મનીષાપઞ્ચકમ્ · અધ્યાય 1

મનીષાપઞ્ચકં
અન્નમયાદન્નમયમથવા ચૈતન્યમેવ ચૈતન્યાત્ ।
યતિવર દૂરીકર્તું વાઞ્છસિ કિં બ્રૂહિ ગચ્છ ગચ્છેતિ ॥
પ્રત્યગ્વસ્તુનિ નિસ્તરઙ્ગસહજાનન્દાવબોધામ્બુધૌ
વિપ્રોઽયં શ્વપચોઽયમિત્યપિ મહાન્કોઽયં વિભેદભ્રમઃ ।
કિં ગઙ્ગામ્બુનિ બિમ્બિતેઽમ્બરમણૌ ચાણ્ડાલવીથીપયઃ
પૂરે વાઽન્તરમસ્તિ કાઞ્ચનઘટીમૃત્કુમ્ભયોર્વાઽમ્બરે ॥
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ સ્ફુટતરા યા સંવિદુજ્જૃમ્ભતે
યા બ્રહ્માદિપિપીલિકાન્તતનુષુ પ્રોતા જગત્સાક્ષિણી ।
સૈવાહં ન ચ દૃશ્યવસ્ત્વિતિ દૃઢપ્રજ્ઞાપિ યસ્યાસ્તિ ચે-
ચ્ચાણ્ડાલોઽસ્તુ સ તુ દ્વિજોઽસ્તુ ગુરુરિત્યેષા મનીષા મમ

બ્રહ્મૈવાહમિદં જગચ્ચ સકલં ચિન્માત્રવિસ્તારિતં
સર્વં ચૈતદવિદ્યયા ત્રિગુણયાઽશેષં મયા કલ્પિતમ્ ।
ઇત્થં યસ્ય દૃઢા મતિઃ સુખતરે નિત્યે પરે નિર્મલે
ચાણ્ડાલોઽસ્તુ સ તુ દ્વિજોઽસ્તુ ગુરુરિત્યેષા મનીષા મમ

શશ્વન્નશ્વરમેવ વિશ્વમખિલં નિશ્ચિત્ય વાચા ગુરો-
ર્નિત્યં બ્રહ્મ નિરન્તરં વિમૃશતા નિર્વ્યાજશાન્તાત્મના ।
ભૂતં ભાતિ ચ દુષ્કૃતં પ્રદહતા સંવિન્મયે પાવકે
પ્રારબ્ધાય સમર્પિતં સ્વવપુરિત્યેષા મનીષા મમ

યા તિર્યઙ્નરદેવતાભિરહમિત્યન્તઃ સ્ફુટા ગૃહ્યતે
યદ્ભાસા હૃદયાક્ષદેહવિષયા ભાન્તિ સ્વતોઽચેતનાઃ ।
તાં ભાસ્યૈઃ પિહિતાર્કમણ્ડલનિભાં સ્ફૂર્તિં સદા ભાવય-
ન્યોગી નિર્વૃતમાનસો હિ ગુરુરિત્યેષા મનીષા મમ

યત્સૌખ્યામ્બુધિલેશલેશત ઇમે શક્રાદયો નિર્વૃતા
યચ્ચિત્તે નિતરાં પ્રશાન્તકલને લબ્ધ્વા મુનિર્નિર્વૃતઃ ।
યસ્મિન્નિત્યસુખામ્બુધૌ ગલિતધીર્બ્રહ્મૈવ ન બ્રહ્મવિદ્
યઃ કશ્ચિત્સ સુરેન્દ્રવન્દિતપદો નૂનં મનીષા મમ

દાસસ્તેઽહં દેહદૃષ્ટ્યાઽસ્મિ શંભો
જાતસ્તેંઽશો જીવદૃષ્ટ્યા ત્રિદૃષ્ટે ।
સર્વસ્યાઽઽત્મન્નાત્મદૃષ્ટ્યા ત્વમેવે-
ત્યેવં મે ધીર્નિશ્ચિતા સર્વશાસ્ત્રૈઃ ॥