કાઠકસંહિતા · શ્લોક 2-2
અથ દ્વિતીયં સ્થાનકમ્ ॥
અધ્વરમ્ ।
આર્દ્રદાનવસ્સ્થ જીવદાનવસ્સ્થોન્દતીરિહ માવતાપ ઉન્દન્તુ જીવસે દીર્ઘાયુત્વાય વચસે ઓષધે ત્રાયસ્વૈનઁ સ્વધિતે મૈનઁ હિંસીર્દેવાયુરિમાન્ પ્રવપે સ્વસ્ત્યુત્તરાઁ અશીય ॥
શં ન આપો ધન્વન્યાશ્શં નસ્સન્ત્વનૂપ્યાઃ । શં નસ્સમુદ્રિયા આપશ્શમુ નસ્સન્તુ કૂપ્યાઃ॥ આપો અસ્માન્ માતરસ્સૂદયન્તુ ઘૃતેન મા ઘૃતપ્વઃ પુનન્તુ ।
વિશ્વઁ હ રિપ્રં પ્રવહન્તિ દેવીરુદિદાભ્યઃ શુચિરા પૂત એમિ ॥
સોમસ્ય દાત્રમસિ તનૂરસિ તન્વં મે પાહિ મહીનાં પયોઽસ્યપામોષધીનાં રસો વર્ચોધા અસિ વર્ચો મે ધેહિ મિત્રસ્યાસિ કનીનિકાન્તરહં ત્વયા દ્વેષમન્તરરાતીર્દધે ચક્ષુર્ધા અસિ ચક્ષુર્મે ધેહિ ચિત્પતિસ્ત્વા પુનાતુ વાક્પતિસ્ત્વા પુનાતુ દેવસ્ત્વા સવિતા પુનાત્વચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિસ્તસ્ય તે પવિત્રપતે પવિત્રેણ યસ્મૈ કં પુને તચ્છકેયમ્
આકૂત્યૈ પ્રયુજે અગ્નયે સ્વાહા મેધાયૈ મનસે અગ્નયે સ્વાહા દીક્ષાયૈ તપસે અગ્નયે સ્વાહા સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણે અગ્નયે સ્વાહાપો દેવીર્બૃહતીર્વિશ્વશમ્ભુવો દ્યાવાપૃથિવી ઉરો અન્તરિક્ષ બૃહસ્પતયે હવિષા વિધેમ સ્વાહા ॥
વિશ્વો દેવસ્ય નેતુર્મર્તો વરેત સખ્યમ્ । વિશ્વો રાય ઇષુધ્યતિ દ્યુમ્ને વરેત પુષ્યતુ ॥ સ્વાહેન્દ્રાગ્ની દ્યાવાપૃથિવી આપ ઓષધય ઉરો અન્તરિક્ષાનુ મે દીક્ષા દીક્ષાપતય મન્યધ્વમનુ તપસ્તપસ્પતયોઽગ્નિશ્ચ દેવ સૂર્યેષમૂર્જ દધાતન દેવ સવિતસ્ત્વં દીક્ષાણાં દીક્ષાપતિરસીત્થં મા સન્તં પાહ્યા મોદૃચઃ પાહિ
ઋક્સામયોશ્શિલ્પે સ્થસ્તે વામારભ આ મોદૃચઃ પાતઁ શર્માસિ શર્મ મેં યચ્છ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિઁસીઃ ॥
ઇમાં ધિયઁ શિક્ષમાનસ્ય દેવ ક્રતું દક્ષં વરુણઁ સઁશિશાધિ ॥
યયાતિ વિશ્વા દુરિતા તરેમ સુતર્માણમધિ નાવં રુહેયમ્ ॥
ઇમાઁ સુ નાવમારુહમરિષ્ટાં પારયિષ્ણુમ્ । શતારિત્રાઁ સ્વસ્તયે ॥
સુત્રામાણં પૃથિવીં દ્યામનેહસઁ સુશર્માણમદિતિં સુપ્રણીતિમ્ ॥
દૈવીં નાવઁ સ્વરિત્રામનાગસમસ્રવન્તીમારુહેમ સ્વસ્તયે ॥
ઊર્ગસ્યાઙ્ગિરસ્યૂર્ણમ્રદા ઊર્જં મયિ ધેહિ મા મા હિઁસીસ્સોમસ્ય નીવિરસિ મા મા હિઁસીરિન્દ્રસ્ય યોનિરસિ મા મા હિઁસીઃ કૃષ્યૈ ત્વા સુમનસ્યાયૈ કૃષિં સુસસ્યામુત્કૃધિ વિષ્ણોશ્શર્માસિ શર્મ યજમાનસ્ય શર્મ મે યચ્છ નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીર્નક્ષત્રાણાં માતીકાશાત્ પાહિ સૂપસ્થાવા વનસ્પત ઊર્ધ્વો મા પાહ્યોદૃચસ્સ્વાહા યજ્ઞમનસસ્સ્વાહા દિવસ્સ્વાહા પૃથિવ્યાસ્સ્વાહોરોરન્તરિક્ષાત્ સ્વાહા વાતાત્ પ્રતિગૃહ્ણામિ યજ્ઞમ્
વ્રતં કૃણુત તચ્છકેયમ્ ॥
દૈવીં ધિયં મનામહે સુમૃડીકામભિષ્ટયે । વર્ચોધાં વિશ્વધાયસઁ સુતીર્થા નો અસદ્વશે ॥ યે દેવા મનુજાતા મનુયુજસ્સુદક્ષા દક્ષપિતરઃ । તે નઃ પાન્તુ તે નોઽવન્તુ તેભ્યસ્સ્વાહા ॥
અગ્ને ત્વઁ સુ જાગૃહિ વયઁ સુ મન્દિષામહે । ગોપાય નો અપ્રયુચ્છન્ પ્રબુધે નઃ પુરસ્કૃધિ॥
ત્વમગ્ને વ્રતપા અસિ દેવ આ મર્ત્યેષ્વા । ત્વં યજ્ઞેષ્વીડ્યઃ ॥
પૂષા સનીનાઁ સોમો રાધસાં રાસ્વેયત્સોમા ભૂયો ભર દેવસ્સવિતા વસોર્વસુદાવા મા પૃણન્ પૂર્ત્યા વિરાધિષ્ટ માહમાયુષા વર્ચસા વિરાધિષિ ॥ દેવીરાપો અપાં નપાદ્ય ઊર્મિર્હવિષ્ય ઇન્દ્રિયાવાઁસ્તં વો મા ક્રમિષઁ સક્ષેમહિ યા તે યજ્ઞિયા તનૂસ્તયારોહ ॥
અયં તે યોનિરૃત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ ॥
તં જાનનગ્ન આરોહ તતો નો વર્ધયા રયિમ્ ॥
એદમગન્મ દેવયજનં પૃથિવ્યા યત્ર દેવા અજુષન્ત વિશ્વે ॥
ઋક્સામાભ્યાઁ સંતરન્તો યજુર્ભી રાયસ્પોષે સમિષા મદેમ
ઇયં તે શુક્ર તનૂરિદં વર્ચસ્તયા સંભવ ભ્રાજં ગચ્છ । જૂરસિ ધૃતા મનસા જુષ્ટા વિષ્ણવે તસ્યાસ્તે સત્યસવસઃ પ્રસવે તન્વો યન્ત્રમશીય સ્વાહા ॥ શુક્રમસિ ચન્દ્રમસ્યમૃતમસિ વૈશ્વદેવઁ હવિરસિ ચિદસિ મના અસિ ધીરસિ દક્ષિણાસિ યજ્ઞિયાસિ ક્ષત્રિયાસ્યાદિતિરસ્યુભયતશ્શીર્ષ્ણી સા મા સુપ્રાચી સુપ્રતીચી ભવ મિત્રસ્ત્વા પદિ બધ્નાતુ પૂષાધ્વનસ્પાત્વિન્દ્રાયાધ્યક્ષાયાનુ ત્વા માતા મન્યતામનુ પિતાનુ ભ્રાતા સગર્ભ્યોઽનુ સખા સયૂથ્યઃ ॥ સા દેવિ દેવમચ્છેહીન્દ્રાય સોમં રુદ્રસ્ત્વાવર્તયતુ સ્વસ્તિ સોમસખા પુનરેહિ વસ્વ્યસિ રુદ્રાસ્યદિતિરસ્યાદિત્યાસિ ચન્દ્રાસિ રુદ્રાસિ બૃહસ્પતિસ્ત્વા સુમ્ને રમ્ણાતુ રુદ્રો વસુભિરાચકે પૃથિવ્યાસ્ત્વા મૂર્ધન્નાજિઘર્મિં દેવયજન ઇડાયાસ્પદે ઘૃતવતિ સ્વાહેદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિકૃન્તામીદમહં યો નસ્સમાનો યોઽસમાનોઽરાતીયતિ તસ્ય ગ્રીવા અપિકૃન્તામ્યસ્મે રમસ્વાસ્મે તે રાયો મે રાયસ્તવ તવ રાયો માહં રાયસ્પોષેણ વિયોષં સં દેવી દેવ્યોર્વશ્યાખ્યત સુરેતા રેતો દધાનાસ્ત્વષ્ટૃમન્તસ્ત્વા સપેમ મા મ આયુઃ પ્રમોષીર્મો અહં તવ વીરં વિદેય તવ સંદૃશિ
દેવ સૂર્ય સોમં ક્રેષ્યામસ્તં તે પ્રબૂમસ્તં ત્વં વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ઋતૂન્ કલ્પય દક્ષિણાઃ કલ્પય યથર્ષિ યથાદેવતમાસ્માકોઽસિ શુક્રસ્તે ગ્રહઃ ॥
અભિ ત્યં દેવ સવિતારમોણ્યોઃ કવિક્રતુમ્ । અર્ચામિ સત્યસવં રત્નધામભિ પ્રિયં મતિમ્ ॥
ઊર્ધ્વા યસ્યામતિર્ભા અદિદ્યુતત્સવીમનિ । હિરણ્યપાણિરમિમીત સુક્રતુઃ કૃપા સ્વઃ ॥ પ્રજાભ્યસ્ત્વા પ્રજાસસ્ત્વાનુપ્રાણન્તુ પ્રજાસ્ત્વમનુ પ્રાણિહિ સોમં તે ક્રીણામ્યૂર્જસ્વન્તં પયસ્વન્તં વીર્યાવન્તં બર્હ્વઘઁ શોભમાનમ્ ॥ શુક્રં તે શુક્રેણ ક્રીણામિ ચન્દ્રં ચન્દ્રેણામૃતમમૃતેન શક્મ યત્તે ગૌરસ્મે તે ચન્દ્રાણિ તપસસ્તનૂરસિ પ્રજાપતેવર્ણસ્સહસ્રપોષં પુષ્યન્તી પરમેણ પશુના ક્રીયસેઽસ્મે તે બન્ધુર્મિત્રો ન એહિ સુમિત્રધા ઇન્દ્રસ્યોરુમાવિશ દક્ષિણમુશન્નુશન્તઁ સ્યોનસ્સ્યોનમ્ ॥ સ્વાન્નભ્રાડઙ્ઘારે બમ્ભારે હસ્ત સુહસ્ત કૃશાન એતે વસ્સોમક્રયણાસ્તાન્ રક્ષધ્વં મા વો દભન્ ।
ઉદાયુષા સ્વાયુષોદ્રસેનૌષધીનામ્ । ઉત્પર્જન્યસ્ય વૃષ્ટ્યોદસ્થામમૃતાઁ અનુ ॥ ઉર્વન્તરિક્ષં વીહિ ॥
અપિ પન્થામગન્મહિ સ્વસ્તિગામનેહસમ્ । યેન વિશ્વાઃ પરિ દ્વિષો વૃણક્તિ વિન્દતે વસુ ॥
અદિત્યાસ્ત્વગસ્યદિત્યાસ્સદને સીદ ॥
અસ્તભ્નાદ્ દ્યામૃષભો વિશ્વવેદા અમિમીત વરિમાણં પૃથિવ્યાઃ ।
આસીદદ્વિશ્વા ભુવનાનિ સમ્રાડ્ વિશ્વેત્તાનિ વરુણસ્ય વ્રતાનિ ॥
વનેષુ વ્યન્તરિક્ષં તતાન વાજમર્વત્સુ પયો અઘ્ન્યાસુ ।
હૃત્સુ ક્રતું વરુણો વિક્ષ્વગ્નિં દિવિ સૂર્યમદધાત્ સોમમદ્રૌ ॥
સૂર્યસ્ય ચક્ષુરારુહમગ્નેરક્ષ્ણઃ કનીનિકામ્ ।
યદેતશેભિરીયસે ભ્રાજમાનો વિપશ્ચિતા
ઉસ્રા એતં ધૂર્બાધા અવીરહણા અનશ્શૂ બ્રહ્મચૌદનૌ યજ્ઞસ્યાયુઃ પ્રતિરન્તૌ સ્વસ્તિ ગૃહાન્ ગચ્છતં ધૂરસિ ધૂર્વ ધૂર્વન્તં યોઽસ્માન્ ધૂર્વતિ તં ધૂર્વ યં વયં ધૂર્વામસ્તં ચ ધૂર્વ વારુણમસિ વરુણસ્ય સ્કમ્ભન્યસિ પ્રચ્યવસ્વ ભુવનસ્પતે વિશ્વાન્યભિ ધામાનિ મા ત્વા પરિપરિણો વિદન્મા પરિપન્થિનો મા ત્વા વૃકા અઘાયવો વિદન્ । શ્યેનો ભૂત્વા પરાપત યજમાનસ્ય નો ગૃહે સઁસ્કૃતમ્ ॥
નમો મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ચક્ષસે મહો દેવાય તં તદૃતઁ સપર્યત ॥
દૂરેદૃશે દેવજાતાય કેતવે દિવસ્પુત્રાય સૂર્યાય શઁસત ॥
વારુણમસિ વરુણસ્ત્વોત્તભ્નાતુ વરુણસ્ય સ્કમ્ભસર્જન્યસિ પ્રમુક્તો વરુણસ્ય પાશો વરુણોઽસિ ધૃતવ્રતોઽચ્છિન્નપત્રઃ પ્રજા ઉપાવરોહ વરુણસ્યર્તસદનમસ્યદિત્યાસ્ત્વગસ્યદિત્યાસ્સદને સીદ ॥
નિષસાદ ધૃતવ્રતો વરુણઃ પસ્ત્યાસ્વા । સામ્રાજ્યાય સુક્રતુઃ ॥
વારુણમસિ વરુણાય ત્વા
અગ્નેસ્તનૂરસિ વિષ્ણવે ત્વા સોમસ્ય તનૂરસિ વિષ્ણવે ત્વાતિથેરાતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વાગ્નયે ત્વા રાયસ્પોષદે વિષ્ણવે ત્વા શ્યેનાય ત્વા સોમભૃતે વિષ્ણવે ત્વાપતયે ત્વા પરિપતયે ગૃહ્ણામિ તનૂનપ્ત્રે શક્મને શાક્વરાય શક્મનોજિષ્ઠાયાનાધૃષ્ટમસ્યનાધૃષ્યં દેવાનામોજોઽભિશસ્તિપા અનભિશસ્તેન્યમઞ્જસા સત્યમુપાગાઁ સુવિતે મા ધા અગ્ને વ્રતપા અસ્મે વ્રતપાસ્ત્વે વ્રતપાઃ પુનર્વ્રતપા વ્રતિનાં વ્રતાનિ યાગ્ને મમ તનૂરેષા સા ત્વયિ યા તવ તનૂરિયઁ સા મયિ સહ નૌ વ્રતપા વ્રતિનાં વ્રતાનિ ॥ યા તે અગ્ને રુદ્રિયા તનૂસ્તયા નઃ પાહિ તસ્યૈ તે સ્વાહાઁશુરઁશુસ્તે દેવ સોમાપ્યાયતામિન્દ્રાયૈકધનઅ । તુભ્યમિન્દ્રઃ પ્યાયતામા ત્વમિન્દ્રાય પ્યાયસ્વાપ્યાયય સખીન્ સન્યા મેધયા સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામશીય સ્વસ્ત્યોદૃચમેષ્ટા રાય એષ્ટા વામાનિ પ્રેષે ભગાયર્તમૃતવાદિભ્યો નમો દિવે નમઃ પૃથિવ્યૈ યા તે અગ્નેઽયાશયા તનૂર્વર્ષિષ્ઠા ગહનેષ્ઠા વર્ષિષ્ઠા ગહ્વરેષ્ઠા ઉગ્રં વચોઽપાવધીત્ ત્વેષં વચોઽપાવધીત્ સ્વાહા યા તે અગ્ને રજાશયા હરાશયા તનૂવર્ષિષ્ઠા ગહનેષ્ઠા વર્ષિષ્ઠા ગહ્વરેષ્ઠા ઉગ્રં વચોઽપાવધીત્ ત્વેષં વચોઽપાવધીત્ સ્વાહા
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામાદદે નાર્યસીદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિકૃન્તામીદમહં યો નસ્સમાનો યોઽસમાનોઽરાતીયતિ તસ્ય ગ્રીવા અપિકૃન્તામિ તપ્તાયન્યસિ વિત્તાયન્યસ્યવતાન્મા નાથિતમવતાદ્ વ્યથિતમગ્ને અઙ્ગિરો યોઽસ્યાં પૃથિવ્યામસ્યાયુના નામ્નેહિ યત્તેઽનાધૃષ્ટં નામાનાધૃષ્યં તેન ત્વાદધેઽગ્ને અઙ્ગિરો યો દ્વિતીયસ્યાં યસ્તૃતીયસ્યાં પૃથિવ્યામસ્યાયુના નામ્નેહિ યત્તેઽનાધૃષ્ટં નામાનાધૃષ્યં તેન ત્વાદધે વિદેદગ્નિર્નભો નામ સિંહ્યસિ મહિષ્યસિ દેવેભ્યઃ પ્રથસ્વ દેવેભ્યઃ કલ્પસ્વ દેવેભ્યઃ શુન્ધસ્વ દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વ ॥
વિભ્રાડ્ બૃહત્ પિબતુ સોમ્યં મધ્વાયુર્દધદ્યજ્ઞપતા અવિહ્રુતમ્ ॥
વાતજૂતો યો અભિરક્ષતિ ત્મના પ્રજાઃ પિપર્તિ બહુધા વિરાજતિ ॥
ઇન્દ્રઘોષાસ્ત્વા વસવઃ પુરસ્તાત્ પાન્તુ મનોજવાસ્ત્વા પિતરો દક્ષિણતઃ પાન્તુ પ્રચેતાસ્ત્વા રુદ્રૈઃ પશ્ચાત્ પાતુ વિશ્વકર્મા ત્વાદિત્યૈરુત્તરાત્ પાતુ ત્વષ્ટા ત્વા રૂપૈરુપરિષ્ટાત્ પાતુ સિંહ્યસિ સપત્નસાહી સ્વાહા સિંહ્યસિ રાયસ્પોષવનિસ્સ્વાહા સિઁહ્યસિ સુપ્રજાવનિસ્સ્વાહા સિંહ્યસ્યાદિત્યવનિસ્સ્વાહા સિંહ્યસ્યાવહ દેવાન્ દેવાયતે યજમાનાય સ્વાહા ભૂતેભ્યસ્ત્વા વિશ્વાયુરસિ પૃથિવીં સ્કભાનાચ્યુતક્ષિદસ્યન્તરિક્ષઁ સ્કભાન ધુવક્ષિદસિ દિવઁ સ્કભાનાગ્નેઃ કુલાયમસ્યગ્નેઃ પુરીષમસિ યજ્ઞઃ પ્રત્યષ્ઠાત્ ॥
મનુષ્વત્ત્વા નિધીમહિ મનુષ્વત્સમિધીમહિ । અગ્ને મનુષ્વદઙ્ગિરો દેવાન્ દેવયતે યજ
યુઞ્જતે મન ઉત યુઞ્જતે ધિયો વિપ્રા વિપ્રસ્ય બૃહતો વિપશ્ચિતઃ ।
વિ હોત્રા દધે વયુનાવિદેક ઇન્મહી દેવસ્ય સવિતુઃ પરિષ્ટુતિઃ ॥
દેવશ્રુતૌ દેવષ્વાઘોષેથામ્ ॥ ઇદં વિષ્ણુર્વિચક્રમે ત્રેધા નિદધે પદમ્ । સમૂઢમસ્ય પાઁસુરે ॥
ઇડાવતી ધેનુમતી હિ ભૂતં સૂયવસિની માનુષે યશસ્યે ।
વ્યષ્ટભ્ના રોદસી વિષ્ણ એતે દાધર્થ પૃથિવીમભિતો મયૂખૈઃ ॥
વૈષ્ણવમસિ વિષ્ણુસ્ત્વોત્તભ્નાતુ ॥
દિવો વા વિષ્ણ ઉત વા પૃથિવ્યા મહો વા વિષ્ણ ઉરોરન્તરિક્ષાત્ ॥
હસ્તૌ પૃણસ્વ બહુભિર્વસવ્યૈરાપ્રયચ્છ દક્ષિણાદોત સવ્યાત્ ॥
વિષ્ણોર્નુ કં વીર્યાણિ પ્રવોચં યઃ પાર્થિવાનિ વિમમે રજઁસિ ॥
યો અસ્કભાયદુત્તરં સધસ્થં વિચક્રમાણસ્ત્રેધોરુગાયઃ ॥
વિષ્ણોઃ પૃષ્ઠમસિ વિષ્ણો રરાટમસિ વિષ્ણોશ્શ્નપ્ત્રે સ્થો વિષ્ણોસ્સ્યૂરસિ વિષ્ણોર્ધ્રુવોઽસિ વૈષ્ણવમસિ વિષ્ણવે ત્વા ॥
પ્ર તદ્વિષ્ણુસ્સ્તવતે વીર્યેણ મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ ।
યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષ્વધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા ॥ ૧૦
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામાદદ ઇદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અંપિકૃન્તામીદમહં યો નસ્સમાનો યોઽસમાનોઽરાતીયતિ તસ્ય ગ્રીવા અપિકૃન્તામિ બૃહન્નસિ બૃહદ્ગ્રાવા બૃહતીમિન્દ્રાય વાચં વદ રક્ષોહણં વલગહનં વૈષ્ણવીમિદમહં તાન્ વલગાનુદ્વપામિ યાસ્સમાનો યાનસમાનો નિચખાનેદમહં તાન્ વલગાનુદ્વપામિ યાન્નસ્સબન્ધુર્યાનસબન્ધુર્નિચખાનેદમહં તાન્ વલગાનુદ્વપામિ યાન્નસ્સનાભિર્યાનસનાભિર્નિચખાનેદમહં તાન્ વલગાનુદ્વપામિ યાનનસ્સ્વો યાનરણો નિચખાન રાડસિ વિરાડસિ સમ્રાડસિ સ્વરાડસિ ગાયત્રેણ ચ્છન્દસાવબાઢો યં દ્વિષ્મસ્ત્રૈષ્ટુભેન જાગતેનાનુષ્ટુભેન પાઙ્ક્તેન ચ્છન્દસાવબાઢો યં દ્વિષ્મઃ ॥ કિમત્ર ભદ્રં તન્નૌ સહ નિરસ્તો વલગોવવાઢો દુરસ્ય રક્ષોઘ્નો વલગઘ્નઃ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવાન્ રક્ષોઘ્નો બલગઘ્નોઽવસિઞ્ચામિ વૈષ્ણવાન્ રક્ષોઘ્નો બલગઘ્નોઽવસ્તૃણામિ વૈષ્ણવાન્ રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવીં રક્ષોહણૌ વલગહના ઉપદધામિ વૈષ્ણવી રક્ષોહણૌ વલગહનૌ પર્યૂહામિ વૈષ્ણવી રક્ષોહા ત્વા વલગહા પ્રોક્ષામિ વૈષ્ણવં રક્ષોહા ત્વા વલગહા સ્તૃણામિ વૈષ્ણવં રક્ષોઘ્નો વલગઘ્નસ્સઁસાદયામિ વૈષ્ણવાન્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવેઽશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામાદદ ઇદમહં રક્ષસો ગ્રીવા અપિ કૃન્તામીદમહં યો નસ્સમાનો યોઽસમાનોઽરાતીયતિ તસ્ય ગ્રીવા અપિકૃન્તામિ દિવે ત્વાન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વા શુન્ધન્તાં લોકાઃ પિતૃષદના યવોઽસિ યાવયાસ્મદ્ દ્વેષં યાવયારાતિં પિતૃષદનં ત્વા લોકમાસ્તૃણામ્યુદ્ દ્યાઁ સ્તભાનાન્તરિક્ષં પૃણ દૃઁહસ્વ પૃથિવ્યાં નિતાનસ્ત્વા મારુતો નિહન્તુ મિત્રાવરુણયોર્ધ્રુવેણ ધર્મણા ॥ બ્રહ્મવનિં ત્વા ક્ષત્રવનિં દેવવનિ સજાતવનિં રાયસ્પોષવનિં પર્યૂહામિ બ્રહ્મ દૃઁહ ક્ષત્રં દૃઁહ પ્રજાં દૃઁહ રાયસ્પોષં દૃઁહ ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આપૃણેથાં વિશ્વજનસ્ય ચ્છાયાસીન્દ્રસ્ય સ્યૂરસીન્દ્રસ્ય ધુવોઽસ્યૈન્દ્રમસીન્દ્રાય ત્વા ॥
પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇમા ભવન્તુ વિશ્વતઃ ।
વૃદ્ધાયુમનુ વૃદ્ધયો જુષ્ટા ભવન્તુ જુષ્ટય:
વિભૂરસિ પ્રવાહણો વહ્નિરસિ હવ્યવાહનશ્શ્વાત્રોઽસિ પ્રચેતાસ્તુથોઽસિ વિશ્વવેદા ઉશિગસિ કવિરઙ્ઘારિરસિ બમ્ભારિરવસ્યુરસિ દુવસ્વાઞ્છુન્ધ્યુરસિ માર્જાલીયસ્સમ્રાડસિ કૃશાનુઃ પરિષદ્યોઽસ્યાસ્તવ્યો નભોઽસિ પ્રતક્વાસંમષ્ટોઽસિ હવ્યસૂદન ઋતધામાસિ સ્વર્જ્યોતિસ્સમુદ્રોઽસિ વિશ્વવ્યચા અજોસ્યૈકપાદહિરસિ બુધ્ન્યઃ કવ્યોઽસિ કવ્યવાહનો રૌદ્રેણાનીકેન પાહિ માગ્ને પિપૃહિ માગ્ને નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિંસીઃ
અગ્નિર્વૃત્રાણિ જઙ્ઘનદ્ દ્રવિણસ્યુર્વિપન્યયા । સમિદ્ધશ્શુક્ર આહુતઃ ॥
ત્વઁ સોમાસિ સત્પતિસ્ત્વં રાજોત વૃત્રહા । ત્વં ભદ્ર અસિ ક્રતુઃ ॥
અગ્ને યં યજ્ઞમધ્વરં વિશ્વતઃ પરિભૂરસિ । સ ઇદ્દેવેષુ ગચ્છતિ ॥
ત્વં નસ્સોમ વિશ્વતો રક્ષા રાજનન્ઘાયતઃ । ન રિષ્યેત્ત્વાવતસ્સખા ॥
સ ત્વં વિપ્રાય દાશુષે રયિં દેહિ સહસ્રિણમ્ । અગ્ને વીરવતીમિષમ્ ॥
વૃષા સોમ દ્યુમાઁ અસિ વૃષા દેવ વૃષવ્રતઃ । વૃષા ધર્માણિ દધિષે ॥।
આ નો અગ્ને સુચેતુના રયિં વિશ્વાયુપોષસમ્ । માર્ડીકં ધેહિ જીવસે ॥।
ગયસ્ફાનો અમીવહા વસુવિત્ પુષ્ટિવર્ધનઃ । સુમિત્રસ્સોમ નો ભવ ॥
ત્વમગ્ને સપ્રથા અસિ જુષ્ટો હોતા વરેણ્યઃ । ત્વયા યજ્ઞં વિતન્વતે ॥
ત્વઁ સોમ મહે ભગં ત્વં યૂન ઋતાયતે । દક્ષં દદાસિ જીવસે ॥
અગ્ને રક્ષા ણો અઁહસઃ પ્રતિ ષ્મ દેવ રીષતઃ । તપિષ્ટૈરજરો દહ ॥
અગ્ને નક્ષત્રમજરમા સૂર્યં રોહયો દિવિ । દધજ્જ્યોતિર્જનેભ્યઃ ॥
આદિત્ પ્રત્નસ્ય રેતસો જ્યોતિષ્પશ્યન્તિ વાસરમ્ । પરો યદિધ્યતે દિવા ॥
અગ્નિઃ પ્રત્નેન મન્મના સ્તમ્ભાનસ્તન્વઁ સ્વામ્ । કવિર્વિપ્રેણ વાવૃધે ॥
સોમ યાસ્તે મયોભુવ ઊતયસ્સન્તિ દાશુષે । તાભિર્નોઽવિતા ભવ ॥
અપ્સ્વગ્ને ॥
અપ્સુ મે સોમો અબ્રવીદન્તર્વિશ્વાનિ ભેષજા। અગ્નિં ચ વિશ્વશમ્ભુવમ્ ॥
અગ્ની રક્ષૉઁસિ સેધતિ શુક્રશોચિરમર્ત્યઃ । શુચિષ્પાવક ઈડ્યઃ ॥
એહ્યૂ ષુ બ્રવાણિ તેઽગ્ન ઇત્થેતરા ગિરઃ । એભિર્વર્ધાસ ઇન્દુભિઃ ॥
ઇમં યજ્ઞમિદં વચો જુજુષાણ ઉપાગહિ । સોમ ત્વં નો વૃધે ભવ ॥
ઉદગ્ને શુચયસ્તવ ॥
ન્યગ્નિં જાતવેદસઁ હોત્રવાહં યવિષ્ઠ્યમ્ । દધાતા દેવમત્વિજમ્ ॥
અગ્નિમીડે પુરોહિતં યજ્ઞસ્ય દેવમૃત્વિજમ્ । હોતારં રત્નધાતમમ્ ॥
સોમ ગીર્ભિષ્ટ્વા વયં વર્ધયામો વચોવિદઃ । સુમૃડીકો નઃ આવિશ
જુષ્ટો દમૂના અતિથિર્દુરોણ ઇમં નો યજ્ઞમુપયાહિ વિદ્વાન્ ।
વિશ્વા અગ્ને અભિયુજો વિહત્યા શત્રૂયતામાભરા ભોજનાનિ ॥
અગ્ને શર્ધ મહતે સૌભગાય તવ દ્યુમ્નાન્યુત્તમાનિ સન્તુ ।
સં જાસ્પત્યૈ સુયમમાકૃણુષ્વ શત્રૂયતામભિતિષ્ઠા મહાઁસિ ॥
સઁ સમિદ્યુવસે વૃષન્નગ્ને વિશ્વાન્યર્ય આ । ઈડસ્પદે સમિધ્યસે સ નો વસૂન્યાભર ॥
સખાયસ્સં વસ્સમ્યઞ્ચમિષં સ્તોમં ચાગ્નયે । વાર્ષિષ્ઠાય ક્ષિતીનામૂર્જો નપ્ત્રે સહસ્વતે ॥
અગ્નિસ્તુવિશ્રવસ્તમં તુવિબ્રહ્માણમુત્તમમ્ । અતૂર્તઁ શ્રાવયત્ પતિં પુત્રં દદાતિ દાશુષે ॥
અગ્નિર્દદાતિ સત્પતિં સાસાહ યો યુધા નૃભિઃ ।
અગ્નિરત્યં રઘુષ્યદં જેતારમપરાજિતમ્ ॥
પ્રેદ્ધો અગ્ન ઇમો અગ્ને ।
ઉત નો બ્રહ્મન્નવિષ ઉક્થેષુ દેવહૂતમઃ । શં નઃ શોચા મરુદ્વૃધોઽગ્ને સહસ્રસાતમઃ ॥
નૂ નો રાસ્વ સહસ્રવત્ તોકવત્ પુષ્ટિમદ્વસુ । દ્યુમદગ્ને સુવીર્યં વર્ષિષ્ઠમનુપક્ષિતમ્ ॥
ત્વાં ચિત્રશ્રવસ્તમં ત્વામગ્ને હવિષ્મન્તો વિ પાજસા ॥
ભવા નો અગ્નેઽવિતોત ગોપા ભવા વયસ્કૃદુત નો વયોધાઃ ।
રાસ્વા ચ નસ્સુમહો હવ્યદાતિં ત્રાસ્વોત નસ્તન્વો અપ્રયુચ્છન્ ॥
હવ્યવાહમભિમાતિષાહં રક્ષોહણં પૃતનાસુ જિષ્ણુમ્ ।
જ્યોતિષ્મન્તં દીદ્યતં પુરંધિમગ્નિં સ્વિષ્ટકૃતમાહુવેમ ॥
સ્વિષ્ટમગ્ને અભિ તદ્ગૃણીહિ વિશ્વાશ્ચ દેવ પૃતના અભિષ્યાઃ ।
સુગં નુ પન્થાં પ્રદિશન્ વિભાહિ જ્યોતિષ્મદ્ધેહ્યજરં ન આયુઃ ॥
સોમસ્ય મા તવસં વક્ષ્યગ્ને વહ્નિં ચકર્થ વિદથે યજધ્યૈ ।
દેવી અચ્છા દીદ્યદ્યુઞ્જે અદ્રિં શમાયે અગ્ને તન્વં જુષસ્વ ॥
શ્રીણામુદારઃ ॥
યચ્ચિદ્ધિ તે પુરુષત્રા યવિષ્ઠાચિત્તિભિશ્ચકૃમા કચ્ચિદાગઃ ।
કૃધી ષ્વસ્મા અદિતેરનાગાન્વ્યેનઁસિ શિશ્રથો વિશ્વગગન્ને ॥
મહશ્ચિદગ્ન એનસો અભીક ઊર્વાદ્દેવાનામુત મર્ત્યાનામ્ ।
મા તે સખાયસ્સદમિદ્રિષામ યચ્છા તોકાય તનયાય શં યોઃ ॥
યં ત્વા દેવાપિઃ શુશુચાનો અગ્ન આર્ષ્ટિષેનો મનુષ્યસ્સમીધે ।
વિશ્વેભિર્દેવૈરનુમદ્યમાનઃ પ્ર પર્જન્યમીરયા વૃષ્ટિમન્તમ્ ॥
અગ્ને બાધસ્વ વિ મૃધો વિ દુર્ગહાપામીવામપ રક્ષાઁસિ સેધ ।
અસ્માત્ સમુદ્રાદ્બૃહતો દિવો નોઽપાં ભૂમાનમુપ નસ્સૃજેહ ॥
યથા હ ત્યદ્વસવો ગૌર્યં ચિત્પદિ પિતામમુઞ્ચતા યજત્રાઃ ।
એવો ષ્વસ્મન્મુઞ્ચતા વ્યઁહઃ પ્ર તાર્યગ્ને પ્રતરં ન આયુઃ ॥
ત્રીણ્યાયૂઁષિ તવ જાતવેદસ્તિસ્ર આજાનીરુષસસ્તે અગ્ને ।
તાભિર્દેવાનામવો યક્ષિ વિદ્વાનથા ભવ યજમાનાય શં યોઃ ॥
પિપ્રીહિ દેવાઁ ઉશતો યવિષ્ઠ વિદ્વાઁ ઋતૂનૃતુપતે યજેહ ।
યે દૈવ્યા ઋત્વિજસ્તેભિરગ્ને ત્વં હોતૄણામસ્યાયજિષ્ઠઃ ॥
આ દેવાનામપિ પન્થામગન્મ યચ્છક્નવામ તદનુ પ્રવોઢુમ્ ।
અગ્નિર્વિદ્વાન્ સં યજાત્સેદુ હોતા સો અધ્વરાન્ સ ઋતૂન્ કલ્પયાતિ ॥
વિ જ્યોતિષા બૃહતા ભાત્યગ્નિરાવિર્વિશ્વાનિ કૃણુતે મહિત્વા ॥
પ્રાદેવીર્માયાસ્સહતે દુરેવાઃ શિશીતે શૃઙ્ગે રક્ષસે વિનક્ષે ॥
સાધ્વીમકર્દેવહૂતિં નો અદ્ય યજ્ઞસ્ય જિહ્વામવિદામ ગુહ્યામ્ ।
સ આયુરાગાત્ સુરભિર્વસાનો મહીમકર્દ્યુમ્નહૂતિં નો અદ્ય ॥
અગ્નિર્હોતા ન્યસીદદ્યજીયાનુપસ્થે માતુસ્સુરભા ઉ લોકે ।
યુવા કવિઃ પુરુનિષ્ઠા ઋતાવા ધર્તા કૃષ્ટીનામુત્ મધ્ય ઇદ્ધઃ ॥
અગ્નિં દૂતં પુરોદધે હવ્યવાહમુપબ્રુવે । દેવાઁ આસાદયાદિહ ॥
અગ્નિર્હોતા પુરોહિતોઽધ્વરસ્ય વિચર્ષણિઃ । સ વેદ યજ્ઞમાનુષક્ ॥ ૧૫ । ।
ઇતિ શ્રીયજુષિ કાઠકે ચરકશાખાયામિઠિમિકાયામધ્વરં નામ દ્વિતીયં સ્થાનકં સંપૂર્ણમ્
મૂળ પાઠ: kāṭhakasaṃhitā (visvaraḥ) · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0