
ભાવં યન્ દિનવાતેન રિપુઃ જન્મર્ક્ષ સંભવં ।
આકૃતિં સ્થાપિતં પ્રાન્નિક્ષિપ્યોલ્લોદકે જપેત્ ॥
અયુતં ચ ત્ર્યહાદર્વાક્ મૃતિં ગચ્છતિ મોહિતઃ ।
દુર્ગાયાઃ પુરતો મંત્રી કુંડં કૃત્વા ત્રિકોણકં ॥
તદગ્રાગ્નિ વિધાનેન પ્રજપિત્વા સમાહિતઃ ।
માહિષં ગોમયં ગૃહ્ય અજરક્તાક્તમસ્ત્રવિત્ ॥
તેન પ્રતિકૃતિં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠિત સમીરણાં ।
રિપોર્જપ્તાદિનાસ્ત્રેણ ધ્યાયન્ વૈ ચંડિકાં પુનઃ ॥
મહિષોરસ્થલસ્થાં ચ શૂલપિંડિત્તમસ્તકાં ।
નૃત્યંતી તદુરારંગઃ ષોડશાર્ધકરૈર્યુતાં ॥
હાહાકારૈરસદ્રિશ્ચ હુંકારેણ હુતાસુરૈઃ ।
હૃતાં ત્રૈલોક્ય સંહારાં જ્વાલાનલવિરાજિતાં ॥
ઘૂર્ણિતા નેત્રયુગ્માંતાંસં દષ્ટાધરપલ્લવાં ।
ખડ્ગખેટક સંયુક્તાં કન્યકાભિઃ સમાવૃતાં ॥
છિત્વા ચિત્વા નિશામધ્યે ક્ષતજેન હુનેત્ પુનઃ ।
૧૫૮બ્)
ત્ર્યહાચ્ચ ગચ્છતિ પરઃ પરલોકં સ પુત્રકઃ ॥
અથ બ્રહ્મણેઽનુષ્ટુપ્ ॥
હંસાત્મકો યમયામગ્નેસ્તેજસા દીપ્યમાનઃ ।
સનામૃત્યોસ્ત્રાયતાં નમો બ્રહ્મણે વિશ્વનાભિઃ ॥
અસ્ય પ્રજાપતિ ઋષિરનુષ્ટુપ્ છંદઃ બ્રહ્મા દેવતાધન પુત્રાદિ સિદ્ધ્યર્થે
વિનિયોગઃ । હંસાત્મકો યં હૃદયં ૧ અપામગ્નેઃ શિરઃ ૨ તેજસાદીપ્યમાનઃ
શિખા ૩ સનોમૃત્યોસ્ત્રાયતાં કવચં ૪ નમો બ્રહ્મણે નેત્રં ૫ વિશ્વનાભિઃ
અસ્ત્રં ૬ ધ્યાનં ।
અર્કૌઘાયુતસંકાશં રક્તવસ્ત્રં મહાતનું ।
સ્રુક્ સ્રુચૌ ચાક્ષમાલાં કમંડલું કૈર્ધૃતાં ॥
ચતુર્મુખ મુદારાંગમાલોલાયતલોચનં ।
જટાધરં જગદ્યોનિંકુંડલાભ્યાં વિરાજિતં ॥
હારકેયૂર વલયગ્નૈવેયોર્મિભિરાવૃતં ।
સર્વર્તુ કુસુમૈઃ શુભ્રૈઃ સર્વવર્ણિરલંકૃતં ॥
આદ્યૈર્દેવર્ષિ સિંહૈશ્ચ સેવ્યમાનં સમં તતઃ ।
ઉદ્ગિરંતં શ્રુતીર્દિક્ષુશાખાભેદેન દિક્ ક્રમાન્ ॥
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં મષ્ટોત્તરશતં પુનઃ ।
અથ પૂજા ।
માનસિક પૂજાનંતરં વાહ્યપૂજાં ચ કુર્યાત્ ।
આધારાદિ પીઠં સંપૂજ્ય તદુપરિ અષ્ટદલં કમલં પરિકલ્પ્ય પૂર્વાદિ દિક્ષુ
નિત્યાયૈ ૧ શ્રદ્ધાયૈ ૨ ધારાયૈ ૩ પાવન્યૈ ૪ યોગાયૈ ૫ શિખાયૈ ૬ ધાયિન્યૈ

નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । તત્કર્ણિકાયાં દેવમાવાહ્ય મુદ્રાઃ પ્રદર્શ્ય ગાયત્ર્યા
અર્ઘં દદ્યાત્ ૧ હસ્તાભ્યામિતિ પાદ્યં દદ્યાત્

૧૫૯અ)
હિરણ્યમંત્રેણા ચમનં ૩ મૂલમંત્રેણ મધુપર્કં ૪ ધ્રુવાસુત્વેતિ
સ્નાનં ૫ યુવસ્ત્રાણીતિ વસ્ત્રં ૬ હંસ દૃષદિતિ યજ્ઞોપવીતં ૭ વ્યાહૃત્યા
ભૂષણાનિ ૮ ગંધદ્વારેણેતિ ગંધં પુષ્પાણિ ચ ૯ પૌરુષેણ સ્રુતિં કુર્યાત્

॥ દલેષુ ગોદાય ૧ પ્રમોદાય ૨ હંસાય ૩ સામગાય ૪ સત્યલક્ષણાય

હિરણ્યગર્ભાય ૬ વિશ્વનાભયે ૭ નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । તેષ્વેવ દલેષુ શ્રદ્ધાયૈ

લક્ષ્મ્યૈ ૨ ધૃત્યૈ ૩ તુષ્ટ્યૈ ૪ પુષ્ટ્યૈ ૫ મેધાયૈ ૬ સરસ્વત્યૈ ૭ ક્રિયાયૈ

નમઃ ઇતિ પૂજયેત્ । પુનસ્તેષ્વેવ । ભૃગવે ૧ પુલસ્ત્યાય ૨ પુલહાય ૩ ક્રતવે

અંગિરસે ૫ મરીચયે ૬ દક્ષાય ૭ અત્રયે ૮ નમઃ ઇતિ ॥ વશિષ્ઠાય નમઃ ઇત્યગ્રે ।
એવં કુંભાક્ષશ્રકપુસ્તકાભીતિરવચ્છિન્નાધનં ચ પૃથિવીં
યાવદ્ભવતિ ॥ ઇતિ ગૃહસ્થાનાં ધર્માર્થં કામાભિલાષવતં । કેચન
મંત્રા અત્રવ્યક્તીકૃતાઃ । એભ્યોપ્યન્યાન્ જાનીમઃ તાનરુચૌનલિખામઃ ॥ ઇતો
મુમુક્ષોઃ પ્રણવસ્વ રૂપં નિરૂપ્યતે । તદ્યથા ।
તલ્પાદુચ્છાયોદકમુપસ્પૃશ્ય પ્રાતઃ પ્રસન્નવદનં સ્વગુરું મુર્ધ્નિ
ચિંતયેત્ । જ્ઞાનમુદ્રાલસટ્વાહું જ્ઞાનદં શિવમાદરાત્ । પ્રણવં
સ્થિત્વાનાભ્યાદિ સ્થિતં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રેશ્વરા
દ્વાદશાદ્ગલદમૃતમયૈરુપહારૈરભ્યર્ચ્ય
૧૫૯બ્)
પ્રણવેચ્ચારણાયૈકી કૃત્યપરં ચિન્મયં વિભાવ્ય ।
સ્વાતં ત્ર્યાનંદ સંપૂર્ણં સચ્ચિદાનંદસુંદરં ।
અદ્વયં પરમં તેજો નિત્યસસ્મિન્નિરંજનં ॥
ઇતિ જપિત્વા ઓં ઇતઃ પૂર્વં દેહધર્માધિકારતો જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્ત્યવસ્થાસુ
જપન્ કર્મ સર્વસ્વ રૂપમનુસંધાય અંગાનિ વિન્યસ્ય । અત દિવસ પૂજાં
સમાપયેત્ । પુનર્વહિર્નિર્ગત્ય આવશ્યકં વિધાયસ્નાત્વા
સવિતૃમંડલાદ્વૈષ્ણવતીર્થં આવાહયામિત્વાં ગંગેસ્નાનાર્થમિહસુંદરિ
। એહિગંગે નમસ્તુભ્યં સર્વતીર્થ સમન્વિતે નમઃ ઇતિ જપન્
આવાહ્યશુદ્ધવસનાદ્યલંકૃતાં દ્વિભુજાંજલે સંપૂજ્ય ચિદ્રૂપયાતયા
સંપૂર્ણજલં સ્મૃત્વા નિમજ્ય સકલદુરિતં સંહરસંહરેતિ જપન્ મૂલં
યથાશક્તિ જપિત્વા ઉચ્છાય શંખમુદ્રા જલેનાત્માનમભિષિચ્ય તીરમાગત્ય
વાસઃ પરિધાયાચમ્ય પ્રણવેન પ્રાણાયામ ષટ્કં વિધાય વાગાદિકં
ન્યસિત્વા પ્રણવાભિમંત્રિત જલેનાત્માનમભ્યુક્ષ્ય પ્રણવેણાર્ઘં દત્વા
સંતર્પ્ય અષ્ટોત્તરશતં જપિત્વા તદભિમંત્રિતં જલં ત્રિઃપીત્વા તીર્થં
વિસૃજ્યં જપસ્થાનં યાયાત્ । પાદપ્રક્ષાલનં વિધાયાંતઃ પ્રવિશ્ય
અકારાદ્યક્ષરત્રયેણ શોષણાદિકં વિધાય શુદ્ધસ્થલે પંકજં
પ્રણયંત્રોપેતં વિચિંત્ય સ્વાસનં સસકલયોરપિ તથૈવ પ્રણવયંત્રાન્વિતં
લિપિ પદ્મં સંચિત્ય દક્ષિણેનોદકમાદાય વામેનપિધાય પ્રણવ
૧૬૦અ)
મષ્ટવારં જપિત્વા સંપ્રોક્ષ્ય સોહમિત્યુપવિશ્ય ગુર્વાદીન્ પ્રણમત્ । તથાહિ
પરમશિવાદ્યશેષવારંપર્યક્રમેણ સ્વગુરુપાદાંવુજં યાવત્તાવત્
પ્રણમામીતિ શિરસિ નત્વા ઓં ગુરુભ્યો નમઃ । ઓં ગણપતયે । ઓં દુર્ગાયૈ । ઓં
ક્ષં ક્ષેત્રપાલાય । ઓં સરસ્વત્યૈ । ઓં પરમાત્મને નમઃ ઇતિ વામદક્ષાન્સ
વામદક્ષૌ તુ પુરતો હૃદ્યભિમંત્ર્ય । પ્રણવસ્યાંતર્યામી
ઋષિર્વાપરમાત્મા દેવતા આકારોવીજં ઓંકારઃ શક્તિઃ મકારઃ ક્ષેત્રં
પ્રણવો વાચકઃ બ્રહ્મવાચ્યં મોક્ષાર્થે વિનિયોગઃ । પ્રણવો
બ્રહ્મપુત્રોલાતવ્યગોત્રઃ ૧ અકારસ્યાંતર્યામી ઋષિર્બ્રહ્મા ઋષિર્વા ગાયત્રી
છંદઃ ૨ બ્રહ્માદેવતાઃ ૩ પૃથિવી તત્વં ૪ ઋગ્વેદસ્વરૂપં ૫ ભૂર્લોકો

ગાર્હપત્યં ક્ષેત્રં ૭ ઉદાત્તઃ સ્વરઃ ૮ નાભિઃ સ્થાનં ૯ રજોગુણઃ ૧૦ પ્રાતઃ
સવનં ૧૧ ભૂર્વ્યાહૃતિઃ ૧૨ પ્રાણોવૃત્તિઃ ૧૩ ઇડાનાડી ૧૪ જાગ્રદવસ્થાં

વિશ્વઃ પુરુષઃ ૧૬ પીતવર્ણા ૧૭ સૃષ્ટિક્રિયા ૧૮ સૃષ્ટ્યર્થે વિનિયોગઃ ॥
ઓંકારસ્યં બ્રહ્મા અત્રિર્વાયુર્વિષ્ણુર્વા ઋષિ ૧ સ્ત્રિષ્ટુપ્ છંદઃ ૨ વિષ્ણુર્દેવતા
૩ રુદ્રોઽધિદૈવતં ૪ અંતરિક્ષં તત્વં યજુર્વેદ સ્વરૂપં ૫ ભુવોલોકઃ

અન્વાહાર્ય પવનં ક્ષેત્ર ૭ અનુદાત્તઃ સ્વરઃ ૮ હૃદયં સ્થાનં ૯ સત્વં
ગુણઃ ૧૦ માધ્યંદિનં સવનં ૧૧ ભુવોવ્યા હૃતિઃ ૧૨ અષાંવૃત્તિઃ

પિંગલાનાડી ૧૪ સ્વપ્નાવસ્થા ૧૫ તૈજસઃ પુરુષઃ ૧૬ વિદ્વિદ્વર્ણઃ ૧૭ સ્થિતિક્રિયા
૧૮ સ્થિત્યર્થે વિનિયોગઃ ॥ મકારસ્ય વામદેવો રુદ્રઃ સૂર્યો વા ઋષિઃ

જગતીચ્છંદઃ ૨ ઈશ્વરો દેવતા ૩ રુદ્રોઽધિદૈવતં ૪ દ્યૌસ્તત્વં

સામવેદસ્વરૂપં ૬ સ્વર્લોકઃ ૭ આહવનીયં ક્ષેત્રં ૮ સ્વરિતઃ સ્વરઃ

ભ્રૂમધ્યં સ્થાનં ૧૦ તમોગુણઃ ૧૧ તૃતીયં સવનં ૧૨ ખર્વ્યાહૃતિઃ

વ્યાનોવૃત્તિઃ ૧૪ સુષુમ્ના નાડી ૧૫ સુષુપ્ત્યવલ્લા

૧૬૦બ્)
પ્રાજ્ઞઃ પુરુષઃ ૧૭ શુક્લોવર્ણઃ ૧૮ સંહારક્રિયા ૧૯ લયાર્થે વિનિયોગઃ ॥
અર્ધમાત્રસ્ય સંવર્તકાગ્નિ ઋષિર્વિરાટ્ છંદઃ પુરુષોંધિદેવતા
મરુતોઽધિદૈવતં સોમલોકસ્તત્વં અથર્વવેદસ્વરૂપં સર્વોવર્ણસ્તુરીયાવસ્થા
જીવસ્ય પ્રાણેશ્વરાર્થે વિનિયોગઃ । ઇતિ સ્મૃત્વા તતોઽંગુલિ શોધનમન્ત્રેણ
અંગુષ્ઠાદિકાનિષ્ઠિકાતં ચોપદેશ ક્રમેણ યુગપદુભયકરાંગુલિષુ
વિન્યસ્ય કોર્પરાદ્યાંગુલ્યગ્રાંતં ચ કૃત્વા દિગ્વંધનં ચ કુર્વન્ દિક્ષુ
લોકપાલાંસ્તદાશ્રયં પ્રાકારત્રયં કુર્યાત્ । તથાહિ ઓં અં ઓં નમઃ ૧ ઉં
ઊં ઊં નમઃ ૨ ઓં મં ઓં નમઃ ૩ એવં પાદાદિ મસ્તકાંતં વ્યાપ્ય
સ્થૂલસૂક્ષ્મ સુષુપ્ત્યાત્મકં વિરાટ્ હિરણ્યગર્ભ જ્ઞાનાત્મકં સમગ્નૌ
વિલીનં દ્યાત્વા તદભિમાનિન્યાત્મનિ ચિદ્રૂપ સંહરણ પ્રણવં જપેત્ । જપેનૈવ
જ્ઞાનાવાપ્તિર્ભવતિ । યદિ વાહ્યપૂજાંકત્તુમિચ્છતિ તદા એવં કુર્યાત્ ॥
પ્રણવસ્ય પ્રજાપતિ ઋષિર્દૈવી ગાયત્રી છંદઃ પરમાત્મા દેવતા
જ્ઞાનપ્રાપ્ત્યર્થે વિનિયોગઃ । અં ઓં આં હૃદયાય નમઃ ૧ ઇં ઋં ઇં શિરઃ
૨ ઉં ઊં ઋં શિખાયૈ વષટ્ ૩ એં ઓં ઐં કવચાય હું ઉં ઊં અં
નેત્રાભ્યાં વૌષટ્ ૫ અ ઉં અઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ઓં ભૂઃ ઇત્યાદિ
ષડ્ભિર્વ્યાહૃતિભિર્વા । ધ્યાનં । વિષ્ણું ભાસ્વત્કિરીટાંગદવલયગદા
કલ્પહારોદરાંહ્નિ શ્રેણીભૂષં સ વક્ષોમણિમકર મહાકુંડલા
મંડિતાગ્રં । હસ્તોદ્યચ્ચક્રશંખાંવુજા દમભલંપીતકૌશેયભાસાવિદ્યો
તદ્ભાસમુદ્યદ્દિન કરસદૃશં પદ્મસંસ્થં નમામિ ॥
૧૬૧અ)
એવં ધ્યાત્વા વિમલાદિ શક્તિયુક્તે પીઠે દેવમાત્માનં માવાહ્ય
વીજાત્મૈકવુધ્યા પૂજયેત્ ।
પૃથિવ્યાદ્યાત્મકગંધામાદિકમુપસંહારવુદ્ધ્યાતસ્મિન્ સમર્પયેત્ ।
અંગૈઃ પ્રથમાવરણં । વાસુદેવાય ૧ સંકર્ષણાય ૨ પ્રદ્યુમ્નાય

અનિરુદ્ધય ૪ નમઃ ઇતિ દિક્ષુ । સ્ફટિક સુવર્ણ પૂર્ણેંદુ
નીલપ્રભાશ્ચતુર્ભુજાઃ શંખચક્રગદાપંકજધારિણઃ
કિરીટકેયૂરધારિણાઃ પીતાંવરાશ્ચ ધ્યેયાઃ । શાંત્યૈ ૧ શ્રિયૈ ૨ સરસ્વત્યૈ

રત્યૈ ૨ નમઃ ઇતિ કોણેષુ । તતો લોકપાલાઃ પૂજ્યાઃ । એતે સર્વેપિ તત ઉત્પન્નાસ્તત્રૈવ
પ્રવિષ્ટા ઇતિ સ્મરેત્ । સ્મૃત્વા સ્વાત્મનિ સંહરેત્ । ઇત્યેક વુદ્ધ્યા પૂજાકાર્યા ।
લક્ષં પુરશ્ચરણં । ઘૃતાક્તૈઃ પાયસૈર્દશાંશોહોમઃ । એવમાત્મરૂપં
વિષ્ણું સંચિંત્ય પૂજયેત્ । જ્ઞાનમુપદિશતિ યેન પરમાનંદાવાપ્તિર્ભવતિ ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે નાનામંત્રકથનં નામ
સપ્તદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથાગ્નેયાસ્ત્રં લિખામઃ ।
રગ્નિસ્ત્યતારિદુધું સિંધવેનાસ્વાવિનિર્ગાદુનિષદરિપણઃ સદવેરિહાદનિતો
યદતી રામમંસોમવાસુસેદવેતજારં ॥ આગ્નેયાસ્ત્રસ્યમારી ચ ઋષિસ્વેષ્ટુપ્
છંદઃ જાતવેદોગ્નિર્દેવતા શત્રુવિમર્દનાર્થે વિનિયોગઃ । ષડંગં
રગ્નિસ્તનાદિરિધું સિધને જ્ઞાનાત્મન હૃદયાય નમઃ ૧ નાશ્વાવિનિર્ગાદુ
શક્ત્યૈ શિરસે સ્વાહા ૨ નિષદરિપનઃ વલાયૈ શિખાયૈ વષટ્ ૩ સદવેતિહાદનિ
તેજસે નેત્રત્રયાય વૌષટ્ ૪ તોયતી રામમસોમ ઐશ્વર્યાય કવચાય હું

નવાવસુસેદવેતજારં વીર્યાસ્ત્રાય ફટ્ અંગુષ્ઠાંગુલ્ય જંઘા સુજાનુનો રૂરૂ
યુગ્મકે ।
૧૬૧બ્)
કદ્યંધુનાભિષુ હૃદિ સ્તનયોઃ પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ।
પૃષ્ઠતઃ સ્કંધયોર્મધ્યે વાહુમૂલોય વાહુષુ ॥
પ્રકોપ્પરે પ્રકોષ્ટેષુ મણિવંધકરેષુ ચ ।
મુખનાસાક્ષિ કર્ણેષુમસ્તં મસ્તિકમૂર્ધસુ ॥
ક્રમેણ વિન્યસેદ્વર્ણાન્ વિદ્વાનસ્ત્ર સમુદ્ભવાન્ ॥
શિખાલલાટનયનકર્ણૌષ્ઠરસના તથા ।
સકંઠ વાહુ હૃત્કુક્ષિકટિ ગુહ્યોરુજાનુષુ ॥
જંઘયોઃ પાદયોર્ન્યસ્યેત્પદાન્યસ્ય મનોઃ સુધીઃ ।
ધ્યાનમસ્ય પ્રયોગેન પ્રયોગે સ્ફુટી ભવિષ્યતિ ॥
પૂર્વવજ્જપક્તૃપ્તિ સ્યાત્ જુહુયાત્ પૂર્વસંખ્યયા ।
પંચમવ્યસ્તુ પક્વેનં ચરુણાતસ્ય સિદ્ધયે ॥
જપસંખ્યા સહસ્રાણિ હોમો તસ્ય દશાંશકઃ ।
અર્ચનં પૂર્વવત્ કુર્યાત્ શક્તીસ્તુ પ્રતિલોમતઃ ॥
સર્વત્ર દેશિકઃ કુર્યાદ્ગાયત્ર્યા દ્વિગુણં જપઃ ।
ક્રૂરકર્મણિ કુર્વીત પ્રતિલોમ વિધાનતઃ ॥
શાંતિકં પૌષ્ટિકં કર્મકર્તવ્યમનુલોમતઃ ।
પ્રયોગકાલે પ્રજપેદષ્ટૌપાદાન્ વિલોમતઃ ॥
સાધિતો જાયતે પશ્ચાન્મંત્રોયં વિધિનામુના ।
ગ્ન્પાદયઃ પંચાક્ષરઃ પાદો જ્ઞેયો જ્ઞાનેંદ્રિયાત્મકઃ ॥
ધ્વાદ્યોન્યઃ પંચવર્ણશ્ચ સ્મૃતઃ કર્મેંદ્રિયાત્મકઃ ।
સ્વાદ્યસ્તૃતીયઃ પંચાર્ણઃ પંચભૂતમયાત્મકઃ ॥
ત્યાદ્યઃ સપ્તાક્ષરઃ પશ્ચાદદૂરતુરક્ષરઃ ।
દઃ પૂર્વઃ પંચમઃ પાદઃ ઉર્મિરૂપઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
૧૬૨અ)
તો વર્ણાદિઃ ષડ્વર્ણઃ ષટ્કેશિક ઉદીરિતઃ ।
સો પૂર્વઃ પંચમોવર્ણઃ શષ્ટાદિમય ઈરિતઃ ॥
સોવર્ણાદ્યોઽષ્ટમોવર્ણપંચાર્ણોવચનાત્મકઃ ।
એવં તત્વસમાયોગાત્પાદલ્લપ્તિરુદાહૃતા ॥
તત્તત્પાદાક્ષરોત્પન્નાસ્તાવંતો વહ્નિદેવતાઃ ।
પ્રધાનમૂર્તિ પ્રતિમાઃ સ્વસ્વવર્ણોદિ પ્રભાઃ ॥
પ્રજ્વલત્ કેશવદના ભીમદંષ્ટ્રા ભયાનકાઃ ।
દેવતા ઇંદ્રિયોત્પન્નાઃ ઉર્ધ્વદૃષ્ટાય ઈરિતાઃ ॥
દેવતા ભૂતપાક્ષઃ સ્તીર્યગ્વક્ત્રાઃ સમીરિતાઃ ।
ધાતુઃ પાદાદરોદ્ભૂતા ઉભયાન ન શોભિતાઃ ॥
ઉર્મિજાસ્તૂર્ધ્વવદનાઃ કેશોચ્છાસ્તિયંગાનનાઃ ।
એતાઃ સર્વાઃ સ્મૃતાઃ ક્લીવાઃ ઇતિ પાથોદ્ભવાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
અધસ્તિર્યઙ્મુખોપેતાર્ધરિતા વર્ણદેવતાઃ ।
આભિમુખ્યઃ સ્મૃતઃ સૌમ્યે પરાઙ્મુખાઽન્યકર્મણિ ॥
આભિમુખ્યાઃ સમુત્પન્ના દેવતા જ્વલિતાનનાઃ ।
યાભિર્મંત્રે દહેચ્છત્રો રાષ્ટ્રં સ ગિરિકાનનં ॥
અસ્ત્રં મનુષ્યનક્ષત્રે ધારભેત વિચક્ષરઃ ।
આસુરેષુ પ્રયુંજીત દેવતારાસુ સંહરેત્ ॥
પૂર્વોત્તર ત્રયં પશ્ચાદ્ભરણ્યાર્દ્રાથ રોહિણી ।
ઇમાનિ માનુષાણ્યાહુર્નક્ષત્રાણિ મનીષિણઃ ॥
જ્યેષ્ઠા શતભિષઙ્મૂલધનિષ્ઠા શ્લેષકૃત્તિકાઃ ।
ચિત્રામથાવિશાયાઃ સ્યુસ્તારાક્ષરદેવતાઃ ॥
અશ્વિની રેવતી પુષ્પ સ્વાતિહસ્ત પુનર્વસૂ ।
અનુરાધા મૃગશિરઃ શ્રવણા દેવતારકાઃ ॥
ઉપક્રમેત નંદાસુરિક્તાસ્વસ્ત્રં વિસર્જયેત્ ।
ભદ્રા સ્વાહરણં કુર્યાજ્જયાસ્વત્યંતમુત્તમં ॥
ઉપક્રમો ભૌમવારેશ નિવારે વિસર્જયેત્ ।
પ્રતિસંહરણં વારે ગુરોઃ શુક્રસ્ય વા ભવેત્ ॥
૧૬૨બ્)
સ્થિરે ઘુરાશિધારંભશ્વરેષુ ચ વિસર્જનં ।
અસ્ત્રસંહરણં કુર્યાદ્દુ ભયેષુ વિચક્ષણઃ ॥
કૃષ્ણપક્ષનલેનાસ્ત્રં વિસૃજેત્ શશિના પુનઃ ।
શુક્લપક્ષે ક્રમાદસ્ત્રં પુનરાત્મનિ સંહરેત્ ॥
ભાનુનામોક્ષ સંહારૌ કુર્યાત્ પક્ષદ્વયં શુધીઃ ॥
પશ્ચિમાભિમુખો ભૂત્વા કર્મ સર્વત્ર કારયેત્ ।
નક્ષત્ર વૃક્ષે સકલાન્સાધ્યાક્ષાન્ કર્મસંયુતાન્ ॥
તત્ર મંત્રાક્ષરોપેતાન્મંત્રીમંત્રાર્ણ સંખ્યા ।
જુહુયાદ્દીપિતે વહ્નૌ મારયેદ્રિયુમાત્મનઃ ॥
કૃષ્ણાષ્ટમીં સમારભ્ય યાવત્ કૃષ્ણચતુર્દશી ।
ધત્તૂર વિષવૃક્ષાક્ષભૂરુહોચ્છ સમીરણાન્ ॥
રાજીતૈલેન સંલિપ્તાન્ પૃથક પત્ર સહસ્રકં ।
જુહુયાત્ સંયતો ભૂત્વારિ પુર્યમપુરં વ્રજેત્ ॥
વિષવૃક્ષઃ કારસ્કરઃ । અક્ષવૃક્ષઃ વિભીતકઃ । રાજીરાઈ ઇતિ ।
સપ્તરાત્રં પ્રજુહુયાત્ સિદ્ધાર્થ સ્નેહલોહિતૈઃ ।
અર્દ્દવસ્ત્રેવિષ્ટિકાલેમરીચૈર્મનુનામુના ॥
નિગૃહ્યતે જ્વરેણારિઃ પ્રલયાદ્ધિસમેનસઃ ।
સિદ્ધાર્થાઃ સર્ષયાં વૃષ્ટિકાલે ભદ્રાકાલે ॥
તાલપત્રે સમાલિખ્ય શત્રુનામ યથાવિધિ ।
આગ્નેયાસ્ત્રેણ સંવેષ્ટ્ય કુંડમધ્યેનિષણ્ય તત્ ॥
જુહુયાન્મરિચૈઃ ક્રુદ્ધો જ્વરાક્રાંતઃ સ જાયતે ।
આગ્નેયાસ્ત્રેણ વેષ્ટિતં શત્રુનામ તાલપત્રે લિખિત્વા કુંડમધ્યે ખાત્વા
તદુપરિ સમાધાય જુહુયાદિત્યર્થઃ । તદાદાયક્ષિપેત્તોયેશીતલે સ વશોભવેત્ ।
૧૬૩અ)
પિષ્ટ્વા યામાર્ગવીજાનિ મરીચ મધુસંયુતે ।
અત્યુલ્લેલવણેતોયે નિક્ષિપ્ય ક્વાથયેત્તતઃ ॥
લવણ મિશ્રિતયે ઋક્ષ વૃક્ષ પ્રતિકૃતૈઃ ।
હૃદયે વદને નાશિકાયાં કિંચિત્ સંક્ષિપેત્ ॥
દર્વ્યાકાસ્કરોત્પલયા । ઋક્ષવૃક્ષઃ શત્રુનામ નક્ષત્ર વૃક્ષઃ ।
તલ્લવણતોયં ક્વાથિતમાગ્નેયાસ્ત્રમુચ્ચરન્ મંત્રં સોચિરાજ્વરિતો ભવતિ ।
પુત્તલી હૃદયાદૌ આગ્નેયમંત્રમુચ્ચરન્ કિંચિત્ કિંચિત્તોયં ક્ષિપેત્ ।
ક્વથિતેઽંભસિતં ક્ષિપ્ત્વાહન્યાચ્છત્રુમયત્નતઃ ।
અંભસિલવણાંભસિ । સંતપ્ત તીક્ષ્ણતૈલેન સંજપ્તં શત્રોઃ પ્રતિકૃતિં નિશિ ।
તાપયેદેધિતે વહ્નૌ પ્રતિલોમ મનું જપન્ ।
જ્વરેણ વાધ્યતે સદ્યસ્ત્ર્યહાદસ્યમૃતિર્ભવેત્ ॥
તીક્ષ્ણતૈલેન સર્ષપ તૈલેન ।
સામુદ્રે લવણે હિંગુવિષજીરકલોડિતે ।
ક્વથિતે પુત્તલી સાધ્યનક્ષત્ર તનુ નિર્મિતા ॥
અધોવક્ત્રાંવુ નિક્ષિપ્ય યષ્ટ્યાવિષતરૂચ્છયા ।
તચ્છિરસ્તાડનં કુર્વન્ જપેદસ્ત્રં વિલોમતઃ ॥
સપ્તાહાન્મરણં યાતિ શત્રુર્જ્વરવિમોહિતઃ ।
સામુદ્રે સલિલે સમુદ્રલવણં મિશ્રિતપાનીયે ॥
આદિત્યરથ નાગેંદ્રગ્રસ્તાગ્નિ તદ્વિષા હતં ।
વ્રણતૈલેન લિપ્તાં ગંદગ્ધં ભાનુમરીચિભિઃ ॥
અધોમુખં નિજ રિપું ધ્યાત્વા કથિતવારિણા ।
તર્પયેદ્ભાનુમાલોક્ય શત્રુર્મૃત્યુપ્રિયો ભવેત્ ॥
વિભ્રતીમુશલં શૂલં ધ્યાત્વા દુર્ગાં ભયંકરીં ।
મહિષી ઘૃતસંતપ્તૈઃ પલ્લવૈર્વિષવૃક્ષજૈઃ ॥
હુત્વા રિપોઃ ક્ષણાત્સેનામુચ્ચાટયતિ મંત્રવિત્ ।
૧૬૩બ્)
કારસ્કરં વૃક્ષજૈર્ધ્યાત્વા દેવીં પુરા પ્રોક્તાં ચતુર્ભિર્મરિચાન્વિતૈઃ ।
અજારુધિર સંસિક્તૈર્જુહુયાદ્દિવસત્રયં ।
રિપો રુચ્ચાટનં કુર્યાત્સેનાયાં નાત્ર સંશયઃ ॥
અગ્નિશૂલકિકાંદેવીં જ્વલંતીં પ્રલયાગ્નિવત્ ।
ધ્યાત્વા શર્ષપતૈલાક્તૈર્વીજૈર્દ્ધત્તૂર સંભવૈઃ ॥
હુત્વા વિમોહયેચ્છત્રૂન્ મરીચૈર્વા સ સર્ષપૈઃ ।
કાલાંજનનિભાં દુર્ગાં શૂલખડ્ગધરાં સ્મરેત્ ॥
નક્ષત્ર વૃક્ષસંભૂતૈર્વીજૈર્દ્ધત્તૂર સંભવૈઃ ।
હુત્વા ધિયો હયેચ્છત્રૂન્મરીચૈર્વા સ સર્ષપૈઃ ॥
કાલાંજનનિભાં દુર્ગાં શૂલખડ્ગનિભાં સ્મરેત્ ।
નક્ષત્રવૃક્ષ સંભૂતૈર્વ્રણકૃત્તૈલ સંભવૈઃ ॥
સમિદ્વરૈઃ પ્રજુહુયાદ્ધન્યાન્માસેન વૈરિણાં ।
વ્રણ કૃત્તૈલં ભલ્લાતક તૈલં ।
સિંહાધિરૂઢાં ધાવંતીં ધાવમાનાં રિપું પ્રતિં ।
શરાન્ કાર્મુકનિર્મુક્તાન્ વહ્નિજ્વાલામુખાકુલાન્ ॥
મુંચંતીં સંસ્મરન્ દુર્ગાં શૂલખડ્ગધરાં સ્મરેત્ ।
તર્પયેદુલ્લવારિણા ।
અતિ દુર્ગામયોમુષ્ટિ ગદાહસ્તાં વિચિંતયેત્ ।
મહિષી ઘૃતસંપ્લુતૈઃ ।
પુલાકૈર્જુહુયાન્નિત્યં વિભીતક સમિદ્વરૈઃ ।
કોદ્રવૈરથ વા શત્રોઃ સેનાયા ઉચ્ચાટનં ભવેત્ ॥
આતુરૈઃ સાધ્ય વૃક્ષકાષ્ઠેધિતેનલે ।
જુહુયાન્નિશિ સપ્તાહં મંત્રવિદ્વશયેન્નૃપાન્ ।
પાશાંકુશધરાં રક્તાં વિશ્વાં દુર્ગાં વિચિંતયેત્ ॥
ફલિની કુસુમૈઃ ફુલ્લૈશ્ચંદનાંભઃ સમુક્ષિતૈઃ ।
જુહુયાન્નિશિયો મંત્રી તસ્ય વિશ્વં વશં ભવેત્ ॥
ફલિની પ્રિયંગુઃ ॥
૧૬૪અ)
શરચ્ચંદ્રનિભાંદેવીં વિગલત્ પરમામૃતાં ।
પાશાંકુશધરાં જ્ઞાત્વા સિંધુદુર્ગાં સમિદ્વરૈઃ ॥
તસૈર્મધુરા સિક્તૈર્જુહુયાત્ વૃષ્ટિ સિદ્ધયે ।
કપાલં ત્રિશિખં પાશમંકુશં વિભ્રતીં કરૈઃ ॥
જપાકુસુમસંકાશામગ્નિ દુર્ગાં વિચિંતયેત્ ।
હુત્વા લવણપુન્નલ્પા મધુરત્રય યુક્તયા ॥
આકર્ષિતદ્વાક્ષિતાન્ સર્વ્યામંત્રવિન્નાત્રસંશયઃ ।

મધુરત્રયં ઘૃતશર્કરા મધૂનિ । અતિદુર્ગેયમત્પાદ્યાઃ । ષડંગાં
સ્ત્રિષુ વીરિણાંતાદુર્વાણાં તાપ્યગાદ્યાંગાનિ દુર્ગા પ્રકીર્તિતા ।
વિશ્વાદ્યાન્યક્ષરાંતાસા વિશ્વદુર્ગા પ્રકીર્તિતા ।
સિંધ્વ્યાદ્યાસાતકારાંતા સિંધુ દુર્ગા પ્રકીર્તિતા ॥
ત્યન્નામાગ્ન્યાદિકામેનામગ્નિ દુર્ગા પ્રકીર્તિતા ।
અંગણેસ્થંડિલં કૃત્વા સુગંધિ કુસુમાદિભિઃ ॥
દેવીમભ્યર્ચયેન્નિત્યં પ્રાગુક્તે નૈવ વર્ત્મના ।
અતિષદિતિ અક્ષરાત્મકમતિ દુર્ગાસ્ત્રં નામ ॥
અગ્નિત્ય ઇતિ અગ્નિદુર્ગાસ્ત્રં ।
આહરેદ્રાવિત્રિષુવલિં ચતુર્ણાં સર્વસિદ્ધિદં ।
કૃત્વા રોગગ્રહાદ્રોહં ભીતાસન્નાપયેદયં ॥
યથાવદગ્નિમારાધ્યગંધૈઃ પુષ્પૈર્મનોહરૈઃ ।
સ્થિત્વા તસ્યાગ્રતો મંત્રી જપેન્મંત્રમનન્પધીઃ ॥
જપોયં સર્વસિદ્ધિઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
લવણૈર્મધુરાસિક્તૈર્જુહુયાત્ પશ્ચિમામુખઃ ॥
મંત્રાર્ણ સંખ્યયા મંત્રી રિપૂનાત્મવશં નયેત્ ।
શાલીઃ પ્રક્ષાલ્ય સંશોધ્ય શુદ્ધાન્ કુર્વીત તંડુલાન્ ॥
જપિત્વા પંચગવ્યેષુ સંસ્કૃતે હવ્યવાહને ।
ચરું પેચેજ્જપન્મંત્રં મવતી યે પુનઃ સુધીઃ ॥
૧૬૪બ્)
અર્ચયિત્વા વિશદધીઃ દેવીમગ્નૌ યથા પુરા ।
જુહુયાચ્ચ રુણાનેન સાજ્યેનાષ્ટ સહસ્રકં ॥
પાત્રે સંપાતનં કુર્વન્સાધ્યં તત્પ્રાશયેત્ પુનઃ ।
શિષ્ટાન્નં નિખનેત્ દ્વારિ સંપાતં પ્રાંગણાંતરે ॥
કૃત્યારોગાવિન્શ્યંતિ સહભૂતાદ્યુપદ્રવૈઃ ।
પરૈરુત્પાદિતા કૃત્યાયુઃ સ્નાનેન ચ ભક્ષયેત્ ॥
વ્રીહિભિર્હવિષાક્ષીરૈઃ પયોવૃક્ષ સમિદ્વરૈઃ ।
આજ્યૈર્મધુરત્રયોપેતૈરેતૈર્દશશતં પૃથક્ ॥
જુહુયાત્ સંપદાં ભૂમિઃ સાધકો ભવતિ ધ્રુવં ।
ભાસ્કરે મેષરાશિસ્થે મંત્રજ્ઞાનુગુણેદિને ॥
નદ્યાં સાગરગામિન્યાં સતતં પુષ્કરાંભસિ ।
ઉદ્ધૃત્પાદૌ ચ સિકતાઃ સંશોધ્ય પરિશોષયેત્ ॥
ન્યસ્યતાઃ પંચગવ્યેષુ સંસ્કૃતે હવ્યવાહને ।
ભર્જ્જયેન્મનુના સિદ્ધ્યૈદર્વ્યા બ્રહ્મતરૂચ્છયા ॥
સિંહમેષ ધનુસ્થેઽર્કે કૃષ્ણપક્ષેઽષ્ટમીતિથૌ ।
વિશાખા કૃત્તિકામૂલ હસ્તોત્તરમઘાસ્તથા ॥
રોહિણ્યાં શ્રવણે વારૌ મંદવાક્યતિ દૈવતૌ ।
વિહાયાન્યેષુ કુર્વીત સિકતાસ્થાપનં સુધીઃ ॥
ગૃહગ્રામાદિ રાષ્ટ્રાણાં રક્ષાર્થં શિકતાઃ શુભાઃ ।
પ્રસ્થાઢકે ઘટોન્માનાં મધ્યાદિષ્વવટેષ્વિમાઃ ॥
નવ સુ પ્રક્ષિપેજ્જપ્ત્વા તેષુ સંપૂજયેત્ ક્રમાત્ ।
મધ્યાદિ દેવીમસ્ત્રાણિ કપાલાંતાનિ દેશિકઃ ॥
ચક્રંશંખમસિંખેટંવાણંચાપંત્રિશૂલકં ।
અસ્ત્ર મંત્રેણ સંપૂજ્ય પૂજાંતે ચ વલિં હરેત્ ॥
નક્ષત્ર ગ્રહરાશીનાં લોકેશાનાં વલિં હરેત્ ।
વિહિત્ય યત્ર રક્ષેર્થ વર્ધતે તત્ર સંપદઃ ॥
૧૬૫અ)
ક્ષુદ્રગ્રહ મહારોગ ચૌરભૂત સરીસૃપાઃ ।
અમુનાવિલયં યાંતિ વિધિના નાત્ર સંશયઃ ॥
ઇત્યાદિ વહુપ્રકારાસેતિ ॥ અથ દિનાસ્ત્રં ॥
રમતિ દુર્ગાણિ વિશ્વાનાવેવ સિંધુંદુરિતાત્યગ્નિઃ જાતવેદસે
સૃનકામસોમમરાતી યતો નિદહાતિ વેદસનઃ પર્ષતરં ॥ ઋષ્યાદિકં
પૂર્વોક્તં । અગ્નિસ્ત્યતારિંદુધુંશિરાં હૃદયાય નમઃ

વિચેનાશ્વાનિર્ગાદુરીં શિરસે સ્વાહા ૨ તિષરિપણઃ સરૂં શિખાયૈ વષટ્ ૩ દવેતિ
હાદનિરૈં કવચાય હું ૪ તોયતી રામમસોરૌં નેત્રત્રયાય વોષટ્ ૫ મમા
આસુનસે વૃવેતજારઃ અસ્ત્રાય ફટ્ ૬ ॥ ધ્યાનમગ્રે પ્રયોગકાલે વક્તવ્યં
ભવતિ ॥
ભાનુ વિંવગતં શત્રું મધોવક્ત્રં વિષાપહં ।
મૂલાદુચ્છિતયાગ્રસ્તં કુંડલ્યા ભાવયન્સુધીઃ ॥
મૂલાધારે ક્ષિપત્સદ્યઃ પ્રસ્ફુરત્કાલ પાવકે ।
દિનાયાજ્વાજ્ક્રાંતો રિપુઃ પ્રાણાન્ વિમુંચતિ ॥
કાલપાવક મૂલાધારાદુચ્છિતાગ્નૌ દિનાસ્ત્રેન
પ્રવૃદ્ધાંગસ્વાધિષ્ઠાનગતં રિપું ।
પંચવાયુ સુસિદ્ધેન વહ્નિનાદગ્ધવિગ્રહં ।
ધ્યાયન્મનું જપેત્ સદ્યઃ સ ભવેત્ જ્વરવલ્લભઃ ॥
સ્વાધિષ્ઠાનં મૂલાદુ પરિભાગઃ । પંચવાયુઃ પ્રાણાપાનાદિ । વહ્નિના
મૂલાધારાદુચ્છિતાગ્નિના ।
મણિપૂરગતં શત્રું વહ્નિના દગ્ધ વિગ્રહં ।
ધ્યાયન્ દિનાસ્ત્રં પ્રજપેત્ સ મૃત્યુવશતાં વ્રજેત્ ॥
મણિપૂરગતં સ્વાધિષ્ઠાનાદુપરિભાગં ।
વહ્નિના પૂર્વોક્તેન ।
અનાહિત ગતઃ શત્રુર્નિર્દગ્ધો મંત્રવૈરિણા ।
૧૬૫બ્)
પાશેન વધ્વા શીઘ્રેન નીયતે યમ કિંકરૈઃ ॥
અનાહતો નામનાભેરૂર્દ્ધભાગે વાયુસ્થાનં ॥
વિશુદ્ધિસ્થાનગો વૈરાદિનદીપિતઃ ।
અધોમુખઃ સ્મૃતસ્તૂર્ણં પરાસુઃ સ્યાદ્દિનત્રયાત્ ।
વિશુદ્ધિસ્થાનં પૂર્વોક્ત વાયુસ્થાનાદુ પરિભાગઃ ॥
નાભિમાત્રોદકે સ્થિત્વા ધ્યાયન્ વિંવં દિનેશિતુઃ ।
વૈરિણં દગ્ધસર્વાંગં મંત્રમષ્ટોત્તરં શતં ॥
જપેત્ સપ્તદિના દર્વાક્ યમલોકં સ ગચ્છતિ ।
આરવારં સમારભ્ય સપ્તારં પ્રજપેન્મનું ॥
સૂર્યોદયં સમારભ્ય યાવદસ્તમયો ભવેત્ ।
સન્નિપાત જ્વરાક્રાંતો યમગ્રસ્તો ભવેદરિઃ ॥
આરવારં ભૌમવારં ।
આજ્ઞાયાં નિહિતં શત્રું દહેદસ્ત્રાગ્નિનાધિયા ।
પુત્રમિત્ર કલત્રાદીન્ હિત્વા મૃત્યુમુપાશ્રયેત્ ॥
આજ્ઞાયામિતિ વિશુદ્ધિસ્થાનાદુ પરિભાગઃ ।
સ્થિત્વા દુર્ગાલયે મંત્રી ત્રિરાત્રં વર્જિતાશનઃ ॥
દિનવારેણ વિદ્ધાંગં વૈરિણં પ્રતિચિંતયન્ ।
જપેન્મંત્રમિમં શત્રુર્જ્વરિતો મરણં વ્રજેત્ ॥
સ્પૃષ્ટ્વા દુર્ગાં જપન્મંત્રં મનસ્થં ત્રિદિનં સ્મરન્ ।
શૂલપ્રોતં નિજં રિપું દિનાસ્ત્રેણ પ્રદીપિતં ॥
જ્વરેણ મહતાવિષ્ટો જાયતે સૌયમાતિથિઃ ।
રવિમંડલગં શત્રું દષ્ટં તદ્રવ્યપન્નગૈઃ ॥
વિષાગ્નિ દગ્ધસર્વાંગં ધ્યાયન્નુષ્ણેન ચારિણા ।
તર્પયેદ્દિન વાતેનસ્યાદેવીયમ વલ્લભઃ ॥
૧૬૬અ)
રવિવિંવાદા ગતયા જ્વાલયાગ્રસ્ત વિગ્રહં ।
રિપું ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં સ ક્રીડતિ યમાંતિકે ॥
ગ્રહયુક્તાર્કવિંવસ્થં વિદ્ધં મંત્રમયૈઃ શરૈઃ ।
પ્રતિપદ્ય નિજં શત્રું જપેદયુતમસ્ત્રવિત્ ॥
રિપું ન યતિ શીઘ્રેણ યમદૂતો યમાલયં ।
ગ્રહયુક્તે રાહુગ્રસ્તં ॥
પ્રલયાનલસંકાશાં કાલરાત્રિમિવાપરં ।
શૂલપાશધરાંદેવીં સિંહસ્કંધનિષેડુષીં ॥
સ વિતુર્મંડલાધસ્થાં રક્તનેત્રત્રયોદ્ગતૈઃ ।
વિસ્ફુલિંગૈર્નિર્દહંતીં રિપુમાકુલવિગ્રહં ॥
સ્પષ્ટ દંષ્ટ્રાધરાં નૃત્યદ્ભૃકુટી ભીષણાનનાં ।
દર્શયંતીં નિજં શત્રું તર્જન્યા ભીમરૂપયા ॥
દંષ્ટ્રામ યૂષજાલેન દ્યોતયંતીં દિગંતરં ।
શૂલેન વૈરિણો વક્ષો દારયંતીં ભયંકરીં ॥
જપેદ્દિન ત્રયં મંત્રમારયેદ્ રિપુ માત્મનઃ ।
અસ્ત્રમંત્રકૃત ન્યાસઃ પ્રલયાગ્નિ સમપ્રભાં ॥
રક્તવસ્ત્રધરાં ક્રુદ્ધાં રક્તનેત્ર ત્રયાન્વિતાં ।
સિંહાધિરૂઢાં ધાવંતીં ધાવમાનાં રિપું પ્રતિ ॥
ખડ્ગેન તચ્છિરશ્છિત્વા ક્ષણાદ્વ્યોમસ્થલંગતાં ।
ધ્યાત્વા દુર્ગાં જપન્મંત્રી ત્રિદિનં વર્જિતાશનઃ ॥
અનેનૈવ વિધાનેન રિપુર્મૃત્યુ પ્રિયો ભવેત્ ।
કર્માણ્યેતાનિ કુર્વીત દિવસેન તુ રાત્રિષુ ॥
પશ્ચિમામુખલિંગસ્ય સ વીજં મહિષં પુરઃ ।
નિખનેત્તસ્ય શિરસિ કુંડં કૃત્વા ત્રિકોણકં ॥
૧૬૬બ્)
તસ્મિન્ સમેધિતે વહ્નૌ યથાવદ્દેશિકોત્તમઃ ।
સાધકોનામ મંત્રાણાં સાધ્યનામ સમન્વિતં ॥
અજારક્તેન સંસિક્તાન્ કારસ્કરસમિદ્વરાન્ ।
સહસ્રં જુહુયાદ્દેવીં ધ્યાત્વા સવિત્રિમંડલે ॥
પ્રલયાગ્નિ સમાંઘોરાં દ્વાત્રિંશડ્ભુજશોભિતાં ।
ઉદ્યદાયુધ સંયુક્તાં નૃત્યંતીં સિંહમસ્તકે ॥
મહાદંષ્ટ્રાં મહાભીમાં જ્વલત્કેશીં તદુન્મુખીં ।
રક્તાન્ન માંસવદનાં ઘૂર્ણિતાગ્ર વિલોચનાં ॥
અનેન વિધિના શત્રુર્મહાજ્વરનિપીડિતઃ ।
વિમુંચતિ નિજં દેહં પુત્રમિત્ર કલત્રકૈઃ ॥
ઊર્ધ્વમુક્તાંભસો મંત્રી લંવયિત્વા ભુજંગમં ।
ભાનુવિંવગતાં દુર્ગાં સહસ્રાદિત્યસન્નિભાં ॥
સહસ્રપાણિ ચરણાં સહસ્રાક્ષિ શિરોમુખીં ।
સહસ્રનાગવદ્ધાંગીં ત્રાસયંતીં જગત્ત્રયીં ॥
ધ્યાયન્નનેન સર્પાસ્પેતર્પયેદુલ્લવારિણા ।
સંયતઃ કાલપાશેન વૈરી મુચ્યેત જીવિતં ॥
મધ્યાહ્નાર્કાયુતપ્રખ્યાં ન દંતીં નરસિંહવત્ ।
ઘોરસિંહ સમાસીનાં મહાભીષણ દર્શનાં ॥
શૂલપ્રોતા હિતાં ધ્યાયન્ જપેન્મંત્રમનન્યધીઃ ।
તર્પયેદુલ્લતોયેન સર્પવક્ત્રે દિનત્રયં ॥
યમસ્ય ભુવનં ગચ્છેદ રાતિર્નાત્ર સંશયઃ ।
ઋક્ષવૃક્ષ પ્રતિકૃતિં પ્રતિષ્ઠિત સમીરણાં ॥
ઉલ્લોદકે વિનિક્ષિપ્ય વિષાદે વિધિના તતઃ ।
અર્કેંદ્વન ન સંકાશાં ખડ્ગખેટકધારિણીં ॥
૧૬૭અ)
નયન ત્રયસંગચ્છદ્વિસ્ફુલિંગશતાકુલાં ।
સિંહસ્થાં સર્પભૂષાઢ્યાં ત્રૈલોક્ય ભયદાયિનીં ॥
ખડ્ગક્તત્તાહિતં ધ્યાયન્ પ્રજપેદ યુતં મનું ।
વિધાનેનામુના શત્રુર્ગ્રસ્તો ભવતિ મૃત્યુના ॥
પ્રકલ્પ્ય દુર્ગાયતને ત્રિકોણં કુંડમુત્તમં ।
તત્ર સંજ્વલિતે વહ્નૌ મહિષીશંસ્કૃતા કૃતાં ॥
પુત્તલીમજરક્તાક્તાં પ્રતિષ્ઠિત સમીરણાં ।
છિત્વા છિત્વા પ્રજુહુયાદજરક્તાન્વિતાં નિશિ ॥
ધ્યાત્વા દુર્ગાં પ્રનૃત્યંતીં મહિષોરસ્થલાંતરે ।
શૂલેન મહિષસ્યાંગંભિંદંતીં ઘોરદર્શનાં ॥
અટ્ટહાસૈ રજસ્રોચ્છૈર્ભીષિતાં સુરસેવિતાં ।
પ્રલયાનલસંકાશાં ભ્રમન્નેત્રત્રયાન્વિતાં ॥
સંદષ્ટાધરસંભિન્નાં દંષ્ટ્રા ભીમમુખાંવુજાં ।
ખડ્ગખેટકયુક્તાંક્તિઃ કન્યકાભિઃ સમાવૃતાં ॥
અનેન વિધિના શત્રુઃ પ્રયાતિ યમસંનિધિં ।
દિનાસ્ત્રમેતત્કથિતં શત્રુનિગ્રહકારણં ॥
અથ કૃત્યાસ્ત્રં ।
રંદષદરિપનઃ સદવેતિહાદનિયતો યતોયતી રામમસેધવાન
સુદવેદ્રવેતજાગ્નિસ્ત નારિદુધુંસિંદવેનાખા વિનિર્ગાદુ અરં । એતત્ ક્રમેણ
ષડંગાનિ ॥ અથ પ્રયોગઃ ।
કૃતાસ્ત્ર ચોદિતાન્ કુર્યાત્ પ્રયોગાન્ મંત્રવિત્તમઃ ।
આધારાદુચ્છિતાં દેવીં કુંડલી સર્પરૂપિણીં ॥
૧૬૭બ્)
સુષુમ્ણા રંધ્રમાર્ગેણ જાતં વ્યોમસ્થલં તતઃ ।
મુખેન શત્રુમાદાય નિવૃત્તાં સ્વગૃહં પ્રતિ ॥
જ્વલં જ્વાલાનલાદીપ્તાં વિચિંત્ય પ્રજપેન્મનું ।
સપ્તભિર્વાસરૈઃ શત્રુર્મૃત્યુમાપ્નોતિ મોહિતઃ ॥
અંગારવારે ચિત્યગ્નૌ સર્ષપ સ્નેહલોહિતં ।
સિદ્ધાર્થં કુડવં જપ્તં જુહુયાત્ પક્ષમાત્રતઃ ॥
કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલયા દગ્ધો રિપુર્યમપુરં વ્રજેત્ ।
ચતુર્દશ્યા મર્ધરાત્રે ચિતાસ્થીન્યષ્ટ સાધકઃ ॥
વ્રણતૈલ વિલિપ્તાનિ ચિતાગ્નૌ જુહુયાત્તતઃ ।
અનેન વિધિના શત્રુર્મૃત્યુમાપ્નોતિ કાતરઃ ॥
તુષાસ્થિ નિર્મિતાં શત્રોર્વ્રણતૈલપરિપ્લુતાં ।
પ્રતિમાં સ્થાપિત પ્રાણાં જુહુયાન્નિશિકારકઃ ॥
છિત્વા છિત્વા જરક્તેન સપ્તાહાન્ મ્રીયતે રિપુઃ ।
શ્મશાન વાલુકાં સ્પૃષ્ટ્વા સાક્ષાન્નિશિષુતાં જપેત્ ॥
વિકિરેત્તાસ્તડાગાદૌ કૃત્યાસ્ત્ર ક્વથિતં જલં ।
તદાયં પીતમચિરાન્નિહંતિ સકલાન્ જનાન્ ॥
કૃષ્ણાંગાર ચતુર્દશ્યાં પ્રજપ્તૈઃ પ્રેતભસ્મભિઃ ।
મહિષાજ્યેન લુલિતાસ્તન્મંત્રાક્ષર સંખ્યયા ॥
નિર્મિતાં ગુલિકા એતાઃ સમ્યક્ જપ્તસમીરણા ।
નિતાકાષ્ટોધિતે વહ્નૌ જુહુયાત્ દૃઢમાનસઃ ॥
ચતુર્દશી ત્રયા દર્વાક્ શત્રુર્મૃત્યુ પ્રિયો ભવેત્ ।
શ્મશાન ભસ્મ સિદ્ધાર્થં પંચગવ્યે વિનિક્ષિપેત્ ॥
૧૬૮અ)
મહિષે સંસ્મરન્ દેવીં કાલાગ્નિ સદૃશ પ્રભાં ।
ભર્જયેત્ પ્રંજપન્ મંત્રં ચિતાકાષ્ટેધિતેગ્નલે ॥
દુર્ગાગારે પ્રજુહુયાદને નાયુત મસ્ત્રવિત્ ।

પુનરાદાય તદ્ભસ્મ સેનાયાં વૈરિણઃ ક્ષિપેત્ ॥
સા સેના વહુધા ભિન્ના જ્વરરોગ વિમોહિતા ।
આયુધાનિ પરિત્યજ્ય યુદ્ધકાલે પલાયતે ॥
વિષકાષ્ટાંકારસ્કરકાષ્ટાં ॥
ગેહે દામાદિકં ક્ષિપ્તં કુર્યાદુચ્ચાટનં ક્ષણાત્ ।
સપ્તવારેષુ ગુલિકા દુર્ગા વેશ્મસુંશર્કરાઃ ॥
જપ્તમાહેંદ્ર દિગ્વજ્ર ગૃહીત્વા પ્રજપન્મનું ।
ચતુર્દશ્યાં રિપોર્ગેહે નિખનેત્ પ્રજપન્મનું ॥
સિદ્ધં પુત્રકલત્રાદ્યૈઃ ।
મહિષી પંચગવ્યેષુ ભર્જયેત્તાં યથા પુરા ।
ભૂયો જપિત્વા વિકિરે ગેહગ્રામપુરેષ્વિમાઃ ॥
સ દેશો નશ્યતિ ક્ષિપ્રં દગ્ધોમંત્ર ભવાગ્નિના ।
બ્રહ્મદંડી મર્કટિકા ક્રયક્રાશનિકાત્રયં ॥
ભૌમવારેસુ કુલિકે ગૃહીત્વા પ્રજપન્મનું ।
ચતુર્દશ્યાં રિપોર્ગેહે નિખનેત્ પ્રજપન્મનું ॥
સાર્ધં પુત્રકલત્રાદ્યૈ રુન્માદો જાયતે રિપોઃ ।
બ્રહ્મદંડી મર્કટિ કાકવચ્છુ ।
એકૈકં વા જપેન્મંત્રં મંડલાત્ સફલં ભવેત્ ।
ષડ્વિંદુ ષટ્કં પુત્તલ્યાં નિખનેદોદનાન્વિતાં ॥
સ્પૃષ્ટ્વા તાં પ્રજપેદસ્ત્રં કૃષ્ણાષ્ટામ્યાં નિશાર્ધતઃ ।
શત્રોર્નામ સમાયુક્તાં શ્મશાને નિખનેદિમં ॥
પ્રણશ્પેતા રિપુઃ શીઘ્રં સ કુટુંવઃ સ વાંધવઃ ।
૧૬૮બ્)
ષડ્વિંદુ ષટ્કં ષડ્વિંદુઃ કીટક વિશેષઃ ॥
કપાલ સકલાન્મંત્રી કૃત્યાંસ્ત્રાક્ષર સંખ્યકાન્ ।
સંસ્પૃશ્ય પ્રજપેદસ્ત્રં પ્રાણસ્થાપન પૂર્વકં ॥
કૃષ્ણવારે ચતુર્દશ્યાં શ્મશાને વિષવૃક્ષકે ।
જુહુયાદ જરક્તાક્તાન્ કૃત્યાસ્ત્ર જ્વાલયાહતઃ ॥
રિપુર્યમપુરં ગચ્છેન્ મહાજ્વરવિમોહિતઃ ।
કપાલ સકલાન્ પ્રાણિ શિરઃ ખંડાન્ ।
અજરક્તેન સંપૂર્ણે કલશે નિક્ષિપે દહિં ।
કપાલેનપિધાયૈનં છાદયેદ્રક્ત વાસસા ॥
પૂજયેદ્ રક્ત પુષ્પાદ્યૈઃ સ્પૃષ્ટ્વા તમ યુતં જપેત્ ।
ભૌમવારે નિશામધ્યે કારસ્કર સમન્વિતે ॥
શ્મશાનં વહ્નૌ જુહુયાદ્ ગચ્છેદ્ યમપુરં રિપુઃ ।
સાધ્યનક્ષત્ર વૃક્ષેણ કૃત્વા કુંભં પ્રપૂરયેત્ ॥
માહિષૈઃ પંચગવ્યૈસ્તં વિડાલં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
જપપૂજાદિકં સર્વં યથાપૂર્વં સમાચરેત્ ॥
કારસ્કર ભવે વહ્નૌ કૃત્યાસ્ત્રેણ સમેધિતે ।
અયુતં વ્રણતૈલેન હુત્વાન્નૈતં ઘટં પુનઃ ॥
આમસ્તકં સમુદ્ધૃત્ય જપેન્મંત્ર મનન્યધીઃ ।
જુહુયાદ્વિનિપાતેન ત્રિદિનાન્મ્રીયતે રિપુઃ ॥
વિડાલો માર્જારઃ ।
વ્રણતૈલં ભલ્લાતકતૈલં ।
સુંદરં મહિષી વત્સમેકરાત્રમુપોષિતં ।
પાયગ્નેન્મહિષીસર્પિઃ પ્રસ્થં મંત્રેણ મંત્રવિત્ ॥
કુશૈરાવદ્ધ સર્વાંગં સ્થાપિત પ્રાણમંજસા ।
કારસ્કરેધિતે વહ્નૌ વ્રણતૈલેન મંત્રવિત્ ॥
હોમં કૃત્વા યુતં વત્સ જુહુયાદ્વતમાનસઃ ।
એકેન દિવસે નારિર્ગચ્છેદ્યમપુરં સુખી ॥
ત્રિકોણ કુંડ નિહિતે વહ્નૌ મંત્રે દીપિતે ।
૧૬૯અ)
અર્ચિતે ગંધ્પુષ્પાદ્યૈર યુતં જુહુયાત્ ક્રમાત્ ॥
રાજી ભલ્લાતક તિલતિલૈઃ સપ્તદિનં તતઃ ।
પ્રસૂતિસમયપ્રાપ્તાં મહિષીં સ્થાપિતં પુનઃ ॥
પૂજિતાં ગંધપુષ્પાદ્યૈઃ સ્પૃશન્ કૂર્ચેનતાં જપન્ ।
મસ્તકાદ્યોનિપર્યંતં વિધૌ વત્સમનુસ્મરન્ ॥
આકૃષ્ *? હસ્તપતિતં જુહુયાદેધિતેઽનલે ।
એવં કૃતે સમુત્પન્ના કૃત્યા દીપ્તાંદુતાશનાત્ ॥
ભક્ષયેદ ચિરાચ્છત્રુમીશ્વરેણાપિ રક્ષિતં ।
પુનરગ્નૌ વિશત્યેષાકર્તારમપિકાંક્ષતિ ॥
એવં વિધાનિ કર્માણયઃ કુર્યાન્મંત્રવિત્તમઃ ।
સ જપેદાત્મ રક્ષાર્થે મંત્રં મૃત્યુંજયાદિકં ॥
ઇતિ શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠિસંગૃહીતે મંત્રકોષે અસ્ત્રાદિમંત્રકથનં
નામાષ્ટાદશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ યંત્રે વક્તવ્યે પૂર્વં હોમીયદ્રવ્યપરિભાષા લિખ્યતે ॥
અથ તુ હોમદ્રવ્યાણાં પરિભાષા વિધીયતે ।
કર્ષમાત્રં ઘૃતં હોમે શુક્તિમાત્રં પયઃ સ્મૃતં ॥
ઉક્તાનિ પંચગવ્યાનિ તત્સમાનિ મનીષિભિઃ ।
તત્સમં મધુદુગ્ધાન્નમક્ષિમાત્રમુદાહૃતં ॥
દધિપ્રસૃતિમાત્રં સ્યાલ્લાજાઃ સ્યુર્મુષ્ટિ સંમિતાઃ ।
પૃથુકાસ્તત્પ્રમાણાઃ સ્યુઃ સક્તવસ્તુ તથોદિતાઃ ॥
ગુડં પલાર્ધમાનં સ્યાદિક્ષુઃ પર્વાવધિઃ સ્મૃતઃ ।
એકૈકં પત્રપુષ્પાણિ તથા પૂષાનિ કલ્પયેત્ ॥
કદલીફલનારંગફલાન્યે કૈકશો વિદુઃ ।
માતુલુંગં ચતુઃખંડં પનસં દશધા સ્મૃતં ॥
અષ્ટધા નારિ કેરાણિ ખંડિતાનિ વિદુર્વુધાઃ ।
ત્રિધા કૃતં ફલં વિલ્વં કપિચ્છં ખંડિતં *?ધા ॥
૧૬૯બ્)
ઉર્વારુક ફલં હ્યેમે ખંડિતં ચોદિતં ત્રિધા ।
ફલાન્યન્યાનિ ખંડાનિ સમિધઃ સ્યુર્દશાંગુલૈઃ ॥
દૃર્વાત્રયં સમુદ્દિષ્ટં ગુડૂચી ચતુરંગુલા ।
વ્રીહયો મુષ્ટિમાત્રાઃ સ્યુર્મુદ્ગ ***? વા અપિ ॥
તંડુલાઃ સ્યુસ્તદર્ધાંશાઃ કોદ્રવ્યમુષ્ટિમંમિતાઃ ।
તિલાશ્ચુલુકમાત્રાઃ સ્યુઃ સર્ષપાસ્તત્ પ્રમાણતઃ ॥
શુક્તિ પ્રમાણં પ્રવણં મરીચાન્યપિ વિંશતિઃ ।
પુરં વદરમાનં સ્યાદ્રામઠં તત્સમં સ્મૃતં ॥
ચંદના ગુરુકર્પૂરકસ્તૂરી કુંકુમાનિ ચ ।
તિત્તિલી વીજમાનાનિ સમુદ્દિષ્ટાનિ દેશિકૈઃ ॥
ઇતિ હોમીય દ્રવ્યાણિ ॥
અથાગ્નિ વિશેષાઃ ।
વૈશ્વાનરં સ્થિતં ધ્યાયે સમિદ્ધોમેષુ સર્વદા ।
શયાનમાજ્ય હોમેષુ નિષણં શેષવસ્તુષુ ॥
આસ્યાંતર્જુહુયાદગ્નેર્વિપશ્ચિત્ સર્વકર્મસુ ।
કર્ણહોમે ભવેદ્વ્યાધિર્નેત્રેઽંધત્વમુદીરિતં ॥
નાશિકાયાં મનઃ પીડામસ્તકે ધનસંક્ષયઃ ।
સ્વર્ણસિંદૂરવાલાર્કકુંકુમક્ષોદસન્નિભઃ ॥
સુવર્ણ તેજસોવર્ણઃ શોભનઃ પરિકીર્તિતઃ ।
ભેરીવારિદહસ્તીંદ્રધ્વનિર્વહ્નેઃ શુભાવહઃ ॥
નાગચંપક પુન્નાગપાટલા યૂથિકાનિભઃ ।
પદ્મેંદીવરકહ્લારસાર્યર્ગુગ્ગુલસન્નિભઃ ॥
યાવકસ્ય શુભોગંધઃ ઇત્યુક્તસ્તંત્રવેદિભિઃ ।
પ્રદક્ષિણાસ્ત્યક્તકંપાઃ છત્રાભાઃ શિખિનઃ શિખાઃ ॥
૧૭૦અ)
શુભદા જપમાનસ્ય રાષ્ટ્રસ્યાપિ વિશેષતઃ ।
કુંદેંદુ ધવલો ધૂમો વહ્નેઃ પ્રોક્તઃ શુભાવહઃ ॥
કૃષ્ણઃ કૃષ્ણગતે વર્ણો જપમાનં વિનાશયેત્ ।
સ્વતો રાજ્યં નિહંત્યાશુ વાયસસ્ય તુ સન્નિભઃ ॥
ખરસ્વરસમો વહ્નેર્ધ્વનિઃ સર્વવિનાશકૃત્ ।
પૂતિગંધો હુતભુજો હોતુર્દુઃખપ્રદો ભવેત્ ॥
છિન્નાવૃત્તા શિખા કુર્યાન્મૃત્યુર્ધન પરિક્ષયં ।
શુકપક્ષ નિભો ધૂમઃ પીતવાસ સમપ્રભઃ ॥
હાનિં તુ રગજાતીનાંગવાં ચ કુરુતેઽચિરાત્ ।
એવંવિધેષુ દોષેષુ પ્રાયશ્ચિત્તાય દેશિકઃ ॥
મૂલેનાજ્યેન જુહુયાત્ પ્રાયશ્ચિત્તાય દેશિકઃ ।
એવં અગ્નિષો હોમો જ્ઞાતવ્ય ઇતિ ॥ અથ યંત્રાણિ । તત્ર માતૃકા યંત્રં ॥
તાર્ત્તીયોજ્વલકર્ણિકં સ્વરયુગૈરાવિર્ભવત્ કેસરં સર્ગોલ્લાસિવસુછદં વસુમતી
ગેહેન સંવેષ્ટિતં । તારાધીશ્વર વારિવર્ણ વિલસદ્દિકોણ સંશોભિવાયંત્રં
વર્ણમનોઃ પદં નિગદિતં સર્વામયઘ્નં પરં તાર્ત્તીયં
ત્રિપુરામંત્રવીજં સૌઃ ઇતિ તૃતીયં વીજં । અન્યત્ સુગમં
તારાધીશશ્ચંદ્રસ્તદ્વીજં ટમિતિ ।
૧૭૦બ્)
વારિવીજં વમિતિ કોણે ॥ ત્રિલોહિની મુદ્રા યથા ॥
સોમસૂર્યાગ્નિ રૂપાઃ સ્યુર્વર્ણ લોહત્રયં મતાઃ ।
રૌપ્યમિંદુઃ સ્મૃતો હેમસૂર્યસ્તામં હુતાશનઃ ॥
લોહભાગાઃ સમુદ્દિષ્ટાઃ સ્વરાદ્યક્ષર સંખ્યયા ।
તૈર્લોહૈઃ કારયેન્મુદ્રાં અસંકલિત સંગતાં ॥
સાગ્રં સહસ્રં સંજપ્ય સ્પૃષ્ટ્વા તાં જુહુયાન્નરઃ ।
તસ્યાં સંપાતયેન્મંત્રી સર્પિષા પૂર્વસંખ્યયા ॥
નિઃક્ષિપ્ય કુંભે તાં મુદ્રાં અભિષેકોક્ત વર્ત્મના ।
આવાહ્ય પૂજયેદ્દેવીમુપચારૈઃ સમાહિતઃ ॥
અભિષિચ્ય વિનીતાય દદ્યાત્તાં મુદ્રિકાં ગુરુઃ ।
ઇયં રક્તા ક્ષુદ્રરોગવિષજ્વરવિનાશિની ॥
વ્યાલચોરમૃગાદિભ્યો રક્ષાં કુર્યાદ્વિશેષતઃ ।
યુદ્ધે વિજયમાપ્નોતિ ધારયન્ મનુજેશ્વરઃ ॥
સ્વરાદ્યક્ષર સંક્ષરસંક્ષયેત્ ષોડશ પંચવિંશતિ ભાગં અગ્ન્યાત્મકં
તામ્રં દશભાગં સોમાત્મકં રૌપ્યં ષોડશભાગં સંખ્યયેતિ ।
એતદ્વારિતમુદ્રા ઉક્તફલદા ॥ અથ મહાલક્ષ્મી યંત્રં ॥
વેદાદિસ્થિતસાધ્યનામયુગશઃ શ્રીશક્તિમારાન્વિતં કિંજલ્કેષુ દિનેશપત્ર
વિલસત્મત્રાક્ષરં તદ્વહિઃ । પદ્મં વ્યંજન કેશરં
સુરલસત્પદ્માષ્ટયુગ્મંધરાવિંવાભ્યાં વષડંતયા ત્વરિતયા યંત્રં
લિખેદ્વેષ્ટિતં ।

* * ?સર્વકોણેષુ હક્ષૌ લેખ્યૌ પુનઃ પુનઃ ।
મહાલક્ષ્મી યંત્રમિદં સર્વૈશ્વર્ય ફલપ્રદં ॥
૧૭૧અ)
સર્વદુઃખપ્રશમનં સર્વાયદ્વિ નિવારણં ।
વહુના કિમિહોક્તેન પરમસ્માન્ન વિદ્યતે ॥
અસ્યાર્થઃ ।
દ્વાદશપત્રં પદ્મં કૃત્વા તત્કર્ણિકાયાં ઓં ઇતિ વિલિખ્ય તન્મધ્યે
સાધ્યનામ શ્રીવીજં હ્રીં વીજં ક્લીં વીજં ઇતિ વીજત્રય સંહિતં લિખેત્ ।
કિંજલ્કેષુ ચ વીજત્રયં ગુણમંત્રેણ વેષ્ટયેત્ । દ્વાદશપત્રેષુ મંત્રાક્ષર
દ્વાદશકં તદ્વહિઃ ષોડશપત્રં । તત્કેશરેષુ યુગશો વ્યંજનાનિ । પત્રેષુ
ષોડશ સ્વરા ઇતિ । તદ્વહિર્ભૂવિંવ દ્વયં વષડંતંગ ત્વરિત મંત્રેણ
વેષ્ટયેત્ । તત્કોણેષુ હક્ષૌમિતિ લિખેત્ । ઇતિ મહાલક્ષ્મી યંત્રં ॥ અથ
ભુવનેશ્વર્યા સ્ત્રિગુણિતં । શક્ત્યાન્નસ્થિતિ સાધ્યકર્મ ભવનં
વહ્નેર્વૃતં શક્તિભિરપ્યાવીતમિ **? ર્થ*દં યંત્રં ।
ભૂપુરમધ્યગં ત્રિગુણિતં સૌભાગ્યસંપત્કરં । અસ્યાર્થઃ ।
૧૭૧બ્)
ષટ્કોણં વિલિખ્ય તન્મધ્યે હ્રીં વીજં તન્મધ્યે સાધ્યનામસહિતં
કર્મકથં દેવદત્તં રક્ષ રક્ષ ઇત્યાદિ । કોણત્રયે ઈં લિખેત્ । તદ્વહિઃ હ્રીં
અન્યોન્યં વધ્ની * *? કથં એષાં વીજાનામેકૈકં રેફ
ઈકારાભ્યાં પ્રદક્ષિણી કૃત્ય પરસ્પરં વધ્નીયાત્ । તતઃ * *
? કપોલયોઃ ઇરિ હર ઇતિ લિખેત્ । અથવા હરિશષ્ટેન ઇકાર રેફ ઈકારાઃ
સૂચ્યંતે હરિ***? ઇકારરેફાવિતિ । તેન હ્રીં હ્રં ઇતિ । અયં
મક્ષઃ સાંપ્રદાયિકઃ । તતો હરિ ઈં હર ઈં ઇતિ લિખેત્ અથવા હ્રીં ઈં હ્રં ઈં ઇતિ
લિખેદ્વા । તદ્વહિઃ પંચદશાક્ષરૈર્વા વેષ્ટયેત્ । પુનર્ભૂગૃહેન વેષ્ટયેત્ ।
એતત્ ત્રિગુણિત યંત્ર મુક્તફલદં તથા લિખેત્ । ઇતિ ત્રિગુણિત યંત્રં ॥ અથ
ષટ્ગુણિતં યંત્રં ભુવનેશ્વર્યાઃ ॥ વીજાંતસ્થિત સાધ્યનામ સરસં
મમૌમટયા રમામન્મથૈર્વીતં વહ્નિ * * * * *?
પુટેશ્વાખ્યાદ્ય વીજ ત્રયં । આત્માનાત્મકમીશિખં હરિહરૈરાવદ્ધગંડં
વહિઃ ષટ્****? સુવદ્ધ સિંચિલિપિભિર્વીતં ગૃહાભ્યાં
ભુવઃ । ચિંતામણિ નૃસિંહાભ્યાંલ સત્કોણમિદં * * * *
? મંત્ર ષડ્ગુણિતં દિવ્યં વહિતાં સર્વસિદ્ધિદં ।
૧૭૨અ)
અસ્યાર્થઃ । ષટ્કોણે હ્રીં વીજં સ સાધ્યં લિખેત્ । કથં વીજસ્ય રેફ ભાગે
સાધ્યનામ । ઈકારભાગે સાધકનામ । ઉભયોર્મધ્યે ઉભયોર્મધ્યેકતમાઃ
શરસૌવાર પંચકં મધ્યવીજં હ્રીં વીજેન શ્રીં વીજેન ક્લીં વહ્નિવીજેન ચ
વેષ્ટયેત્ । તદ્વહિઃ ષટ્કોણ મધ્યે સાત્મકાનિ સાનુસ્વારાણિ લિખેત્ ।
દક્ષિણકોણત્રયેતાન્યેવ સાધ્યાનિ અનુસ્વાર સહિતાનિ ઈશિષં ષટ્કોણ મધ્યે
સાનુસ્વારમીકારં ગંડયોઃ ઇ હરિહર ઇતિ । ષટ્કોણાદ્વહિઃ પૂર્વવત્ ષટ્કોણ
વીજાનિ સંવદ્ધાનિલિપિભિઃ । ભૂકોણ દ્વયેન પૂર્વાદિષુ નૃસિંહવીજં કોણેષુ
ચિંતામણિરિતિ । ઇતિ ષડ્ગુણિતં યંત્રં ॥ અથ ત્વરિતા યંત્રં ॥ મધ્યે સરોજે
દશપત્રયુક્તે માયાં લિખેદ્વાંછિત સાધ્યગર્ભાં । તારાદિ વર્ણાં
દશપત્ર સંસ્થાન્ ષટ્કોણવીજં વસુધા પુરસ્થં । અથઃ સ્યષ્ટ એવ । કૃત્યા
દ્રોહાદિ શમનં વ્યાલચોરભયાપહં । વિધૃતં ત્વરિતા યંત્રં
વિશેષાદ્વિજયપ્રદં ॥ ઇતિ ત્વરિતા યંત્રં ॥ અથ યંત્રાંતરં ત્વરિતાયાં એવ ॥
તારે હું વિલિખેત્ સરોજ કુહરે સાધ્યાભિધાનાન્વિતં મંત્રાર્ણાન્ વસુ
સંખ્યકાન્ વસુદલેષ્વા લિખ્યતદ્વાહ્યતઃ ।
૧૭૨બ્)
શક્ત્યાત્રિઃ પરિવેષ્ટિતં ઘટવૃતં પદ્મસ્થ મબ્જાનનં યંત્રં
વશ્યકરં ગ્રહાદિ ભયહૃલ્લક્ષ્મીપ્રદં કીર્તિદં । ઇત્યપરં ત્વરિતા યંત્રં ॥
પદ્મં ભાનુદલાન્વિતં પ્રવિલિખેત્તત્કર્ણિકાયાં પુનસ્તારં
શક્તિગસાધ્યનામસહિતં તત્કેસરેષુ ક્રમાત્ । મર્દિન્યામનુ સંભવાન્
યુગલસોવર્ણકાન્ પુનઃ પત્રગાન્ મંત્રાર્ણાન્ ગુણશોવિધાય વિલિખેદત્યં
તદત્તે દલે ।
માતૃકા વર્ણસંવીતં ભૂપુરદ્વયમધ્યગં ।
યંત્રં વિંધ્યનિવાસિન્યાઃ પ્રોક્તં સર્વસમૃદ્ધિદં ॥
રક્ષાકરં વિશેષેણ ક્ષુદ્ર કૃત્યાદિ નાશનં ।
રાજ્યદં ભ્રષ્ટારાજ્યાનાં વશ્યદંવશ્યમિચ્છતાં ॥
સુતાર્થિનીનાં સુતદં રોગિણાં રોગશાંતિદં ।
વહુના કિમિહોક્તેન યંત્રં તત્કામદોમણિઃ ॥
અસ્યાર્થઃ ।
મહિષાર્દિન્યા મંત્ર્યક્ષરાણિ । અષ્ટપત્રેષુ મંત્રાર્ણાન્ યુગલશઃ તદુપરિ
ષોડશ દલેષુ વનવાસિન્યાસ્ત્રીણિત્રીણિ અક્ષરાણિ લિખેત્ । ઇતિ વનવાસિની યંત્રં ॥
અથ ત્રિપુરભૈરવી યંત્રં ॥ મધ્યાદ્યં નવયોનિષુ પ્રવિલિખેદ્વીમાનિવર્ણાં
સ્ત્રિશો ગાયત્ર્યાષુ નરબ્જપત્ર વિવરેષ્વા લિખ્યલિપ્યાવૃતં ।
૧૭૩અ)
ભૂર્વિવદ્વિતયેન મન્મથયુજાકોણેષુ સંવેષ્ટિતં યંત્રંત્રેપુરમીરિતં
ત્રિભુવન પ્રક્ષોભકં શ્રીપ્રદં ।
અસ્મિન્ યંત્રે સમાવાહ્ય સમ્યક્ સંપૂજયેત્તતઃ ।
જપેન કૃતસંપાતં લાક્ષાલોહત્રયાવૃતં ॥
વિભૃતં વાહુના યંત્રં યુદ્ધેષુ વિજયાવહં ।
વા દેવાગ્વિજયં કુર્યાત્ કવિત્વં પુષ્કલં ભવેત્ ॥
આયુરા રોગ્યમિત્રાણિ પુત્રપૌત્રાન્ વિવર્ધયેત્ ।
અસ્યાર્થઃ ।
નવયોનિ ચક્રં કૃત્વા ઉપરિતન ઈશાનકોણમારભ્ય યોનિષુ મંત્રીવીજાનિ ત્રીણિ
૨ યથા ક્રમં પુનઃ ૨ લિખેત્ । તદુપર્યષ્ટદલં કમલં કૃત્વા પ્રત્યેકં
ત્રિશઃ ૨ ગાયત્રી વર્ણાન્ । તદુપરિ વૃત્તં કૃત્વા તન્મધ્યે માતૃકાવર્ણાન્ ।
તદુપરિ નૂપુરદ્વયં તત્કોણેષુ મન્મથવીજં લિખેત્ । એતદ્યંત્રં
પ્રોક્તફલદં । ઇતિ ત્રિપુરભૈરવી યંત્રં ॥ અથ મહાગણપતિ યંત્રં ॥ વીજં
ષટ્કોણ મધ્યે સ્ફુરદનલપુરંતારગંદિક્ષુ લક્ષ્મી માયાકંદર્પ
ભૂમીસ્તદનુ રસપુટેષ્ટાં લિખેદ્ વીજષટ્કં ।
૧૭૩બ્)
તત્સંવિષ્ટાંગ મંત્રાન્ વસુદલ કમલે મૂલમંત્રસ્ય વર્ણાન્ શિષ્ટાન્ પત્રેષુ
વિદ્વાન્ વિલિખતુ ગુણશશ્ચાંત્યમંત્યેપલાશે ॥ આવીતં લિપિભિઃ
ક્રમોક્તમવશાન્ પાશાંકુશાભ્યામપિ ક્ષ્મા ગેહ દ્વિતયેન વેષ્ટિતમિદં
યંત્રં ગણાધીશિતુઃ । લાક્ષાકુંકુમ રોચના મૃગમદૈર્ભૂર્જેવરે
હેમ્નિવાસં લિખ્યાભિ વહેલ્લભેત સકલૈઃ સંપ્રાર્થનીયાં શ્રિયં ॥ અસ્યાર્થઃ
॥
ત્રિકોણં વિલિખ્ય તન્મધ્યે પ્રણવં સ સાધ્યં ગણેશ વીજસહિતં । તદ્વહિઃ
ષટ્કોણં ત્રિકોણાદ્વહિશ્ચતુર્દિક્ષુ હ્રીં ક્લીં ગ્લૌં ઇતિ લિખેત્ । કોણ ષટ્કેષુ
પ્રણવાદિ ષટ્વીજાનિ લિખેત્ । કોણસંધિષ્ઠાંગમંત્રાન્ । તદુપર્યષ્ટદલં
પદ્મં પત્રેષુ ત્રયઃ ૨ મંત્રવર્ણાન્ અવશિષ્ટાન્ અંત્યપત્રે તદ્વહિરનુલોમ
પ્રતિલોમઃ લિપિભિર્વેષ્ટયેત્ । ઇતિ મહાગણપતિ યંત્રં ॥
૧૭૪અ)
અથ રામ યંત્રં ॥ તારં લિખેત્ કોણગંડેષુ પશ્ચાત્ કિંજક્તેષુ
સ્વરગણમથો પત્ર મધ્યેષુ માલા ।
મંત્રોહ્યર્ણા ગુણમુખસિતાનષ્ટમે મંત્રવર્ણાન્ ।
દશાક્ષરેણ સંવેષ્ટ્યકાદિ વર્ણૈશ્ચ ભૂપુરે ॥
દિગ્વિદિક્ષુ લિખેદ્વીજં નારસિંહ વરાહયોઃ ।
જપાદિસાધિતં યંત્રં સ્વર્ણપટ્ટાદિ નિર્મિતં ॥
વાહુના વિધૃતં દદ્યાદ્વિજયશ્રી પરાક્રમાન્ ।
ગદિતં વૈ રામયંત્ર વિધાનં મુનિપૂજિતં ॥
* *? ષટ્કોણ મધ્યે પ્રણવં તન્મધ્યે સાધ્યં ષટ્સુ
કોણેષુ મંત્રવર્ણાન્ । તત્ર સંધિષ્ઠાંગ મંત્રવર્ણાન્ તતઃ પ્રત્યેકં
હૃલ્લેખા વીજં કામવીજં ચ લિખેત્ ॥ તદુપર્યષ્ટદલં કમલં તત્કેસરેષુ
પ્રત્યેકં માલામંત્રસ્ય ષટ્ ષટ્વર્ણાન્ અષ્ટમે દલે પંચવર્ણાન્ । તદુપરિ
દશાક્ષરેણ મંત્રેણ વેષ્ટયિત્વા તદુપરિકાદિવર્ણૈઃ પશ્ચાદ્ભૂપુરેણ
વેષ્ટયેત્ । દિક્ષુ વરાહવીજં કોણેષુ નરસિંહવીજં ॥ ઇતિ રામયંત્રં ॥ અથ
વરાહયંત્રં ॥ મધ્યે વીજં સ તારં દહનપુરયુગે ચક્રવર્ણાન્
ષડાશ્રેષ્ઠાભિખ્યંગાનિ સંધિષ્ઠથકરણદલે કેસરસ્થ સ્વરાહ્યે ।
મંત્રાર્ણાન્ વેદસંખ્યાન્
૧૭૪બ્)
દલમનુલિખેદંતમંત્યેઽથ વાહ્યે કિંજલ્કે કાદિવર્ણા વિકસિત કમલે
ષોડશારે યથાવત્ । મંત્રાર્ણાન્ યુગશસ્તૂચ્ચરમદનગતં શ્લિષ્ટવર્ણં
લિખિત્વા ક્ષ્માકોણ વીજૈસ્તદનુ પરિવૃતં સાધ્યનામાર્ણમધ્યૈઃ । દર્વિભિઃ
સાધ્યનામાર્ણૈર્મંત્રવર્ણૈર્વૃતં વહિઃ ।
ભૂવિંવેનાસ્યકોણેષુ ભૂવીજં સાધ્યસંયુતં ।
અષ્ટશૂલેષુ વારાહં ભૂવીજસહિતં લિખેત્ ॥

સાર્વીશવિમ્ડુગગનં વીજધારામમીરિતં ।
રોચના ગુરુકર્પૂરલાક્ષા કુંકુમચંદનૈઃ ॥
ગોમયાંભસિ સંપિષ્ટૈર્લિખેદ્યંત્રં શુભે દિને ।
લેખિન્ય હિ મમપ્યથ મંત્રી કામ પ્રસિદ્ધયે ॥
સ્વર્ણપટ્ટે લિખેદ્યંત્રં રાજ્યશ્રી સમવાપ્તયે ।
ભૂર્જપત્રે નિજેષ્ટાપ્ત્યૈ ક્ષૌમે ભૂસિદ્ધયે લિખેત્ ॥
જપપૂજાદિભિઃ સિદ્ધં યંત્રં કુર્યાન્નિજેપ્સિતં ।
રામપત્તન રાષ્ટ્રેષુ યંત્રમે તત્સુસાધિતં ॥
નિખનેચ્છુ ભવારાદૌસાંગં દિક્ષુ સમર્ચયેત્ ।
ક્ષુદ્રાપ મૃત્યુરોગાદિ ભૂતવ્યાલમહાભયૈઃ ॥
ન શક્યતે પદં ઇષ્ટુંતં દેશં દેવતા વલાત્ ।
અસ્યાર્થઃ ।
સાધ્ય ષટ્કોણાદ્વહિશ્ચતુર્દલં ।
કોણેષુ ચક્રાક્ષરાણિ સંધિષુ ષડંગાનિ ॥
ચતુઃ પત્રેષુ નારાયણાષ્ટાક્ષર દ્વયં । પત્રેષુ વારાહમંત્રસ્ય
ચતુરશ્ચતુરઃ । તદ્વાહ્યે ષોડશદલં તત્કેશરેષુકાદિશાંતાદ્વંદ્વશઃ ।
૧૭૫અ)
પત્રેષુ મંત્રવર્ણદ્વયં । તદુપરિ શ્રવણ ચ ભૂવરાહવીજૈઃ સાધ્યગર્ભૈઃ
। તતો મંત્રાર્ણૈઃ । ભૂવિંવેન સ સાધ્યેન ક્ષ્માવીજકોણેન વેષ્ટિતં
અષ્ટશૂલં સ ભૂવીજં લિખેત્ ॥ ઇતિ વારાહ યંત્રં ॥ અથ ચક્રં યંત્રં ॥ તારં
લિખેદ્વાંતગતં સ સાધ્યં તેષ્વેવ શિષ્ટં મનુવર્ણષટ્કં । અંગાનિ
સંધિષ્વથ ષોડશારં સ ષોડશાર્ણં વસુધાપુરસ્થં । ષટ્કોણ મધ્યે
વિલિખેત્ સ સાધ્યં તારં ષડસ્રિષ્વથશિષ્ટવર્ણાન્ । અંગાનિ તત્સંધિષુ તત્ર
મધ્યે ન્યસેત હૌં ક્ષાં વિધિવત્ પ્રજપ્તાં ।
જપિત્વા કૃત સંપાતં ગર્ભિણીનાં હિતપ્રદં ।
અભિચાર ગ્રહોન્માદાન્ યંત્રમેતદ્વિનાશયેત્ ॥
તારમિત્યસ્યાર્થઃ । ષટ્કોણમધ્યે પ્રણવં સ સાધ્યં લિખિત્વા
ગર્ભેઠકારં કોણેષુ મંત્રવર્ણ ષટ્કં સંધિષ્વંગ મંત્રાન્ ।
ઉપરિષોડશપત્રં કમલં ભૂપુરદ્વયેનાવૃતં ।
૧૭૫બ્)
ષોડશ દલેષુ ષોડશાક્ષર વર્ણાનિતિ ॥ અથાભિષેકમાહ ।
પલાશક્ષીર વૃક્ષાણાં ત્વચોમલયજંપુરં ।
કુંકુમં યામિનીકોષ્ઠં વિલ્વાપામાર્ગ સર્ષપાન્ ॥
તિલદૂર્વાજવાન્ દેવી તુલસી યુગલંકુશં ।
લક્ષ્મીં ગોરોચનાં પદ્મં વ ચાંગોમયસંયુતાં ॥
વિષ્ણુક્રાંતા મર્કયુક્તાં જપન્મંત્રં વિનિક્ષિપેત્ ।
પંચગવ્યેન સંપૂર્ણે પાત્રે તત્સંકૃતેઽનલે ॥
સંસ્થાપ્ય ક્વાથયેત્ સમ્યગ્યાવદ્ભસ્મ ભવિષ્યતિ ।
તદાદાય જપેદ્ભૂયઃ પ્રયુતં દેવતા ધિયા ॥
લિંપેત્ સર્વાંગમેતેન કિંચિચ્છિરસિનિ ક્ષિપેત્ ।
કૃત્યા દ્રોહગ્રહોન્માદવ્યાધિ દુઃખનિવારણઃ ॥
સર્વશત્રુ પ્રશમનં સર્વપાપહરં પરં ।
શુભદં વશ્યદં પુંસાં સમસ્તાપન્નિવારણં ॥
ગર્ભિણી વલરુગ્નાનાં વિશેષેણ પ્રશસ્યતે ।
અસ્માત્ પરતરા રક્ષાનાસ્તિ લોકેષુ કીર્તિતા ॥
મલયજં ચંદનં । પુરું ગુગ્ગુલું । યામિની હરિદ્રા । દેવી સહદેવી । લક્ષ્મી
વિલ્વં । એતત્સર્વં પંચગવ્યે પૂર્ણકુંભે ક્ષિપેત્ । પ્રયુતં દશલક્ષં
લક્ષદ્વયં વા ॥ પંચગવ્ય ઘૃતપ્રકારમાહ । મુસ્તામટીનિશા
વહ્નિરેલાયષ્ટિ વચાવૃષા ।
પાઠાવિડંગં મંજિષ્ઠા દ્રાક્ષા દાર્વી સ રોહિણી ।
ફલત્રયં ચતૈઃ કલ્કૈઃ પંચગવ્યેષુ સર્પિષા ॥
પ્રસ્થં પિવેદ્યથા ન્યાયં મંત્રેણાનેન સાધિતં ।
શાંતિદં સુતદં સ્ત્રીણાં ભૂતપ્રેત ભયાપહં ॥
ગર્ભરક્ષાકરં શુદ્ધં પરમસ્માન્ન વિદ્યતે ।
મુસ્તામોપ્યં નિશા હરિદ્રા વહ્નિશ્ચિત્રકમૂલં ॥
૧૭૬અ)
યષ્ટિઃ મધુ યષ્ટિઃ । રોહિણી કટુકી । ફલત્રયં હરીતક્યાદિ । પ્રસ્થપરિમિતં
ઘૃતં સમ્યક્ પાચયેત્ । મંત્રસાધિત મુક્તફલદં ॥ અથ પુરુષોત્તમ
યંત્રં ॥ કામોલ્લાસિત સાધ્ય મંગવિલસત્ ષટ્કોણમેતદ્વહિઃ ગાયત્રી
ગુણવદ્ધ વર્ણ સુ દલં માલામનોરક્ષરૈઃ । ષટ્સંખ્યૈઃ સહિતાષ્ટ
પત્રસહિતં ક્ષોણી પુરેણા વૃતં કોણન્યસ્ત મનો ભવેન સહિતં યંત્રં
જગન્મોહનં । અસ્યાર્થઃ । ષટ્કોણં વિલિખ્ય તન્મધ્યે કામવીજં ષટ્કોણોપરિ
અષ્ટદલં કમલં પ્રતિમંત્રં કામગાયત્ર્યા અક્ષરત્રયં

પુનસ્તદુપર્યષ્ટદલં પદ્મં તસ્ય પ્રતિ પત્રં માલામંત્રાક્ષર ષટ્કં

તતઃ ભૂપુરં સા કામવીજં વશ્યાર્થં ધારયેત્ । ઇતિ પુરુષોત્તમ યંત્રં ॥
શૂલાંકિતે વહ્નિ ગૃહસ્ય યુગ્મે ધૂમાવતી મંત્રલિખેત્ ક્રમેણ । મધ્યાદિ
કોણેષુ મરુદ્ગૃહસ્થં યંત્રં હુતાશા નિલ વહ્નિવીજં ।
દાંતોશાર્વીશવિંદ્વંતૌ વીજે ધૂમાવંતીં મનુઃ પ્રોક્તઃ શત્રુ
નિગ્રહકારકઃ વિષેણ કનકાંભોભિઃ પ્રેતકર્પટકલ્પિતં ।
૧૭૬બ્)
શ્મશાને નિખનેદેતચ્છત્રુમુત્સાદયેદ્ધ્રુવં । અસ્યાર્થઃ । ષટ્કોણ
ધૂમાવતી મંત્રં એકૈકં લિખેત્ । તદ્વહિર્વાયુ ગૃહેન વેષ્ટયેત્ । તતો રેફેણ ।
તદ્વહિર્યકારેણ । પ્રેતવસ્ત્રે ધત્તૂરકરસેન કાકપક્ષ લેખન્યા લિખિત્વા
શ્મશાને નિખનેત્ । શત્રૂચ્ચાટનં ભવેત્ ॥ મામાલિખ્યમકારકોષ્ઠયુગલે
કોણેષુ તસ્યા લિખેન્મંત્રજ્ઞોઙણનાઞ્જકારસહિતાન્ ધૂમાવતીં પત્રગાં ।
વીતં ઘર્મટિકાદિનાપરમિદં વાયુત્રિગેહાવૃતં યંત્રં પ્રાંતપરેત
ભૂમિ નિહિતં વિદ્વેષણં સ્યાત્ દ્વિષઃ । અસ્યાર્થઃ । અષ્ટદલકમલં કૃત્વા
તન્મધ્યેમાંકારં તત્કોષ્ઠદ્વયે સાધ્યં મકારેણ
ચતુષ્ટયેનઙણનાર્ણાન્ પત્રેષુ ધૂમાવતીં । વહિર્ઘુમુટિકાદિના વેષ્ટયેત્ ।
એતત્ પ્રેતવસ્ત્રેણ ધત્તૂર કરસેન કાકપક્ષ લેખન્યા લિખેત્ । શ્મશાને નિહિતં
દ્વેષકરણં ।
૧૭૭અ)
એકાશીતિ પદેષુ મધ્ય દહને સાધ્યં લિખેદ્ધું પુનઃ ક્ષ્ત્રૂં શ્રૂં
વ્રૂંઞ્જિતિદિગ્ગતા સુ વિલિખેદ્વીજાન્ પંક્તિયવથ । શિષ્ટોષ્વીશ નિશાચરાદિ
વિલિખેત્કાલી મનુપંક્તિશસ્તદ્વાહ્યે યમવીતમગ્નિ યવનાવીતં ચ યંત્રં લિખેત્
। લિખેદષ્ટવિષાંગારનિંવનિર્યાસકજ્જલૈઃ ।
નિગ્રહાક્ષમિદં ચક્રં કાકપક્ષેણ કર્પટે ।
વિભીત વૃક્ષે વલ્મીકે શ્મશાને વા ચતુઃ પથે ॥
દક્ષિણસ્થેનિલેમંત્રી નિખનેદર્થરાર્ધકે ।
સર્વથા શત્રુરેતેન સપ્તાહાન્મ્રીયતે રિપુઃ ॥
નિગ્રહીત મહારોગૈઃ પતિતે વા ભવેદસૌ ।
શિલાયામિ * * * *? ચક્રમે તત્પ્રકીર્તિતં ॥
મર્કટી વિષદંડીભિઃ સમાલિખ્ય મધોમુખં ।
યત્ર રાત્રૌરવાનં તત્ર ભૂયાશુભં ભવેત્ ॥
આખ્યાતું પુરમધ્યતઃ સ્મરગતામાલિખ્ય જંભાભિધાં વિદ્યાં
દિગ્ગતપત્રકેષ્વથ લિખેદ્દેવી દલેષુ સ્મરં । કોણસ્થેષુ સમાનકં ચ હિ રતઃ
પાશાંકુશાભ્યાં વૃતં યંત્રં વશ્યકરં ગ્રહાદિ ભયહૃત્
ક્ષુદ્રાભિચારાપહં ।
૧૭૭બ્)
અસ્યાર્થઃ । અષ્ટદલકમલ મધ્યે તું વુરુવીજં તન્મધ્યે કામવીજં તતઃ
સા*? દિક્પત્રેષુ । જંભેજંભિનિ મોહેમોહિનિ અંધેઅંધિનિ
રુંધેરુંધિ સ્વાહા સર્વત્ર ॥ અથ મૃત્યુંજયં યંત્રં ॥ પુટી કૃતે
ભૂમિપુરસ્ય યુગ્મે માયાં લિખેન્મન્મથ સાધ્યસંજ્ઞાં । ચકાર કોણેન
મહીપુરેણ સંવેષ્ટિતં કસ્યકરં તદુચ્ચૈઃ । મધ્યે સાર્ણવિદર્ભિતં
પ્રપુટિતં મૃત્યુંજયં ત્ર્યક્ષરૈઃક્ષાંતસ્થં નિજસાધ્યનામ વિલિખેત્
કિંજલ્કસંસ્થાન્સુરાન્ । પત્રેષ્વષ્ટાસુ નામમંત્રપુટિતં વર્ગેષ્વથો યંત્રં
પદ્મપુટીકૃતં નિગદિતં મૃત્યુંજયાખ્યં પરં । વિષજ્વર
શિરોરોગનાશનં શ્રીજયપ્રદં । કાંતિપુષ્ટિપ્રદં વશ્યં
સર્વકમાર્થસાધકં । અસ્યાર્થઃ । અષ્ટદલકમલં કૃત્વા દલેષુ
સ્વરકેસરં કૃત્વા કમલકર્ણિકાયાં ક્ષકારં તન્મધ્યે માર્ણવિદર્ભિતં
સાધ્યનામ મૃત્યુંજય ત્ર્યક્ષરપુટિતં કૃત્વા પત્રેષ્તષ્ટયુક્
ત્ર્યક્ષરપુટિતં નામલિખેત્ । પત્રાંગેષ્વષ્ટવર્ગાન્ । અષ્ટ ઉપરિ પદ્મદ્વયેન
પુટિતં યંત્રમુક્તફલદં ॥ ઇતિ મૃત્યુંજય યંત્રં ॥ ઓંકારમાયાદિષુ
મેખલેગ્નિ વધૂર્મનું વહ્નિ ગૃહસ્ય યુગ્મે । મધ્યાદિ કોણેષુ વિલિખ્ય ભૂર્જે
યંત્રં વિદધ્યાદ્રિપુનાગહાનિં ॥ અસ્યાર્થઃ । વહ્નિગેહયુગં લિખિત્વા ।
૧૭૮અ)
મધ્યે ઓંકારં કોણેષુ હ્રીં મેખલે સ્વાહેતિ લિખેત્ ॥
વિહાય વીજં નૃકારં ગ્લકારં તત્ર સંલિખેત્ ।
ક્ષકારે નાવૃતં વાહ્યે પાશાંકુશ વૃતં પુનઃ ॥
ટકારેણાવૃતં ભૂયોભૂમિમંડલમધ્યગં ।
લકારૈર્વિંદુ સંયુક્તૈર્વેષ્ટિતં તદ્વહિઃ ક્રમાત્ ॥
સર્ગાંત માતૃકા વીજ સર્વં વૃત્તેન ચેષ્ટિતં ।
કૌક્ષૈંય કર્પાટે કૢપ્તમિષ્ટદ્વયં ચ મધ્યગં ॥
સેનાગ્રે નિખનેદે તત્સ્તંભનં કુરુતે ધ્રુવં ॥
મધ્યે શ્રીનરસિંહ વીજમથ તદ્વાહ્ય સ્વરાન્ કેસરેવારીદ્વેંદુયમેંદ્રકેષુ
વિલિખેન્ મધ્યે મનું ગારુડં । અંતસ્થાન્મરુદગ્નિ નૈરૃતિ શિવેષ્વાલિખ્ય
વર્ગાવૃતં યંત્રં માજિભિરષ્ટિભિઃ પરિવૃતં સંવર્તકૈર્ગારુડં ॥
અસ્યાર્થઃ । અષ્ટદલકમલ મધ્યે નૃસિંહવીજં સ્વરાઃ કેસરેષુ । પશ્ચિમોત્તર
યામ્ય પત્રેષુ મધ્યે ગારુડમંત્રં । વાયુવહ્નિ નિરૃતિ શિખિ પત્રેષુ
યરલવાઃ । વહિર્વરાહેન તદ્વહિરષ્ટભિઃ ક્ષકારૈર્વેષ્ટયેત્ । એતદ્યંત્રં
ધારયતઃ પશ્યતશ્ચ સર્વવિષં નશ્યતિ ॥
૧૭૮બ્)
અથ કામયંત્રં ॥ સાધ્યઃ સંપુટિતૈઃ સ્મરૈરપિ વૃતં કામં
લિખેન્મધ્યતઃ પશ્ચાત્તારપિકારપક્ષપરાન્નાશાર્પિ ઝંટીશપાન્ ।
શૂલાષ્ટાષ્ટ દલેષુ સાધવિલિખેત્ તાંવૂલપત્રોદરેયંત્રં તન્નિશિખાદયેત્
કૃતજપં વશોભવેત્તત્રસઃ । અસ્યાર્થઃ અષ્ટપત્ર પદ્મં
તાંવૂલોદરેલિખિત્વા તન્મધ્યે કામવીજં સ સાધ્યનામાક્ષરપુટિતૈઃ
કામવીજૈસ્તદ્વેષ્ટયેત્ । પશ્ચાદષ્ટ પત્રેષુ પ્રત્યેકં વક્ષ્યમાન વીજાનિ વિલિખેત્
। કથં તારઃ ઓંકારઃ । ઓંકારઃ । ખં ઋં ઉં એં યં અષ્ટદલેષુ
લિખેચ્છૂલાનિ દલાગ્રેષુ । એતદ્યંત્રં વશ્યકરં ॥ અથ ગોવિંદયંત્રં ॥ પ્રાક્
પ્રત્યગ્દક્ષિણોદગ્વિવિધદભિલિખેત્ સાષ્ટરેખા ચતુષ્કં કોણોદ્યચ્છૂલ યુક્તં
વલયુગયુતં મધ્યકોષ્ઠે તદંઅઃ । શ્લોકસ્યાર્ણાન્
પરસ્તાદ્વસુદલવિવરેઽષ્ટવર્ણં લિખિત્વા તદ્વાહ્યે
દ્વાદશાર્ણેસ્તદનુપરિવૃતં દેવકીપુત્રયંત્રં । લિખિતં ભૂર્જપત્રાદૌ
યંત્રમે તદ્યથા વિધિવિધૃતં વાહુના નિત્યં સર્વકામ ફલપ્રદં ।
પલાશવૃક્ષફલકે લિખિતં સાધુસાધિતં । ગોસ્થાને નિખનેદે તદ્ગવાં
વૃદ્ધિઃ પ્રજાયતે ॥
૧૭૯અ)
અથ લેખ્યદ્રવ્યાણિ ॥
કાશ્મીરરોચના લાક્ષા મૃગેભમદચંદનૈઃ ।
વિલિખેદ્ધેમલેખન્યા યંત્રાણ્યેતાનિ દેશિકઃ ॥
ભૂમિસૃષ્ટં વશસ્પૃષ્ટં દગ્ધં નિર્માલ્યસંગતં ।
વિસ્તીર્ણં લંઘિતં મંત્રી યંત્રં જાતુ ન ધારયેત્ ॥
અથ યંત્રરૂપાણિ દીક્ષાદ્યુપયુક્તાનિ સર્વતોભદ્રનવનાભપંચાબ્જાનિ
મંડલાનિ લિખ્યંતે ॥ સર્વતોભદ્રં યથા ॥
ચતુરસ્રં ચતુઃકોષ્ઠે કર્ણસૂત્રસમન્વિતે ।
ચતુર્ષ્વપિ ચ કોણેષુ દદ્યાત્ સૂત્રચતુષ્ટયં ॥
તતઃ કોષ્ઠેષુ મત્સ્યાઃ સ્યુસ્તેષુ સૂત્રેષુ પાતયેત્ ।
ષટ્ત્રિંશત્તાનિત્યદૈર્મધ્યે લિખેત્ પદ્મં સલક્ષણં ॥
વહિઃ પંક્ત્યા ભવેત્ પીતં પંક્તિયુગ્મેન વીથિકાઃ ।
દ્વારશોભોપશોભાશ્ચ શિષ્ટાભ્યાં પરિકલ્પયેત્ ॥
શાસ્ત્રોક્તવિધિના મંત્રી તતઃ પદ્મં સમાલિખેત્ ।
પદ્મક્ષેત્રસ્ય સંત્યજ્ય દ્વાદશાંશં વહિઃ સુધીઃ ॥
તન્મધ્યં વિભજે મૃત્તૈસ્ત્રિભિઃ સમવિભાગશઃ ।
આદ્યં સ્યાત્ કર્ણિકાસ્થાનં કેશરાણાં દ્વિતીયકં ॥
તૃતીયં તત્ર પત્રાણાં ઉક્તાંશેન દલાગ્રકં ।
વાહ્યવૃંતાંતરાલસ્ય માનં યદ્ વિધિના સુધીઃ ॥
નિધાય કેશરાગ્રેષુ પરિતોર્દ્ધનિશાકરાન્ ।
લિખિત્વા સંધિસંસ્થાને તતઃ મૂત્રાણિ પાતયેત્ ॥
દલાગ્રાણાં ચ યન્માન તન્માનં વૃંતમાલિખેત્ ।
તદંતરાલે તન્મધ્યે સૂત્રસ્યોભયતઃ સુધીઃ ॥
૧૭૯બ્)
પ્રાલિખેદ્ વાહ્યહસ્તેન દલાગ્રાણિ સમં તતઃ ।
દલમૂલેન યુગશઃ કેસરાણિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
એતત્ સાધારણં પ્રોક્તં પંકજં તંત્રવેદિભિઃ ।
પદાનિ ત્રીણિ પાદાર્થં પીઠકોણેષુ માર્જયેત્ ॥
અવશિષ્ટૈઃ પદૈર્વિદ્વાન્ પીઠગાત્રાણિ કલ્પયેત્ ।
પદાનિ વીથિસંસ્થાનિ માર્જયેત્ પંક્ત્યભેદતઃ ॥
દિક્ષુ દ્વારાણિ યજેત્ દ્વિચતુઃકોષ્ઠકૈસ્તતઃ ।
પદૈસ્ત્રિભિરથૈકેન ભાગાઃ સ્યુર્દ્વારપાર્શ્વતઃ ॥
ઉપશોભાઃ સ્યુરેકૈન ત્રિભિઃ કોષ્ઠૈરનંતરં ।
અવશિષ્ટૈઃ પદૈઃ ષડ્ભિઃ કોણાનાં સ્યાચ્ચતુષ્ટયં ॥
રંજયેત્ પંચભિર્વર્ણૈર્મંડલં તન્મનોહરં ।
પીતં હરિદ્રાચૂર્ણં સ્યાચ્છ્વેતં તંડુલસંભવં ॥
કુસુંભચૂર્ણમરુણં કૃષ્ણં દગ્ધપુલાકજં ।

વિલ્વાદિ દીપકં શ્યામમિત્યુક્તં વર્ણપંચકં ॥
અંગુલોત્સેધવિસ્તારા શ્રીમા રેખાઃ સિતાઃ શુભાઃ ।
કર્ણિકા પીતવર્ણેન કેસરાણ્યરુણેન ચ ॥
શુભ્રવર્ણેન પંત્રાણિ તત્સંધીઃ શ્યામલેન ચ ।
૧૮૦અ)
રજસાસં જપેન્મંત્રી યદ્વા પીતૈવ વર્ણિકા ॥
કેસરાઃ પીતરક્તાઃ સ્યુરરુણાનિ પદાન્યપિ ।
સંધયઃ પીતવર્ણાઃ સ્યુઃ પીતેનાપ્યસિતેન વા ॥
રંજયેત્ પીઠગર્ભાણિ પાદાઃ સ્યુરરુણાઃ શુભાઃ ।
ગાત્રાણિ તસ્ય શુક્લાનિ વીથીષુ ચ ચતસૃષુ ॥
આલિખેત્ કલ્પલતિકા દલપુષ્પફલાન્વિતાઃ ।
વર્ણાર્નાનાવિધૈશ્ચિત્રાઃ સર્વદૃષ્ટિ મનોહરાઃ ॥
દ્વારાણિ શ્વેતવર્ણાનિ શોભા રક્તાઃ સમીરિતાઃ ।
ઉપશોભાઃ પીઇતવર્ણાઃ કોણાન્યસિતભાંસિ ચ ॥
તિસ્રોરેખા વહિઃ કાર્યાસિતરક્તા સિતાઃ ક્રમાત્ ।
મંડલં સર્વતો ભદ્રમે તત્સાધારણં સ્મૃતં ॥
અસ્યાર્થઃ ॥
ઉક્તપ્રકારેણ પૂર્વપશ્ચિમાયતા ઉત્તરદક્ષિણાયતાશ્ચ સપ્તદશરેખા સમાઃ
કોષ્ઠાઃ કાર્યાઃ । મધ્યસ્થ ષડ્ભિઃ કોષ્ઠૈઃ પદ્મં લિખેત્ । પદ્મમધ્યે
પીતવર્ણાનિ કેસરાણિ અરુણાનિ પત્રાણિ શુભ્રાણિ પત્રસંધયઃ । અસિતા વર્ણાઃ ।
પદ્મોપરિપંક્ત્યૈકેન પીઠં કાર્યં । ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ કોષ્ઠૈઃ પીતાદ્યાઃ ।
અરુણાઃ કોષ્ઠ ચતુષ્ટયે કાર્યાઃ । પીઠોપરિપંક્તિદ્વયે નાનાવર્ણાઃ સર્વતો
વીથીકાઃ કર્તવ્યાઃ । ઉપરિપંક્તિદ્વયમવશિષ્ટં જાતં । તસ્ય કોણેષુ
પાદચતુષ્ટયેષુ હરિતં ષડ્ભિઃ કોષ્ઠૈઃ કાર્યં । તત્સમીપસ્થ કોષ્ઠ ત્રયેણ
તદર્દ્ધે નૈવ ચ પીતા ઉપશોભાઃ કાર્યાઃ ।
૧૮૦બ્)
દ્વારાણિ ચતુર્ભિઃ કોષ્ઠૈઃ । દ્વાભ્યાં ચ શ્વેતવર્ણાનિ એવં ચ દિક્ષુ
વોદ્ધવ્યાઃ । તતો મંડલાદ્વહિસ્તિસ્રોરેખાઃ શ્વેતારુણ કૃષ્ણવર્ણાઃ કાર્યાઃ
। એવં સર્વતો ભદ્રમંડલં મનોહરં સંપદ્યતે ॥ અથ
નવનાભમંડલં કથ્યતે ॥
ચતુરસ્રે ચતુઃ ષષ્ઠિ પદાન્યા રચયેત્ સુધીઃ ।
પાદૈશ્ચતુર્ભિઃ પદ્મં સ્યાન્મધ્યે તત્પરિતઃ પુનઃ ॥
વીથીશ્ચતસ્રઃ કુર્વીત મંડલાંતાવસાનિકાઃ ।
દિગ્ગતેષુ ચતુષ્કેષુ પદ્માનિ ચ સમાલિખેત્ ॥
વિદિગ્ગત ચતુઃકાનિભિત્વાં ષોડશધા સુધીઃ ।
માર્જયેત્ સ્વસ્તિકાકારં શ્વેતપીતારુણાસિતૈઃ ॥
રજોભિઃ પૂરયેત્તાનિ સ્વસ્તિકાનિસિતાદિતઃ ।
પ્રાક્ પ્રોક્તેનૈવ માર્ગેણ શેષમન્યત્ સમાપયેત્ ॥
નવનાભમિદં પ્રોક્તં મંડલં સર્વસિદ્ધિદં ॥
અસ્યાર્થઃ ।
પૂર્વપશ્ચિમાયતાનવરેખાઃ સમાઃ કાર્યાઃ । તથોત્તરાયતાશ્ચ નવરેખાઃ
કાર્યાઃ । એવં ચતુરસ્રં સમ્યક્ ચતુઃષષ્ટિકોષ્ઠાત્મકં સંપદ્યતે । તસ્ય
કોણસ્ય કોણચતુષ્ટયં ભિત્વા ષોડશધા કાર્યાઃ ॥
૧૮૧અ)
ષોડશકોષ્ઠમધ્યે ત્રિભિઃ કોષ્ઠૈઃ એકેન ચ લિંગાકારં સંપદ્યતે । તથૈવ
ત્રયમપિ । એવં સ્વસ્તિકં કોણચતુષ્ટયે કાર્યં દિક્ષુ કોણચતુષ્ટયેન
પદ્મચતુષ્ટયં કાર્યં । મધ્યસ્થ કોણચતુષ્ટયે પદ્મૈકં । અવશિષ્ટ
કોણપંક્તિભિર્વીથી ચતુષ્ટયસીમાંતં કાર્યં । એવં નવનાભમંડલં
ભવતિ ॥ અથ પંચાબ્જં ॥ પંચાબ્જં મંડલં પ્રોક્તમેતત્સ્વસ્તિકવર્જિતં ।
દીક્ષાયાં દેવપૂજાર્થં મંડલાનાં ત્રયં શુભં ॥ સ્વસ્તિકસ્થાને
કોણચતુષ્ટયે વર્ણિકાપૂરણં ચતુરસ્રં કાર્યં । પૂર્વવત્ પદ્મપંચકં
ચતુર્દિક્ષુ મધ્યે ચ કાર્યં । વીથ્યશ્ચતસ્રકાર્યાઃ ॥ ઇતિ
શ્રીમદાસાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતે મંત્રકોષે યંત્રકથનં નામ
એકોનવિંશઃ પરિચ્છેદઃ ॥
અથ દેવપૂજાદૌ ઉપયુક્તા મુદ્રા લિખ્યંતે ।
આવાહનાદિકા મુદ્રાઃ પ્રદર્શ્યંતે યથા ક્રમાત્ ॥
યાભિર્વિરચિતાભિસ્તુ મોદંતે મંત્ર દેવતાઃ ।
સમ્યક્ સંપૂરિતૈઃ પુષ્પૈઃ કરાભ્યાં રચિતોઽંજલિઃ ॥
આવાહનાખ્યા કથિતા મુદ્રા દેશિકસપ્તમૈઃ ॥ ૧ ॥ અધોમુખી કૃતા સૈવ
પ્રોક્તાસ્થાપન કર્મણિ

આશ્લિષ્ટ મુષ્ટિ યુગલા પ્રોન્નતાંગુષ્ઠ યુગ્મિકા ।
સન્નિધાને સમુદ્દિષ્ટા મુદ્રેયં દેશિકાદિભિઃ

શ્રીગુષ્ટગર્ભિણી સૈવ સન્નિરોધે સમીરિતાઃ

૧૮૧બ્)
દેવતાંગે ષડંગાનાં ન્યાસઃ સ્યાત્ સકલીકૃતઃ

સવ્યહસ્તકૃતા મુષ્ટિદીર્ઘાધો મુખતર્જની ।
અવગુંઠન મુદ્રેયં પ્રોક્તા દેશિકસત્તમૈઃ

અન્યોન્યાભિ મુખાશ્લિષ્ટકનિષ્ઠાનામિકા પુનઃ ।
તથા તર્જનિમધ્યેયં ધેનુમુદ્રા પ્રકીર્તિતા

અમૃતીકરણં કુર્યાદ્યથા દેશિકસત્તમઃ

અન્યોન્યગ્રથિતાંગુષ્ઠાઃ પ્રસારિતકરાંગુલિઃ ।
મહામુદ્રેયમુદિતા પરમીકરણે વુધૈઃ ॥
પ્રયોજયેદિમા મુદ્રા દેવતાયાગ કર્મણિ ॥
અથાક્ષમાલા ।
આદીક્ષાતાન્ય યોગત્વા દક્ષમાલેતિ કીર્તિતા ।
તદ્વર્ણ સંખ્યૈર્મણિભિર્જપમાલાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
રુદ્રભૂમાલિકાસૂરે જપેત્ સ્વમનો રથાત્ ।
પદ્માક્ષૈર્વિહિતામાલા શત્રૂણાં નાશિનીમતા ॥
કુશગ્રંથિમયીમાલા સર્વપાપપ્રણાશિની ।
પુત્રં જીવફલૈઃ પ્રોક્તા કુરુતે પુત્ર સંપદં ॥
નિર્મિતા રૂપ્યમણિભિર્જપમાલાસ્થિતિપ્રદ્ય ।
હિરણ્મયૈર્વિરચિતા માલાકામાન્ પ્રયચ્છતિ ॥
પ્રવાલૈર્વિહિતામાલા પ્રયચ્છેત્ પુષ્કલંધનં ।
સૌભાગ્યં સ્ફાટિકી માલામૌક્તિકૈર્વિહિતાશ્રિયં ॥
નિર્મિતા શંખમણિભિઃ કુરુતે કીર્તિમક્ષયાં ।
સર્વૈરેતૈર્વિરચિતામાલા સ્યાન્મુક્તયેનૃણાં ॥
અથ વશ્યાદિ પ્રોયોગોપયુક્તાનિ ષટ્કર્માણિ લિખ્યંતે ॥
અભિધાસ્યે હિ તંત્રેઽસ્મિન્ સમ્યક્ ષટ્કર્મલક્ષણં ।
સર્વતંત્રાનુસારેણ પ્રયોગફલસિદ્ધિદં ॥
શાંતિવશ્યસ્તંભનાનિ દ્વેષણોચ્ચાટને તતઃ ।
૧૮૨અ)
મારણાંતાનિશંસંતિ ષટ્કર્માણિ મનીષિણઃ ॥
રોગકૃત્યા ગ્રહાદીનાં નિરાસઃ શાંતિરીરિતા ॥ ૧ ॥ વશ્યં જનાનાં સર્વેષાં
વિધેયત્વમુદીરિતં ॥ ૨ ॥ પ્રવૃત્તિરોધઃ સર્વેષાં સ્તંભનં તદુદાહૃતં ॥
૩ ॥ સ્નિગ્ધાનાં દ્વેષજનનંમિથો વિદ્વેષણં મતં ॥ ૪ ॥ ઉચ્ચાટનં
સ્વદેશાદેર્ભ્રમણં પરિકીર્તિતં ॥ ૫ ॥ પ્રાણિનાં પ્રાણહરણં મારણં
તદુદાહૃતં

સ્વદેવતાદિ કાલાદીન્ જ્ઞાત્વા કર્માણિ સાધયેત્ ।
રતિર્વાણી રમાજ્યેષ્ઠા દુર્ગાકાલી યથા ક્રમાત્ ॥
ષટ્કર્મદેવતાઃ પ્રોક્તાઃ કર્માદૌતાઃ પ્રયોજયેત્ ॥
ઈશચંદ્રેંદ્ર નિરૃતિ વાદ્વગ્નીનાંદિશોમતાઃ ।
સૂર્યોદયં સમારભ્ય ઘટિકાદશકં ક્રમાત્ ॥
ઋતવઃ સ્યુર્વસંતાદ્યા અહોરાત્રં દિને દિને ।
વસંતગ્રીષ્મવર્ષાખ્યશરદ્ધે મંતશૈશિરાઃ ॥
હેમંતઃ શાંતિકે પ્રોક્તો વસંતો વશ્યકર્મણિ ।
શિશિરઃ સ્તંભને જ્ઞેયો વિદ્વેષો બ્રહ્મ ઈરિતઃ ॥
પ્રાવૃદુચ્ચાટને જ્ઞેયા શરન્મારણ કર્મણિ ।
પદ્માખ્યં સ્વસ્તિકં ભૂયો વિકટં કુક્કુટં પુનઃ ॥
વજ્રપ્રહ્વાખ્યમાહુરાસનાનિ મનીષિણઃ ।
ષણ્મુદ્રાઃ ક્રમતો જ્ઞેયાઃ પદ્મપાશગદાદ્વયઃ ॥
મુશલાસલ્લિખડ્ગાખ્યાઃ શાંતિકાદિષુ કર્મસુ ।
જલેં શાંતિવિધૌશસ્તં વશ્યે વહ્નિરુદીરિતઃ ॥
સ્તંભને પૃથિવીશસ્તા વિદ્વેષે વ્યોમકીર્તિતં ।
ઉચ્ચાટને સ્મૃતો વાયુ ભૂયોગ્નિર્મારણે મતઃ ॥
તત્તદ્ભૂતોદકે સમ્યક્ તત્તન્મંડલ સંયુતં ।
તત્તત્કર્મવિધાતવ્યં તૃણાનિ નિશિતાત્મના ॥
૧૮૨બ્)
સિતાંત્યુસલિલક્ષોણી વ્યોમવાયુહવિર્ભુજઃ ।
મંત્રાં સ્યુર્વર્ણવીજાનિ ષટ્કર્મસુ યથા ક્રમાં ॥
ગંથનં ચ વિદર્ભશ્ચ સંપુટો રોપણં તથા ।
યોગઃ પલ્લવ ઇત્યેતે વિન્યાસાઃ ષટ્સુકર્મસુ ॥
મંત્રાર્ણાંતરિતાન્ કુર્યાન્નામ વર્ણાન્ યથાવિધિ ।
ગંથનં તદ્ધિ વિજ્ઞેયં પ્રશસ્તં શાંતિકર્મણિ

મંત્રાર્ણદ્વંદ્વ મધ્યસ્થં સાધ્યનામાક્ષરં લિખેત્ ।
વિદર્ભ એષ વિજ્ઞેયો મંત્રિભિર્વશ્યકર્મણિ

આદાવંતે ચ મંત્રઃ સ્યાન્ન્યસ્તોસૌ સંપુટઃ સ્મૃતઃ ।
એષ સંસ્તંભને શસ્ત ઇત્યુક્તો મંત્રવેદિભિઃ

નામ્ન આદ્યંત મધ્યેષુ મંત્રઃ સ્યાદ્રોષનો મતઃ ।
વિદ્વેષણ વિધાનેન પ્રશસ્તમિદમુત્તમં

મંત્રસ્યાંતે ભવેન્નામ યોગઃ પ્રોચ્ચાટને મતઃ

અંતે નામ્નો ભવેન્મંત્રઃ પલ્લવો મારણેમતઃ

સિતરક્તપીતમિશ્ર કૃષ્ણધૂમ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વર્ણતો મંત્રતઃ પ્રોક્તા દેવતાઃ ષટ્સુકર્મસુ ॥
યંત્રાણાં લેખનં દ્રવ્યં ચંદનં રોચના નિશા ।
ગૃહધૂમવિતાંગારા મારણેષુ વિષાણિ ચ ॥
શ્યેનાગ્નિ લોણપિંડાનિ ધત્તૂરકરસસ્તથા ।
ગૃહધૂમસ્ત્રિકટુકં વિષાષ્ટકમુદીરિતં ॥
દેવતા કાલમુદ્રાદીન્ સમ્યક્ જ્ઞાત્વા વિચક્ષણઃ ।
ષટ્કર્માણિ પ્રયુંજીત યથોક્ત ફલસિદ્ધયે ॥
શ્યેનઃ સ્યેનવિષ્ઠા । ગૃહગોધિકાગોધા । અગ્નિશ્ચિત્રકં । લોણપિંડાનિ
લોણમલં । ઇતિ સર્વવિજાનતઃ પુરુષસ્ય તત્તત્કર્મસિદ્ધ્યતિ નાન્યથેતિ ॥ જલાદિ
ભૂતોદયો યથા ।
૧૮૩અ)
ઊર્ધ્વે વહ્નિરધશ્ચાપસ્તિર્યક્ કેતુ પ્રભંજનઃ । ક્ષોમધ્યપુટે જ્ઞેયા નામઃ
સર્વત્ર પૂરિતં । ઇતિ વશ્યાદિ કર્મણિ સ્વરોદય પ્રારંભે અપેક્ષણીયઃ ॥ શાંતૌ
વશ્યે ચ સૌમ્યાસ્તિથયઃ । અન્યેષુ ક્રૂરાઃ । શાંતિવશ્યયોર્મૃદુ
ધ્રુવનક્ષત્રાણિ । સ્તંભને ધ્રુવનક્ષત્રાણિ । મારણાદૌ ઉક્ત નક્ષત્રાણિ ।
શાંતિવશ્યયોઃ સૌમ્યવારાઃ અન્યેષુ ક્રૂરાઃ । શાંતિવશ્યસ્તંભનેષુ
સ્થિરાણિ લગ્નાનિ અન્યેષુ ક્રૂરલગ્નાનિ । સૌમ્યકર્મસુ શુભસ્થાનાનિ
ક્રૂરકર્મસુતાદૃશસ્થાનાનિ । ઇત્યાદયોઽનેકે પ્રકારાસ્તત્તન્મંત્રજપાદૌ
વોદ્ધવ્યાઃ । ઇતિ મંત્રસંક્ષેપઃ । એતદ્વ્યતિરિક્તાન્મંત્રાદિ વિશેષાન્
ગ્રંથગૌરવાન્નલિખામઃ ॥ ભોસજ્જનામમનતિઃ સતતં ભવત્સુ કાર્યં ન
જાતુ ખલુ સર્વજની નમે તત્ । વ્યક્તી કૃતા યદિહગુપ્તતમાસ્તુમંત્રાઃ
સૌકર્યતોત્ર * * * * * * * ?

યદ્ગોપિતં મંત્રસમૂહરત્નં સર્વાગમજ્ઞૈર્વિવિધાગમેષુ ।
વ્યક્તીકૃતં તન્મમમંત્રકોષે ગૃહ્નં તુ લુબ્ધ્વા સુખિનો ભવંતુ

શિષ્ટો ભટ્ટસમાપ * * * * ? ગુણ નિધિર્નક્ત્ય ચ
યોવસ્થિતો નામ્નઃ પ્રેમકરસ્ય યોઽજનિસુતઃ પ્રીતઃ શિવાદિત્યતઃ ।
આશાદિત્યમતીશ્વરઃ સકૃતવાન્ શ્રીરત્નમંત્રાવલીકોષં કોષવતઃ સતો
ભવતિ કિંદારિદ્ર્યભીતિઃ ક્ષિતૌ ॥ ૩ ॥ ઇતિ
શ્રીમદાશાદિત્યત્રિપાઠીસંગૃહીતેમંત્રકોષેમુદ્રાદિકથનં##-
૧૮૪અ)
આદર્શદોષાન્મતિવિભ્રમાદ્વાત્વરાવિશેષાલ્લિખનસ્યવેગાત્ ।
યદત્ર વૃત્તં તદશુદ્ધવર્ણં ક્ષમં તુ સંતઃ ખલુ લેખકસ્ય

ભગ્નપૃષ્ઠકટિગ્રીવસ્તચ્ચદૃષ્ટિરધોમુખઃ ।
કષ્ટેન લિખિતાપુસ્તી પુત્રવત્ પરિપાલયેત્

પુસ્તકલિખનપરિશ્રમવેત્તા વિદ્વજ્જનો નાન્યઃ ।
સારારલંઘનખેદં હનૂમાનેકઃ પરં વેદ

એતત્ પ્રયાસં સકલં સમીક્ષ્ય હરંતિ યે પુસ્તકમસ્મદીયં ।
નેત્રસ્ય નાશંતન યસ્ય શોકં સર્વાંગકુષ્ઠં લભતાં સ નિત્યં

શ્રીશાકે ૧૫૬૫ પૌષવદિ ૧૩ વુધાનુરાધાયાં લિખિતં મનોહરસુત
શ્રીમદનંતરાર્મણા ॥ શુભમસ્તુ ॥ વિધઃ સર્વચરાચરસ્યદં ચ નેલબ્ધા
પ્રતિષ્ટાત્વયા સર્વં સાધુમયં કૃતં વિરચિતં ચાતુર્યહીનં દ્વયં ।
આમ્રં સાધુસુધારસં નિરમિતં સ્થૂલેન વીજેન કિં નિર્વીર્યૌવનિતા
કુચૌવિરચિતૌ ચેદ્ વેત્તયસ્યાષુતં ॥
સ્રોતઃ