કરુણાપુણ્ડરીકસૂત્ર · ભાગ 114

કરુણાપુણ્ડરીક-સૂત્રમ્
ધર્મ-ચક્ર-પ્રવર્તનો નામ પ્રથમઃ પરિવર્તઃ
ઓમ્ નમઃ
શ્રીસર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વેભ્યઃ ॥
બુદ્ધં પ્રણમ્ય સર્વજ્ઞં ધર્મં સઙ્ઘં ગુણાકરં ।
કરુણાપુણ્ડરીકાખ્યં પ્રવક્ષ્યે બોધિસૂત્રકં ॥
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ ગૃધ્રકૂટે પર્વતે મહતા ભિક્ષુસઙ્ઘેન સાર્ધં દ્વાદશભિર્ભિક્ષુશતૈઃ સર્વૈરર્હદ્ભિઃ ક્ષીણાસ્રવૈર્નિઃક્લેશૈર્વશીભૂતૈઃ સુવિમુક્તચિત્તૈઃ સુવિમુક્તપ્રજ્ઞૈરાજાનેયૈર્મહાનાગૈઃ કૃતકૃત્યૈઃ કૃતકરણીયૈરપહૃતભારૈરનુપ્રાપ્તસ્વકાર્થૈઃ પરિક્ષીણભવસંયોજનૈઃ સમ્યગાજ્ઞાસુવિમુક્તચિત્તૈઃ સર્વચેતોવશિપરમપારમિતાપ્રાપ્તૈરભિજ્ઞાનાભિજ્ઞાતૈર્મહાશ્રાવકૈઃ । ( ક્પ્સૂ 2 ) તદ્યથા, આયુષ્મતા ચાજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યેન આયુષ્મતા ચાસ્વજિતા આયુષ્મતા ચ બાષ્પેણ આયુષ્મતા ચ મહાસ્થામ્ના આયુષ્મતા ચ ભદ્રિકેણ આયુષ્મતા ચ મહાકાશ્યપેન આયુષ્મતા ચોરુવિલ્વાકાશ્યપેન આયુષ્મતા ચ ગયાકાશ્યેપેન આયુષ્મતા ચ શારિપુત્રેણ આયુષ્મતા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયનેન આયુષ્મતા ચ મહાકાત્યાયનેન આયુષ્મતા ચાનિરુદ્ધેન આયુષ્મતા ચ રેવતેન આયુષ્મતા ચ કંફિલ્લેન આયુષ્મતા ચ ગવાંપતિના આયુષ્મતા ચ પિલિન્દવત્સેન આયુષ્મતા ચ બકુલેન આયુષ્મતા ચ મહાકૌષ્ઠિલેન આયુષ્મતા ચ ભરદ્વાજેન આયુષ્મતા ચ મહાનન્દેન આયુષ્મતા ચોપનન્દેન આયુષ્મતા ચ સુન્દરનન્દેન આયુષ્મતા ચ પૂર્ણેન આયુષ્મતા ચ સુભૂતિના આયુષ્મતા ચ રાહુલેન । એવં પ્રમુખૈશ્ચાનેકૈર્મહાશ્રાકૈરાયુષ્મતા ચાનન્દેન શૈક્ષેણ, અન્યાભ્યાં ભિક્ષુસહસ્રાભ્યાં શૈક્ષાશૈક્ષાભ્યાં । મહાપ્રજાપતીપ્રમુખૈશ્ચ ષડ્ભિક્ષુણીસહસ્રૈઃ, યશોધરયા ચ ભિક્ષુણ્યા રાહુલમાત્રા સપરિવારયા । અશીતિભિશ્ચ બોધિસત્ત્વસહસ્રૈઃ સર્વૈરવૈવર્તિકૈરેકજાતિપ્રતિબદ્ધૈર્યદુતાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોદ્ધૌ ધારણીપ્રતિલબ્ધૈર્મહાપ્રતિભાનપ્રતિષ્ઠિતૈરવૈવર્ત્યધર્મચક્રપ્રવર્તકૈર્બહુબુદ્ધશતસહસ્રપર્યુપાસિતૈર્ ( ક્પ્સૂ 3 ) બહુબુદ્ધશતસહસ્રાવરોપિતકુશલમૂલૈર્બહુબુદ્ધશતસહસ્રસંસ્તુતૈર્મૈત્રીપરિભાવિતકાયચિત્તૈસ્તથાગતજ્ઞાનાવતારણકુશલૈર્મહાપ્રજ્ઞૈઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાગતિંગતૈર્બહુલોકધાતુશતસહસ્રવિશ્રુતૈર્બહુપ્રાણકોટીનિયુતશતસહસ્રસંપાલકૈઃ । તદ્યથા, મઞ્જુશ્રિયા ચ કુમારભૂતેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન અવલોકિતેશ્વરેણ ચ મહાસ્થામપ્રાપ્તેન ચ સર્વાર્થનામ્ના ચ નિત્યોદ્યુક્તેન ચ અનિક્ષિપ્તધુરેણ ચ રત્નપાણિના ચ ભૈષજ્યરાજેન ચ ભૈષજ્યસમુદ્ગતેન ચ વ્યૂહરાજેન ચ પ્રદાનશૂરેણ ચ રત્નચન્દ્રેણ ચ પૂર્ણચન્દ્રેણ ચ મહાવિક્રમિણા ચ અનન્તવિક્રમિણા ચ ત્રૈલોક્યવિક્રમિણા ચ મહાપ્રતિભાનેન ચ સતતસમિતાભિયુક્તેન
ચ ધરણિંધરેણ ચ અક્ષયમતિના ચ મહામતિના ચ શાન્તમતિના ચ નક્ષત્રરાજેન ચ રત્નવૈરોચનેન ચ મૈત્રેયેણ ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન સિંહેન ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન । ભદ્રપાલપૂર્વંગમૈશ્ચ ષોડશભિઃ સત્પુરુષૈઃ સાર્ધં । તદ્યથા, ભદ્રપાલેન ચ રત્નાકરેણ ચ સુસાર્થવાહેન ચ નરદત્તેન ચ ગુહગુપ્તેન ચ વરુણદત્તેન ચ ઇન્દ્રદત્તેન ચ ઉત્તરમતિના ચ વિશેષમતિના ચ વર્ધમાનમતિના ચ અમોઘદર્શિના ચ સુસંપ્રસ્થિતેન ચ સુવિક્રાન્તવિક્રમિણા ( ક્પ્સૂ 4 ) ચ અનુપમમતિના ચ સૂર્યગર્ભેણ ચ ધરણિંધરેણ ચ । એવં પ્રમુખૈરશીતિભિર્બોધિસત્ત્વસહસ્રૈઃ સાર્ધં । શક્રેણ ચ દેવાનામિન્દ્રેણ વિંશતિદેવપુત્રસહસ્રપરિવારેણ । તદ્યથા, ચન્દ્રેણ ચ દેવપુત્રેણ સૂર્યેણ ચ સમન્તગન્ધેન ચ રત્નપ્રભેણ ચ અવભાસપ્રભેણ ચ । એવં પ્રમુખૈશ્ચાન્યૈર્દેવપુત્રૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચ મહારાજૈઃ સાર્ધં સપરિવારૈઃ । બ્રહ્મણા ચ સહાપતિના સાર્ધં દ્વાદશબ્રહ્મકાયિકાસહસ્રેણ શિખિના ચ બ્રહ્મણા જ્યોતિઃપ્રભેણ ચ બ્રહ્મના । એવં પ્રમુખૈર્દ્વાદશભિશ્ચ બ્રહ્મકાયિકદેવપુત્રસહસ્રૈઃ । અષ્ટાભિશ્ચ નાગરાજૈઃ સાર્ધં બહુનાગકોટીશતસહસ્રપરિવારૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચ કિન્નરરાજૈઃ સાર્ધં બહુકિન્નરકોટીશતસહસ્રપરિવારૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચ ગન્ધર્વકાયિકૈર્દેવપુત્રૈઃ સાર્ધં બહુગન્ધર્વશતસહસ્રપરિવારૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચાસુરેન્દ્રૈઃ સાર્ધં બહ્વસુરકોટીશતસહસ્રપરિવારૈઃ । ચતુર્ભિશ્ચ ગરુડેન્દ્રૈઃ સાર્ધં બહુગરુડકોટીનિયુતશતસહસ્રપરિવારૈઃ । રાજ્ઞા ચાજાતશત્રુણા માગધેન વૈદેહીપુત્રેણ સાર્ધં બહુમનુષ્યરાજસામાત્યપૌરજાનપદપરિવારૈઃ ॥

તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ભગવાંશ્ચતસૃભિઃ પર્ષદ્ભિઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ ( ક્પ્સૂ 5 ) પૂજિતો ઽર્ચિતો ઽપચાયિતઃ, તદા બોધિસત્ત્વવિષયસંદર્શનપ્રણિધાનવ્યૂહસમાધિવિષયધારણીમુખવ્યૂહં સમાધાનમુખનિર્દેશં ચર્યાવૈશારદ્યં નામ ધર્મપર્યાયં સૂત્રાન્તં મહાવૈપુલ્યં બોધિસત્ત્વાનુગતં સર્વબુદ્ધપરિગ્રહં ભાષિતુમારબ્ધવાન્, તદા નાનાવર્ણરશ્મયો નિશ્ચરિતા યત્પ્રભાભિરયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુર્મહતાવભાસેન સ્ફુટો ઽભૂત્ । તેન ચાવભાસેન લોકાન્તરિકા અઘા અઘસ્ફુટા અન્ધકારતમિસ્રાઃ, યત્રેમૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ એવ મહર્દ્ધિકૌ મહાનુભાવૌ મહેશાખ્યૌ નાભિપતતો ન વિરોચતસ્તત્ર યે સત્ત્વા ઉપપન્નાસ્તે સ્વકસ્વકમપિ બાહુપ્રસારિતં ન પશ્યન્તિ સ્મ, તત્રાપિ તેનાવભાસેન પરિસ્ફુટાઃ સમાના અન્યોન્યં પશ્યન્તિ સ્માન્યોન્યં સંજાનન્તે સ્મ । સર્વાણિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ ચ પરિસ્ફુટાનિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ યાવદ્ અવીચિર્મહાનિરયો યાવદ્બ્રહ્મલોકં પરિસ્ફુટં દૃશ્યતે સ્મ । યે ચ તેષુ સર્વેષુ ક્ષેત્રેષુ ષટ્સુ ગતિષુ સત્ત્વાસ્તે સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યે ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તો ધ્રિયન્તો યાપયન્તો યં ધર્મં ભાષન્તે સ્મ સ ચ સર્વો નિખિલેન શ્રૂયતે સ્મ । યે ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા યોગિનો યોગાચારાઃ પ્રાપ્તફલાશ્ચાપ્રાપ્તફલાશ્ચ તે ઽપિ ( ક્પ્સૂ 6 ) સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યે ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અનેકવિવિધાશ્રવણારમ્બણાધિમુક્તિહેતુકારણોપાયકૌશલ્યૈર્બોધિચર્યાચારિણસ્તે ઽપિ સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યે ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધા ભગવન્તઃ પરિનિર્વૃતાસ્તે ઽપિ સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । યે ચ તેષુ પરિનિર્વૃતાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં રત્નમયધાતુસ્તૂપાસ્તે ઽપિ સર્વે સંદૃશ્યન્તે સ્મ । અન્તરીક્ષાચ્ચ પુષ્પવર્ષમ્ અભિપ્રાવર્ષત્, મનોજ્ઞશબ્દા અમારદુન્દુભ્યઃ પ્રસસ્વનુઃ ; સર્વશ્ચાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારમ્ અષ્ટાદશમહાનિમિત્તમ્ અકમ્પત્ પ્રાકમ્પત્ સંપ્રાકમ્પત્, અવેધત્ પ્રાવેધત્ સંપ્રાવેધત્, અચલત્ પ્રાચલત્ સંપ્રાચલત્, અક્ષુભ્યત્ પ્રાક્ષુભ્યત્ સંપ્રાક્ષુભ્યત્, અરણત્ પ્રારણત્ સંપ્રારણત્, અગર્જત્ પ્રાગર્જત્ સંપ્રાગર્જત્ । તસ્મિન્ ક્ષણે સર્વતો લોકેષુ હર્ષણીયાસ્તોષણીયાઃ પ્રસાદનીયા અવલોકનીયાઃ પ્રહ્લાદનીયા મનોજ્ઞાઃ શબ્દાઃ શ્રૂયન્તે સ્મ । ન ચ કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્ય વિહેઠા વા ત્રાસો વા ભયં વા સ્તમ્ભિતત્વં વા । ન ચાન્યદેવલોકાનાં પ્રભાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । સર્વનરકતિર્યગ્યોનિયમલોકોપપન્નાઃ સત્ત્વા વિગતદુઃખાઃ સર્વસુખસમર્પિતાશ્ચાભુવાન્ । ન ચ કસ્યચિત્ સત્ત્વસ્ય રાગો વા દ્વેષો વા મોહો વા માત્સર્યો ( ક્પ્સૂ 7 ) વા ઈર્ષ્યા વા માનો વા મ્રક્ષો વા મદો વા ક્રોધો વા વ્યાપાદો વા પરિદાહો વા બાધતે । સર્વસત્ત્વાશ્ચ પરસ્પરમિત્રચિત્તા હિતચિત્તા માતૃપિતૃસંજ્ઞિનો ઽભૂવન્ ॥
અથ રત્નવૈરોચનો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તં મહાનિમિત્તપ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા સહસોત્થાયૈકાંશમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણજાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ । "પરમાશ્ચર્યાદ્ભુતપ્રાપ્તો ઽહં ભગવન્, કુત ઇમે રશ્મય આગતાઃ?, કસ્યૈષ પ્રભાવઃ?, કો ન્વત્ર ભગવન્ હેતુઃ?, કઃ પ્રત્યયો ભવિષ્યતિ?"
અથ ખલુ ભગવાન્ રત્નવૈરોચનં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ - "શૃણુ કુલપુત્ર સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિકુરુ ભાષિષ્યે ઽહં તે" । "સાધુ સાધુ ભગવન્" નિતિ રત્નવૈરોચનો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રોષીત્ । ભગવાન્ રત્નવૈરોચનં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમેતદવોચત્ ।
"અસ્તિ કુલપુત્ર પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ, ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રકોટીશતસહસ્રગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાન્ બુદ્ધક્ષેત્રાન્ અતિક્રમ્ય પદ્મા નામ લોકધાતુર્નાનાગુણવિભૂષિતા નાનાપુષ્પસમીરિતા નાનાગન્ધૈશ્ચ સ્ફુટા રત્નવૃક્ષૈરલઙ્કૃતા રત્નપર્વતૈરાકીર્ણા; નીલવૈડૂર્યમયી તત્ર ભૂમિર્ ( ક્પ્સૂ 8 ) બોધિસત્ત્વૈરાકીર્ણા ધર્મશબ્દેન સ્ફુટા; સા ચ પુનર્વૈડૂર્યમયી ભૂમિર્મૃદુકાચલિન્દિકસુખસંસ્પર્શ, નિક્ષિપ્તે ચ ચરણે ચતુરઙ્ગુલમવનમતિ, ઉત્ક્ષિપ્તે ચ ચરણે ચતુરઙ્ગુલમુન્નમતિ, નાનાપદ્મૈશ્ચાકીર્ણા । તત્ર ચ સપ્તરત્નમયા વૃક્ષાઃ સપ્તયોજનાન્યુચ્ચત્વેન; તેષુ ચ વૃક્ષેષુ દિવ્યકાષાયવસ્ત્રાણિ પ્રલમ્બન્તે, દિવ્યાનિ ચ વાદ્યાનિ મનોજ્ઞાનિ સંપ્રવાદ્યન્તે; તેષુ ચ વૃક્ષેષુ નાનાશકુન્તા ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગમનોજ્ઞાં શબ્દાં પ્રવ્યાહરન્તિ; તેષાં વૃક્ષાણાં પત્રાણિ પરસ્પરં સ્પૃશ્ય દિવ્યાતિક્રાન્તં પઞ્ચાઙ્ગિકતૂર્યશબ્દં નિશ્ચારયન્તિ; એકૈકસ્ય ચ વૃક્ષસ્ય દિવ્યાતિક્રાન્તેનોદારેણ ગન્ધેન યોજનસહસ્રં સ્ફુરતિ; તેષુ ચ વૃક્ષેષુ દિવ્યાન્યલઙ્કારાણ્યભિપ્રલમ્બન્તે સ્મ । તેષુ ચ વૃક્ષાન્તરેષુ સપ્તરત્નમયાઃ કૂટાગારાઃ, પઞ્ચયોજનશતમુચ્ચત્વેન સપાદશતયોજનં વિસ્તારેણ । તેષુ ચ કૂટાગારેષુ સમન્તાચ્ચતુર્દિશં તોરણાઃ । તેભ્યશ્ચ તોરણાગ્રેભ્યો બહિર્ધા કૂટાગારેભ્યઃ પુષ્કરિણ્યઃ, અશીતિયોજનાનિ દીર્ઘત્વેન પઞ્ચાશદ્યોજનાનિ વિસ્તારેણ । તાભ્યશ્ચ પુષ્કરિણીભ્યઃ સમન્તાચ્ચતુર્દિશં સોપાનાઃ સપ્તરત્નમયાઃ । સામન્તકાશ્ચ પુષ્કરિણ્યઃ સપ્તરત્નમયૈઃ પદ્મૈઃ પૂર્ણાઃ, એકૈકં ચ પદ્મં ( ક્પ્સૂ 9 ) યોજનં વિસ્તારેણ । તેભ્યશ્ચ પુષ્પકેશરેભ્યો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રજાયન્તિ; તે રાત્ર્યાઃ પ્રથમે યામે તેષુ પદ્મકેશરેષુપપદ્યન્તે, તાં ચ રાત્રિં પર્યઙ્કેનાતિનામયન્તિ, વિમુક્તિપ્રીતિસુખં ચ પ્રતિસંવેદયન્તિ । તત્ર ચ રાત્ર્યાઃ પ્રત્યૂષકાલસમયે શીતલા વાયવઃ સુગન્ધિકા મૃદુકાઃ સુખસંસ્પર્શચલિતાઃ પ્રવાયન્તે, તે ચ સંકુચિતાનિ પુષ્પાણિ રોહયન્તિ । તે ચ બોધિસત્ત્વાઃ સમાધિતો વ્યુત્થાય વિમુક્તિપ્રીતિસુખં પ્રતિપ્રસ્રભ્ય પદ્મકેશરેષ્વવતીર્યા, તેષુ ચ કૂટાગારેષુ પ્રવિશ્ય સપ્તરત્નમયેષ્વાસનેષુ પર્યઙ્કેણ નિષણ્ણા ધર્મં શૃણ્વન્તિ સ્મ । તેષુ ચ વૃક્ષકૂટાગારાન્તરિતેષુ ચ ચતુર્દિશં જામ્બુનદમયાઃ પર્વતા, વિંશતિયોજનાન્યુચ્ચત્વેન ત્રીણિ યોજનાનિ વિસ્તારેણ; તેષુ ચ પર્વતેષુ અનેકશતસહસ્રાણિ સૂર્યકાન્તચન્દ્રકાન્તેન્દ્રનીલજ્યોતીરસાશ્ચ મણયો ઽન્તરાન્તરે દૃશ્યન્તિ સ્મ । પદ્મોત્તરસ્ય બુદ્ધસ્યાભા તેષુ પર્વતેમણિષુ નિપત્યા

તયા ચ બુદ્ધાભયા ચ મણિપ્રભયા સર્વા સા પદ્મા લોકધાતુર્નિત્યોદારેણાવભાસેન સ્ફુટા । ન ચ તત્ર ચન્દ્રસૂર્યયોઃ પ્રભા પ્રજ્ઞાયતે, નાન્યત્ર યદા પદ્માઃ સંકુચન્તિ પક્ષિણશ્ચાલ્પશબ્દા ભવન્તિ તદા રાત્રીતિ સંજ્ઞા ભવતિ, વિપર્યયાદ્દિવસં । તેષાં ચ ( ક્પ્સૂ 10 ) પર્વતાનામુપરિ નીલવૈડૂર્યમયાઃ કૂટાગારાઃ ષષ્ટિયોજનાન્યુચ્ચત્વેન વિંશતિયોજનાનિ વિસ્તારેણ, તેભ્યશ્ચ કૂટાગારેભ્યશ્ચતુર્દિશં સપ્તરત્નમયાસ્તોરણાસ્તેભ્યઃ કૂટાગારેભ્યશ્ચ સપ્તરત્નમયાઃ પર્યઙ્કા યત્રૈકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વા ધર્મં શૃણ્વન્તિ । પદ્માયાં કુલપુત્ર લોકધાતૌ ઇન્દ્રો નામ બોધિવૃક્ષસ્ત્રીણિ યોજનસહસ્રાણ્યુદ્વેધેન પઞ્ચયોજનશતાનિ વિસ્તારેણ, યોજનસહસ્રં શાખાપત્રપલાશં સુસંસ્થિતં । તસ્ય ચ બોધિવૃક્ષસ્ય મૂલે પદ્મો રૌપ્યમયો નાલઃ પઞ્ચયોજનશતાન્યુદ્વેધેન, તસ્ય કોટીશતસહસ્રસુવર્ણમયાનિ પત્રાણિ પઞ્ચદશયોજનાન્યુદ્વેધેન । સર્વેષુ ચ કેશરેષ્વશ્મગર્ભમયાનિ કિઞ્જલ્કાનિ, સપ્તરત્નમયાઃ કેશરા દશયોજનાન્યુદ્વેધેન સપ્તયોજનાનિ વિસ્તારેણ । તત્રાદ્યરાત્રૌ પદ્મોત્તરેણ તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેનાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા, તસ્ય બુદ્ધાસનપદ્મસ્ય સમન્તતઃ પદ્મા યત્ર બોધિસત્ત્વા નિષણ્ણાઃ પદ્મોત્તરસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પ્રાતિહાર્યાણિ પશ્યન્તિ સ્મ" ।
એવમુક્તે, રત્નવૈરોચનો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - "કિયદ્રૂપાણિ ભગવાન્ પદ્મોત્તરસ્તથાગતો ( ક્પ્સૂ 11 ) મહાપ્રાતિહાર્યાણિ કૃતવાન્?" । એવમુક્તે, ભગવાન્ રત્નવૈરોચનં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - "અદ્યરાત્ર્યાઃ પશ્ચિમે યામે પદ્મોત્તરેણ તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેનાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા, રાત્ર્યાઃ પ્રત્યુશકાલસમયે તદ્રુપમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કૃતવાન્, યાવદ્ બ્રહ્મલોકમાત્માનમભિનિર્માય ઉષ્ણીષમૂર્ધ્નઃ ષષ્ટિરશ્મિકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ પ્રમુચ્યતે, રશ્મિભિરૂર્ધ્વાયા દિશો બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ લોકધાતૂન્ અવભાસયતિ । યે પુનસ્તસ્મિન્ સમયે ઊર્ધ્વાયાં દિશિ સ્થિતા બોધિસત્ત્વા અધોદિશમ્ અવલોકયન્તિ, તેષાં ન સુમેરુરવભાસમાગચ્છતિ, ન ચક્રવાડમહાચક્રવાડા ન કાલપર્વતાઃ । યે ચ બોધિસત્ત્વાસ્તેભ્યો લોકધાતુભ્યો વ્યાકૃતા યે સમાધિપ્રતિલબ્ધા યે ધારણીપ્રતિલબ્ધા યે ક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધા યે ચ ભૂમ્યતિક્રાન્તા યે ચૈકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તે ઽપિ તેનાવભાસેન સ્ફુટા, અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય પદ્મોત્તરસ્ય તથાગતસ્યાત્મભાવં વ્યવલોકયિત્વા દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતગાત્રં અશીતિભિશ્ચાનુવ્યઞ્જનૈર્દૃષ્ટ્વા ચ તાં બોધિસત્ત્વપર્ષદં પદ્માં ચ લોકધાતું બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતિસૌમનસ્યજાતાસ્તે ( ક્પ્સૂ 12 ) ચ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેભ્યો લોકધાતુભ્યો ગણનાસમતિક્રાન્તા બોધિસત્ત્વાસ્તાંસ્તાં લોકધાતૂનપહાય ઋદ્ધિબલેન પદ્માં લોકધાતુમનુપ્રાપ્તાઃ પદ્મોત્તરસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પૂજનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય । સ ચ કુલપુત્ર પદ્મોત્તરસ્તથાગતો જિહ્વેન્દ્રિયં મુખાન્નિર્નામયિત્વા સર્વાવતીમિમાં ચાતુર્દ્વીપિકાં લોકધાતું નિષણ્ણાઃ સ્થિતાશ્ચઙ્ક્રમન્તો જિહ્વેન્દ્રિયેણ પરિચ્છાદિતવાન્ । યે ચાત્ર બોધિસત્ત્વાઃ સમાપન્નાસ્તે સમાધિભ્યો વ્યુત્થાય સર્વાવતી સા પર્ષત્ પદ્મોત્તરસ્ય તથાગતસ્ય પૂજાકર્મણે ઉદ્યુક્તા । અથ કુલપુત્ર પદ્મોત્તરસ્તથાગતો જિહ્વેન્દ્રિયમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારેણ પ્રતિપ્રસ્રમ્ભયિત્વા, પુનરપરં પદ્મોત્તરસ્તથાગતઃ સર્વાવન્તાત્કાયાત્ સર્વરોમકૂપેભ્ય એકૈકસ્માદ્ રોમકૂપવિવરાત્ ષષ્ટિરશ્મિકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ નિશ્ચારયિત્વા દશસુ દિક્ષ્વેકૈકસ્યાં દિશિ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાં લોકધાતૂન્ ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુરિત્વા, બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તેભ્યો લોકધાતુભ્યો વ્યાકૃતા યે સમાધિપ્રતિલબ્ધા ઇતિ તે ઽપિ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સ્વકસ્વકબુદ્ધક્ષેત્રાભયા ઋદ્ધિબલેન પદ્માં લોકધાતું સંપ્રાપ્તાઃ પદ્મોત્તરસ્ય ( ક્પ્સૂ 13 ) તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પૂજનાય પર્યુપાસનાય ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર પદ્મોત્તરસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારં પ્રતિપ્રસ્રભ્ય સર્વાવત્યાં બોધિસત્ત્વપર્ષદિ અવૈવર્તિકચક્રં નામ ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતવાન્ બહુજનહિતાય બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ, અર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ મહાયાનસ્ય પરિપૂરણાર્થં" ॥
ઇતિ શ્રીકરુણાપુણ્ડરીકે મહાયાનસૂત્રે ધર્મચક્રપ્રવર્તનો નામ પ્રથમઃ પરિવર્તઃ ॥ 1 ॥
દ્વિતીયો ધારણીમુખપરિવર્તઃ

અથ ખલુ રત્નવૈરોચનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - "કથં ભદન્ત ભગવન્ પદ્માયાં લોકધાતૌ રાત્રિંદિવં પ્રજ્ઞાયતે?, કિયદ્રૂપાશ્ચ તત્ર શબ્દાઃ શ્રૂયન્તે?, કિયદ્રૂપેણ તે બોધિસત્ત્વાશ્ચાશયેન સમન્વાગતાઃ?, કતમેન વા વિહરેણ વિહરન્તિ?" ભગવાન્ આહ - "નિત્યાવભાસિતા કુલપુત્ર પદ્મા લોકધાતુર્બુદ્ધાભયા । તત્ર યદા પુષ્પાઃ સંકુચન્તિ, પક્ષિણશ્ચાલ્પશબ્દા ભવન્તિ, ભગવાંશ્ચ તે ચ બોધિસત્ત્વા ધ્યાનૈઃ ક્રીડન્તિ વિમુક્તિપ્રીતિસુખં પ્રતિસંવેદયન્તિ, તદા રાત્રીતિ પ્રજ્ઞાયતે । યદા પુનસ્તે પુષ્પા વાતેનેરિતા ભવન્તિ, શકુનાશ્ચ મનોજ્ઞાનિ કૂજન્તિ, પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચાભિપ્રવર્ષતિ, ચતુર્દિશં પરમસુગન્ધા મનોજ્ઞા મૃદુકાઃ સુખસંસ્પર્શા વાયવઃ પ્રવાયન્તિ, ભગવાંશ્ચ સમાધેર્વ્યુત્થાય પદ્મોત્તરો બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામતિક્રમ્ય શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધકથાં બોધિસત્ત્વપિટકં ધર્મં દેશયતિ, તેન ચ તત્ર દિવસઃ પ્રજ્ઞાયતે । અવિરહિતાશ્ચ તત્ર કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા બુદ્ધશબ્દેન ધર્મશબ્દેન ( ક્પ્સૂ 15 ) સઙ્ઘશબ્દેન, વૈશારદ્યશબ્દેનાનભિસંસ્કારશબ્દેનાનુત્પાદશબ્દેનાનિરોધશબ્દેન શાન્તશબ્દેનોપશાન્તશબ્દેન પ્રશાન્તશબ્દેન મહામૈત્રીશબ્દેન મહાકરુણાશબ્દેનાનુત્પત્તિકધર્મશબ્દેનાભિષેકભૂમિપ્રતિલાભશબ્દેન બુદ્ધબોધિસત્ત્વશબ્દેનાવિરહિતા, નિત્યં તે બોધિસત્ત્વા એવંરૂપં શબ્દં શૃણ્વન્તિ સ્મ । પુનરપરં કુલપુત્ર યે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પદ્માયાં લોકધાતૌ પ્રત્યાજાતાઃ પ્રત્યાજાયિષ્યન્તિ વા સર્વે તે દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતા યોજનપ્રભા હ્યવિનિપાતધર્માણો યાવદ્બોધિપર્યન્તાત્ । સર્વે તે બોધિસત્ત્વા મૈત્રચિત્તાઃ સ્નિગ્ધચિત્તા અકલુષચિત્તા દાન્તચિત્તાઃ ક્ષમાચિત્તાઃ સમાહિતચિત્તાઃ પ્રસન્નચિત્તા અપ્રતિહતચિત્તાઃ શુદ્ધચિત્તાઃ કલ્યાણચિત્તા ધર્મપ્રીતિચિત્તાઃ સર્વસત્ત્વાનાં ક્લેશપ્રશમનચિત્તાઃ પૃથિવીસમચિત્તા લૌકિકાયાં કથાયામ્ અનભિરતચિત્તા લોકોત્તરાયાં કથાયાં સાભિરતચિત્તાઃ સર્વકુશલધર્મપર્યેષ્ટિચિત્તા નિરુપધૌ ( ક્પ્સૂ 16 ) સદાપ્રયુક્તચિત્તા વ્યાધિજરામરણેભ્યઃ પ્રશાન્તચિત્તાઃ સર્વક્લેશદહનચિત્તાઃ સર્વસંયોજનપ્રશમનચિત્તાઃ સર્વધર્મામન્યનચિત્તાઃ, આશયબલિનઃ પ્રયોગબલિનઃ પ્રત્યયબલિનઃ પ્રણિધાનબલિનો ઽસારભિન્નાચ્ચાલનબલિનો
નિધ્યપ્તિબલિનઃ કુશલમૂલબલિનઃ સમાધાનબલિનઃ શ્રુતબલિનઃ શીલબલિનઃ ત્યાગબલિનઃ ક્ષાન્તિબલિનો વીર્યબલિનો ધ્યાનબલિનઃ પ્રજ્ઞાબલિનઃ શમથબલિનો વિપશ્યનાબલિનો ઽભિજ્ઞાબલિનઃ સ્મૃતિબલિનો બોધિબલિનઃ સર્વમારવિધ્વંસનબલિનઃ સર્વમારબલપ્રમર્દનબલિનઃ સર્વપરપ્રવાદિનાં સહધર્મેણ નિગ્રહબલિનઃ સર્વક્લેશપ્રમર્દનબલિનઃ । તે ચ બોધિસત્ત્વા યે પદ્માયાં લોકધાતૌ પ્રત્યાજાતાઃ પ્રત્યાજાયિષ્યન્તિ વા બહુબુદ્ધશતસહસ્રકૃતાધિકારા હિ અવરુપ્તકુશલમૂલા; યે ચ તત્ર પદ્માયાં લોકધાતૌ બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિસત્ત્વાઃ પ્રત્યાજાતાઃ પ્રત્યાજાયિષ્યન્તિ વા ધ્યાનાહારાસ્તે બોધિસત્ત્વા ધર્માહારા ગન્ધાહારાસ્તદ્યથાપિ નામ દેવા ( ક્પ્સૂ 17 ) બ્રહ્મકાયિકા, ન ચ તત્ર કવડિકાહારાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । સર્વશશ્ચ તત્રાકુશલસ્ય નામાપિ નાસ્તિ; સર્વશશ્ચ તત્ર માતૃગ્રામસ્ય નામાપિ નાસ્તિ, પ્રજ્ઞપ્તિરપિ નાસ્તિ; સર્વશશ્ચ તત્ર દુઃખશબ્દો નાસ્તિ; સર્વથા પ્રિયાપ્રિયશબ્દો નાસ્તિ, પેયાલં ન ક્લેશશબ્દો ન પરિગ્રહો ન ચાત્રાન્ધકારં ન દુર્ગન્ધં ન ચિત્તક્લમતા ન કાયક્લમતા ન નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકશબ્દઃ, અપાયપ્રજ્ઞપ્તિરપિ નાસ્તિ, ન કણ્ટકગહનપાષાણશર્કરા ન ચાગ્નિર્ન ચન્દ્રસૂર્યા ન તારકારૂપા ન મહાસમુદ્રા ન સુમેરુચક્રવાડા ન લોકાન્તરિકા ન કાલપર્વતા ન મીઢપાષાણા ન પાંશુપર્વતાઃ, ન મેઘવર્ષશબ્દો ન કલુષવાયુશબ્દઃ, સર્વથાપાયશબ્દો નાસ્તિ, સર્વથાક્ષણશબ્દો નાસ્તિ । અથ ચ પુનઃ પદ્મા લોકધાતુર્નિત્યં બુદ્ધાભયા બોધિસત્ત્વાભયા પુણ્યાભયા રત્નાભયા ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટા । સફલાશ્ચાત્ર નામ પક્ષિણોમનોજ્ઞાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્વકસ્વકેન સ્વરેણ ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગાનિ પ્રવ્યાહરન્તિ સ્મ"
અથ ખલુ રત્નવૈરોચનો બોધિસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - "કિયન્મહતી ભગવન્ સા પદ્મા લોકધાતુઃ?, ( ક્પ્સૂ 18 ) કિયચ્ચિરમસૌ પદ્મોત્તરસ્તથાગતસ્તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ ધર્મં ચ દેશયતિ યેનાદ્યરાત્રાવનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરચિરાભિસંબુદ્ધા?, કિયચ્ચિરં ચ પરિનિર્વૃતસ્ય સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ?, કિયચ્ચિરસ્થાયિનસ્તે બોધિસત્ત્વા યે પદ્માયાં લોકધાતૌ બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રત્યાજાતાઃ પ્રત્યાજાયિષ્યન્તિ વા?, કિન્ તે બોધિસત્ત્વા વિરહિતા બુદ્ધદર્શનેન ધર્મશ્રવણેન સઙ્ઘોપસ્થાનેન ઉતાહોસ્વિન્નેતિ?, કિં નામ ચાસીત્પૂર્વે સા પદ્મા લોકધાતુઃ?, કિયચ્ચિરેણ વા તત્ર જિનસૂર્યાસ્તંગતઃ યસ્યાનન્તરેણ પદ્મોત્તરેન તથાગતેનાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા?, કિં પ્રત્યયમપ્યેકત્યા બુદ્ધવિકુર્વાણાન્ બુદ્ધપ્રાતિહાર્યાન્ પશ્યન્તિ યે દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધા ભગવન્તઃ પ્રાતિહાર્યાન્ કુર્વન્તિ, એકત્યા ન પશ્યન્તિ?" ।
ભગવાન્ આહ - "તદ્યથાપિ નામ કુલપુત્ર સુમેરુઃ પર્વતરાજા, અષ્ટષષ્ઠિયોજનસહસ્રાણ્યુદ્વેધેન ચતુરશીતિયોજનસહસ્રાણિ વિસ્તારેણ । કશ્ચિદ્ એવ પુરુષ આગચ્છેત્ વીર્યવાન્ બલવાન્, સમાધિબલેન વા તં સુમેરું પર્વતરાજં સર્ષપમાત્રપ્રમાણં ભિન્દ્યાત્; ગણનાતિક્રાન્તાસ્તે સર્ષપા ભવન્તિ, ન શક્યં તે સર્ષપાઃ ( ક્પ્સૂ 19 ) કેનચિદ્ ગણયિતું સ્થાપ્ય સર્વજ્ઞજ્ઞાનેન; યાવન્તસ્તે સર્ષપફલા ભવન્તિ તાવન્તશ્ચાતુર્દ્વીપિકા પ્રમાણા । પદ્મા બુદ્ધક્ષેત્રમેવાકીર્ણા બોધિસત્ત્વૈઃ તદ્યથા સુખાવતી લોકધાતુર્બોધિસત્ત્વૈરાકીર્ણા । પદ્મોત્તરસ્ય કુલપુત્ર તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ત્રિંશદન્તરકલ્પાન્યાયુઃપ્રમાણં તિષ્ઠતો ધ્રિયતો યાપયતો ધર્મં ચ દેશયતઃ । પદ્મોત્તરસ્ય કુલપુત્ર તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય દશાન્તરકલ્પાન્ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ । તેષાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં યે પદ્માયાં લોકધાતૌ પ્રત્યાજાતાઃ પ્રત્યાજાયિષ્યન્તિ વા તેષાં ચત્વારિંશદન્તરકલ્પાયુઃપ્રમાણં ।

પૂર્વં ચ કુલપુત્ર સા પદ્મા લોકધાતુશ્ચન્દના નામ બભૂવ, ન ત્વેવં પરિશુદ્ધાભૂન્ન ત્વેવમ્ આકીર્ણા શુદ્ધસત્ત્વૈર્બભૂવ યથૈતર્હિ પદ્મા લોકધાતુઃ । ચન્દનાયાં કુલપુત્ર લોકધાતૌ ચન્દ્રોત્તમો નામાભૂત્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્, સ ચાપિ વિંશત્યન્તરકલ્પાન્ ધર્મં દેશિતવાન્ । પરિનિર્વાણકાલસમયે ( ક્પ્સૂ 20 ) ચાપ્યેકત્યા બોધિસત્ત્વાઃ પ્રણિધાનવશિતયાન્યદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સંક્રાન્તાઃ । યે ચાવશિષ્ટા બોધિસત્ત્વાસ્તેષામ્ એતદવોચન્ - "અદ્યરાત્રૌ મધ્યમે યામે ચન્દ્રોત્તમસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પરિનિર્વાસ્યતિ, પરિનિર્વૃતસ્ય ભગવતો દશાન્તરકલ્પાન્ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ । કઃ સદ્ધર્માન્તર્ધાનસ્યાનન્તરમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે?"
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન ગગનમુદ્રો નામ બોધિસત્ત્વઃ, સ પૂર્વપ્રણિધાનેન ચન્દ્રોત્તમેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન વ્યાકૃતઃ । "ભવિષ્યસિ ત્વં કુલપુત્ર મમ પરિનિર્વૃતસ્ય દશાભ્યન્તરકલ્પાન્ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ । રાત્ર્યાઃ પ્રથમે યામે મમ સદ્ધર્મો ઽન્તરહાસ્યતિ, તત્રૈવ રાત્ર્યાઃ પશ્ચિમે યામે ત્વમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, પદ્મોત્તરો નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાંસ્" । તત્કાલં તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યેન ચન્દ્રોત્તમસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભગવાંસ્તેનોપજગ્મુઃ, ઉપેત્ય ચન્દ્રોત્તમસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય સર્વે તે બોધિસત્ત્વાઃ સમાધાનબલેન નાનાપ્રકારૈર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વૈશ્ચન્દ્રોત્તમસ્ય ( ક્પ્સૂ 21 ) તથાગતસ્ય પૂજાં કૃત્વા ત્રિસ્કૃત્વશ્ચ પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ભગવન્તમેતદવોચન્ - "ઇચ્છામો વયમ્ ભદન્ત ભગવન્ નિમે દશાભ્યન્તરકલ્પા નિરોધમવહિતેન ચિત્તેનાતિનામયિતું" ।
તત્ર ખલુ કુલપુત્ર ચન્દ્રોત્તમસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ગગનમુદ્રં બોધિસત્ત્વમ્ મહાસત્ત્વમામન્ત્ર્યૈતદવોચત્ - "ઉદ્ગૃહ્ણ ત્વં કુલપુત્રેમં સર્વજ્ઞાતાકારધારણીમુખપ્રવેશં સર્વાતીતાનાગતૈસ્તથાગતૈરર્હદ્ભિઃ સમ્યક્સંબુદ્ધૈર્યૌવરાજ્યાભિષિક્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં દેશિતં, યે ચૈતર્હિ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ તે ઽપિ બુદ્ધો ભગવન્તો યૌવરાજ્યાભિષિક્તાનાં બોધિસત્ત્વાનાં દેશયન્તિ, યે ઽપિ તે ભવિષ્યન્ત્યનાગતે ઽધ્વનિ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તે ઽપિ યૌવરાજ્યાભિષિક્તાનાં બોધિસત્ત્વાનામિમં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં દેશયિષ્યન્તિ । તદ્યથા;
જલિજલિનિ મહાજલિનિ ફુત્કે બુત્કે સમ્મદે મહાસમ્મદે દેવાં અટિ ચટિ ટકે ઠરઠક્કે અમિમકસિ ( ક્પ્સૂ 22 ) હિલિચિલિતિલિ રુરુકે મહારુરુકે જયે દુર્જયે જયમતિ શાન્તે શાન્તનિર્ઘોષણિ અમૂલે અલે અમૂલપરિછિન્ને મારસૈન્ય વિત્રાસને મુક્તે મુક્તપરિશુદ્ધે અભીતે ભયમોચને ભારદ્રોહરણા દાન્ત વિદ્યાવિદ્યા વરુત્તમે, નિગ્રહં પરવાદિનાં ધર્મવાદિનામનુગ્રહં આરક્ષા ધર્મવાદિનાં ચતુર્ણાં સ્મૃત્યુપસ્થાનાનામ્ અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદં ।
બુદ્ધકાશયે અમમ નિમમ અવેવિ અર્થે અર્થનિ સ્તીરણે લોકાધિમુક્તે સન્દધ પરિભાવને, ચતુર્ણામાર્યવંશાનાં અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદા ।
ભાષીથે ભાષણે ધારે ધારયતિ ગુપ્તે શુભે શુભપ્રદે તત્ફલે અગ્રફલે ઽનિષ્ફલે નિલહ સમુક્ત અમુક્ત નિર્મુક્તે અત્રવિત વિમુક્તવતિ વિલફલ અયુક્ત ઇવિતિ દિવિતિ રતિતુલ તુલમં અહિંસામ ઇતિતાવ અત્વાનત્વાન સર્વલોક અનક લિવિન્ધ અભૂસરે હતમત્તે વેશાગ્રવતે અફલ કફલ, ત્રયાણામ્ આરક્ષિતાનાં અધિમુક્તિપદમિદં ।
જડતઃ અનિહરવવતવ્યો ઇદં ફલં નિયોમફલં સમુદાનાય વિભુષ પશ્ય સામન્ત્ર અનુમન્તો અકુમન્તો છેદાવને મન્ત્રસ્તા દશબલ વિગ્રહસ્થા ઇસુસ્થિત સુનિખમ તીક્ષ્ણમતિ આલોકો અતિતૃષ્ણા અદિમતિ, પ્રત્યુત્પન્નબુદ્ધપૂર્વપ્રહારે ચતુર્ણાં સમ્યક્પ્રહાણાનાં અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદં ।
અન્યે મન્યે મને મમને વિરે વિરતે શમે શમિતા વિશાન્તે મુક્તે નિરક્ષમે સમે સમસમે ક્ષયે અક્ષયે અજિતિ શાન્તે સમિષ્ઠે ધારણી આલોકાવભાસે રત્નવ્રતે રશ્મ્યવતે જ્ઞાનવતે મેરુવતે ક્ષયનિદર્શને લોકપ્રદીપનિદર્શને, ચતુર્ણાં પ્રતિસંવિદામધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદં ।
ચક્ષ આભાસનિદર્શને જ્ઞાનાલોકનિદર્શનં ચ પ્રભાસને સર્વેન્દ્રિય ભૂમાતિક્રન્તે સર્વસર્વે વમાં સર્વે પ્રાથવા ક્ષયં કરે ગોકાહ વદને લોકાનુદર્શન વિભૂ, ચતુર્ણાં ઋદ્ધિપાદાનામ્ અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદમ્ ।
અચલે બુદ્ધે દૃધપ્રચલે સત્ત્વે ગૃહ્ન સિદ્ધિ કંપતિ નિસિદ્ધ સ્મહિદ્ધે પરેકસિરે સોમે ચણ્ડે દત્વે અચલે અચલે અપરે વિચિવલે નિપરે પ્રચચલે પ્રસરે અનયન્ પ્રભ્યાસે કંકમે પ્રભાવિનિ સમે નિજસે ગ્રક્રમે નયુતે, ઇન્દ્રિયાણાં બલાનામ્ અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદં ।
પુષ્પે સુપુષ્પે દ્રુમપરિહારે અભયરુચિરે ચેકરત્કે અક્ષયમસ્તુ નિનિલે મમલે પઞ્ચશિશિરે લોકસ્ય વિજ્ઞાને નયસંગૃહીતે ચ યુક્તે સુચ્ચેન્દેન, સપ્તાનાં બોધ્યઙ્ગાનાં અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદં ।
ચક્રવજ્રે મૈત્ર સમાપદે ક્રાન્તે કેતે કરુણ રુદીક્ષયિ પ્રીતિરૂપે ક્ષમસંપન્ને અરકે વરતે ખરો ખરે અમૂલે મૂલે સાધને, ચતુર્ણાં વૈશારદ્યાનામ્ અધિમુક્તિપદપ્રકાશનપદમિદં ।
વર્ત્તે ચક્રે ચક્રધરે વરચક્રે વરે પ્રરે હિલે હિલે ધરે આરૂપાવતે હુહુરે યથા જિભંગ નિંબરે યથાગ્ને યથાપરં ચરિનિશે યથા ભયરિરિશિ ( ક્પ્સૂ 25 ) સત્યનિર્હાર જરચવિલ વીર્યનિર્હાર ચુરે માર્ગનિર્હાર સમાધિનિર્હાર પ્રજ્ઞાનિર્હાર વિમુક્તિનિર્હાર વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનનિર્હાર નક્ષત્રનિર્હાર ચન્દ્રનિર્હાર સૂર્યનિર્હાર પદાશ્ચતુરુત્તરતથાગતેન અદ્ભુતં નિરદ્ભુતં સંબુદ્ધં અબુદ્ધ ઇહબુદ્ધં તત્રબુદ્ધં નિહંગમપરે અલહ દલહ પણ્ડરે પણ્ડરે તત્રાન્તલુ માંગઘરણિ પૂટનિ સંપૂટનિ ગતપ્રંગમનુનિરુવ નાશનિ નાશબન્ધનિ ચિચ્છિનિ ચિચ્છિદ્ર મયોવ હિદિંગમા વરે મરે હનને ભરં ભરે ભિન્દે ભિરે ભિરે રુષરે શરણે દરને પ્રવર્ત્તે વરણાડયે વિદ્રન્વુમા વરખુમા બ્રહ્મચારિણ ઇન્દ્રવનિ ધિધિરાયનિ મહેશ્વરલલનિ મમસુમે અલમિનિ એકાક્ષરચિ વંચનિ ચરસ્તિ આભિચણ્ડાલ સૂરે સર્વસુરા આવરસુરા પુનકનિતાં પણ્ડિતાં આયિનકણ્ડિ જભામે ગન્ધરે અત્ર રુનિમકરે ભિરોહિણી સિદ્ધમત્તે વિલોકમતે, બુદ્ધાધિષ્ઠિતે ધારણીમુખે દશાનાં બલાનામ્ અધિમુક્તિપ્રકાશનપદમિદં" ॥

સમનન્તરારબ્ધે ખલુ પુનર્ભગવતા અસ્મિન્ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશે અથ તાવદિયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુઃ ષડ્વિકારં કંપિતા પ્રકંપિતા સંપ્રકંપિતા ચલિતા પ્રચલિતા સંપ્રચલિતા ક્ષુભિતા પ્રક્ષુભિતા સંપ્રક્ષુભિતા ગર્જિતા પ્રગર્જિતા સંપ્રગર્જિતા, ઉન્નમતિ પ્રણમતિ સંપ્રણમતિ । તથારૂપશ્ચાવભાસઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ યદ્દશસુ દિક્ષુ ગણનાસમતિક્રાન્તા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા લોકધાતવઃ ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટા બભૂવ । નૈવ તસ્મિન્ સમયે સુમેરુચક્રવાડમહાચક્રવાડઃ ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છન્તિ । દશસુ દિક્ષુ ગણનાસમાતિક્રાન્તા લોકધાતવઃ સમાપાણિતલજાતા સંદૃશ્યન્તે । યે ઽપિ તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા દશસુ દિક્ષુ ગણનાસમતિક્રાન્તાસુ લોકધાતુષુ પ્રતિવસન્તિ, યે સમાધિધારણીક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાઃ, તે તથાગતબલેન સ્વકસ્વકેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વન્તર્હિતા ઇમાં સહાં લોકધાતુમાગત્વા ગૃધ્રકૂટે પર્વતે ભગવતઃ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા, ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા નાનાપ્રકારૈર્વિવિધૈર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતૈર્ભગવતઃ પૂજાં કૃત્વા તત્રૈવ નિષેદુઃ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશશ્રવણાર્થં । ગણનાસમતિક્રાન્તાશ્ચ દેવનાગયક્ષાસુરકુમ્ભાણ્ડપિશાચા ( ક્પ્સૂ 27 ) યેન ગૃધ્રકૂટઃ પર્વતો યેન ચ ભગવાંસ્તેનોપજગ્મુઃ, ઉપેત્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરોભિરભિવન્દ્ય, એકાન્તે નિષેદુરિમં ચ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં શ્રવણાર્થાં । યે ચાત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સન્નિપતિતાસ્તે સર્વે પદ્માં બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યન્તિ સ્મ, પદ્મોત્તરં ચ તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં મહતા બોધિસત્ત્વગણેન પરિવૃતં । સમનન્તરોદાહૃતસ્ય ચાસ્ય ભગવતા સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશસ્ય દ્વાસપ્તભિર્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈર્બોધિસત્ત્વૈર્મહાસત્ત્વૈરિયં ધારણી પ્રતિલબ્ધા, ધારણીપ્રતિલબ્ધાશ્ચ તે બોધિસત્ત્વા દશસુ દિક્ષુ ગણનાસમતિક્રાન્તાન્ લોકધાતુસ્થાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યન્તિ સ્મ, સર્વાંશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યન્તિ સ્મ । આશ્ચર્યપ્રાપ્તાસ્તે સમાધિબલેન બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતેન ચ બુદ્ધપૂજાં કૃત્વા તસ્થુઃ ।
ભગવાંસ્તાન્ એવમ્ આહ - "ઇમં કુલપુત્ર સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં બોધિસત્ત્વો
મહાસત્ત્વો ભાવયમાનશ્ચતુરશીતિધારણીમુખશતસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે, દ્વાસપ્તતિશ્ચ ધારણીમુખસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે, ષષ્ટિં ચ સમાધિમુખસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે । ઇમાં ચ ધારણીં ( ક્પ્સૂ 28 ) પ્રતિલબ્ધો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મહામૈત્રીં પ્રતિલભતે મહાકરુણાં પ્રતિલભતે । કેવલમસ્ય સમાધેઃ પ્રતિલાભાય બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષાન્ ધર્માન્ અવબુધ્યતે સર્વજ્ઞજ્ઞાનં ચ પ્રતિલભતે । ઇહ ચ સકલબુદ્ધધર્માણાં પરિગ્રહઃ । ઇમાં ચ ધારણીં સ્વભાવેન બુદ્ધ્વા બુદ્ધા ભગવન્તઃ સત્ત્વાનાં ધર્માં દેશયન્તિ, ન ચાતિક્ષિપ્રં પરિનિર્વાયન્તિ ।
પશ્યત કુલપુત્રાસ્યાઃ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશાયા ધારણ્યા અનુભાવેનાયં મહતઃ પૃથિવીચાલસ્ય પ્રાદુર્ભૂતઃ, મહાંશ્ચાભાસો યેનાવભાસેનાનન્તાપર્યન્તા બુદ્ધક્ષેત્રા ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટા, યેનાવભાસેનાનન્તાપર્યન્તેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્ય ઇમે ઽનન્તાપર્યન્તા બોધિસત્ત્વા અભ્યાગતાઃ, ઇમં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં શ્રવણાર્થં । યે ચેહ સહાયાં લોકધાતાવનન્તાપર્યન્તા દેવાઃ કામાવચરા રૂપાવચરા નાગા યક્ષાસુરમનુષ્યામનુષ્યા વા ઇમાં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં શ્રોષ્યન્તિ, તે સહશ્રવણેન સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશસ્યાવૈવર્તિનો ભવન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । લિખમાનશ્ચાવિરહિતો ભવતિ બુદ્ધદર્શનેન ધર્મશ્રવણેન સઙ્ઘોપસ્થાનેન યાવદનુત્તરેણ પરિનિર્વાણેન; ( ક્પ્સૂ 29 ) સ્વાધ્યાયમાનશ્ચ બોધિસત્ત્વ ઇમં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં સર્વાણિ ગાઢકર્માણિ નિરવશેષં ક્ષપયતિ, જન્મપરિવર્તેન ચ પ્રથમાં ભૂમિમાક્રામતિ; ભાવયમાનશ્ચ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં, યદિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પઞ્ચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ કૃતાણિ સ્યુરુપચિતાણિ તાન્યપ્યસ્ય પરિક્ષયં ગચ્છન્તિ, યેન જન્મપરિવર્તેન ચ પ્રથમાં ભૂમિમવક્રામતિ; યસ્ય નાસ્ત્યનન્તર્યાણિ તસ્ય તેન જન્મના સર્વાણ્યન્યાનિ કર્માણિ નિરવશેષં પરિક્ષયં ગચ્છન્તિ, જન્મપરિવર્તેન ચ પ્રથમાં ભૂમિમવક્રામતિ । યો ઽપિ ન ભાવયતિ ન સ્વાધ્યાયતિ શૃણ્વનશ્ચ ધર્મભાણકસ્ય પટ્ટં બન્ધતિ, તસ્ય ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તો ધ્રિયન્તો યાપયન્તઃ અન્યલોકધાતુસ્થાઃ સાધુકારમનુપ્રદાસ્યન્તિ, તે ઽપિ બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકરિષ્યન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, ન ચિરેણ ચાસૌ બોધિસત્ત્વઃ પટ્ટપરિત્યાગેન યૌવરાજ્યે ઽભિષિચ્યતે, એકજાતિપ્રતિબદ્ધશ્ચ ભવત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । એવમેવ યઃ કશ્ચિદ્ ગન્ધેન પૂજાં કરોતિ સો ઽપિ ન ચિરેણાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિગન્ધસ્ય લાભી ભવતિ, પુષ્પેણ પૂજાં કૃત્વા ( ક્પ્સૂ 30 ) ધર્મભાણકસ્યાનુત્તરાણિ જ્ઞાનપુષ્પાણિ પ્રતિલભતે, ભક્ષ્યાન્નપાનં દત્ત્વા ધર્મભાણકસ્યાનુત્તરસ્ય તથાગતાહારસ્ય લાભી ભવતિ બોધિસત્ત્વઃ, વસ્ત્રેણાચ્છાદ્ય ધર્મભાણકમનુત્તરતથાગતવર્ણલાભી ભવતિ; યશ્ચ ધર્મભાણકં રત્નૈરાચ્છાદયતિ સો ઽપ્યચિરાત્ સપ્તત્રિંશતાં બોધિપાક્ષિકધર્મરત્નાણાં લાભી ભવતિ ।
તદેવં મહાર્થિકઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં અયં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશઃ । તત્કસ્માદ્ધેતો? યસ્માદ્ અત્ર સાકલ્યેન બોધિસત્ત્વપિટકમુપદિષ્ટં । અનેન ચ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશેન બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ અસઙ્ગપ્રતિભાનતાં પ્રતિલભતે, મનોજ્ઞધર્મચતુષ્કં ચ પ્રતિલભતે ।
એભિઃ કુલપુત્ર સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશૈશ્ચન્દ્રોત્તમસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યદા ગગનમુદ્રં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમવાદત તથૈવ પૃથિવીચાલો ઽભૂત્, મહતશ્ચાવભાસસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવો ઽભુત્, ગણનાતિક્રાન્તાનિ ચ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યુદારેણાવભાસેન સ્ફુટાન્યભૂવન્ । એવમેવ સમાનિ પાણિતલોપમાનિ વિષમાનિ પૃથિવીપ્રદેશાનિ દૃશ્યન્તે । યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વાઃ સન્નિપતિતાસ્તે દશસુ દિક્ષુ ગણનાસમતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ( ક્પ્સૂ 31 ) બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યન્તિ । એવમેવ દશભ્યો દિગ્ભ્યો ગણનાસમતિક્રાન્તેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો ગણનાસમતિક્રાન્તા બોધિસત્ત્વાશ્ચન્દનાં લોકધાતુમુપસંક્રાન્તાશ્ચન્દ્રોત્તમસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય વન્દનાય પર્યુપાસનાય, ઇદમ્ એવ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં શ્રોતું" ॥

તત્ર કુલપુત્ર ચન્દ્રોત્તમસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ આમન્ત્રયતે - "અભિજાનામ્યહં કુલપુત્ર યે બોધિસત્ત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધાસ્ત ઇમાન્ દશાન્તરકલ્પાન્ નિરોધામ્ અવહિતેન ચેતસા વિહરિત્વાવશિષ્ટા બોધિસત્ત્વા અસ્ય ગગનમુદ્રસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય સકાશાદિમાન્ દશાન્તરકલ્પાન્ ઇમમેવ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં બોધિસત્ત્વપિટકં શ્રુતવન્તો ઽભૂવન્" । ઇમાન્ દશાન્તરકલ્પાન્ ધર્મં શ્રુત્વા દશસુ દિક્ષુ તેષુ ગણનાસમતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તેષાં ગણનાતિક્રાન્તાનાં તિષ્ઠતાં ધ્રિયતાં યાપયતાં ભગવતામન્તિકે ચિત્તમભિપ્રસાદ્ય તેન ચિત્તપ્રસાદહેતુનાવરુપ્તકુશલમૂલા ભૂત્વા નાનાવિધૈર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતૈઃ ચન્દ્રોત્તમસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પૂજાં કૃત્વા, ભગવન્તમેતદવોચન્ - "એષાં ભદન્ત ( ક્પ્સૂ 32 ) દશાનામન્તરકલ્પાનામ્ અત્યયેન ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનુત્તરં ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યતિ?" । ચન્દ્રોત્તમ આહ - "એવમેવ કુલપુત્રેમમ્, એષામ્ દશાનામ્ અન્તરકલ્પાનામત્યયેન ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે, તસ્યામેવ રાત્ર્યામત્યયેન ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિષ્યતિ, બોધિસત્ત્વાનામિહ દશાન્તરકલ્પાનિદમેવ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં દેશયિષ્યતિ । તત્ર યો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તસ્યાન્તિકાદ્ધર્મં શ્રોષ્યતિ તં ધર્મં શ્રુત્વા કુશલમુલાન્યવરોપયિત્વા, યસ્મિન્ સમયે ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે; સો ઽભિસંબુદ્ધબોધિં ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવરચક્રં અવૈવર્તિકચક્રં પ્રવર્તયિત્વા બહુબોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાવૈવર્તિકાં સ્થાપયિત્વા, યે બોધિસત્ત્વા ઇહ દશાન્તરકલ્પાન્ તસ્ય સકાશાદિમં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં ધર્મં દેશામાનં શ્રોષ્યન્તિ તે તસ્મિન્ સમયે ધર્મં શ્રુત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધા ભવિષ્યન્તિ, યે તુ કલ્પં શ્રોષ્યન્તિ તે બોધિસત્ત્વાસ્તસ્મિન્ સમયે ભૂમિમવક્રમિષ્યન્તિ, અવૈવર્તિકાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ ( ક્પ્સૂ 33 ) અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, તસ્મિન્નેવ સમયે ઇમાં ધારણીં પર્યન્તતો લપ્સ્યન્તે" ઇત્યુક્ત્વા, ચન્દ્રોત્તમસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં વિવિધાનિ બુદ્ધવિષયપ્રાતિહાર્યાણિ સંદર્શયિત્વા, ગગનમુદ્રસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય નારાયણં સમાધિં નિદર્શયિત્વા, વજ્રમયમાત્મભાવમધિતિષ્ઠતિ પ્રભાવ્યૂહં સમાધિં નિદર્શયતિ સ્મ । યેન પ્રવર્તિતં ધર્મચક્રમિહ દશાન્તરકલ્પાન્ બોધિસત્ત્વાનામિદં
સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં ધર્મં દેશયતિ, સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાનુભાવેન લક્ષણાનુવ્યઞ્જનૈરવભાસિતઃ સંદૃશ્યતે, વજ્રમણ્ડલસમાધિં નિદર્શયતિ । યેન બોધ્યાસને સુપ્રવર્તિતધર્મચક્રો બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ, ચક્રમાલં સમાધિં નિદર્શયતિ । યેન ધર્મચક્રં પ્રવર્તયમાનો બહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ અવૈવર્તિકાં સ્થાપયતિ । ધર્મચક્રપ્રવર્તનાયેતિ વિદિત્વા ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽપરિમિતેન બોધિસત્ત્વસઙ્ઘેન ભગવતાઃ પૂજાં કૃત્વા સ્વકસ્વકેષુ કૂટાગારેષુ પ્રવિશ્ય સ્થિતાશ્ચન્દ્રોત્તમો ઽપિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્તામેવ રાત્રિમનુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતસ્તે ( ક્પ્સૂ 34 ) ચ બોધિસત્ત્વાસ્તસ્યામેવ રાત્ર્યામત્યયાત્ તસ્ય ભગવતઃ શરીરે પૂજાં કૃત્વા સ્વકસ્વકેષુ કૂટાગારેષુ પ્રવિશન્તિ સ્મ । અપરે પુનર્બોધિસત્ત્વાઃ સ્વકસ્વકં બુદ્ધક્ષેત્રં ગતાઃ । યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધાસ્તે નિરોધસમાધાનેનૈતાન્ દશાન્તરકલ્પાન્ અતિનામયન્તિ । ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ આરભ્ય ધર્મં દેશયતિ, તેષાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં દશાન્તરકલ્પાન્ કુશલમૂલાન્યવરોપિતવાન્ । સો ઽદ્યરાત્રાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ: તેન ચાદ્ય ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતં, મહાપ્રાતિહાર્યં કૃતં, અનેકાનિ પ્રાણિકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ અવૈવર્તિકાન્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ । અસ્મિન્ ખલુ પુનઃ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશે ભાષ્યમાણે અશીતીનાં બોધિસત્ત્વનયુતશતસહસ્રાણામ્ અનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધા, દ્વાનવતિશ્ચ પ્રાણકોટ્યો ઽવૈવર્તિકાં સ્થાપિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, દ્વાસપ્તતિભિશ્ચ બોધિસત્ત્વનયુતૈરિયં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશા ધારણી પ્રતિલબ્ધા, ગણનાતિક્રાન્તાનાં દેવમનુષ્યાણામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાનિ" ॥
અથ ખલુ રત્નચન્દ્રવૈરોચનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવન્તમેતદવોચત્ - "કતમૈર્ભદન્ત ભગવન્ ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં ધારણીં પ્રતિલભતે?" ।
ભગવાન્ આહ - "ચતુર્ભિઃ કુલપુત્ર ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં ધારણીં પ્રતિલભતે । કતમૈશ્ચતુર્ભિ?, ઇહ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વશ્ચતુર્ષ્વાર્યવંશેષુ વ્યવસ્થિતો ભવતિ । કતમેષુ ચતુર્ષુ?, ઇહ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇતરેતરેણ ચીવરેણ સંતુષ્ટો ભવતિ । ઇતરેતરચીવરસંતુષ્ટશ્ચ વર્ણવાદી ભવતિ । સ ન ચીવરહેતોરપ્રતિરૂપાં એષણાં સમાપદ્યતે । અલબ્ધચીવરો ન પરિતપ્યતે, લબ્ધ્વા ચ ચીવરમરક્તઃ પરિભુઙ્ક્તે, અસક્તો ઽગૃદ્ધો ઽગ્રથિતો ઽમૂર્ચ્છિતો ઽનવધ્યવસિતો ઽનધ્યવસાનમાપન્નઃ, આદીનવદર્શી નિઃસરણં પ્રજાનં પરિભુઙ્ક્તે । અસ્મિન્ પ્રથમે આર્યવંશે વ્યવસ્થિતો ભવતિ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । યથા ચીવરમ્ એવં પિણ્ડપાતં શય્યાસનં । પુનરપરં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇતરેતરેણ ગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારેણ સંતુષ્ટો ભવતિ । ઇતરેતરગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારસંતુષ્ટશ્ચ વર્ણવાદી ભવતિ । સ ( ક્પ્સૂ 36 ) ગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારહેતોરપ્રતિરૂપમેષણાં ન સમાપદ્યતે । સો ઽલબ્ધ્યગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યં ન પરિતપ્યતે, પ્રતિલબ્ધ્વારક્તઃ પરિભુઙ્ક્તે ઽગૃદ્ધો હ્યગ્રથિતો ઽમૂર્ચ્છિતો ઽનવધ્યવસિતો ઽનધ્યવસાનમાપન્ન આદીનવદર્શી નિઃસરણં પ્રજાનં પરિભુઙ્ક્તે । એષુ ચતુર્ષ્વાર્યવંશેષુ વ્યવસ્થિતો ભવતિ । એભિશ્ચતુર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં ધારણીં પ્રતિલભતે ભાવયતિ ચ ।

અપરૈઃ પઞ્ચભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણીં પ્રતિલભતે । કતમૈઃ પઞ્ચભિર્?, ઇહ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ આત્મના શીલવાં વિહરતિ, પ્રાતિમોક્ષસંવરસંવૃતઃ, આચારગોચરસંપન્નો ઽણુમાત્રેષ્વવદ્યેષુ ભયદર્શી, સમાદાય શિક્ષતિ શિક્ષાપદેષુ, પરાનપિ શીલવિરહિતાં દૃષ્ટ્વા શીલસંપદે સમાદાપયતિ વિનયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન પ્રથમેન ધર્મણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । પુનરપરં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ દૃષ્ટિવ્યસનગતાં સત્ત્વાં મિથ્યાદૃષ્ટ્યાં વ્યુત્થાપ્ય સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં સમાદાપયતિ વિનયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન દ્વિતીયેન ( ક્પ્સૂ 37 ) ધર્મેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । પુનરપરં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનાચારવ્યસનગતાં સત્ત્વાન્ સમ્યગાચારે સમાદાપયતિ વિનયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન તૃતીયેન ધર્મેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । પુનરપરમ્ આશયવિપન્નાન્ સત્ત્વાન્ આશયસંપત્તૌ સમાદાપયતિ વિનયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન ચતુર્થેણ ધર્મેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । પુનરપરં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાને સંપ્રસ્થિતાન્ સત્ત્વાન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયતિ વિનયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન પઞ્ચમેન ધર્મેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । એભિઃ પઞ્ચભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં ધારણીં પ્રતિલભતે ।
અપરૈઃ ષડ્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં ધારણીં પ્રતિલભતે । કતમૈઃ ષડ્ભિર્?, ઇહ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સ્વયમેવ બહુશ્રુતો ભવતિ શ્રુતાધારઃ શ્રુતસન્નિચયઃ, તસ્ય યે તે ધર્મા આદૌ કલ્યાણા મધ્યે કલ્યાણાઃ પર્યવસાને કલ્યાણાઃ સ્વર્થાઃ સુવ્યઞ્જનાઃ કેવલં પરિપૂર્ણં ( ક્પ્સૂ 38 ) પરિશુદ્ધં પર્યવદાતં બ્રહ્મચર્યં અભિવદમાના અભિવદન્તિ, તદ્રૂપા અનેન ધર્મા બહવઃ શ્રુતા ભવન્તિ ધૃતા વચસા પરિચિતા મનસા અન્વીક્ષિતા દૃષ્ટ્યા સુપ્રતિવિધાઃ, સ એવં બહુશ્રુતઃ સમાનઃ પરાન્ અશ્રુતાન્ સત્ત્વાન્ બાહુશ્રુત્યે સમાદાપયતિ વિનયતિ નિવેશયતિ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન પ્રથમેન ધર્મેણ સમન્વાગતો ભવતિ । પુનરપરં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનીર્ષ્યકો ભવતિ અમત્સરી, સ પરાન્ ઈર્સ્યામાત્સર્યાભિભૂતાન્ સત્ત્વાન્ અનીર્ષ્યાયામ્ ત્યાગસંપદિ ચ સમાદાપયતિ યાવત્ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; અનેન દ્વિતીયેન ધર્મેણ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભવતિ । પુનરપરં બોધિસત્ત્વઃ સત્ત્વાનામવિહેઠનજાતીયો ભવતિ અભયપ્રદાતા, નાનોપદ્રવૈરુપદ્રૂતાન્ સત્ત્વાન્ ઉપદ્રવેભ્યઃ પરિમોચયતિ, અકુહકશ્ચ ભવત્યલપકો ઽશઠશ્ચ ભવત્યમાયાવી શૂન્યતયા ચ બહુલીવિહરતિ । એભિઃ ષડ્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ ઇમાં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણીં પ્રતિલભતે ।
એવંરૂપૈર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સર્વાન્ સમાસવિસ્તરેણ સપ્તવર્ષાણીમાન્ ( ક્પ્સૂ 39 ) દ્રામિડમન્ત્રપદાં ત્રિઃ કૃત્વા દિવા પઞ્ચમણ્ડલેન નિષદ્ય કાયગતાં સ્મૃતિમુપસ્થાપ્ય શૂન્યતાવિહારેણ ઇમા એવં દ્રમિડા મન્ત્રપદા ઉત્સારયિતવ્યાઃ । ઉત્તિષ્ઠતા સમન્તતો દશસુ દિક્ષુ તિષ્ઠતો ધ્રિયતો યાપયતો બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સ્મરતા સતતં બુદ્ધાનુસ્મૃતિં ભાવયતા સપ્તાનાં વર્ષાણાં અત્યયેન ઇમાં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણીં પ્રતિલભતે બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ । અસ્યા ધારણ્યાઃ પ્રતિલમ્ભાદ્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તદ્રૂપમ્ આર્યં પ્રજ્ઞાચક્ષુઃ પ્રતિલભતે, યેન પ્રજ્ઞાચક્ષુષા દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તિષ્ઠતો ધ્રિયતો યાપયતો મહાપ્રાતિહાર્યવિદર્શયતઃ સર્વાં પશ્યતિ, તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સ્મિતવિદર્શનં દૃષ્ટ્વા ચતુરશીતિધારણીમુખસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે, દ્વાસપ્તતિશ્ચ સમાધિમુખસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે, ષષ્ટિશ્ચ ધર્મમુખસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે । અસ્યાં ચ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો મહામૈત્રીં પ્રતિલભતે, મહાકરુણાં પ્રતિલભતે । યેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેનેયં ધારણી પ્રતિલબ્ધા ભવતિ તેન યદિ પઞ્ચાનન્તર્યાણી કર્માણ્યાચીર્ણાનિ ભવતિ, તસ્ય જન્માન્તરેણ ( ક્પ્સૂ 40 ) પરિક્ષયં ગચ્છન્તિ, તૃતીયે જન્મનિ નિરવશેષં તાનિ કર્માણિ નષ્ટાનિ ભવન્તિ, દશમીં ચ ભૂમિમવક્રામતિ । યસ્ય તુ બોધિસત્ત્વસ્ય નાનન્તર્યાણિ કર્માનિ કૃતાનિ ભવન્તિ તસ્યાન્યાનિ સર્વકર્માવરણાનિ પરિક્ષયં ગચ્છન્તિ, જન્મપરિવર્તેન દશભૂમીઃ સમતિક્રામતિ, ન ચિરસ્યેદાનીં સપ્તત્રિંશદ્બોધિપક્ષાન્ ધર્માન્ પ્રતિલભતે, સર્વજ્ઞજ્ઞાનં ચ પ્રતિલભતે ।
એવં બહુકરઃ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામયં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશઃ, સતતસમિતં બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બુદ્ધાનાં ભગવતાં સ્મિતવિદર્શનાત્ પ્રાતિહાર્યં દૃષ્ટ્વા એવંરૂપેણ ઋદ્ધિવિષયેન સમન્વાગતો ભવતિ । યદ્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂજાં કૃત્વા તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં ધર્મં શ્રુત્વા નાનાવિધસમાધિક્ષાન્તિધારણીં પ્રતિલબ્ધાઃ, ઇમમેવ બુદ્ધક્ષેત્રમાગચ્છન્તિ ।
એવં કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશઃ કર્મપરિક્ષયાય સંવર્તતે કુશલાભિવૃદ્ધયે । યે ચ કુલપુત્ર સત્ત્વા અસ્યાઃ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણ્યા નામ શ્રોષ્યન્તિ ( ક્પ્સૂ 41 ) તસ્ય ચ ભગવતશ્ચન્દ્રોત્તમસ્ય તથાગતસ્ય, તેષાં સર્વકર્માવરણાનિ ક્ષયં ગમિષ્યન્તિ, નિયતાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબુદ્ધેઃ" ।
અથ તે બોધિસત્ત્વા એવમાહુઃ - "અસ્માભિર્ભદન્ત ભગવન્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ અતીતેષુ બુદ્ધેષુ ભગવત્સુ તિષ્ઠત્સુ ધ્રિયત્સુ યાપયત્સુ ઇયં ધારણી શ્રુતા ચ પ્રતિલબ્ધા ચ" । અપરેવમાહુઃ - "અસ્માભિર્દ્વિગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનાં", અપરે "ત્રિભિઃ", અપરે "ચતુર્ભિઃ", અપરે "પઞ્ચભિઃ", અપરે "ષડ્ભિઃ", અપરે "સપ્તભિઃ", અપરે "અષ્ટભિઃ" । અપરે એવમ્ આહુઃ, "અસ્માભિર્નવસુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ સમ્યક્સંબુદ્ધેષુ અતીતેષુ તિષ્ઠત્સુ ધ્રિયમાનેષુ યાપયત્સુ ઇયં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણીં શ્રુત્વા સર્વાકારેણ પ્રતિલબ્ધા" ॥

મૈત્રેયસ્તુ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વ એવમાહ - "મયા દશગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ કલ્પાન્ અતિક્રમ્ય સન્તારણો નામ મહાકલ્પો ઽભૂત્ । તત્રેદં બુદ્ધક્ષેત્રં સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતં નામાભૂત્ । સાલેન્દ્રરાજો નામ બુદ્ધો ઽભૂદ્ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથીઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્ । અનન્તકોટીનયુતશતસહસ્રેણ ભિક્ષુસઙ્ઘેન પરિવૃતઃ ( ક્પ્સૂ 42 ) તથા ગણનાતિક્રાન્તૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ પરિવૃત ઇમામેવ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશાં ધારણીં ભાષિતવાન્, તસ્યાન્તિકે મયેયં ધારણી શ્રુતા ભાવના પરિપૂર્યાધિગતાઃ । એવમપ્રમેયેષુ કલ્પેષુ અપ્રમેયતરેષુ અસંખ્યેયતરેષુ અતીતાનાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં તિષ્ઠતાં ધ્રિયતાં યાપયતાં અસંખ્યેયૈર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતૈસ્તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પૂજાં કૃત્વા, એકૈકસ્ય બુદ્ધસ્ય સકાશે અપ્રમેયાણ્યસંખ્યેયાન્યતુલ્યાનિ અપ્રમેયાણિ કુશલમૂલાન્યવરોપ્ય પુણ્યસ્કન્ધઃ પરિગૃહીતસ્તેનાહં કુશલમૂલેન બહુભિર્બુદ્ધસહસ્રૈર્વ્યાકૃતઃ । કાલમવેક્ષ્યાહં પ્રણિધાનવિષયેનૈવ ચિરં સંસારે સંસૃતો, યેન મે પૂર્વં સંસારે સંસરતો ઽનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિર્નાભિસંબુદ્ધા, સો ઽહમિદાનીં ભગવતા યૌવરાજ્યેનાભિષિક્તો, વિમુક્તિપટ્ટશ્ચ મે પ્રજ્ઞાશિરસિ બદ્ધો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ।
અથ ખલુ ભગવાન્ મૈત્રેયં બોધિસત્ત્વમેતદ્ અવોચત્ - "એવમેતન્ મૈન્ત્રેય યસ્ત્વં સાલેન્દ્રરાજસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાન્તિકાદિમાં સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશધારણીં પ્રતિલબ્ધવાન્ । આકાઙ્ક્ષમાણસ્ત્વં મૈત્રેય દશાનાં કલ્પાનામત્યયેનાનુત્તરાં ( ક્પ્સૂ 43 ) સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, યથૈવ તે મૈત્રેયાશાપરિપૂર્ણાશક્તસ્ત્વં મૈત્રેય શીઘ્રમેવાનુત્તરેણ જ્ઞાનેનાનુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પ્રવેષ્ટું । યચ્ચ ત્વં મૈત્રેય ઇયચ્ચિરં સંસારે ઽભિરતસ્તત્ સર્વં પ્રણિધાનવશેન કાલપ્રેક્ષિણા, તેન તે મૈત્રેય એતર્હિ મમાન્તિકાદ્યૌવરાજ્યં પરિગૃહીતં, અતીતાનામપિ તે તથાગતાનામન્તિકે યૌવરાજ્યં પરિગૃહીતં" ॥
તત્ર ભગવાન્ સર્વાવતીં પર્ષદં અવલોકયતે, બોધિસત્ત્વપર્ષદં ભિક્ષુપર્ષદં ભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાપર્ષદં દેવનાગયક્ષરાક્ષસગન્ધર્વમનુષ્યામનુષ્યં વ્યવલોક્ય તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમાનિ મન્ત્રપદાન્યભાષત ।
"દાન્તભૂમિઃ દમથભૂમિઃ સ્મૃતિભૂમિઃ પ્રજ્ઞાભૂમિર્વૈશારદ્યભૂમિઃ પ્રતિસંવિદ્ભૂમિરનુત્ક્ષેપભૂમિઃ સમતાપરિક્ષયોપેક્ષભૂમિર્જાતિક્ષયભૂમિર્મનુજ વિન્મુજઃ મલન્મુજઃ વિસાગ્રઃ દશાવતે વેશતઃ તેરણ વેસલગ્ર શમુશવતઃ વિમતિ વિમતિ યોપહિર ( ક્પ્સૂ 44 ) રેગમત વસિસક્રમ ઇતિચારવતે મેખેમુદ્ર દહરવતે પ્રજ્ઞાક્ષાબુબુ દહક્રમિતા સદોષવન્તઃ એલય તિલય અહુસુટા અમુન્ધમં અર્થવતિ મુરુવતિ તેહીનદ્વિવા અકનેતિ બકનતે સમકે વિસાભટે ઇટે ઇટબલે અત્ર તત્ર કુરુષં લરુષં લતથ કથ સર્વન્તઃ સર્વતર્વઃ અનિરુદ્ધઃ દિહખટમ્બિફલ બહુફલ શતફલ શીષ્ટવતે, અપિ દેવાનાં ભગવાન્ પ્રતીત્યસમુત્પાદપ્રતિસંયુક્તાન્યધિમુક્તિપદાણિ પ્રકાશયતિ, એષુ પ્રકાશ્યમાનેષુ ષષ્ટિભિર્દેવનયુતૈઃ સત્યદર્શનં કૃતમભૂત્ ।
તત્ફલમ્ અગ્રફલં લલહ અલહ નિલંહરે વચતખ્યા ઇદંફલં નિયામફલં નમુદય વિભૂખ પ્રજ્ઞાચક્ર સુનિર્વૃતિચક્ર જ્ઞાનીચક્ર, એભિરધિમુક્તિપદૈર્દશાનાં દેવકોટીનામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાનિ, તત્રૈવાવૈવર્તિકા સ્થિતાઃ ।
પશ્ય મોમતે અનુમતો અકુમતો અકુમતી છીદ્રત્રકે ( ક્પ્સૂ 45 ) મન્ત્રસ્થા દેશબલ વિપ્રવસ્થ ઇશસ્થિત અતિમતિ તીક્ષ્ણમતિ આલોકો સ્તેરિતુષ્ણ, એભિરધિમુક્તિપદૈશ્ચતુઃષષ્ટીનાં નાગસહસ્રાણાં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાનિ, તત્રૈવ ચ અવૈવર્તિકાઃ સંવૃતાઃ ।
અપ્રભા સમદના અહદ્યો ભગવદ્યો કરણ્યાક્ષ સિદ્ધમતિ સમન્તક્ષૌ અલબલે પિટકરો મહાબલે ઓજદરો ધરણે મિગલેક્ષે ઉદાક્ષ કુદાક્ષ કુકાક્ષ વિરોયો વિરૂપમુખ અક્ષિહસ્ત સંક્ષિબલ અસુરોવિન અસુરોપ્રમર્દને, એભિરધિમુક્તિપદૈર્દ્વાદશાનાં યક્ષકોટીનામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પન્નાનિ, તત્રૈવાવૈવર્તિકાઃ સંવૃતાઃ ।
અર્થે પિલિલે તિનિથે સંતીર્થે કતિતેને નકેમે નનમસ્તે ઉભેરભે મુદમે મદમે મતિમે સનિહ શૂરે ધારણીય સેન્દ્ર સદેવ સનાગ સયક્ષાસુરદેવા નાગ નિરુક્તિ પરિવાર નિરુક્તલાનિ સ્મૃતિ પ્રજ્ઞા પરિવારમતિ પ્રતિલાભી ગતિધૃતિપરિવાર ગતિધૃતિલાભીઃ ( ક્પ્સૂ 46 ) પૂર્વકેષુ હિતેષુ ચરિતવન્તઃ અભિસ્કામવન્તઃ શૂરવન્તઃ ચિરવીર્યવન્તઃ ભીતવન્તઃ સિતભાગે માર્ગમુદ્ર દિશાપકર્ષણિ ક્ષપરહુ ઓહરણો દેવરચતુ સુરમુદ્ર યક્ષમુદ્ર રાક્ષસમુદ્ર વેદિવેદિમે તપે તત્તપે ઉષ્ણાનમે પ્રખાદ્યે નનવ ધારણીય આવિશ દિશાશોધને વાક્યશુદ્ધે જિહ્વાશુદ્ધે વાચિપરિકર્મઃ પ્રજ્ઞા બુદ્ધિ સ્મૃતિ મતિ ગતિ ધૃતિ ગણન પ્રતિસરણબુદ્ધિઃ જયચક્રે શૂન્યચક્રે વ્યય, એભિરધિમુક્તિપદૈઃ ષટ્પઞ્ચાશાનામસુરસહસ્રાણાં અનુત્તરાયાં સમ્યકસંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાણિ, અવૈવર્તિકાશ્ચ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
તત્ર ભગવાન્ વૈશારદ્યસમવસરણં નામ બોધિસત્ત્વમામન્ત્રયતે સ્મ - "દુર્લભં કુલપુત્ર તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવો; દુર્લભા ઇમે શીલસમાધિપ્રજ્ઞાવિમુક્તિવિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનપરિભાવિતા અમી મન્ત્રપદાઃ; સત્ત્વાનાં હિતાય બોધિસત્ત્વગુણનિષ્પાદનાર્થં કુલપુત્ર તથાગતેન ( ક્પ્સૂ 47 ) પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતા દાનદમસંયમક્ષાન્તિવીર્યસમાધિપ્રજ્ઞા પરિગૃહીતા બહવો બુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રાઃ પર્યુપાસિતાઃ, ક્વચિદ્ દાનાન્ દત્તં, ક્વચિચ્ચીલં રક્ષિતં, ક્વચિદ્ બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણં, ક્વચિદ્ ભાવના નિષેવિતા, ક્વચિત્ ક્ષાન્તિર્ભાવિતા, ક્વચિદ્ વીર્યમારબ્ધં, ક્વચિત્ સમાધિર્નિષ્પાદિતા, ક્વચિત્ પ્રજ્ઞા સેવિતા, બહ્વપ્રમેયં વિવિધં નાનાપ્રકારં શુભં કર્મ કૃતં, યેનૈતર્હિ મમાનુત્તરં જ્ઞાનં પ્રતિલબ્ધં । અનેકાં કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાં કુલપુત્ર તથાગતેન પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતા મૃષાપૈશુન્યપરુષસંભિન્નપ્રલાપા વર્જિતાઃ, અનેકવિધં કુશલં વાક્કર્મ સેવિતં બહુલીકૃતં, યેનૈતર્હિ પ્રભૂતજિહ્વતા પ્રતિલબ્ધા, ન હિ કુલપુત્ર તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા અન્યથા કથયન્તિ" ।

અથ ભગવાંસ્તતઃ પર્ષદં ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કાર્ષીત્, યથાભિસંસ્કૃતેનર્દ્ધ્યભિસંસ્કારેણ સર્વપુણ્યસમવસરણં નામ સમાધિં સમાપન્નઃ । મુખાચ્ચ જિહ્વેન્દ્રિયં નિર્ણામયિત્વા સ્વં મુખમણ્ડલં પ્રચ્છાદ્ય તસ્માજ્જિહ્વેન્દ્રિયાત્ ષષ્ટિરશ્મિકોટ્યઃ પ્રમુક્તાસ્તૈશ્ચ રશ્મિભિઃ અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુરુદારેણાવભાસેન ( ક્પ્સૂ 48 ) સ્ફુટો ઽભૂત્, તૈશ્ચ રશ્મિભિર્નિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકદેવમનુષ્યાઃ સ્ફુટા બભૂવુઃ । તે ચ રશ્મયો યે નૈરયિકાઃ સત્ત્વા અગ્નિના પ્રજ્વલિતગાત્રા દહ્યન્તે તેષાં શીતલા વાયવો વાન્તિ યેષાં સ્પૃષ્ટાનાં તન્મુહૂર્તં સુખા વેદના પ્રાદુર્બભૂવ । એકૈકસ્ય ચ નૈરયિકસ્ય સત્ત્વસ્ય પુરતઃ બુદ્ધનિર્મિતં તિષ્ઠતિ દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતગાત્રઃ અશીતિભિરનુવ્યઞ્જનૈર્વિરાજિતતનુર્યં દૃષ્ટ્વા તે નૈરયૈકાઃ સુખસમર્પિતા બુદ્ધદર્શનાપ્યાયિતાશરીરા બુદ્ધં દૃષ્ટ્વૈવં ચિન્તયન્તો ઽસ્ય સત્ત્વસ્યાનુભાવેનાસ્માભિઃ સુખા વેદના પ્રતિલબ્ધા; તે ભગવતઃ સકાશે પ્રેમપ્રસાદં ગૌરવં ચ સંજનયન્તિ ।
ભગવાંસ્તેષાં કથયતિ - "ભોઃ સત્ત્વા એવં વાચં ભાષધ્વં, "નમો બુદ્ધાય નમો ધર્માય નમઃ સઙ્ઘાય", નિત્યમેવં સુખસમર્પિતા ભવિષ્યથ" । તતસ્તે નૈરયિકાઃ સત્ત્વા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય વાચમુદીરયન્તિ, "નમો બુદ્ધાય નમો ધર્માય નમઃ સઙ્ઘાય" । અથ તે નૈરયિકાઃ સત્ત્વાસ્તેન કુશલમૂલેન તેન ચ ચિત્તપ્રસાદેન તતશ્ચ્યવિત્વા એકત્યા દેવેષૂપપન્ના, એકત્યા મનુષ્યેષુ; યે ઽપિ શીતનરકેષૂપપન્નાઃ સત્ત્વાસ્તેષામ્ ઉષ્ણા વાયવઃ ( ક્પ્સૂ 49 ) પ્રવાયન્તિ, પૂર્વવદ્ યાવન્ મનુષ્યેષૂપપદ્યન્તે । એવં પ્રેતાનાં પિશાચાનાં ક્ષુત્તૃષ્ણાપ્રજ્વલિતગાત્રાણાં તેષાં તે રશ્મયો બુભુક્ષાગ્નિં નિર્વાણં કુર્વન્તિ, સુખાં ચ વેદનાં સંજનયન્તિ । એકૈકસ્ય પ્રેતસ્ય નિર્મિતં બુદ્ધરૂપમગ્રતઃ સ્થિતં ભવતિ દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતં અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્વિરાજિતગાત્રં; તં દૃષ્ટ્વા તે પ્રેતા બુદ્ધદર્શનાત્ સુખા પ્રીણિતગાત્રા એવં ચિન્તયન્તઃ, "અસ્ય સત્ત્વસ્યાનુભાવેનાસ્માકં સુખા વેદના પ્રતિલબ્ધા" । તે ભગવતઃ સકાશે પ્રસાદં પ્રેમગૌરવં ચોત્પાદયન્તિ । ભગવાંસ્તેષાં કથયતિ - "એત યૂયં સત્ત્વા, એવં વાચમુદીરયત, "નમો બુદ્ધાય નમો ધર્માય નમઃ સઙ્ઘાયા", નિત્યમેવં સુખસમર્પિતા ભવિષ્યથ" । તતસ્તે પ્રેતા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્યૈવં વાચમુદીરયન્તિ, "નમો બુદ્ધાય નમો ધર્માય નમઃ સઙ્ઘાય" । અથ તે પ્રેતસત્ત્વાસ્તેન કુશલમૂલેન તતશ્ચ્યવિત્વા કેચિદ્ દેવેષૂપપન્નાઃ એકત્યા મનુષ્યેષ્વેવં તિરશ્ચાં સંચોદયન્તિ, એવં મનુષ્યાં સંચોદયન્તિ ।
ગણનાતિક્રાન્તા દેવમનુષ્યા ભગવત્સકાશં ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય । તેન ચ સમયેન ગણનાતિક્રાન્તા દેવમનુષ્યકાયા ( ક્પ્સૂ 50 ) અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયામ્ આસુઃ । ગણનાતિક્રાન્તાશ્ચાત્ર બોધિસત્ત્વાઃ સમાધિક્ષાન્તિધારણીં પ્રતિલબ્ધવન્તઃ ॥
ઇતિ શ્રીકરુણાપુણ્ડરીકે મહાયાનસૂત્રે દ્વિતીયો ધારણીમુખપરિવર્તઃ ॥2॥
ઇઇઇ દાનવિસર્ગસ્ તૃતીયઃ
અથ ખલુ શાન્તિમતિર્ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ભગવતા સ્વર્દ્ધ્યાભિસંસ્કારે પ્રતિપ્રસ્રંભિતે ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ । "કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદ્ અન્યેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પરિશુદ્ધા બુદ્ધક્ષેત્રા અપગતકલુષા અપગતપઞ્ચકષાયા નાનાગુણવ્યૂહા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ, સર્વે ચાત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા નાનાવિદ્ધગુણપરિપૂર્ણા નાનાસુખસમર્પિતા, નાપિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં નામાપિ વિદ્યતે, કુતઃ પુનર્ ઉપપત્તિઃ? । કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદ્ ભગવાન્ પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપન્નઃ, આયુઃકષાયે કલ્પકષાયે સત્ત્વકષાયે દૃષ્ટિકષાયે ક્લેશકષાયે વર્તમાને અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધઃ, ચતસ્રશ્ ચ પરિષદઃ ત્રીણી યાનાન્ય્ આરભ્ય ધર્મં દેશયતિ? । કસ્માદ્ ભગવતા પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ન પરિગૃહીતં અપગતપઞ્ચકષાયં?" ।
ભગવાન્ આહ । "પ્રણિધાનવશેન કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાઃ પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણન્તિ, પ્રણિધાનવશેનાપરિશુદ્ધં ( ક્પ્સૂ 52 ) બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણન્તિ । મહાકરુણાસમન્વાગતત્વાત્ કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અપરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહણન્તિ । તત્ કસ્માદ્ ધેતોસ્?, તથા મયા પ્રણિધાનં કૃતં યેનાહમ્ એતર્હ્ય્ એવં પ્રતિકષ્ટે પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપન્નઃ । તચ્ ચૃણુ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિકુરુ ભાષીષ્યે ઽહં તે શાન્તિમતે" । "સાધુ ભગવાન્" નિતિ શાન્તિમતિર્ બોધિસત્ત્વો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રોષીત્ ॥

ભગવાંસ્ તાન્ ઇદમ્ અવોચત્ । "ભૂતપૂર્વં કુલપુત્રૈકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ અસંખ્યેયેષ્વ્ અતિક્રાન્તેષુ અસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ધારણો નામ મહાકલ્પો બભૂવ । તસ્મિંશ્ ચ મહાકલ્પે બુદ્ધક્ષેત્રે તસ્યાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં અરણેમી નામ રાજાભૂચ્ ચતુર્દ્વીપકઃ ચક્રવર્તી । તસ્ય ખલ્વ્ આરણેમિનઃ સમુદ્રરેણુર્ નામ બ્રાહ્મણો ઽભૂત્ પુરોહિતઃ । તસ્ય પુત્રો જાતો દ્વાત્રિંશન્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતઃ અશીતિભિર્ અનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતઃ શતપુણ્યલક્ષણો વ્યામપ્રભઃ ન્યગ્રોધપરિમણ્ડલો ઽસેચનકદર્શનઃ । જાતમાત્રસ્ય ચ દેવશતસહસ્રૈઃ પૂજાં કૃત્વા સમુદ્રગર્ભ ઇતિ નામ સ્થાપિતં । સો ઽપરેણ સમયેન નિષ્ક્રમ્ય કેશશ્મશ્રૂણ્ય્ અવતાર્ય કાષાણિ વસ્ત્રાણ્ય્ આચ્છાદ્ય ( ક્પ્સૂ 53 ) અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધઃ, રત્નગર્ભો નામ તથાગત ઉદપાદિ, ધર્મચક્રપ્રવર્તનેન સ ભગવાન્ ભહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાં સ્વર્ગમોક્ષફલે પ્રતિષ્ઠાપિતવાન્ । સો ઽપરેણ સમયેન બહુશ્રાવકકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ગ્રામનગરનિગમ જનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીષુ ચર્યાં ચઞ્ચૂર્યમાણો ઽનુપૂર્વેણાન્યતરં નગરં અનુપ્રાપ્તો, યત્રાસૌ રાજા ચક્રવર્તી વસતિ । તત્ર "બહિર્ નગરસ્ય નાતિદૂરે જમ્બૂવનો નામોદ્યાને રત્નગર્ભસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિહરતિ સાર્ધમ્ અનેકૈઃ શ્રાવકકોટીનયુતશતસહસ્રૈર્" ઇતિ અશ્રોષીદ્, રાજારણેમી "રત્નગર્ભસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યકસંબુદ્ધો ઽસ્માકં વિજિતમ્ અનુપ્રાપ્તો જમ્બૂવનોદ્યાને વિહરતિ અનેકૈઃ શ્રાવકકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ સાર્ધં । યન્ નૂનમ્ અહં ઉપસંક્રામયેયમ્, ઉપસંક્રમ્ય તં તથાગતમ્ સત્કુર્યાં ગુરુકુર્યાં માનયેયં" । અથારણેમી રાજારાજર્દ્ધ્યા મહતા ચ રાજાનુભાવેનાનેકૈઃ પ્રાણિકોટીનયુતાશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો નગરાન્ નિર્જગામ, યેન જમ્બૂવનોદ્યાનં તેનોપજગામોપેત્ય, યાવદ્ એવ યાનસ્ય ભૂમિસ્ તાવદ્ યાનેન યાત્વા પદ્ભ્યામ્ એવારામં પ્રાવિશદ્, યેન ( ક્પ્સૂ 54 ) રત્નગર્ભસ્ તથાગતસ્ તેનોપજગામ; ઉપેત્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ત્રિષ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્યૈકાન્તે ન્યષીદદ્, એકાન્તે નિષણ્ણં રાજાનમ્ અરણેમિનં રત્નગર્ભસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ધાર્મ્યા કથયા સંદર્શયતિ સમાદાપયતિ સમુત્તેજયતિ સંપ્રહર્ષયતિ । અનેકપર્યાયેણ ધાર્મ્યા કથયા સંદર્શયિત્વા સમાદાપયિત્વા સમુત્તેજયિત્વા સંપ્રહર્ષયિત્વા તૂષ્ણીમ્ અભૂત્ ।
અથ રાજારણેમી ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંશં ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા પાદયોર્ નિપત્ય યેન રત્નગર્ભસ્ તથાગતસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય રત્નગર્ભમ્ તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધમ્ એતદ્ અવોચત્ । "અધિવાસયતુ મે ભગવાન્ ઇદમ્ ત્રૈમાસં સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન, અહં ભગવન્તમ્ ઉપસ્થાસ્યએ ચીવરપિણ્ડપાત્રશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈર્ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ" । અધિવાસયતિ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્ તથાગતો રાજ્ઞો ઽરણેમિનઃ તૂષ્ણીભાવેન । અથ રાજારણેમી રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસનાં વિદિત્વા ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ત્રિષ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રકાન્તઃ ।
અથ રાજારણેમી કોટ્ટરાજાનાહૂયામાત્યમહામાત્રાન્ ભટબલાગ્રપૌરજાનપદાન્ પૌરુષેયાન્ આમન્ત્ર્યોવાચ - "યન્નૂનં ગ્રામણ્યો જાનીયુર્મયા રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇમં ત્રૈમાસં સર્વોપકરણૈરુપનિમન્ત્રિતઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન । સો ઽહં યો મે કશ્ચિદ્ ઉપભોગપરિભોગ ઉપસ્થાનં પરિચર્યાન્તઃપુરં ચ ગૌરવેણ તત્સર્વં ભગવતો નિવેદયામિ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ । યદ્ અપિ યુષ્માકં પૌદ્ગલિકં ઉપભોગપરિભોગોપસ્થાનપરિચર્યાન્તઃપુરં ગૌરવેણ તત્સર્વં ભગવતો નિર્યાતયત ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ" । તૈરપિ નિર્યાતિતં । ગૃહપતિરત્નમપિ ભદ્રમુદ્યાનં સર્વં જામ્બૂનદસુવર્ણમયં કૃત્વા, તસ્મિન્ નેવોદ્યાને ભગવતો ઽર્થાય કૂટાગારં માપયતિ સપ્તરત્નમયં સમન્તતઃ ચતુર્દિશં ચાત્ર સપ્તરત્નમયાનિ દ્વારાણિ માપયતિ સ્મ । સર્વં ચોદ્યાનં સપ્તરત્નમયૈર્વૃક્ષૈરલઙ્કૃતં । તે ચ વૃક્ષા નાનાપ્રકારૈર્વસ્ત્રૈરલઙ્ચક્રે નાનાદુષ્યૈર્નાનાચ્છત્રૈર્નાનાવિધૈશ્ચ મુક્તાહારૈર્નાનાપ્રકારૈશ્ચાભરણૈર્નાનારત્નમયૈશ્ચાભરણૈર્વિવિધૈઃ ( ક્પ્સૂ 56 ) સુગન્ધૈઃ, સર્વરત્નમયૈશ્ચ પુષ્પફલૈસ્તાન્ વૃક્ષાનલઙ્કૃતવાન્ । સર્વં ચ તદુદ્યાનમનેકવિધૈર્મણિભિરલઙ્કૃતમભૂત્, નાનાપુષ્પાવકીર્ણં, નાનાપટ્ટદુષ્યપ્રાવરણપ્રાવારેભ્ય આસનાનિ પ્રજ્ઞપ્તાનિ । તદ્ અપિ ચક્રરત્નં બહિઃ કૂટાગારસ્ય ભગવત એવાભિમુખં પુરુષમાત્રપ્રમાણમુપર્યન્તરીક્ષે સ્થિતં જ્વલતિ । હસ્તિરત્નમપિ સર્વશ્વેતં સપ્તાઙ્ગં સુપ્રતિષ્ઠિતં, ભગવતઃ પૃષ્ઠતઃ સ્થિત્વા ભગવત ઉપરિ રત્નવૃક્ષં ધારયતિ । સ ચ વૃક્ષો ઽલઙ્કૃતઃ સપ્તભી રત્નૈર્નાનાવિધૈશ્ચ મુક્તાહારૈર્વિચિત્રૈશ્ચાભરણૈર્નાનાવિધૈશ્ચ માલ્યૈર્નાનારઙ્ગૈશ્ચ પટ્ટૈર્નાનાવિધૈશ્ચ દુષ્યૈરુપરચિતં, તસ્ય વૃક્ષસ્ય સપ્તરત્નમયં છત્રં સ્થાપિતમભૂત્ । યા ચારણેમિનો રાજ્ઞો ઽગ્રમહિષી સા ભગવતઃ પુરતઃ સ્થિતા, ભગવન્તં ગોશીર્ષચન્દનોરગસારચન્દનચૂર્ણૈશ્ચાવકિરમાણા । યચ્ચ રાજ્ઞો ઽરણેમિનો મણિરત્નમભૂત્ પ્રભાસ્વરં, તતઃ સ્વયમેવ ભગવતઃ પુરતઃ સ્થાપયાં આસ । તતસ્તયા મણિરત્નાભયા સર્વં તદુદ્યાનં સતતસમિતમુદારેણાવભાસેન સ્ફુટં અભૂત્, બુદ્ધાભયાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સર્વમિદં ( ક્પ્સૂ 57 ) સતતસમિતં સ્ફુટમભૂત્ । એકૈકસ્ય ચ શ્રાવકસ્ય ગૌશીર્ષસ્યૈવ ચન્દનસ્ય પાદપીઠં સ્થાપિતં, એકૈકસ્ય ચ શ્રાવકસ્ય પૃષ્ઠતઃ સર્વશ્વેતો હસ્તિનાગઃ સ્થાપિત ઉપર્યેવંરૂપમેવ ચક્રરત્નં પુરુષપ્રમાણં સ્થાપિતં યથા ભગવતસ્તથા, એકૈકસ્ય ચ શ્રાવકસ્યાગ્રતઃ સર્વાલઙ્કારવિભૂષિતા કન્યા સ્થાપિતા ગોશીર્ષોરગસારચન્દનચૂર્નૈરવકિરતિ, એકૈકસ્ય ચ શ્રાવકસ્યાગ્રતો વૈડૂર્યમણિઃ
સ્થાપિતઃ । સમન્તતશ્ચોદ્યાનસ્યાભ્યન્તરે નાનાવિધાનિ વાદ્યાનિ વાદ્યન્તે, બહિશ્ચોદ્યાનસ્ય સમન્તેન પરિણાયકરત્નં વિજહાર સાર્ધં ચતુરઙ્ગેણ બલકાયેન ।

અથ ખલુ કુલપુત્ર રાજારણેમી દિવસેદિવસે નગરાન્નિર્યાતિ ભગવન્તં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય । તસ્ય યાવદ્ યાનસ્ય ભૂમિસ્તાવદ્ યાનેન યાત્વા યાનાદ્ અવતીર્ય પદ્ભ્યામેવોદ્યાનં પ્રાવિશત્, પ્રવિશ્ય યેન રત્નગર્ભસ્તથાગતસ્તેનોપજગામોપેત્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવન્તં ત્રીન્વારાન્ પ્રદક્ષિણીકૃત્વા, રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય સ્વયં હસ્તશૌચમદાત્, સ્વયં ચ પ્રણીતેન પ્રભૂતેન ખાદનીયભોજનીયેન લેહ્યપેયેન સ્વહસ્તં ( ક્પ્સૂ 58 ) સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ, સ્વહસ્તં સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા ભગવતં ભુક્તવન્તં વિદિત્વા ધૌતહસ્તમપનીતપાત્રપાણિં સ્વયમેવ વ્યજનમાદાય ભગવન્તં વીજયામાસ । એકૈકસ્ય ચ શ્રાવકસ્ય રાજપુત્રસહસ્રં કોટ્ટરાજસહસ્રં ચૈવંરૂપમુપસ્થાનં કૃત્વા વ્યજનં ગૃહીત્વા શ્રાવકાન્ વીજયતિ સ્મ । સમનન્તરપર્યવસિતે ભક્ષવિસર્ગે ઽનેકાનિ પ્રાણિકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યારામં પ્રવિષ્ટાનિ ધર્મશ્રવણાય । ગગનતલે ચાનેકૈર્દેવકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ પુષ્પવૃષ્ટિરભિવૃષ્ટા દિવ્યાનિ વાદ્યાનિ અભિવાદયન્તિ, દિવ્યાનિ ચ છત્રાણિ વાસાંસિ આભરણાનિ ચ પ્રલમ્બયન્તિ । નીલવાસસં ચ યક્ષાણાં ચત્વારિંશચ્છતસહસ્રાણિ યે ચન્દનદીપાત્ ગોશીર્ષસ્ય ચન્દનસ્ય કાષ્ઠાન્યાનયન્તિ, ભગવતો ઽર્થાયાહારં પ્રતિજાગ્રતિ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ । રાત્રૌ સ્વયમેવ રાજારણેમી ભગવતઃ પુરતો ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચાનેકાનિ દીપકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ જ્વાલયતિ । અથ કુલપુત્ર રાજારણેમી ભગવતઃ પુરતઃ સ્થિત્વા એકાં દીપસ્થાલિકાં શિરસ્યુપસ્થાપયિત્વા દ્વાવંશયોર્દ્વૌ પાણ્યોર્દ્વૌ ચરણયોર્દીપસ્થાલીઃ, સર્વરાત્રીર્ભગવતઃ પુરતો દીપં જ્વાલયમાનો, ભગવતો ઽનુભાવેનાક્લાન્તકાય ( ક્પ્સૂ 59 ) એવંરૂપં કાયસુખં પ્રતિસંવેદયતિ સ્મ । તદ્યથાપિ નામ તૃતીયધ્યાનસમાપન્નસ્ય ભિક્ષોરેવમક્લાન્તકાયઃ અક્લાન્તચિત્તો માસત્રયં ભગવન્તમુપસ્થિતવાન્ । એવં સહસ્રં રાજાપુત્રાણાં ચતુરશીતિશ્ચ કોટ્ટરાજસહસ્રાણિ અન્યાનિ ચ પ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ, એકૈકં શ્રાવકં રાજકીયેનોપકરેણેન માસત્રયમેવંરૂપેણોપસ્થાનેનોપસ્થિતવન્તઃ । યથા રાજારણેમી રત્નગર્ભન્ તથાગતમુપસ્થિતવાન્ તથાગ્રમહિષી દેવી માસત્રયં ગન્ધપુસ્પૈરુપસ્થિતવતી । એવમન્યૈરપિ બહુકન્યાકોટીનયુતશતસહસ્રૈરેકૈકઃ શ્રાવકો માસત્રયં પુષ્પગન્ધૈરુપસ્થિતઃ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રાજારણેમી ત્રયાણાં માસાનામત્યયેન ચતુરશીતિં જામ્બૂનદમયાનિ નિષ્કસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતયતિ । ચક્રરત્નચક્રપૂર્વંગમાનિ ચ સુવર્ણમયાનિ ચતુરશીતિશ્ચક્રરત્નસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતયતિ । હસ્તિરત્નપૂર્વંગમાનિ ચતુરશીતિર્નાગસહસ્રાણિ સર્વશ્વેતાનિ ભગવતો નિર્યાતયતિ । અશ્વરત્નપૂર્વંગમાનિ ચતુરશીતિરશ્વસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતયતિ । મણિરત્નપૂર્વંગમાનિ ચતુરશીતિઃ સૂર્યકાન્તિમણિસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતયતિ સ્મ । ગૃહપતિરત્નપૂર્વંગમાનિ ( ક્પ્સૂ 60 ) ચતુરશીતિરાજપુત્રસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતયતિ સ્મ । ઉપસ્થાનાય પરિણાયકરત્નપૂર્વંગમાનિ ચતુરશીતિકોટ્ટરાજસહસ્રાણિ ભગવત ઉપસ્થાનાય નિર્યાતયતિ સ્મ । અઞ્ચુરનગરપૂર્વંગમાનિ ચતુરશીતિનગરસહસ્રાણિ ભગવત ઉપજીવ્યાનિ નિર્યાતયતિ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ । ચતુરશીતિરત્નમયાનિ કલ્પવૃક્ષસહસ્રાણિ ચતુરશીતિરત્નરાશિપુષ્પસહસ્રાણિ ચતુરશીતિસપ્તરત્નમયાનિ છત્રસહસ્રાણિ ચતુરશીત્યુદારાણાં રાજાર્હનાં વસ્ત્રાણાં સહસ્રાણિ ચતુરશીતિસહસ્રાણિ રત્નમયાનાં માલાનાં આભરણપીઠશીર્ષનયનકુણ્ડલસુવર્ણસૂત્રમુક્તાહારોપાનહશય્યાપાદપીઠભાજનભેરીવાદ્યશઙ્ખઘણ્ટાધ્વજાં ભૃઙ્ગારારામા દીપસ્થાલિકા ભગવતો નિર્યાતયતિ સ્મ । રત્નમયાઃ શકુના રત્નમયાશ્ચ મૃગાશ્ચતુરશીતિવ્યજનસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતયતિ સ્મ । ચતુરશીતિરસાયનસહસ્રાણિ રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય નિર્યાતયતિ સ્મ । એવં ચાહ, "અહં ભગવન્ બહુકૃત્યો બહુકરણીયઃ, ક્ષમતુ મે ભગવાન્, અસ્માકમુપવને ઽભિરમતુ, ભગવાન્ અસ્મિન્નુપવને રમતુ નિત્યં; પુનરપ્યહં ભગવન્તમુપસંક્રમિષ્યે દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ચ" । ( ક્પ્સૂ 61 ) યચ્ચ રાજ્ઞો ઽરણેમિનઃ પુત્રસહસ્રં ભગવતઃ પાદયોર્નિપત્ય ભગવન્તમેકૈકમિદમવોચત્ - "અધિવાસયત્વસ્માકમેકૈકસ્ય ત્રૈમાસં વયં ભગવન્તમુપસ્થાસ્યામઃ સર્વોપકરણૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન" । અધિવાસયતિ ભગવાંસ્તસ્ય રાજપુત્રસહસ્રસ્ય તૂષ્ણીભાવેન । તેષાં અધિવાસિતં ભગવતા વિદિત્વાથ રાજારણેમી ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ ત્રિસ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવન્તો ઽન્તિકાત્ પ્રકાન્તઃ । અથ તેષાં રાજપુત્રાણાં જ્યેષ્ઠો ઽનિમિષો નામા ભગવન્તં ત્રૈમાસમેવંરૂપેણોપસ્થાનેનોપસ્તિષ્ઠતિ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ, તદ્યથા રાજારણેમી તથૈવમનિમિષપ્રમુખં રાજકુમારસહસ્રં દિનેદિને ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રામતિ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ ધર્મં ચ શ્રોતું ।
અથ કુલપુત્ર ભગવતો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પિતા સમુદ્રરેણુર્નામ બ્રાહ્મણઃ, સ સર્વં જમ્બૂદ્વીપમન્વાહિણ્ડ્ય સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાભ્યઃ પિણ્ડપાતં યાચતે, સ તં પિણ્ડપાતં પરિગૃહીતસ્તં સર્વં જમ્બૂદ્વીપનિવાસિલોકં ત્રિશરણગમને પ્રતિષ્ઠાપયતિ, પ્રતિષ્ઠાપયિત્વાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયતિ । તેનૈવમન્વાહિણ્ડતા ન સ કશ્ચિજ્જમ્બૂદ્વીપે મનુષ્યભૂતો ( ક્પ્સૂ 62 ) ઽસ્તિ યઃ સમુદ્રરેણુના બ્રાહ્મણેન પિણ્ડકેન ન પરિગૃહીતો, યો વા ન ત્રિશરણગમને પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, યસ્ય વાનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બોધૌ ચિત્તં નોત્પાદયતિ, યો વા નાનુત્તરે જ્ઞાને સમાદાપિતો ન પ્રતિષ્ઠાપિતઃ । બહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ ત્રિશરણક્રિયાવસ્તુષુ સ્થાપિતાનિ, એવમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાનિ નિવેશિતાનિ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ ।
અનિમિષો ઽપિ રાજકુમારો ભગવન્તં માસત્રયમેવંરૂપેણોપસ્થાનેનોપસ્થિતવાન્ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન યથા રાજ્ઞારણેમિના, સો ઽપિ ત્રયાણાં માસાનામત્યયેન ચતુરશીતિશ્ચક્રરત્નસહસ્રાણિ નિર્યાતયતિ સર્વસૌવર્ણાનિ નગરાણિ દિવ્યાનિ ચ હસ્ત્યશ્વમણિસ્ત્રીગૃહપતિપરિણાયકરત્નાનિ સ્થાપયિત્વા ચતુરશીતિહસ્ત્યશ્વસહસ્રાણિ, એવં સૂર્યકાન્તિમણિકન્યાકુમારકલ્પવૃક્ષપુષ્પરાશિચ્છત્રવસ્ત્રમાલ્યાભરણરત્નપીઠશીર્ષનયનકુણ્ડલસુવર્ણસૂત્રમુક્તાહારોપાનહશય્યાપાદપીઠભાજનભેરીવાદ્યશઙ્ખપટહધ્વજભૃઙ્ગારામદીપસ્થાલિકાદીનિ નાનારત્નમયાશ્ચ શકુના નાનામૃગાંશ્ચ રત્નમયાં રસાયનાંશ્ચ; એકૈકશશ્ચતુરશીતિસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતિતવન્ત એવં ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ ।

અથ સ રાજકુમારો ભગવન્તં ક્ષમાપિતવાન્ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ, અનિમિષો રાજકુમારો ભગવન્તમેવંરૂપેણોપસ્થાનેનોપસ્થિતવાન્ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન યથા રાજ્ઞારણેમિના તથૈવ દક્ષિણા દત્તા અનન્તા । એવમિન્દ્રગણેન માસત્રયં ભગવાન્ ઉપસ્થિતો વિભવશ્ચ પરિત્યક્તઃ, પેયાલં, તથૈવાનઙ્ગણઃ, અભયઃ, અમ્બરઃ, અશજઃ, મિદ્ધઃ, મિષઃ, માર્દવઃ, પઙ્ગગણઃ, માધ્વવઃ, માનવો, માસંવો, માજવઃ, અરવઃ, આજ્ઞવઃ, મુખવઃ, અર્થબહુઃ, અલિન્દ્રઃ, નેરવઃ, રેણજઃ, ચન્દ્રનેમી, સૂર્યનેમી, ઇન્દ્રનેમી, વજ્રનેમી, ક્ષાન્તિનેમી, સ્થાનનેમી, જવનેમી, રણેમી, રાહુઃ, રાહુબલઃ, રાહુચિત્રઃ, દામચિત્રઃ, રાજધાનઃ, રાગભ્રમઃ, રાન્ધવઃ, રક્ષકઃ, કાયઃ, શયમાઃ, યત્રવઃ, સ્યજલઃ, યાર્મથઃ, યધ્વજઃ, યમાનઃ, યસ્યનઃ, નમજ્યોતિઃ, અરઞ્જનધ્વઃ, યાવદ્ અરણેમિનો રાજ્ઞઃ પુત્રસહસ્રેણ એકૈકેન રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ ( ક્પ્સૂ 64 ) સાર્ધમપ્રમેયેન ભિક્ષુસઙ્ઘેન, એવંરૂપેણ ભગવત ઉપસ્થાનેનોપસ્થિતઃ ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈર્માસત્રયં યથા જ્યેષ્ઠેન રાજપુત્રેણ, તથૈવૈકૈકશ્ચતુરશીતિઃ સ્વર્ણમયાશ્ચક્રસહસ્રાણિ વિસ્તરેણ યાવચ્ચતુરશીતિરસાયનસહસ્રાણિ ભગવતો નિર્યાતિતાનિ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ । એવંરૂપેણ મહાપ્રસાદેન પ્રણિધાનં કૃત્વા કેચિદ્ દેવત્વં કેચિચ્છક્રત્વં કેચિન્ મારત્વં કેચિચ્ચક્રવર્તિરાજ્યં કેચિન્ મહાભોગતાં કેચિચ્છ્રાવકયાનં કેચિત્ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનં પ્રાર્થયન્તિ, અધિષ્ઠમાનાશ્ચ દ્વૌ વર્ષશતૌ પઞ્ચપઞ્ચાશચ્ચ વર્ષાણિ ભગવન્તં ક્ષમાપયન્તિ ( ક્પ્સૂ 65 ) ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ । તત્કાલે સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મનો ઽગ્રપુરોહિતો ઽભ્યાગતો ઽદ્રાક્ષીત્ તં ભગવન્તં તૈ રાજપુત્રૈરુપસ્થિતં દૃષ્ટ્વા સપ્તવર્ષાણિ સર્વોપકરણૈરુપનિમન્ત્રયતે, યદુત ચીવરપિણ્ડપાતશય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન । અધિવાસયતિ ભગવાન્ પિતુરગ્રપુરોહિતસ્ય તૂષ્ણીભાવેન । અથ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણ એવંરૂપેણ સર્વોપકરણસંપન્નેનોપસ્થાનેન ભગવત ઉપસ્થિતઃ ચીવરપિણ્ડપાતશય્યાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન
॥
અથ ખલુ કુલપુત્રાપરેણ સમયેન સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યૈવં ચેતસઃ પરિવિતર્ક ઉદપાદિ । "મયા તાવદ્ બહુપ્રાણકોટિનયુતશતસહસ્રાણિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાનિ । ન ચાહમસ્ય રાજ્ઞો ઽરણેમિનઃ પ્રણિધાનં જાને, કિમ્ અયં પ્રાર્થયતિ દેવત્વં વા ઉત શક્રત્વં વા મારત્વં વા મહાભોગતાં વા શ્રાવકયાનં વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનં વાનુત્તરાં વા સમ્યક્સંબોધિમ્ આકાઙ્ક્ષતે । કચ્ચિદ્ અહમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ, અતીર્ણાન્ સત્ત્વાંસ્તારયેયં, અમુક્તામ્મોચયેયં જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ, ( ક્પ્સૂ 66 ) અપરિનિર્વૃતાન્ સત્ત્વાન્ પરિનિર્વાપયેયં । કચ્ચિત્ સ્વપ્ને નિવેદયતુ દેવો વા યક્ષો વા નાગો વા બુદ્ધો વા શ્રાવકો વા બ્રાહ્મણો વા કિન્ તાવદ્ રાજા દેવશ્રિયં કાઙ્ક્ષતે ઉત મનુષ્યશ્રિયં અથ શ્રાવકત્વમથ પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિમથ વાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં" ।
અથ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ અગ્રપુરોહિતઃ સ્વપ્ને તથારૂપમવભાસમદ્રાક્ષીત્, યેનાવભાસેન દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યતિ । તે ચ બુદ્ધા ભગવન્તઃ તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પદ્માનિ સ્વર્ણપત્રાણિ રૂપ્યદણ્ડાનિ વૈડૂર્યકર્ણિકાનિ અશ્મગર્ભકેશરાણિ પ્રેષયન્તિ । સર્વેષુ ચ તેષુ પદ્મેષુ સૂર્યમણ્ડલં દૃશ્યતે । સૂર્યમણ્ડલસ્યોપરિ સપ્તરત્નમયં છત્રં સંસ્થિતં । એકૈકસ્માચ્ચ સૂર્યમણ્ડલાત્ ષષ્ટિરશ્મિકોટ્યો નિશ્ચેરુસ્તા રશ્મયઃ સર્વાસ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય વક્ત્રે પ્રવિશન્તિ । સહસ્રયોજનપ્રમાણમાત્મભાવં સમનુપશ્યતિ પરિશુદ્ધં તદ્યથા પરિશુદ્ધમાદર્શમણ્ડલં । સ્વકાયસ્ય ચ કુક્ષૌ ષષ્ટિબોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ પદ્મેષુ પર્યઙ્કોપવિષ્ટાં ધ્યાયમાનાં પશ્યતિ । તાનપિ સૂર્યવિગ્રહાનાત્મનઃ શિરસિ માલાન્ પશ્યતિ । છત્રં ચોપરિ ચાકાશે ( ક્પ્સૂ 67 ) યાવદ્ બ્રહ્મલોકપર્યન્તે સ્થિતં પશ્યતિ । નાનાપદ્માનિ સામન્તકે સ્થિતાનિ પશ્યતિ । તેભ્યશ્ચ પદ્મેભ્યો દિવ્યાન્યતિક્રાન્તમાનુષાણિ તૂર્યાણિ નિશ્ચરન્તિ શૃણોતિ ચ । તત્ર ચ રાજાનમારણેમિનં પશ્યતિ, રુધિરમ્રક્ષિતેન કાયેન ધાવન્તં સૂકરમુખેન વિવિધાન્ બહુપ્રાણિનો ભક્ષયન્તે, ભક્ષયિત્વા ચૈરણ્ડવૃક્ષમૂલે નિષણ્ણં । વિવિધાશ્ચ પ્રાણિનઃ સમાગમ્ય તં રાજાનં ભક્ષયન્તિ યાવદ્ અસ્થિશઙ્કલાવશેષં કૃત્વા છોરયન્તિ । એવં પુનઃ પુનસ્તથૈવ પ્રાદુર્ભવન્તં સૂકરમુખં રુધિરમ્રક્ષિતેન કાયેન બહુવિધાન્ પ્રાણિનો ભક્ષયિત્વા એરણ્ડમૂલે નિષણ્ણં, વિવિધૈઃ પ્રાણિભિઃ ખાદ્યમાનમસ્થિશઙ્કલાવશિષ્ટં કૃત્વા છોરિતં । પુનરપરં રાજપુત્રાન્ પશ્યતિ સૂકરમુખેનાપરે ગજમુખેનાપરે મહિષમુખેનાપરે સિંહમુખેનાપરે વૃકમુખેનાપરે શૃગાલમુખેનાપરે શ્વમુખેનાપરે મર્કટમુખેન પશ્યતિ, શોણિતાભ્યુક્ષિતગાત્રાનનેકવિધાન્ પ્રાણિનો ભક્ષયિત્વા એરણ્ડવૃક્ષમૂલે નિષણ્ણાન્ વિવિધૈઃ પ્રાણિભિર્ભક્ષ્યમાણાન્ અસ્થિશઙ્કલાવશિષ્ટાનુત્સૃષ્ટાન્ । પુનરપિ તેનૈવ કાયેન સ્થિતાન્ તથૈવ પ્રાણિનો ભક્ષયતઃ પશ્યતિ । અન્યાંશ્ચ રાજપુત્રાન્ પશ્યતિ મહિષરથાભિરૂઢાન્ સુમનાપુષ્પાભ્યલઙ્કૃતાન્ ( ક્પ્સૂ 68 ) કુપથેન દક્ષિણાભિમુખાન્ ગચ્છતઃ । શક્રબ્રહ્મલોકપાલાશ્ચાગત્વા બ્રાહ્મણસ્ય કથયન્તિ
। "ઇમાનિ બ્રાહ્મણ પદ્માનિ ભાગં કુરુ, ભાગં કૃત્વા તતઃ પ્રથમં રાજ્ઞઃ સંવિભાગમેકં પદ્મમનુપ્રયચ્છ, તત એષામપિ રાજપુત્રાણામેકૈકં પદ્મં દદ, અવશિષ્ટાનિ કોટ્ટરાજ્ઞાં પ્રયચ્છ, અપરાં જનસ્ય" । શ્રુત્વા બ્રાહ્મણ પ્રાહ । "યથાજ્ઞાપયન્તિ દેવાઃ" ।

અથ સ બ્રાહ્મણઃ પદ્માનિ ભાજયમાન એવ પ્રતિબુદ્ધઃ, સંવિચિન્તયમાન ઉત્થાયાસનાત્ પુનર્વિચિન્તયતિ, "હીનપ્રણિધિરયં રાજા ચક્રવર્તી સંસારસુખાભિરતો હીના વાસ્યાધિમુક્તિઃ સાર્ધમેકત્યૈ રાજપુત્રૈરેકત્યાઃ પુના રાજપુત્રાઃ શ્રાવકયાનમાકાઙ્ક્ષન્તિ યે મયા મહિષરથાભિરૂઢા દૃષ્ટાઃ સુમનાપુષ્પૈરલઙ્કૃતા દક્ષિણાભિમુખા ગચ્છન્તિ । યચ્ચ મયા સર્વસત્ત્વાર્થં મહાયજ્ઞસ્યારમ્ભં કૃતં । યચ્ચ મયાધત્રિયાં વર્ષશતાં જમ્બૂદ્વીપમન્વાહિણ્ડ્ય સર્વસત્ત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ યાવત્ પ્રતિષ્ઠાપિટાઃ । તદ્ એવં મયા સર્વજમ્બૂદ્વીપે ગતાનેકાનિ પ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ ત્રિષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ સમાદાપિતાનિ નિવેશિતાનિ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ । તસ્યૈતન્નિમિત્તં યેન મયા સ્વપ્ને મહાવભાસો દૃષ્ટઃ ( ક્પ્સૂ 69 ) દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધા ભગવન્તો દૃષ્ટાઃ । યચ્ચ મયા સર્વં જમ્બૂદ્વીપમન્વાહિણ્ડ્ય સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાભ્યઃ પિણ્ડપાતં યાચયિત્વા બહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ ત્રિશરણક્રિયાવસ્તુષુ સ્થાપિતાનિ વિનીતાનિ નિવેશિતાનિ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ । યચ્ચ મયા તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સપ્તવર્ષાણ્યુપનિમન્ત્રિતઃ સર્વોપકરણૈઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન, તેન મમ દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ અન્યેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યઃ બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિઃ પદ્માન્યનુપ્રેષિતાનિ । યચ્ચ મયાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રણિધાનં કૃતં, તેન તે બુદ્ધા સપ્તરત્નમયાનિ છત્રાણિ વિસર્જયન્તિ । યત્પુનર્મયા તેષુ પદ્મેષુ સૂર્યવિગ્રહા દૃષ્ટા, યચ્ચ રશ્મયો મુખે પ્રવિશમાના દૃષ્ટાઃ, યચ્ચાસૌ મહાન્ આત્મભાવો દૃષ્ટઃ, યચ્ચ સૂર્યવિગ્રહમાલા દૃષ્ટા, યચ્ચ કુક્ષૌ બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ પદ્મેષુ પર્યઙ્કનિષણ્ણાનિ ધ્યાયમાનાનિ, ઇમા એવંરૂપાઃ સ્વપ્ના દૃષ્ટાઃ, યચ્ચ મે શક્રબ્રહ્મલોકપાલ દૃષ્ટા આજ્ઞાપયન્તીમાનિ પદ્માનિ ભાગં કુરુ, યચ્ચ મયા તાનિ પદ્માનિ ભાગં કૃત્વા દત્તાનિ । યન્ન્વહમ્ ઇમાઃ સ્વપ્ના બુદ્ધાય ભગવત આખ્યાસ્યે, કિંહેતુકાઃ કિંપ્રત્યયા મયૈવંરૂપાઃ સ્વપ્ના દૃષ્ટા, યન્ન્વહં ( ક્પ્સૂ 70 ) તથાગતં પૃચ્છેયં" ।

અથ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ તસ્યા એવ રાત્ર્યા અત્યયેન ભોજનં સજ્જીકૃત્વા કાલ્યતે એવ યેન ભગવાંસ્તેનોપજગામ, ઉપેત્ય સ્વયમેવ ભગવતો હસ્તશૌચમુપનામયતિ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ । હસ્તશૌચમુપનીય પ્રભૂતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સ્વહસ્તં સંતર્પયતિ સંપ્રવારયતિ, સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા ભિક્ષુસઙ્ઘમનેકપર્યાયેન સંતર્પ્ય સંપ્રવાર્ય ભગવન્તં વિદિત્વા ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ ધૌતહસ્તમપનીતપાત્રં નીચમાસનં ગૃહીત્વા ભગવતઃ પુરતો નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । અથ રાજારણેમી તત્રૈવાભ્યાગતઃ સાર્ધં પુત્રસહસ્રેણાનેકૈશ્ચ પ્રાણિસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતઃ, સ યાવદ્ યાનસ્ય ભૂમિસ્તાવદ્ યાનેન યાત્વા યાનાદ્ અવતીર્ય પદ્ભ્યામેવારામં પ્રાવિક્ષત્, પ્રવિશ્ય ચ યેન ભગવાંસ્તેનોપજગામોપેત્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ ભગવતઃ પુરતઃ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । અથ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો યથાદૃષ્ટાં સ્વપ્નાં ભગવતો નિવેદયતિ ।
ભગવાન્ આહ - "યત્ત્વં બ્રાહ્મણાદ્રાક્ષીત્ મહાન્તમવભાસં યેનાવભાસેન ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ( ક્પ્સૂ 71 ) બુદ્ધા ભગવન્તો દૃષ્ટા તવ પદ્માનિ વિસર્જયન્તિ, તેષુ ચ પદ્મેષુ સૂર્યવિગ્રહા દૃષ્ટા રશ્મયઃ પ્રમુઞ્ચમાનાસ્તે ચ રશ્મયસ્તવ મુખે પ્રવિશન્તિ । યત્ત્વયા બ્રાહ્મણ અધત્રિકાયાં વર્ષશતાં જમ્બુદ્વીપમાહિણ્ડતા, તેન ત્વયા ગણનાતિક્રાન્તાઃ સત્ત્વાસ્ત્રિષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાશ્ચ, ગણનાતિક્રાન્તાશ્ચ સત્ત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । યચ્ચ ત્વયા સર્વસત્ત્વાર્થં મહાયજ્ઞસ્યારમ્ભઃ કૃતસ્તેન ત્વં બ્રાહ્મણ બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકરિષ્યન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, યે દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યૈશ્ચ તવ પદ્માનિ વિસર્જિતાનિ સુવર્ણપત્રાણિ રૂપ્યદણ્ડાનિ વૈડૂર્યકર્ણિકાનિ અસ્મગર્ભકેશરાણિ, તેષુ ચ સર્વેષુ પદ્મેષુ સૂર્યવિગ્રહા દૃશ્યન્તે । ઇદં તસ્ય સ્વપ્નસ્ય પૂર્વનિમિત્તં । યત્ત્વં બ્રાહ્મણાદ્રાક્ષીત્ સ્વપ્ને યે દશૌસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિઃ સપ્તરત્નમયાનિ છત્રાણિ વિસર્જિતાનિ, યાનિ છત્રાણિ ચોપરિ ચાકાશે યાવદ્ ( ક્પ્સૂ 72 ) બ્રહ્મલોકપર્યન્તં સંતિષ્ઠન્તિ । યસ્યાં એવ રાત્રૌ ત્વં બ્રાહ્મણાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે તસ્યાં એવ રાત્રૌ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષૂદારઃ કીર્તિશબ્દશ્લોકો ઽભ્યુદ્ગચ્છતે, ઉપરિ ચ યાવદ્ બ્રહ્મલોકપર્યન્તં કૃત્વા ન શક્યન્તે તવ મૂર્ધાનં વ્યવલોકયિતું બ્રહ્માદિભિર્દેવલોકૈરપિ । ઇદં તસ્ય સ્વપ્નસ્ય પૂર્વનિમિત્તં । યત્ત્વં બ્રાહ્મણાદ્રાક્ષિત્ મહાન્તમાત્મભાવં યાવદ્ બ્રહ્મલોકં યચ્ચ સૂર્યમણ્ડલાનાં માલા શીરસિ બદ્ધા, તદ્યે ત્વયા ગણનાતિક્રાન્તાઃ સત્ત્વાઃ સમાદાપિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, તે ચ તવાભિસંબુદ્ધબોધેર્બ્રાહ્મણ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ દેશસુ દિક્ષુ સ્થિતા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યન્તે । સર્વે યે ત્વયા બોધૌ સમાદાપિતા તે તવાભીક્ષ્ણં વર્ણં ઉદાહરિષ્યન્તિ, "અનેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન વયં પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા, યેનાસ્મૈતર્હ્યનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધા, એષ ચાસ્માકં કલ્યાણમિત્રં" । તે બુદ્ધા ભગવન્તો બોધિસત્ત્વાન્ વિસર્જયિષ્યન્તિ તવ પૂજાકર્મણે, તતસ્તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા
વિવિધૈર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતૈસ્તવ ( ક્પ્સૂ 73 ) પૂજાં કૃત્વા, તત્ર તવ સકાશાદ્ધર્મં શ્રુત્વા નાનાવિધાઃ સમાધિર્ધારણીઃ ક્ષાન્તિશ્ચ પ્રતિલપ્સ્યન્તે । તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સ્વકસ્વકેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગત્વા તવ વર્ણં ઉચ્ચારયિષ્યન્તિ ઘોષમનુશ્રાવયિષ્યન્તિ । ઇદં બ્રાહ્મણ તસ્ય સ્વપ્નસ્ય પૂર્વનિમિત્તં । યત્ત્વયા બ્રાહ્મણ સ્વપ્ને દૃષ્ટા બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ તાનિ તવ કુક્ષૌ પ્રવિશ્ય પદ્મેષુ પર્યઙ્કોપવિષ્ટા ધ્યાયન્તિ, અભિસંબુદ્ધબોધિશ્ચ ત્વં બ્રાહ્મણ બહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ યાન્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયિષ્યસિ અવૈવર્તિકાનિ સ્થાપયિષ્યસ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તે તવ પરિનિર્વૃતસ્ય બ્રાહ્મણાનુત્તરેણ પરિનિર્વાણેન બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ કલ્પેષુ પશ્ચાદ્દશાસુ દિક્ષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તે બુદ્ધા ભગવન્તો ધર્મેણ રાજ્યં કારયન્તસ્તવ વર્ણં ભાષિષ્યન્તિ । "એવમ્ અસંખ્યેયેષુ કલ્પેષ્વતિક્રાન્તેષુ એવંનામા તથાગતો અભૂદ્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, તેન તથાગતેનાર્હતા સમ્યક્સંબુદ્ધેન વયમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોદ્ધૌ સમાદાપિતા વિનીતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા અવૈવર્તિકાશ્ચ સ્થાપિતા, યેન વયમેતર્હ્યનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધાઃ, ( ક્પ્સૂ 74 ) ધર્મરાજ્યં ચ પ્રતિલબ્ધાઃ" । ઇદં બ્રાહ્મણ તસ્ય સ્વપ્નસ્ય પૂર્વનિમિત્તં । યત્ત્વં બ્રાહ્મણ સ્વપ્ને દૃષ્ટવાન્ સૂકરમુખેન યાવચ્છ્વમુખેન રુધિરમ્રક્ષિતેન ગાત્રેણાનેકવિધાં પ્રાણિનો ભક્ષયિત્વા હીન એરણ્ડમૂલે નિષણ્ણાસ્તે ઽપ્યન્યે વિવિધૈઃ પ્રાણિભિર્ભક્ષ્યન્તે યાવદસ્થિશઙ્કલાવશેષા ઉત્સૃજ્યન્તે, પુનરપ્યાપ્યાયિતકાયા રુધિરાભ્યક્તેન કાયેન યાવચ્છ્વમુખેન બહુવિધાં પ્રાણિનો ભક્ષયિત્વા પુનર્હીનસ્યૈરણ્ડવૃક્ષસ્ય મૂલે નિષણ્ણા વિવિધૈશ્ચ પ્રાણિભિઃ ખાદ્યન્તે । તે ત્વયા મોહપુરુષાસ્ત્રિવિધે પુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ સમાદાપિતા પ્રાતિષ્ઠાપિતા દાને યમે સંયમે ચ, તે દેવેષુ ચ્યવનદુઃખમભિલષન્તિ, મનુષ્યેષુ જરાવ્યાધિમરણાપ્રિયસંપ્રયોગપ્રિયવિનાભાવદુઃખાં પ્રેતેષુ ક્ષુત્પિપાસદુઃખં તિર્યક્ષ્વન્યોન્યભક્ષણદુઃખં નારકેષુ દાહચ્છેદવધબન્ધનનાનાવિધકારણાદિદુઃખમભિલષન્તિ । ત્રિવિધે ચ પુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ પ્રતિષ્ઠાપિતા દેવેષુ દેવરાજ્યમભિલષન્તિ મનુષ્યેષુ ચૈકદ્વીપૈશ્વર્યમાકાઙ્ક્ષન્તે । તેષાં તત્ર સર્વસત્ત્વાઃ પરિભોગં ગચ્છન્તિ, તે ઽપિ ચ સર્વસત્ત્વાનામાહારપરિભોગં ( ક્પ્સૂ 75 ) ગચ્છન્તિ । એવં તે મોહપુરુષાઃ સર્વે ત્વયા ત્રિવિધે પુણ્યક્રિયાવસ્તુનિ
પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્તવોપાસકા ભવિષ્યન્તિ । ઇદં બ્રાહ્મણ તસ્ય સ્વપ્નસ્ય પૂર્વનિમિત્તં । યત્ત્વં બ્રાહ્મણ સ્વપ્નમદ્રાક્ષીત્ અપરે મનુષ્યા મહિષરથાભિરૂધાઃ સુમનામાલાલાઙ્કૃતશિરસઃ અપથેન દક્ષિણાભિમુખં ગચ્છન્તિ, તે ઽપિ ત્વયા બ્રાહ્મણ કુલપુત્રાઃ ત્રિષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ કેવલમાત્મદમનાર્થં આત્મશમનાર્થં શ્રાવકયાનસંપ્રસ્થિતાઃ, તેષાં શ્રાવકયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બ્રાહ્મણ પુદ્ગલાનામિદં પુર્વનિમિત્તં" ॥

અથ ખલુ કુલપુત્ર બ્રાહ્મણઃ સમુદ્રરેણૂ રાજાનમારણેમિનમેતદવોચત્ - "દુર્લભં મહારાજ મનુષ્યત્વં, દુર્લભા ક્ષણસંપત્, દુર્લભમુદુમ્બરપુષ્પસદૃશાનાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં પ્રાદુર્ભાવો લોકે, દુર્લભઃ કુશલધર્મે છન્દઃ, દુર્લભં સમ્યક્પ્રણિધાનં । દુઃખોત્પત્તિભૂતં મહારાજ દેવરાજત્વં, દુઃખોત્પત્તિભૂતં મહારાજ મનુષ્યેષુ ચૈકદ્વીપૈશ્વર્યરાજત્વં, દુઃખોત્પત્તિભૂતં દ્વિસ્ત્રિશ્ચાતુર્દ્વીપિકરાજત્વં । ચિરં મહારાજ સંસારદુઃખમનુભવિતવ્યં । ( ક્પ્સૂ 76 ) અનવસ્થિતા મહારાજ વાયુવેગચપલા દેવમનુષ્યસંપત્તયો, દકચન્દ્રોપમા બાલાઃ પઞ્ચભિઃ કામગુણૈરતૃપ્તા વિષયેષુ મત્તા દેવમાણુષાં શ્રિયમભિલષન્તિ । તે બાલાઃ પુનઃ પુનર્નરકેષુ કારણાદુઃખમનુભવન્તિ તિર્યક્ષુ સંમોહદુઃખં પ્રેતેષુ ક્ષુત્પિપાસાદુઃખં મનુષ્યેષુ પ્રિયવિપ્રયોગદુઃખં દેવેષુ ચ્યવનદુઃખં પુનર્ગર્ભવાસદુઃખં પરસ્પરશીર્ષપ્રપાતનદુઃખં અન્યોન્યભક્ષણદુઃખં, એવં ભ્રમમાણા બાલા દુઃખમનુભવન્તિ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ?, કલ્યાણમિત્રવિરહિતાઃ સમ્યક્પ્રણિધાનં ન કુર્વન્તિ ન વ્યાયમન્તિ અપ્રાપ્તસ્ય પ્રાપ્તયે ઽનધિગતસ્યાધિગમાયાસાક્ષાત્કૃતસ્ય સાક્ષાત્ક્રિયાયૈ । એવં મૂર્ખા બાલાઃ ખિદ્યન્તે બોધિચિત્તેન યત્ર સર્વદુઃખક્ષયો ભવતિ, સંસારેણ ચ ન ખિદ્યન્તે નોદ્વિજન્તિ યત્ર પુનઃ પુનર્દુઃખોત્પત્તિર્ભવતિ । પરીક્ષસ્વ મહારાજ યથા સંસારઃ સર્વદુઃખાનાં ભાજનભૂતઃ । તસ્માત્તર્હિ ત્વં મહારાજ કૃતાધિકારો ભગવતઃ શાસને ઽવરોપિતકુશલમૂલસ્ત્રિષુ રત્નેષુ લબ્ધપ્રસાદઃ, ભગવતો દત્તદાનો ( ક્પ્સૂ 77 ) મહાભોગતાયૈ રક્ષિતશીલઃ સ્વર્ગોપપત્તિપ્રતિલાભાય શ્રુતો ભગવતો ઽન્તિકાદ્ધર્મં પ્રજ્ઞામહાધર્મપ્રતિલાભાય તે સંપત્સ્યન્તે । યષ્ટયજ્ઞસ્ત્વં મહારાજ ઉત્પાદાયનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં" । આહ, "અલં બ્રાહ્મણ, નાહં બ્રાહ્મણાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિલષામિ સંસારાભિરતઃ, યન્મહાબ્રાહ્મણ મયા દાનં દત્તં શીલં રક્ષિતં ધર્મઃ શ્રુતઃ । દુર્લભા હિ બ્રાહ્મણાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ" ।
દ્વિરપિ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો રાજાનમાહ - "શુદ્ધો મહારાજ બોધિમાર્ગઃ । આશયેન પ્રણિધાનં કર્તવ્યં । પરિપૂર્યાભિપ્રસન્નઃ સ માર્ગો ઽધ્યાશયેન વિશુદ્ધઃ । ઋજુઃ સ માર્ગઃ અશઠઃ । શુદ્ધઃ સ માર્ગઃ ક્લેશપ્રવાહકત્વાત્ । વિપુલો ઽસૌ માર્ગઃ અનાવર્ણત્વાત્ । સમવસરણઃ સ માર્ગઃ ચિન્તનાય । નિર્ભયઃ સ માર્ગઃ સર્વપાપાકરણતયા । સુમૃદુઃ સ માર્ગઃ દાનપારમિતયા । શીતલઃ સ માર્ગઃ શીલપારમિતયા । નિરાશ્રયઃ સ માર્ગઃ ક્ષાન્તિપારમિતયા । અધિષ્ઠાનાશ્રયઃ સ માર્ગઃ વીર્યપારમિતયા । અનાવિલઃ સ માર્ગઃ ધ્યાનપારમિતયા । સુવિદિતઃ સ માર્ગઃ ( ક્પ્સૂ 78 ) પ્રજ્ઞાપારમિતયા । સુપ્રસન્નઃ સ માર્ગો મહામૈત્ર્યા । સ્વભાવજ્ઞાનાનુગતઃ સ માર્ગઃ મહાકરુણયા । સદાનન્દિતઃ સ માર્ગઃ મહામુદિતયા । અક્લિષ્ટઃ સ માર્ગઃ ઉપેક્ષયા । અપગતકણ્ટકઃ સ માર્ગઃ કામવ્યાપાદવિહિંસાવિતર્કૈઃ । ક્ષેમંગમનઃ સ માર્ગો ઽપ્રતિહતચિત્તતયા । ધૂર્તવિરહિતઃ સ માર્ગઃ રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શવિદિતત્વાત્ । નિહતમારપ્રત્યર્થિકઃ સ માર્ગઃ ધાત્વાયતનસુવિમૃષ્ટત્વાત્ । સુપ્રબોધઃ સ માર્ગઃ અવિદ્યાન્ધકારનિરાવરણત્વાત્ । દૃઢવીર્યસત્ત્વચિત્તગમનઃ સ માર્ગઃ અપગતશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધમનસિકારત્વાત્ । ઉત્સોઢઃ સ માર્ગઃ સર્વતથાગતાધિષ્ઠિતત્વાત્ । મહારત્નનિષ્પાદકઃ સ માર્ગઃ સર્વજ્ઞતારત્નાનુકૂલત્વાત્ । સદાપ્રકાશિતઃ સ માર્ગઃ અસઙ્ગજ્ઞાનસ્ય ભગવતઃ । કુશલમૂલદેશકાનુચીર્ણઃ સ માર્ગઃ સર્વતથાગતાનુગૃહીતત્વાત્ । દુષ્ટક્લેશાનુકૂલવિગતઃ સ માર્ગઃ અનુનયપ્રતિઘપ્રહીણત્વાત્ । નિહતરજઃ સ માર્ગઃ વ્યાપાદખિલક્રોધાપગતત્વાત્ । ( ક્પ્સૂ 79 ) સુગતિગમનીયઃ સ માર્ગઃ સર્વાકુશલવિરહિતત્વાત્ । ક્ષેમંગમો મહારાજ સંબોધિમાર્ગઃ નિર્વાણપર્યવસાનઃ । ઉત્પાદય મહારાજ બોધિચિત્તં" । રાજા પ્રાહ - "અયં બ્રાહ્મણ તથાગતઃ અશીતિવર્ષસાહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં લોક ઉત્પન્નો, ન શક્યં તથાગતેન સર્વે ઽપાયઃ શમયિતું । યે સત્ત્વા અવરુપ્તકુશલમૂલસ્તે સત્ત્વાઃ ફલે સ્થિતાઃ, કેચિત્ સમાધિધારણીક્ષાન્તિષુ નિષ્પન્નાઃ, ઉત્કૃષ્ટકુશલમૂલાસ્તુ યે સત્ત્વાસ્તે બોધૌ અવૈવર્ત્યાઃ સંવૃત્તાઃ, કેચિદવરુપ્તકુશલમૂલાઃ દેવમનુષ્યશ્રિયમનુભવન્તિ । સ્વકસ્વકૈઃ સત્ત્વાઃ કુશલાકુશલૈઃ કર્મભિર્ભ્રમન્તિ । કતમે સત્ત્વા ભગવતા વિનીતાઃ સદેકસત્ત્વસ્યાપિ દુઃખં ન પ્રશાન્તં, ક્ષેત્રભૂતઃ કેવલં ભગવત આશ્રયઃ, નાનવરુપ્તકુશલમૂલાનાં સત્ત્વાનાં દુઃખમોચનં કરોતિ । ઉત્પાદયામ્યહં બોધિચિત્તં । બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરંસ્તેનાહં મહાજ્ઞાનસમુચ્છ્રયેણ અચિન્ત્યેનોદારેણ ધર્મમુખપ્રવેશેન સત્ત્વાન્ વિનયેયં બુદ્ધકાર્યં ચ કુર્યાં । ન કેવલમસ્મિં ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે બોધાય ચિત્તં ( ક્પ્સૂ 80 ) પરિણામયેયં । યદ્યહં તાદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં લભેયમુત્પાદયેયમહં બોધિચિત્તં, તદાહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિષ્યામિ યદાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં ચ સ્પૃશેયં, સર્વં ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સત્ત્વાનાં દુઃખં પ્રશમયેયં" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્તાદૃશમૃદ્ધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કૃતવાન્ તદાદર્શવ્યૂહં નામ સમાધિં સમાપન્નઃ । તથા સમાહિતેન ભગવતા આદર્શવ્યૂહે સમાધૌ તથારૂપાવભાસઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, યેનાવભાસેન દશસુ દિક્ષ્વેકૈકસ્યાં દિશિ સહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમા લોકધાતવઃ સર્વગુણવ્યૂહા દૃષ્યન્તે; કેષુચિદ્ બુદ્ધા ભગવન્તઃ પરિનિર્વૃતાઃ, કેષુચિત્ પરિનિર્વાણાય સંસ્થિતાઃ; યત્ર ચ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા બોધિવૃક્ષમૂલે નિષણ્ણા મારં પરાજયન્તિ, યત્ર ચાચિરાભિસંબુદ્ધા ધર્મચક્રં પ્રવર્તયન્તિ, યત્ર ચાચિરપ્રવૃત્તધર્મચક્રં ધર્મં દેશયન્તિ, યત્ર ચ બુદ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સ્ફુટાં બુદ્ધક્ષેત્રાં, યત્ર શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનામુત્પાદો નાસ્તિ, યત્ર ચ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધા ઉત્પદ્યન્તે, યત્ર ચ શૂન્યં બુદ્ધક્ષેત્રં બુદ્ધેભ્યો બોધિસત્ત્વેભ્યઃ ( ક્પ્સૂ 81 ) શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધેભ્યઃ; ક્વચિત્ ક્લિષ્ટં બુદ્ધક્ષેત્રં પઞ્ચકષાયં, ક્વચિત્ પરિશુદ્ધમપગતપઞ્ચકષાયં, ક્વચિદુત્કૃષ્ટાઃ સત્ત્વાઃ, ક્વચિદ્ધીનાઃ, ક્વચિદ્દીર્ઘાયુષ્કાઃ, ક્વચિદલ્પાયુષ્કાઃ; કાનિચિદ્બુદ્ધક્ષેત્રાન્યગ્નિના સંવર્તન્તે, કાનિચિદુદકેન, કાનિચિદ્વાયુના; ક્વચિદ્વિવર્તન્તે, ક્વચિદ્વિવૃત્તાસ્તિષ્ઠન્તિ; તે સર્વ ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુટાઃ સંદૃશ્યન્તે । સર્વાવતી સા પર્ષત્તાં દૃષ્ટ્વા બુદ્ધક્ષેત્રે ગુણવ્યૂહાન્, સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ પુના રાજાનમેતદવોચત્ - "પશ્ય મહારાજૈતાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્, ઉત્પાદય મહારાજનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં, ગૃહાણ મહારાજ બુદ્ધક્ષેત્રં યાદૃશમાકાઙ્ક્ષસિ" ।

અથારણેમી રાજા યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - "કેન ભગવન્ કર્મણા બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણાતિ, કેન કર્મણાપરિશુદ્ધં; ઉત્કૃષ્ટાઃ સત્ત્વાઃ કેન કર્મણા, યાવદ્દીર્ઘાયુષ્કાઃ સત્ત્વા વિસ્તરઃ" । ભગવાન્ આહ - "પ્રણિધાનવશેન મહારાજ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણાતિ અપગતપઞ્ચકષાયં, પ્રણિધાનેનાપરિશુદ્ધં" । રાજા પ્રાહ - "અહં ભદન્ત ( ક્પ્સૂ 82 ) ભગવન્ નગરં પ્રવિશ્યૈકાગ્રે નિષદ્ય પ્રણિધાનં ચિન્તયિષ્યામિ, તથારૂપં મે બુદ્ધક્ષેત્રમપગતપઞ્ચકષાયં રોચતે તત્રેમા સુભવચર્યા પરિણામયિષ્યામિ" । ભગવાન્ આહ - "યસ્યેદાનીં મહારાજ કાલં મન્યસે" । અથ ખલુ કુલપુત્ર રાજારણેમી ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ ત્રિષ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રકાન્તઃ । નગરં પ્રવિશ્ય સ્વકે ગૃહ એકાગ્રઃ પ્રતિસંલીનો નિષણ્ણઃ, બુદ્ધક્ષેત્રપ્રણિધાનં વ્યૂહં ચિન્તયતિ ।
અથ ખલુ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ જ્યેષ્ઠં રાજપુત્રમનિમિષમામન્ત્રયતિ । "ઉત્પાદય ત્વમનિમિષાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં । યચ્ચ ત્વયા ત્રિભિઃ પુણ્યક્રિયાવસ્તુભિઃ શુભં ચરતા પુણ્યમાર્જિતં તત્સર્વમનુત્તરયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામયા" । સ પ્રાહ - "અહમપ્યુપાધ્યાય સ્વગૃહં ગત્વૈકાકી રહોગતો નિષદ્ય બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાંશ્ચિન્તયિષ્યામિ । યદિ બોધાય ચિત્તમુત્પત્સ્યતે, પુનરાગમ્ય ભગવતઃ સકાશં બોધિચિત્તં પરિણામયિષ્યામિ" । અતઃ સો ઽપિ રાજપુત્રો ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ ત્રિષ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ભગવતો ઽન્તિકાત્ પ્રકાન્તઃ, ( ક્પ્સૂ 83 ) સ્વકં નિવેશનં ગત્વા એકાકી રહોગતો નિષદ્ય બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં ચિન્તયતિ । અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતો દ્વિતીયં રાજપુત્રં નિમન્ત્રયિત્વોવાચ, "ઉત્પાદય ત્વં કુમાર બોધિચિત્તં", વિસ્તરેણ પેયાલં યાવત્, સર્વરાજપુત્રસહસ્રં બોધૌ સમાદાપયતિ, ચતુરશીતિઃ કોટ્ટરાજસહસ્રાણિ, અન્યાનિ ચ નવતિઃ કોટ્યઃ સત્ત્વાનાં બોધૌ સમાદાપયતિ । તે ઽપિ સર્વ એવમાહુઃ, "વયમપિ સ્વસ્વગૃહં ગત્વૈકાકિનો નિષદ્ય બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં ચિન્તયિષ્યામઃ" । એવમુક્ત્વા સર્વ એવ સ્વગૃહાણિ ગત્વૈકાકિનો નિષણ્ણાઃ સપ્તવર્ષાણિ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહપ્રણિધાનાનિ ચિન્તયન્તિ ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યૈવં અપરેણ સમયેન ચેતસઃ પરિવિતર્ક ઉદાપાદિ । "મયા ખલ્વનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ બહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સમાદાપિતાનિ । અયં ચ મયા બુદ્ધો ભગવાન્ સપ્તવર્ષાણિ સર્વોપકર્ણૈરુપનિમન્ત્રિતઃ સાર્ધમપરિમિતેન ભિક્ષુસઙ્ઘેન । યદિ ચ મમાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ આશા પરિપૂર્યતે તથા ચાયં પ્રણિધાનં સંપદ્યતે યદ્ અહં દેવાસુરગન્ધર્વયક્ષરાક્ષસકુમ્ભાણ્ડાન્ અસ્મિન્ મહાયજ્ઞે સમાદાપયામિ" ।
અથ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ પુરોહિતો વૈશ્રવણમાકાઙ્ક્ષતે દર્શનાય । અથ ખલુ વૈશ્રવણો મહારાજાનેકૈર્યક્ષશતસહસ્રૈઃ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો યેન સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણસ્તેનોપજગામોપેત્ય સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યાગ્રતઃ સ્થિત્વૈતદવોચત્ - "કિં બ્રાહ્મણ મત્તો હ્યાકાઙ્ક્ષસે?" બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ - "કો ભવાન્?" વૈશ્રાવણઃ પ્રાહ - "શ્રુતં ત્વયા બ્રાહ્મણાસ્તિ વૈશ્રવણો નામ યક્ષાધિપતિઃ । સો અહં; બ્રાહ્મણ કિમ્ આજ્ઞાપયસિ કિં કરવાણિ?" । બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ । "શૃણુ યક્ષાધિપતે ઽહં ભગવત્પૂજાં કરિષ્યે, ત્વમત્રૌત્સુક્યમાપદ્યસ્વ" । સ પ્રાહ - "તથાસ્તુ યથા ત્વં બ્રાહ્મણાકાઙ્ક્ષસે" । "તેન હિ ત્વં મહારાજ યાક્ષાન્ અસ્માકં વચનેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપય । એવં ચ પુનઃ સમાદાપય, સચેદ્યૂયં યક્ષા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવર્થિકા ગચ્છત, યૂયં પારાત્ સમુદ્રસ્ય ગોશીર્ષં ઉરગસારચન્દનમાનયન્તુ, અપરે ભગવતો ઽર્થે ગન્ધમપરે વિવિધાં પુષ્પાન્, યેનાહં દિવસેદિવસે ભગવતઃ પૂજાં કરિષ્યામિ" । "એવમસ્તુ બ્રાહ્મણ", વૈશ્રવણો મહારાજા તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય તત્રૈવાન્તર્હિતઃ ભેરીમાહત્ય યક્ષરાક્ષસાં સન્નિપાત્યૈતદવોચત્ ( ક્પ્સૂ 85 ) - "યત્ ખલુ માર્ષા જાનીયુઃ, અયં જમ્બુદ્વીપે સમુદ્રરેણુર્નામ બ્રાહ્મણો રાજ્ઞો ઽરણેમિનો ઽગ્રપુરોહિતઃ, તં રત્નગર્ભં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન સપ્તવર્ષાણિ સર્વોપકરણૈરુપસ્થાસ્યતિ । તદ્યુષ્માભિસ્તત્ કુશલમનુમોદિતવ્યં, તેન ચ યૂયં કુશલમૂલેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયતા" । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન બહુયક્ષરાક્ષસકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ અઞ્જલિં કૃત્વોચુઃ । "યઃ સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય પુણ્યાભિસ્યન્દઃ કુશલાભિષ્યન્દો રત્નગર્ભં તથાગતમર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં સપ્તવર્ષાણિ સર્વોપકરણૈરુપતિષ્ઠતિ સાર્ધમપરિમિતેન ભિક્ષુસઙ્ઘેન, તત્સર્વં વયં પુણ્યસ્કન્ધમનુમોદામસ્તેન ચ કુશલમૂલેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધ્યેમહિ" । વૈશ્રવણો મહારાજઃ પ્રાહ - "શૃણ્વન્તુ ભવન્તઃ, યઃ કશ્ચિદ્ યુષ્માકં કુશલમૂલેનાર્થિકઃ પુણ્યાર્થી સ સપ્તવર્ષાન્ પારાત્ સમુદ્રસ્ય ગોશીર્ષોરગસારચન્દનમાનયતુ, યેન સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ભગવતો ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચાહારં સજ્જીકુર્યાત્" । તતો દ્વાનવતિયક્ષસહસ્રાણિ એકકણ્ઠેનોદાહૃતવન્તઃ । "વયં માર્ષા ઇમાન્ સપ્તવર્ષાન્ ગોશીર્ષમુરગસારચન્દનમાનયિષ્યામો, ( ક્પ્સૂ 86 ) યેન સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ભગવતો ઽર્થાયાહારં સજ્જીકરિષ્યતિ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ" । ષટ્ચત્વારિંશદ્યક્ષસહસ્રાણિ કથયન્તિ । "વયં ગન્ધમાનયિષ્યામઃ" । દ્વાપઞ્ચાશદ્યક્ષસહસ્રાણિ કથયન્તિ । "વયં વિચિત્રાન્ પુષ્પાન્ આનયિષ્યામઃ" । વિંશદ્યક્ષસહસ્રાણિ કથયન્તિ । "વયં વિવિધરસાયનાનામોજાં ગૃહ્નીમો ભગવતો ઽર્થાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ, યદન્નપાનસજ્જીકૃતં ભવિષ્યતિ તત્રૌજાં પ્રક્ષેપ્સ્યામઃ" । સપ્તતિર્યક્ષસહસ્રાણિ કથયન્તિ । "વયં માર્ષા ભગવતો ઽર્થાયાહારં સજ્જીકરિષ્યામો ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ" ।

અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો વિરુઢકસ્ય મહારાજસ્યાકાઙ્ક્ષતિ દર્શનં । તતો વિરૂઢકો મહારાજા યેન સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણસ્તેનોપજગામોપેત્ય યાવદ્ અનેકકુમ્ભાણ્ડકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ । એવં વિરૂપાક્ષો ધૃતરાષ્ટ્રો બહુનાગગન્ધર્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ । અથ ખલુ દ્વિતીયિકાયાશ્ચાતુર્દ્વીપિકાયા લોકપાલા બુદ્ધાનુભાવેનાગતાઃ સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય સકાશત્, તાન્ અપિ બ્રાહ્મણઃ સમાદાપયતિ । તે ઽપિ ગત્વા સ્વકં સ્વકં પર્ષદમનુત્તરાયાં ( ક્પ્સૂ 87 ) સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયન્તિ, યાવત્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાત્ કોટીશતં વૈશ્રવણાનામ્ સપર્ષત્કાનામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયન્તિ, કોટીશતં વીરૂઢકાનામ્ કોટિશતં વિરૂપાક્ષાણાં કોટિશતં ધૃતરાષ્ટ્રાણાં સપાર્ષદ્યાનામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયન્તિ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યૈતદ્ અભવત્ । "યદ્યહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધ્યેયં આશા ચ સમૃધ્યેત યદિ ચ મે પ્રણિધિઃ સમૃધ્યેત, વિરૂઢકાનાં તદહં કારયેયં કારં, અસ્મિન્ મહાયજ્ઞે તત્ સત્ત્વાનાં સંવિભજેયં, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયેયં । સચેદહમનેન પુણ્યેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધ્યેયઞ્છક્રો મમાદ્ય દેવાનામિન્દ્રો દર્શનાયોપસંક્રામતુ, સુયમો દેવપુત્રઃ સંતુષિતો દેવપુત્રઃ સુનિર્મિતો દેવપુત્રઃ પરનિર્મિતવશવર્તી ચ દેવપુત્રઃ દર્શનાયોપસંક્રામતુ" । સહચિત્તોત્પાદાદેવ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય શક્રો દેવાનામિન્દ્રો દર્શનાયોપસંક્રાન્તઃ, સુયામશ્ચ ( ક્પ્સૂ 88 ) દેવપુત્રઃ સંતુષિતશ્ચ દેવપુત્રઃ સુનિર્મિતશ્ચ દેવપુત્રઃ પરનિર્મિતવશવર્તી ચ દેવપુત્રઃ તં બ્રાહ્મણં દર્શનાયોપસંક્રાન્તઃ । તાં સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ પૃચ્છતિ । "કે ભદન્તઃ?" પઞ્ચદેવરાજાનઃ સ્વકસ્વકા નામગોત્રાણ્યનુશ્રાવયન્તિ । એવં ચાહુઃ । "કિં ભોઃ બ્રાહ્મણાસ્માકમાજ્ઞાપયસિ? । કાન્યસ્માભિરસ્મિન્ મહાયજ્ઞે ઉપકરણાન્યુપસ્થાપયિતવ્યાનિ?" બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ । "યાનિ યુષ્માકં દેવલોકે સર્વવિશિષ્ટાનિ રત્નમયાનિ કૂટાગારાણિ રત્નવૃક્ષા વા કલ્પવૃક્ષા વા ગન્ધવૃક્ષા વા પુષ્પવૃક્ષા વા ફલવૃક્ષા દિવ્યાનિ ચીવરાણિ દિવ્યાસનાનિ દિવ્યાનિ પ્રજ્ઞપનાનિ દિવ્યાનિ રત્નભાજનાનિ દિવ્યાન્યલઙ્કારચ્છત્રધ્વજપતાકાભરણાનિ દિવ્યાનિ ચ વાદ્યાનિ તૈર્વસ્તુભિઃ સર્વજમ્બૂદ્વીપમલઙ્કુરુત ભગવતો ઽર્થાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ" । "એવમ્ અસ્તુ માર્ષાસ્તે" પઞ્ચદેવરાજાનો બ્રાહ્મણસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય બ્રાહ્મણસ્યાન્તિકાત્ પ્રાકાન્તા દેવલોકં ગતા ગત્વા વેટકં દેવપુત્રમાવેટુકં દેવપુત્રં રોહિણં દેવપુત્રં કોરભનન્દં દેવપુત્રમામન્ત્રયિત્વૈવમાહુઃ । " ગચ્છત યૂયં માર્ષા જમ્બૂદ્વીપમવતીર્ય જમ્બૂવનં ઉદ્યાનમેવંવિધેનાલઙ્કારવિશેષેનૈવંવિધૈરાસનૈઃ સંસ્તતૈરલઙ્કુરુત યથૈવાયં ( ક્પ્સૂ 89 ) દેવલોકો ઽલઙ્કૃતઃ । એવંવિધમેવ ભગવતો ઽર્થાય રત્નમયં કૂટાગારં કારયત યાદૃશો ઽયં રત્નનિર્યૂહઃ કૂટાગાર ઈદૃશં માર્ષા કૂટાગારં કારયત" । તે પઞ્ચદેવપુત્રા દેવરાજ્ઞઃ પ્રતિશ્રુત્ય જમ્બૂદ્વીપમવતીર્ય એકરાત્ર્યા સર્વં જમ્બૂવનમુદ્યાનમેવંરૂપેણાલઙ્કારેણ રત્નવૃક્ષૈર્યાવદ્ધ્વજૈરલઙ્કૃતં । એવંરૂપઃ કૂટાગારો ભગવતો ઽર્થાય કૃતસ્તદ્યથા શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય રત્નનિર્યૂહઃ કૂટાગારઃ સર્વાકારપરિનિષ્ઠિતં કૃત્સ્નં ચ જમ્બૂવનં દિવ્યેનાલઙ્કારેણાલઙ્કૃત્ય દેવરાજાનાં સંક્રમ્યારોચયન્તિ । "યત્ ખલુ માર્ષા જાનીયુર્યથૈવાયં દેવલોકઃ સ્વભ્યલઙ્કૃતઃ તથૈવ જમ્બૂવનોદ્યાનં દિવ્યૈરલઙ્કારવિશેષૈઃ સ્વલઙ્કૃતં સર્વાકારપરિનિષ્ઠિતં, એવંરૂપશ્ચ સર્વરત્નમયઃ કૂટાગારો ભગવતો ઽર્થાય કૃતઃ તદ્યથા શક્રસ્ય દેવાનામિન્દ્રસ્ય રત્નનિર્યૂહઃ કૂટાગારઃ । ન હિ માર્ષા દેવલોકસ્ય જમ્બુદ્વીપે ચ જમ્બૂવનસ્યોદ્યાનસ્ય કિંચિદપ્યસ્તિ નાનાકરણં" । અથ તે પઞ્ચદેવરાજાનઃ શક્રસુયામસંતુષિતાઃ સુનિર્મિતપરનિર્મિતવશવર્તી જમ્બૂદ્વીપમવતીર્ય સમુદ્રરેણું બ્રાહ્મણમુપસંક્રમ્યૈવમાહુઃ
। "અલઙ્કૃતં બ્રાહ્મણ ભગવતો ઽર્થાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ( ક્પ્સૂ 90 ) ચ જમ્બૂવનં । કિમસ્માભિર્ભૂયઃ કરણીયં?" । એવમુક્તે સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ પઞ્ચદેવપુતાનેતદવોચત્ - "યૂયં ખલુ પઞ્ચદેવરાજાનઃ પૃથગ્દેવનિકાયે રાજ્યં કારયત તત્ર યુષ્માકં વશો વર્તતે, ગચ્છત રાજાનઃ સ્વકસ્વકાં દેવપર્ષદાં, સન્નિપાતયત જમ્બૂદ્વીપે, ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રામત વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્સુસઙ્ઘં ચ, ભગવતશ્ચાન્તિકાદ્ધર્મં શૃણ્વત" । અથ તે પઞ્ચદેવરાજાનઃ સ્વકસ્વકેષુ સ્થાનાન્તરેષુ ગત્વા શક્રો દેવાનામિન્દ્રો દેવાંસ્ત્રયસ્ત્રિંશાન્ સન્નિપાત્યૈવમાહુઃ - "યુત્ ખલુ માર્ષા જાનીયુર્જમ્બુદ્વીપે ઽરણેમિનો રાજ્ઞઃ સમુદ્રરેણુર્નામ બ્રાહ્મણઃ અગ્રપુરોહિતઃ, સ રત્નગર્ભં તથાગતં સપ્તવર્ષાણિ સર્વોપકરણૈરુપનિમન્ત્ર્ય પ્રતિમાનયતિ સાર્ધમપરિમિતેન ભિક્ષુસઙ્ઘેન । અસ્માભિશ્ચ ભગવતો ઽર્થાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ સર્વ આરામો ઽલઙ્કૃતઃ, તદ્યૂયં કુશલમૂલમનુમોદ્યાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયત સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય સમાદાપનયા" । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન બહવસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવકોટીનયુતશતસહસ્રા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય વાચમુદીરયન્તિ । "અનુમોદામો માર્ષા એવં પુણ્યસ્કન્ધં તયા ચાનુમોદનયા ( ક્પ્સૂ 91 ) યત્પુણ્યમસ્માકં સ્યાત્તત્સર્વં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામયામઃ" । સુયામો દેવપુત્રો યામાન્ દેવાન્ સન્નિપાત્ય વિસ્તરેણ પેયાલં તુષિતનિર્માણરતિદેવપુત્રઃ પરનિર્મિતો દેવપુત્રઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવાન્ સન્નિપાત્ય યાવદ્ બહૂનિ દેવપુત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય વાચં ભાષન્તે સ્મ । "અનુમોદામો વયં માર્ષા યત્ કુશલમૂલં તસ્માચ્ચ કુશલમૂલત્યત્પુણ્યં તત્સર્વમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામયામઃ । તેન હિ માર્ષા ગચ્છામો જમ્બુદ્વીપમવતરામઃ ભગવતો દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ" । તે પઞ્ચદેવરાજાનો રાત્રાવેકૈકો દેવરાજ્ઞઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાભિર્બહુપ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રૈઃ સાર્ધં જમ્બુદ્વીપમવતીર્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ ભગવતો ઽન્તિકાદ્ ધર્મં શૃણ્વન્તિ । દેવા ગગનતલસ્થા ભગવન્તં દિવ્યૈઃ કુસુમોત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકસુમનાવાર્ષિકાતિમુક્તકચમ્પકમાન્દારવમહામાન્દારવપુષ્પવૃષ્ટ્યાવકિરન્તિ, દિવ્યાનિ ચ વાદ્યાનિ પ્રવાદયન્તિ ।

પુનરપરં કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય એવં ચેતસિ ચેતઃપરિવિતર્ક ઉદપાદિ । "યદિ મમાનુત્તરાયાં ( ક્પ્સૂ 92 ) સમ્યક્સંબોધૌ આશા પરિપૂર્યતે, તદયં મમ પ્રણિધિઃ સંપદ્યતે યદિદમસુરાં બોધૌ સમાદાપયેયં" । સહચિત્તોત્પાદેન કુલપુત્ર પઞ્ચાસુરેન્દ્રો યેનાસૌ બ્રાહ્મણસ્તેનોપસંક્રાન્તા, ઉપસંક્રમ્ય યાવદ્બહ્વસુરકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ બ્રાહ્મણસ્ય વચનેન સસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ, ભગવતશ્ચ સકાશમુપગમ્ય ધર્મં શૃણ્વન્તિ, વિસ્તરેણ પેયાલં । એવં સ બ્રાહ્મણો મારમાકાઙ્ક્ષતે । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન પૂર્ણો નામ માર આગત્ય યાવદનેકૈર્મારકોટીનયુતશતસહસ્રૈર્મારકાયિકૈર્દેવપુત્રસિઃ સસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકૈરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાનિ યાવદુપસંક્રાન્તા ધર્મશ્રવણાય ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ કેતપુરિં નામ મહાબ્રહ્માણમાકાઙ્ક્ષતે ઉપસંક્રમણાય । યાવદ્બ્રાહ્મણસ્ય સકાશાત્ પ્રતિશ્રુત્ય બ્રહ્મલોકાત્, યાવદ્ બહુપ્રાણિકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ, તતશ્ચાવતરન્તિ ભગવન્તં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ, ભગવતશ્ચાન્તિકાદ્ધર્માશ્રવણાય । ( ક્પ્સૂ 93 ) અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો દ્વિતીયાયાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં શક્રમાકાઙ્ક્ષતે સુયામં સંતુષિતં સુનિર્મિતં પરનિર્મિતવશવર્તિનં ચ દેવપુત્રમાકાઙ્ક્ષતે દર્શનાય । તે ઽપિ પઞ્ચદેવરાજાનો ભગવતો ઽનુભાવેન બ્રાહ્મણસ્ય સકાશમુપસંક્રાન્તસ્તાન્ બ્રાહ્મણઃ સમનુશિષ્ટવાન્ । તે ઽપિ સ્વકાનિ ભવનાનિ ગત્વા સ્વકાં પર્ષદં બ્રાહ્મણહસ્તેન સમાદાપયન્તિ । એવં બહુભિસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવનિયુતશતસહસ્રૈરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતાનિ સસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકૈસ્તે ચ સહશક્રેણેમાં ચાતુર્દ્વીપિકામાગતા ભગવન્તં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ, ભગવતશ્ચાન્તિકાદ્ધર્મં શ્રોતું । એવં સુયામઃ સંતુષિતઃ સુનિર્મિતઃ પરનિર્મિતવશવર્તી દેવપુત્રઃ યાવત્ પરનિર્મિતવશવર્તિકાન્ દેવાન્ બોધાય સમાદાપયિત્વા બહુભિઃ પરનિર્મિતવશવર્તિદેવકોટીનિયુતશતસહસ્રૈઃ સસ્ત્રીપુરુષદારકદારિકૈરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ કૃતચિત્તોત્પાદૈશ્ચાતુર્દ્વીપિકામાગતા ભગવન્તં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ, ભગવતશ્ચાન્તિકાદ્ધર્મં શ્રોતું । એવં દ્વિતીયાયાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં અસુરેન્દ્રા મારા બ્રહ્માણઃ, ( ક્પ્સૂ 94 ) એવં તૃતીયાયાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં ચતુર્થ્યાં પઞ્ચમ્યાં શક્રસુયામસંતુષિતનિર્માણપરનિર્મિતાસુરેન્દ્ર મારા બ્રહ્માણઃ બુદ્ધાનુભાવેનેમાં ચાતુર્દ્વીપિકાં આગતાઃ સપરિષટ્કા યાવન્ તે ધર્મશ્રવણાય । એવં યાવત્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાદ્બુદ્ધક્ષેત્રાત્ કોટીશતં શક્રાણાં કોટિશતં સુયામાનાં કોટીશતં સંતુષિતાનાં કોટીશતં નિર્માણરતીનાં કોટીશતં પરનિર્મિતવશવર્તીનાં દેવપુત્રાણાં, કોટીશતમસુરેન્દ્રાણાં કોટીશતં મારાણાં કોટીશતં મહાબ્રહ્મણાં એકૈકો મહાબ્રહ્માનેકૈઃ કોટીનિયુતશતસહસ્રૈર્બ્રહ્મકાયિકાનાં દેવાનામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ કૃતચિત્તોત્પાદાનાં પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ભગવદનુભાવેનેમાં ચાતુર્દ્વીપિકામાગતો ભગવતો દર્શનાયોપસંક્રમણાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ ભગવતશ્ચાન્તિકાદ્ધર્મં શ્રોતું । તદા ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રયાં લોકધાતૌ નાસ્તિ સ કાશ્ચિત્ પૃથિવીપ્રદેશો યો ન સ્ફુટો ઽભૂત્ ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યૈતદભવત્ । "યદિ મમાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવાશાપરિપૂરિર્ભવતિ તદ્યથૈવં કોટીશતં વૈશ્રવણાનાં યાવત્ કોટીશતં મહાબ્રહ્મણાં મામનુવર્તન્તિ તથૈવં ( ક્પ્સૂ 95 ) મે ભગવાન્ અનુવર્તતે । યદેવંરૂપં મહાપ્રાતિહાર્યં કુર્યાત્ યાવત્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ મનુષ્યાઃ તિર્યાઞ્ચો યામલોકિકા નૈરયિકાસ્તેષાં સર્વેષાં દુઃખાવેદના પ્રશામ્યેત સુખાવેદનોત્પદ્યેત, તેષાં ચૈકૈકકસ્યાગ્રતો બુદ્ધનિર્મિતં તિષ્ઠેત્ યસ્તાં સત્ત્વાન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયેત્" । અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય ચેતસા ચિત્તમાજ્ઞાય તસ્યાં વેલાયાં પ્રતાપં નામ સમાધિં સમાપન્નઃ । યથા સમાહિતેન ચિત્તેન ભગવાન્ પ્રતાપે સમાધૌ ભગવતઃ કાયાદૈકૈકસ્માદ્ રોમકૂપાદ્ ગણનાસમતિક્રાન્તા રશ્મય ઉદ્ગતાસ્તૈશ્ચ રશ્મિભિરયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સ્ફુટો ઽભુત્ । સ તત્ર કેચિદ્ રશ્મયો નરકં ગત્વા શીતનરકોપપન્નાનાં સત્ત્વાનામુષ્ણા વાયવો વાન્તિ, યે ઉષ્ણનરકોપપન્નાઃ સત્ત્વાસ્તેષાં શીતલા વાયવો વાન્તિ યેન તેષાં નૈરયિકાનાં સત્ત્વાનાં સર્વં ક્ષુત્તર્ષશ્રમદુઃખં પ્રશામ્યતિ સુખાવેદનોત્પદ્યતે । એકૈકસ્ય ચ નૈરયિકસ્ય નિર્મિતો બુદ્ધવિગ્રહો ઽગ્રતસ્તિષ્ઠતિ દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈરલઙ્કૃતગાત્રઃ અશીતિભિરનુવ્યઞ્જનૈઃ સમલઙ્કૃતશરીરઃ । અથ તેષાં નૈરયિકાનાં સુખસમર્પિતાનામેતદભૂત્ । ( ક્પ્સૂ 96 ) "કિં પ્રત્યયમસ્માકં દુઃખપ્રશાન્તં સુખં ચ પ્રાદુર્ભૂતં?" । તે તં ભગવન્તં પશ્યન્તિ દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈરલઙ્કૃતં અશીત્યનુવ્યઞ્જનવિરાજિતગાત્રં । તે તં દૃષ્ટ્વૈવમાહુઃ । "અસ્ય મહાકારુણિકસ્ય મહાત્મનો ઽનુભાવેન વયમેવં સુખિનઃ સંવૃત્તાઃ" । તે પ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ પ્રસન્નમનસો ભગવન્તં પ્રેક્ષન્તે । તેષાં ભગવાનાહ - "સાધુ યૂયં સત્ત્વા નમો બુદ્ધાયેતિ વાચં ભાષતાં, અનુત્તરાયાં ચ સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયત । એવં યુષ્માકં દુઃખાવેદના ન ભૂય ઉત્પદ્યતે, નિત્યં ચ સુખાયા વેદનાયા લાભિનો ભવિષ્યથ" । ત એવં આહુઃ । "નમો બુદ્ધાયોત્પાદયામો વયમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં, તચ્ચાસ્માકં કુશલમૂલં કર્માવરણાક્ષયાય સંવર્તતુ" । તતશ્ચ કેચિત્ ચ્યુત્વા મનુષ્યાણાં સભાગતાયામુપપદ્યન્તે । યે નૈરયિકાઃ સત્ત્વા અગ્નિના દહ્યન્તે તેષાં તે રશ્મયઃ શીતલાન્ વાયૂન્ પ્રમુઞ્ચન્તિ, તે તૈઃ સ્પૃષ્ટાઃ પ્રશાન્તક્ષુત્તર્ષાશ્ચાદુઃખા ભવન્તિ, યાવત્ કેચિત્ તતશ્ચ્યાવિત્વા મનુષ્યાણાં સભાગતાયાં ઉપપદ્યન્તે । એવં તિર્યગ્યોનિર્વક્તવ્યા એવં યાવન્ મનુષ્યા વક્તવ્યાઃ । સા ચ પ્રભા પ્રતિનિવૃત્યા ભગવન્તં ત્રિષ્કૃત્વઃ ( ક્પ્સૂ 97 ) પ્રદક્ષિણીકૃત્વા ભગવત ઉષ્ણીષે ઽન્તર્હિતા, દૃષ્ટ્વા ચ ગણનાતિક્રાન્તા દેવમનુષ્યા યક્ષરાક્ષસનાગાસુરા અવૈવર્તિકાઃ સ્થાપિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, ગણનાતિક્રાન્તશ્ચ સત્ત્વાઃ સમાધિક્ષાન્તિધારણી પ્રતિલબ્ધવન્તઃ । યૈર્જમ્બૂદ્વીપકૈર્મનુષ્યૈઃ શ્રુતમઞ્જુરે નગરે રાજધાન્યાં જમ્બૂવનોદ્યાનં ભગવતો ઽર્થાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ દેવૈર્દિવ્યૈરલઙ્કારવિભૂષણૈરલઙ્કૃતં

। "યન્નૂનં વયં ગત્વા પશ્યેમઃ, તત્ર ચ રત્નગર્ભં તથાગતં પશ્યેમ ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ । તત્ર ગત્વા ભગવતઃ સકાશાદ્ ધર્મં શૃણુયામઃ" । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન દિવસેદિવસે ઽનેકાનિ દેવમનુષ્યેભ્યઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ મઞ્જુરકં નગરમાગચ્છન્તિ ભગવતો દર્શનાયોપસંક્રમણાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ, તં ચોદ્યાનાં દિદૃક્ષવઃ । તસ્ય ચોદ્યાનસ્ય વિંશદ્દ્વારસહસ્રાણિ સપ્તરત્નમયાન્યભૂવન્ । એકૈકસ્મિન્નુદ્યાનદ્વારે પઞ્ચપઞ્ચશતાનિ રત્નપીઠાનાં પ્રજ્ઞપ્તાનિ, તેષુ ચ પઞ્ચપઞ્ચમાણવકશતાન્યુપવિષ્ટાનિ, યે તે સત્ત્વા ગતાસ્તમુદ્યાનં પ્રવિશન્તિ તાંસ્તે માણવકા બુદ્ધસારણં ગમયન્તિ ધર્મશરણં ગમયન્તિ સઙ્ઘશરણં ગમયન્તિ, અનુત્તરાયાં ( ક્પ્સૂ 98 ) સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયન્તિ ચિત્તં ચોત્પાદયન્તિ, આસનસ્થા યે દૂરસ્થાયિનઃ પશ્ચાત્તમુદ્યાનં પ્રવિશન્તિ ભગવન્તં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ દર્શનાય ।
એવં સમુદ્રરેણુમા બ્રાહ્મણેનાગ્રપુરોહિતેન તાનિ સપ્તવર્ષાણિ ગણનાતિક્રાન્તા દેવા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા વિનીતા નિવેષિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા, ગણનાતિક્રાન્તા નાગાઃ અસુરા યક્ષરાક્ષસાઃ કુમ્ભાણ્ડા ગન્ધર્વાઃ પ્રેતાઃ પિશાચા નૈરયિકા ગણનાતિક્રાન્તાઃ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા વિનીતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, યાવત્ તિર્યગ્યોનિગતા ઇતિ । સ તેષાં સપ્તાનાં વર્ષાણામત્યયેન સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણશ્ચતુરશીતિશ્ચક્રસહસ્રાણિ સ્થાપયિત્વા દિવ્યં ચક્રરત્નં, ચતુરશીતિહસ્તિસહસ્રાણિ સપ્તરત્નાલઙ્કારવિભૂષિતાનિ સ્થાપયિત્વા હસ્તિરત્નં, યાવચ્ચતુરશીતિરથસહસ્રાણિ નિર્યાતયતિ । તેષાં સપ્તાનાં વર્ષાણાં અત્યયેન રાજ્ઞો ઽરણેમિનઃ ન રાગચ્છન્દ ઉત્પદ્યતે, ન દ્વેષચ્છન્દઃ ન મોહચ્છન્દઃ ન રાજચ્છન્દઃ ન ધનચ્છન્દઃ ન ( ક્પ્સૂ 99 ) પુત્રચ્છન્દઃ ન દેવીચ્છન્દઃ નાહારચ્છન્દઃ ન પાનચ્છન્દઃ ન વસ્ત્રચ્છન્દઃ ન ગન્ધચ્છન્દઃ ન યાનચ્છન્દઃ ન નિદ્રચ્છન્દઃ નાત્મચ્છન્દઃ, ન પરચ્છન્દં કૃતવાન્ । સપ્તવર્ષાણિ ન પાર્શ્વં નિક્ષિપ્તવાન્ । ન ચાસ્ય રાત્રિસંજ્ઞા ઉત્પન્ના, ન દિવસસંજ્ઞા ઉત્પન્ના, ન રૂપસંજ્ઞાં ન શબ્દસંજ્ઞાં ન રસસંજ્ઞાં ન ગન્ધસંજ્ઞાં ન સ્પર્શાસંજ્ઞાં ઉત્પાદિતવાન્ । તૈશ્ચ સપ્તભિર્વર્ષૈઃ કાયશ્રમો નોત્પન્નઃ, નિત્યં સતતસમિતં દશસુ દિક્ષુ એકૈકસ્યાં દિશિ સહસ્રં બુદ્ધક્ષેત્રં પરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં પશ્યતિ । ન ચ સુમેરુશ્ચક્ષુષો ઽવભાસમાગચ્છતિ, નાન્યે પર્વતાઃ ન ચક્રવાડમહાચક્રવાડાઃ ન લોકાન્તરિકા ન ચન્દ્રાદિત્યૌ ન દિવ્યાનિ વિમાનાનિ ચક્ષુષો ઽવભાસં આગચ્છન્તિ । યથા તાં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશુદ્ધાં પશ્યતિ, તથૈવ પરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યન્ પ્રણિધાનં ચિન્તયતિ । યથારણેમી રાજા ઈદૃશેન સુખગુણવિહારેણ સપ્તવર્ષાણિ વિહરતિ, ઈદૃશાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યુહાન્ પશ્યતિ, પરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં પ્રણિધાનં ( ક્પ્સૂ 100 ) ચિન્તયન્નિષણ્ણઃ, એવમનિમિષો જ્યેષ્ઠો રાજપુત્રઃ, નિમુઃ, ઇન્દ્રગણઃ, એવં તદ્રાજ્ઞઃ સર્વં પુત્રસહસ્તં ચ ચતુરશીતિકોટ્ટરાજસહસ્રાણિ અપરાણિ ચ દ્વાનવતિપ્રાણકોટ્યઃ સર્વાણ્યેવમેવ સપ્તવર્ષાણિ એકાકિનો રહોગતાઃ પ્રતિસંલીનાઃ, દશસુ દિક્ષ્વૈકૈકસ્યાં દિશિ સહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ લોકધાતૂન્ પશ્યન્તિ । ન ચ તેષાં સપ્તાનાં વર્ષાણાં અન્તરેણ રાગચ્છન્દ ઉત્પન્નો ન દ્વેષચ્છન્દો ન મોહચ્છન્દઃ, યાવત્ ન તેષાં શ્રમસ્થાનમુત્પન્નમભૂત્ । સતતસમિતં ચ દશસુ દિક્ષ્વૈકૈકસ્યાં દિશિ સહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યન્તિ । ન ચ તેષાં સુમેરુશ્ચક્ષુસો ઽવભાસમાગચ્છતિ,
ન ચાન્યે પર્વતા યાવન્ન દિવ્યાનિ વિમાનાનિ ચક્ષુષો ઽવભાસમાગચ્છન્તિ । યથૈવ તે બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાઃ દૃષ્ટાઃ તથૈવ પરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહપ્રણિધાનં ચિન્તયન્તિ । સર્વ એવમીદૃશેન ગુણવિહારેણ સપ્તવર્ષાન્ વિહરન્તિ । કેચિત્ પરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં ચિન્તયન્તિ, કેચિદ્ અપરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં ચિન્તયન્તિ ॥
અથ ખલુ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણસ્તાનિ સપ્તવર્ષાણિ નિર્ગતાનિ નિષ્ઠિતાનિ વિદિત્વા સપ્તરત્નં નિર્યાતયતિ । ( ક્પ્સૂ 101 ) યેન રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - "મયા ભદન્ત ભગવન્ રાજારણેમી અનુતરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતઃ, સ ગૃહં ગત્વૈકાકી રહોગતઃ પ્રતિસંલીનો નિષણ્ણઃ, ન ચાત્ર કસ્યચિન્ મનુષ્યસ્ય પ્રવેશો દીયતે । એવં તત્સહસ્રં રાજપુત્રાણાં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતં । એવમેવ પ્રતિપ્રતિ સ્વગૃહાણિ ગત્વા એકાકિનઃ પ્રતિસંલયનનિષણ્ણં, ન ચાત્ર કસ્યચિત્ પ્રવેશો દીયતે । એવં યાવચ્ચતુરશીતિઃ કોટ્ટરાજસહસ્રાણિ એવમપરે દ્વાનવતિઃ પ્રાણકોટ્યો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાઃ નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, સર્વે સ્વકસ્વકાનિ ગૃહાણિ ગત્વા હ્યેકાકિનો રહસિ ગતા નિષદ્ય પ્રતિસંલીના, ન ચાત્ર કસ્યચિત્ પ્રવેશો દીયતે । ભગવાંશ્ચૈનાં સમન્વાહરતુ યાવદ્ રાજારણેમી તસ્માત્ પ્રતિસંલયનાદ્ વ્યુત્થાયેહાગચ્છેત્; તે ઽપિ સર્વ ઇહગચ્છેયુઃ યે મયા સર્વે બોધૌ સમાદાપિતાઃ અચલાં ચ બુદ્ધિમનુગૃહ્ણેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, ભગવતશ્ચાન્તિકાદ્વ્યાકરણં પ્રાપ્નુયુર્ગોત્રં ચ નામ ચ બુદ્ધક્ષેત્રં ચ પ્રતિગૃહ્ણીયુઃ" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ ( ક્પ્સૂ 102 ) સમ્યક્સંબુદ્ધો નિર્હારપતિં નામ સમાધિં સમાપન્નઃ । યથા સમાપન્નસ્ય મુખાન્નીલપીતલોહિતાવદાતમઞ્જિષ્ઠાસ્ફટિકવર્ણા અર્ચિષો નિશ્ચરન્તિ । યાં નિશૃત્ય તેષાં પ્રતિસંલીનાનાં વિહરતામગ્રતો બ્રહ્મનિર્મિતઃ સ્થિત એવમાહ । "ઉત્તિષ્ઠત માર્ષા ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રમત વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ, પરિસમાપ્તા માર્ષા સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય સપ્તવાર્ષિકો યજ્ઞઃ । ભગવાન્ પુનરન્યેન ચર્યાં પ્રક્રમિષ્યતિ" । તતસ્તે સર્વે રશ્મિભિઃ સંચોદિતાઃ, ઉત્થાય રાજાનમરણેમિનં ચોદયન્તિ । સ તૈઃ સંચોદિતો વ્યુત્થિતઃ પ્રસ્થિતશ્ચ, પ્રસ્થિતસ્ય ચ તસ્ય રાજ્ઞો દેવતા ગગનતલે ભેરીમૃદંગપટહાદીન્ વાદ્યાનિ પ્રવાદયન્તિ ।

અથ ખલુ રાજારણેમી રથાભિરૂઢઃ તેન પુત્રસહસ્રેણ ચતુરશીતિભિશ્ચ કોટ્ટરાજસહસ્રૈર્દ્વાનવતિભિશ્ચ પ્રાણકોટિભિઃ પરિવૃતો નગરાન્નિર્યાતિ ભગવતો ઽન્તિકં ભગવન્તં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય । સ યાવદ્ યાનસ્ય ભૂમિસ્તાવદ્યાનેન યાત્વા યાનાદ્ અવતરતિ, યાનાદ્ અવતીર્ય પદ્ભ્યામેવ જમ્બૂવનં પ્રવિવેશ, ( ક્પ્સૂ 103 ) પ્રવિશ્ય ચ યેન ભગવાંસ્તેનોપજગામ, ઉપેત્ય ભગવતઃ પાદૌ શીરસાભિવન્દ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચૈકાન્તે ન્યષીદત્ સાર્ધમ્ અનેકૈઃ પ્રાણકોટિભિઃ । અથ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો રાજાનમરણેમિનં પ્રાહ - "અનુમોદતુ મહારાજેમં યચ્ચ ત્વયા માસ્ત્રયં ભગવતઃ ઉપસ્થાનં કૃતં સર્વોપકરણૈઃ અપરિમિતસ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય ચ નાનાવિચિત્રાણિ ચ રત્નાનિ નિર્યાતિતાનિ ચતુરશીતિશ્ચ નગરસહસ્રાણિ, તદેવાનુમોદનાસહગતં પુણ્યસ્કન્ધં યચ્ચ પરિત્યાગસહગતં પુણ્યસ્કન્ધં સર્વં પરિણામયાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । એવં તદ્ રાજ્ઞઃ પુત્રસહસ્રં સમાદાપયતિ તથૈવ ચતુરશીતિઃ કોટ્ટરાજસહસ્રાણિ અપરાશ્ચ બહુપ્રાણકોટ્યઃ, તેનાનુમોદનાસહગતેન પુણ્યસ્કન્ધેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । એવં ચાહ - "અનુમોદત યૂયમિહ દક્ષિણાં નિર્યાતયત" । કથયતિ ચ ।
"દાનેનાહમનેન નેન્દ્રભવનં ન બ્રહ્મલોકે ફલં ।
કાઙ્ક્ષામિ દ્રુતવાયુવેગચપલાં ન ત્વેવ રાજ્યશ્રિયં ॥
દાનસ્યાસ્ય ફલં તુ ભક્તિમહતો યન્ મે હ તેનાપ્નુયાં ।
ચિત્તૈશ્વર્યકરિં હિ બોધિમતુલાં સત્ત્વાંશ્ચ સન્તારયે" ॥
ઇતિ શ્રીકરુણાપુણ્ડરીકે દાનવિસર્ગસ્તૃતીયઃ ॥ 3 ॥
ઇવ્ બોધિસત્ત્વવ્યાકરણપરિવર્તશ્ચતુર્થઃ
અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યૈતદ્ અભવત્ । "બહ્યો ઽનેન સમુદ્રરેણુના બ્રાહ્મણેન પ્રાણકોટ્યો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા અવૈવર્તિકભૂમૌ સ્થાપિતાસ્તે ચ મયા વ્યાકર્તવ્યા બુદ્ધક્ષેત્રાશ્ચ દર્શયિતવ્યાઃ" । અથ ખલુ ભગવાન્ બોધિચિત્તાસંપ્રમોષં નામ સમાધિં સમાપન્નઃ । સ્મિતં ચ પ્રાવિષ્કૃતવાન્, યેન સ્મિતાવિષ્કરણેનાનન્તા પર્યન્તા બુદ્ધક્ષેત્રા ઉદરેણાવભાસેનાવભાસ્ય રાજ્ઞો ઽરણેમિનો ઽન્યેષાં ચ બહૂનાં પ્રાણકોટિનાં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં આદર્શયતિ । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન દશસુ દિક્ષુ ગણનાતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ તમવભાસં દૃષ્ટ્વા બુદ્ધાનુભાવેનેમાં લોકધાતું સમાગતા ભગવતો દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ભિક્ષુસઙ્ઘં ચ । તે ચ વિવિધૈર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતૈર્ભગવતઃ પૂજાં કૃત્વા પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવન્તં પર્યુપાસ્ય પુરતો નિષણ્ણા બોધિસત્ત્વપ્રણિધાનં શ્રોતુકામાઃ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતઃ રાજાનમરણેમિનમાહ - "ત્વં તાવન્ મહારાજ પ્રથમં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ" । અથ રાજાનણેમી યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - "અહં ભગવન્ બોધ્યર્થિકઃ, યન્મયા માસત્રયં ભગવતો નાનાવિધૈરુપકરણૈરુપસ્થાનં કૃતમપ્રમેયસ્ય ચ ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય તન્મયા કુશલમૂલમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામિતં । ઇમાનિ ચ ભગવન્ મયા સપ્તવર્ષાણિ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાશ્ચિન્તિતા; યત્રાહં ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધો યત્ર ન નિરયા સ્યુર્ન તિર્યગ્યોનિર્ન યમલોકાઃ । યે ચ સત્ત્વાશ્ચ્યવયુસ્તે મા દુર્ગતાવુપપદ્યેયુઃ । સર્વે તત્ર સત્ત્વાઃ સુવર્ણ્વર્ણા ભવેયુઃ । સર્વેષાં તત્ર દેવમનુષ્યાણાં નાનાત્વં ન સ્યાત્ । સર્વે તત્ર સત્ત્વા જાતિસ્મરાઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચૈવંરૂપેણ દિવ્યેન ચક્ષુષા સમન્વાગતાઃ સ્યુર્યદ્ બુદ્ધકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ અન્યેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠતો યાપયતો ધર્મં ચ દેશયતઃ પશ્યેયુઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચૈવંરુપેણ દિવ્યેન શ્રોત્રેણ સમન્વાગતાઃ સ્યુઃ, યદ્ બુદ્ધકોટીનિયુતશતસહસ્રાણાં ધર્મં દેશયમાનં ( ક્પ્સૂ 107 ) શૃણુયુઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચૈવંરૂપેણ પરચિત્તજ્ઞાનેન સમન્વાગતાઃ સ્યુઃ, તેષાં બહુબુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રસ્થિતાનાં સત્ત્વાનાં ચિત્તચરિતાન્યાજાનેયુઃ । સર્વસત્ત્વાઃ તથાવિધેનર્દ્ધિકૌશલ્યેન સમન્વાગતાઃ સ્યુર્યદેકચિત્તોત્પાદેન બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ અતિક્રમેયુઃ । મા ચ તત્ર સત્ત્વા ભવેયુઃ પરિગ્રહવન્તો ઽન્તતઃ સ્વશરીરે ઽપ્યનાગૃહીતમાનસાઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચાવૈવર્તિકા ભવેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । સર્વસત્ત્વાશ્ચોપપાદુકાઃ સ્યુઃ । ન તત્ર માતૃગ્રામસ્ય પ્રજ્ઞપ્તિર્ભવેત્ । ન તત્ર સત્ત્વાનાં આયુઃ પ્રમાણપર્યન્તઃ સ્યાદ્, અન્યત્ર પ્રણિધાનવશેન । ન તત્ર સત્ત્વાનામકુશલસ્ય નામાપિ સ્યાત્ । ન તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે દુર્ગન્ધં સ્યાત્, દિવ્યાતિક્રાન્તેન ભગવદ્ગન્ધેન તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં સ્યાત્ । સર્વસત્ત્વાશ્ચ દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતાઃ સ્યુઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચૈકજાતિપ્રતિબદ્ધાઃ સ્યુઃ, સ્થાપયિત્વા પ્રણિધાનં । સર્વસત્ત્વાસ્તત્રૈકપૂર્વાહ્ણેન બુદ્ધાનુભાવેન ગણનાતિક્રાન્તાન્ બુદ્ધાન્ પર્યુપાસીરન્, યાવદ્ વિવિધેન બોધિસત્ત્વવિકુર્વિતેનાકાઙ્ક્ષેયુઃ બુદ્ધાનાં પૂજાં કર્તું તથૈવ તેષાં સિદ્ધ્યેયુઃ, તેનૈવ પૂર્વભક્તેન વિવર્તેયુઃ । ( ક્પ્સૂ 108 ) સર્વસત્ત્વાશ્ચ બુદ્ધપિટકં કથયેયુઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચ નારાયણબલસમન્વાગતા ભવેયુઃ । ન કશ્ચિત્ સત્ત્વો બુદ્ધક્ષેત્રગુણાલઙ્કારસ્ય વર્ણપર્યન્તં શક્તઃ સ્યાદ્ગૃહીતુમન્તશો દિવ્યેનાપિ ચક્ષુષા । સર્વસત્ત્વાસ્તત્ર પ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તાઃ સ્યુઃ, અસંખ્યેયપ્રતિભાનાઃ । એકૈકસ્ય ચ બોધિસત્ત્વસ્ય યોજનસહસ્રપ્રમાણં સ્યાત્ । પ્રભાસ્વરં ચ તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સ્યાત્, સમન્તેન ચ ગણનાતિક્રાન્તા બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યુહાસ્તત્ર દૃશ્યેયુઃ । યે ચાત્ર સત્ત્વા ઉપપદ્યેયુર્યાવદ્બોધિપર્યન્તેન બ્રહ્મચારિણઃ સ્યુઃ । સર્વસત્ત્વાઃ સદેવકસ્ય લોકસ્ય નમસ્યનીયાઃ સ્યુઃ, યાવદ્ બોધિપર્યન્તેન નેન્દ્રિયવિકલા ભવેયુઃ । સહોપપન્નાશ્ચ તત્ર સત્ત્વા દિવ્યાતિક્રાન્તમાર્યપ્રીતિસુખં પ્રતિલભેયુઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચ તત્ર કુશલમૂલસમવધાનાઃ સ્યુઃ । સર્વસત્ત્વાશ્ચ તત્ર નવાનિ વસ્ત્રાણિ કાશાયાણિ ધારયેયુઃ । સહોપપન્નાશ્ચ તત્ર સત્ત્વાઃ સુવિભક્તિવતીં સમાધિં પ્રતિલભેયુઃ, યસ્ય સમાધેઃ પ્રતિલાભાદ્ગણનાતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગત્વા બુદ્ધાન્ પર્યુપસીરન્ યાવદ્ બોધિપર્યન્તેનાનુપશ્યેયુઃ

। યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા ઉપપદ્યેયુઃ તે યાદૃગ્જાતીયાં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ આકાઙ્ક્ષેયુઃ તાદૃગ્જાતીયાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાઃ ( ક્પ્સૂ 109 ) તેષુ રત્નવૃક્ષેષુ પશ્યેયુઃ । સહોપપન્નાશ્ચ સત્ત્વાઃ સમાધિં પ્રતિલભેયુર્યસ્ય સમાધેઃ પ્રતિલાભાત્ દશસુ દિક્ષુ ગણનાતિક્રાન્તેષુ અન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાસ્તિષ્ઠતો યાપયતો નિત્યં પશ્યેયુર્યે તત્ર સત્ત્વાઃ પ્રત્યાજાયેયુઃ તે સર્વ એવંરૂપેણ ચીવરવિમાનાલઙ્કારાભરણવર્ણરૂપેણ સ્યુર્યથા પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવાઃ । ન તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે પાંશુશિલા કાલપર્વતા ભવેયુઃ, ન ચક્રવાડમહાચક્રવાડા ન સુમેરુર્ન મહાસમુદ્રાઃ; ન તત્રાવરેણનિવરણક્લેશશબ્દાઃ સર્વેણ સર્વં સર્વતશ્ચ; તત્ર નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકશબ્દો ન સ્યાન્નાક્ષણશબ્દો ન દુઃખશબ્દઃ ।
એવંરૂપેણાહં ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રેણાર્થી; તાવદહં ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વદુષ્કરચર્યાં ચરિષ્યે યાવન્નૈવંરૂપૈર્ગુણૈર્બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશોધયિષ્યે; એવમહં ભદન્ત ભગવન્ પુરુષકારં કરિષ્યે, તતઃ પશ્ચાદનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યે । દશયોજનસાહસ્રિકશ્ચ મે બોધિવૃક્ષો ભવેત્, તત્ર નિષણ્ણશ્ચાહમેકક્ષણેનચિત્તોત્પાદેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેય । અપ્રમાણા ચ મે પ્રભા સ્યાત્ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણામ્ ( ક્પ્સૂ 110 ) અવભાસયન્તિ । અપરિમાણા ચ મમાયુર્ભવેદપ્રમેયકલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણાં ન શક્યં કેનચિદ્ ગણયિતુમન્યત્ર સાર્વજ્ઞેન જ્ઞાનેન । અપ્રમેયશ્ચ મે બોધિસત્ત્વસઙ્ઘઃ સ્યાત્ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધવર્જિતો, યન્ન શક્યં ગણયિતું અન્યત્ર સાર્વજ્ઞેન જ્ઞાનેન । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મમાપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ અન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધા ભગવન્તો વર્ણભાષણં કુર્યુર્ઘોષં ચાનુશ્રાવયેયુર્યશ ઉદીરયેયુઃ । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મમાપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ યે સત્ત્વા નામધેયં શૃણુયુસ્તે સર્વે બુદ્ધક્ષેત્રે કુશલમૂલપરિણામનં કૃત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ, સ્થાપયિત્વાનન્તર્યકારકાન્ સત્ત્વાન્ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાન્ । બોધિપ્રાપ્તસ્ય મે ઽન્યાસુ ગણનાતિક્રાન્તાસુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા બોધિચિત્તોત્પાદં કુર્યુઃ, મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપત્તિમાકાઙ્ક્ષમાણાઃ, તત્ર ચ કુશલમૂલપરિણામનં કુર્યુઃ; તેષાં ચાહં મરણકાલસમયેષ્વગ્રતસ્તિષ્ઠેય બોધિસત્ત્વગણપરિવૃતઃ; તે ચ માં દૃષ્ટ્વા પ્રીતિં પ્રસાદં ચ મમાન્તિક ઉત્પાદયેયુઃ, સર્વાવરણતાં ( ક્પ્સૂ 111 ) ચ નિવર્તયેયુઃ, કાલં ચ કૃત્વાસ્માકં બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ । યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વાસ્તે ઽસ્માકં સકાશાદશ્રુતપૂર્વાં ધર્મદેશનામાકાઙ્ક્ષેયુઃ શ્રોતું તે યાદૃશીમાકાઙ્ક્ષેયુસ્તાદૃશીં શૃણુયુઃ । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મમ ગણનાતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બોધિસત્ત્વા નામધેયં શૃણુયુઃ તે ઽવૈવર્તિકાઃ સ્યુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, પ્રથમાં ક્ષાન્તિં પ્રતિલભેયુઃ તથા દ્વિતીયાં, યાદૃશીં સમાધિં ધારણીં ચાકાઙ્ક્ષેયુઃ તાદૃશીં સમાધિં ધારણીં ચ પ્રતિલભેયુઃ । પરિનિર્વૃતસ્ય ચ મમ ગણનાતિક્રાન્તેષુ કલ્પેષુ પશ્ચાદ્ ગણનાતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બોધિસત્ત્વા મમ નામધેયં શ્રુત્વા પરમાં પ્રીતિં પ્રસાદં પ્રામોદ્યં ચ પ્રાપ્નુયુર્મામેવ નમસ્યમાના આશ્ચર્યપ્રાપ્તા યશકીર્તિં ચ વર્ણયેયુઃ; બોધિસત્ત્વભૂતેન ચ યદા મયા બુદ્ધકાર્યં અભિનિષ્પાદિતં તતઃ પશ્ચાદનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધ્યેયં, અભિસંબુદ્ધસ્ય ચ મમ પરમપ્રસાદપ્રતિલબ્ધા બોધિસત્ત્વાઃ પ્રથમાયાઃ ક્ષાન્ત્યા લાભિનઃ સ્યુર્દ્વિતીયાયાઃ તૃતીયાયાઃ, યાદૃશીં ચ સમાધિં ધારણીં આકાઙ્ક્ષેયુસ્તાદૃશીં પ્રતિલભેયુઃ, યાવદ્બોધિપર્યન્તેનાનુપશ્યેયુઃ । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે ગણનાતિક્રાન્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ યાઃ સ્ત્રિયો મમ નામધેયં ( ક્પ્સૂ 112 ) શૃણુયુસ્તાઃ પરમપ્રીતિપ્રામોદ્યં પ્રતિલભેયુઃ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયેયુઃ, યાવદ્બોધિપર્યન્તેન ન ભૂયઃ સ્ત્રીત્વં પ્રતિલભેયુઃ । પરિનિર્વૃતસ્ય ચ મે ગણનાતિક્રાન્તેષુ કલ્પેષુ ગણનાતિક્રાન્તા યાઃ સ્ત્રિયો મમ નામધેયં શૃણુયુઃ તાઃ પરમપ્રીતિપ્રામોદ્યં પ્રસાદં ચ પ્રાપ્નુયુઃ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયેયુઃ, યાવદ્બોધિપર્યન્તેન ન ભૂયઃ સ્ત્રીત્વં પ્રતિલભેયુઃ
। ઈદૃશમહં ભદન્ત ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રમાકાઙ્ક્ષામિ, ઈદૃશાશ્ચ પરિશુદ્ધાશયાઃ સત્ત્વા, ઈદૃશો ઽહં ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં" ।

અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો રાજ્ઞો ઽરણેમિનઃ સાધુકારમદાત્ । "સાધુ સાધુ મહારાજ, ગમ્ભીરસ્તે મહારાજ પ્રણિધાનં પરિશુદ્ધં તે બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં । પશ્ય મહારાજ પશ્ચિમાયાં દિશિ કોટીશતસહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રાણાં અતિક્રમ્ય ઇન્દ્રસુવિરાજિતા નામ લોકધાતુઃ, તત્રેન્દ્રઘોષેશ્વરરાજો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ પરિશુદ્ધાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતિ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં ( ક્પ્સૂ 113 ) પ્રજ્ઞપ્તિરપ્યસ્તિ, ઉત્પાદાય ન તત્ર શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધકથા ક્રિયતે, શુદ્ધા ચ તત્ર મહાયાનકથા । સર્વ એવોપપાદુકાઃ સત્ત્વા, ન ચ તત્ર માતૃગ્રામસ્ય નામાપિ જ્ઞાયતે । સર્વ એતે ગુણાસ્તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે યથા મહારાજેનાપરિમિતં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહપ્રણિધાનમ્ કૃતમમિતાશયાઃ સત્ત્વા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાસ્તેન ત્વં મહારાજ ઇન્દ્રઘોષેશ્વરરાજતથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય તસ્મિન્ સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે ષષ્ટીનામન્તરકલ્પાનામત્યયેન સા લોકધાતુર્મેરુપ્રભા નામ ભવિષ્યતિ । તત્રાચિન્ત્યમતિગુણરાજો નામ તથાગતો ભવિષ્યત્યર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો । યથૈવેન્દ્રઘોષેશ્વરરાજસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ઇન્દ્રસુવિરાજિતાયાં લોકધાતૌ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહઃ તથૈવાચિન્ત્યમતિગુણરાજસ્ય તથાગતસ્ય મેરુપ્રભાયાં લોકધાતૌ ગુણવ્યૂહો ભવિષ્યતિ । તસ્ય ચાચિન્ત્યમતિગુણરાજસ્ય તથાગતસ્ય ષષ્ટ્યન્તરકલ્પાણ્યાયુઃપ્રમાણં ભવિષ્યતિ । યદાચિન્ત્યમતિગુણરાજસ્તથાગતઃ પરિનિર્વાસ્યતિ તસ્ય ષોડશાન્તરકલ્પાઃ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ, તસ્ય સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે સહસ્રાન્તરકલ્પાત્યયેન વિરતિર્નામ સા લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ । ( ક્પ્સૂ 114 ) તત્ર રશ્મિર્નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, પેયાલં પૂર્વવત્, સમાશ્ચૈષામાયુઃ સમા લોકધાતુઃ । એવં પરિનિર્વૃતાનાં સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે અપરા નામ સા લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ । તર રત્નેશ્વરઘોષો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઉત્પત્સ્યતે । સમો બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહઃ સમં ચાન્તરકલ્પા સ્થાસ્યતિ યાપયિષ્યતિ ધર્મં ચ દેશયિષ્યતિ । તસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય સપ્તાન્તરકલ્પાં સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ, તસ્મિંશ્ચ સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે, પેયાલં પૂર્વવત્ । એવં ચાપ્રમેયાપરિમાણાન્ તથાગતાંસ્તત્ર બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપન્નાન્ પશ્યામિ પરિનિર્વૃતાંશ્ચ, નૈવાસૌ લોકધાતુસ્સંવર્તતે ન નિવર્તતે । તત્રાનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્ત એકસ્મિન્ ગઙ્ગાવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે પ્રતિષ્ઠે દ્વિતીયે નદીગઙ્ગાવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે સા લોકધાતુઃ સુખાવતી નામ ભવિષ્યતિ । તત્ર ત્વં મહારાજનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, અમિતાયુર્નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભવિષ્યસિ" ।
રાજારણેમ્યાહ - "કુત્ર તે ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ઽસ્માકં પ્રથમતરં તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ( ક્પ્સૂ 115 ) ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યન્તે?" । ભગવાન્ આહ - "ઇમે તે મહારાજ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે ઽપ્રમેયૈરસંખ્યેયૈરતુલ્યૈરપરિમાણૈર્દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ તાભ્યસ્તાભ્યો લોકધાતુભ્ય આગતા મં વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય, યે મમ પુરતો નિષણ્ણા એતે ઽતીતૈર્બુદ્ધૈર્વ્યાકૃતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, પ્રત્યુત્પન્નૈરપિ બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિરેતે કુલપુત્રા વ્યાકૃતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યે તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રથમતરમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યન્તે, એકૈકશ્ચૈષ મહારાજ બોધિસત્ત્વો ઽનેકેષાં બુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રાણાં અન્તિકે કૃતાધિકારો ઽવરુપ્તકુશલમૂલો ભાવિતપ્રજ્ઞઃ, ત એતે મહારાજ કુલપુત્રા યે તત્ર પ્રથમતરં બુદ્ધક્ષેત્રે બુદ્ધા ભવિષ્યન્તિ" । રાજારણેમ્યાહ - "અયં ભદન્ત ભગવન્ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો યેનાહં સપરિષત્કો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાઃ સ કિયતા કાલેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે?" । ભગવાન્ આહ - "મહાકારુણિક એષ બ્રાહ્મણઃ સમુદ્રરેણુઃ, શ્રોષ્યસિ ત્વં યથૈષ સિંહનાદં નદિષ્યતિ" ।
રાજા આહ - "યદ્યેષ મે પ્રણિધિઃ સમૃધ્યતિ યથાહં ( ક્પ્સૂ 116 ) ભગવતા વ્યાકૃતાઃ, તદ્યથાહં ભગવતઃ પાદવન્દનં કુર્યાં પઞ્ચમણ્ડલેન તદા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા લોકધાતવઃ પ્રકમ્પન્તુ પ્રચલન્તુ । યે ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાઃ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તિ યાપયન્તિ તે ચ માં વ્યાકુર્યુઃ" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રાજારણેમી રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલકેન પાદયોર્નિપતિતઃ । યદૈવ રાજ્ઞઃ શિરસા પૃથિવી સ્પૃષ્ટા તદા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ કમ્પિતાઃ ચલિતાઃ પ્રચલિતાઃ ક્ષુભિતાઃ સંપ્રક્ષુભિતાઃ, ગાઙ્ગાનદીવાલિકાસમા બુદ્ધા વ્યાકુર્વન્તિ । "સન્તીરણે બુદ્ધક્ષેત્રે ધારણે કલ્પે ઽશીતિવર્ષસહસ્રાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો રાજાનમરણેમિનં વ્યાકરોતિ । ભવિષ્યસિ ત્વમનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્તે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે પ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ઽસંખ્યેયે સુખાવત્યાં લોકધાતાવમિતશુદ્ધાયાં અમિતાયુર્નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, સમન્તતો દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ લોકધાતૂન્ અવભાસયિષ્યસિ" ।
ભગવાન્ આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ પ્રવરસત્ત્વા વિધિજ્ઞ વ્યાકૃતસ્ત્વં દશબલૈઃ ।

ગઙ્ગાપ્રખ્યા વેલિતવસુમતીસશૈલા ભવિષ્યસિ નરવરદમ્યસારથિઃ" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર રાજારણેમી તુષ્ટ ઉદગ્રઃ પ્રમુદિતાઃ પ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ, અતિક્રમ્ય નાતિદૂરે એકાન્તે નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો રાજ્ઞો ઽરણેમિનો જ્યેષ્ઠપુત્રમનિમિષં નામ રાજકુમારમામન્ત્રયતિ સ્મ ।
અનિમિષો ઽવોચત્ । પેયાલં પૂર્વવત્, "અવલોકિતા મયાપાયા યે ચ તત્ર સત્ત્વા ઉપપન્નાઃ પ્રચણ્ડઘોરં દુઃખં અનુભવન્તિ । અવલોકિતા મયા સ્વર્ગા યે ચ તત્ર સત્ત્વા ઉપપન્નાઃ સંક્લિષ્ટચિત્તાઃ પુનરપ્યપાયેષુ પ્રપતન્તિ । સર્વસત્ત્વાશ્ચ મયાવલોકિતા અકલ્યાણમિત્રસંસૃષ્ટા વિહરન્તિ, ધર્મદુર્ભિક્ષાન્ધકારે કુશલમૂલપરિક્ષીણા ( ક્પ્સૂ 118 ) દૃષ્ટિગ્રાહગ્રસ્તાઃ કુમાર્ગૈર્વિહન્યતે । સ્વરેણાહં ભગવન્ તાન્ સત્ત્વાન્ વિજ્ઞપયામિ, સર્વં ચ કુશલં પરિણામયામિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યદ્ અહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરેયં યે કેચનસત્ત્વા દુઃખોત્પીડા ભયતર્જિતા ધર્મદુર્ભિક્ષાન્ધકારે પ્રવિષ્ટા લીના દીના અત્રાણા અશરણા અપરાયણા મામનુસ્મરેયુઃ, નામ ચ પરિકીર્તયેયુઃ । યદ્યહં દિવ્યેન શ્રોત્રેણ શૃણુયાં દિવ્યેન ચક્ષુષા પશ્યેયં, ન ચ તાં સત્ત્વાન્ વ્યસનેભ્યઃ પરિમોચયેયં, નાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । યદાહં ભદન્ત ભગવન્ સત્ત્વહેતોશ્ચિરપ્રણિધાનવિશેષેણ ચિરં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિષ્યામિ તદા મે આશાપરિપૂરિર્ભવતુ । યદાહં ભદન્ત ભગવન્ મહારાજારણેમી અતિક્રાન્તે એકસ્મિન્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે પ્રતિષ્ઠે દ્વિતીયે સુખાવત્યાં લોકધાતાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે, અમિતાયુર્નામ ભવિષ્યતિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, પરિશુદ્ધે બુદ્ધક્ષેત્રે પરિશુદ્ધાનાં સત્ત્વાનાં બુદ્ધકાર્યં કરિષ્યતિ, યાવત્યામિતાયુસ્તથાગતઃ અપરિમાણાન્ કલ્પાન્ બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા પરિનિષ્ઠિતબુદ્ધકાર્યો ઽનુપધિશેષનિર્વાણધાતૌ પ્રવેક્ષ્યતે, તસ્ય પ્રવિષ્ટસ્ય યાવત્ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ ( ક્પ્સૂ 119 ) તાવચ્ચિરમહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિષ્યામિ, બોધિસત્ત્વભૂતો ઽહં બુદ્ધકાર્યં કરિષ્યામિ । યદામિતાયુષસ્તથાગતસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય રાત્ર્યાઃ પ્રથમે યામે સદ્ધર્મો ઽન્તર્ધાસ્યતિ તસ્યામેવ રાત્ર્યાં પશ્ચિમે યામે ઽહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । વ્યાકરોતુ માં ભગવાન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । એવમેવાહં દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાસુ લોકધાતુષુ યે બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તિ યાપયન્તિ તાન્ અપિ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સ્વરેણ વિજ્ઞપયામિ વ્યાકુર્વન્તુ માં તે બુદ્ધા ભગવન્તો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ।
વ્યાકૃતઃ કુલપુત્ર રત્નગર્ભેણ તથાગતેનાનિમિષો રાજપુત્રઃ । એવં ચાહ - "યત્ત્વયા કુલપુત્રાવલોકિતા અપાયાઃ અવલોકિતાઃ સ્વર્ગા અવલોકિતં સર્વસત્ત્વાનાં દુઃખં સંજનિતં કારુણ્યચિત્તં સત્ત્વાનાં દુઃખમોચનાર્થં ક્લેશપ્રશમનાર્થં, તસ્માત્ત્વં કુલપુત્રાવલોકિતેશ્વરો નામ ભવિષ્યસિ । ત્વમવલોકિતેશ્વર બહૂનાં સત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણાં દુઃખમોચકઃ । બોધિસત્ત્વભૂતસ્ત્વં કુલપુત્ર બુદ્ધકાર્યં કરિષ્યસિ । પરિનિવૃતે ચામિતાભે તથાગતે ઽવશિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે, યસ્યામેવ રાત્ર્યાં પ્રથમે ( ક્પ્સૂ 120 ) યામે સદ્ધર્મો ઽન્તર્ધાસ્યતિ તસ્યામેવ રાત્ર્યાં પશ્ચિમે યામે ત્વં કુલપુત્રાનેકવ્યૂહે બોધિવૃક્ષમૂલે વજ્રાસને નિષણ્ણઃ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, સમન્તરશ્મ્યભ્યુદ્ગતશ્રીકૂટરાજો નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ । ષણ્ણવતિકલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ તવાયુર્ભવિષ્યતિ । પરિનિર્વૃતસ્ય તે ત્રિષષ્ટિકલ્પકોટ્યઃ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ" ।
અવલોકિતેશ્વર આહ - "યદિ ભગવન્ નિમા મમાશા પરિપૂર્યતે તદ્યદાહં ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કરોમિ તદા યે બુદ્ધા ભગવન્તો દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ તે વ્યાકુર્વન્તુ માં, ચલતુ ચ ધરણી સર્વગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાસુ દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ, સર્વપર્વતપાષાણશિખરવૃક્ષેભ્યઃ પઞ્ચાઙ્ગિકાનાં તૂર્યાણાં શબ્દો નિશ્ચરતુ, સર્વસત્ત્વાશ્ચ વિરાગચિત્તં પ્રતિલભન્તુ" । યદા ચાવલોકિતેશ્વરેણ બોધિસત્ત્વેન રત્નગર્ભસ્તથાગતઃ પઞ્ચમણ્ડલકેન વન્દિતસ્તદા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ ( ક્પ્સૂ 121 ) બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ધરણી પ્રચલિતા, તે ચ બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકુર્વન્તિ પેયાલં પૂર્વવત્, સર્વપર્વતપાષાણશિખરેભ્યઃ પઞ્ચાઙ્ગિકસ્ય તૂર્યસ્ય શબ્દો નિશ્ચરતિ, સર્વસત્ત્વાશ્ચ વિરાગચિત્તેન સ્થિતાઃ ।
ભગવાન્ આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ કારુણ્યપુણ્યસુ હૃષ્ટમાનસો વ્યાકૃતસ્ત્વં દશદિશિ વરદેહધારી ।
પ્રકમ્પિતા ધરણીસક્ષેત્ર ષડ્વિકારો ભવિષ્યસિ જિનાગ્રપુગલો મહર્ષી" ॥
અથ ખલુ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતો દ્વિતીયં રાજપુત્રં નિમિર્નામામન્ત્રયામાસ । "એવં ચાનુમોદ ત્વં કુલપુત્રેમં મહાપરિત્યાગં, યચ્ચ ત્વયા શુભમુપાર્જિતં તત્સર્વં સત્ત્વહેતોઃ સર્વજ્ઞતાયાં પરિણામય, ઉત્પાદય ચિત્તમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ।
અથ નિમી રાજકુમારો ભગવતઃ પુરસ્તાન્નિષદ્યેદમવોચત્ - "યત્ મયા ભગવાન્ ઉપસ્થિતઃ સર્વોપકરણૈઃ સાર્ધમપરિમિતેન ભિક્ષુસઙ્ઘેન, યશ્ચાનુમોદનોદ્ગતઃ ( ક્પ્સૂ 122 ) પુણ્યસ્કન્ધઃ, યચ્ચ કાયવાઙ્મનઃ સુચરિતં પુણ્યં પરિણામયામિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । ન કેવલમસ્મિન્ ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિમહં સ્પૃશેયં; યત્રાવલોકિતેશ્વરઃ કુમારઃ સર્વરત્નસન્નિચયાયાં લોકધાતાવનેકરત્નવ્યૂહે બોધિવૃક્ષે નિષણ્ણો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે સમન્તરશ્મ્યભુદ્ગતશ્રીકૂટરાજો નામ તથાગતો ભવિષ્યતિ, તમહં અધ્યેષયેયં ધર્મદેશનાયાં યાવચ્ચાસૌ તથાગતો ધર્મં દેશયેત્ તાવદહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરેયં, તસ્ય તથાગતસ્યાસ્તંગતસ્ય સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે તસ્યાનન્તરેણાહં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । એવંરૂપં મે બુદ્ધક્ષેત્રં ભવેદ્ગુણવ્યૂહેન, એવમેવાહં બુદ્ધકાર્યં કુર્યાં, એવમેવ પરિનિર્વાપયેયં, એવમેવ પરિનિર્વૃતસ્ય સદ્ધર્મશ્ચિરં તિષ્ઠેત્, સર્વ એવ ગુણવ્યૂહઃ યથા સમન્તરશ્મ્યભ્યુદ્ગતશ્રીકૂટરાજસ્ય તથાગતસ્ય" ।
ભગવાન્ આહ - "મહાસ્થામન્તે કુલપુત્ર પ્રાર્થિતં । પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં કુલપુત્રૈવંરૂપં સ્થાનં યથા સ્વયં પરિગૃહીતં । પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં કુલપુત્ર તસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં । સુપ્રતિષ્ઠિતગુણમણિકૂટરાજો નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ । યથા સ્થામન્તે ( ક્પ્સૂ 123 ) કુલપુત્ર મહાસ્થાનં પરિગૃહીતં, તેન ત્વં કુલપુત્ર મહાસ્થામપ્રાપ્તો ભવસ્વ" ।

સ પ્રાહ - "યદિ મે ભગવન્નેષાશા પરિપૂર્યતે, તદ્યદાહં ભગવતઃ પઞ્ચમણ્ડલકેન કાયેન પાદૌ વન્દામિ તદા મે દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકુર્વન્તુ, સુમનાવર્ષશ્ચ પ્રવર્ષતુ" । યદા કુલપુત્ર મહાસ્થામપ્રાપ્તેન સત્પુરુષેણ રત્નગર્ભસ્ય પઞ્ચમણ્ડલકેન પાદાભિવન્દનં કૃતં તદા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્વ્યાકૃતઃ, ષડ્વિકારં ચ મહાપૃથિવી પ્રચલિતા, સુમનાવૃષ્ટિશ્ચ પ્રપતિતા ।
ભગવાન્ આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ દૃઢસ્થામવેગપુણ્ય વ્યાકૃત દશદિશિ લોકનાથૈઃ ।
ચલિતા મહાપૃથિવી વૃષ્ટિર્વૃષ્ટા સુમના વર્ષૈર્ભવિષ્યસિ ત્વં સુરનરબ્રહ્મભૂતઃ" ॥
અથ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણસ્તૃતીયં રાજપુત્રમિન્દ્રગણં નામમન્ત્રયતિ સ્મ । પેયાલં પૂર્વવત્, પ્રતિગૃહ્યાઞ્જલિં રત્નગર્ભં તથાગતમેતદવોચત્ - "યન્મયા ભગવાન્ સર્વોપકરણૈરુપસ્થિતઃ સાર્ધં ભિક્ષુસઙ્ઘેન, યચ્ચ મે કાયવાઙ્મનઃ સુચરિતં, ઇદં ચાનુમોદનાસહગતં પુણ્યસ્કન્ધં, એતત્સર્વમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામયામિ । ન તુ ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં, ન ચાતિક્ષિપ્રં પ્રાપ્નુયાં । ન યાવચ્ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં તાવદ્બોધિચર્યાં ચરન્, દશસુ દિક્ષ્વનન્તાપર્યન્તેષુ અન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યેયં । યે મયા પ્રથમં બોધાય સમાદાપિતા યેષાં મયા તત્પ્રથમં બોધિચિત્તમુત્પાદિતં બોધિચિત્તે પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, પારમિતાસુ ચ યે મયા સમાદાપિતા નિવેશિતા પ્રતિષ્ઠાપિતા બોધિચર્યાં ચરતા, તાન્ અહં દિવ્યેન ચક્ષુષા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે બુદ્ધક્ષેત્રે પરમાણુરજઃસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાન્ ભગવતો ધર્મન્ દેશયતઃ પશ્યેયં, યે મયા બોધાય સમાદાપિતાઃ । એવમહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરન્ બુદ્ધકાર્યં કુર્યાં, તાવદહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરેયં સત્ત્વાનામાશયપરિશોધયમાનઃ યાવન્તઃ કેચિત્ સત્ત્વા ( ક્પ્સૂ 125 ) મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેરન્ ત એવંવિધાઃ સ્યુઃ તદ્યથા બ્રહ્મકાયિકા દેવાઃ; તથા ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં પરિશોધયેયં યથા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં એકં બુદ્ધક્ષેત્રં સ્યાત્ । તસ્ય ચ બુદ્ધક્ષેત્રસ્ય ભવાગ્રપર્યન્તાનિ પ્રાકારાણિ અનેકરત્નસંસ્થિતાનિ નાનારત્નપ્રત્યુપ્તાનિ ચ સ્યુઃ, સર્વા ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે શુદ્ધવૈડૂર્યમયી પૃથિવી સ્યાત્, અપગતરજઃપાષાણશર્કરાપગતકલુષસંસ્પર્શા ધરણી સ્યાત્ । ન તત્ર માતૃગ્રામસ્યનામ પ્રજ્ઞપ્તિઃ સ્યાત્, સર્વસત્ત્વાશ્ચોપપાદુકાઃ સ્યુર્ન તત્ર સત્ત્વાઃ કવદીકારાહારાઃ સ્યુઃ, સર્વે ચ તત્ર સત્ત્વા પ્રીત્યાહારા ધર્માહારાઃ સ્યુઃ । ન તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં પ્રજ્ઞપ્તિઃ સ્યાત્, શુદ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનામપગતખિલમલદ્વેષમ્રક્ષાણાં શુદ્ધાનાં બ્રહ્મચારિણાં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશુદ્ધં સ્યાત્ । સર્વે તત્ર બોધિસત્ત્વા મુણ્ડાઃ કાષાયવસ્ત્રધારિણઃ પ્રાદુર્ભવેયુઃ, સમનન્તરપ્રાદુર્ભૂતાનાં મહાવભાસં ભવેત્, તેષાં દક્ષિણે હસ્તે રત્નપાત્રી નાનારસપૂર્ણા પ્રાદુર્ભવેત્; સમનન્તરપ્રાદુર્ભૂતાનાં એવંરૂપાં સ્મૃતિં પ્રતિલભેયુર્નાસ્માકં પ્રતિરૂપં યે વયં કવડીકારાહારમાહરેમ, ( ક્પ્સૂ 126 ) યન્નૂનં વયમન્યાસુ લોકધાતુષુ ગત્વા બુદ્ધાન્ ભગવતસ્તિષ્ઠતો યાપયતો ઽનેનાહારેણ પ્રતિમાનયામો બુદ્ધશ્રાવકાંશ્ચ દુઃખિતં ચ જનં પ્રતિમાનયામઃ, પ્રેતભવનેષુ ચ ગત્વા ક્ષુત્તર્ષપ્રજ્વલિતગાત્રાન્ સત્ત્વાન્ અનેનાહારેણ પ્રતિમાનયામઃ" । સહચિત્તોત્પાદેન તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અચિન્ત્યચારિત્રવતીં નામ સમાધિં પ્રતિલભેયુઃ, તસ્ય ચ સમાધેઃ પ્રતિલાભાદસજ્જના દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગચ્છેયુઃ, તિષ્ઠતો યાપયતો બુદ્ધાન્ ભગવત આહારેણ પ્રતિમાનયેયુઃ શ્રાવકાંશ્ચાન્યાંશ્ચ સત્ત્વાં, પ્રીત્યા પ્રતિમાન્ય ધર્મદેશનાં કૃત્વા તેનૈવ પૂર્વભક્તેન સ્વબુદ્ધક્ષેત્રં આગચ્છેયુઃ । એવં ચીવરરત્નાનિ, યાવત્ તેનૈવ પૂર્વભક્તેન સ્વકં બુદ્ધક્ષેત્રમાગત્યાન્યોન્યં ચીવરેણ પ્રાવરયેયુઃ । યાવન્તિ ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે તેષાં બોધિસત્ત્વાનામુપભોગઃ પરિભોગા

ભવેયુસ્તૈઃ સર્વૈર્બુદ્ધૈઃ શ્રાવકૈશ્ચાન્યૈશ્ચ સત્ત્વૈઃ સહસાધારણં કૃત્વા પશ્ચાદાત્મના પરિભુઞ્જેયુઃ । અષ્ટાક્ષણવર્જિતં ચ બુદ્ધક્ષેત્રં ભવેત્, ન ચ તત્ર દુઃખશબ્દો ભવેત્, ( ક્પ્સૂ 127 ) ન શિક્ષાગ્રહણશબ્દઃ, આપત્તિવ્યુત્થાનશબ્દો ઽપિ ન ભવેત્ । અનેકરત્નશતસહસ્રોપચિતં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સ્યાત્, અનેકરત્નપ્રત્યુપ્તં મણિસન્દર્શનસદૃશં ભવેત્, યાનિ મણિરત્નાનિ દશસુ દિક્ષ્વદૃષ્ટપૂર્વાણિ તાનિ અશ્રુતપૂર્વાણિ તાનિ મણિરત્નાનિ પ્રચરેયુઃ, યેષાં મણિરત્નાનાં નામધેયે નિર્દિશ્યમાને વર્ષકોટ્યો ઽપિ ક્ષયં ગચ્છેયુઃ । યશ્ચ બોધિસત્ત્વઃ આકાઙ્ક્ષેત સ્વર્ણમયં એવ બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યેયં તસ્ય સ્વર્ણમયં એવ તિષ્ઠેત । યો રૂપ્યમયમાકાઙ્ક્ષેત સ રૂપ્યમયં પશ્યેત્, ન ચાસ્ય સુવર્ણમયં પરિહાયેયં, પેયાલં પૂર્વવત્ । ય આકાઙ્ક્ષેત સ્ફતિકમયં વૈડૂર્યમયં અશ્મગર્ભમયં લોહિતમુક્તામયં મુસાલગલ્વમયં એવંવિધં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યેમ, ઇત્યાકાઙ્ક્ષેયુઃ । અગરુમયં તગરમયં તમાલપત્રમયં યો બોધિસત્ત્વ આકાઙ્ક્ષેદુરગસારચન્દનમયં ગોષીર્ષચન્દનમયં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં દ્રષ્ટું તસ્ય તથૈવ સ્યાત્ । યથા યથા યાદૃશમાકાઙ્ક્ષેયુઃ તથા તથા તાદૃશં સ્યાત્; ન ચૈકો દ્વિતીયસ્ય પ્રણિધિઃ સ્યાત્, સર્વેષાં એવ પ્રણિધિઃ પરિપૂર્યતે । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સૂર્યાચન્દ્રમસૌ ( ક્પ્સૂ 128 ) પ્રજ્ઞાયેયાતાં, સ્વયં પ્રભાશ્ચ તત્ર બોધિસત્ત્વાઃ પ્રત્યાજાયેયુઃ, અન્યાં યાદૃશીં પ્રભામાકાઙ્ક્ષેરન્ તાદૃશીમુત્સૃજેયુઃ, અન્તતો બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રેષ્વપિ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે રાત્રિદિવસાનાં નામધેયમપિ પ્રજ્ઞાયતે, અન્યત્ર કુસુમવિકસનતયા । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે શીતોષ્ણં પ્રજ્ઞાયતે ન વ્યાધિર્ન ગ્લાન્યં ન જરામરણમન્યત્ર યો બોધિસત્ત્વ આકાઙ્ક્ષેદ્બોધિમભિસંબોદ્ધું સો ઽન્યત્ર લોકધાતાવુષિત્વા આયુઃ ક્ષપયિત્વા બોધિમભિસંબુધ્યેત । ન તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે મરણં ભવેયુઃ, અનુત્તરપરિનિર્વાણેન ઉપર્યન્તરીક્ષે તથાગતપરિનિર્વાણં સ્યાત્ । યાદૃગ્જાત્રીયાંશ્ચ બોધિસત્ત્વ ઉપભોગપરિભોગામાકાઙ્ક્ષેરન્ તાદૃગ્જાતીયા અભિનિર્વર્તેયુઃ । સર્વત્ર ચ બુદ્ધક્ષેત્રે ગગનતલે તૂર્યકોટીનિયુતશતસહસ્રા વાદ્યેયુઃ । ન ચ તેભ્યસ્તૂર્યેભ્યઃ કામોપસંહિતાઃ શબ્દા નિશ્ચરેયુઃ, અન્યત્ર પારમિતા શબ્દા નિશ્ચરેયુઃ, બુદ્ધશબ્દો ધર્મશબ્દઃ સઙ્ઘશબ્દો બોધિસત્ત્વપિટકધર્મપર્યાયશબ્દો નિશ્ચરેત્ । યથાધિમુક્તા બોધિસત્ત્વાસ્તાદૃગ્જાતીયાં શબ્દાં શૃણુયુઃ । ( ક્પ્સૂ 129 ) બોધિસત્ત્વચારિકામહં ભગવંશ્ચરમાણો યાવન્ મયાપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ બુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહા દૃષ્ટાસ્તે વ્યૂહાસ્તે ઽલઙ્કારાસ્તાનિ લિઙ્ગાનિ તાનિ નિમિત્તાનિ તાનિ સ્થાનાનિ તાનિ પ્રણિધાનાનિ સર્વ એવ મમ બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રવિશેયુઃ, સ્થાપયિત્વા શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધવ્યૂહાં પઞ્ચકષાયિકાંશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે નરકતિર્યક્પ્રેતાઃ પ્રજ્ઞાયેયુર્ન સુમેરુર્ન ચક્રવાડમહાચક્રવાડા ન શીલાપાંશુપર્વતાઃ પ્રજ્ઞાયેયુઃ, ન મહાસમુદ્રા; ન ચાન્યે કાષ્ઠવૃક્ષા ભવેયુર્દિવ્યાતિક્રાન્તૈર્નાનાવૃક્ષૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રમાકીર્ણં
સ્યાત્, અન્યત્ર દિવ્યૈઃ કુસુમૈર્માન્દારવમહામાન્દારવૈર્ન ચ તત્ર દુર્ગન્ધં સ્યાન્નાનાગન્ધૈરુદારોદારૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં સ્યાત્ । સર્વે તત્રૈકજાતિપ્રતિબદ્ધા બોધિસત્ત્વા ઉત્પદ્યેરન્, ન તત્રૈકસત્ત્વઃ સ્યાદ્યસ્તતશ્ચ્યવિત્વાન્યત્ર પ્રત્યાજાયેત, અન્યત્ર તુષિતેભ્યઃ તતશ્ચ્યુતો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેત । તાવદહં ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિષ્યામિ યાવન્નૈવંવિધં મહાપુરુષકારમભિનિષ્પાદયિષ્યામિ । એવંરૂપં બુદ્ધક્ષેત્રં સ્થાપયિષ્યામિ, એવંરૂપૈઃ શુદ્ધાશયૈઃ સત્ત્વૈરેકજાતિપ્રતિબદ્ધૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ ( ક્પ્સૂ 130 ) સાર્ધં તદ્બુદ્ધક્ષેત્રમાકીર્ણં પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યામિ । ન તત્ર બોધિસત્ત્વઃ સ્યાદ્ યો ન મયા પ્રથમં બોધાય સમાદાપિતઃ સ્યાત્; સર્વે તે તત્ર બોધિસત્ત્વાઃ પ્રત્યાજાયેયુઃ યે મયા પ્રથમં બોધાય સમાદાપિતાઃ પારમિતાસુ નિવેશિતાઃ; તત્રૈવેદં બુદ્ધક્ષેત્રમન્તર્ગતં કુર્યાં સર્વે ચામી દુઃખા પ્રશમયેયં । બોધિસત્ત્વભૂતો ઽહં ભદન્ત ભગવન્ એવંરૂપં પુરુષકારં નિષ્પાદયેયં, તતઃ પશ્ચાત્ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । દશચાતુર્દ્વીપિકસહસ્રપ્રમાણો મે બોધિવૃક્ષઃ પરિણાહેન સ્યાત્, સપ્તરત્નવિચિત્રસન્દર્શનો નામ ભવેત્ । દશત્રિસાહસ્રઃ સમન્તપરિણાહેન; તસ્ય ચ બોધિવૃક્ષસ્ય ગન્ધેનાભયા ચ કૃત્સનં બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં સ્યાત્; તસ્ય મૂલે પઞ્ચચાતુર્દ્વીપિકપ્રમાણં મે નાનારત્નવિચિત્રં વજ્રાસનં સ્યાત્, પ્રશમક્ષમસુવિચિત્રજ્ઞાનગન્ધસમવસરણં નામ ભવેચ્ચતુરશીતિયોજનાન્યુચ્ચત્વેન; તસ્યાહં બોધિવૃક્ષસ્ય મૂલે વજ્રાસને નિષીદેયં, પર્યઙ્કમાભુજ્ય તેનૈવ મુહૂર્તેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં યાવત્ પરિનિર્વાણકાલં તત્પર્યઙ્કં ન ( ક્પ્સૂ 131 ) ભિન્દ્યાં ન મુચેયં ન તસ્માદ્ બોધિવૃક્ષમૂલાદુત્તિષ્ઠેયં । બોધિવૃક્ષમૂલસ્થ એવાહં વજ્રાસને નિષણ્ણો ઽહં નિર્મિતાન્ બુદ્ધાન્ બોધિસત્ત્વાંશ્ચ ગણનાતિક્રાન્તેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રેષયેયં, એકૈકો બુદ્ધ એકપૂર્વભક્તેન સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેત્, તેનૈવ પૂર્વભક્તેન ગણનાતિક્રાન્તાન્ સત્ત્વાન્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયેયુઃ પ્રતિષ્ઠાપયેયુઃ અવૈવર્તિકાં સ્થાપયેયુઃ, એવં નિર્મિતા બોધિસત્ત્વા બોધિસત્ત્વકાર્યં કુર્યુઃ । બોધિપ્રાપ્તસ્ય મે ગણનાતિક્રાન્તેષુ દશસુ દિક્ષ્વન્યાસુ લોકધાતુષુ મમ કાયો દૃષ્યેત્, યેષાં ચ સત્ત્વાનાં મમ કાયો લક્ષણાલઙ્કૃતશ્ચક્ષુરિન્દ્રિયસ્યાભાસમાગચ્છેત્ સર્વે તે સત્ત્વા નિયતા ભવેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, યાવદ્ બોધિપરિનિર્વાણેન તે સત્ત્વા અવિરહિતા ભવેયુર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિઃ । ન તત્રેન્દ્રિયવિકલા ભવેયુર્યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા માં દ્રષ્ટું ઇચ્છેયુસ્તે યેન યેનૈવ ગચ્છેયુઃ પરિવર્તેયુઃ ચંક્રમેયુર્નિષીદેયુઃ તિષ્ઠેયુઃ,
સર્વે તે બોધિસત્ત્વાઃ સમનન્તરોત્પાદિતેન બુદ્ધનમસ્કારચિત્તેન માં બોધિવૃક્ષનિષણ્ણં પશ્યેયુઃ, દૃષ્ટ્વા ચ યસ્ય ધર્મસંશયઃ સ્યાત્ સો ઽસ્ય સહદર્શનેન વિગચ્છેત્તીર્ણવચિકિત્સાઃ સ્યાદનુપદિષ્ટસ્ય ધર્મપદસ્યાર્થમાજાનેયુઃ । અપ્રમાણં મે ( ક્પ્સૂ 132 ) આયુર્ભવેત્ ન શક્યતે કેનચિદ્ ગણયિતું અન્યત્ર સાર્વજ્ઞેન જ્ઞાનેન, અપ્રમાનાશ્ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા ભવેયુઃ । યસ્મિંશ્ચ ક્ષણે ઽહં તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં તસ્મિન્ ક્ષણે તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિસત્ત્વા મુણ્ડાઃ કાષાયવસ્ત્રાઃ સંભવેયુઃ, યાવન્ મમ પરિનિર્વાણાન્ન ચાત્ર બુદ્ધક્ષેત્ર એકસત્ત્વો ઽપિ દીર્ઘકેશઃ સ્યાત્ શુક્લપ્રાવરણો વા, સર્વ એવ શ્રમણવર્ણાઃ સ્યુઃ શ્રમણપ્રતિરૂપાસ્તિષ્ઠેયુઃ" ।

ભગવાન્ આહ - "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, ત્વમપિ પણ્ડિતો વ્યક્તો મેધાવી અતીવશોભનં તે પ્રણિધાનં કૃતં, અતીવગુણવાસ્ત્વમતીવજ્ઞાનવાન્; યતસ્ત્વં કુલપુત્ર સર્વસત્ત્વાનામર્થાયૈવંરૂપાં પ્રવરાં પ્રશસ્તાં મતિં કૃતવાન્ પ્રવરો બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહઃ પરિગૃહીતઃ, તતસ્તે કુલપુત્ર મઞ્જુશ્રીર્નામ ભવતુ । ભવિષ્યસિ ત્વં મઞ્જુશ્રીરનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્તયોર્દ્વયોર્નદીવાલિકાસમયોરસંખ્યેયયોઃ પ્રવિષ્ટે ચ તૃતીયે ઽસંખ્યેયે દક્ષિણસ્યાં દિશિ શુદ્ધવિરજઃસન્નિચયો નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ, તત્ર ચ સહાલોકધાતુરન્તર્ગતા ભવિષ્યતિ, અનુપ્રવિષ્ટશ્ચ એવંરૂપયા ગુણવ્યૂહયા તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ । તત્ર ત્વં મઞ્જુશ્રીરનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, ( ક્પ્સૂ 133 ) સમન્તદર્શી નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ । એવંરૂપા ચ તે બોધિસત્ત્વપર્ષદ્ભવિષ્યતિ સર્વે ચૈતે પ્રણિધાનાસ્ત્વયિ સંપત્સ્યન્તે યથા ત્વયા પ્રણિધાનં કૃતં; બોધિસત્ત્વભૂતેન તતસ્ત્વં બહુબુદ્ધકોટીષ્વવરુપ્તકુશલમૂલો ભવિષ્યસિ, આશયપરિશોધકશ્ચ ક્લેશપ્રમર્દકઃ, યે ચ તે મઞ્જુશ્રીસ્સત્ત્વા નામં શ્રોષ્યન્તિ તેષાં સર્વકર્માવરણક્ષયો ભવિષ્યતિ, કુશલવિવર્ધકશ્ચ ભવિષ્યસિ" ।
મઞ્જુશ્રીરાહ - "યદિ મે ભગવન્નેવંરૂપા આશાપરિપૂરિર્ભવેદિતિ યથા મે પ્રણિધાનં કૃતં તથા ચૈવ માં બુદ્ધા ભગવન્તો વ્યાકુર્વન્તુ યે દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તિ યાપયન્તિ સત્ત્વાનાં ચ ધર્મં દેશયન્તિ । તથાપ્રમેયાસંખ્યેયા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ પ્રકંપન્તુ । સર્વસત્ત્વાશ્ચૈવંરૂપેણ સુખેન સમર્પિતા ભવન્તુ, તદ્યથા દ્વિતીયધ્યાનક્રીડાવ્યૂહસમાપન્નસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય । તથાપ્રમેયાસંખ્યેયેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો દિવ્યમાન્દારવપુષ્પાણ્યભિપ્રવર્ષન્તુ, તેભ્યશ્ચ માન્દારવેભ્ય એવંરૂપઃ શબ્દો નિશ્ચરતુ યદુત બુદ્ધશબ્દો ધર્મશબ્દઃ સઙ્ઘશબ્દઃ ( ક્પ્સૂ 134 ) પારમિતાશબ્દઃ બલવૈશારદ્યશબ્દશ્ચ નિશ્ચરતુ । યદા ચાહં ભગવતઃ પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દેય તદા ચૈવંરૂપં નિમિત્તં પ્રાદુર્ભવેત્" । યદા ચ મઞ્જુશ્રિયા કુમારભૂતેન ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃતં તદા તત્ક્ષણાદેવમપ્રમેયાસંખ્યેયા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ પ્રકંપિતા, દિવ્યાનિ ચ માન્દારવાણ્યભિપ્રવર્ષિતાનિ, સર્વસત્ત્વાશ્ચૈવંરૂપેણ સુખેન સમર્પિતા અભવન્યથા પ્રણિધાનં કૃતં । યે ચ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં ધર્મં શૃણ્વન્તિ તે તાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પરિપૃચ્છન્તિ, "કો ઽત્ર હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ એવંરૂપાણાં નિમિત્તાનાં પ્રાદુર્ભાવાય?" તે ચ બુદ્ધા ભગવન્તો મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતં વ્યાકુર્વન્તિ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ।
ભગવાન્ આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ પ્રવરમતિ વિશાલબુદ્ધે વ્યાકૃતસ્ત્વં દશદિશિ લોકનાથૈઃ ।
ચલિતા ક્ષિતિઃ તર્પિતાઃ સત્ત્વાઃ સૌખ્યૈઃ પુષ્પાઃ પ્રવૃષ્ટા ભેષ્યસે બુદ્ધ લોક" ॥ ઇતિ ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણશ્ચતુર્થં રાજપુત્રમાનઙ્ગણં નામામન્ત્રયતિ । પેયાલં યથા મઞ્જુશ્રિયા પ્રણિધાનં કૃતં । તસ્ય ભગવાન્ સાધુકારમનુપ્રાદાસીત્, "સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, બોધિસત્ત્વભૂતસ્ત્વં કુલપુત્રાપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનાં ક્લેશપર્વતાં ભેત્સ્યસિ, બુદ્ધકાર્યં ચ કરિષ્યસિ, તતઃ પશ્ચાદનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે । તેન ત્વં કુલપુત્ર વજ્રચ્છેદપ્રજ્ઞાવભાસશ્રીર્નામ બોધિસત્ત્વો ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં વજ્રચ્છેદપ્રજ્ઞાવભાસાનાગતે ઽધ્વન્યતિક્રાન્તાનામેકગઙ્ગાનદીવાલિકાનામસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસંખ્યેયે પુરિમાયાં દિશિ દશગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાલ્લોકધાતૂનતિક્રમ્ય તત્રાનિમિષા નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ, તત્ર ત્વં કુલપુત્ર બોધિમભિસંભોત્સ્યસિ, સમન્તભદ્રો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નો ભવિષ્યસિ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્ । એવંરૂપં ચ તે બુદ્ધક્ષેત્રમનેકગુણવ્યૂહિતં ભવિષ્યતિ યથા પ્રણિધાનં કૃતં" ।
સમનન્તરવ્યાકૃતશ્ચ કુલપુત્ર રત્નગર્ભેણ તથાગતેન વજ્રચ્છેદપ્રજ્ઞાવભાસો બોધિસત્ત્વો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, ગગનતલગતાન્યનેકાનિ દેવકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ સાધુકારમદુર્ગોશીર્ષોરગસારચન્દનાગરુતમાલચૂર્ણં ચ પ્રવાર્ષુઃ ।
સ આહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપાશા પરિપૂર્યેત તદ્યદાહં ભગવન્તં પઞ્ચમણ્ડલેન વન્દેયં તદા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાલ્લોકધાતવો દિવ્યાતિક્રાન્તેનોદારેણ ગન્ધેન સ્ફુટા ભવેયુઃ । યે ચ તત્ર લોકધાતુષુ સત્ત્વા ઉપપન્ના ભવેયુઃ નૈરયિકા વા તૈર્યગ્યોનિકા વા યામલૌકિકા વા દેવા વા મનુષ્યા વા તે સર્વે તં ગન્ધં ઘ્રાયેયુઃ, તેષાં કાયવ્યાધિઃ કાયદુઃખં ચિત્તવ્યાધિઃ ચિત્તદુઃખં ચ તાવચ્ચિરં પ્રશાન્તં ભવેદ્યાવદહં શીર્ષેણ પૃથિવીં સ્પૃશેયં" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર વજ્રચ્છેદપ્રજ્ઞાવભાસો બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દતે । અથ તવદેવ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા લોકધાતવો દિવ્યાતિક્રાન્તેનોદારેણ ગન્ધેન સ્ફુટા બભૂવુઃ, સર્વેષાં ચ સત્ત્વાનાં કાયવ્યાધિશ્ચિત્તવ્યાધિઃ કાયદુઃખં ચિત્તદુઃખં ચ પ્રશાન્તં પ્રતિપ્રસ્રબ્ધં ।
ભગવાન્ આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ વજ્રભેદકર ગન્ધેન સ્ફુટા ક્ષેત્રબહૂ ।
સત્ત્વસુખં પ્રીતિકરો ભેષ્યસિ વરલોકપિતા" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ પઞ્ચમં રાજપુત્રમભયં નામામન્ત્રયતે સ્મ । પેયાલં, "ન ચ કેવલમસ્મિં ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે, તત્રાહં ભદન્ત ભગવન્ બોધિમભિસંબુધ્યેયં યત્ર ન નરકા ભવેયુર્ન તિર્યગ્યોનિર્ન યમલોકાઃ, યત્ર નીલવૈડૂર્યમયી ભૂમિર્વિસ્તરેણ યથા પદ્માયાં લોકધાતૌ બુદ્ધક્ષેત્રે ગુણવ્યૂહા તથા વક્તવ્યાઃ । અભયશ્ચ રાજપુત્રો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાગ્રતઃ પદ્મં સ્થાપયિત્વાહ । "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તદહં ભગવતો ઽનુભાવેન દર્શનવ્યૂહં સમાધિં પ્રતિલભેયં, યેનાહં ભગવતો ઽગ્રતો દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાસુ લોકધાતુષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસંખ્યૈ રથચક્રપ્રમાણમાત્રૈઃ ( ક્પ્સૂ 138 ) પદ્મૈઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષેત્ વયં ચ પશ્યેમ" । સહોદીરતે વાક્યે બુદ્ધાનુભાવેન દર્શનવ્યૂહં સમાધિં પ્રતિલબ્ધવાન્, દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈ રથચક્રપ્રમાણામાત્રૈઃ પદ્મૈઃ પદ્મવર્ષં પ્રવર્ષિતં, યં દૃષ્ટ્વાભયો રાજકુમારઃ પરમપ્રીતિસૌમનસ્યજાતો બભૂવ ।
ભગવાન્ આહ - "અતીવ કુલપુત્ર શોભનં ત્વયા પ્રણિધાનં કૃતં, શોભનં ચ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં, અતિશીઘ્રં ચ તે સમાધિઃ પ્રતિલબ્ધઃ, સત્યવચનેન પદ્મવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતાઃ" ।
સ આહ - "યદિ મમાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવાશાપરિપૂરિર્ભવેત તદેતે પદ્મા ગગને તિષ્ઠન્તુ તથૈવ ગગને સ્થિતા વર્ષન્તુ" ।

ભગવાન્ આહ - "અતિક્ષિપ્રં કુલપુત્ર ગગનતલં પદ્મૈર્મુદ્રિતં, તેન હિ ત્વં કુલપુત્ર ગગનમુદ્રો નામ ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં ગગનમુદ્રો ઽનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્તે એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે પૂર્વદક્ષિણસ્યાં દિશિ કોટીશતસહસ્રં ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રામયિત્વા તત્ર પદ્મા નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ, તત્ર ત્વં બોધિમભિસંભોત્સ્યસે, ( ક્પ્સૂ 139 ) પદ્મોત્તરશ્ચ નામ તથાગતો ભવિષ્યસ્યર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્ અપ્રમેયેન શુદ્ધેન બોધિસત્ત્વસઙ્ઘેન, અપરિમાણા ચ તે આયુર્ભવિષ્યતિ । સર્વૈશ્ચૈતૈર્ગુણૈઃ સમન્વાગતં લપ્સ્યસિ તદેતત્પ્રણિધાણં કૃતં" । ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા નિપપાત ।
તદ્ભગવાન્ આહ -
"ભવિષ્યસે જગતિ હિતકરઃ ક્લેશકલુષશમકરઃ ।
ક્ષેત્રરજઃસમગુણધરો બોધિં પ્રાપ્સ્યસિ યથા પૂર્વજિનૈઃ" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ ષષ્ઠં રાજપુત્રમમ્બરં નામાન્ત્રયતિ સ્મ । પેયાલં, "ન ચ કેવલમસ્મિં ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે", યાવદ્ યથા ગગનમુદ્રેણ બોધિસત્ત્વેન પ્રણિધાનં કૃતં । "યદિ મે ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તદ્ દશદિશી ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાસુ ( ક્પ્સૂ 140 ) લોકધાતુષુ સર્વગગનેષુ સપ્તરત્નમયાઃ છત્રાઃ પ્રાદુર્ભવન્તુ હેમજાલપ્રતિચ્છન્નાઃ સપ્તરત્નમયાભિર્ઘણ્ટાભિરલઙ્કૃતાઃ । તત્ર છત્રઘણ્ટાજાલૈરેવંરૂપઃ શબ્દો નિશ્ચરેત્ યદુત બુદ્ધશબ્દો ધર્મશબ્દઃ સઙ્ઘશબ્દઃ પારમિતાશબ્દો બલશબ્દો ઽભિજ્ઞાશબ્દો વૈશારદ્યશબ્દઃ, સર્વે ચ તે સત્ત્વા એવંરૂપં શબ્દં શૃણુયુઃ તે શ્રુત્વા સર્વે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયેયુઃ । યે ચાત્ર સત્ત્વાઃ પૂર્વમુત્પાદિતબોધિચિત્તાસ્તે ઽવૈવર્તિકા ભવેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । સમનન્તરવ્યાહૃતે ઽસ્મિં વ્યાહારે અથ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ સર્વગગનતલાત્ પેયાલં એવંરૂપાઃ શબ્દા નિશ્ચરન્તિ । ભગવતશ્ચાનુભાવાત્ સ્વયમેવાદ્રાક્ષીત્, પુનરેવં આહ - "સચેન્મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત યથા મે પ્રણિધાનં કૃતં તદહં ભગવતઃ પુરતો જ્ઞાનવૈરોચનં સમાધિં પ્રતિલભેય, યેન મમ કુશલા ધર્મા નિવર્તેયુઃ, પ્રતિલબ્ધે ચ સમાધૌ માં ભગવાં વ્યાકુર્યાત્" । ભગવતશ્ચાનુભાવેન જ્ઞાનવૈરોચનસમાધિઃ પ્રતિલબ્ધા ।

ભગવાન્ આહ - "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, ઉદારં તે પ્રણિધાનં કૃતં, તેન ત્વં પુણ્યાભિસ્યન્દેન દશસુ ( ક્પ્સૂ 141 ) દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા બુદ્ધક્ષેત્રા બહવશ્ચૈકપ્રમાણાઃ, શતસહસ્રમનોજ્ઞશબ્દસંચોદિતો બુદ્ધક્ષેત્રઃ, તતસ્ત્વં કુલપુત્ર વેગવૈરોચનો નામ ભગસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં વેગવૈરોચનાતિક્રાન્તે ઽનાગતે ઽધ્વન્યેકનદીગઙ્ગાવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે પુરસ્તિમાયાં દિશિ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા લોકધાતવો ઽતિક્રમિત્વા આદિત્યસોમા નામ લોકધાતુઃ તત્ર ત્વં બોધિમભિસંભોત્સ્યસે, ધર્મવશવર્તીશ્વરરાજો નામ તથાગતો ભવિષ્યસ્યર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નો યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્" । સ ચ વેગવૈરોચનો બોધિસત્ત્વસ્તં ભગવન્તં પઞ્ચમણ્ડલેન વન્દતિ રત્નગર્ભં તથાગતં ।
આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ સુવ્રત સુરત દાન્તચિત્ત સત્ત્વેભ્યઃ તીવ્રકરુણા મહતી પ્રવૃત્તા ।
તારે હિ સત્ત્વાન્ દુઃખાર્ણવતીરં સંસ્થા યાવન્ન બુધ્યસિ અનુત્તરબુદ્ધબોધિં" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ સપ્તમં રાજપુત્રમઙ્ગજમામન્ત્રયાં આસ । પેયાલં, "ન ચાસ્મિં ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે તત્રાહં બોધિમભિસંબુદ્ધેયં । યત્ર ચ ન નરકા ન તિર્યગ્યોનિઃ ન યમલોકઃ પ્રજ્ઞાયતે, ન માતૃગ્રામો ન ચ સત્ત્વાનાં ગર્ભવાસઃ, ન સુમેરુઃ ન ચક્રવાડમહાચક્રવાડા ન પાંશુશૈલપર્વતા નોત્સદશર્કરકઠલ્લકણ્ટકગહના ન કાષ્ઠવૃક્ષા ન મહાસમુદ્રા, ન ચ તત્રાદિત્યચન્દ્રા ન તારકરૂપા ન રાત્રિદિવસા ન તમસ્કન્ધા, ન ચ તત્ર સત્ત્વાનામુચ્ચારપ્રસ્રાવખેટસિઙ્ઘાણકં ન કાયખેદદુર્ગન્ધં, ન ચ સત્ત્વાનાં કાયક્લમતા ભવેત્ ન ચિત્તક્લમતા; ન ચ તત્ર પાંશુભૂમિર્ભવેત્ ; સર્વા ચ તત્ર ભૂમિરશ્મગર્ભમયી ભવેત્ અનેકરત્નશતસહસ્રાલઙ્કૃતા ભવેત્, માન્દારવમહામાન્દારવપુષ્પાવકીર્ણં ચ તદ્ બુદ્ધક્ષેત્રં નાનારત્નવૃક્ષાલઙ્કૃતં ભવેત્; તે ચ રત્નવૃક્ષા નાનારત્નજાલાલઙ્કૃતા ભવેયુઃ; નાનારત્નદુષ્યા નાનારત્નવસ્ત્રા નાનારત્નમાલા નાનારત્નાભરણાલઙ્કારાલઙ્કૃતા નાનામાલ્યેભ્યો નાનાવાદ્યૈર્નાનારત્નભાજનૈર્નાનાપુષ્પૈશ્ચ તે રત્નવૃક્ષાલઙ્કૃતા ( ક્પ્સૂ 143 ) ભવેયુઃ; ન તત્ર રાત્રિઃ પ્રજ્ઞાયેત, અન્યત્ર યદા પુષ્પાઃ સંકુચેયુર્વાદ્યાશ્ચ વાદ્યેયુઃ । સંકુચિતેભ્યશ્ચ પુષ્પેભ્યઃ બોધિસત્ત્વા પ્રત્યાજાયેયુઃ; સમાપન્નાશ્ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા દર્શનવ્યૂહં નામ સમાધિં પ્રતિલભેયુઃ, યેન સમાધિના પ્રતિલબ્ધેન દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ અન્યેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠતો યાપયતો બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યેયુઃ; તત્ક્ષણે ચૈવંરૂપં વિશુદ્ધં દિવ્યશ્રોત્રં પ્રતિલભેયુઃ, યેન દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાનાં ભગવતાં ધર્મદેશનાં શૃણુયુઃ । સહોપપન્નાશ્ચ સત્ત્વાઃ સર્વે જાતિસ્મરા ભવેયુસ્તે ચ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ કલ્પાન્ અનુસ્મરેયુઃ । સહોપપન્નાશ્ચ તે સત્ત્વાઃ સર્વે એવંરૂપં દિવ્યં ચક્ષુઃ પ્રતિલભેયુઃ, યત્ સમન્તાદ્દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં પશ્યેયુઃ । સહોપપન્નાશ્ચ તે સત્ત્વાઃ સર્વ એવંરૂપેણ પરચિત્તજ્ઞાનકૌશલ્યેન સમન્વાગતા ભવેયુઃ, યદેકક્ષણેન બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સર્વસત્ત્વાનાં ચિત્તચરિતાં વિજાનેયુર્યાવદ્બોધિપરિનિર્વાણાં ( ક્પ્સૂ 144 ) તે સત્ત્વાસ્તાં સમાધિં પ્રણામેયૂ; રાત્ર્યાઃ પ્રત્યુષકાલસમયે ચતુર્દિશં સુગન્ધાઃ પ્રીતિકરાશ્ચ મૃદુસુખસંસ્પર્શા વાયવો વાયેયુઃ, યે તાન્ પુષ્પાન્ વિકાસયેયુઃ । તે ચ બોધિસત્ત્વાસ્તાભ્યઃ સમાધિભ્યો વ્યુત્થિહિત્વા તેભ્યઃ પુષ્પકેશરેભ્ય ઉત્તિષ્ઠેયુઃ; તથારૂપં ચ ઋદ્ધિવિષયં પ્રતિલભેરન્ યદ્ એકચિત્તક્ષણેને બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્યેકૈકાં દિશં ગચ્છેયુઃ, તિષ્ઠતો યાપયતો બુદ્ધાન્ ભગવતો વન્દિત્વા પર્યુપાસિત્વા તદા નિવર્તેયુઃ, તત્ર ચ માન્દારવમહામાન્દારવપુષ્પકેશરેષુ પર્યઙ્કમાબધ્વા નિષીદેયુઃ, ધર્મસુખમનસિકારેણ તથાગતં પ્રેક્ષેયુર્યેન યેન ચ નિષીદેયુઃ પરિવર્તેયુર્વા સર્વદિશાસુ ચ મામેવ પશ્યેયુઃ । યથારૂપં ચ તત્ર બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં કાઙ્ક્ષાવિમતિધર્મેષુ સંશયોત્પદ્યેત તત્સર્વં મમ દર્શનવ્યવલોકનમાત્રેણ વિગચ્છેયુઃ । યથારૂપં ચ ધર્મદેશનાન્ તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા આકાઙ્ક્ષેયુઃ તથારૂપં ધર્મદેશનાં મમ વ્યવલોકનમાત્રેણાજાનેયુઃ । અમમા અપરિગ્રહાશ્ચ

તત્ર સત્ત્વા ભવેયુઃ, અન્તશઃ સ્વકાયજીવિતેનાપ્યનર્થિકાઃ । સર્વે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા અવૈવર્તિકા ભવેયુઃ । ન તત્રાકુશલસ્ય નામ ( ક્પ્સૂ 145 ) ભવેન્ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે શિક્ષાગ્રહણસ્ય નામ ભવેત્, ન ચાપત્તિવ્યૂત્થાપનકથા, યથા યાવત્સર્વસત્ત્વા દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતા ભવેયુઃ । સર્વે ચ નારાયનબલિકા ભવેયુઃ । ન ચ તત્રૈકસત્ત્વો ઽપીન્દ્રિયવિકલો ભવેત્ યાવદ્બોધિનિર્વાણેન । સર્વે ચ તત્ર સત્ત્વા મુણ્ડા નવકાષાયચીવરપ્રાવૃતાઃ પ્રત્યાજાયેયુઃ; સુવિભક્તં ચ સમાધિં પ્રતિલભેયુઃ; યાવદ્બોધિપર્યન્તેન પ્રણામેયુઃ । સર્વે ચ તત્ર સમવધાનકુશલમૂલા ભવેયુઃ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સત્ત્વાનાં જરાવ્યાધિદુઃખં પ્રજ્ઞાયેત । યેષાં સત્ત્વાનામાયુઃપરિક્ષયો ભવેત્ તે સર્વે પર્યઙ્કેન પરિનિર્વાયેયુઃ, સ્વકાચ્ચ શરીરાત્તેજોધાતું પ્રમુઞ્ચેયુર્યેનાત્મનઃ શરીરં સાધ્યેયુઃ, ચતુર્દિશશ્ચ વાયવ આગચ્છેયુઃ યે તાનિ બોધિસત્ત્વશરીરાણિ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ક્ષિપેયુઃ । એવંરૂપાશ્ચ મહામણિરત્નાઃ પ્રાદુર્ભવેયુઃ તદ્યથા રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિનઃ પ્રભાસ્વરં મણિરત્નં; યે ચ તત્ર સત્ત્વાસ્તાં મણિરત્નપ્રભાં પશ્યેયુઃ તં વા મણિરત્નં પશ્યેયુઃ સ્પાર્શેયુર્વા તે સર્વે નરકતિર્યગ્યમલોકદુઃખાનિ યાવદ્બોધિનિર્વાણેન મા પ્રતિસંવેદયેયુઃ । તે ચ તતશ્ચ્યવિત્વા તત્રોપપદ્યેયુઃ યત્ર તિષ્ઠન્તો ( ક્પ્સૂ 146 ) યાપયન્તો બુદ્ધા ભગવન્તઃ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ । તત્રોપપન્નાશ્ચ તે સત્ત્વાસ્તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશાદ્ધર્મં શૃણુયુસ્તે ચ બોધિચિત્તમુત્પાદયેયુઃ, સહોત્પાદિતે ચ બોધિચિત્તે ઽવૈવર્તિકા ભવેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । ન કશ્ચિત્સત્ત્વો મમ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽસમાહિતઃ કાલં કુર્યાત્, ન દુઃખવેદનાયા ન પરસ્પરવ્યાવધચિત્તાવિપ્રયોગમરણાય તતશ્ચ મારાક્ષણેષુપપદ્યેયુઃ, યાવદ્બોધિપર્યન્તં બુદ્ધદર્શનેનાવિરહિતા ભવેયુઃ ધર્મશ્રવણેન સઙ્ઘોપસ્થાનેનાવિરહિતા ભવેયુઃ । સર્વે ચ તત્ર સત્ત્વા અપગતખિલદ્વેષમ્રક્ષેર્ષ્યામાત્સર્યા ભવેયુઃ । વિવર્જિતં ચ તં બુદ્ધક્ષેત્રં શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ભવેત્, શુદ્ધૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈસ્તં બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં ભવેત્ । સ્નિગ્ધચિત્તા મૃદુચિત્તા અવૈરચિત્તા અકિલ્વિષચિત્તાઃ શાન્તચિત્તાઃ સમાહિતચિત્તાશ્ચ ભવેયુઃ તત્ર યે સત્ત્વા ઉપપદ્યેયુઃ । પ્રભાસ્વરં ચ મે તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં ભવેત્, મહદ્ગુણવ્યૂહં ચ મે તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં ભવેત્ । દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈઃ લોકધાતુભિર્દૃશ્યેત ગન્ધેન ચ સ્ફુરેત્ । ( ક્પ્સૂ 147 ) નિત્યસુખસમર્પિતાશ્ચ તત્ર સત્ત્વા ભવેયુઃ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે દુઃખશબ્દઃ શ્રૂયેત । તાવચ્ચાહં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરિષ્યામિ યાવદહં બોધિસત્ત્વભૂતશ્ચૈવંરૂપાભિર્બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહસંપદાભિઃ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશુદ્ધં સ્થાપયિષ્યામિ, એવંરૂપૈઃ પરિશુદ્ધાશયૈઃ સત્ત્વૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં સ્થાપયિષ્યામિ; તતઃ પશ્ચાદ્ અહં તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે ઽપ્રમાણા પ્રભા ભવેત્; સહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ ચ દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ લક્ષનાલઙ્કૃતો મે કાયઃ સંદૃશ્યેદિતિ
। યે ચ તત્ર સત્ત્વા માં પશ્યેયુઃ તેષાં સત્ત્વાનાં રાગઃ પ્રશમયેત્, દ્વેષો મોહેર્ષ્યા માનમ્રક્ષસર્વક્લેશોપક્લેશાઃ પ્રશમેયુઃ; સર્વે બોધિચિત્તમુત્પાદયેયુઃ; યથાવિધાશ્ચ સમાધિધારણીરાકાઙ્ક્ષેત તથારૂપા માં દૃષ્ટ્વા પ્રતિલભેયુઃ । યે ચ તત્ર સત્ત્વાઃ શીતનરકે પ્રત્યાજાતા ભવેયુસ્તેષાં માં દૃષ્ટ્વા સુખાવેદના પ્રાદુર્ભવેત્, તથારૂપાં ચ સુખાં વેદનાં પ્રતિલભેરન્ યથાપિ નામ દ્વિતીયધ્યાનસમાપન્નસ્ય ભિક્ષોસ્તે ચ માં દૃષ્ટ્વા પરમેણ કાયચૈતસિકેન સુખેન સમર્પિતા ભવેયુસ્તે ચ સર્વે ઽનુત્તરાયાં ( ક્પ્સૂ 148 ) સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયેયુસ્તે ચ તતશ્ચ્યવિત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેરન્, તત્ર ચાનૈવર્તિકા ભવેયુઃ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યે ચ સત્ત્વાઃ પ્રેતભવનેષૂપપન્નાઃ મમ પશ્યેયુઃ, પેયાલં અવૈવર્તિકા ભવેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; એવં તિર્યગ્યોનિગતા વક્તવ્યાઃ । એવં દેવાઃ દ્વિગુણા ચ મે પ્રભાસયેયં । અપ્રમાણા ચ મે આયુર્ભવેત્, યન્ન શક્યં કેનચિદ્ગણયિતું અન્યત્ર સર્વજ્ઞજ્ઞાનેન । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયેષ્વપરિમાણેષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તો મમ વર્ણં ભાષેરન્યેષાં અનુશ્રાવયેયં; યે ચ તત્ર સત્ત્વા મમ વર્ણં શૃણુયુઃ તે તત્ર મમ બુદ્ધક્ષેત્રે કુશલમૂલં પરિણામયેયુઃ, તે કાલં કૃત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ સ્થાપયિત્વાનન્તર્યકારકાં સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાં આર્યાપવાદકાં । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે સત્ત્વા અપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ લોકધાતુષુ મમ નામધેયં શૃણુયુઃ મમ ચ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપત્તિં આકાઙ્ક્ષેયુઃ, તેષામહં મરણકાલસમયેષ્વનેકગણપરિવૃતો વિતિમિરસમાધિં સમાપન્નાઃ તથારૂપેણ સુભાષિતેન તાન્ સત્ત્વાન્ સંતોષયેયં, તેષાં સત્ત્વાનાં સર્વદુઃખં પ્રશમેત્, તેનૈવ પ્રસાદેન નિશ્ચિતાં સમાધિં પ્રતિલભેયુઃ, ( ક્પ્સૂ 149 ) ચિત્તસ્પૃહણાં ધર્મક્ષાન્તિં પ્રતિલભેયુઃ, કાલં ચ કૃત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ । યે ચ પુનરન્યત્ર બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સપ્તધનવિરહિતાઃ સત્ત્વા અનર્થિકાઃ ત્રિભિર્યાનૈરનર્થિકા દેવમાનુષિકાભિઃ સંપત્તિભિરનર્થિકાઃ કુશલપર્યેષ્ટ્યા ત્રિભિઃ પુણ્યક્રિયાવસ્તુભિઃ અધર્મરાગરક્તા વિષમલોભાભિભૂતા મિથ્યાધર્મપરીતાસ્તેષાં પ્રભાસમાધિના મરણકાલસમયે પુરતઃ તિષ્ઠેયં, અનેકગણપરિવૃતો ધર્મં દેશયેયં, તેષાં સ્વકં બુદ્ધક્ષેત્રં દર્શયેયં, બોધૌ ચ સમાદાપયેયં । તે સત્ત્વા મમાન્તિકે પરમપ્રીતિપ્રસાદં પ્રામોદ્યં પ્રતિલભેયુઃ બોધૌ ચ ચિત્તાન્યુત્પાદ્યેયુઃ, તેષાં સર્વદુઃખા વેદનાઃ પ્રશમેયુઃ, તે સૂર્યપ્રદીપં ચ સમાધિં પ્રતિલભેરન્, મોહપ્રણાહં ચૈષાં ભવેત્, કાલં ચ કૃત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ" ।
ભગવાન્ આહ - "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, શોધનં તે પ્રણિધાનં કૃતં" । સ પ્રાહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તથા ચ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષૂરગસારચન્દનચૂર્ણં પ્રવર્ષતુ । યે ચ સત્ત્વાસ્તં ગન્ધં ઘ્રાયેયુઃ તે સર્વે બોધૌ ચિત્તમુત્પાદયેયુઃ । અહં ચૈતર્હિ ( ક્પ્સૂ 150 ) પ્રણીતદ્યુતિં નામ સમાધિં પ્રતિલભેયં, યત્ સ્વયં એવ પશ્યેયં । ઉત્પાદિતશ્ચ કુલપુત્ર પ્રણીતદ્યુતિઃ સમાધિઃ સ્વયમેવાદ્રાક્ષીત્ તદ્બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ ઉરગસારચન્દનચૂર્ણં પ્રવર્ષિતં, દશસુ દિક્ષ્વેકૈકસ્યાં દિશિ ગણનાતિક્રાન્તાઃ સત્ત્વાઃ પ્રાઞ્જલિભૂતા અદ્રાક્ષુઃ, યે બોધાય ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ" ।

ભગવાન્ આહ - "અતિશીઘ્રં કુલપુત્ર ગન્ધવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતા, ગણનાતિક્રાન્તાશ્ચ સત્ત્વા બોધૌ સમાદાપિતાસ્તેન ત્વં કુલપુત્ર સિંહગન્ધો ભવસ્વ । અતિક્રાન્તે સિંહગન્ધ એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ઉપરિમાય દિશાયેતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્દ્વિચત્વારિંશત્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રમ્ય તત્ર નીલગન્ધપ્રભાસવિરજો નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ, તત્ર ત્વં સિંહગન્ધાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, પ્રભાસવિરજઃસમુચ્છ્રયગન્ધેશ્વરરાજો નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર સિંહગન્ધો બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દિતવાન્ ।
તં રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠાસુરનરદેવપૂજિત તારય ત્વં ભગતિસત્ત્વદુઃખિતાં ।
છિત્ત્વા ત્વં ભવદુઃખક્લેશબન્ધનાં ભેષ્યસિ નરજિન આર્યપુદ્ગલઃ" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽષ્ટમં રાજપુત્રમમિઘં નામામન્ત્રયાં આસ । પેયાલં, "તાવદહં ભગવન્ ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિસત્ત્વભૂતો બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરિષ્યામિ યાવદહં દશસહસ્રાન્ ક્લિષ્ટાન્ બુદ્ધક્ષેત્રાનેવંરૂપાં પરિશુદ્ધાં સ્થાપયિષ્યામિ, યથા નીલગન્ધપ્રભાસવિરજં બુદ્ધક્ષેત્રં તથા ભવિષ્યતિ । એવંરૂપૈરવરુપ્તકુશલમૂલૈઃ પરિશુદ્ધાશયૈર્મહાયાનસંપ્રસ્થિતૈર્બોધિસત્ત્વૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં ( ક્પ્સૂ 152 ) સ્ફુટં સ્થાપયિષ્યામિ, પશ્ચાદહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યામિ । તથારૂપામહં ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરિષ્યામિ યથા નાન્યે બોધિસત્ત્વાશ્ચરન્તિ । યદહં ભદન્ત ભગવન્નિમાનિ સપ્તવર્ષાણિ બુદ્ધગુણબોધિસત્ત્વગુણપરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રગુણપરિશુદ્ધં રહોગત એકાકી સંચિન્તયમાનો નિષણ્ણઃ, દર્શનવ્યૂહસમાધિપૂર્વંગમેન એકદશબોધિસત્ત્વસમાધિસહસ્રાણિ યાનિ મયાત્રોત્પાદિતાનિ પ્રતિલબ્ધાનિ ભાવિતાનિ, એષા મમ ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વભૂતસ્ય બોધિસત્ત્વચારિકા; યે ઽપિ તે દશસુ દિક્ષ્વનન્તાપર્યન્તાસ્વન્યાસુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ યાપયન્તિ સત્ત્વાનાં હિતાય સુખાય ધર્મં ચ દેશયન્તિ, યે ત્રાધ્વસમતિક્રાન્તા ધ્વજાગ્રાકેયૂરા બુદ્ધક્ષેત્રાસ્તાં પરિપૂર્ણાં જિનૈઃ પશ્યેયં આવર્તેયં । તેન ચ સમાધિનાહં ભદન્ત ભગવન્ પરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો બોધિસત્ત્વશ્રાવકગણપરિવૃતાન્ પશ્યેયં । એકૈકસ્યાહમનિશ્રિતાસમાધિબલેન બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈઃ કાયૈર્વન્દેયં । ( ક્પ્સૂ 153 ) એકૈકેન ચાહં કાયેનાનુત્તરૈર્વિચિત્રૈ રત્નૈઃ પુષ્પૈરનુત્તરૈર્વિચિત્રૈર્ગન્ધૈર્માલ્યૈશ્ચ ચુર્ણવિલેપનૈર્વાદ્યૈઃ સર્વાભિશ્ચાનુત્તરાભિર્વ્યૂહાભિરેકૈકં પૂજયેયં । એકક્ષેત્રે ચાહં સમુદ્રવાલિકાપ્રમાણાન્ કલ્પાં ચરેયં, યદા ચાહં સર્વકાયવિભાવનેન સમાધિનૈકક્ષણેનૈકૈકસ્ય બુદ્ધસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધગોચરાન્ આજાનેયં । ગુણાકરસમાધિના ચાહં ભદન્ત ભગવન્ નેકૈકસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈરનુત્તરૈસ્તવૈસ્તવેયં । અનિમિષસમાધિના ચાહં ભદન્ત ભગવન્ નેકરજાગ્રચિત્તપ્રમાણેન સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાન્ પૂર્ણાં જિનૈઃ પશ્યેયં । અરણાસમાધિના ચાહં ભદન્ત ભગવન્ નેકચિત્તક્ષણેન સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ બોધિસત્ત્વાનતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્ પશ્યેયં । શૂરઙ્ગમસમાધિના ચાહં ભદન્ત ભગવન્નરકેશ્વવતરિત્વા
નૈરયિકમાત્મભાવમભિનિર્મિણિત્વા નૈરયિકાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયં, બોધાય ચ સમાદાપયેયં, તતસ્તાન્ સત્ત્વાન્ બોધાય ચિત્તમુત્પાદયેયં, તતશ્ચ્યવિત્વા મનુષ્યાણાં સહભાવ્યતાયામુપપદ્યેયુઃ ( ક્પ્સૂ 154 ) યત્ર બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશાદ્ધર્મં શૃણુયુઃ, અવૈવર્તિકભૂમૌ ચ પ્રતિષ્ઠાપયેયં; એવં તિર્યક્ષુ, એવં પ્રેતેષુ, એવં યક્ષેષુ, એવં રાક્ષસેષુ, એવમસુરેષુ, એવં નાગેષુ, એવં કિન્નરમહોરગેષુ, એવં પિશાચપૂતનકટપૂતનેષુ, એવં મનુષ્યચણ્ડાલેષુ, એવં વણિજેષુ ગણિકાસુ; યથારૂપેષુ ચ ભગવન્ સત્ત્વાઃ કુલેષૂપપદ્યન્તે, યથારૂપશ્ચ તેષાં આત્મભાવપ્રતિલાભઃ, યથારૂપેણ ચ સત્ત્વાઃ કર્મપ્રત્યયેન સુખાં વેદનાં દુઃખાં વા પ્રતિસંવેદયન્તિ, યથારૂપેષુ ચ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષુ પ્રસક્તાઃ, તથારૂપમાત્મભાવં નિર્મિણિત્વા તથારૂપશિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનેષૂદ્યોગં નિદર્શયેયં, તથારૂપેણ ચક્ષરવ્યાહારેણ સત્ત્વાનાં ચિત્તમારાધયેયં, ધર્મં ચ દેશયેયં, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયેયં નિવેશયેયં પ્રતિષ્ઠાપયેયં, અવૈવર્તિકાંશ્ચ સ્થાપયેયં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તાવદહં ભદન્ત ભગવન્ બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરિષ્યામિ યથા દશસુ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રેષુ સર્વેષાં સત્ત્વાનાં ચિત્તસન્તતિં તથા પરિશોધયેયં યથા પૂર્વકર્મક્લેશાં ન કુર્યુઃ, યદેકસત્ત્વસ્યાપિ ( ક્પ્સૂ 155 ) ચત્વારા મારાશ્ચિત્તસન્તતિપથં ન પ્રજાનીયુઃ, તદહં દશબુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રાણ્યેવંરૂપાં પરિશુદ્ધાં સ્થાપયેયં, યથા પ્રભાસવિરજાસમુચ્છ્રયગન્ધેશ્વરરાજજ્યોતિસ્તથાગતસ્ય નીલગન્ધપ્રભાસવિરજે બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાસ્તથા ભવેયં । એવં મયા સ્વબુદ્ધક્ષેત્રસ્ય સ્વપર્ષાયા ચ યથા સિંહગન્ધેન બોધિસત્ત્વેન પ્રણિધાનં કૃતં । યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તથા દશસુ બુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રેષુ સત્ત્વાનાં સર્વદુઃખાનિ પ્રશામ્યન્તુ, સર્વે ચ મૃદુચિત્તા ભવન્તુ, કર્મણ્યચિત્તા ભવન્તુ, સ્વકસ્વકાયાશ્ચતુર્દ્વીપિકાયાઃ તિષ્ઠન્તો બુદ્ધાન્ પશ્યન્તુ । તેષાં ચ સત્ત્વાનાં વિચિત્રરત્ના વિચિત્રપુષ્પગન્ધવિલેપનચૂર્ણચ્છત્રધ્વજપતાકાઃ પ્રાદુર્ભવન્તુ, યેન તે સત્ત્વાઃ તાન્ બુદ્ધાન્ પૂજયેયુઃ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયેયુઃ । અહં ચ ભગવન્ દર્શનવ્યૂહસમાધાનબલેન સ્વયં પશ્યેયં, સહોદીરિતયાં વાચાસ્મિન્નેવમેવ સ્વયં પશ્યતિ યથા પ્રણિધાનં કૃતં" ઇતિ ।
ભગવાન્ આહ - "સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, યસ્ત્વં કુલપુત્ર સમન્તકે ચ સ્વકે ચ બુદ્ધક્ષેત્રે દશબુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રાણિ પરિશુદ્ધાનિ સ્થાપયિષ્યસિ । અપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં ( ક્પ્સૂ 156 ) ચ સત્ત્વાનાં સન્તતિં પરિશોધયિષ્યસિ । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતામપ્રમેયાસંખ્યેયાયાં પૂજાયામૌત્સુક્યમાપત્સ્યસે । તેન ત્વં કુલપુત્ર સમન્તભદ્રો નામ ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં સમન્તભદ્રાનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્ત એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે પરિવર્તાવશિષ્ટે દ્વિતીય ઉત્તરાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાત્ ષષ્ટિગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રમિત્વા તત્ર જ્ઞાનતાપસુવિશુદ્ધગુણા નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ; તત્ર ત્વં સમન્તભદ્રાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, જ્ઞાનવજ્રવિજૃમ્ભિતેશ્વરકેતુર્નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।

અથ ખલુ કુલપુત્ર સમન્તભદ્રો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદયોઃ શિરસા નિપપાત ।
રત્નગર્ભસ્તથાગતસ્ત્વાહ -
"ઉત્તિષ્ઠ સુરત સુવ્રત દાન્તચિત્તા સત્ત્વાન સન્તતિ વિશોધ્ય દૃઢપ્રતિજ્ઞત્વં ।
સત્ત્વાન્ તારય ક્લેશનદીસુઘોરાન્ ત્વં જ્ઞાન ઉલ્કધર ભેષ્યસિ બુદ્ધ લોકે" ॥
તેન ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર સમયેન દશકુશીદપ્રાણસહસ્રાણિ એકકણ્ઠેન વાચં બભાષિરે । "ભવિષ્યામ વયં ભદન્ત ભગવન્ તે પરિશુદ્ધેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ, યાં સુવિશુદ્ધાશયાઃ સમન્તભદ્રો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરામાણઃ પરિશુદ્ધાં સ્થાપયતિ । એવં ચ વયં ષટ્પારમિતાઃ પરિપૂરયિત્વા તત્ર બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેમ" ।
એવં કુલપુત્ર રત્નગર્ભેણ તથાગતેન દશપ્રાણિસહસ્રા વ્યાકૃતાઃ । "યદા સમન્તભદ્રો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે તદા યૂયં તેષુ સામન્તકેષુ લોકધાતુષ્વનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યધ્વે । સહસ્રૈકનામકાસ્તથાગતા ભવિષ્યથઃ યદુત સહસ્રં જ્વાલકુણ્ડેશ્વરઘોષા નામ ભવિષ્યથ તથાગતાઃ, અપરં ( ક્પ્સૂ 158 ) સહસ્રં સંવૃતીશ્વરઘોષા નામાનો ભવિષ્યન્તિ, અપરં સહસ્રં સુવિમલઘોષેશ્વરરાજનામા ભવિષ્યન્તિ તથાગતાઃ, અપરં સહસ્રં પ્રહીણભયઘોષેશ્વરરાજનામા ભવિષ્યન્તિ તથાગતાઃ, અપરં સહસ્રં વિમલઘોષતેજેશ્વરરાજનામા ભવિષ્યન્તિ । પઞ્ચશતા એકં નામધેયાઃ યદુત સૂર્યઘોષનામા ભવિષ્યન્તિ । તથા દ્વૌ વિગતભયકીર્તિરાજા વિગતરશ્મિશ્ચ, વિગતરશ્મિઘોષકીર્તીશ્વરઘોષશ્ચ, વિપરધર્મકીર્તિઘોષશ્ચ, ગર્ભકીર્તિરાજરત્નધ્વજઃ, જ્યોતીશ્વરઃ, ઉત્તપ્તમુનિજ્ઞાનેશ્વરઃ, કેતચીવરસંભૃતરાજા, અચિન્ત્યમતિજ્ઞાનગર્ભઃ, જ્ઞાનમેરુધ્વજઃ, જ્ઞાનસાગરરાજા, મહાવીર્યઘોષેશ્વરઃ, મેરુશ્રીકલ્પઃ, જ્ઞાનવિરજવેગઃ, કિમીશ્વરબીજઃ, જ્ઞાનસુવિમલગર્જિતેશ્વરઃ, અભિભૂતગુણસાગરરાજા, જ્ઞાનસંભવબલરાજા, વિરજવીરેશ્વરરાજા, મુનિશ્રીકૂટવેગસંકુસુમઃ, શ્રીકૂટજ્ઞાનબુદ્ધિઃ, વજ્રસિંહઃ, શીલપ્રભાસ્વરઃ, ભદ્રોત્તમઃ, અનન્તરશ્મિઃ, સિંહનન્દિઃ, ( ક્પ્સૂ 159
) અક્ષયજ્ઞાનકૂટઃ, રત્નાવભાસઃ, જ્ઞાનવિમલઃ, જ્ઞાનપ્રવાડઃ, સિંહકીર્તિઃ, અભિજ્ઞાગુણરાજઃ, ધર્મસુમનાવર્ષી, પ્રભાકરઃ, અભ્યુદ્ગતમેરુઃ, ધર્મસમુદ્ગતરાજવિમલઃ, ગન્ધેશ્વરઃ, વિમલનેત્રઃ, મહાપ્રસન્દયઃ, અસઙ્ગબલરાજા, સ્વજ્ઞાનપુણ્યબલઃ, જ્ઞાનચીવરઃ, વશવર્તી, અસઙ્ગહિતેષી, જ્ઞાનસંભવઃ, મહામેરુઃ, બલગર્ભઃ, ગુણાકરઃ, લતાકુસુમધ્વજઃ, ગણપ્રભાસઃ, વિગુણમોહરાજા, વજ્રોત્તમઃ, ધર્મકેતુઃ, ઘોષેન્દ્રરાજા, સ્વગુપ્તઃ, વજ્રધ્વજઃ, રત્નેશ્વરઃ, અભ્યુદ્ગતધ્વજઃ, શૈલકલ્પઃ, રતિમેઘઃ, ધર્મકારિસાલરાજા, સમન્તગુપ્તસાગરરાજા, જ્ઞાનસંનિચયઃ, જ્ઞાનાર્ચિઃ, કુસુમગણિઃ, ગજેન્દ્રેશ્વરઃ, ઉદુમ્બરપુષ્પઃ, કાઞ્ચનધ્વજઃ, ધર્મધ્વજઃ, વિનર્દિતરાજઃ, ચન્દનઃ, સુપ્રતિષ્ઠિતસ્થામવિક્રમઃ, ધ્વજાગ્રપ્રદીપઃ, જ્ઞાનક્રમઃ, સાગરધ્વજઃ, વ્યયધર્મકીર્તિઃ, મારવિનર્દિતઃ, ગુણાર્ચિઃ, જ્ઞાનપ્રભઃ, જ્ઞાનપ્રદીપઃ, ક્ષેમરાજા, જ્ઞાનઘોષઃ, ધ્વજસંગ્રહઃ, ( ક્પ્સૂ 160 ) વજ્રપ્રદીપઃ, વ્યૂહરાજા, જયસંખ્યા, સુપ્રતિષ્ઠિતઃ, મતિચન્દ્રરાજા, ક્રમવિનર્દિતરાજા, સાલેન્દ્રસિંહવિગ્રહઃ, નારાયણવિજિતગર્ભઃ, રત્નગુણસંનિચર્યઃ, જ્યોતિગર્ભઃ, નક્ષત્રવિભવકીર્તિઃ, પુણ્યબલસાલરાજા, જ્ઞાનઘોષઃ, બ્રહ્મોત્તરઃ, ધૃતરાષ્ટ્રઃ । અપરં સહસ્રં ગન્ધપદ્મવિજિતકીર્તિરાજા નામનો ભવિષ્યન્તિ, રશ્મિમણ્ડલજ્યોતિપ્રભાસરાજા, ગન્ધપદ્મોત્તરવેગઃ, અનન્તગુણસાગરજ્ઞાનોત્તરઃ, જમ્બુચ્છાયઃ, ગુણશૈલધ્વજઃ, સિંહકેતુઃ, નાગવિવર્જિતકુસુમતેજરાજા, સુગન્ધબીજનૈરાત્મ, અમૃતગુણતેજરાજકલ્પિનમિ
ભવિષ્યતિ । અપરં સહસ્રં વિસૃષ્ટધર્મરાજાનો નાગેન્દ્રવિમુક્તિબુદ્ધલોકસાગરલોચનશૈલનામા ભવિષ્યન્તિ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ । એકકાલે એકદિવસે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યન્તિ, અન્યોન્યાસુ લોકધાતુષુ દશાન્તરકલ્પાયુઃપ્રમાણં ભવિષ્યતિ" । તે ઽપિ દશપ્રાણસહસ્રા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા નિપેતુઃ ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠત ચ દૃઢનાગનર્દતા ક્રિયતા શુભદ્રવ્યસંચયં ।
ઉદ્યુજિતઃ પારમિતાસુ વેગતા ભવિષ્યથાસુરનરલોકનાયકાઃ" ॥

અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો નવમં રાજપુત્રમામન્ત્રયતે સ્મ અમિઘં નામ । પેયાલં, સ પ્રાહ - "તથારૂપમહં બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરિષ્યામિ યથા મે દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ લોકધાતુષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાસ્તિષ્ઠન્તો યાપયન્તઃ બુદ્ધા ભગવન્તો બોધિચારિકાં ચરતઃ સાક્ષિભૂતા ભવિષ્યન્તિ બોધિસત્ત્વચર્યાયાં । યદહં ભદન્ત ભગવન્ ત્વત્પુરતો બોધાય ચિત્તમુત્પાદયામિ, યાવચ્ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યે । અત્રાન્તરેણ મે બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરમાણસ્ય ન વિપ્રતિસારચિત્તમુત્પદ્યેત, યાવદ્બોધિપર્યન્તમુપાદાય દૃઢપ્રતિજ્ઞો ભવેયં યથાવાદી તથાકારી, ન ચાન્યસ્ય સત્ત્વસ્ય ચિત્તસંક્ષોભો ભવેયં, ન ( ક્પ્સૂ 162 ) ચ મે શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાને ચિત્તમુત્પદ્યેત, મા ચ કામરાગચિત્તચૈતસિકા ઉત્પદ્યેરન્, મા સ્ત્યાનમિદ્ધસહગતા મૌદ્ધત્યસહગતા મા કૌકૃત્યસહગતા ન વિચિકિત્સાસહગતા ન પ્રાણાતિપાતં નાદત્તાદાનં નાબ્રહ્મચર્યં ન મૃસાવાદં ન પૈશુન્યં ન પારુષ્યં નાભિધ્યા ન વ્યાપાદં ન મિથ્યાદૃષ્ટિઃ ન સંભિન્નપ્રલાપં ન માત્સર્યસહગતં ન ધર્મે ઽગૌરવચિત્તતા ન વિસંવાદનચિત્તતા । યાવદ્બોધિપર્યન્તાન્ મમ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરમાણસ્ય ઇમે ધર્મા ન સંવિદ્યેયુઃ । યાવદ્બોધિપર્યન્તમુપાદાય પદવીતિહારકમપિ બુદ્ધાનુસ્મૃતિર્નિત્યં ચિત્તચૈતસિકાઃ પ્રવર્તેરન્ । યાવદ્બોધિપર્યન્તેન નાહં બુદ્ધદર્શનેન વિરહિતો ભવેયં ન ધર્મશ્રવણેન ન સઙ્ઘોપસ્થાનેન । સર્વત્ર ચ જાતિષુ પ્રવ્રજ્યાં પ્રતિલભેયં । સર્વાસુ જાતિષુ પાંશુકૂલિકો ભવેયં, ત્રૈચીવરિકઃ વૃક્ષમૂલિકઃ નૈષદ્યિકઃ આરણ્યકઃ પિણ્ડપાતિકઃ અલ્પેચ્છઃ સંતુષ્ટઃ ધર્મદેશકઃ આદેયવાક્યઃ અપરિમાણપ્રતિભાનસંપન્નો ભવેયં । ન ચ મૂલાપત્તિમાપદ્યેયં । ન મૃષાવાદસહગતૈર્મન્ત્રૈઃ પરપ્રવાદિનો વિમર્દેયં । શૂન્યતાપ્રતિસંયુક્તં ચ માતૃગ્રામસ્ય ધર્મં દેશયેયં, શૂન્યતામનસ્કારેણ ચ માતૃગ્રામસ્ય ન દન્તવિદર્શનં કુર્યાત્, ( ક્પ્સૂ 163 ) ન હસ્તવિકારેણ ધર્મં દેશયેયં । નિત્યં ચાહં મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં શાસ્તૃસંજ્ઞામુત્પાદયેયં । યસ્ય ચાહં ધર્મભાણકસ્ય સકાશાદ્ધર્મં શૃણુયાં શાસ્તૃસંજ્ઞાન્ તસ્યાન્તિકે ઉત્પાદયેયં, સત્કૃત્ય ચાહં તં ધર્મભાણકં યથા તથાગતં તથા સત્કુર્યાં ગુરુકુર્યાં માનયેયં પૂજયેયં યાવદાત્મમાંસૈરપિ ધર્મભાણકમુપસ્થિતેયં । ન ચાહં પાત્રમપાત્રં ચાવેક્ષ્ય દાનં દદ્યાં, ન મમ ધર્મદાનમાત્સરિકા ચિત્તચૈતસિકા ઉત્પદ્યેયુઃ । સ્વજીવિતદાનેનાહં બોધ્યર્થિકાન્ સત્ત્વાન્ પરિત્રાયેયં, સ્વવીર્યબલપ્રણિધાનોપાર્જિતેન ચાહં દ્રવ્યેન વ્યસનગતાન્ સત્ત્વાન્ વ્યસનેભ્યઃ પરિમોચયેયં । ન ચાહં પ્રવ્રજિતલિઙ્ગિનં વા ગૃહસ્થલિઙ્ગિનં વા આપત્ત્યાનાપત્ત્યા વા ચોદયેયં । નિત્યં ચાહં લાભસત્કારશ્લોકે ઽગ્નિવિષશસ્ત્રસંજ્ઞામુત્પાદયેયં
। યદિ ચ મે ભદન્ત ભગવન્નિમે પ્રણિધાના યાવદ્બોધિપર્યન્તમુપાદાય સંઋધ્યેયુઃ યથા ભગવતઃ પુરતઃ પ્રણિધાનં કૃતં, તદુભાભ્યાં પાણિભ્યાં દિવ્યાશ્ચક્રરત્નાઃ પ્રાદુર્ભવન્તુ સહસ્રારાઃ સનાભિકાઃ સનેમિકાઃ આદિત્યવર્ણપ્રભાસ્વરાઃ" । સહભાષિતાયાં અસ્યાં વાચિ અમિઘેન રાજપુત્રેણોભાયાં પાણિભ્યાં તથારૂપાણિ ચક્રાણિ ( ક્પ્સૂ 164 ) પ્રાદુર્ભૂતાનિ યથાયાચિતાઃ । પુનરાહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત યાવદ્બોધિપર્યન્તેન તદિમે ચક્રાઃ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગચ્છન્તુ, એવંરૂપેણોચ્ચશબ્દેન યથા નન્દોપનન્દા નાગરાજા ગચ્છન્તિ તથા સર્વાવન્તં બુદ્ધક્ષેત્રં સ્વરેણ વિજ્ઞાપયન્તુ બોધિસત્ત્વવ્યાકરણસ્મૃત્યસંપ્રમોષજ્ઞાનદર્શનશૂન્યતાભાવનાપ્રચારબુદ્ધવિષયં ધર્મપર્યાયં ચારયિતું । યે ચ તત્ર સત્ત્વા ઉપપન્નાસ્તેષાં સર્વેષાં શ્રોત્રેન્દ્રિયેષ્વયં ધર્મપર્યાયમાભાસમાગચ્છતુ, નિપતિતમાત્રે ચ તેષાં સત્ત્વાનાં રાગઃ પ્રશમતુ, દ્વેષો મોહો માનેર્ષ્યા માત્સર્યઃ પ્રશમતુ, સર્વબુદ્ધાનુસ્મૃતિમનસિકારેણાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયન્તુ" ।
પ્રેષિતૌ ચ કુલપુત્રામિઘેન રાજપુત્રેણ તૌ દ્વૌ ચક્રરત્નૌ તૌ ચૈવંરૂપેણ જવેન ગચ્છતસ્તદ્યથા બુદ્ધા ભગવન્તો બુદ્ધજવેન ગચ્છન્તિ; એવમેવ તૌ દ્વૌ ચક્રરત્નૌ ગચ્છતઃ દશસુ દિશાસ્વપ્રમેયેશ્વસંખ્યેયેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગત્વા સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વવ્યાકરણસ્મૃત્યસંપ્રમોષજ્ઞાનાન્તર્ગતાભાવનાપ્રચારબુદ્ધધર્મપર્યાયં ચારયન્તિ । તેષાં ચ સત્ત્વાનામયં ( ક્પ્સૂ 165 ) ધર્મપર્યાયં શ્રોત્રેન્દ્રિયસ્યાભાસમાગચ્છતિ, તેષાં સર્વેષાં રાગો યાવન્ માત્સર્યચિત્તચૈતસિકાઃ પ્રશાન્તાઃ, સર્વે ચ બુદ્ધજ્ઞાનવિષયં મનસ્કારેણાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્યુત્પાદિતવન્તો, મુહૂર્તમાત્રેણ ચ તે ચક્રાઃ પ્રતિનિવૃત્યામિઘસ્ય રાજપુત્રસ્ય પુરતઃ સ્થિતાઃ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતઃ અમિઘસ્ય રાજપુત્રસ્ય સાધુકારમદાત્, "સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, ત્વયાતીવ શોભનઃ પ્રણિધિઃ કૃત, ઇમે ચ દિવ્યાશ્ચક્રરત્નાઃ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રેષિતા, બહૂનિ ચ પ્રાણકોટીનિયુતશતસહસ્રાણ્યકલુષચિત્તાન્યવસ્થાપિતાનિ, બોધૌ ચ સમાદાપિતાનિ । તેન ત્વં કુલપુત્રાક્ષોભ્યો નામ ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વમક્ષોભ્યો લોકસ્ય પરિણાયકઃ, ગૃહ્ણ ત્વમક્ષોભ્ય બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાનિ યાદૃષાન્યાકાઙ્ક્ષસિ" ।

અક્ષોભ્ય આહ - "તાદૃશમહં ભદન્ત ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહમાકાઙ્ક્ષામિ યથા સર્વલોકસ્વર્ણભૂર્ભવેત્, સમાપાણિતલોપમા દિવ્યમણિરત્નવ્યવકીર્ણા અપગતશર્કરકઠલ્લા અપગતશિલાસ્તંભપાષાણપર્વતા મૃદુકા કાચલિન્દિકસુખસંસ્પર્ષા, નિક્ષિપ્તે પાદતલે ઽવનમેદુત્ક્ષિપ્તે પાદતલે પુનરુન્નમેત્ । ન ચાત્ર નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકપ્રેતવિષયાં ( ક્પ્સૂ 166 ) પ્રજ્ઞાયેયુઃ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે દુર્ગન્ધા ભાવા ભવેયુઃ, દિવ્યાતિક્રાન્તેન ગન્ધેન તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં ભવેત્, દિવ્યૈશ્ચ માન્દારવમહામાન્દારવૈઃ પુષ્પૈસ્તદ્બુદ્ધક્ષેત્રમાકીર્ણં । ન ચ તત્ર સત્ત્વાનાં જરાવ્યાધિમરણં ભવેત્, ન ચ પરસ્પરભયં ન ચ પરસ્પરવિહેઠા ન ચ સત્ત્વાનામકાલમરણં વિપ્રતિસારમરણં નાસમાહિતમરણં । બુદ્ધાનુસ્મૃતિમનસ્કારેણ તત્ર સત્ત્વા ભવેયુઃ । ન ચ દુર્ગતિષૂપપદ્યેયુઃ, ન પઞ્ચકષાયેષુ શૂન્યેસુ બુદ્ધક્ષેત્રેષૂપપદ્યેયુર્યાવદ્બોધિપરિનિર્વાણાત્ બુદ્ધદર્શનાવિરહિતા ભવેયુર્ધર્મશ્રવણેન સઙ્ઘોપસ્થાનેનાવિરહિતા । અલ્પરાગાશ્ચ તત્ર સત્ત્વા ભવેયુરલ્પદ્વેષા અલ્પમોહાઃ, સર્વે ચ તત્ર દશકુશલાં કર્મપથાન્ સમાદાય વર્તેયુઃ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સત્ત્વાનાં શીલ્પગ્રહણં ભવેત્, ન નામનિમિત્તં, ન ચ તત્ર સત્ત્વાનાં મારાવતારં માર્ગેન । ન ચ તત્ર સત્ત્વા દુર્વર્ણા ભવેયુઃ, ન ચ તત્ર સત્ત્વા વૈમાત્ર ભવેયુઃ, યદુતાર્યો વા દાસો વા, અમમા અપરિગ્રહાશ્ચ તત્ર સત્ત્વા ભવેયુઃ । ન ચ તત્ર શ્રાવકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં વા શુક્લમોક્ષણં ભવેત્, અન્તતઃ સ્વપ્નાન્તરગતાનામપિ; ( ક્પ્સૂ 167 ) સર્વે ચ તત્ર સત્ત્વા ધર્મકામા ધર્મપર્યેષ્ટિપરા ભવેયુઃ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્ર એકસત્ત્વો ઽપિ વિપરીતદૃષ્ટિકો ભવેત્ ન ચાન્યતીર્થિકો, ન ચ તત્ર સત્ત્વાનાં કાયક્લમતા ભવેત્ ચિત્તક્લમતા વા ભવેત્; સર્વે ચ તે તત્ર સત્ત્વાઃ પઞ્ચાભિજ્ઞા ભવેયુઃ । ન ચ તત્ર સત્ત્વાનાં તૃષ્ણા વા ભુક્ષા વા વિહેઠયેત્, યાદૃશં ચાહારમાકાઙ્ક્ષેયુઃ તાદૃશં રત્નભાજનેષુ પુરતઃ પ્રાદુર્ભવેત્ યથા કામાવચરાણાં દેવાનાં । ન ચોચ્ચારપ્રસ્રાવખેટસિઙ્ઘાણમશ્રુ વા કાયે સ્વેદો વા ભવેત્, ન ચ તત્ર શીતં નોષ્ણં ભવેત્, સુગન્ધં રમણીયં ભવેત્, મૃદુસંસ્પર્શાશ્ચ વાયવો વાયુયુઃ । તે ચ તત્ર દેવમનુષ્યાણાં ગન્ધકૃત્યં કુર્વીરન્યદાકાઙ્ક્ષેયુઃ યાદૃશમાકાઙ્ક્ષેયુઃ, ય એકઃ શીતલં વાયુમાકાઙ્ક્ષેત્, દ્વિતીય ઉષ્ણ, અપર ઉત્પલગન્ધં વાયુમાકાઙ્ક્ષેયુઃ, અપર ઉરગસારચન્દનગન્ધં વાયું, અપરે કાલાનુસારિગન્ધં, અપરે તગરગન્ધં, અપરે ઽગરુગન્ધં, અપરે સર્વેણ સર્વં વાયુનાકાઙ્ક્ષેયુઃ, તેષાં યથા ચિત્તોત્પાદેનાક્ષિપ્તં તથા સંપદ્યેત્ । એવમપગતપઞ્ચકષાયા લોકધાતુર્ભવેત્ । તત્ર ચ સત્ત્વાનાં સપ્તરત્નમયાઃ કૂટાગારા ભવેયુઃ । તેષુ ચ કૂટાગારેષુ સપ્તરત્નમયાઃ પર્યઙ્કાઃ સ્ત્રિતાઃ ( ક્પ્સૂ 168 ) તૂલિકોપધાનૈર્મૃદુકાચલિન્દિકસંસ્પર્શાઃ પ્રાદુર્ભવેયુર્યત્ર મનુષ્યા વિહરેયુઃ । સમન્તતશ્ચ કૂટાગારેષુ પુષ્કરિણીપરિપૂર્ણાષ્ટાઙ્ગોપેતેનોદકેન પ્રાદુર્ભવેત્, યત્ર તે સત્ત્વા ઉદકેનોદકકાર્યં કુર્યુઃ । સુમનાતાલવૃક્ષાણાં વા વૃક્ષાવલીરલઙ્કૃતા ભવેયુઃ, નાનાપુષ્પૈર્નાનાફલૈર્નાનાગન્ધૈર્નાનાવસ્ત્રૈર્નાનાચ્છત્રૈર્નાનામુક્તિકાહારૈર્નાનાભરણૈસ્તે વૃક્ષા અલઙ્કૃતા ભવેયુઃ । યથારૂપા ચ તત્ર સત્ત્વા વસ્ત્રાભરણં આકાઙ્ક્ષેયુઃ તે તાન્ તેભ્યઃ કલ્પવૃક્ષેભ્યો ગૃહીત્વા પ્રાવરેયુઃ,
એવં પુષ્પૈર્યાવદાભરણાં ગૃહીત્વા બન્ધેયુઃ । સપ્તરત્નમયશ્ચ મે બોધિવૃક્ષો ભવેત્, યોજનસહસ્રમુચ્ચત્વેન યોજનં સ્કન્ધપરિણાહેન યોજનસહસ્રં શાખાપરિણાહેન । વાયુસમીરિતશ્ચ તતો બોધિવૃક્ષાદ્દિવ્યાતિક્રાન્તઃ સ્નિગ્ધો મનોજ્ઞઃ પારમિતા અભિજ્ઞેન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગશબ્દો નિશ્ચરેત્, યે ચ સત્ત્વાસ્તં શબ્દં શૃણુયુસ્તે વિરાગચિત્તાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલભેયુઃ । સર્વગુણોપેતશ્ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે માતૃગ્રામો ભવેત્ તદ્યથા તુષિતદેવનિકાયે ઽપ્સરાઃ । ન ચ તત્ર માતૃગ્રામો દુર્ગન્ધો ભવેત્, ન દ્વિજિહ્વે નેર્ષ્યામાત્સર્યપરિચિતે । ન ચ તત્ર મનુષ્યા માતૃગ્રામેણ ( ક્પ્સૂ 169 ) સાર્ધં મૈથુનકાયસંસર્ગમાપદ્યેયુઃ । યસ્ય ચ તત્ર પુરુષસ્ય સરાગચિત્તમુત્પદ્યેત, ગત્વા માતૃગ્રામં સરાગેન ચિત્તેન પ્રેક્ષતે મુહૂર્તેન પુરુષસ્ય રાગઃ પ્રશામ્યેત, મહતોદ્વેગેન ચ પ્રક્રમેત્, શુભવિરજં ચ સમાધિં પ્રતિલભેત, તેન ચ સમાધિના મારપાશેભ્યઃ પરિમુચ્યેયુઃ, ન ચ ભૂયો રક્તચિત્તમુત્પાદયેયુઃ । યા ચ તત્ર સ્ત્રી પુરુષં સરાગં નિરીક્ષેત ગુર્વિણી ભવેત્, નિરીક્ષિતમાત્રેણ ચોભયો રાગઃ પ્રશમેત્ । યે ગર્ભવાસૈર્દારકદારિકા એવં કાયચૈતસિકં સુખં પ્રતિસંવેદયેયુઃ, તદ્યથા દેવાસ્ત્રયસ્ત્રિંશા નન્દન્તિ પ્રમોદન્તિ કાયચૈતસિકં સુખં પ્રતિસંવેદયન્તિ । એવંરૂપશ્ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ગર્ભવાસા દારકદારિકાઃ સપ્તરાત્રિંદિવસાનિ સુખં સંવેદયેયુઃ । તાશ્ચ સ્ત્રિયો ગર્ભિણ્યઃ એવંરૂપં સુખં પ્રતિસંવેદયેયુઃ, તદ્યથા દ્વિતીયધ્યાનસંપન્નો ભિક્ષુઃ । ન ચ તે સત્ત્વા અશુચિના ગર્ભમલેન ક્લિશ્યેયુઃ, સપ્તમે ચ દિવસે પરમસુગન્ધેન પરમેણ ચ સુખોપધાનેન સમર્પિતાઃ પ્રત્યાજાયેયુઃ । ન ચૈવ સા સ્ત્રી દુઃખાં પ્રત્યનુભવેદ્, ઉભૌ ચ પુષ્કરિણીમવતરિત્વા સ્નાત્વા ચ સા સ્ત્રી એવંરૂપાં સ્મૃતિં પ્રતિલભેત, યયા વિરાગશુભં સમાધિં પ્રતિલભેત, તેન ચ સમાધિના મારકર્મણા ( ક્પ્સૂ 170 ) પરિમુચ્યેત, સતતસમાહિતા ભવેત્ । યચ્ચ પૂર્વજન્મનિ તથારૂપં કર્મકૃતમુપચિતં ભવેદ્યેન ચ બહુકલ્પકોટીસ્ત્રીભાવમનુભવિતવ્યં તેન સમાધિનાભિનિર્વૃતેન સ્ત્રીભાવં ચ સર્વેણ સર્વં પરિક્ષયં ગચ્છેદ્, યાવત્ પરિનિર્વાણં ન ભૂયઃ સ્ત્રીભાવં પ્રતિલભેત્ । યેષાં ચ સત્ત્વાનાં તથારૂપં કર્મકૃતમુપચિતં ભવેત્ યદ્ ગણનાતિક્રાન્તાન્ કલ્પાન્ નિત્યગર્ભવાસેન પ્રત્યાજાયેયુર્દુઃખં પ્રત્યનુભવિતવ્યં ભવેત્, તે બોધિપ્રાપ્તસ્ય મે નામધેયં શૃણુયુઃ પ્રસાદં ચ પ્રતિલભેયુસ્તે તતશ્ચ્યવિત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુર્ગર્ભવાસેન ચ પ્રત્યાજાયેયુસ્તત્ર સર્વેણ સર્વં તત્કર્મપરિક્ષયં ગચ્છેયુર્યાવદ્બોધિપર્યન્તેન ન ભૂયસ્તે સત્ત્વા ગર્ભવાસેન પ્રત્યાજાયેયુર્યે સત્ત્વા અવરુપ્તકુશલમૂલાસ્તે પદ્મેષુ પ્રત્યાજાયેયુઃ, યે સત્ત્વા અનવરુપ્તકુશલમૂલાસ્તે ગર્ભવાસેન પ્રત્યાજાયેયુઃ । કર્મપરિક્ષયેન મમ બુદ્ધક્ષેત્રે માતૃગ્રામો વા ગર્ભવાસો વા પ્રજ્ઞાયેત એકાન્તસુખસમર્પિતાસ્તે સત્ત્વાસ્તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ભવેયુઃ । સુમનાતાલવૃક્ષૈર્વાયુસમીરિતૈરેવંરૂપો રમણીયો નિર્ઘોષો નિશ્ચરેદ્દુઃખમનિત્યમનાત્મશૂન્યશબ્દા

નિશ્ચરેયુઃ । તેન ચ શબ્દેન તત્ર ( ક્પ્સૂ 171 ) મનુષ્યા ઉલ્કાવતીં નામ સમાધિં પ્રતિલભેયુસ્તેન ચ સમાધિના તે સત્ત્વાઃ શૂન્યતાવભાસાં ગમ્ભીરાન્ ધર્માન્ અવબુધ્યેયુઃ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે કામોપસંહિતઃ શબ્દો ભવેત્ । બોધિવૃક્ષમૂલનિષણ્ણશ્ચાહં ભદન્ત ભગવન્ મુહૂર્તેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં પ્રાપ્નૂયાં । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ન ભૂયશ્ચન્દ્રસૂર્યાણાં પ્રભા પ્રજ્ઞાયેત, અન્યત્ર કુસુમસંકોચનેન; એવંરૂપાં ચાહં પ્રભાં પ્રમુઞ્ચેયં યેન દિવ્યેન ચક્ષુષાપ્રમેયાસંખ્યેયૈરન્યૈર્બુદ્ધક્ષેત્રૈસ્તિષ્ઠતો બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યેયં । બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહમેવંરૂપેણ સ્વરેણ ધર્મં દેશયેયં યેન સ્વરેણ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં બુદ્ધક્ષેત્રમાપૂરયેયં, યે ચ તત્ર સત્ત્વાઃ સ્યુઃ તે સર્વે બુદ્ધાનુસ્મૃતિં પ્રતિલભેયુસ્તે યેન યેન ગચ્છેયુઃ ચંક્રમેયુર્નિષીદેયુર્વા પરિવર્તેયુર્વા, તે સતતસમિતં માં પશ્યેયુર્યથારૂપેષુ ધર્મેષુ ધર્મસંશયા ભવેયુઃ તેષાં મમ દર્શનમાત્રેણ વ્યવલોકનમાત્રેણ ચ તેષાં સંશયા વિગચ્છેયુઃ । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે સત્ત્વા દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ શ્રાવકયાનિકા વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકા વાનુત્તરયાનિકા વા મમ નામં વા વર્ણં વ શૃણુયુઃ, તે તતશ્ચ્યવિત્વા ( ક્પ્સૂ 172 ) મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ । તે તત્ર મમ ધર્મં શ્રુત્વા યે શ્રાવકયાનિકાસ્તે ઽષ્ટવિમોક્ષધ્યાયિનો ઽર્હન્તો ભવેયુઃ, યે ચ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાઃ તે પ્રત્યેકાં બોધિમભિગચ્છેયુઃ, યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા મહાયાનિકાસ્તે મત્ સકાશાદ્ધર્મં શ્રુત્વા ગમ્ભીરાં સમાધિક્ષાન્તિધારણીં ચ પ્રતિલભેયુઃ, તે તત્રૈવાવૈવર્તિકા ભવેયુરનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । અપ્રમેયશ્ચ મે શ્રાવકસઙ્ઘો ભવેદ્ યો ન શક્યં કેનચિદ્ગણયિતું અન્યત્ર સ્વયં તથાગતેન । બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહં યેન યેન ગચ્છેયં યત્ર યત્ર ચ પાદતલેન પૃથિવીં સ્પૃશેયં તત્ર તત્ર સહસ્રપત્રાણિ પદ્માનિ સુવર્ણાવભાસાનિ પ્રાદુર્ભવેયુઃ, તે ચ પદ્માઃ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગત્વા મમ વર્ણશબ્દં ઘોષં નિશ્ચારયેયુઃ; તે ચ સત્ત્વા મમ નામ વર્ણં યશશ્ચ શ્રુત્વા પ્રીતિપ્રસાદપ્રામોદ્યમુત્પાદયેયુઃ, તે પ્રસાદજાતા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપત્તિમાકાઙ્ક્ષેયુઃ, તત્ર ચ તાનિ કુશલમૂલાનિ પરિણામયેયુઃ, તે તતશ્ચ્યવિત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેયુઃ । અપગતશ્રમણમલશ્ચ મે શ્રાવકસઙ્ઘો ભવેત્, અપગતશ્રમણવાક્યાપગતશ્રમણકૌટિલ્યાપગતશ્રમણશાઠ્યા અપગતપર્ષા ( ક્પ્સૂ 173 ) ભવેદ્ધર્મગુરુકા ન પરિષ્કારગુરુકા ન લાભસત્કારગુરુકા, અનિત્યદુઃખાનાત્મશૂન્યતાભિરતા આરબ્ધવીર્યા ચ સા પર્ષદ્ભવેદ્ધર્મશ્રવણા સઙ્ઘપ્રાગ્ભારા । યે ચ તત્રાવૈવર્તિકા બોધિસત્ત્વા ભવેયુસ્તે ઽનાગતપ્રવિષ્ટાઃ સ્મૃતિં પ્રતિલભેયુસ્તે જાતિવ્યતિવૃત્તા પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રતિસંયુક્તાં કથાં કથયેયુઃ, યાવદ્બોધિપર્યન્તેન તે ધર્મા ન સંપ્રમોષં ગચ્છેયુઃ । યાવદ્બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહં દશમહાકલ્પસહસ્રાણિ તિષ્ઠેયં, પરિનિર્વૃતસ્ય ચ મે કલ્પસહસ્રં સદ્ધર્મસ્તિષ્ઠેત્" ।
ભગવાન્ આહ - "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, પરિશુદ્ધં તે બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં । ભવિષ્યસિ ત્વમક્ષોભ્યાનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્તે હ્યેકસ્મિન્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેય ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે પુરસ્તિમાયાં દિશિ, અતઃ સહસ્રિમે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽભિરતિર્નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ, એવંરૂપયા ગુણવ્યૂહયા સંપન્ના યથા ત્વયા પ્રણિધાનં કૃતં । તત્ર ત્વં અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, એવમેવાક્ષોભ્યો નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।
અક્ષોભ્ય આહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપાશા પરિપૂર્યેત તત્સર્વત્ર લોકધાતુષુ સત્ત્વાઃ સ્કન્ધધાત્વાયતનપરિગૃહીતા ( ક્પ્સૂ 174 ) યે ચ સત્ત્વાઃ સત્ત્વસંગ્રહેણ સંગૃહીતાસ્તે સર્વે મૈત્રચિત્તા ભવન્ત્વવૈરચિત્તા અકલુષચિત્તાસ્તે એવંરૂપં કાયસુખં સંવેદયેયુઃ તદ્યથાપિ નામ દશભૂમિસ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પદ્મસમાધિં સમાપન્નસ્ય યેનાશયપ્રહાણવિશુદ્ધિર્ભવતિ, એવંરૂપેણ સત્ત્વાઃ કાયચૈતસિકેન સુખેન સમાર્પિતા ભવન્તુ । યદાહં ભગવતઃ પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દેત તદા સર્વપૃથિવી સ્વર્ણાવભાસા ભવતુ" । સ ચ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દતિ તદા ચ તસ્મિન્ સમયે સર્વસત્ત્વા એવંરૂપેણ સુખેન સમર્પિતા યથા પ્રણિધાનં કૃતં, તદા ધરણી સર્વા સ્વર્ણાવભાસા દૃશ્યતે ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ પ્રવરમતિ અક્ષોભ્ય ચક્રસંસ્થિત કરતલ પ્રવરચક્ર ।
સ્થાપિતા બહુતૃષ્ણા કરુણચિત્તે ભવિષ્યસિ ત્વં શુભમતિ જગતિ શાસ્તા" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો દશમં રાજપુત્રં હિમણિં નામામન્ત્રયતે સ્મ । પેયાલં હિમણી રાજપુત્ર એવંરૂપં પ્રણિધાનમકાર્ષીત્ તદ્યથાક્ષોભ્યેન કૃતં । "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્ નેવંરૂપાશા પરિપૂર્યેત તત્સર્વસત્ત્વા બુદ્ધાલંબનમનસ્કારં પ્રતિલભન્તુ । સર્વેષાં ચોરગસારચન્દનગન્ધો હસ્તે પ્રાદુર્ભવતુ, તે ચ સર્વે તં ગન્ધં બુદ્ધવિગ્રહેષુ પરિણામયન્તુ" ।

ભગવાન્ આહ - "સાધુ સાધુ કુલપુત્ર, ઉદારં તે પ્રણિધાનં કૃતં, યચ્ચ ત્વયા સર્વસત્ત્વા ઉરગસારચન્દનહસ્તા સ્થાપિતા બુદ્ધમનસ્કારશ્ચાશયેનોત્પાદિતઃ, તેન ત્વં કુલપુત્ર ગન્ધહસ્તિર્નામ ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં ગન્ધહસ્તે ઽતિક્રાન્તાનાં ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનામસંખ્યેયાનાં અવશિષ્ટે દ્વિતીયે નદીગઙ્ગાવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽક્ષોભ્યે તથાગતે ઽર્હતિ સમ્યક્સંબુદ્ધે પરિનિર્વૃતે સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે સપ્તમે દ્વિઅસે ત્વં ગન્ધહસ્તે તત્ર લોકધાતાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, સુવર્ણપુષ્પો નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।
ગન્ધહસ્તિરપ્યાહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપાશા ( ક્પ્સૂ 176 ) પરિપૂર્યેત તદ્યદાહં ભગવતઃ પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દેયં તદા સર્વસ્મિન્નારામે ચમ્પકપુષ્પવર્ષં પ્રવર્ષતુ" । યદા ખલુ કુલપુત્ર ગન્ધહસ્તિર્બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દતિ તદા સર્વસ્મિન્નારામે ચમ્પકપુષ્પવર્ષમભિપ્રાવર્ષત્ ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ પ્રવરગુણ સુગન્ધચિત્તાવર્ષિત ઇમિ વરચમ્પકપુષ્પાઃ ।
દર્શય શુભપથ વરપ્રણીતં સ્થાપય બહુજગમભયે પારે" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણ એકાદશમં રાજપુત્રં સિંહં નામામન્ત્રયામાસ । પેયાલં, યથા ગન્ધહસ્તિના પ્રણિધાનં કૃતં, રત્નગર્ભાય તથાગતાય રત્નમયં ધ્વજં નિર્યાતિતં ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, રત્નકેતુર્નામ ભવસ્વ, ભવિષ્યસિ ત્વં રત્નકેતો ઽનાગતે ( ક્પ્સૂ 177 ) ઽધ્વનિ અતિક્રાન્તે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽવશિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે તત્રાભિરત્યાં લોકધાતૌ પરિનિર્વૃતે સ્વર્ણપુષ્પે તથાગતે તસ્ય ચ સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે ત્રયાણાં અન્તરકલ્પાનામત્યયેન તદ્બુદ્ધક્ષેત્રં જયસોમં નામ ભવિષ્યતિ, તત્ર ત્વમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે નાગવિનર્દિતેશ્વરઘોષો નામ ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્ । એવંરૂપં તે બુદ્ધક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ બુદ્ધક્ષેત્રે ગુણવ્યૂહેન યથાક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્ય" ।
રત્નકેતુરાહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપાશા પરિપૂર્યેત તદ્યદાહં ભગવતઃ પાદૌ વન્દે તદા સર્વસત્ત્વા એવંરૂપાં સ્મૃતિં પ્રતિલભેયુઃ, યથા બોધિસત્ત્વા યે મહાબોધિં સંપ્રસ્થિતાઃ સર્વસત્ત્વાનામર્થાય કરુણાયમાનાઃ સંબોધૌ પ્રસ્થિતા ન નિવર્તેયુઃ" । એવમેવ કુલપુત્ર રત્નકેતુર્બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ વન્દિત્વા, એવમેવ સત્ત્વા એવંરૂપાં સ્મૃતિં પ્રતિલબ્ધવન્તો યદુત કરુણાચિત્તાઃ સર્વસત્ત્વાઃ સ્થાપિતાઃ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો રત્નકેતું બોધિસત્ત્વમાહ -
"ઉત્તિષ્ઠ ધૈર્ય સુમતે પરમરૂપ સત્ત્વહેતુ સુદૃઢકૃત પ્રતિજ્ઞા ।
સ્થાપયસિ બહુજન વિરજચિત્તે ભવિષ્યસે નરવરો પ્રવરબુદ્ધઃ" ॥
એવં પેયાલં, માર્દવપૂર્વંગમૈઃ પઞ્ચભિ રાજપુત્રશતૈરેવંરૂપં પ્રણિધાનં કૃતં, કૃત્વૈવંરૂપા બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાઃ પરિગૃહીતા યથા ગગનમુદ્રેણ બોધિસત્ત્વેન પ્રણિધાનં કૃતં, બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાશ્ચ પરિગૃહીતાઃ । સર્વે ચ રત્નગર્ભેણ તથાગતેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકૃતાઃ । "એવમેવૈકકાલે ઽન્યોન્યેષુ લોકધાતુષ્વનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ સ્પૃશિષ્યથ" ।
અપરે ચત્વારઃ શતા રાજપુત્રાણાં યૈરેવંરૂપં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં યથા વજ્રચ્છેદપ્રજ્ઞાવભાસેન, તે ઽપિ સર્વે રત્નગર્ભેણ તથાગતેન વ્યાકૃતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ અન્યોન્યેષુ લોકધાતુષુ ।
અપરૈરેકોનનવતિભી રાજપુત્રૈરેવંરૂપં પ્રણિધાનં કૃતં, એવંરૂપં ચ બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં ( ક્પ્સૂ 179 ) યથા સમન્તભદ્રેણ ।
સર્વૈશ્ચતુરશીતિભિઃ કોટ્ટરાજસહસ્રૈઃ પૃથક્પૃથગ્વિશિષ્ટં પ્રણિધાનં કૃતં, પૃથક્પૃથશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાઃ પરિગૃહીતાઃ । સર્વે ચ રત્નગર્ભેણ તથાગતેન વ્યાકૃતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, અન્યોન્યેષુ લોકધાતુષ્વેકકાલે બોધિં પ્રાપ્સ્યન્તિ ।
એવમેવ ત્રિભિઃ પ્રાણકોટિભિઃ પૃથક્પૃથક્ પ્રણિધાનં કૃતં, પૃથક્પૃથશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાશ્ચ પરિગૃહીતાઃ । સર્વે ચ રત્નગર્ભેણ તથાગતેન વ્યાકૃતાઅનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, "એવમેવ યૂયમપ્યેકકાલે ઽન્યોન્યેષુ લોકધાતુષ્વનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યધ્વે" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યાશીતિપુત્રા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય ભ્રાતરઃ, તેષાં જ્યેષ્ઠઃ સમુદ્રેશ્વરભુવિર્નામ માણવઃ । અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણઃ સમુદ્રેશ્વરભુવિં માણવં આમન્ત્રયામાસ । "પ્રતિગૃહાણ ત્વં માણવ પરિશુદ્ધાં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં" । સમુદ્રેશ્વરભુવિર્માણવાહ - ( ક્પ્સૂ 180 ) "ત્વં તાવત્તાત પ્રથમતરં સિંહનાદં નદસ્વ" । સમુદ્રરેણુરાહ - " ત્વં તાવત્ પુત્ર પ્રણિધાનં કુરુષ્વ, પશ્ચાદહં પ્રણિધાનં કરિષ્યે" । સ આહ - "કિં તાવત્ પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પ્રતિગૃહ્ણામ્યુતાહોસ્વિદપરિશુદ્ધં?" । અગ્રપુરોહિત આહ - "યે મહાકરુણાસમન્વાગતા બોધિસત્ત્વાસ્તે ક્લિષ્ટં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણન્તિ, ક્લિષ્ટાશયાં વિપરીતદૃષ્ટિકાં સત્ત્વાન્વૈનેયાન્ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ । યથા પુનસ્ત્વં માણવ સ્વં જાનિષે" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રેશ્વરભુવિર્માણવકો યેન રત્નગર્ભસ્ તથાગતસ્તેનોપસમક્રામદુપસંક્રમ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વૈવમાહ - "એવમહં ભદન્ત ભગવન્નનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમાકાઙ્ક્ષામિ, અશીતિવર્ષસાહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં પ્રવરાં બોધિં સ્પૃશેયં । યથૈતર્હિ ભગવન્ સત્ત્વા મન્દરાગા મન્દદ્વેષા મન્દમોહા ઉદ્વિગ્નાશયાઃ સંસારે ભયદોષદર્શિનસ્તથા તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સત્ત્વા ભવેયુઃ, યત્રાહમભિસંબુદ્ધેયં, તે ચ મમાન્તિકે પ્રવ્રજેયુઃ, ત્રિભિશ્ચ યાનૈરહં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયં । યદિ ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તદ્ વ્યાકરોતુ માં ભગવાનનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "ભવિષ્યસિ ત્વં માણવાનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્ત એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઉત્પલસન્તીરણે કલ્પે ચાતુર્દ્વીપિકા બલિષ્ઠા નામ ભવિષ્યતિ, ઇમં બુદ્ધક્ષેત્રમશીતિવર્ષસાહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં બોધિમભિપ્રપ્સ્યસિ, રત્નકૂટો નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।
સ આહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તદિહ સર્વત્રારામે લોહિતમુક્તિઃ પ્રવર્ષતુ, સર્વવૃક્ષેભ્યશ્ચ પઞ્ચાઙ્ગિકં તૂર્યં નિશ્ચરતુ" । યદા ચ કુલપુત્ર સમુદ્રેશ્વરભુવિર્માણવકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દતિ તદા સર્વત્રારામે લોહિતમુક્તિમયવર્ષં પ્રવર્ષિતં, સર્વવૃક્ષેભ્યશ્ચ પઞ્ચાઙ્ગિકં તૂર્યં નિશ્ચરિતં ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ સ્થામવર અક્ષયપ્રજ્ઞાકોષા સત્ત્વાનુકંપક હિતેષિણ મૈત્રચિત્તા ।

અભિપ્રાય તુભ્ય પરિપૂર્યતુ શુદ્ધ સત્ત્વાન અર્થકરુ ભેષ્યસિ બુદ્ધ લોકે" ॥
દ્વિતીયશ્ચ બ્રાહ્મણસ્ય પુત્રઃ સંભવો નામ, સ એવં વદતિ યથા સમુદ્રેશ્વરભુવિઃ । રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "ત્વમપિ માણવોત્પલસન્તીરણે કલ્પો ઽસ્યાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં લોકધાતૌ બલિષ્ઠે બુદ્ધક્ષેત્રે વર્ધમાનાશીતિવર્ષસાહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં વૈરોચનકુસુમો નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।
પેયાલં, તૃતીયસ્ત્વાહ - "દ્વિવર્ષસહસ્રસ્ય જ્યોતિગન્ધો નામ ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" । વ્યાકરણં પેયાલં, એવં સુમનસ્તથાગતઃ શૈલરાજા સંવૃતલોચનો બ્રહ્મોત્તરો જમ્બૂચ્છાયઃ પૂર્ણમુત્તરો રત્નશૈલઃ સમુદ્રગર્ભો નારાયણઃ શિખી કનકમુનિર્મુનીન્દ્રઃ કૌણ્ડિન્યઃ સિંહવિક્રમો જ્ઞાનધ્વજો બુદ્ધશ્રવો ઽપરાજિતો વિકસિતોજ્જયો હિતેષી પ્રજ્ઞાવભાસો મહેન્દ્રઃ શાન્તપ્રજ્ઞાકરો નન્દો ન્યગ્રોધરાજઃ કનકલોચનઃ સહિતઃ સૂર્યનન્દિઃ રત્નશિખી સુમેત્રો બ્રહ્મઃ સુન્દો બ્રહ્મર્ષભઃ પ્રણાદો ધર્મચન્દ્રઃ ( ક્પ્સૂ 183 ) અર્થદર્શી યશોનન્દી યશોત્તરઃ અભિરૂપઃ સુગન્ધશ્ચતુરઃ પ્રવરલોચનઃ સુનિજસ્તઃ સાર્થવ્રતઃ સુમનોરથો વરપ્રજ્ઞઃ કનકધ્વજઃ સુનેત્રો દેવશુદ્ધઃ શુદ્ધોદનઃ સુદર્શનઃ વિરૂઢધ્વજો વિરૂપાક્ષો બ્રહ્મસ્વરઃ શ્રીસંભવઃ શ્રીમહાવિરજો મણિભદ્રઃ મારીચિઃ શાક્યમુનિર્ઘોષેશ્વરઃ સત્યસંભવઃ શ્રેષ્ઠઃ સંભવપુષ્પઃ સુકુસુમઃ અક્ષોભ્યઃ સૂર્યગર્ભો રતીશ્વરો નાગદન્તો વજ્રપ્રભાસઃ કીર્તિરાજા વ્યાઘ્રરશ્મિઃ સનેત્યજ્ઞાનસંભવઃ ગન્ધસ્વરઃ સાલેન્દ્રઃ નારાયણગતઃ જ્યોતિગર્ભઃ । યસ્તુ તત્ર કુલપુત્ર સર્વપશ્ચિમકઃ પુરોહિતપુત્રઃ વિગતભ્યસંતાપો નામ, સ રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરુતઃ સ્થિત્વાહ । "ઇમે ભદન્ત ભગવન્નેકોનાશીતિર્માણવકાઃ સર્વે વ્યાકૃતા ઉત્પલસંતીરણે કલ્પે વર્ધમાનદ્વયે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યન્તે । ઉત્પાદયામ્યહં ભગવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં, ક્ષીયમાણે ભદન્ત ભગવન્નુત્પલસંતીરણે ( ક્પ્સૂ 184 ) કલ્પે સર્વપશ્ચિમકો ઽહં વરાગ્રબોધિં સ્પૃશેયં । યાન્તકં તેષામેકોનાશીતીનાં બુદ્ધાનામાયુઃપ્રમાણં તાન્તકં મમૈકસ્ય બોધિપ્રાપ્તસ્ય ભવેત્ । યાન્તકાશ્ચ તેષાં વૈનેયા ભવેયુસ્તાન્તકા મમૈકસ્ય ભવેયુઃ, યથા ચ તે ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયેયુઃ, યથા ચ તેષાં શ્રાવકસઙ્ઘો ભવેત્, તાન્તકો મમ બોધિપ્રાપ્તસ્ય એકશ્રાવકસઙ્ઘો ભવેત્ । યે ચ તેષામેકોનાશીતીનાં બુદ્ધાનામુત્પન્નાનાં સત્ત્વાસ્તસ્મિન્નુત્પલસંતીરણે કલ્પે મનુષ્યલાભં પ્રતિગૃહ્ણીયુઃ, ક્ષીયમાણે કલ્પે ઽહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ સર્વાંસ્તાન્ સત્ત્વાંસ્ત્રિભિર્યાનૈર્નિયતાં વ્યવસ્થાપયેયં । યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તદ્વ્યાકુરુષ્વ માં ભદન્ત ભગવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો વિગતભયસંતાપસ્ય સાધુકારમદાત્ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, ગણનાતિક્રાન્તાનાં સત્ત્વાનાં કારુણિકહિતકરશ્ચોત્પન્નો, ભવિષ્યસિ ત્વં માણવકાનાગતે ઽધ્વન્યતિક્રાન્ત એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે તત્રોત્પલસંતીરણે કલ્પે ક્ષીયમાણે સર્વપશ્ચિમકસ્ત્વમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, ( ક્પ્સૂ 185 ) વિઅગતરજસમુદ્ગતાભ્યુદ્ગતરાજા નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્ । યથા ચ તેષામેકોનાશીતીનાં બુદ્ધાનામર્ધકલ્પમાયુર્ભવિષ્યતિ, એવં તવૈવૈકસ્યાયુરર્ધકલ્પં ભવિષ્યતિ । યાવત્ સર્વે તે ત્વત્પ્રણિધાનાઃ સંપત્સ્યન્તે યથા પ્રણિધાનં કૃતં" ।
સ આહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપુર્યેત યદાહં ભગવતઃ પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દામિ તદા સર્વત્રાસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે નીલકુસુમાઃ પ્રવર્ષન્તુ પરમસુગન્ધા, યે ચ સત્ત્વાસ્તં ગન્ધમાઘ્રાયેયુઃ તેષાં સર્વેષાં ધાતવઃ પ્રસન્ના અવિરુદ્ધા ભવેયુઃ, સર્વેષાં ચ સર્વવ્યાધ્યઃ પ્રશામ્યેયુઃ । યદા ચ કુલપુત્ર વિગતભયસંતાપો માણવો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દતિ તદા સર્વત્ર તસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે નીલકુસુમવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતા, યે ચ સત્ત્વાસ્તં ગન્ધં ઘ્રાતવન્તસ્તેષાં સર્વે ધાતવઃ સમા અવિરુદ્ધાઃ સંસ્થિતાઃ, સર્વે ચ તત્ર સત્ત્વા અરોગા અલ્પાબાધાશ્ચ સંવૃત્તાઃ ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ કરુણવ્રતદાન્તચિત્તા પૂજયિષ્યસિ બહવ લોકનાથાન્ ।
છેત્સ્યસિ દૃઢાં શઠક્લેશબન્ધનાં ભવિષ્યસે શુભવરપ્રજ્ઞકોશઃ" ॥
તસ્ય ચ કુલપુત્ર બ્રાહ્મણસ્ય ત્રયઃ કોટ્યો ઽન્તવાસિનામારામદ્વારે નિષણ્ણાસ્તે આગતાં સત્ત્વાંસ્ત્રિશરણગમને સ્થાપયન્તિ, બોધાય ચ સમાદાપયન્તિ ।
અથ ખલુ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણસ્તાં શિષ્યાનામન્ત્રયતે સ્મ । "ઉત્પાદયથ ભો માણવકા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં, ગૃહ્ણથ બુદ્ધક્ષેત્રગુણાં યાદૃશાનાકાઙ્ક્ષથ, કુરુત ભગવતઃ સકાશે પ્રણિધાનં યાદૃશમેવાકાઙ્ક્ષથ" ।

તત્ર જ્યોતિક્ષભકો નામ માણવઃ, સ આહ - "કીદૃશેન માર્ગેણ કીદૃશેન સંભારેણ કીદૃશ્યા ચર્યયા કીદૃશ્યા સંઋત્યા બોધિર્લભ્યતે?" । પુરોહિત આહ - "ચત્વાર ઇમે માણવકા બોધિમાર્ગપ્રતિપન્નેન બોધિસત્ત્વેનાક્ષયકોશાઃ સમુદાનયિતવ્યાઃ । કતમે ચત્વારઃ?" અક્ષયઃ પુણ્યસંભારઃ, અક્ષયો જ્ઞાનસંભારઃ, અક્ષયઃ પ્રજ્ઞાસંભારઃ, અક્ષયઃ ( ક્પ્સૂ 187 ) સર્વધર્નસમુદાનયનસંભારઃ । ઈદૃશઃ કુલપુત્ર માર્ગઃ । ઉક્તં ચૈવં માણવ તથાગતેન સંભારવિશુદ્ધિસઙ્ગ્રહો નામ સંસારોત્તરણધર્મદ્વારં; દાનસંભારં બોધિસત્ત્વા યે પરિત્યજન્તિ, સ ચ વૈનેયસત્ત્વપરિપાચનાય સંવર્તતે; શીલસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં પ્રણિધાનપૂર્યૈ સંવર્તતે; ક્ષાન્તિસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં લક્ષણાનુવ્યઞ્જનપરિપૂર્યૈ સંવર્તતે; વીર્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વકામકરણાય સંવર્તતે; ધ્યાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનામાજાનેયચિત્તતાયૈ સંવર્તતે; પ્રજ્ઞાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વક્લેશપરિજ્ઞાયૈ સંવર્તતે; શ્રુતસંભારો બોધિસત્ત્વાનામસઙ્ગપ્રતિભાનતાયૈ સંવર્તતે; પુણ્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વસત્ત્વોપજીવ્યતાયૈ સંવર્તતે; જ્ઞાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનામસંશયજ્ઞાનતાયૈ સંવર્તતે: શમથસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કર્મણચિત્તતાયૈ સંવર્તતે; વિપશ્યનાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં વિગતકથંકથાયૈ સંવર્તતે; ( ક્પ્સૂ 188 ) મૈત્રીસંભારો બોધિસત્ત્વાનામપ્રતિહતચિત્તતાયૈ સંવર્તતે; કરુણાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં વૈનેયાખેદતાયૈ સંવર્તતે; મુદિતાસંભારો બોધિસત્ત્વાનામ્ ધર્મારામરતિરમણતાયૈ સંવર્તતે; ઉપેક્ષાસંભારો બોધિસત્ત્વાનામનુનયપ્રતિઘપ્રહાણતાયૈ સંવર્તતે; ધર્મશ્રવણસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં નિવરણપ્રહાણાય સંવર્તતે; નૈષ્ક્રમ્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વપરિગ્રહાવસરણતાયૈ સંવર્તતે; અરણ્યવાસસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કૃતકુશલમૂલકર્માવિપ્રણાશતાયૈ સંવર્તતે; કુશલવૃદ્ધિભાવનતાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વકુશલતાયૈ સંવર્તતે; સ્મૃતિસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં ધારણીપ્રતિલાભતાયૈ સંવર્તતે; મતિસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં બોધિપ્રભેદનતાયૈ સંવર્તતે; ધૃતિસંભારો બોધિસત્ત્વાનામર્થગત્યનુબુધ્યનતાયૈ સંવર્તતે; સ્મૃત્યુપસ્થાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કાયવેદનાચિત્તધર્મપ્રત્યવેક્ષણતાયૈ સંવર્તતે; સમ્યક્પ્રહાણસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વકુશલધર્મભાવનાપરિપૂરણાય ( ક્પ્સૂ 189 ) સંવર્તતે; ઋદ્ધિપાદસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કાયચિત્તલઘુતાયૈ સંવર્તતે; ઇન્દ્રિયસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સંવરપરિપૂર્યૈ
સંવર્તતે; બલસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વક્લેશાવમર્દનતાયૈ સંવર્તતે; બોધ્યઙ્ગસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મસ્વભાવાવબોધનતાયૈ સંવર્તતે; ષટ્પરાયણીયસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં વૈનેયસત્ત્વપરિશોધનતાયૈ સંવર્તતે । અયં માણવકાઃ સંભારવિશુદ્ધિમુખસંગ્રહો નામ સંસારોત્તરણધર્મદ્વારં" । સ આહ - "દાનસંભારો ભગવતા મહાભોગમહાપરિવારતાયાયુક્તઃ, શીલં સ્વર્ગોપપત્તયે, શ્રુતં મહાપ્રજ્ઞતાયૈ; શ્રદ્ધાજીવભાવના ભગવતા સ્વંસારોત્તરણાર્થં નિર્દિષ્ટા" । પુરોહિતા આહ - "યે માણવાઃ સંસારાભિરતા દાનં દદન્તિ, એવમેતદ્ યથોક્તં । યે માણવક કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા બોધિમાર્ગપ્રતિપન્નાસ્તૈર્દાનં દમચિત્તતયા દાતવ્યં, શીલં શમથચિત્તતયા રક્ષિતવ્યં, શ્રુતમકલુષચિત્તતયા પર્યેષિતવ્યં, ભાવના મહાકરુણાચિત્તતાયૈ ભાવયિતવ્યા, પરિશેષા ( ક્પ્સૂ 190 ) ધર્માઃ પ્રજ્ઞાજ્ઞાનોપાયસંભારસમુદાનયતાયૈ પર્યેષ્ટવ્યાઃ । અયં માણવકા બોધિમાર્ગઃ । ઈદૃશેન સંભારેણ બોધિર્લભ્યત ઇતિ, ઈદૃશી ભાવના, ઈદૃશી સ્મૃતિઃ, ઈદૃશી માણવકા બોધિમાર્ગચર્યા; જનયત માણવકા બોધૌ છન્દં । શુદ્ધો માણવકા બોધિમાર્ગ આશયેન પ્રણિધાનં કર્તવ્યં પરિપૂર્યતે; પ્રસન્નો માણવકા બોધિમાર્ગ આશયવિશુદ્ધ્યા; ઋજુકા માણવકા બોધિમાર્ગ અશઠ્યવિશુદ્ધિક્લેશપ્રવાહણતયા; યોગક્ષેમો માણવકા બોધિમાર્ગઃ અનુત્તરનિર્વાણપર્યવસાનઃ । કુરુત પ્રણિધાનં, ગૃહ્ણત બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં પરિશુદ્ધમપરિશુદ્ધં વા યથાભિપ્રેતા" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર જ્યોતિક્ષભકો માણવકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાગ્રતો દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્યાહ । "ઉત્પાદયામ્યહં ભદન્ત ભગવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં । અસ્મિં ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે મણ્ડરાગાણાં સત્ત્વાનાં મણ્ડદ્વેષાણાં મણ્ડમોહાનાં અસ્ખલિતાલુડિતચિત્તાનાં અવૈરચિત્તાનાં ઈર્ષ્યામાત્સર્યચિત્તવિવર્જિતાનાં મિથ્યાદૃષ્ટિપરિવર્જિતચિત્તાનાં સમ્યગ્દૃષ્ટિવ્યવસ્થિતચિત્તાનાં કુશલચિત્તાનાં કુશલપર્યેષ્ટિચિત્તાનાં અપાયપથવિવર્જિતચિત્તાનાં ( ક્પ્સૂ 191 ) ત્રિઃસ્વર્ગપથોદ્યુક્તચિત્તાનાં ત્રિભિઃ પુણ્યક્રિયાવસ્તુભિઃ સમુદાનીતકુશલમૂલાનાં ત્રિષુ યાનેષુ પ્રયુક્તચિત્તાનામનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તદા મે ઉભયોઃ પાણ્યોર્હસ્તિનાગાઃ પ્રાદુર્ભવન્તુ" । સહપ્રવ્યાહૃતે વાક્યે ભગવતો ઽનુભાવેન ઉભયોઃ પાણ્યોર્હસ્તિનાગાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ સર્વશ્વેતાઃ સપ્તાઙ્ગસુપ્રતિષ્ઠિતાઃ । દૃષ્ટ્વા આહ - "ગચ્છત યૂયં ગગનતલં । સર્વાવન્તમિદં બુદ્ધક્ષેત્રમષ્ટાઙ્ગોપેતેન વર્ષેણ પરમસુગન્ધેન સર્વસત્ત્વાનિતો બુદ્ધક્ષેત્રાત્ પ્રબોધયત । યેષાં સત્ત્વાનાં કાયે તતો બિન્દુ નિપતે યે વા ગન્ધમાજિઘ્રેયુસ્તેષાં પઞ્ચનીવરણાઃ પ્રહીયન્તુ; તદ્યથા કામચ્છન્દનીવરણં પ્રહીયતુ, વ્યાપાદસ્ત્યાનમિદ્ધૌદ્ધત્યકૌકૃત્યવિચિકિત્સાનીવરણં પ્રહીયતુ" । સહપ્રવ્યાહૃતે વાક્યે નાગા ઉપર્યન્તરીક્ષે એવંરૂપેણ જવેન ગચ્છન્તિ, તદ્યથાપિ નામ બલવાન્ પુરુષઃ પ્રસારિતાં બાહુ સંકોચયેત્ સંકોચિતં બાહુ પ્રસારયેત્ । એવમેવ તે હસ્તિનાગાઃ કૃતકાર્યા યથા પૂર્વોક્તં વિવર્ત્તિત્વા તસ્યાગ્રતઃ સ્થિતાઃ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર જ્યોતિક્ષભો માણવકઃ પરમપ્રીતિમનાઃ; ( ક્પ્સૂ 192 ) તં રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "ભવિષ્યસિ ત્વં કુલપુત્રાનાગતે ઽધ્વનિ અનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે રત્નપ્રભાસે કલ્પે રત્નસઞ્ચયં નામ બુદ્ધક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ, અસ્મિં ચાતુર્દ્વીપિકે રત્નચ્છત્રાભ્યુદ્ગતરશ્મિર્ભવિષ્યસિ તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" । અથ કુલપુત્ર જ્યોતિક્ષભો બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા નિપપાત ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ -
"ઉત્તિષ્ઠ વિગતરજા શુદ્ધસત્ત્વા વ્યાકૃત બહુસત્ત્વકોટીઃ સા ।
ભવિષ્યસિ વરશુદ્ધમાર્ગઃ બોધયે ભવિષ્યસિ વરજિનઃ સત્ત્વનાયકઃ" ॥
પેયાલં, સહસ્રો માણવકાનાં ત્રયઃ કોટ્યો માણવકાનાં યૈરસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ( ક્પ્સૂ 193 ) પ્રણિધાનં કૃતં; સર્વે ચ તે રત્નગર્ભેણ તથાગતેન વ્યાકૃતાઃ, યાવદ્વિપશ્યી શિખી વિશ્વભુવઃ પશ્ચિમા બુદ્ધા બભૂવુઃ । સર્વે માણવકા વ્યાકૃતાઃ ।

તત્ર સહસ્રવેદપાઠકાનાં બ્રાહ્મણાનાં યસ્તેષાં જ્યેષ્ઠઃ ગુરુસંમતો વાયુવિષ્ણુર્નામ । સ આહ - "અહં પુનઃ પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં સ્પૃશ્યેયં । તીવ્રરાગાનાં તીવ્રદ્વેષાણાં તીવ્રમોહાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયં" ।
જ્યોતિપાલો નામ માણવકઃ । સ આહ - "કિમર્થવશં સમનુપશ્યમાનો ઽયં ભો ઉપાધ્યાય વાયુવિષ્ણુઃ પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રણિદધાતિ?" । પુરોહિત આહ - "સકલમહાકરુણાસમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિમનુપ્રાપ્નોતિ; અત્રાણાનામપરાયણાનાં ક્લેશૈરુપદ્રુતાનાં દૃષ્ટિવ્યસનપ્રાપ્તાનાં સત્ત્વાનામર્થકરો ભવતિ; ત્રાણમ્ પરાયણં ભવતિ; જન્મસમુદ્રાચ્ચ સત્ત્વાન્ ઉત્તારયતિ; સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં ચ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયતિ; નિર્વાણામૃતરસેન સત્ત્વાન્ સંતર્પયતિ । ઇયં બોધિસત્ત્વસ્ય મહાકરુણા દૃશ્યત યે પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રણિદધન્તિ" ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "ભવિષ્યસિ ત્વં વાયુવિષ્ણો અતિક્રાન્તાનામેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનામસંખ્યેયાનામવશિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે પુરસ્તિમાયાં દિશાયાં બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રમિત્વા તત્ર કષાયધ્વજ નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ । તત્ર ત્વં સત્પુરુષાનુતરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, શાલેન્દ્રરાજો નામ તથાગતો ભવિસ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" । વાયુવિષ્ણુરાહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત યદાહં ભગવતઃ પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દે તદા મે ભગવાન્ છતપુણ્યલક્ષણાલઙ્કૃતાવુભૌ ચરણૌ મૂર્ધ્નિ સ્થાપયતુ" ।
યદા કુલપુત્ર વાયુવિષ્ણુર્માણવો ભગવતઃ પાદયોઃ શિરસા નિપપાત તદા રત્નગર્ભસ્તથાગતઃ ઉભૌ ચરણૌ વાયુવિષ્ણોર્બોધિસત્ત્વસ્ય મૂર્ધ્નિ સ્થાપયિત્વાહ -
"ઉત્તિષ્ઠ કરુણાશય તીક્ષ્ણપ્રજ્ઞ ચરાહિ ચર્યા વરબોધિકારણાત્ ।
છિન્દાહિ ધિરાદૃધક્લેશબન્ધનં ભેષ્યસિ બુદ્ધ હિતાનુકમ્પી" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર જ્યોતિપાલો માણવકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથ્વ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્યાહ - "ઉત્પાદયામ્યહં ભદન્ત ભગવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં । અસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે રાગદ્વેષમોહસભાગચિત્તાનામવ્યવસ્થિતકુશલાકુશલાશયાનાં સત્ત્વાનાં ચત્વારિંશદ્વર્ષસહસ્રાયુષ્કાયાં પ્રજાયામનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં ઽ । રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - ઽઅતિક્રાન્તાનાં એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનામસંખ્યેયાનાં અવશિષ્ટે દ્વિતીયે સહા નામાયં લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ । કેન કારેણેન સહેત્યુચ્યતે? ઽ સહાસ્તે સત્ત્વા રાગસ્ય સહાસ્તે દ્વેષસ્ય સહાસ્તે મોહસ્ય સહાસ્તે ક્લેશબન્ધનાનાં, તેન કારેણેન સા લોકધાતુઃ સહેત્યુચ્યતે । તત્ર સહાયાં લોકધાતૌ ભદ્રકો નામ ભવિષ્યતિ મહાકલ્પઃ । કેન કારણેનોચ્યતે ભદ્રક ઇતિ? । ભદ્રકે મહાકલ્પે રાગદ્વેષમોહચરિતાનાં સત્ત્વાનાં સહસ્રં મહાકારુણિકાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતામુત્પત્સ્યતે । ત્વમપિ સત્પુરુષાનુપ્રવિષ્ટે ભદ્રકે મહાકલ્પે ચત્વારિંશદ્વર્ષસાહસ્રિકાયાં ( ક્પ્સૂ 196 ) પ્રજાયાં સર્વપ્રથમમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, ક્રકુત્સન્દો નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાંસ્ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયિષ્યસિ, ગણનાતિક્રાન્તાન્ સત્ત્વાન્ સંસારનદ્યામુહ્યમાનાનુત્તારયિષ્યસિ, નિર્વાણપારે ચ સ્થાપયિષ્યસિ ઽ । અથ ખલુ કુલપુત્ર જ્યોતિપાલો બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽતિક્રમ્ય તસ્થૌ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર દ્વિતીયસ્તુમ્બુરુર્નામ માણવકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતો નિષણ્ણઃ । "ભવિષ્યામ્યહં ભદન્ત ભગવન્ ક્રકુત્સન્દસ્ય તથાગતસ્યાનુસંધૌ ત્રિંસદ્વર્ષસહસ્રાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં બુદ્ધો લોકે" । રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "ભવિષ્યસિ ત્વં માણવકાતિક્રાન્ત એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽવશિષ્ટે દ્વિતીયે નદિગઙ્ગાવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુપ્રવિષ્ટે ભદ્રકલ્પે ક્રકુત્સન્દસ્ય તથાગતસ્યાનુસંધૌ ત્રિંશદ્વર્ષસાહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં કનકમુનિર્નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિઘુષ્ટશબ્દો લોકસ્ય" । સ ભગવતઃ સકાશાદ્વ્યાકરણં શ્રુત્વા ( ક્પ્સૂ 197 ) રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્વા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાભિમુખમાસ્થાત્, પુષ્પૈર્ભગવતઃ કાયમવકિરમાણઃ પ્રઞ્જલિભૂતો ભગવન્તં ગાથાભિસ્તુષ્ઠાવ ।
"સુસહિત સુમુદિત સુમધુર વચના અસ્ખલિત અલુડિત અકલુષ વિમલા ।
અભિશય અતિયતિ અતિમતિ મતિમા ઋષિવર જ્વલ તુમ મુનિવર વૃષભી ॥
બહુ તુમ ગુણદદ ગુણશત ભરિતા સુખકર મુનિવર નરમનુ નમિતા ।
ન હિ અન્યુ સત્ત્વ વિદ્યતિ ત્વયિ સમુ તૃભવે ત્વયિ અદ્યિ બહુસત્ત્વ બોધિમાર્ગિ વ્યાકૃતા" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર વિશ્વગુપ્તો નામ માણવકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ સપ્તરત્નમયં પીઠં સ્થાપયિત્વા શતસહસ્રમૂલ્યેન પ્રજ્ઞપનેન પ્રજ્ઞપ્ય, તત્ર પીઠે સુવર્ણપાત્રં સ્થાપયિત્વા સપ્તરત્નપરિપૂર્ણસુવર્ણમયં ભૃઙ્ગારં સપ્તરત્નમયા યષ્ટિર્બુદ્ધપ્રમુખે ભિક્ષુસઙ્ઘે નિયોજિતવાન્ । સ આહ - "ભવિષ્યામ્યહં ભદન્ત ભગવન્નનાગતે ઽધ્વન્યતિક્રાન્ત એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽવશિષ્ટે દ્વિતીયે તસ્મિંશ્ચ ભદ્રકલ્પે તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસંપન્નો હીયમાને આયુષિ ઉત્પન્ને કલિયુગનિમિત્તે તીવ્રરાગદ્વેષમોહમાનેર્ષ્યામાત્સર્યપર્યુત્થિતાનાં સત્ત્વાનાં મિથ્યાદૃષ્ટ્યકલ્યાણમિત્રસન્નિશ્રિતાનાં સત્ત્વાનામકુશલમૂલપર્યુત્થિતચિત્તાનાં કુશલમૂલપરિહીણચિત્તાનાં સમ્યગ્દૃષ્ટિવિવર્જિતચિત્તાનાં મિથ્યાજીવાકુશલચિત્તાનાં, પરિનિર્વૃતે કનકમુનૌ તથાગતે સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે ઽન્ધે લોકે ઽનાયકે વિંશતિવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં અહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં" ।
તસ્ય કુલપુત્ર વિશ્વગુપ્તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "સાધુ સાધુ બ્રાહ્મણ મહાવિદ્વાન્ જ્ઞાનસમન્વાગતઃ, ત્વં સત્પુરુષોત્પન્ને કલિયુગનિમિત્તે ( ક્પ્સૂ 199 ) યાવદ્વિંશતિવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયામન્ધે લોકે ઽનાયકે પ્રણિધાનં કૃતં । તેન ત્વં સત્પુરુષ વિદ્વગઞ્જકરુણાશ્રયો નામ ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં વિદ્વગઞ્જકરુણાશ્રયાનાગતે ઽધ્વન્યતિક્રાન્તાનામેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનામવશિષ્ટે દ્વિતીયે સહાયાં લોકધાતૌ અનુપ્રવિષ્ટે ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર વિદ્વગઞ્જકરુણાશ્રયો બોધિસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે ઽસ્થાત્, રત્નગર્ભં તથાગતં પુષ્પમાલ્યગન્ધચૂર્ણૈરવકિરતિ, આભિશ્ચ ગાથાભિરભિસ્તવમાનઃ ।
"નરવર હિતકર રતિકર જનક
સ્મિતમુખ પ્રમુદિત સુમધુર વચના ।
સ્થાનજ્ઞાન કુશલ હિતકરા દશબલધર પ્રવરા
જ્ઞાનધ્યાનવિમોક્ષપારમિતા નમો ઽસ્તુ તે સુગતે ॥

બહુચર્યચરિત વિકસિતવદના અતુલાય બોધિય વ્યાકૃતા ।
ત્વયા બહુબોધિસત્ત્વનયુતા વન્દામ તે નરવરા સુગતા" ।
ઇતિ ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણશ્ચતુર્થં વિમલવૈશાયનં માણવકં સંચોદયાં આસ । અથ ખલુ કુલપુત્ર વિમલવૈશાયનો માણવકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વાહ - "એવમેવાહમસ્મિન્ ભદ્રકે કલ્પે બોધિમાકાઙ્ક્ષામિ, ન ચ કેવલમેવંરૂપં કલિયુગે । યથા કાશ્યપસ્ય તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય દશવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં દાનદમપરિક્ષીણાશયાનાં સત્ત્વાનાં સપ્તધનવિરહિતાનાં અકલ્યાણમિત્રે શાસ્તૃસંજ્ઞાપ્રતિપન્નચિત્તા ભવન્તિ, અનર્થિકાસ્ત્રિભિઃ પુણ્યક્રિયાવસ્તુભિર્ભવન્તિ, વિરહિતાસ્ત્રિભિઃ સુચરિતૈરુદ્યુક્તાસ્ત્રિષુ દુષ્ચરિતેષુ ક્લેશાન્ધકારવ્યાકુલચિત્તા ભવન્તિ, અનર્થિકાસ્ત્રિભિર્યાનૈર્ન શક્યં તત્કાલં કેનચિદ્બોધિચર્યાં નિષ્પાદયિતું । કિં પુનર્વર્ષસહસ્રિકાયાં; યાવત્તે ( ક્પ્સૂ 201 ) સત્ત્વા વર્ષશતાયુષ્કા ભવન્તિ, તત્કાલં સત્ત્વાનાં કુશલમૂલસ્ય નાસ્તિ નામ, કિં પુનઃ કુશલમૂલચર્યા; તાવત્ પઞ્ચકષાયે લોકે હાયમાના દશવર્ષાયુષ્કા ભવન્તિ, શસ્ત્રાન્તરકલ્પે પ્રત્યુપસ્થિતે તત્કાલમહં દેવેભ્યો ઽવતીર્ય સત્ત્વાન્ પરિત્રાયેયં, અકુશલં રિઞ્ચિત્વા કુશલે નિયોજયેયં, યાવદ્દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયેયં, ક્લેશાંશ્ચ સત્ત્વાનાં કુશલેભિઃ કર્મપથેભિઃ પરિશોધયેયં, પઞ્ચકષાયં ચ પરિહાયેયં । યાવદશીતિવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં અહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં, મન્દરાગદ્વેષમોહાનાં અવિદ્યેર્ષ્યામત્સરિણાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયં, ત્રિષુ ચ યાનેષુ સંનિયોજયેયં । યદિ મે ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત વ્યાકરોતુ માં ભદન્ત ભગવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યદાહં ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપં વ્યાકરણં ન લપ્સ્યામિ, ન શ્રાવકભૂમિં પ્રાર્થયામિ ન ચ પ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિં યેન યાનેન શીઘ્રં સંસારાદ્વિમુચ્યામિ" ।
રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "ચત્વારીમાનિ બ્રાહ્મણ બોધિસત્ત્વાનાં કુશીદવસ્તૂનિ; યૈઃ કુશીદવસ્તુભિઃ સમન્વાગતા એકત્યા બોધિસત્ત્વા દીર્ઘસંસારલાભિનો દૃષ્ટિપ્રપાતે સંસારચારકે દુઃખાન્યનુભવન્તિ, ન ચ ક્ષિપ્રમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમનુપ્રાપ્નુવન્તિ । કતમાનિ ચત્વારિ? । ઇહૈકત્યો બોધિસત્ત્વો હીનાચારો ભવતિ, હીનસહાયઃ, હીનપરિત્યાગઃ, હીનપ્રણિધિઃ । કથં ચ બોધિસત્ત્વો હીનાચારો ભવતિ? ઇહૈકત્યો દુઃશીલો ભવતિ, કાયવાઙ્મનસા ચાસંવૃતચારી ભવતિ, શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકૈઃ સાર્ધં સંસર્ગચારી ભવતિ, ન ચ સર્વપરિત્યાગી ન સર્વત્રપરિત્યાગી ભવતિ, દેવમનુષ્યશ્રીસુખાભિલાષી દાનં દદાતિ, ન ચાધ્યાશયેન બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યુહાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ વૈનેયમનવેક્ષ્ય પ્રણિધાનં પ્રતિગૃહ્ણાતિ । એભિશ્ચતુર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતઃ કુશીદો બોધિસત્ત્વઃ ચિરં સંસારચારકે દુઃખમનુભવતિ, ન ચ ક્ષિપ્રમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમનુપ્રાપ્નોતિ ।
ચતુર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ ક્ષિપ્રમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યતે । કતમૈશ્ચતુર્ભિઃ? શીલવાન્ ભવતિ કાયવાઙ્મનઃ સંવૃતચારી, મહાયાનસંપ્રસ્થિતૈઃ સાર્ધં સંસર્ગચારી ભવતિ, ( ક્પ્સૂ 203 ) સર્વપરિત્યાગી સર્વત્રપરિત્યાગી સત્ત્વાનાં દુઃખપરિમોચનાર્થં કરુણાચિત્તોત્પાદં દદાતિ, અધ્યાશયેન બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્વૈનેયં અવેક્ષ્ય પ્રણિધાનં પ્રતિગૃહ્ણાતિ । એભિશ્ચતુર્ભિર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ ક્ષિપ્રમનુત્તરાં સમ્યક્સંસંબોધિમભિસંબુધ્યતે ।
ચત્વાર ઇમે ધર્મા બોધિસત્ત્વમાર્ગસ્યોપસ્તમ્ભકરાઃ । કતમે ચત્વારઃ? । પારમિતાસ્વભિયોગઃ, સત્ત્વાનાં સંગ્રહવસ્તૂત્સર્ગઃ, બ્રહ્મવિહારાભિનિષ્પાદનતા, અભિજ્ઞાવિક્રીડનાતા । ચતુર્ભિર્ધર્મૈર્બોધિસત્ત્વેનાતૃપ્તવિહારિણા ભવિતવ્યં, દાનાતૃપ્તતયા ધર્મશ્રવણાતૃપ્તતયા ભાવનાતૃપ્તતયા સત્ત્વેભ્યઃ સઙ્ગ્રહવસ્ત્વતૃપ્તતયા વિહરતવ્યં । ચત્વાર ઇમે બોધિસત્ત્વેનાક્ષયા નિધયઃ પરિપૂરયિતવ્યાઃ । કતમે ચત્વારઃ? શ્રદ્ધા બોધિસત્ત્વેનાક્ષયો નિધિઃ પરિપૂરયિતવ્યઃ, ધર્મદેશના પરિણામના દરિદ્રસત્ત્વપરિગ્રહશ્ચાક્ષયો નિધિઃ પરિપૂરયિતવ્યઃ । ચતસ્ર ઇમા બોધિસત્ત્વપરિશુદ્ધિઃ । કતમાશ્ચતસ્રઃ? નૈરાત્મ્યતયા શીલપરિશુદ્ધિઃ, નિઃસત્ત્વતયા સમાધિપરિશુદ્ધિઃ, નિર્જીવતયા પ્રજ્ઞાપરિશુદ્ધિઃ, નિષ્પુદ્ગલતયા વિમુક્તિપરિશુદ્ધિઃ વિમુક્તિજ્ઞાનદર્શનતયા ચ । ચત્વારો ધર્મા બોધિસત્ત્વેન પરિપૂરયિતવ્યાઃ, ( ક્પ્સૂ 204 ) યૈર્બોધિસત્ત્વાઃ ક્ષિપ્રમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યન્તિ, આકાશચક્રં પ્રવર્તયન્તિ, અચિન્ત્યચક્રમતુલ્યચક્રં અનભિલાપ્યચક્રં નૈર્યાણિકચક્રં નૈર્વેધિકચક્રં અપ્રવૃત્તિચક્રં પ્રવર્તયન્તિ ।
ભવિષ્યસિ ત્વં વિમલવૈશાયનાનાગતે ઽધ્વન્યતિક્રાન્ત એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽચિરપ્રવિષ્ટે ભદ્રકે કલ્પે પ્રશાન્તે પઞ્ચકષાયે કાલે વર્ધમાને આયુષિ અશીતિવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયામનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, મૈત્રેયો નામ ભવિષ્યસિ તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્" ।
અથ વિમલવૈશાયનો બ્રાહ્મણો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદાભિવન્દનં કૃત્વૈકાન્તે સ્થિત્વા પુષ્પમાલ્યચુર્ણૈર્ભગવતઃ પૂજોદ્યુક્તો ગાથાભિરભિષ્ટૌતિ ।
"ભવ નાથ લલાટવિશાલા રુચિરોર્ણા હિમવર્ણા
કનકગિરિકૂટા સદૃશાસ્તુ મનાથા ।
કસ્તે ન નયુ મુનિ વૃષભા લોકપ્રદીપા ગુણશતભરિતા
કાલો ઽયં મે ઉક્તં ભવહિ બુદ્ધજગે" ॥
સર્વે સમુદ્રરેણુના બ્રાહ્મણેન પુરોહિતેન સહસ્રં વેદપાઠકાનાં બોધૌ સમાદાપિતાં । યથા ક્રકુત્સન્દઃ કનકમુનિઃ કાશ્યપો મૈત્રેયો વ્યાકૃત એવં સિંહઃ પ્રદ્યોતઃ યાવદ્દ્વિરૂનં સહસ્રં વેદપાઠકાનાં માણવકાનાં સર્વે ઽસ્મિન્ ભદ્રકે કલ્પે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રણિધાનં કૃતવન્તઃ, સર્વે રત્નગર્ભેણ તથાગતેનાસ્મિન્નેવ ભદ્રકે કલ્પે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યવસ્થાપિતાઃ ।
યસ્તેષાં સર્વકન્યસઃ પુરોહિતેન સંચોદિતઃ । "કિં ભો મહાબલવેગધારી દીર્ઘં નિરીક્ષસે? । ઉત્પાદયસ્વ સત્ત્વેષુ મહાકરુણાં" । ઇમાભિશ્ચ ગાથાભિર્વિજ્ઞાપયતિ ।
"યે સત્ત્વા જરાવ્યાધિમૃત્યુભિર્ભયા તૃષ્ણા નદી પતિતા ।
પ્રક્ષિપ્તા ભવચારકે પ્રતિભયં સ્કન્ધે નિવિષ્ટા નરાઃ ।
પીત્વા ક્લેશવિષં પરસ્પરવધં દુઃખાર્ણવે સંસ્થિતા ।
મોહે અન્ધે પ્રણષ્ટમાર્ગે અશુભસંસારયન્ત્રે ભ્રમન્ ।
દુઃખેન જાલિતભૂત સર્વત્રિભવેય મિથ્યાય દૃષ્ટિ સ્થિતાઃ ।
સર્વપ્રાણ ભ્રમન્તિ પઞ્ચગતિભિશ્ચક્રં યથા વર્તતે ।

ધર્મા ચક્ષુ વિહીન પઞ્ચગતિભિરત્રાણ સત્ત્વાન્ સ્મરી ।
ભાવે પ્રજ્ઞ જહિત્વા કઙ્ક્ષવિમતિ બોધાય ચન્દં જને ।
તૃષ્ણાશોકનુદો ભવાહિ જગતો સત્ત્વાન બન્ધુર્ભવા ।
ક્લેશબન્ધનમોક્ષણાર્થં જગતો બોધાય ચિત્તં નમે ।
ધર્મચક્ષુર્વિહીન મોહવિગતમાર્ગં ચ શ્રેષ્ટ દદ ।
સંસારભવચારકેષુ જ્વલિતાં ધર્મરસેન તર્પયા ।
ત્વં શીઘ્રં ઉપસંક્રમ્ય હિતકરપાદા નિપત્યં મુને ।
સર્વા ભો પ્રણિધિ પ્રશસ્ત્ર સુદૃઢ બુદ્ધો ભવ નાયકઃ ।
સત્ત્વશ્વાસકરો ભવાહિ જગતઃ સત્ત્વાર્ણવા ઉદ્ધરે ।
મોક્ષમાર્ગપ્રણીત ઇન્દ્રિયબલબોધ્યઙ્ગદાતા ભવેત્ ।
ધર્મવર્ષમુત્સૃજ ધર્મજલદં સત્ત્વાન દુઃખં શમેત્" ॥
સ ચ કુલપુત્ર મહાબલવેગધારી માણવક આહ - ( ક્પ્સૂ 208 ) "નાહં ભો ઉપાધ્યાય સંસારાભિરામાં શ્રીમાકાઙ્ક્ષામિ, ન ચ પુનઃ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનાભિલાશી; અનુત્તરયાનમાકાઙ્ક્ષામિ । મુહૂર્તં ભો ઉપાધ્યાય પ્રતીક્ષાહિ, શૃણુષ્વ યથાહં સિંહનાદં નદામિ" ॥
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણસ્તતો ઽભિનિષ્ક્રમ્ય સ્વકાં પઞ્ચબ્રાહ્મણદારકાનુપસ્થાયકાનામન્ત્રયિત્વોવાચ - "ભો દારકા ઉત્પાદયતાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં" । તે ઽપ્યાહુઃ । "નાસ્માકં કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ યદ્ વયં બુદ્ધપ્રમુખસ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય નિર્યાતયામઃ । કથં ચ વયમનવરુપ્તકુશલમૂલા બોધિચિત્તમુત્પાદયામઃ?"
અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતઃ પ્રથમઃ કરભુજો નામોપસ્થાયકઃ તસ્ય સપ્તરત્નમયં કર્ણવિભૂષણં દત્વા, દ્વિતીયઃ સ્થાલભુજો નામોપસ્થાયકઃ તસ્ય દ્વિતીયં સપ્તરત્નમયં કર્ણવેઠકં દત્વા, તૃતીયઃ જલભુજો નામોપસ્થાયકસ્તસ્ય સપ્તરત્નમયં પીઠં દદાતિ, ચેતુર્થઃ વેગભુજો ( ક્પ્સૂ 209 ) નામોપસ્થાયકસ્તસ્ય સપ્તરત્નમયં દણ્ડં દદાતિ, પઞ્ચમઃ સારભુજો નામોપસ્થાયકસ્તસ્ય સર્વસૌવર્ણભૃઙ્ગારં દત્વોવાચ । "ગચ્છત યૂયં માણવકા ઇમાનિ વસ્તૂનિ બુદ્ધપ્રમુખસ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય નિર્યાતયિત્વાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયથ" ।
અથ તે પઞ્ચોપસ્થાયકા ગત્વા ભગવત્સકાશં તાનિ વસ્તુનિ યથા નિક્ષિપ્તાનિ બુદ્ધપ્રમુખસ્ય ભિક્ષુસઙ્ઘસ્ય નિર્યાતયિત્વૈવમાહુઃ । "વ્યાકરોત્વસ્માકં ભગવાનનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, તસ્મિંશ્ચ ભદ્રકે કલ્પે વયેમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યમહિ" । પેયાલં, વ્યાકૃતાઃ કુલપુત્ર રત્નગર્ભેણ તથાગતેન કરભુજો માણવકો બોધાય ભદ્રકલ્પે દૃઢસ્વરો નામ ભવિષ્યતિ તથાગતઃ, સ્થાલભુજસ્તદન્તરે સુખેન્દ્રિયમતિર્નામ ભવિષ્યતિ તથાગતઃ, તસ્યાનન્તરે જલભુજઃ સાર્થવાદિર્નામ ભવિષ્યતિ તથાગતઃ, તસ્યાનુસંધેઃ વેગભુજઃ પ્રિયપ્રસન્નો નામ ભવિષ્યતિ તથાગતઃ, ( ક્પ્સૂ 210 ) તસ્યાનુસંધેઃ સારભુજો નામ માણવકો હરિપત્રચૂડો નામ ભવિષ્યતિ તથાગતઃ ।
સમનન્તરવ્યાકૃતાસ્તે પઞ્ચભદ્રકલ્પિકા માણવકાઃ પુરોહિતઃ પુનરપિ મહાબલવેગધારિણમાહ - "મહાબલવેગધારી ગૃહ્ણાહિ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાન્, કરોહિ પ્રણિધાનં ભગવતઃ સકાશાદ્યાદૃશમાકાઙ્ક્ષસિ, નિમન્ત્રયાહિ સર્વસત્ત્વાન્ ધર્મરસેન, ચરાહિ ચ દૃઢવીર્યેણ સ્વકં બોધિચારિકાં । મા ભૂયો દીર્ઘં નિરીક્ષસ્વ" । બાહુના ચ ગૃહીત્વા ભગવતો ઽન્તિકમુપનીતઃ ।
સ ચ કુલપુત્ર મહાબલવેગધારી માણવકો ભગવતઃ પુરતો નિષણ્ણશ્ચાહ - "કિયદ્બહવો ભગવન્નનાગતે ઽધ્વનિ મુનિભાસ્કરા અસ્મિન્ ભદ્રકલ્પે ઉદયન્તિ?" રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "તસ્મિન્ માણવક ભદ્રકે કલ્પે ચતુરુત્તરં સહસ્રં મુનિભાસ્કરાણાં ઉદયઃ । માણવક આહ - "યાવત્તેષાં ભદન્ત ભગવન્ ભદ્રકે મહાકલ્પે નિર્વૃતાનાં જિનસૂર્યાણાં પશ્ચિમકો સારભુજો ( ક્પ્સૂ 211 ) નામ માણવકો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે હરિપત્રચૂડો નામ ભવિષ્યતિ તથાગત, તાવચ્ચિરમહં બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરિષ્યામિ વિવિધવ્રતતપચર્યાદાનદમસંયમશ્રુતવીર્યક્ષાન્તિસૌરત્યપુણ્યપ્રજ્ઞાસંભારં સમુદાનયમાનઃ । સર્વેષાં ચ ભદ્રકલ્પિકાનામચિરાભિસંબુદ્ધાનાં પ્રથમં પિણ્ડપાતં દદ્યાં; પરિનિર્વૃતાનાં ચ શરીરપૂજાં કુર્યાં; તેષાં ચ સદ્ધર્મધારકો ભવેયં । શીલવિરહિતાન્ સત્ત્વાન્ શીલસંપદિ સમાદાપયેયં નિવેશયેયં પ્રતિષ્ઠાપયેયં; દૃષ્ટિવિરહિતાન્ સઙ્કટપ્રાપ્તાન્ સત્ત્વાન્ સમ્યક્દૃષ્ટ્યાં સમાદાપયેયં નિવેશયેયં પ્રતિષ્ઠાપયેયં; એવમાશયવિરહિતાન્ સમ્યગાશયે પ્રતિષ્ઠાપયેયં; એવમાચારવિરહિતાનાચારે પ્રતિષ્ઠાપયેયં; નાનાવિધાનાં સત્ત્વાનાં કુશલચર્યાં નિદર્શયેયં । તેષાં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતામચિરાસ્તાઙ્ગતે સદ્ધર્મે પુનરહં સદ્ધર્મનેત્રી સદ્ધર્મપરિગ્રહં સદ્ધર્મસ્યોત્પાદં સદ્ધર્મપ્રદીપં લોકે જ્વાલયેયં । શસ્ત્રાન્તરકલ્પકાલસમયે સત્ત્વાન્ પ્રાણાતિપાતવૈરમણ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયેયં યાવત્ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં; દશાકુશલકર્મપથેભ્યઃ સત્ત્વાન્ કુમાર્ગાદુદ્ધૃત્ય સમ્યક્પથે સ્થાપયેયં; દુશ્ચરિતાન્ધકારં ( ક્પ્સૂ 212 ) ચ નાશયેયં; સુચરિતાલોકં ચ નિદર્શયેયં; કલ્પકષાયં યાવચ્ચાયુર્દૃષ્ટિક્લેશકષાયં ચ લોકે નાશયેયં । દુર્ભિક્ષાન્તરકલ્પકાલસમયે ઽહં સત્ત્વાં દાનપારમિતાયાં નિયોજયેયં યાવત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સમાદાપયેયં નિવેશયેયં; ષટ્પારમિતાસ્વહં સત્ત્વાન્ નિયોજયમાનઃ સર્વદુર્ભિક્ષાન્ધકારકલિકલુષરણવૈરવિગ્રહવિવાદં શમયેયં; સત્ત્વાનાં સન્તતૌ ક્લેશાનલં શમયેયં । રોગાન્તરકલ્પકાલસમયે ચાહં સત્ત્વાં ષટ્પારાયણીયેષુ સમાદાપયેયં; ચતુર્ષુ સઙ્ગ્રહવસ્તુષુ નિયોજયેયં પ્રતિષ્ઠાપયેયં; રોગાન્ધકારં ચ સત્ત્વાનાં વિધ્વંસયેયં, યાવત્ સત્ત્વાનાં સન્તતૌ ક્લેશં પ્રશમયેયં । સર્વે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ભદ્રકલ્પે સત્ત્વાનેવંરૂપૈર્વ્યસનૈઃ પરિમોચયેયં । યદા ચતુરુત્તરં સહસ્રં બુદ્ધા ભગવન્તો ભદ્રકે મહાકલ્પે ઉત્પન્ના નિર્વૃતાશ્ચ ભવેયુઃ, સર્વેણ સર્વં ચ સદ્ધર્મનેત્રી અન્તર્હિતા ભવેત્, તતઃ પશ્ચાદહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । યાવાંશ્ચતુરુત્તરસહસ્રાણાં ભદ્રકલ્પિકાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતામાયુર્ભવેત્ તાન્તકમ્ મમ બોધિપ્રાપ્તસ્ય દીર્ઘમાયુર્ભવેત્; યાવાંશ્ચ તેષાં શ્રાવકસઙ્ઘો ભવેત્ તાવાન્ મમૈકસ્ય શ્રાવકસઙ્ઘઃ સ્યાત્; ( ક્પ્સૂ 213 ) યાવતશ્ચ તે કલ્પૈશ્ચતુરુત્તરં

બુદ્ધસહસ્રં સત્ત્વાન્ વિનિયેત્ તાવતઃ સત્ત્વાન્ અહં વિનયેયં । યે ચ તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં શ્રાવકશિક્ષાયાં સ્ખલેયુર્દૃષ્ટિપ્રપાતે વા પ્રપતેયુર્બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશે ઽગૌરવચિત્તાઃ પ્રદુષ્ટચિત્તા ભવેયુઃ, ધર્મે સઙ્ઘે ચ સ્ખલિતચિત્તા ભવેયુઃ, રાગચિત્તા આર્યાપવાદાઃ આનન્તર્યકારાશ્ચ ભવેયુર્બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહં સર્વાન્ સંસારપઙ્કાદુદ્ધરેયં, અભયપુરે ચ નિર્વાણનગરે પ્રાવેશયેયં । યાવન્ મમ પરિનિર્વૃતસ્ય સદ્ધર્મક્ષયો ન ભવેત્ તાવદ્ ભદ્રકમહાકલ્પે ઽક્ષયો ભવેયં; નિષ્ઠિતે મમ સદ્ધર્મે નિષ્ઠિતે ભદ્રકલ્પે, યે મમ ધાતવો જન્મશરીરઃ તે ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાસ્તથાગતવિગ્રહાઃ સંતિષ્ઠેરન્ દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતગાત્રાઃ, એકૈકં લક્ષણમશીતિભિરનુવ્યઞ્જનૈઃ સમલઙ્કૃતં ભવેત્ । તે ચ તથાગતવિગ્રહા દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયેભ્યો ઽસંખ્યેયેભ્યઃ શૂન્યેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો ( ક્પ્સૂ 214 ) ગત્વા એકૈકો બુદ્ધવિગ્રહો ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાં ત્રિભિર્યાનૈઃ સત્ત્વાન્ સમાદાપયેત્ નિવેશયેત્ પ્રતિષ્ઠાપયેદ્; યત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે ઽન્તરકલ્પે ન નાશો ભવેત્ તત્ર તથાગતવિગ્રહઃ સત્ત્વાન્ પરિત્રાયેદ્યથા પૂર્વોક્તં તથા પશ્ચાચ્ચિન્તામણિઃ પ્રાદુર્ભવેત્; યેશુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા રત્નવિરહિતા ભવેયુઃ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગત્વા રત્નવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષાન્નિધયશ્ચ સંદર્શયેયુઃ; યેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વાઃ કુશલક્રિયાવિરહિતા ભવેયુઃ વ્યાધિભીઃ ક્લિષ્ટાસ્તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેસુ ગોશીર્ષોરગસારકાલાનુસારી ગન્ધવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષેયુઃ, સા ચ ગન્ધવૃષ્ટિઃ સત્ત્વાનાં ક્લેશવ્યાધીર્દૃષ્ટિવ્યાધીઃ કાયવ્યાધીશ્ચ પ્રશમયેત્; તતસ્તે સત્ત્વાઃ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષ્વભિયુક્તા ભવેયુઃ સ્વર્ગપરાયણા ભવેયુઃ । એવંરૂપમહં ભદન્ત ભગવન્ બોધિચારિકાં ચરમાણઃ સત્ત્વાન્ પરિત્રાયેયં । બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહમેવંરૂપં બુદ્ધકાર્યં કુર્યાં; પરિનિર્વૃતશ્ચાહમેવાનન્તાપર્યન્તેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યઃ સત્ત્વાન્ પરિત્રાયેયં । યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નૈવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેતા ન ચ સત્ત્વાનાં ભૈષજ્યભૂતો ( ક્પ્સૂ 215 ) ભવેયં, વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુર્યે દશસુ દિક્ષ્વનતાપર્યન્તેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તિ યાપયન્તિ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ, મા મે ભગવાન્ વ્યાકુર્યાદનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યે ઽપિ તે સંપ્રતિપન્નાં ભગવન્ બહુપ્રાણકોટ્યો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકૃતાઃ સત્ત્વાસ્તાન્ અહં બુદ્ધાન્ ભગવતો વિરાધયેયં, મા ચારાધયેયં, મા ચ મે ભૂયો બોધિહેતોઃ સંસારે સંસારમાણસ્ય બુદ્ધશબ્દો ધર્મશબ્દઃ સઙ્ઘશબ્દઃ કુશલશબ્દઃ કુશલકર્મક્રિયાશબ્દઃ શ્રોત્રપથેષુ નિપતેત્, નિત્યમહમવીચિપર્યાપન્નો ભવેયં, યદિ મે ભગવન્નૈવંરૂપા આશા પરિપુર્યેત" ।
અથ રત્નગર્ભસ્તથાગતો મહાબલવેગધારિણો માણવકસ્ય સાધુકારમદાત્ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, ભવિષ્યસિ ત્વં સત્પુરુષ સત્ત્વાનાં ભૈષજ્યભૂતઃ દુઃખેભ્યશ્ચ પરિમોચકસ્તેન ત્વં સત્પુરુષ ભૈષજ્યરાજજ્યોતિર્વિમલો નામ ભવસ્વ । ભવિષ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યરાજજ્યોતિર્વિમલાનાગતે ( ક્પ્સૂ 216 ) ઽધ્વન્યેકસ્મિન્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽતિક્રાન્તે ઽનુપ્રવિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ભદ્રકે કલ્પે ચતુરુત્તરસ્ય બુદ્ધસહસ્રસ્યાચિરાભિસંબુદ્ધાનાં પિણ્ડપાતં દાસ્યસિ યાવદ્યથા સ્વયં પ્રણિધાનં કૃતં, નિર્વૃતસ્ય ચ હરિપત્રચૂડભદ્રસ્ય તથાગતસ્ય સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યસે, રોચશ્ચ નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્ । અર્ધકલ્પં ચ તે આયુર્ભવિષ્યતિ, યાવચ્ચ તસ્ય ચતુરુત્તરસ્ય બુદ્ધસહસ્રસ્ય ભદ્રકલ્પિકાનાં શ્રાવકસઙ્ઘો ભવિષ્યતિ તાવચ્ચ તવૈકસ્ય શ્રાવકસઙ્ઘો ભવિષ્યતિ, તાવતશ્ચ સત્ત્વાન્ વિનયિષ્યસિ । પરિનિર્વૃતસ્ય ચ સદ્ધર્માન્તર્ધાનં ભદ્રકસ્ય મહાકલ્પસ્ય કલ્પક્ષયો ન ભવિષ્યતિ; એતાવન્તશ્ચ બુદ્ધવિગ્રહા ભવિષ્યન્તિ, યાવચ્છૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગન્ધવૃષ્ટિઃ સત્ત્વાનાં ક્લેશવ્યાધિર્દૃષ્ટિવ્યાધીઃ કાયવ્યાધીશ્ચ શમયિષ્યતિ, ત્રિષુ ચૈવ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યન્તિ સ્વર્ગપરાયણાંશ્ચ" ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર ભૈષજ્યરાજજ્યોતિર્વિમલો બોધિસત્ત્વ આહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તથા મે ભગવાન્ સતપુણ્યલક્ષણાલઙ્કૃતેન પાણિના મૂર્ધાનાં સ્પર્શતુ" । અથ ખલુ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતઃ શતપુણ્યલક્ષણાલઙ્કૃતેન પાણિના ભૈષજ્યરાજજ્યોતિર્વિમલસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મૂર્ધાનં પરિમાર્જયિત્વા તસ્થૌ । અથ ખલુ કુલપુત્ર ભૈષજ્યરાજજ્યોતિર્વિમલો બોધિસત્ત્વસ્તુષ્ટ ઉદગ્ર આત્તમનાઃ પ્રમુદિતચિત્તો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા વન્દિતવૈકાન્તે ઽતિક્રમ્ય સ્થિતં । સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો દિવ્યેન કૌશિકવસ્ત્રેણાચ્છાદયિત્વોવાચ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, શોભનં પ્રણિધાનં કૃતં । ન ભૂયસ્ત્વયા મમોપસ્થાનં કર્તવ્યં । યથા સુખમેવ વિહરસ્વ" ॥

અથ ખલુ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્યૈતદભવત્ - "મયા બહવઃ પ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાનિ, યથેદં ( ક્પ્સૂ 218 ) સર્વાવન્તં પર્ષદં પશ્યામિ સર્વૈશ્ચેમૈર્મહાસત્ત્વૈરુદારોદારાણિ પ્રણિધાનાનિ કૃતાનિ પ્રસન્નાનિ ચ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ પરિગૃહીતાનિ સ્થાપયિત્વા વાયુવિષ્ણુનાન્યૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ કલિયુગં પરિવર્જિતં । મયાપિ કલિયુગકાલે વર્તમાને સત્ત્વા ધર્મરસેન તર્પયિતવ્યા, દૃધશ્ચ વ્યવસાયઃ કર્તવ્યઃ । તથારૂપેણ ચ મયા પ્રણિધાનેન સિંહનાદો નદિતવ્યઃ । યથેયં સર્વા બોધિસત્ત્વપર્ષદાશ્ચર્યપ્રાપ્તા ભવેત્, સર્વાવતી ચેયં પર્ષા સદેવગન્ધર્વમાણુષાસુરશ્ચ લોકો ઽયં માં પ્રાઞ્જલીભૂતો નમસ્યેત પૂજાં ચ કુર્યાદ્ । અયં ચ મે બુદ્ધો ભગવાન્ સાધુકારમનુપ્રયચ્છેત્ વ્યાકુર્યાત્, તથા યે ચ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધા ભગવન્તઃ તિષ્ઠન્તિ યાપયન્તિ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ તે ઽપિ બુદ્ધા ભગવન્તો મમ સિંહનાદં નદતઃ સાધુકારં પ્રદદ્યુઃ, વ્યાકુર્યુશ્ચાનુતરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, દૂતાંશ્ચ પ્રેષયેયુર્યત્ સર્વાવતીયં પર્ષત્ શૃણુયાત્ તાંશ્ચ દૂતાન્ પશ્યેત્ । યે ઽપિ ચ તસ્યાં પશ્ચાત્કાલે મહાકરુણાસમન્વાગતા બોધિસત્ત્વાસ્તે ઽપ્યેવંરૂપં ક્લિષ્ટં બુદ્ધક્ષેત્રં મહાકલિયુગકાલે બોધિં ( ક્પ્સૂ 219 ) પ્રણિધાનેન પ્રતિગૃહ્ણીયુર્ધર્મદુર્ભિક્ષકાન્તારે ક્લેશૌઘૈરુહ્યમાનાન્ સત્ત્વાન્ પરિત્રાયેયુઃ, બુદ્ધકાર્યં ચ કુર્યુઃ, સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયુઃ । યાવત્ પરિનિર્વૃતસ્યાપિ મે ઽચિન્ત્યાઃ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાતિક્રાન્તે દશસુ દિક્ષ્વતુલ્યેભ્યો ઽપરિમાણેભ્યશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો ઽપરિમાણા બુદ્ધા ભગવન્તો મમ પરિનિર્વૃતસ્ય વર્ણં ભાષેરન્, યશશ્ચ ઘોષં ચ ચારયેયુઃ, બોધિસત્ત્વાનાં ચાગ્રતો મમ પ્રણિધાનનેત્રીમુદ્ભાવયેયુઃ । તે ચ બોધિસત્ત્વા મમ કરુણાપરિભાવિતાધિષ્ટાનં પ્રણિધાનં શ્રુત્વા પરમાશ્ચર્યપ્રાપ્તા ભવેયુઃ, તે ઽપિ સત્ત્વેભ્યો મહાકરુણાં સર્જયેયુઃ; તતશ્ચ તે એવંરૂપં એવ પ્રણિધાનં પ્રતિગૃહ્ણીયુર્યથાહમેતર્હિ પ્રતિગૃહ્ણામિ, તે ઽપ્યેવંરૂપે ક્લિષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે બોધિમભિસંબુધ્યેયુઃ । ચતુર્ભિરોઘૈઃ સત્ત્વાન્ પ્રત્યુહ્યમાનાનુત્તારયેયુઃ, ત્રિભિશ્ચ યાનૈર્વિનયેયુઃ, યાવન્નિર્વાણપથે સ્થાપયેયુઃ" ।
એવંરૂપં કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો અગ્રપુરોહિતો મહાકરુણાપરિભાવં પ્રણિધાનં સર્જયિત્વા, એકાંશં ચીવરં પ્રાવૃત્ય યેન રત્નગર્ભસ્તથાગતસ્તેનોપસંક્રામતિ ( ક્પ્સૂ 220 ) સ્મ । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન બહુદેવકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ ગગનતલે દિવ્યાનિ તૂર્યકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ વાદ્યન્તિ પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ પ્રવર્ષિતા, એકકણ્ઠેન ચોદાહરન્તિ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, ઉપસંક્રમ ત્વં ભગવતઃ સકાશં । ગૃહ્ણ ત્વં પ્રવરપ્રણિધાનં । ક્લેશવ્યાકુલે લોકે પ્રશમયિષ્યસિ દુઃખસ્કન્ધં સત્ત્વાનાં જ્ઞાનતોયેન પ્રશમયિષ્યસિ" । સર્વાવતી સા પર્ષત્પ્રાઞ્જલીભૂતા અભિમુખા એકકણ્ઠેન વદતિ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, પ્રવરપણ્ડિતાસ્માકં હિતકર કુરુષ્વ દૃઢપ્રણિધાનં પ્રવરબુદ્ધિમયં શૃણોમઃ" । પુરોહિતશ્ચોપસંક્રામતિ યદા ચ નિક્ષિપ્તં પુરોહિતેન ભગવતઃ સકાશે જાનુમણ્ડલં, તાવચ્ચાયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ સર્વાવતીદં સંતરણં બુદ્ધક્ષેત્રં કંપતિ પ્રકંપતિ ચલતિ પ્રચલતિ ક્ષુભ્યતિ પ્રક્ષુભ્યતિ વેધતિ પ્રવેધતિ, અઘટ્ટિતાનિ તૂર્યાનિ પ્રવાદ્યન્તિ; યે ચ મૃગપક્ષિણસ્તે સર્વે મનોજ્ઞં સ્નિગ્ધં ચ શબ્દમુદીરયન્તિ, વૃક્ષાશ્ચ પુષ્પાણિ પ્રમુઞ્ચન્તિ । યે કેચિદસ્મિંસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ પૃથિવીં નિશ્રિત્ય ભૂતાઃ પ્રતિવસન્તિ યે બોધૌ સમાદાપિતા યે ન ચ સમાદાપિતાઃ, સ્થાપયિત્વા નૈરાયિકાં યામલૌકિકાં ચ, સર્વે ( ક્પ્સૂ 221 ) હિતચિત્તાઃ કલ્યાણચિત્તા અવૈરચિત્તા અકલુષચિત્તા મૈત્રિચિત્તા આશ્ચર્યચિત્તા બભૂવુઃ । યે સત્ત્વાઃ સ્વર્ગચરાસ્તે ખે સ્થા એવં પરમપ્રીતિમનસઃ, પુષ્પૈર્માલ્યૈર્ગન્ધૈર્વાદ્યૈ રત્નચ્છત્રૈર્ધ્વજૈઃ પતાકાભિર્વસ્ત્રદુષ્યૈઃ સ્નિગ્ધમનોજ્ઞં શબ્દં બ્રાહ્મણસ્ય પ્રણિધાનં શ્રવણાયોદ્યુક્તાઃ પૂજાકર્મણે । ચૈવં યાવદકનિષ્ઠભવનપર્યન્તા દેવા જમ્બૂદ્વીપં અવતીર્ય ગગનતલે સ્થિત્વા દિવ્યૈર્ગન્ધૈર્યાવદ્દુષ્યૈર્બ્રાહ્મણસ્ય પ્રણિધાનં શ્રવણાર્થમુદ્યુક્તાઃ પૂજાકર્મણે ।
બ્રાહ્મણશ્ચાઞ્જલિં પ્રગૃહ્યાભિર્ગાથાભી રત્નગર્ભં તથાગતમભિતુષ્ટાવ ।
"ધ્યાનેભિર્વિક્રીડસિ બ્રહ્મરિવા રૂપેણ પ્રભાવસિ શક્રરિવા ।
ધનધાન્ય પ્રયચ્છસિ રાજરિવા રતનાગ્રવરો મુનિશ્રેષ્ઠિરિવા ।
ગિરિ સૌમ્ય વિનર્દસિ સિંહરિવા ન ચ કંપસે દૃઢમેરુરિવા ।
ન ચ ક્ષોભ્યસે ઉદધીષરિવા ગુણદોષવહી સમુદ્રવારિરિવા ।
મલ સર્વ પ્રવાહસિ તોયુરિવા દહિ ક્લેશ્વનં મુનિરગ્નિરિવા ।
ન ચ સજ્જસે ક્વચિદ્વાયુરિવા મુનિ તત્ત્વે નિદર્શક દેવુરિવા ।
મુનિ ધર્મ પ્રવર્ષસિ નાગુરિવા જગ સર્વં તર્પયસિ વૃષ્ટિરિવા ।
અન્યતીર્થં પ્રમર્દસિ સિંહરિવા ગુણગન્ધ પ્રમુઞ્ચસિ પુષ્પરિવા ।
મધુરગિર ભાષસિ બ્રહ્મરિવા જગ દુઃખપ્રમુઞ્ચક વૈદ્યરિવા ।
સમચિત્તમુપસ્થિહિ માતરિવા જગ નિત્યાનુગૃહ્ણસિ મિત્રરિવા ।
કિર માન અરી દૃઢ વજ્રરિવા છિન્દિ તૃષ્ણલતા મુનિશત્રુરિવા ।
જગ તારયસે નદિતારુરિવા દહિ જ્ઞાનતૃણાં મુનિનાગરિવા ।
દદિ શીતપ્રભા મુનિચન્દ્રરિવા નર પદ્મ વિબોધયિ સૂર્યરિવા ।
ચતુરગ્રફલાન્ દધિ વૃક્ષરિવા રિષિસઙ્ઘવૃતો મુનિપક્ષિરિવા ।
જિનબુદ્ધ વિષાલ સમુદ્રરિવા સમચિત્ત જગે તૃણકાષ્ઠરિવા ।
શૂન્યધર્મ નિરીક્ષસિ સ્વપ્નરિવા સમલોકાનુવર્તસિ વારિરિવા ।
મુનિ બોધિય વ્યાકૃત સત્ત્વ ત્વયા વરલક્ષણધારિ સુકારુણિકા ।

ત્વયિ સત્ત્વ વિનીત અનન્તબહૂ મમ વ્યાકરિ બોધિય અગ્રવરે ।
વરપ્રજ્ઞા મહારિષિ સત્યરુચેઃ મમ વ્યાકરિ બોધિય છિન્દિ મતીં ।
ભવિ બુદ્ધ જગે કલિક્લેશરણિઃ સ્થપિ સત્ત્વશતાંશિ વિશાન્તપથે" ॥
યદા કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતો રત્નગર્ભં તથાગતમાભિર્ગાથાભિઃ સ્તુત્વા તસ્થૌ, તાવદેવ સા સર્વાવતી પર્ષા સદેવગન્ધર્વમાણુષા સાધુકારમદાત્ ॥
પુરોહિત આહ - "મયા ભદન્ત ભગવન્ બહુપ્રાણકોટ્યો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાસ્તૈશ્ચ ( ક્પ્સૂ 224 ) સ્વકસ્વકોદારોદારાણિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ પરિગૃહીતાનિ પરિશુદ્ધાશયાવરુપ્તકુશલમૂલાઃ સુવિનીતાઃ સત્ત્વા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાઃ । ઇમે ચ જ્યોતિપાલપૂર્વંગમાનાં ચતુરુત્તરસહસ્રં વેદપાઠકાણં યે તથાગતેન ભદ્રકલ્પિકા વ્યાકૃતાઃ, તે ઽપિ સત્પુરુષા રાગદ્વેષમોહમાનચરિતાંસ્ત્રિભિર્યાનૈર્વિનયન્તિ; તદપિ તૈસ્તીવ્રક્લેશાવરણકલિયુગકષાયાઃ પરિવર્જિતાસ્તૈરુત્સૃષ્ટા આનન્તર્યકારકાઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાઃ આર્યાપવાદકા મિથ્યાદૃષ્ટય આર્યસપ્તધનવિરહિતા અમાતૃજ્ઞા અપિતૃજ્ઞા અશ્રામણ્યા અબ્રાહ્મણ્યા અકૃત્યકારકા અપુણ્યકરાઃ પરલોકભયાદર્શિનો વિપરીતતત્ત્વબોધિનો ઽનાથકાસ્ત્રિષુ સુચરિતેષુ, તથા દેવમાનુષિકાભિઃ શ્રીસંપત્તિભિરુદ્યુક્તાઃ ત્રિષુ દુશ્ચરિતેષુ સંપ્રતિપન્નાઃ દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ વિરહિતાઃ સર્વકલ્યાણમિત્રૈ રિઞ્ચિતાઃ સર્વપણ્ડિતૈઃ પ્રક્ષિપ્તા ભવચારકે ઽનુશ્રોતમુહ્યન્તઃ ક્ષારનદ્યાં સીદન્તઃ સંસારપઙ્કૈર્મોહાન્ધકારાવિરહિતા નિર્મુક્તાઃ સર્વકુશલક્રિયાયાં સર્વે શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષૂજ્ઝિતાઃ સકુશલમૂલસમવધાનગતાઃ કુમાર્ગવિહન્યન્તો મહાસઙ્કટપ્રાપ્તાસ્તસ્મિન્ ( ક્પ્સૂ 225 ) કાલે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે દશવર્ષાયુષ્કા ભદ્રકલ્પે મનુષ્યા ભવિષ્યન્તિ, સર્વ ઇમે સત્પુરુષૈઃ પણ્ડિતૈરુત્સૃષ્ટા ઉજ્ઝિતાઃ । તત્કાલં ભવાવર્તકે સંસારચક્રે ઽત્રાણા અશરણા અપરાયણા દુઃખભાજનભૂતાઃ સત્ત્વાસ્તાં પરિવર્જયિત્વા સ્વકસ્વકા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ પ્રધાનપ્રધાનાઃ પરિગૃહીતાઃ, સુવિનીતાશ્ચ પરિશુદ્ધાશયાઃ અવરુપ્તકુશલમૂલાઃ આરબ્ધવીર્યા બહુબુદ્ધકૃતાધિકારા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાઃ । ન એવં, ભદન્ત ભગવન્?" રત્નગર્ભસ્તથાગત આહ - "એવં, બ્રાહ્મણ, યથાભિપ્રાયાઃ સત્ત્વાઃ પ્રણિધાનં કુર્વન્તિ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાશ્ચ પરિગૃહીતાસ્તત્રૈવ ચ મયા વ્યાકૃતાઃ" ।
બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ - "મમાપિ ભદન્ત ભગવન્ હૃદયં કંપતિ તદ્યથાપિ કિંશુકપત્રં પરમદીનમાનસો ઽહં સર્વશરીરં ચ મે આયાસિતં, યદિ મે ભદન્ત ભગવન્ સત્ત્વાઃ કરુણાસ્પદભૂતા બોધિસત્ત્વૈસ્તત્કાલમુત્સૃષ્ટા મહાકલિયુગાન્ધકારપ્રક્ષિપ્તાઃ સર્વપરિવર્જિતાઃ ।
અહમપિ ભદન્ત ભગવન્નનાગતે ઽધ્વનિ અતિક્રાન્તે એકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽવશિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે તસ્મિંશ્ચ ભદ્રકે મહાકલ્પે દશવર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં કાલં પ્રતીક્ષમાણાસ્તાવચ્ચિરમહં સંસારે ન પરિખિદ્યેયં બોધિચારિકાં ચરમાણ, ઉત્સહાયિ ચાહં સમાધાનબલેન ચિરપાચનયાન્વૈનેયાન્ પ્રતિગૃહ્ણામિ, ષટ્પારમિતાશ્ચરમાણો વૈનેયાન્ પ્રતિગૃહ્ણામિ । શ્રુતં ચ મયા ભગવતઃ સકાશાદ્ "વસ્તુનિમિત્તં પરિત્યાગેયં દાનપારમિતા" । તથારૂપમહં દાનપારમિતાં ચરિષ્યામિ યથા જન્માન્તરેષ્વપ્રમેયાઃ સત્ત્વા યાચનકા આગમિષ્યન્તિ તેષાં તથારૂપાં પરિત્યાગં પરિત્યજેયં, તદ્યથાન્નપાનખાદ્યભોજ્યપેયલેહ્યવસ્ત્રશય્યાસનાશ્રયપ્રતિશ્રયમાલ્યગન્ધવિલેપનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યદાનં છત્રધ્વજપતાકાધનધાન્યહસ્ત્યશ્વરથસુવર્ણરૂપ્યહિરણ્યમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાડરજતજાતરૂપદક્ષિણાવર્તસર્વામહમેવં પરિત્યાગં પરમપ્રાસાદકારુણ્યમાનસઃ સત્ત્વાનાં દત્વાફલાભિકાઙ્ક્ષી ( ક્પ્સૂ 227 ) સત્ત્વપરિપાચનાર્થં વૈનેયસત્ત્વાનુગ્રહાર્થં ત્યાગસંભારં પરિત્યજેયં । યે ચ પુનઃ સત્ત્વા અતિત્યાગયાચનકા આગત્વા યાચયેરન્ તદ્યથા દાસદાસીગ્રામનગરરાજ્યભાર્યાપુત્રદુહિતૃહસ્તપરિત્યાગપાદપરિત્યાગકર્ણનાસાનયનજિહ્વાચર્મરુધિરાસ્થિકાયજીવિતશિરઃપરિત્યાગં, એવંરૂપાઃ પરિત્યાગાઃ પરમપ્રસન્નઃ કારુણ્યમાનસઃ અફલાભિકાઙ્ક્ષી સત્ત્વાનાં દાનં દદ્યાં વૈનેયાનુકંપાર્થં । તથારૂપાયામહં દાનપારમિતાયાં ચરિષ્યામિ, યન્ન કદાચિત્ પૂર્વં કેનચિત્ સત્ત્વેન એવંરૂપાઃ પરિત્યાગાઃ પરિત્યક્તાઃ સ્યુર્ન ચ પુનઃ પશ્ચાત્ કશ્ચિદ્ બોધિસત્ત્વઃ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરમાણઃ એવંરૂપાઃ પરિત્યાગાઃ પરિત્યાજેત્ । યદહં તેષુ જન્માન્તરેષુ અપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રેષ્વનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરમાણઃ દાનપારમિતાયાં ચરેયં । યદહં મહાકરુણાસમન્વાગતાનાં પશ્ચિમકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં પરિત્યાગનેત્રીગુણાન્ સ્થાપયેયં । "યા પ્રશમા રણિક્લેશાનામિયં શીલપારમિતા" । તથાહમનુત્તરાયાં ( ક્પ્સૂ 228 ) સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરમાણો વિવિધશીલવ્રતનિરન્તરદુષ્કરચારિકાં ચરેયં, યથા પૂર્વોક્તં । "યા વિષયેષ્વક્ષણ્યનતા આત્મપ્રત્યવેક્ષણા ઇયં ક્ષાન્તિપારમિતા" । તથારૂપમહં ક્ષાન્તિં ભાવયમાનો, યથા પૂર્વોક્તં । "યા વિવેકતા સર્વસંસ્કૃતા ભાવના ઉદ્યુજ્યના સર્વાસંસ્કૃતશાન્તમનુત્તરચર્યયા અવિવર્તના ઇયં વીર્યપારમિતા" । "યા સર્વસંસ્કારેષુ વિપર્યાસપ્રહાણાય શૂન્યતા સમુદાચારઃ ઇયં ધ્યાનપારમિતા" । "યા પ્રકૃત્યનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિરિયં પ્રજ્ઞાપારમિતા" । યા અપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ દૃઢોત્સાહબલવેગચર્યા, યથા પૂર્વોક્તં, ન કશ્ચિદ્ બોધિસત્ત્વો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરમાણઃ એવં દૃઢોત્સાહબલવેગેન
પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચીર્ણઃ સ્યાં, ન ચ પુનઃ પશ્ચાત્કશ્ચિદ્ ( ક્પ્સૂ 229 ) બોધિસત્ત્વો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરમાણઃ એવં દૃઢોત્સાહબલવેગેન પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં ચરેત્, તથાહં ચરેયં; પશ્ચિમકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાકરુણાસમન્વાગતાનાં નેત્રીગુણં સ્થાપયેયં ।

પ્રથમચિત્તોત્પાદેનાહં પશ્ચિમકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાકરુણાં નિવર્તયેયં, યાવદનુત્તરપરિનિર્વાણેન બોધિસત્ત્વાશ્ચાશ્ચર્યપ્રાપ્તા ભવેયુરિત્યર્થમહં ત્યાગસ્યામન્યનતા ચરેયં, શીલાનિશ્રયતા ક્ષાન્ત્યામન્યનતા વીર્યે ઽનાયૂહનતા ધ્યાનેષ્વપ્રતિષ્ઠિતતા પ્રજ્ઞાયામદ્વયતાં ચરેયં । અફલાકાઙ્ક્ષી આર્યસપ્તધનવિરહિતાનાં સત્ત્વાનાં સર્વશૂન્યબુદ્ધક્ષેત્રોજ્ઝિતાનામાનન્તર્યકારકાનાં સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાનામાર્યાપર્વાદકાનાં મિથ્યાદૃષ્ટિકાનામકુશલમૂલસમવધાનસઙ્કટપ્રાપ્તાનાં કુમાર્ગે વિહન્યમાનાનાં સત્ત્વાનામર્થાયાહં પારમિતાસ્તીવ્રબલવેગોત્સાહેન ચરેયં । એકૈકસ્ય સત્ત્વસ્યાર્થે ચાહં કુશલમૂલબીજસંતત્યાઃ પ્રતિષ્ઠાપનાર્થં દશમહાકલ્પાન્ ( ક્પ્સૂ 230 ) અવીચિનરકે દુઃખાં વેદનામુત્સહેયં, એવં તિર્યક્પ્રેતેષુ યક્ષદરિદ્રેષુ મનુષ્યદરિદ્રેષુ દુઃખાં વેદનામુત્સહેયં । યથા ચૈકસત્ત્વસ્ય સન્તત્યાં કુશલમૂલબીજં પ્રતિષ્ઠાપયેયં તથા સર્વસત્ત્વાનાં એવંરૂપાં રિક્તમુષ્ટિસદૃશસન્તાનાં વૈનેયાં પ્રતિગૃહ્ણીયં । યાવત્ કલ્પપર્યન્તેનાહમનાર્થકો દિવ્યસુખોપપત્તિભિઃ, સ્થાપયિત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધતુષિતભવનકાલાપરિક્ષીચરમભવિકો બોધ્યભિસંબોધનાર્થં; તાવચ્ચિરમહં સંસારે બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પર્યુપાસિત્વા એકૈકસ્ય ચ બુદ્ધસ્યાહં બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાં વિવિધાં
પૂજાં કુર્યાં, એકૈકસ્ય ચ બુદ્ધસ્ય સકાશાદ્બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ ગુણાન્ અધિગચ્છેયં, બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાંશ્ચ સત્ત્વાન્ બોધૌ સમાદાપયેયં । એવં પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાનામેવં શ્રાવકયાનિકાનાં યથાભિપ્રાયાંશ્ચ સત્ત્વાન્ તથાહં સમાદાપયેયં । અસતિ બુદ્ધોત્પાદે લોક ઋષિવ્રતેનાહં સત્ત્વાં દશકુશલકર્મપથેષુ નિયોજયેયં સમાધાવભિજ્ઞાસુ ચ નિયોજયેયં, ( ક્પ્સૂ 231 ) દૃષ્ટિવ્યસનમહેશ્વરભક્તાં મહેશ્વરરૂપેણાહં સત્ત્વાન્ કુશલેષુ નિયોજયેયં, નારાયણભક્તાંશ્ચન્દ્રસૂર્યભક્તાં યાવદ્બ્રહ્મભક્તાન્ બ્રહ્મરૂપેણાહં સત્ત્વાન્ કુશલધર્મેષુ નિયોજયેયં । એવં ગરુડરૂપેણ ગરુડપક્ષિણઃ કુશલચર્યાસુ નિયોજયેયં, યાવચ્છક્રરૂપેણ । બુભૂક્ષિતાન્ સત્ત્વાન્ સ્વમાંસરુધિરેણ સંતર્પયેયં, વ્યસનગતાંશ્ચ સત્ત્વાં સ્વકેન કાયેન જીવિતેન ચ પરિત્રાયેયં ।
તાવચ્ચિરમહં ભદન્ત ભગવન્ દગ્ધસન્તાનાનાં કુશલમૂલપરિહીનાનામર્થાયાતિબલવેગેન ચારિકાં ચરં, તાવચ્ચિરં ચાહં સંસારે સત્ત્વહેતોર્વિવિધચણ્ડઘોરદારુણાં દુઃખાં પ્રતિચ્છેયં: યાવદતિક્રાન્તાનેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનામસંખ્યેયાનાં નિર્ગતાનામ્ અવશિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાઇકાસમે ઽસંખ્યેયે ઽનુપ્રવિષ્ટે ભદ્રકે મહાકલ્પે યદા જ્યોતિપાલો માણવકો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યતિ ક્રકુત્સન્દો નામ તથાગતો ભવિષ્યતિ તદાહં તસ્મિન્ સમયે આર્યેણ પ્રજ્ઞાચક્ષુષા દશસુ દિક્ષુ સહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાસુ લોકધાતુષુ પ્રવર્તિતધાર્મિકં ધર્મચક્રં તિષ્ઠતો યાપયતો બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યેયં । યે મયા દગ્ધસન્તાના અકુશલમૂલસમાધાનાઃ ( ક્પ્સૂ 232 ) સપ્તધનવિરહિતાઃ સર્વૈઃ શૂન્યૈર્બુદ્ધક્ષેત્રૈરુજ્ઝિતા આનન્તર્યકારકાઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકા આર્યાપવાદકા યાવત્કુમાર્ગે વિહન્યન્તઃ મયા સઙ્કટપ્રાપ્તાઃ પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । મયા તે સત્ત્વાઃ પ્રથમં દાનપારમિતાયાં સમાદાપિતા યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં નિવેશિતાઃ સ્યુર્મયા ચ તેષાં સત્ત્વાનાં તત્કુશલમૂલબીજમનુત્તરે નિર્વાણે પ્રક્ષિપ્તં સ્યાત્, અપાયેભ્યશ્ચ પરિમોચિતાઃ સ્યુઃ, પ્રજ્ઞાપુણ્યસંભારે ચ નિયોજિતાઃ સ્યુસ્તિષ્ઠન્તો યાપયન્તસ્તેષુ ચ બુદ્ધક્ષેત્રેસુ બુદ્ધેષુ ભગવતસૂપનીતાઃ સ્યુર્યદાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકરણપ્રતિલબ્ધા ભવેયુઃ, સમાધિધારણીક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધાશ્ચ સ્યુર્ભૂમ્યવક્રાન્તાશ્ચ સ્યુર્મયા ચ તે સત્ત્વા બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહા પ્રણિધાનં સમાદાપિતાઃ શિક્ષાપિતાશ્ચ સ્યુર્યથારૂપં ચ તે બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં પ્રતિગૃહ્ણેયુસ્તે ચ તાન્ અહં તસ્મિન્ સમયે ઽનુપ્રવિષ્ટે ભદ્રકલ્પે ક્રકુત્સન્દે જિનસૂર્ય ઉદ્ગતે દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ ( ક્પ્સૂ 233 ) તિષ્ઠતો યાપયતઃ સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયતઃ પશ્યેયં; તદાહં ક્રકુત્સન્દસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાચિરાભિસંબુદ્ધસ્ય સકાશમુપસંક્રમેયં, ઉપસંક્રમ્ય વિવિધાં પૂજાં કુર્યાં, પ્રશ્નં ચ પૃચ્છેયં, પ્રવ્રજેયં, શીલશ્રુતસમાધાવભિયુજ્યેયં, અગ્રધર્મદેશકશ્ચ ભવેયં । યે ચ તસ્મિન્ સમયે દગ્ધસન્તાનાઃ સત્ત્વા અકુશલમૂલસમવધાનગતા દૃષ્ટિમાર્ગસંપ્રતિપન્ના આનન્તર્યકારકાઃ કુમાર્ગવિહન્યમાનાસ્તેષાં મહાસઙ્કટપ્રાપ્તાનાં સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયં, તાંશ્ચાહં વૈનેયાં પ્રતિગૃહ્ણીયાં । અસ્તાંગતે જિનસૂર્યે તદાહમનાભોગેન બુદ્ધકાર્યં કુર્યાં યાવદ્વર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં ત્રિષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ સત્ત્વાન્નિયોજયેયં । તસ્મિંશ્ચ કાલે ઽતિક્રાન્તે દેવલોકં ગત્વા દેવાનાં ધર્મં દેશયેયં, વૈનેયાંશ્ચ પ્રતિગૃહ્ણીયાં, યાવદ્વિંશતિવર્ષશતં સત્ત્વાનામાયુર્ભવિષ્યતિ । સત્ત્વા ઐશ્વર્યકુલરૂપમદમત્તા મત્સરિણો ભવિષ્યન્તિ । પઞ્ચકષાયાન્ધકારપ્રક્ષિપ્તાઃ સત્ત્વાઃ તીવ્રરાગાસ્તીવ્રદ્વેષાસ્તીવ્રમોહાસ્તિવ્રમાનાસ્તીવ્રપાપેર્ષ્યામત્સરિણો ઽધર્મરાગરક્તા અધર્મભોગપર્યેષ્ટિનો મિથ્યાદૃષ્ટયો વિપરીતદર્શના

આર્યસપ્તધનવિરહિતા ( ક્પ્સૂ 234 ) અમાતૃજ્ઞા અપિતૃજ્ઞા અશ્રામણ્યા અબ્રાહ્મણ્યા અકૃત્યકરા અપુણ્યકરા અપરલોકભયદર્શિનો ઽનભિયુક્તાસ્ત્રિષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ અનર્થિકાસ્ત્રિભિર્યાનૈરનભિયુક્તાસ્ત્રિષુ સુચરિતેષુ અભિયુક્તાસ્ત્રિષુ દુશ્ચરિતેષુ અનભિયુક્તા દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ અભિયુક્તા દશસ્વકુશલેષુ કર્મપથેષુ ચતુર્વિપર્યાસોપહતાશ્ચતુર્વિપત્તિસંસ્થાનાશ્ચતુર્મારવશગતાશ્ચતુર્ભિરોઘૈરુહ્યમાનાઃ પઞ્ચનીવરણવશગતાઃ સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ । ષડિન્દ્રિયમદમત્તા અષ્ટમિથ્યાત્વપ્રતિપન્નાઃ કામસઙ્કટપ્રાપ્તા અનુશયસમુત્થાપકા અનર્થિકા દેવમનુષ્યશ્રીસંપત્તિભિર્વિપરીતદૃષ્ટિકાઃ કુમાર્ગે વિહન્યમાના આનન્તર્યકારકાઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકા આર્યાપવાદકાઃ સર્વકુશલમૂલપરિહીણા ધ્વાઙ્ક્ષામુખરા અકૃતજ્ઞા મુષ્ટસ્મૃતયઃ કુશલજુગુપ્સકા દુઃપ્રજ્ઞા અલ્પશ્રુતા દુઃશીલાઃ કુહકા મત્સરિણઃ પરસ્પરાભાષકા અન્યોન્યાગૌરવાઃ કુશીદા વિકલેન્દ્રિયા દુર્બલાશ્ચીવરવિરહિતા અકલ્યાણમિત્રસંગૃહીતા ગર્ભાશયસ્મૃતિપ્રણષ્ટા વિવિધરોગપહતાઃ ક્લિષ્ટા દુર્વર્ણા અવહોટિમકા અહ્રીકા અનપત્રાપ્યાઃ પરસ્પરભીતા ( ક્પ્સૂ 235 ) એકપૂર્વભક્તેન બહુકાયવાચા મનસા દુશ્ચરિતં સમાચરન્તિ તે પ્રશંસિતશાશ્વતદૃષ્ટિકાઃ સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ । પઞ્ચસ્કન્ધાભિનિવિષ્ટચિત્તાઃ પઞ્ચકામગુણાગૃદ્ધચિત્તા દુષ્ટચિત્તા વ્યાપન્નચિત્તા વૈરચિત્તા વિહિંસાચિત્તાઃ કલુષચિત્તા રુક્ષચિત્તાઃ ક્ષુભિતચિત્તા અદાન્તચિત્તા અહિતચિત્તા ઉદ્ધતચિત્તા અધર્માભિનિવિષ્ટચિત્તા અનવસ્થિતચિત્તાઃ પરસ્પરસારમ્ભચિત્તાઃ પરસ્પરવધકચિત્તા ધર્મવિવર્જિતચિત્તા અવિપક્વચિત્તા ધર્મેષુ સારમ્ભચિત્તા અકુશલ ઉત્પાદિતચિત્તાઃ શાન્તનિર્વાણાપર્યેષ્ટિચિત્તા અદક્ષિણિયચિત્તાઃ સર્વસંયોજનબન્ધનસમુદાનનચિત્તા વ્યાધિજરામરણાસંપ્રત્યયચિત્તાઃ સર્વસંયોજનાધિષ્ઠિતચિત્તાઃ સર્વનીવરણપરિગ્રહચિત્તા ધર્મધ્વજપ્રપાતનચિત્તા દૃષ્ટિધ્વજોચ્છ્રયણચિત્તાઃ પરસ્પરાવર્ણચિત્તા અન્યોન્યભક્ષણચિત્તાઃ પરસ્પરપીડનૈશ્વર્યચિત્ત દ્વેષસમુદ્ગ્રહણચિત્તા અન્યોન્યાઘાતચિત્તાઃ કામેભ્યો ઽતૃપ્તચિત્તાઃ ( ક્પ્સૂ 236 ) સર્વપરિગ્રહમાત્સર્યચિત્તા અકૃતજ્ઞચિત્તાઃ પરદારાક્રમણચિત્તા વ્યાપાદવિહિંસનચિત્તા અપ્રણિધાનચિત્તાઃ સત્ત્વાસ્તત્કાલે
ભવિષ્યન્તિ । ઇમે ચાત્ર શબ્દાઃ પરસ્પરાન્તિકાચ્છૃણ્વન્તિ, નરકશબ્દસ્તિર્યગ્યોનિશબ્દો યમલોકશબ્દો વ્યાધિશબ્દો જરાશબ્દો મરણશબ્દો વધકશબ્દો ઽક્ષણશબ્દો નિત્યારિશબ્દો હડિનિગડબન્ધનચારકશબ્દો દણ્ડપીડનાશબ્દો ઽવર્ણક્રોશનપરિભાષણાશબ્દઃ સંધિચ્છેદનશબ્દો ગણચ્છેદનશબ્દશ્ચૌર્યશબ્દઃ પરચક્રશબ્દો દુર્ભિક્ષશબ્દઃ કામમિથ્યાચારશબ્દો મૃષાવાદશબ્દ ઉત્પાતશબ્દઃ પૈશુન્યશબ્દઃ પરુષશબ્દઃ સંભિન્નપ્રલાપશબ્દ ઈર્ષ્યામાત્સર્યશબ્દ આગ્રહપરિગ્રહશબ્દો ઽહઙ્કારમમકારશબ્દઃ પ્રિયાપ્રિયશબ્દ ઇષ્ટાનિષ્ટશબ્દઃ પ્રિયવિપ્રયોગશબ્દઃ ક્રયવિક્રયશબ્દો ઽન્યોન્યદાસવિહેઠનાશબ્દો ગર્ભવાસશબ્દો દુર્ગન્ધશબ્દઃ શીતશબ્દ ઉષ્ણશબ્દો જિઘત્સાપિપાસાશબ્દઃ શ્રાન્તક્લાન્તવેદનાશબ્દઃ કૃષિકર્માન્તશબ્દો વિવિધકર્મશિલ્પપરિખિન્નશબ્દો ( ક્પ્સૂ 237 ) વિવિધરોગોપહતશબ્દઃ, ઇમાંશ્ચ તે સત્ત્વાઃ પરસ્પરસ્યાન્તિકાચ્છૃણ્વન્તિ । એવંરૂપૈઃ પરિહીણકુશલમૂલૈઃ પરિહીણકલ્યાણમિત્રૈર્દુષ્ટચિત્તૈઃ સત્ત્વૈસ્તસ્મિન્ કાલે સહાલોકધાતુરાકીર્ણા ભવિષ્યતિ । ઉજ્ઝિતાશ્ચ તે સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ સર્વજ્ઞૈઃ શૂન્યૈર્બુદ્ધક્ષેત્રૈર્યથાન્નપાનદમસંયમકુશલકર્મક્રિયાકુશલસમવધાના આર્યાષ્ટાઙ્ગેન માર્ગેણ વિરહિતાસ્તમસ્તમઃપરાયણાઃ પ્રગાઢકર્મપ્રત્યયેન તે સત્ત્વાસ્તસ્મિન્ સમયે ભદ્રકલ્પે વિંશોત્તરવર્ષશતાયુષ્કેષુ પ્રત્યાજાયિષ્યન્તિ । તેષાં સત્ત્વાનાં કર્મપ્રત્યયેન સહબુદ્ધક્ષેત્રં હીનં ભવિષ્યતિ, સર્વૈરવરુપ્તકુશલમૂલૈઃ સત્ત્વૈઃ પરિવર્જિતં, સલવણા ચ પૃથિવી ભવિષ્યતિ, પાષાણશર્કરપાંશુશીલા પર્વતોત્કૂલા ચ ધરણી ભવિષ્યતિ, પરુષદંશમશકાશીવિષચણ્ડમૃગપક્ષિભિરાકીર્ણા ભવિષ્યતિ, વિષમકાલકલુષા વાયવો વાસ્યન્તિ, વિષમકાલવિરસલવણવિમિશ્રા અશનિવર્ષા પતિષ્યન્તિ; તથારૂપાઃ પૃથિવ્યાં શષ્પૌષધિતૃણવૃક્ષા પત્રપુષ્પફલા ધાન્યરસાઃ સત્ત્વાનામન્નપાનભોગપરિભોગવિષમાઃ ( ક્પ્સૂ 238 ) કલુષપરુષરુક્ષવિષસંસૃષ્ટા ભવિષ્યન્તિ । તે સત્ત્વાઃ પરિભક્ત્યા ભૂયસ્યા માત્રયા રુક્ષા દુષ્ટાશ્ચણ્ડા રૌદ્રાઃ પરુષાઃ કદર્યાઃ પરિભાષકા અન્યોન્યાગૌરવા ભીતેન ચિત્તેનાઘાતચિત્તા
વધકચિત્તા ભવિષ્યન્તિ, માંસભોજનરુધિરાહારા મૃગચર્મપ્રાવરણાઃ પ્રહરણાધિષ્ઠાનાઃ પ્રાણિવધોદ્યુક્તા રૂપકુલવંશૈશ્વર્યશાસ્ત્રલિપ્યશ્વારોહણધનુર્ગ્રહાયુધપરિવારા માત્સર્યદર્પિતા ભવિષ્યન્તિ; વિવિધલૂહતપવ્રતાભિયુક્તા ભવિષ્યન્તિ લોકાઃ ।
તત્કાલમહં તુષિતભવનાદવતીર્ય વિશિષ્ટે ચક્રવર્તિકુલવંશે ઈશ્વરે રાજકુલે અગ્રમહિષ્યાઃ કુક્ષૌ વૈનેયસત્ત્વકુશલમૂલપરિપાચનાર્થં ગર્ભવાસમુપગૃહ્ણીયાં; સર્વાવન્તં તસ્મિન્ સમયે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ઉદારેણાવભાસેન સ્ફુરેયં, ઊર્ધ્વં યાવદકનિષ્ઠભવનપર્યન્તો ઽહં હેષ્ઠં યાવત્ કાઞ્ચનચક્રપર્યન્તમુદારેણાવભાસેન સ્ફુરેયં । યે ચ તસ્મિન્ સમયે સત્ત્વા સહે બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રત્યાજાતા નરકેષુ વા તિર્યગ્યોનૌ વા યમલોકે વા દેવમનુષ્યે ( ક્પ્સૂ 239 ) વા તે સર્વે તમવભાસં પશ્યેયુઃ સ્પૃશેયુઃ સંજાનેયુઃ; તેષાં સંસારે વિમૃશતાં દુઃખોદ્વિગ્નાનાં નિર્વાણાભિલાષમન્તશઃ ક્લેશશમચિત્તાન્યુત્પાદયેયુઃ । ઇદં પ્રથમમગ્રમાર્ગબીજમવરોપયેયં; યદાહં સર્વધર્મનયવિપશ્ચિતં સર્વસમાધિનિર્દેશમેકધર્મમુખમપરાન્તકલ્પનિર્દેશેન સમાહિતચિત્તો દશમાસાં માતુઃ કુક્ષૌ નિવસેયં; યાવાંશ્ચાહં પ્રાપ્તે બુદ્ધત્વે સત્ત્વાં પરિખિન્નાં સંસારે પરિમોચયેયં । તે સત્ત્વા માતુઃ કુક્ષિગતં દશમાસાં મણિગર્ભસંદર્શનસમાહિતચિત્તં પર્યઙ્કેન નિષણ્ણં પશ્યેયુઃ । નિર્ગતે ચ દશમાસે સર્વપુણ્યસંચયેનાહં સમાધિના સર્વાવન્તં સહબુદ્ધક્ષેત્રં ષડ્વિકારં ધરણીં ચાલયેયં, ઊર્ધ્વં યાવદકનિષ્ઠભવનપર્યન્તં હેષ્ટિમેન ચ યાવત્ કાઞ્ચનચક્રપર્યન્તં ષડ્વિકારેણ ચાલયેયં । યે ચ તસ્મિન્ સમયે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે સત્ત્વાઃ પ્રત્યાજાતા નરકેષુ વા યાવન્ મનુષ્યેષુ વા તાન્ પ્રબોધયેયં ।

યદાહં માતુર્દક્ષિણે કુક્ષાવભિનિષ્ક્રમેયં, પુનરપિ ચ સર્વાવન્તં સહં બુદ્ધક્ષેત્રમુદારેણાવભાસેન અફુરેયં; ( ક્પ્સૂ 240 ) તદાપિ તસ્મિન્ સમયે સર્વાન્ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે સત્ત્વાન્ સંચોદયેયં, અનવરુપ્તકુશલમૂલાનાં સત્ત્વાનાં સન્તાને નિર્વાણબીજં પ્રક્ષિપેયં, અવરોપિતનિર્વાણબીજસન્તતીનાં સત્ત્વાનાં સમાધ્યઙ્કુરમવરોપયેયં । યદા ચાહં ચરણતલેન ધરણીં સ્પૃશેયં સર્વાવતી તસ્મિન્ સમયે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ષડ્વિકારં ધરણીં ચાલયેયં પ્રકંપયેયં ક્ષોભયેયં યાવત્ કાઞ્ચનચક્રપર્યન્તેન; તદાહં તસ્મિન્ સમયે સત્ત્વાન્ જલનિશ્રિતાં ક્ષિતિનિશ્રિતાં ખનિશ્રિતાં ચતુર્યોનિપર્યાપન્નાં પઞ્ચગતિસંનિશ્રિતાં તાન્ સર્વાન્ અહં પ્રતિબોધયેયં, યેષાં સન્તાને સત્ત્વાનામનુત્પન્નં સમાધાનાઙ્કુરં રોપયેયં, દૃઢસમાધાનાઙ્કુરાં ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકાં સ્થાપયેયં । સહજાતમાત્રસ્ય ચ મે યાવદેવ તસ્મિન્ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે મહાબ્રહ્માણો વા મારા વા શક્રા વા ચન્દ્રા વા સૂર્યા વા લોકપાલા વા મહાનાગરાજા વાસુરેન્દ્રા વા ઔપપાદુકા વા મહર્દ્ધિકા વા યક્ષરાક્ષસનાગાસુરા વા સર્વે મમ પૂજાકર્મણે ઉપસંક્રામેયુઃ । સહજાતમાત્રશ્ચાહં સપ્તપદાનિ પ્રક્રામેયં । સર્વપુણ્યસમુચ્ચયેનાહં સમાધિના તથારૂપં ધર્મં દેશયેયં યત્તત્સર્વાવતી સા પર્ષત્ત્રિભિર્યાનૈઃ ( ક્પ્સૂ 241 ) પ્રસાદં પ્રતિલંભયેત્ । યે ચ તત્ર પર્ષદિ સત્ત્વાઃ શ્રાવકયાનિકા ભવેયુસ્તે ચરમભવિકા મમ વૈનેયા ભવિકા; યે ચ તત્ર સત્ત્વાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકા ભવેયુસ્તે વૈરોચનકુસુમાં ક્ષાન્તિં પ્રતિલભેયુઃ; યે ચ તત્ર સત્ત્વા અનુત્તરમહાયાનિકા ભવેયુસ્તે સર્વે વજ્રધરસમુદ્રસંકોપિતં સમાધિં પ્રતિલભેરન્, તેન ચ સમાધિના તિસ્રા ભૂમીઃ સમતિક્રામેયુઃ । યદહં સ્નાપનમિચ્છેયં યે ચ તત્ર મહાનાગરાજાનો વિશિષ્ટતરા ભવેયુઃ તે માં સ્નાપયેયુઃ; યે ચ સત્ત્વા માં સ્નાપયમાનં પશ્યેયુસ્તે સર્વે ત્રિભિર્યાનૈરેવંરૂપાન્ ગુણાનધિગચ્છેયુઃ યથા પ્રોક્તં । યે ચ માં સત્ત્વા રથમભિરોહન્તં સમનુપશ્યેયુર્વિસ્તરેણ કુમારક્રીડવિવિધશિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાસનાનિ ચ દદર્શ શિક્ષાપનયોગ્યં સ્ત્ર્યગારે પઞ્ચ કામગુણરતિક્રીડાર્ધરાત્રાવુદ્વિગ્નનિષ્ક્રમણાલઙ્કારવિભૂષણચ્છોરણં લોહિતવસ્ત્રાભીક્ષ્ણં કાષાયવસ્ત્રપર્યેષણબોધિવૃક્ષોપસંક્રમણં, યે ચ સત્ત્વા મામુપસંક્રામન્તં પશ્યેયુઃ, તેષાં ચાહં સત્ત્વાનાં સર્વપુણ્યસમુચ્ચયેન ( ક્પ્સૂ 242 ) સમાધિના તથારૂપં ધર્મં દેશયેયં યથા તે સત્ત્વાસ્ત્રિભિર્યાનૈસ્તીવ્રચ્છન્દા ઉદ્યુજ્યેયુઃ । યે ચ તત્ર સત્ત્વાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાસ્તે સર્વે વૈરોચનકુસુમાં ક્ષાન્તિં પ્રતિલભેયુઃ; યૈશ્ચ મહાયાનબીજં પ્રક્ષિપ્તં ભવેત્ તે સર્વે વજ્રધરસમુદ્રસંકોપિતં સમાધિં પ્રતિલભેયુસ્તેન ચ સમાધિના તિસ્રો ભૂમિરતિક્રામેયુઃ । સ્વયં ચાહં તૃણસંસ્તરણં ગૃહ્ણીયાં બોધિવૃક્ષમૂલવજ્રાસને પ્રજ્ઞપયેયં નિષીદેયં પર્યઙ્કમાબધ્વા ઋજુકેન કાયેન; તથારૂપમહમાસ્ફાનકં ધ્યાનં ધ્યાયેયં, આશ્વાસપ્રશ્વાસા વ્યુપશમેયં; એકવારં દિવસેન ધ્યાનાદ્વ્યુત્તિષ્ઠેયં,
વ્યુત્થાય ચાહમર્ધતિલકફલમાહારમાહરેયં, અર્ધં પ્રતિગ્રાહકસ્યાનુપ્રયચ્છેયં । તાવચ્ચિરં ચાહમેવંરૂપાં દુષ્કરચારિકાં ચરેયં, યાવદકનિષ્ઠભવનપર્યન્તેન સર્વે દેવા યે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે પર્યાપન્નાસ્ત ઉપસંક્રામેયુર્મમ ચ પૂજાં કુર્વાણાઃ, સર્વે મે સાક્ષિણઃ સ્યુર્દુષ્કરચર્યાયાં । યૈશ્ચ તત્ર શ્રાવકયાને બીજમવરુપ્તં સ્યાત્તેષાં ભદન્ત ભગવન્ ક્લેશવ્યુપશમાય સન્તાને ભવેયં, ચરમભવિકાશ્ચ મમ વૈનેયા ભવેયુઃ; યે પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકા ( ક્પ્સૂ 243 ) યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । એવં નાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગપ્રેતપિશાચકુમ્ભાણ્ડાઃ પઞ્ચાભિજ્ઞા ઋષય ઉપસંક્રામેયુર્મમ પૂજાકર્મણે, સર્વે ચ મે સાક્ષિણો ભવેયુર્દુષ્કરચર્યાયાં; યે ચ શ્રાવકયાનિકા યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । યે ચ તત્ર ચાતુર્દ્વીપિકાયામન્યતીર્થિકા લૂહતપો વ્રતદુષ્કરચારિકાં ચરન્તિ, તેષાં ચામાનુષા આરોચયેયુઃ । "ન યૂયં દુષ્કરકારકા, યથાસ્મિન્ પ્રદેશે ચરમભવિકો બોધિસત્ત્વો દુષ્કરચારિકાં ચરતિ, તથારૂપં ધ્યાયતિ હૃદયે મનસ્કારં બધ્નાતિ પ્રશ્રબ્ધકાયસંસ્કારઃ પ્રશ્રબ્ધવાક્સંસ્કારઃ પ્રશાન્તાશ્ચાસ્ય પ્રશ્વાસાશ્વાસાઃ; દિનેદિને ચૈકાં વેલાં ધ્યાનાદ્વ્યુત્થિત્વાર્ધતિલકફલમાહારમાહરતિ । સા દુષ્કરચર્યા મહર્દ્ધિકા સા મહાફલા મહાવિસ્તારા, ન ચિરેણાસૌ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે । સચેન્ન શ્રદ્ધધ્વં ગચ્છત સ્વયં પશ્યત" । તે ચ તાં દુષ્કરચર્યામુત્સૃજ્ય મમ દુષ્કરચર્યાં દૃષ્ટ્વા યેષાં શ્રાવકયાનસન્તાનબીજાઙ્કુરં પ્રતિષ્ઠિતં સ્યાત્, યાવદ્ યથા પૂર્વોક્તં । યે મનુષ્યરાજા ( ક્પ્સૂ 244 ) વા ભટ્ટા વા નૈગમજાનપદા ગૃહસ્થપ્રવ્રજિતા ગૃહાગારસંપન્નાસ્તે ઽપિ મમ દુષ્કરચર્યામુપસંક્રામેયુર્યાવચ્છ્રાવકયાનિકા યથા પૂર્વોક્તં । યશ્ચ માતૃગ્રામો મમ દર્શનયોપસંક્રમેત્, સ તસ્ય પશ્ચિમકો માતૃગ્રામપ્રતિલાભો ભવેદ્ ઇતિ, યે શ્રાવકયાનિકા યથા પૂર્વોક્તં । યે મૃગપક્ષિણો દુષ્કરં ચરમાણં નિષણ્ણં પશ્યેયુસ્સ તેષાં પશ્ચિમકસ્તિર્યગ્યોનિપ્રતિલાભો ભવેદ્ ઇતિ; યૈશ્ચ મૃગપક્ષિભિઃ શ્રાવકયાને બીજાન્યવરોપિતાનિ તેનૈકજાતિપ્રતિબદ્ધા મમ ચૈવ વૈનેયા ભવેયુર્યે પ્રત્યેકબુદ્ધયાના યાવદ્ યથા પૂર્વોક્તં । એવંવિધાઃ ક્ષુદ્રકાસ્તિર્યગ્યોનિકા વક્તવ્યા, એવં પ્રેતા વક્તવ્યાસ્તાવચ્ચિરં ચાહમેવંરૂપાં દુષ્કરચર્યાં ચરેયં એકપર્યઙ્કેન યાવદ્ બહુસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ દુષ્કરચર્યાયાં સાક્ષિભૂતા ભવેયુઃ આશ્ચર્યપ્રાપ્તાશ્ચ, તેષાં ચ સન્તાને ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં મોક્ષબીજાં પ્રરોપયેયં । તથારૂપામહં દુષ્કરચર્યાં ચરેયં યથા ન પૂર્વં કેનચિત્ સત્ત્વસંખ્યાતેન અન્યતીર્થિકેન વા શ્રાવકયાનિકેન વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકેન વા અનુત્તરમહાયાનિકેન વા એવં દુષ્કરચર્યાચીર્ણપૂર્વઃ સ્યાત્; ન ચ પુનઃ પશ્ચાત્ કશ્ચિત્ સત્ત્વસંખ્યાતશ્ચરેત્ અન્યતીર્થિકા વા એવંરૂપાં દુષ્કરચારિકાં ( ક્પ્સૂ 245 ) શક્તાંશ્ચરન્તુ યથાહં ચરેયં । અપ્રાપ્તાયામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ તદાહં પુરુષકારં કુર્યાં સબલકાયં મારં પરાજયેયં, સાવશેષકર્મફલં ચાધિષ્ઠિહેયં, ક્લેશમારં જિનેયં, અનુત્તરાં ચ સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । તદહમેકસત્ત્વસ્ય સન્તાને ઽર્હત્વં પ્રતિષ્ઠાપયેયં, તથા દ્વિતીયસ્ય તથા તૃતીયસ્ય તથા ચતુર્થસ્ય ધર્મં દેશયેયં, સન્તાને ચાર્હત્વં પ્રતિષ્ઠાપયેયં । એકૈકસ્ય સત્ત્વસ્યાર્થમહં શતસહસ્રશઃ પ્રાતિહાર્યાણિ

દર્શયેયં, તસ્ય ચ સન્તાને સમ્યગ્દૃષ્ટિં પ્રતિષ્ઠાપયેયં, બહુનિ ચ ધર્માર્થવ્યઞ્જનસહસ્રાણિ ભાષયેયં, યથા શક્ત્યા ચ ફલે પ્રતિષ્ઠાપયેયં । વજ્રમયાંશ્ચ સત્ત્વાનાં સન્તાને ક્લેશપર્વતાં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિન્દ્યાં ત્રિયાનેન વ્યવસ્થાનેન ધર્મં દેશયેયં । એકસત્ત્વસ્યાર્થાયાહં બહુયોજનશતાનિ પદ્ભ્યાં ગચ્છેયં ધર્મદેશનાર્થમભયપદે પ્રતિષ્ઠાપનાર્થં । અપ્રતિષેધશ્ચ મે શાસને ભવેત્ પ્રવ્રજ્યાયાઃ, દુર્બલસ્ય મુષ્ટસ્મૃતેઃ વિભ્રાન્તચિત્તસ્ય મુખરપ્રગલ્ભચિત્તસ્ય પ્રદુષ્ટચિત્તસ્ય દુઃપ્રજ્ઞચિત્તસ્ય બહુક્લેશાકુલચિત્તસ્ય માતૃગ્રામસ્ય મમ શાસને પ્રવ્રજ્યોપસંપદ્ભવેત્ । ( ક્પ્સૂ 246 ) ચતસ્રશ્ચ મે પર્ષાઃ સ્યુર્ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપસિકાઃ । બહુજનપ્રભૂતં મે શાસનં ભવેત્ દેવાનાં સત્યદર્શનં યક્ષાણાં નાગાનામસુરાણામાર્યાષ્ટાઙ્ગસમન્વાગત ઉપોષધવાસઃ, યાવત્તિર્યગ્યોનિગતાનામપિ બ્રહ્મચર્યાવાસો ભવેત્ ।
બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે ભદન્ત ભગવન્ યે સત્ત્વા મમ પ્રદુષ્ટચિત્તા વધકચિત્તાઃ શસ્ત્રેણ વાગ્નિના વા શક્ત્યા વ વિવિધેન વા પ્રહરણેનોપસંક્રામેયુઃ, રુક્ષૈઃ પરુષૈર્વચનૈરાક્રોશેયુઃ પરિભાષેયુર્દિગ્વિદિક્ષુ વાયશઃશબ્દં ચારેયુઃ, વિષસંસૃષ્ટં વાહારપાનમુપનામયેયુઃ; એવંરૂપાં કર્મફલાનપરિક્ષીણાનધિષ્ઠિહિત્વાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । યથા બોધિપ્રાપ્તસ્ય મે સત્ત્વાઃ પૂર્વં વૈરેણ વધકોપકરણપ્રયોગેન પરુષવચનવિવિધપ્રહરણવિષાન્નપાનસંસૃષ્ટેનોપસંક્રામેયુઃ રુધિરં ચ મે ઉત્પાદયેયુઃ, તેષાં સત્ત્વાનામહં શીલશ્રુતસમાધિમહાકરુણાભાવિતેન બ્રહ્મસ્વરઘોષદુન્દુભિનર્દિતેન સ્વરેણ તથારૂપં ધર્મં દેશયેયં, યત્તેષાં ચિત્તાનિ પ્રસાદયેયં કુશલે ચ નિયોજયેયં; યથા તે સત્ત્વાઃ કર્માવરણં દેશયેયુઃ, આપત્યાં સંવરમાપદ્યેયુઃ, ( ક્પ્સૂ 247 ) ન ચ તેષાં સત્ત્વાનાં સ્વર્ગે મોક્ષફલે વૈરાગ્યે આશ્રવક્ષયે વા આવરણકર્મ ભવેદ્ ઇતિ, મમ ચાત્રાપરિક્ષીણકર્મફલક્ષીણવ્યન્તીકૃતં ભવેત્ ।
બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે ભદન્ત ભગવન્ યાવન્તો મમ રોમકૂપા ભવેયુસ્તાવન્તો દિવસં બુદ્ધવિગ્રહાન્નિર્મિણુયાં દ્વાત્રિંશદ્ભિર્મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલઙ્કૃતાનશીતિભિરનુવ્યઞ્જનૈસ્તાંશ્ચાહં બુદ્ધવિગ્રહાન્ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રેષયેયં, અશૂન્યેષુ ચ પ્રેષયેયં, પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રેષયેયં । યે ચાપિ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વાનન્તર્યકારકાઃ સત્ત્વા ભવેયુઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાઃ આર્યાપવાદકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનકાઃ, યે ઽપિ તત્ર સત્ત્વાઃ શ્રાવકયાનસંપ્રસ્થિતાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનસંપ્રસ્થિતા મહાયાનસંપ્રસ્થિતાઃ શિક્ષાયાં કલ્માષકારિણઃ છિદ્રચારિણઃ મૂલાપત્તિમાપન્નાઃ દગ્ધસન્તાનાઃ શુભમાર્ગપ્રણષ્ટાઃ સંસારાટવીસંપ્રસ્થિતાઃ કુમાર્ગવિહન્યમાના મહાસઙ્કટપ્રાપ્તાઃ, તથારૂપાઃ સત્ત્વાઃ સત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાદેકો બુદ્ધવિગ્રહ એકદિવસે ( ક્પ્સૂ 248 ) સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેત્ । યે સત્ત્વા મહેશ્વરભક્તિકાસ્તેષાં સત્ત્વાનાં મહેશ્વરરૂપેણ ધર્મં દેશયેયં । સહે ચ બુદ્ધક્ષેત્રે મમ વર્ણં ભાષયેયુસ્તત્ર ચ સત્ત્વાનાં પ્રણિધાનમુદ્યોજયેયં । તે ચ સત્ત્વા મમ વર્ણં શ્રુત્વા મમૈવ બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રણિધાનં કુર્વીરન્, ઉપપત્તિં ચાકાઙ્ક્ષેયુઃ । યાદ્યહં ભદન્ત ભગવન્ તેષાં સત્ત્વાનાં મરણકાલસમયે પુરતઃ ન તિષ્ઠેયં ધર્મં ન દેશયેયં ચિત્તં ન સંપ્રસાદયેયં, મા ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । યદિ મે સત્ત્વાઃ કાલં કૃત્વા દુર્ગતીષૂપપદ્યેયુર્ન ચ મમ બુદ્ધક્ષેત્રે મનુષ્યપ્રતિલાભં લભેયુઃ, સર્વે મમ ધર્મા સંમોષં ગચ્છેયુર્મા ચ મે પ્રતિભાયેયુર્મા ચાહં શક્યં સકલં બુદ્ધકાર્યં નિષ્પાદયિતું । યે સત્ત્વા નારાયણભક્તિકા યાવત્તે સત્ત્વાઃ કાલં કૃત્વા દુર્ગતિં પ્રપતેયુસ્તન્મા ચાહં શક્યં સકલં બુદ્ધકાર્યં નિષ્પાદયિતું ।
બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે સર્વબુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા આનન્તર્યકારકા યાવત્ કુમાર્ગે વિહન્યમાના મહાસઙ્કટપ્રાપ્તાઃ સત્ત્વાઃ કાલં કૃત્વા મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેરન્, ઇદં તેષાં નિમિત્તં પાંશુવર્ણાસ્તે સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ, ( ક્પ્સૂ 249 ) પિશાચમુખી મુષ્ટસ્મૃતયો દુર્ગન્ધા દુઃશીલા અલ્પાયુષ્કા વિવિધરોગોપહતા વિવિધપરિષ્કારપરિહીણાશ્ચ તે સત્ત્વા ભવિષ્યન્તિ; તેષામ્ સત્ત્વાનામર્થે ઽહં યાવત્તસ્મિન્ સમયે સહે લોકધાતૌ ચાતુર્દ્વીપિકા ભવેયુઃ, સર્વત્ર ચ ચાતુર્દ્વીપિકાયાં સંતુષિતભવનાવતરણં માતુર્ગર્ભે ચાહં જાતુમુપદર્શયેયં, વિસ્તરેણ કુમારક્રીડાશિલ્પકર્મસ્થાનદુષ્કરચર્યામારધર્ષણબોધ્યભિસંબુધ્યનધર્મચક્રપ્રવર્તનં, સર્વત્ર ચ ચાતુર્દ્વીપિકાસુ સકલં બુદ્ધકાર્યમુપદર્શયેયં, પરિનિર્વાણં યાવચ્છરીરવિભાગમુપદર્શયેયં ।

બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહં એકપદવ્યાહરેણ ધર્મં દેશયેયં । યે સત્ત્વાઃ શ્રાવકયાનિકાસ્તે શ્રાવકયાનકથાપિટકં ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; યે સત્ત્વાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધવૈનેયાસ્તે પ્રત્યેકબુદ્ધયાનકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુર્યે સત્ત્વા અનુત્તરમહાયાનિકાસ્તે ઽનુત્તરમહાયાનકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ । યે સત્ત્વાઃ સંભારવિરહિતાસ્તે દાનકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુર્યે સત્ત્વાઃ પુણ્યવિરહિતાઃ સુખસ્વર્ગાભિલાષિનાસ્તે શીલકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; યે પરસ્પરભીતકલુષચિત્તાઃ પ્રદુષ્ટચિત્તાસ્તે ( ક્પ્સૂ 250 ) મૈત્ર્યાવ્યાહારકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; પ્રાણાતિપાતિકાઃ કરુણાધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; ય ઈર્ષ્યામાત્સર્યાભિભૂતાસ્તે મુદિતાવ્યાહારકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; યે રૂપારૂપ્યમદમત્તચિત્તાસ્તે ઉપેક્ષાવ્યાહારકથાધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ । યે કામરાગમદમત્તચિત્તા અશુભવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; યે ચ સત્ત્વા મહાયાનિકૌદ્ધત્યવ્યાકુલચિત્તોપગતાસ્તે આનાપાનસ્મૃતિવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; યે દુઃપ્રજ્ઞા વા પ્રદીપપ્રતીત્યસમુત્પાદવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; યે ઽલ્પશ્રુતવાદિનસ્તે ઽસંપ્રમોષશ્રુતધારણીવિપ્રણાશવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; કુદૃષ્ટિસઙ્કટપ્રાપ્તાઃ શૂન્યતાવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; વિતર્કસમુદાચારોપહતા અનિમિત્તવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતામાજાનીયુરપ્રણિહિતાપરિશુદ્ધોપહતા અપ્રણિહિતવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; આશયાપરિશૂદ્ધાઃ પરિશુદ્ધાશયવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; વ્યવકીર્ણસમુદાચારોપહતા બોધિચિત્તાસંપ્રમોષવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; ક્ષમપ્રયોગોષ્મોપહતા ( ક્પ્સૂ 251 ) અકૃત્રિમવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; અધ્યાશયપ્રશ્રબ્ધોપહતા અનિશ્રિતવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુઃ; ક્લિષ્ટચિત્તાઃ પેયાલં કલ્પચિત્તવ્યાહારેણ; કુશલસંપ્રમોષચિત્તા વૈરોચનવ્યાહારેણ; મારકર્મોદ્યુક્તાઃ શૂન્યતાવ્યાહારેણ; પરવધે સંપ્રતિપન્ના અભ્યુદ્ગતવ્યાહારેણ; વિવિધક્લેશોપહતચિત્તા વિગતવ્યાહારેણ; વિષમમાર્ગસંપ્રતિપન્ના આવર્તવ્યાહારેણ; મહાયાનકૌતુહલચિત્તા વિવર્તવ્યાહારેણ; સંસારોદ્વિગ્નાનાં બોધિસત્ત્વાનાં રતિવ્યાહારેણ; કુશલભૂમિજ્ઞાનવગતા અમૂઢવ્યાહારેણ; પરસ્પરાસંતુષ્ટકુશલમૂલાનાં શ્રુતવ્યાહારેણ; પરસ્પરાસમચિત્તાનામપ્રતિહતરશ્મિવ્યાહારેણ; વિષમકર્મસંપ્રતિપન્નાનાં ક્રિયાવતારણવ્યાહારેણ; પર્ષદ્ભયોપગતાનાં સિંહકેતુવ્યાહારેણ; ચતુર્મારાભિભૂતચિત્તાનાં ( ક્પ્સૂ 252 ) શૂરવ્યાહારેણ; બુદ્ધક્ષેત્રાનવભાસગતાનાં સત્ત્વાનાં પ્રભાવ્યૂહવ્યાહારેણ; અનુનયપ્રતિઘાનાં શૈલોચ્ચયવ્યાહારેણ;
બુદ્ધધર્માલોકનાભિભૂતાનાં ધ્વજાગ્રકેયૂરવ્યાહારેણ; મહાપ્રજ્ઞાવિરહિતાનામુલ્કાપાતવ્યાહારેણ; મોહાન્ધકારગતાનાં ભાસ્કરપ્રદીપવ્યાહારેણ; ક્ષયાનિરુક્તિપ્રયુક્તાનાં ગુણાકરવ્યાહારેણ; ફેનપિણ્ડોપમાત્માભિકાઙ્ક્ષિણાં નારાયણવ્યાહારેણ; ચલાચલબુદ્ધીનાં સારાનુગતવ્યાહારેણ; અવલોકિતમૂર્ધાનાં મેરુધ્વજવ્યાહારેણ; પૂર્વપ્રતિજ્ઞોત્સૃષ્ટાનાં સારવતિવ્યાહારેણ; ચ્યુતાભિજ્ઞાનાં વજ્રપદવ્યાહારેણ; બોધિમણ્ડાભિકાઙ્ક્ષિણાં વજ્રમણ્ડવ્યાહારેણ; સર્વધર્મજુગુપ્સિતાનાં વજ્રોપમવ્યાહારેણ; સત્ત્વચરિતમપ્રજાનતાં ચારિત્રવતિવ્યાહારેણ; ઇન્દ્રિયપરાપરાનભિજ્ઞાનાં પ્રજ્ઞાપ્રદીપવ્યાહારેણ; પરસ્પરરુતમપ્રજાનતાં ( ક્પ્સૂ 253 ) રુતપ્રવેશવ્યાહારેણ; ધર્મકાયમપ્રતિલબ્ધાનાં સદ્ધર્મકાયવિભાવનવ્યાહારેણ; તથાગતદર્શનવિરહિતાનામનિમિષવ્યાહારેણ; સર્વાલંબનવિગોપિતાનામરણ્યવ્યાહારેણ; ધર્મચક્રપ્રવર્તનાભિકાઙ્ક્ષિણાં ચક્રવિમલવ્યાહારેણ; અહેતુવિદ્યાસંપ્રસ્થિતાનાં વિદ્યાપ્રતીત્યાનુલોમવ્યાહારેણ; એકબુદ્ધક્ષેત્રશાશ્વતદૃષ્ટીનાં સુકૃતવિચયવ્યાહારેણ; લક્ષણાનુવ્યઞ્જનાનવરુપ્તબીજાનામલઙ્કારવતિવ્યાહારેણ; વાચારુતપ્રભેદાસમર્થાનાં નિર્હારવતિવ્યાહારેણ; સર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિકાઙ્ક્ષિણાં ધર્મધાત્વવિકોપનવ્યાહારેણ; પ્રત્યુત્પન્નાવર્તનધર્માણાં દૃઢવ્યાહારેણ; ધર્મધાતુમપ્રજાનતાં અભિજ્ઞાવ્યાહારેણ; પ્રજ્ઞોત્સૃષ્ટાનામચ્યુતવ્યાહારેણ; માર્ગવિગોપિતાનામવિકારવ્યાહારેણ; આકાશસમજ્ઞાનાભિકાઙ્ક્ષિણાં નિષ્કિઞ્ચનવ્યાહારેણ; ( ક્પ્સૂ 254 ) પારમિતાપરિપૂર્ણાનાં પરિશુદ્ધપ્રતિષ્ઠાવ્યાહારેણ; અપરિપૂર્ણાસંગ્રહવસ્તૂનાં સુસંગૃહીતવ્યાહારેણ; બ્રહ્મવિહારવિમાર્ગિતાનાં સમપ્રયોગવ્યાહારેણ; બોધિપક્ષરત્નાપરિપૂર્ણાનામવ્યવસ્થિતનિર્યાણવ્યાહારેણ; સુભાષિતજ્ઞાનાં પ્રમુષ્ટચિત્તાનાં સાગરમુદ્રવ્યાહારેણ; અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિકૌતૂહલચિત્તાનાં નિશ્ચિતવ્યાહારેણ; યથાશ્રુતધર્મપ્રમુષ્ટચિત્તાનામસંપ્રમોષવ્યાહારેણ; પરસ્પરસુભાષિતાસંતુષ્ટાનાં વિતિમિરવ્યાહારેણ; ત્રિરત્નાપ્રતિલબ્ધપ્રસાદાનાં પુણ્યોત્સદવ્યાહારેણ; ધર્મમુખપ્રવર્ષણાસંતુષ્ટાનાં ધર્મમેઘવ્યાહારેણ; ત્રિરત્નોચ્છેદદૃષ્ટીનાં રત્નવ્યૂહવ્યાહારેણ; જ્ઞાનાર્દિતકર્માભિયુક્તાનામનુપમવ્યાહારેણ; સર્વસંયોજનબન્ધનગતાનાં ( ક્પ્સૂ 255 ) ગગનમુખવ્યાહારેણ; સર્વધર્માનન્યચિત્તાનાં

જ્ઞાનમુદ્રવ્યાહારેણ; તથાગતગુણાપરિપૂર્ણાનાં લોકવિદ્યાસંમુખીભાવવ્યાહારેણ; પૂર્વબુદ્ધાસુકૃતાધિકારિણાં વિનિશ્ચિતપ્રાતિહાર્યવ્યાહારેણ; એકધર્મમુખાપરાન્તકકલ્પાનિર્દિષ્ટાનાં સર્વધર્મનયવ્યાહારેણ; સર્વસુત્રાન્તાવિનિશ્ચિતાનાં ધર્મસ્વભાવસમતાવિનિશ્ચિતવ્યાહારેણ; ષટ્પારાયણીયધર્મપરિવર્જિતાનાં સર્વધર્મનયવ્યાહારેણ; વિમોક્ષચિત્તાશયાનભિયુક્તાનાં વિક્રિડિતાભિજ્ઞાવ્યાહારેણ; તથાગતગુહ્યાનુપ્રવેશવિમર્શિતાનાં અપરપ્રણેયવ્યાહારેણ; બોધિસત્ત્વચર્યાનભિયુક્તાનાં જ્ઞાનાગમવ્યાહારેણ; જ્ઞાતિકામસંદર્શિકાનાં સર્વત્રાનુગતવ્યાહારેણ; સાવશેષબોધિસત્ત્વચારિકાનામભિષેકવ્યાહારેણ; દશતથાગતબલાપરિપૂર્ણાનામનવમર્દવ્યાહારેણ; ( ક્પ્સૂ 256 ) ચતુર્વૈશારદ્યાપ્રતિલબ્ધાનામપર્યાદીનવવ્યાહારેણ; આવેણિકબુદ્ધધર્માપ્રતિલબ્ધાનામસંહાર્યવ્યાહારેણ; અમોઘશ્રવણદર્શનાનાં પ્રણિધાનવ્યાહારેણ; સર્વબુદ્ધધર્મસંમુખાનુબોધાય શ્રોતાવિલાનાં વિમલસમુદ્રવ્યાહારેણ; સાવશેષસર્વજ્ઞજ્ઞાનાનાં સુવિબુદ્ધવ્યાહારેણ; અપ્રાપ્તસર્વતથાગતકાર્યાભિપ્રાયાનામપર્યન્તનિષ્ઠાવ્યાહારેણ ધર્મં દેશિતમાજાનીયુરિતિ । યે બોધિસત્ત્વા અશઠા અમાયાવિનો ઋજુકા ઋજુક જાતીયાશ્ચ તેષાં ચતુરશીતિધર્મમુખસહસ્રાણિ ચતુરશીતિસમાધિમુખસહસ્રાણિ પઞ્ચસપ્તતિધારણીમુખસહસ્રાણિ અપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં એકપદવ્યાહારેણ ઇમે ગુણાઃ સન્તાને પ્રતિષ્ઠાપયેયં; ( ક્પ્સૂ 257 ) યેન બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા મહાસંનાહસંનદ્ધા ભવેયુઃ; અચિન્ત્યપ્રણિધાનવિશેષાભ્યુદ્ગતા ભવેયુરચિન્ત્યજ્ઞાનદર્શનબોધિસદ્ગુણાલઙ્કૃતા ભવેયુઃ, તદ્યથા કાયાલઙ્કૃતા લક્ષણાનુવ્યઞ્જનૈઃ, વાગલઙ્કૃતા ભવેયુર્યથાભિપ્રાયાઃ, સત્ત્વાઃ સુભાષિતેન સંતોષયેયુઃ, શ્રુતાલઙ્કૃતાઃ સમાધ્યવચનતયા, સ્મૃત્યાલઙ્કૃતા ધારણ્યસંપ્રમોષતયા, મનો ઽલઙ્કૃતા નિર્વૃત્યાલઙ્કૃતાઃ કુગત્યવબુધ્યનતયા, આશયાલઙ્કૃતા દૃઢપ્રતિજ્ઞાતયા, પ્રયોગાલઙ્કૃતાઃ પ્રતિજ્ઞોત્તારણતયા, અધ્યાશયાલઙ્કૃતા ભૂમ્યા ભૂમિસંક્રમણતયા, દાનાલઙ્કૃતાઃ સર્વવસ્તુપરિત્યાગતયા, શીલાલઙ્કૃતાઃ સુશ્રુતાવિતવિમલતયા, ક્ષાન્ત્યલઙ્કૃતાઃ સર્વસત્ત્વાપ્રતિહતચિત્તતયા, વીર્યાલઙ્કૃતાઃ સર્વસંભારોપચિતતયા, ધ્યાનાલઙ્કૃતાઃ
સર્વસમાપત્તિવિક્રીડિતાભિજ્ઞા ભવેયુઃ, પ્રજ્ઞાલઙ્કૃતાઃ ( ક્પ્સૂ 258 ) ક્લેશવાસનપરિજ્ઞાવિનો, મૈત્ર્યાલઙ્કૃતાઃ સર્વસત્ત્વસ્ય ત્રાયાનુગતાઃ, કરુણાલઙ્કૃતાઃ સર્વસત્ત્વાપરિત્યાગસ્થિતા, મુદિતાલઙ્કૃતાઃ સર્વધર્માકથંકથાપ્રાપ્તા, ઉપેક્ષાલઙ્કૃતા ઉન્નામાવનામદ્વયવિગતાઃ, અભિજ્ઞાલઙ્કૃતાઃ સર્વવિક્રીડિતાભિજ્ઞાઃ, પુણ્યાલઙ્કૃતા અક્ષયભોગરત્નપાણિતાપ્રતિલબ્ધા, જ્ઞાનાલઙ્કૃતાઃ સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતાભિજ્ઞા, બુદ્ધ્યાલઙ્કૃતાઃ સર્વસત્ત્વકૌશલ્યધર્મવિબોધયિતારઃ, આલોકાલઙ્કૃતાઃ પ્રજ્ઞાચક્ષુરાલોકં પ્રતિલભેયુઃ, પ્રતિસંવિદલઙ્કૃતા અર્થધર્મનિરુક્તિપ્રતિભાનપ્રતિસંવિત્પ્રતિલબ્ધા ભવેયુર્વૈશારદ્યાલઙ્કૃતાઃ સર્વમારપરપ્રવાદિનભિભૂતા, ગુણાલઙ્કૃતા બુદ્ધાનાં ગુણાનુપ્રાપ્તા, ધર્માલઙ્કૃતાઃ સતતસમિતમસઙ્ગપ્રતિભાનેન સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયેયુઃ, આલોકાલઙ્કૃતાઃ સર્વબુદ્ધધર્માવભાસગતાઃ, પ્રભાલઙ્કૃતાઃ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાવભાસગતા, આદર્શનપ્રાતિહાર્યાલઙ્કૃતા અક્ષુણવ્યાકરણા, ( ક્પ્સૂ 259 ) અનુશાસનીપ્રાતિહાર્યાલઙ્કૃતા યથાવદનુશાસનીપ્રદાયકા, ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યાલઙ્કૃતાશ્ચતુરૃદ્ધિપાદપરમપારમિતાપ્રાપ્તાઃ, સર્વતથાગતાધિષ્ઠાનાલઙ્કૃતાસ્તથાગતગુહ્યાનુપ્રવિષ્ટા, ધર્મૈશ્વર્યાલઙ્કૃતા અપરાધીનજ્ઞાનપ્રતિલબ્ધાઃ, સર્વકુશલધર્મપ્રતિપત્તિસારાલઙ્કૃતા યથાવાદિતથાકારિસર્વતો ઽનવમર્દિતા ભવેયુરિતિ । અપ્રમાણાસંખ્યેયાનાં મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં સત્ત્વાનામેકપદવ્યાહારેણાહં મહતા કુશલવિશોધનસંનિચયેન સંતર્પયેયં । તતસ્તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સર્વધર્મેષ્વપરપ્રત્યયજ્ઞાનં પ્રતિલભેયુઃ, મહતા ચ ધર્માવભાસેન સમન્વાગતા ભવેયુઃ, ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયુરિતિ ।

યે ઽપિ તે ભદન્ત ભગવન્ સત્ત્વા ભવેયુરન્યેષુ લોકધાતુષ્વાનન્તર્યકારકા યાવન્મૂલાપત્તિસાપરાધિકા દગ્ધસન્તાનાઃ શ્રાવકયાનિકા વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકા વા અનુત્તરમહાયાનિકા વા પ્રણિધાનવશેન મમ બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રત્યાજાયેયુઃ । અકુશલમૂલસમવધાના રુક્ષાઃ પાપેચ્છાઃ ( ક્પ્સૂ 260 ) ક્રૂરખટુઙ્કસન્તાના વિપરીતબુદ્ધય આગૃહીતસન્તાનાઃ તેષાં ચાહં ચતુરશીતિશ્ચિત્તરુતસહસ્રાં દેશયેયુઃ, યાવત્ કુશીદચિત્તાનાં સત્ત્વાનામહં ચતુરશીતિધર્મસ્કન્ધસહસ્રાણિ વિસ્તરેણ દેશયેયં । યે ચ તત્ર સત્ત્વા અનુત્તરમહાયાનિકા ભવેયુઃ તેષાં ચાહં વિસ્તરેણ ષટ્પારમિતાધર્મં દેશયેયં, દાનપારમિતાં વિસ્તરેણ દેશયેયં યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાં વિસ્તરેણ દેશયેયં । યે ચ પુનસ્તત્ર સત્ત્વાઃ શ્રાવકયાનિકા વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકા વા ભવેયુઃ, અનવરુપ્તકુશલમૂલા ભવેયુઃ, શાસ્તારાભિકાઙ્ક્ષિણઃ, તાંશ્ચાહં ત્રિશરણગમનેન વ્યવસ્થાપયેયં, પશ્ચાત્ પારમિતાસુ નિયોજયેયં; વિહિંસારતાનાં પ્રાનાતિપાતવૈરમણ્યાં વ્યવસ્થાપયેયં; વિષમલોભાભિભૂતાનામદત્તાદાનવૈરમણ્યાં વ્યવસ્થાપયેયં; અધર્મરાગરક્તાં કામમિથ્યાચારવૈરમણ્યાં વ્યવસ્થાપયેયં; પરસ્પરપરુષવચનભાષિણો મૃષાવાદવૈરમણ્યાં ( ક્પ્સૂ 261 ) વ્યવસ્થાપયેયં; ઉન્મત્તાભિરતાન્ સુરામૈરેયમદ્યપ્રમાદવૈરમણ્યાં વ્યવસ્થાપયેયં । યેષાં ચ સત્ત્વાનાં સર્વપઞ્ચદોષા ભવેયુસ્તાં પઞ્ચદોષવૈરમણ્યોપાસકસંવરે વ્યવસ્થાપયેયં । યે સત્ત્વા અનભિરતાઃ કુશલેષુ ધર્મેષુ તાંશ્ચાહં રાત્રિંદિવસમષ્ટાઙ્ગે શીલે પ્રતિષ્ઠાપયેયં । યે સત્ત્વાઃ પરીત્તકુશલમૂલાભિરતચિત્તાસ્તાંશ્ચાપ્યહં સ્વાખ્યાતે ધર્મવિનયે ઉપશ્લેષયેયં, પ્રવ્રજ્યાસંવરે દશશિક્ષાપદે બ્રહ્મચર્યે સ્થાપયેયં । યે સત્ત્વાઃ કુશલાન્ ધર્માન્ પર્યેષ્ટુકામાસ્તાનપ્યહં કુશલેષુ ધર્મેષુ સમાદાપ્ય સકલે બ્રહ્મચર્યવાસે પ્રતિષ્ઠાપયેયં । એવંરૂપાનામાનન્તર્યકારકાનાં યાવદ્ આગૃહીતસન્તાનાનાં સત્ત્વાનામર્થે ચાહં બહુવિવિધનાનાર્થપદવ્યઞ્જનપ્રાતિહાર્યૈર્ધર્મં દેશયેયં, અનિત્યદુઃખાનાત્મશૂન્યસ્કન્ધધાત્વાયતનાનિ દર્શયેયં, કુશલે ક્ષેમે શિવે શાન્તે ઽભયપુરે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયેયં । એવમહં ચતુર્ણાં પર્ષદાં ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાનાં ધર્મં દેશયેયં; યે ચ વાદાર્થિનો ભવેયુસ્તેષાં અહં ધર્મવાદશાસ્ત્રં પ્રકાશયેયં; યે ચ નાભિરતાઃ કુશલેષુ ધર્મેષુ તેષાં ચાહં ( ક્પ્સૂ 262 ) વૈયાવૃત્યકર્માણિ નિર્દિશેયમ્, સ્વાધ્યાયાભિરતાનામેકાંશેન શૂન્યતાં ધ્યાનવિમુક્તિગામિનાં નિર્દેશયેયં । એકૈકસ્ય સત્ત્વસ્યાર્થાયાહં બહુયોજનશતસહસ્રાણિ પ્રદ્ભ્યાં ગચ્છેયં, બહુવિવિધનાનાપ્રકારાર્થપદવ્યઞ્જનોપાયપ્રાતિહાર્યૈરખેદમુત્સહેયં, યાવન્નિર્વાણે સ્થાપયેયં; યાવત્ સમાધાનબલેનાહં પઞ્ચમભાગમાયુઃસંસ્કારાણામવસૃજેયં, પરિનિર્વાણકાલસમયે ચાહં સ્વયમેવ સ્વશરીરસર્ષપફલપ્રમાણમાત્રં ભિન્દેયં, સત્ત્વાનાં કારુણ્યાર્થે ચાહં પશ્ચાત્ પરિનિર્વાપયેયં; પરિનિર્વૃતસ્ય ચ મે વર્ષસહસ્રં સદ્ધર્મસ્તિષ્ઠેત્,
પઞ્ચપુનર્વર્ષશતાનિ સદ્ધર્મપ્રતિરૂપકસ્તિષ્ઠેત્ ।
યે ચ સત્ત્વા મમ પરિનિર્વૃતસ્ય શરીરેષુ પૂજૌત્સુક્યમાપદ્યેયૂ રત્નૈર્યાવદ્વાદ્યૈરન્તશ એકબુદ્ધનામૈકવન્દના એકપ્રદક્ષિનીકરણેન એકાઞ્જલિકર્મણા એકપુષ્પેણ પૂજાં કુર્વીરન્, સર્વે તે ઽવૈવર્તિકા ભવેયુર્યથાભિપ્રાયાસ્ત્રિભિર્યાનૈઃ । યે ચ સત્ત્વા મમ પરિનિર્વૃતસ્ય શાસને ઽન્તશ એકશિક્ષાપદમપિ ગૃહ્ણીયુર્યથોક્તં સમાદાય વર્તેયુર્યાવચ્ચતુષ્પદગાથાં પર્યવાપ્નુયુર્વાચયેયુઃ, પરેષાં ચ દેશયેયુઃ, યે ઽપિ શૃણુયુશ્ચિત્તં ( ક્પ્સૂ 263 ) વા પ્રસાદયેયુર્ધર્મભાણકસ્ય વા પૂજાં કુર્યુરન્તશ એકપુષ્પેણાપિ એકવન્દનેનાપિ, સર્વે તે ઽવૈવર્તિકા ભવેયુસ્ત્રિભિર્યાનૈર્યથાભિપ્રાયા; યાવત્ સદ્ધર્મે ઽન્તર્હિતે સદ્ધર્મોલ્કાયાં નિર્વાપિતાયાં ધર્મધ્વજે પતિતે તે ચ મમ જન્મશરીરમવતરેયુર્યાવત્ કાઞ્ચનચક્રે તિષ્ઠેયુર્યસ્મિન્ કાલે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે રત્નદુર્ભિક્ષં ભવેત્ તસ્મિન્ સમયે કેતુમતિર્નામ મણિવૈડુર્યમયં અગ્નિનિર્ભાસં તિષ્ઠેત્ । તચ્ચ તતો ઽભ્યુદ્ગમ્યોર્દ્ધ્વં યાવદકનિષ્ઠભવને સ્થિત્વા વિવિધાં પુષ્પવૃષ્ટિં પ્રવર્ષેત્, માન્દારવમહામાન્દારવપારિજાતકમઞ્જુષકમહામઞ્જુષકરોચમહારોચમાનપૂર્ણાચન્દ્રવિમલાશતપત્રસહસ્રપત્રશતસહસ્રપત્રસમન્તપ્રભાસમન્તગન્ધાસુરુચિરસદાફલાહૃદયનયનાભિરમ્યાજ્યોતિપ્રભાજ્યોતિરસાનન્તવર્ણાનન્તગન્ધાનન્તપ્રભાનાં ( ક્પ્સૂ 264 ) એવંરૂપાનાં પુષ્પવર્ષં અભિપ્રવર્ષેત્ । તતશ્ચ પુષ્પવર્ષાદ્વિવિધા શબ્દા નિશ્ચરેયુસ્તદ્યથા બુદ્ધશબ્દો ધર્મશબ્દઃ સઙ્ઘશબ્દ ઉપાસકસંવરશબ્દ આર્યાષ્ટાઙ્ગસમન્વાગતોપોષધોપવાસશબ્દો દશપ્રવ્રજ્યાશિક્ષાપદસંવરશબ્દો દાનશબ્દઃ શીલશબ્દઃ સકલબ્રહ્મચર્યપરિપૂર્ણોપસંપદાશબ્દો વૈયાવૃત્તિશબ્દો ઽધ્યયનશબ્દઃ પ્રતિસંલયનશબ્દઃ યોનિશોમનસિકારશબ્દો ઽશુભશબ્દો આનાપાનસ્મૃતિશબ્દો નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનશબ્દ આકિઞ્ચન્યાયતનશબ્દો વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનશબ્દ આકાશાનન્ત્યાયતનશબ્દો ઽભિભવાયતનશબ્દઃ કૃત્સ્નાયતનશબ્દઃ શમથવિપશ્યનાશબ્દઃ શૂન્યતાપ્રણિહિતશબ્દો ઽનિમિત્તશબ્દઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદશબ્દઃ સકલશ્રાવકપિટકશબ્દશ્ચ નિશ્ચરેત્, સકલપ્રત્યેકબુદ્ધયાનપિટકશબ્દો નિશ્ચરેત્, સકલમહાયાનકથાષટ્પારમિતાશબ્દઃ તે પુષ્પા અવકિરેયુઃ । સર્વે ચ રૂપાવચરા દેવાઃ શૃણુયુઃ ( ક્પ્સૂ 265 ) સ્વકસ્વકાનિ પૂર્વકૃતાનિ કુશલમૂલાન્યનુસ્મરેયુઃ, સર્વકુશલેષુ ધર્મેષુ મહાસત્ત્વા અજુગુપ્સનીયાસ્તે તતો ઽવતરેયુઃ સર્વે સહે લોકધાતૌ મનુષ્યાં દશકુશલેષુ કર્મપથેષુ નિયોજયેયુઃ પ્રતિષ્ઠાપયેયુઃ । એવમેવ સર્વે કામાવચરા દેવાઃ શૃણુયુસ્તેષાં ચ તૃષ્ણાસંયોજનરતિક્રીડાસૌમનસ્યાભિરતાંશ્ચિત્તચૈતસિકાં સર્વાન્ પ્રશ્રમ્ભયેયુઃ, તે સર્વે સ્વકાનિ પૂર્વકૃતાનિ કુશલમૂલાન્યનુસ્મરેયુઃ, તે ચ દેવલોકાદવતીર્ય સર્વે સહે લોકધાતૌ મનુષ્યાં દશકુશલેષુ કર્મપથેષુ સમાદાપયેયુઃ પ્રતિષ્ઠાપયેયુઃ । તે ચ પુષ્પા આકાશે વિવિધા રત્નાઃ પ્રાદુર્ભવેયુઃ, તદ્યથા ભદન્ત ભગવન્ રૂપ્યહિરણ્યસુવર્ણમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાડરજતજાતરૂપાશ્મગર્ભદક્ષિણાવર્તાઃ,

સર્વે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે એવંરૂપાં રત્નવૃષ્ટિં અભિપ્રવર્ષેયુઃ । સર્વે ચ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે કલિકલહવિવાદદુર્ભિક્ષરોગપરચક્રપરુષવાગ્રુક્ષવિષં સર્વેણ સર્વં પ્રશમેયુઃ, ક્ષેમારોગ્યા અકલહાબન્ધનવિગ્રહાઃ સુભિક્ષાઃ સર્વે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે સંસ્થિહેયુઃ । ( ક્પ્સૂ 266 ) યાનિ ચ સત્ત્વાનિ તાનિ રત્નાનિ પશ્યેયુઃ સ્પૃશ્યેયુઃ ઉપભોગકર્મ વા કુર્વીરન્ તે સર્વે ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્ત્યા ભવેયુસ્તે ચ પુનરધો યાવત્ કાઞ્ચનચક્રે સ્થિહેયુરેવમેવ ભદન્ત ભગવન્ શસ્ત્રાન્તરકલ્પકાલે સમયે પુનસ્ત ઇન્દ્રનીલમણિરત્નાઃ સંસ્થિહેયુરૂર્ધ્વં યાવદકનિષ્ઠભવનપર્યન્તે, સ્થિત્વા વિવિધાં પુષ્પવૃષ્ટિમભિપ્રવર્ષેયુઃ, તદ્યથા માન્દારવમહામાન્દારવપારિયાત્રા યાવદેવાનન્તપ્રભાસ્તસ્માચ્ચ પુષ્પવર્ષાદ્વિવિધા મનોજ્ઞાઃ શબ્દા નિશ્ચરેયુસ્તદ્યથા બુદ્ધશબ્દો ધર્મશબ્દઃ સઙ્ઘશબ્દો યાવત્પૂર્વોક્તં । તે પુનઃ શરીરા અધો યાવત્ કાઞ્ચનચક્રે સ્થિહેયુઃ । એવં તસ્મિં સમયે દુર્ભિક્ષાન્તરકલ્પકાલે પુનસ્તે શરીરા ઊર્ધ્વમુદ્ગચ્છેયુર્યાવદકનિષ્ઠભવનપર્યન્તં પુષ્પવૃષ્ટિર્યાવત્ પૂર્વોક્તં । યાવદ્ રોગાન્તરકલ્પં યથા પૂર્વોક્તં । યથા ભદ્રકે મહાકલ્પે મમ પરિનિર્વૃતસ્ય શરીરાસ્તૃકાર્યં કુર્યુઃ, ગણનાતિક્રાન્તાન્વૈનેયાં ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકાન્ સ્થાપયેયં । એવં પઞ્ચબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈર્મહાકલ્પે વર્તમાનૈર્મમ શરીરાઃ સત્ત્વાન્ વિનેયુસ્ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકાં સ્થાપયેયુઃ; યદા ( ક્પ્સૂ 267 ) પશ્ચાત્ સહસ્રગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈરસંખ્યેયૈરતિક્રાન્તૈર્દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયૈરસંખ્યેયૈરન્યોન્યેભ્યો લોકધાતુભ્યસ્તે બુદ્ધા ભગવન્ત ઉત્પદ્યેયુર્યે મયા બોધિસત્ત્વભૂતેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચર્યાં ચરતા પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાઃ સ્યુઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા, મયા ચ ષટ્પારમિતાસુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ સ્યુઃ ।
બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહમપિ સત્ત્વાનનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયેયં નિવેશયેયં પ્રતિષ્ઠાપયેયં, યે ચ પુનઃ પરિનિર્વૃતસ્ય શરીરવિકુર્વણેનાપિ સત્ત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયેયુસ્તે ઽપિ પશ્ચાત્ સહસ્રગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈરસંખ્યેયૈર્વર્તમાનૈરસંખ્યેયૈરતિક્રાન્તૈર્દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ લોકધાતુષુ બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધા મમ વર્ણં ભાષ્યયેયુઃ શ્રાવયેયુર્ઘોષં ચોદીરયેયુ"ર્યચ્ચિરં ભદ્રકો નામ કલ્પો બભૂવ, તસ્મિંશ્ચ ભદ્રકે મહાકલ્પે ઽનુપ્રવિષ્ટે ચતુર્થે જિનભાસ્કર એવંનામા તથાગતો બભૂવ, યેન વયં પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા ( ક્પ્સૂ 268 ) નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, દગ્ધસન્તાના અકુશલસમવધાનગતા આનન્તર્યકારકા યાવન્મિથ્યાદૃષ્ટિકાસ્તેન વયં ષટ્પારમિતાસુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । યેન વયમેતર્હિ સર્વજ્ઞાઃ સર્વાકારધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયામઃ, નિર્વર્તે તુ ગતિચક્રે બહુસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાન્ સ્વર્ગે મોક્ષફલે ચ પ્રતિષ્ઠાપયામઃ સ્યુઃ" । યે ચ સત્ત્વા બોધ્યર્થિકાસ્તેષાં તથાગતાનાં સકાશે મમ વર્ણકીર્તિયશશ્ચ શૃણુયુસ્તે તં તથાગતં પૃચ્છેયુઃ, "કમર્થવશં સમ્પશ્યમાનઃ સ ભગવાંસ્તથાગત એવં પઞ્ચકષાયે કલિયુગે વર્તમાને ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ?" તે ચ તથાગતાસ્તેષાં બોધ્યર્થિકાનાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૄણાં વા ઇમં મમ મહાકરુણાસમન્વાગતં પ્રથમચિત્તોત્પાદં બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં પ્રણિધાનપૂર્વયોગં ચ ભાષેયુસ્તે ચ બોધ્યર્થિકાઃ કુલપુત્રાઃ કુલદુહિતરો વા આશ્ચર્યપ્રાપ્તા ભવેયુસ્તે ઽપ્યુદારાધિમુક્તિકા ભવેયુસ્તે ઽપ્યેવંરૂપાં મહાકરુણાં સત્ત્વેષૂત્પાદયેયુરેવંરૂપં ચ પ્રણિધાનં કુર્વીરન્, એવંરૂપે તીવ્રપઞ્ચકષાયે ક્લેશકષાયે કલિયુગે બુદ્ધક્ષેત્રે આનન્તર્યકારકાં યાવદકુશલસમવધાનાં વૈનેયાં ( ક્પ્સૂ 269 ) પ્રતિગૃહ્ણીયુસ્તે ચ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તાન્ મહાકરુણાસમન્વાગતાં બોધ્યર્થિકાં કુલપુત્રાન્ વા કુલદુહિતૄન્ વા એવંરૂપેણ વ્યાકરેણન વ્યાકુર્યુર્યથાભિપ્રાયાં તૈઃ કુલપુત્રૈઃ કુલદુહિતૃભિર્વા તીવ્રપઞ્ચકષાયે ક્લેશે કલિયુગે પ્રણિધાનં કૃતં । અપરે બુદ્ધા ભગવન્તો મમ શરીરવિવર્તનેભિઃ પૂર્વયોગૈઃ સત્ત્વાનાં બોધ્યર્થિકાનાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૄણાં વા વિસ્તરેણ ભાષયેયુઃ, "એવં ચિરમેવંનામા જિનસૂર્યો બભૂવ; પરિનિર્વૃતસ્ય શરીરેભિરેવં ચિરમેવંરૂપણાં દુઃખિતાનાં સત્ત્વાનામર્થાય એવંરૂપાણિ વિવિધાનિ પ્રાતિહાર્યાણિ વિવિધા ચ નાનાપ્રકારા વિકુર્વણાકૃતાસ્તસ્ય શરીરવિકુર્વણાભિર્વયં પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સંચોદિતાઃ, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વયં કુશલમૂલસમવધાનાન્ પ્રથમચિત્તોત્પાદાદિદં પારમિતાસુ ચોદ્યોગઃ કૃતઃ, યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં વિસ્તરેણ" ।

અથ ખલુ સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ સદેવગન્ધર્વમાનુષિકાયાઃ પ્રજાયાઃ ઇમાં મહાકરુણાસમન્વાગતાં પઞ્ચશતાનિ પ્રણિધાનાનિ ( ક્પ્સૂ 270 ) કૃતવાન્, સ એવમાહ - "યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત તથા ચાહમનાગતે ઽધ્વનિ ભદરકે કલ્પે તીવ્રક્લેષે રણકષાયે કલિયુગે વર્તમાણે ઽન્ધલોકે ઽનાયકે ઽપરિણાયકે દૃષ્ટિવ્યસનાન્ધકારપ્રક્ષિપ્તે લોકે આનન્તર્યકારકાનાં યાવત્ પૂર્વોક્તં; યદિ ચાહં શક્તઃ સકલમેવં બુદ્ધકાર્યં નિષ્પાદયિતું યથા ચ મે પ્રણિધાનં કૃતં, ન ચ વિસરામિ બોધૌ પ્રણિધાનં, ન ચાન્યક્ષેત્રે કુશલમૂલં પરિણામયામિ; એવમેવ ભદન્ત ભગવન્ વ્યવસાયં । ન ચ પુનરહં અનેન કુશલમુલેન પ્રત્યેકબુદ્ધયાનં પ્રાર્થયામિ, ન ચ શ્રાવકયાનં પ્રાર્થયામિ, ન દેવમનુષ્યલોકે રાજત્વં પ્રાર્થયામિ, ન દેવમનુષ્યલોકે ઐશ્વર્યં પ્રાર્થયામિ, ન પઞ્ચકામગુણપરિભોગાર્થં, ન દેવોપપત્તિં પ્રાર્થયામિ, ન ગન્ધર્વાસુરયક્ષરાક્ષસનાગગરૂડોપપત્તિં પ્રાથયામિ, ન ચાત્ર કુશલમૂલં પરિણામયામિ । યચ્ચ ભગવાન્ એવમાહ - "દાનં મહાભોગતાયૈ સંવર્તતે, શીલં સ્વર્ગોપપત્તયે શ્રુતં મહાપ્રજ્ઞતાયૈ ભાવના વિસંયોગાય" । ઉક્તં ચૈતત્પુનર્ભગવતા, ( ક્પ્સૂ 271 ) "ઋધ્યતિ આશયો ઽભિપ્રાયઃ કુશલમૂલપરિણામના પુણ્યવતઃ સત્ત્વસ્ય" । યચ્ચ મયા ભદન્ત ભગવન્ દાનમયં વા શીલમયં વા શ્રુતમયં વા ભાવનામયં વા પુણ્યમાર્જિતં સ્યાત્ । યદિ નૈવંરૂપા આશા પરિપૂર્યેત યથા મે પ્રણિધાનં કૃતં તદહં તત્સર્વં કુશલમૂલં નૈરયિકાનાં સત્ત્વાનાં પરિણામયામિ; યે સત્ત્વાઃ પ્રચણ્ડમણ્ડઘોરે ઽવીચૌ નરકે દુઃખાન્યનુભવન્તિ તે ચાનેન કુશલમૂલેન તતો વ્યુત્તિષ્ઠન્તુ, ઇહ ચ બુદ્ધક્ષેત્રે મનુષ્યપ્રતિલાભં પ્રતિલભન્તુ, તથાગતપ્રવેદિતં ચ ધર્મવિનયમારાગયેયુઃ, અગ્રત્વે ચ પરિનિર્વાયેયુઃ । યચ્ચ તેષાં સત્ત્વાનામપરિક્ષીણકર્મફલં સ્યાત્તદહમેતર્હિ કાલં કૃત્વાવિચૌ મહાનરકે ઉપપદ્યેયં; બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાધ્યગમણીયાશ્ચ મે કાયાઃ પ્રાદુર્ભવેયુઃ । એકૈકશ્ચ મે કાયઃ સુમેરુપર્વતરાજપ્રમાણો મહાન્ સંભવેત્; એકૈકશ્ચ મે કાય ( ક્પ્સૂ 272 ) એવંરૂપાઃ સુદુઃખા વેદના જાનીયાદ્યથૈતર્હિ એષ એકઃ શરીરઃ સુદુઃખાં વેદનાં સંજાનાતિ; એકૈકશ્ચ મે આત્મભાવો બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાં તીવ્રાં ચણ્ડાં ખરાં નૈરયિકાં કારણાં અનુભવેયુર્યે ચૈતર્હિ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા આનન્તર્યકારકા યાવદવીચિપરાયણાનિ કર્માણિ સમુદાનીતાનિ સ્યુર્યચ્ચ યાવદ્બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ મહાકલ્પેષ્વતિક્રાન્તેષુ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગત્વાનન્તર્યકર્માણિ ક્ષિપેયુઃ સમુત્થાપયેયુર્વા,
સર્વેષાં અર્થાયાહં તત્કર્માવીચૌ મહાનરકે સ્થિતો ઽનુભવેયં, મા ચ મે સત્ત્વા નરકેષૂપપદ્યેયુઃ, સર્વે ચ તે સત્ત્વા બુદ્ધા ભગવન્ત આરાગયેયુઃ, સંસારાચ્ચોત્તારયેયુઃ, નિર્વાણનગરં પ્રવેશયેયુઃ; તદાહમેતચ્ચિરેણ નરકાત્ પરિમુચ્યેયં । યાવદ્દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વૈસ્તથારૂપં કર્મસમુત્થાપિતં આક્ષિપ્તં નિયતવેદનીયં પ્રતાપને નરકે ઉપપદ્યિતવ્યં, યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । એવં ( ક્પ્સૂ 273 ) સન્તાપને મહારૌરવે સઙ્ઘાતે કાલસૂત્રે સંજીવને, એવં નાનાવિધા તિર્યગ્યોનિર્વાચ્યાઃ, એવં યમલોકે વક્તવ્યઃ, એવં યક્ષદારિદ્રે વક્તવ્યં, એવં કુમ્ભાણ્ડપિશાચાસુરગરુડા વાચ્યાઃ । યદા બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વૈરેવંરૂપં કર્માક્ષિપ્તં સ્યાત્, યે ચ મનુષ્યાન્ધબધિરા અજિહ્વાકા અહસ્તકા અપાદકાઃ સ્મૃતિપ્રમુષ્ટચિત્તૈરુત્પાદ્યિતવ્યં અશુચિભક્ષયિતવ્યં, પેયાલં યથા પૂર્વોક્તં । પુનરેવમહમવીચૌ મહાનરકે ઉપપદ્યેયં; યાવચ્ચિરં સંસારે ધાત્વાયતનસ્કન્ધં પ્રતિગૃહ્ણીયુસ્તાવચ્ચિરમહં એવંરૂપાં વિવિધે નરકતિર્યક્પ્રેતેષુ યક્ષાસુરરાક્ષસેષુ યાવન્ મનુષ્યદુઃખોપપત્તિભિરેવં દુઃખમનુભવેયં, યથા પૂર્વોક્તં; યદિ મે એવંરૂપા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ આશા ન પરિપૂર્યેત ।
અથ ખલુ ચ પુનર્મે એવંરૂપાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ આશા પરિપૂર્યેત યાવત્ પૂર્વોક્તં, સાક્ષીભૂતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવન્તુ । યે દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ અન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ તે મમ બુદ્ધા ભગવન્તઃ ( ક્પ્સૂ 274 ) સાક્ષીભૂતા ભવિષ્યન્તિ, જ્ઞાનભૂતા ભવિષ્યન્તિ । વ્યાકરોતુ મે ભદન્ત ભગવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ, ભદ્રકે કલ્પે ભવેયમહં વિંશોત્તરવર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિદ્યાચરણસમ્પન્નો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્; શક્તો ઽહમેવંરૂપં બુદ્ધકાર્યમભિનિષ્પાદયિતું યા મે પ્રતિજ્ઞા કૃતાઃ" ।
અથ તાવદેવ સર્વાવતી પર્ષા સદેવગન્ધર્વમાનુષાસુરશ્ચ લોકઃ ક્ષિતિગગનસ્થિતાઃ, સ્થાપયિત્વા તથાગતં તે સર્વે ઽશ્રૂણિ પ્રવર્તયમાનાઃ પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દિત્વાહુઃ । "સાધુ સાધુ મહાકારુણિક, ગંભીરા તે સ્મૃતિર્ગંભીરેષુ સત્ત્વેષુ મહાકરુણોત્પન્ના, ગંભીરં ચ મહાપ્રણિધાનં કૃતં । તદાધ્યાશયેન સર્વસત્ત્વા મહાકરુણયા સંચ્છાદિતાય ભૂયસાનન્તર્યકારકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતા વૈનેયાઃ પ્રતિગૃહીતા; એતેન પ્રણિધાનેન જ્ઞાયતે યથા ત્વં પ્રથમચિત્તોત્પાદેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સત્ત્વાનાં ભૈષજ્યભૂતસ્ત્રાણં પરાયણં; સત્ત્વાનાં દુઃખપ્રમોચનાર્થં પ્રણિધાનં કૃતં તથા તે આશા પરિપૂર્યતુ વ્યાકરોતુ ચ ભગવાનનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ।
સ્વયં ચ રાજા અમૃતશુદ્ધઃ પ્રરુદમાનો બ્રાહ્મણસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દિત્વાહ ।
"અહો પરમગમ્ભીર સુખેષુ ત્વમનાસ્રિતઃ ।
સત્ત્વેષુ ત્વં દયાપન્નઃ અસ્માકં ત્વં નિદર્શકઃ" ॥
પેયાલં, અવલોકિતેશ્વર આહ -
"સત્ત્વેષુ સક્તેષુ ભવાનસક્ત અતીન્દ્રિયાર્થેષુ અતીન્દ્રિયાશ્ચ ।
કરોષિ ચૈશ્વર્યમિહેન્દ્રિયાણાં ભાષિષ્યસે ધારણિ જ્ઞાનકોશં" ॥

પેયાલં, મહાસ્થામપ્રાપ્તસ્ત્વાહ -
"બહુકોટીસહસ્રસત્ત્વાનાં કુશલાર્થં સમાગતાઃ ।
રુદન્તે ત્વયિ કારુણ્ય મહાપરમદુષ્કરં" ॥
મઞ્જુશ્રીર્બોધિસત્ત્વ આહ -
"દૃઢવીર્યસમાધાન વરપ્રજ્ઞાવિચક્ષણ ।
ત્વમસ્માન્ અર્હસે પૂજાં માલ્યગન્ધવિલેપનૈઃ" ॥
ગગનમુદ્રો બોધિસત્ત્વ આહ -
"એવં દત્તં ત્વયા દાનં સત્ત્વેભ્યો મહતી કૃપા ।
ક્ષીણકાલે ઽસ્મિં ત્વં નાથ ભેષ્યસે વરલક્ષણઃ" ॥
વજ્રચ્છેદપ્રજ્ઞાવભાસો બોધિસત્ત્વો ઽપ્યેવમાહ -
"યથાકાશં સુવિસ્તીર્ણમ્ એવં ત્વં કરુણાશ્રયઃ ।
ત્વયા સત્ત્વેભ્યો ઽયં પન્થા બોધિચર્યા પ્રદર્શિતઃ" ॥
વેગવૈરોચનો બોધિસત્ત્વ આહ -
"ન ચાન્યે કૃપા સત્ત્વેષુ સ્થાપયિત્વા તથાગતં ।
યસ્ત્વં સર્વગુણોપેતો વરપ્રજ્ઞાવિચક્ષણઃ" ॥
સિંહગન્ધસ્ત્વાહ -
"અનાગતે ય અધ્વાને ભદ્રકે ક્લેશમારકે ।
યશઃ કીર્તિં ત્વમાપ્નોષિ સત્ત્વ મોચયિ દુઃખિતાન્" ॥
સમન્તભદ્રો બોધિસત્ત્વ આહ -
"જન્મકાન્તાર ઉદ્યુક્તા મિથ્યામાશ્રય સઙ્કટા ।
ગૃહીતા દગ્ધસન્તાના માંસરુધિરભોજના" ॥
અક્ષોભ્ય આહ -
"અવિદ્યાણ્ડકપ્રક્ષિપ્તા ક્લેશપઙ્કે સમુત્થિતાઃ ।
ગૃહીતા દગ્ધસન્તાના ( ક્પ્સૂ 279 ) આનન્તર્યકારકાઃ" ॥
ગન્ધહસ્તો ઽપ્યાહ -
"ત્વમનાગતભયં દૃષ્ટ્વા યથા આદર્શમણ્ડલે ।
ગૃહીતા દગ્ધસન્તાનાઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાઃ" ॥
રત્નકેતુરપ્યાહ -
"જ્ઞાનશીલસમાધાનઃ કૃપાકરુણભૂષિતઃ ।
ગૃહીતા દગ્ધસન્તાના આર્યાણામપવાદકાઃ" ॥
વિગતભયસંતાપ આહ -
"ત્વં દુઃખં દૃષ્ટ્વા સત્ત્વાનાં ત્ર્યપાયગતિમધ્વનિ ।
ગૃહીતા દગ્ધસન્તાનાઃ તુચ્છમુષ્ટિત્વયાશ્રિતાઃ" ॥
ઉત્પલહસ્તો ઽપ્યાહ -
"કૃપાજ્ઞાનેન વીર્યેણ પર્ષા ત્વયિ મર્દિતા ।
ગૃહીતા દગ્ધસન્તાના જન્મામરણપીડિતાઃ" ॥
જ્ઞાનકીર્તિરાહ -
"બહુરોગોપહતા ક્લેશવાયુસમીરિતાઃ ।
શમેસિ જ્ઞાનતોયેન ( ક્પ્સૂ 281 ) મારબલં પ્રમર્દસિ" ॥
ધરણીમુદ્રો ઽપ્યાહ -

"ન વીર્યં દૃઢમસ્માભિઃ ક્ષીણે ક્લેશવિમોક્ષણે ।
યથા ત્વં શૂરસૂર્યેવ ક્લેશજાલં પ્રમર્દસિ" ॥
ઉત્પલચન્દ્રો ઽપ્યાહ ।
"દૃઢવીર્યસમુત્સાહ યથા ગુણકૃપાશ્રયઃ ।
મોચેસિ ત્વં ત્રયં લોક્યં પ્રબદ્ધં ભવબન્ધનૈઃ" ॥
વિમલેન્દ્ર આહ -
"મહાકારુણિ નિર્દિષ્ટ બોધિસત્ત્વાન ગોચરઃ ।
વયં હિ ત્વાં નમસ્યામઃ કૃપાહેતુસમુત્થિતઃ" ॥
બલવેગધાર્યપ્યાહ -
"ક્લેશયોગે કલિયુગે યા બોધિસ્ત્વયા સમાશ્રિતા ।
છિન્દ ક્લેશે સમૂલાંસ્ત્વં સિધ્યતે પ્રણિધિર્દૃઢા" ॥
જ્યોતિપાલો ઽપ્યાહ -
"જ્ઞાનકોશસમં તુલ્યં કૃતા પ્રણિધિ નિર્મલા ।
વર્તસે બોધિચર્યાય સત્ત્વૌષધિસ્તવાશ્રયઃ" ॥
બલસન્દર્શનો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ પ્રરુદમાનો બ્રાહ્મણસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દિત્વાઞ્જલિં પ્રગૃહીતવાનાહ -
"અહો જ્ઞાનોલ્ક સત્ત્વેભ્યઃ ક્લેશરોગવિશાટની ।
કૃપાલુ પ્રજ્વાલિતા તે સત્ત્વાન્ મોચેસિ દુઃખિતાન્" ॥
સર્વાવતી ચ કુલપુત્ર સા પર્ષા સદેવગન્ધર્વમાણુષા બ્રાહ્મણસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ વન્દિત્વા કૃતાઞ્જલિઃ સ્થિત્વા વિચિત્રાભિરન્વયપદયુક્તાભિર્ગાથાભિસભિસ્તવિત્વા તસ્થૌ ॥
યદા ચ કુલપુત્ર સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાગ્રતો દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપયતિ । અથ તાવદેવ મહાપૃથિવિચાલઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ સમન્તાચ્ચ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પૃથિવી ચલતિ પ્રચલતિ સંપ્રચલતિ ક્ષુભતિ પ્રક્ષુભતિ સંપ્રક્ષુભતિ વેધતિ પ્રવેધતિ સંપ્રવેધતિ રણતિ પ્રરણતિ સંપ્રરણતિ । પુનરપિ મહાન્ અવભાસઃ પ્રાદુર્ભૂતા, વિવિધા ચ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતાસ્તદ્યથા માન્દારવમહામાન્દારવં યાવદનન્તપ્રભા એવંરૂપા પુષ્પવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતવતી । યદ્દશસુ દિશાસુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તિ યાપયન્તિ પરિશુદ્ધેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ અપરિશુદ્ધેષુ વા સત્ત્વાનાં ધર્મં દેશયન્તિ । યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતામન્તિકે નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાસ્તં પૃથિવીચાલં દૃષ્ટ્વા પુનસ્તે બોધિસત્ત્વાસ્તાં બુદ્ધાં ભગવતઃ પરિપૃચ્છન્તિ । "કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો મહતઃ પૃથિવીચાલસ્ય ( ક્પ્સૂ 285 ) લોકે પ્રાદુર્ભાવાય, મહત્યાશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટેરભિપ્રવર્ષતુ?" ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન પૂર્વસ્યાં દિશિ ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાદેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રમ્ય રત્નવિચયા નામ લોકધાતુસ્તત્ર રત્નવિચયે બુદ્ધક્ષેત્રે રત્નચન્દ્રો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભગવાંસ્તિષ્ઠતિ યાપયતિ અપ્રમેયેભ્યો ઽસંખ્યેયેભ્યો બોધિસત્ત્વેભ્યઃ પુરસ્કૃતઃ પરિવૃતો ધર્મં દેશયતિ સ્મ યદુત બુદ્ધક્ષેત્રે મહાયાનકથા । તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે રત્નકેતુર્નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વાશ્ચન્દ્રકેતુશ્ચ; તૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ યેન રત્નચન્દ્રસ્તથાગતસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય રત્નચન્દ્રં તથાગતમેતદવોચતાં - "કો ભદન્ત ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો મહતઃ પૃથિવીચાલસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય, મહત્યાશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટેઃ પ્રવર્ષણતાયૈ?" । રત્નચન્દ્રસ્તથાગત આહ - "અસ્તિ કુલપુત્ર પશ્ચિમાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ બુદ્ધક્ષેત્રાનતિક્રમ્ય તત્ર સન્તીરણો નામ લોકધાતુઃ । તત્ર સન્તીરણે બુદ્ધક્ષેત્રે ( ક્પ્સૂ 286 ) રત્નગર્ભસ્તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાંસ્તિષ્ઠતિ યાપયતિ બહુબોધિસત્ત્વકોટિર્વ્યાકરોત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ બોધિસત્ત્વવિષયસંદર્શનપ્રણિધાનવ્યૂહસમાધિવિષયધારણીમુખવ્યૂહં ધર્મપર્યાયં ભાષમાણ; એકશ્ચાત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તેનૈવંરૂપં પ્રણિધાનં કૃતં મહાકરુણાપરિભાવિતા વાગ્ભાષિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકરણનિર્દેશં બોધિસત્ત્વાનાં તથારૂપા પ્રણિધાના ઉદ્ભાષિતા યદ્બહુભિઃ પ્રાણકોટિભિર્બોધૌ પ્રણિધાનં કૃતં, બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાશ્ચ પરિગૃહીતા વૈનેયસત્ત્વાશ્ચ પરિગૃહીતાઃ, સર્વતશ્ચ સ એકો મહાકરુણાસમન્વાગતો મહાબોધિસત્ત્વો યઃ સર્વાવતીં તાં પર્ષદમભિભૂય ક્લિષ્ટં પઞ્ચકષાયં ક્લેશરણિકલિયુગં બુદ્ધક્ષેત્રં સર્વ આનન્તર્યકારકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતા દગ્ધસન્તાના વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાઃ; સર્વાવતી ચ સા પર્ષત્ સદેવગન્ધર્વમાણુષાસુરશ્ચ લોકસ્તં રત્નગર્ભં તથાગતમપહાય તસ્ય મહાકારુણિકસ્ય પશ્ચિમકસ્ય પૂજાયોદ્યુક્તાઃ પઞ્ચમણ્ડલેન ચ વન્દિત્વા પ્રાઞ્જલીભૂતાઃ સ્થિતાસ્તસ્ય વર્ણં ભાષતે । સ ચ ( ક્પ્સૂ 287 ) મહાસત્ત્વસ્તસ્ય ભગવતો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતો નિષણ્ણો વ્યાકરણં શૃણ્વાનઃ । યદા ચ સ મહાસત્ત્વસ્તસ્ય ભગવતઃ પુરતો દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં નિક્ષિપ્તવાંસ્તદા સ ભગવાંસ્તથારૂપં સ્મિતં પ્રાદુરકાર્ષિદ્યથા દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમા લોકધાતવશ્ચલિતાઃ પુષ્પવર્ષં ચાભિપ્રવર્ષિતં । સર્વત્ર ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રબોધનાર્થં મહાકરુણાબોધિસત્ત્વપ્રણિધાનચર્યાનિદર્શનાર્થં બોધિસત્ત્વાનાં ચ મહાસત્ત્વાનાં બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેભ્યો દિગ્ભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યઃ સન્નિપતનાર્થં બોધિસત્ત્વાનાં ચ મહાસત્ત્વાનાં સમાધાનમુખનિર્દેશચર્યાવૈશારદ્યધર્મપર્યાયાં ભાષણાર્થં તેન તથાગતેન એવંરૂપાણિ પ્રાતિહાર્યાણિ દર્શિતાનિ" ।

તૌ ચ કુલપુત્ર દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ તં રત્નચન્દ્રં તથાગતં પરિપૃચ્છતે સ્મ । કિયચ્ચિરોત્પાદિતં ભદન્ત ભગવાંસ્તેન મહાકારુણિકેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બોધિચિત્તં?; કિયચ્ચિરં બોધિચારિકાં ચીર્ણવાન્, યેન પઞ્ચકષાયે લોકે તીવ્રક્લેશરણે કલિયુગે વર્તમાને કાલઃ ( ક્પ્સૂ 288 ) પરિગૃહીત આનન્તર્યકારકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતા દગ્ધસન્તાનાઃ સત્ત્વા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાઃ?" । રત્નચન્દ્રસ્તથાગત આહ - "સાંપ્રતં કુલપુત્ર તેન મહાકારુણિકેન પ્રથમચિત્તમુત્પાદિતં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । ગચ્છત કુલપુત્ર યૂયં તત્ સન્તીરણં બુદ્ધક્ષેત્રં તસ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય । તં ચ સમાધાનમુખનિર્દેશં ચર્યાવૈશારદ્યધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યથ । તં ચ મહાકારુણિકં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં મદ્વચનાન્ પૃચ્છથ; એવં ચ વદથ, "રત્નચન્દ્રસ્તથાગતસ્ત્વાં સત્પુરુષં પૃચ્છતિ । ઇદં ચ ચન્દ્રરોચવિમલં પુષ્પં પ્રેષિતવાન્, સાધુકારશ્ચાનુપ્રદત્ત । એવં ચ પ્રથમચિત્તોત્પાદેન ત્વં સત્પુરુષ મહાકારુણિકવ્યાહારેણ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાસુ લોકધાતુષુ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ શબ્દેનાપૂરિતાનિ, તેન ત્વયા સર્વત્ર મહાકારુણિક નામ પ્રતિલબ્ધં । તેન ત્વં સત્પુરુષ સાધુ ભૂયઃ પશ્ચિમકાનાં મહાકારુણિકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં મહાકરુણાવ્યાહારેણ પ્રણિધાનનેત્રીધ્વજમુચ્છ્રયણં । તેન ત્વં સત્પુરુષ ( ક્પ્સૂ 289 ) ભૂયો બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ અનાગતાનસંખ્યેયાન્ કલ્પાન્ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ દશદિશિ લોકધાતુષુ યશઃકીર્તિશબ્દેનાપૂરય । યેન ત્વયા બહ્વસંખ્યેયસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાનિ નિવેશિતાનિ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ ભગવતઃ સકાશમુપનીતાનિ, અવૈવર્તિકાનિ સ્થાપિતાન્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । ભવિષ્યન્તિ કેચિત્તત્ર પ્રણિધાનેન બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાં પરિગૃહીષ્યન્તિ, યે પશ્ચાદ્ વ્યાકરણં લપ્સ્યન્તે, યે ત્વયા બોધૌ સમાદાપિતાઃ સર્વે તે પશ્ચાદ્ યાવદ્ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાસંખ્યેયકલ્પૈર્દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ અન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધત્વં પ્રાપ્ય ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિત્વા ત્વાં આરભ્ય વર્ણં ભાષિષ્યન્તે । અનેન તૃતીયેન કારણેન તે સાધુ સત્પુરુષ" ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન દ્વાનવતિબોધિસત્ત્વકોટ્ય એકકણ્ઠેન વદન્તિ । "વયમપિ ભદન્ત ભગવન્ સન્તીરણં બુદ્ધક્ષેત્રં ગચ્છેમઃ તસ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યાન્તિકં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય, તં ચ સત્પુરુષં દર્શનાય ( ક્પ્સૂ 290 ) વન્દનાય, યસ્ય તથાગતેન ત્રિભિરઙ્ગૈઃ સાધુકારઃ પ્રેષિત, ઇમં ચ ચન્દ્રરોચવિમલં પુષ્પં પ્રેષિતં" । સ ચ કુલપુત્ર રત્નચન્દ્રસ્તથાગત આહ - "ગચ્છત કુલપુત્રા યસ્યૈતર્હિ કાલં મન્યધ્વે, તત્ર ચ રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાત્ સમાધાનમુખનિર્દેશં ચર્યાવૈશારદ્યધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યધ્વે" ।
અથ તૌ દ્વૌ કુલપુત્રૌ રત્નકેતુશ્ચન્દ્રકેતુશ્ચ રત્નચન્દ્રસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાચ્ચન્દ્રરોચવિમલં પુષ્પં ગૃહીત્વા સાર્ધં દ્વાનવતિભિર્બોધિસત્ત્વકોટીભી રત્નવિચયાયાં લોકધાતૌ સંપ્રસ્થિતૌ । તદ્યથાપિ નામ વિદ્યુતા એવમેવ તતો બોધિસત્ત્વપર્ષાદ્ રત્નવિચયે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽન્તર્હિતૌ, ઇહ સંતીરણે બુદ્ધક્ષેત્રે જમ્બૂવનોદ્યાને ચ સ્થિતૌ । યેન રત્નગર્ભસ્તથાગતસ્તેનોપસંક્રામે તં ઉપેત્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા વિવિધાભિર્બોધિસત્ત્વવિકુર્વણાભિઃ પૂજાં કૃત્વા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાગ્રતો બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા સર્વાવતીં ચ બોધિસત્ત્વપર્ષાં પ્રાઞ્જલીભૂતાં વર્ણં ભાષમાણાં તયોર્બોધિસત્ત્વયોરેતદભવદ્ । "અયં સ મહાકરુણાસમન્વાગતો યસ્ય રત્નચન્દ્રેણ તથાગતેનેમે ( ક્પ્સૂ 291 ) ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પાઃ પ્રેષિતાઃ" । અથ તૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ ભગવતઃ સકાશાત્ પરિવર્તિત્વા બ્રાહ્મણસ્ય પુષ્પં ઉપનામયિત્વા એતદવોચતાં - "ઇમં તે સત્પુરુષ રત્નચન્દ્રેણ તથાગતેન ચન્દ્રરોચવિમલં પુષ્પં પ્રેષિતં, સાધુકારશ્ચ તે સત્પુરુષઃ પ્રેષિતઃ; યાવદ્યથોક્તં પૂર્વં । પેયાલં, અપ્રમેયાસંખ્યેયેભ્યઃ પૂર્વાયાં દિશાયાં બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ સન્તીરણં બુદ્ધક્ષેત્રં સંપ્રાપ્તાઃ, ચન્દ્રરોચવિમલપુષ્પાં ગૃહીત્વા બ્રાહ્મણસ્ય પુષ્પાઃ પ્રેષિતાઃ, ત્રિભિશ્ચાઙ્ગૈઃ સાધુકારઃ પ્રેષિતો; યથા પૂર્વોક્તં ।
એવં દક્ષિણાયાં દિશાયામિતો બુદ્ધક્ષેત્રાત્ સપ્તનવતિબુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાનતિક્રમિત્વા તત્ર નિર્યૂહવિજૃંભિતો નામ લોકધાતુસ્તત્ર નિર્યૂહવિજૃંભિતે બુદ્ધક્ષેત્રે સિંહવિજૃંભિતેશ્વરરાજા નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્તિષ્ઠતિ યાપયતિ શુદ્ધાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં શુદ્ધાં મહાયાનકથાં ધર્મં દેશયતિ સ્મ । તસ્મિંશ્ચ પર્ષદિ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ મહાસત્ત્વૌ, એકો જ્ઞાનવજ્રકેતુર્નામ દ્વિતીયઃ ( ક્પ્સૂ 292 ) સિંહવજ્રકેતુસ્તૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ સિંહવિજૃંભિતેશ્વરરાજં તથાગતં પરિપૃચ્છતઃ સ્મ - "કો ભદન્ત ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો મહતઃ પૃથિવીચાલસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય મહતશ્ચ પુષ્પવર્ષસ્ય?"; યાવદ્ યથા પૂર્વોક્તં । પેયાલં, યાવદ્ અપ્રમેયાસંખ્યેયા દક્ષિણસ્યાં દિશ્યન્યેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો ઽપ્રમેયાસંખ્યેયા બોધિસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાઃ સંતીરણં બુદ્ધક્ષેત્રમનુપ્રાપ્તાઃ, યાવદ્ યથા પૂર્વોક્તં ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન પશ્ચિમાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદેકોનનવતિબુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રાનતિક્રમિત્વા તત્ર જયાવતિર્નામ બુદ્ધક્ષેત્રં, તત્ર જિતેન્દ્રિયવિશાલનેત્રો નામ તથાગતસ્તિષ્ઠતિ યાપયતિ, ચતુર્ણાં પર્ષદાં ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયતિ સ્મ । તત્ર ભદ્રવૈરોચનો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સિંહવિજૃંભિતકાયશ્ચ નામ દ્વિતીયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તૌ દ્વૌ સત્પુરુષૌ જિતેન્દ્રિયવિશાલનેત્રં ( ક્પ્સૂ 293 ) તથાગતમેતમર્થં પરિપૃચ્છતઃ - "કુતો ઽયં મહાપૃથિવીચાલપ્રાદુર્ભાવો, મહાતશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિપ્રવર્ષણસ્ય?"; યાવદ્ યથા પૂર્વોક્તં ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેનોત્તરસ્યાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્બુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય તત્ર જમ્બુર્નામ લોકધાતુસ્તત્ર લોકેશ્વરરાજ નામ તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્ શુદ્ધાનાં મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં શુદ્ધાં મહાયાનકથાં ધર્મં દેશયતિ સ્મ । તત્ર દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ, એકો ઽચલસ્થાવરો નામ દ્વિતીયઃ પ્રજ્ઞાધરો નામ, તૌ લોકેશ્વરરાજં તથાગતં પરિપૃચ્છતઃ સ્મ - "કો ભદન્ત ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો મહતઃ પૃથિવીચાલસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવસ્ય, મહત્યાશ્ચ પુસ્પવૃષ્ટેર્[?"];યાવદ્ યથા પૂર્વોક્તં ।

તેન ખલુ પુનઃ સમયેનાધો દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદષ્ટાનવતિબુદ્ધક્ષેત્રનયુતાનતિક્રમ્ય તત્ર વિગતતમો ઽન્ધકારા નામ લોકધાતુસ્તત્ર વિગતભયપર્યુત્થાનઘોષો નામ તથાગતસ્તિષ્ઠતિ યાપયતિ, ચતુર્ણાં પર્ષદાં ( ક્પ્સૂ 294 ) ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયતિ સ્મ । તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ મહાસત્ત્વાવેકો ઽરજવૈરોચનો નામ દ્વિતીયઃ સ્વર્ગવૈરોચનો નામ, યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેનોપરિષ્ઠાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્દ્વે શતસહસ્રે બુદ્ધક્ષેત્રાણામતિક્રમિત્વા તત્ર સંકુસુમિતા નામ લોકધાતુસ્તત્ર સંકુસુમિતે બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનો નામ તથાગત યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાંસ્તિષ્ઠતિ યાપયતિ, ચતુર્ણાં પર્ષદાં ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયતિ સ્મ । તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ મહાસત્ત્વૌ પ્રતિવસત, એકઃ સ્વવિષયસંકોપિતવિષયો નામ દ્વિતીયો ધારણીસંપ્રહર્ષણવિકોપિતો નામ બોધિસત્ત્વસ્તૌ દ્વૌ સત્પુરુષૌ પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનં તથાગતં પૃષ્ટવન્તૌ । "કો ભદન્ત ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો મહતઃ પૃથિવીચાલસ્ય લોકે પ્રાદુર્ભાવાય ( ક્પ્સૂ 295 ) મહત્યાશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટેઃ?" । પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનસ્તથાગત આહ - "અસ્તિ કુલપુત્રાધો દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાત્ દ્વે શતસહસ્રે બુદ્ધક્ષેત્રાણામતિક્રમ્ય તત્ર સંતીરણો નામ લોકધાતુસ્તત્ર રત્નગર્ભો નામ તથાગતો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાંસ્તિષ્ઠતિ ધર્મં ચ દેશયતિ સ્મ । બહુસત્ત્વકોટ્યો વ્યાકરોત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ બોધિસત્ત્વવિષયક્ષેત્રસન્દર્શનપ્રણિધાનવિષયવ્યૂહસમાધિવિષયધારણીમુખનિર્યૂહં ધર્મપર્યાયં ભાષમાણ ; એકશ્ચ તત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સ એવંરૂપં પ્રણિધાનં કૃતવાન્, મહાકરુણાપરિભાવિતા વાચા ભાષિતા, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ વ્યાકરણનિર્દેશં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં, યથારૂપા પ્રણિધાનનેત્ર્યુદ્ભાવિતા યથા બહુબોધિસત્ત્વકોટીભિર્બુદ્ધક્ષેત્રપ્રણિધાનં કૃતં, બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહા વૈનેયસત્ત્વાશ્ચ પરિગૃહીતાઃ; સ ચૈકો મહાકરુણાસમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ સર્વાવતિં પર્ષદમભિભૂય ક્લિષ્ટં પઞ્ચકષાયં ક્લેશારણિકલિયુગં બુદ્ધક્ષેત્રં ( ક્પ્સૂ 296 ) પરિગૃહીતં, સર્વે ચાનન્તર્યકારકા યાવદ્ અકુશલમૂલસમવધાનગતા દગ્ધસંતાના વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાઃ । સર્વાવતીર્ચ સા પર્ષા સદેવગન્ધર્વાસુરમાનુષશ્ચ લોકો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પૂજામપહાય તસ્ય મહાકારુણિકસ્ય પૂજાકર્મણે ઉદ્યુક્તાઃ પઞ્ચમણ્ડલેન વન્દિત્વા પ્રાઞ્જલિભૂતાઃ સ્થિત્વા વર્ણં ભાષન્તે સ્મ । સ ચ મહાસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતો નિષણ્ણો વ્યાકરણં શૃણ્વાનઃ । યદા ચ તેન મહાસત્ત્વેન તસ્ય ભગવતઃ પુરતો દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં નિક્ષિપ્તં તદા તેન ભગવતા તથારૂપં સ્મિતં પ્રાવિષ્કૃતં, યદા દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ મહાપૃથિવી ષડ્વિકારં ચલિતા પ્રચલિતા સંપ્રચલિતા કંપિતા યાવત્ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતા । સર્વેભ્યશ્ચ તેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વાઃ પ્રબોધનાર્થં, મહાકારુણ્યા બોધિસત્ત્વપ્રણિધાનચર્યા નિદર્શનાર્થં, બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેભ્યો લોકધાતુભ્યો દશભ્યો દિગ્ભ્યસ્તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે સન્નિપતનાર્થં, બોધિસત્ત્વાનાં ચ મહાસત્ત્વાનાં સમાધાનમુખનિર્દેશચર્યાવૈશારદ્યં
ધર્મપર્યાયં ભાષણાર્થં તેન તથાગતેનૈવંરૂપાણિ ( ક્પ્સૂ 297 ) પ્રાતિહાર્યાણિ દર્શિતાનિ" ।
તૌ ચ કુલપુત્ર દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ મહાસત્ત્વૌ સ્વવિષયસંકોપિતવિષયશ્ચ ધારણીસંપ્રહર્ષણવિકોપિતશ્ચ તં પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનં તથાગતં પરિપૃચ્છતઃ સ્મ । "કિયચ્ચિરોત્પાદિતં ભદન્ત ભગવંસ્તેન મહાકારુણિકેન બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન બોધાય ચિત્તં?; કિયચ્ચિરં વા સ મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો બોધિચારિકાં ચીર્ણં, યેન પઞ્ચકષાયે લોકે તીવ્રક્લેશરણિકે કલિયુગે વર્તમાને કાલઃ પરિગૃહીત આનન્તર્યકારકા યાવદ્ અકુશલમૂલસમવધાનગતા દગ્ધસંતાના વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાઃ?" । પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનસ્તથાગત આહ - "સંપ્રતિ કુલપુત્ર તેન મહાકારુણિકેન પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતં । ગચ્છત કુલપુત્રા યૂયં સન્તીરણં લોકધાતું તસ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય તં ચ સમાધાનમુખનિર્દેશં ચર્યાવૈશારદ્યં ધર્મપર્યાયં શ્રવણાય । તં ચ મહાકારુણિકં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વં મમ વચનેન પૃચ્છથ એવં ચ વક્તવ્યઃ; પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનસ્તથાગતસ્ત્વાં ( ક્પ્સૂ 298 ) સત્પુરુષ પૃચ્છતે ચન્દ્રરોચવિમલં પુષ્પં પ્રેષિતં સાધુકારશ્ચાનુપ્રદત્તઃ । એવં ચ ત્વયા સત્પુરુષ પ્રથમચિત્તોત્પાદેન મહાકરુણાવ્યાહારેણ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમા લોકધાતવઃ શબ્દેનાપૂરિતાઃ, મહાકરુણાશબ્દશ્ચ પ્રતિલબ્ધસ્તેન ત્વં સત્પુરુષ સાધુ ભૂયઃ, પશ્ચિમકાનાં મહાકરુણામહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં મહાકરુણાવ્યાહારેણ પ્રણિધાનનેત્રીધ્વજામુચ્છ્રેપયસિ; તેન ત્વં સત્પુરુષ સાધુ ભૂયસ્ત્વં સત્પુરુષ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાનાગતા અસંખ્યેયકલ્પબુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમા દશદિશ લોકધાતવો યશઃકીર્તિશબ્દેનાપૂરિતાસ્તેન ત્વં સત્પુરુષ બહ્વસંખ્યેયસત્ત્વકોટીનયુતશતસહસ્રા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા, ભગવતઃ સકાશમુપનીતા, અવૈવર્તિકાશ્ચ સ્થાપિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । કૈશ્ચિત્તત્રૈવ ભગવતઃ સકાશે પ્રણિધાનેન બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાઃ પરિગૃહીતા વૈનેયાઃ સત્ત્વાઃ સ્વકરુણારશ્મિભિરાચ્છાદિતા; ( ક્પ્સૂ 299 ) યે ત્વયાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા ન ચ વ્યાકરણપ્રતિલબ્ધં, તે ઽપિ પશ્ચાદ્વ્યાકરણં પ્રતિલપ્સ્યન્તે, સર્વે તે પશ્ચાદ્યાવદ્બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈરસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈર્દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધત્વં પ્રાપ્ય ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિત્વા ત્વામેવારભ્ય વર્ણં ભાષિષ્યન્તિ । એતેન તૃતીયેન કારણેન ત્વં સત્પુરુષ સાધુ" ।
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન બહુબોધિસત્ત્વકોટ્ય એવમૂચુર્["]વયમપિ ભદન્ત ભગવંસ્તત્ર સંતીરણે બુદ્ધક્ષેત્રે ગચ્છેમ, તસ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય, તં ચ સત્પુરુષં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય, યસ્ય તથાગતેન ત્રિભિરઙ્ગૈઃ સાધુકારો ઽનુપ્રેષિત, ઇમે ચ ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પાઃ પ્રેષિતાઃ" । સ ચ કુલપુત્ર પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનસ્તથાગતસ્તાનાહ - "ગચ્છત યૂયં કુલપુત્રા યસ્યૈતર્હિ કાલં મન્યધ્વે । તત્ર યૂયં કુલપુત્રા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાત્ સમવધાનમુખનિર્દેશચર્યાવૈશારદ્યં ધર્મપર્યાયં ( ક્પ્સૂ 300 ) શ્રોષ્યથ" ।

અથ ખલુ કુલપુત્ર તૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ સ્વવિષયસંકોપિતવિષયશ્ચ ધારણીસંપ્રહર્ષણવિકોપિતશ્ચ તસ્ય પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાચ્ચન્દ્રરોચવિમલાં પુષ્પાં ગૃહીત્વા બહુબોધિસત્ત્વકોટીભિઃ સાર્ધં સંકુસુમિતાદ્બુદ્ધક્ષેત્રાત્ પ્રસ્થાપિતા ઇહ બુદ્ધક્ષેત્ર એકક્ષણેન સંપ્રાપ્તા જમ્બૂવનોદ્યાને તસ્થુર્યેન ચ રત્નગર્ભસ્તથાગતસ્તેનોપસંક્રાન્તઃ । તેન ખલુ પુનઃસમયેન સર્વાવન્તં સંતીરણં બુદ્ધક્ષેત્રં એવંરૂપં પરિપૂર્ણં મહાયાનિકૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકૈઃ શ્રાવકયાનિકૈઃ કુલપુત્રૈર્દેવૈર્યાવન્ મહોરગૈસ્તદ્યથાપિ નામ ઇક્ષુવનં વા નડવનં વા તિલવનં વા શાલિવનં વા સંપન્નં સ્ફુટં ભવેત્ । એવમેવ તસ્મિન્ સમયે સંતીરણં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિપૂર્ણં સ્ફુટં મહાયાનિકૈઃ કુલપુત્રૈર્યાવન્ મહોરગૈસ્તે ચ બોધિસત્ત્વા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા વિવિધસમાધાનબલેન બોધિસત્ત્વવિકુર્વણેન પૂજાં કૃત્વા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ બ્રાહ્મણં દૃષ્ટ્વા સર્વાવત્યશ્ચ તાઃ પર્ષાઃ પ્રાઞ્જલિભૂતાઃ સ્થિત્વા વર્ણં ભાષમાણાઃ । તેષાં બોધિસત્ત્વાનામેતદભવત્ - ( ક્પ્સૂ 301 ) "અયં મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો યસ્ય પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનેન તથાગતેન ઇમે ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પા વિસર્જિતાસ્[" । ]તે ચ બોધિસત્ત્વા ભગવતઃ સકાશાત્ પરાવૃત્ય તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તે ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પા ઉપનામયિત્વાહુઃ । "ઇમે તે સત્પુરુષ પ્રસ્ફુલિતકુસુમવૈરોચનેન તથાગતેન ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પાઃ પ્રેષિતાઃ, સાધુકારશ્ચ તે સત્પુરુષાનુપ્રદત્તઃ" । યાવત્પૂર્વોક્તં ત્રિભિરઙ્ગૈઃ સાધુકારં નિવેદિતમિતિ । યાનિ ચ તાનિ પુષ્પાણિ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રવર્ષિતાનિ, વિવિધશ્ચ કુશલશબ્દૈસ્તાવદ્બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યાપૂરિતાનિ; તદ્યથા બુદ્ધશબ્દેન ધર્મશબ્દેન સઙ્ઘશબ્દેનાવભાસશબ્દેન પારમિતાશબ્દેન બલશબ્દેન વૈશારદ્યશબ્દેન અભિજ્ઞાશબ્દેનાનભિસંસ્કારશબ્દેનાનુત્પાદશબ્દેનાનિરોધશબ્દેન શાન્તશબ્દેનોપશાન્તશબ્દેન પ્રશાન્તશબ્દેન મહામૈત્રીશબ્દેન મહાકરુણાશબ્દેન । યદ્દશસુ દિશાસુ તેષુ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તેનાવભાસેનાવભાસિતાસ્તત્ર ( ક્પ્સૂ 302 ) યે કેચિત્ સત્ત્વા મનુષ્યા વામનુષ્યાસ્તે સર્વે યે કેચિત્ સત્ત્વા યમસદૃશાઃ કેચિદુદકસદૃશાઃ કેચિચ્છિખરસદૃશાઃ કેચિદ્બ્રહ્મસદૃશાઃ કેચિચ્છક્રસદૃશાઃ કેચિત્ પુષ્પસદૃશાઃ કેચિદ્ગરુડસદૃશાઃ કેચિત્ સિંહસદૃશાઃ કેચિત્ સૂર્યસદૃશાઃ કેચિચ્ચન્દ્રસદૃશાઃ કેચિત્ તારકસદૃશાઃ કેચિદ્ગૃધ્રસદૃશાઃ શૃગાલકાયાઃ સંદૃશ્યન્તે; યથારૂપેણ કુશલપક્ષમનસ્કારેણ તે સત્ત્વાઃ સન્નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય, તથારૂપેણ કાયેન સંદૃશ્યન્તે । તથારૂપાશ્ચ કુલપુત્ર તત્ર સત્ત્વાઃ સ્વકં કાયં પશ્યન્તિ; તથારૂપાશ્ચ તે સત્ત્વા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય કાયં સમનુપશ્યન્તિ । સ ચ કુલપુત્ર
સમુદ્રરેણુર્બ્રાહ્મણો ઽગ્રપુરોહિતો રત્નગર્ભં તથાગતં પુરતઃ સહસ્રપત્રે સપ્તરત્નમયપદ્મકેશરે નિષણ્ણં સમનુપશ્યતિ । સર્વે ચાત્ર કુલપુત્ર સત્ત્વા નિષણ્ણા વા સ્થિત્વા વા ક્ષિતૌ વા અમ્બરે વા એકૈકઃ સત્ત્વો રત્નગર્ભં તથાગતમેવં પશ્યન્તિ; "અગ્રતો રત્નગર્ભસ્તથાગતો નિષણ્ણો ઽહં" સર્વચેતસા સમન્વાહરન્તિ, "મામેકમારભ્ય ધર્મં દેશયતિ" ।
સ ચ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સમુદ્રરેણોર્બ્રાહ્મણસ્ય સાધુકારમનુપ્રદત્તઃ । "સાધુ સાધુ મહાકારુણિક મહાબ્રાહ્મણ, ગણનાતિક્રાન્તાનાં સત્ત્વાનાં ત્વં અસિ કારુણિકહિતકરઃ પ્રભાસકરો લોકે સંદૃશ્યસે । તદ્યથાપિ નામ બ્રાહ્મણ સંપન્નં પુષ્પક્ષેત્રં નાનાવર્ણં નાનાગન્ધં નાનાસ્પર્શં નાનાપત્રં નાનાદણ્ડં નાનામૂલં નાનાભૈષજ્યોપકરણસ્થાનં । કેચિદત્ર પુષ્પા યોજનશતં પ્રમાણેન વર્ણેન ગન્ધેન તપન્તિ વિરોચન્તિ, કેચિદ્દ્વિયોજનશતં કેચિત્ત્રિયોજનશતં, પેયાલં, કેચિદત્ર પુષ્પા યાવત્ સર્વચાતુર્દ્વીપિકાં લોકધાતું વર્ણેન ગન્ધેન તપન્તિ વિરોચન્તિ । યે ચ તત્ર સત્ત્વાશ્ચક્ષુર્હીનાસ્તે પુષ્પગન્ધં ઘ્રાત્વા ચક્ષુંસિ પ્રતિલભન્તે, બધિરાઃ શ્રોત્રાણિ પ્રતિલભન્તે, યાવત્ સર્વાઙ્ગવિહીનાઃ સર્વાઙ્ગાનિ પ્રતિલભન્તે । યે ચ તત્ર સત્ત્વાશ્ચતુરુત્તરરોગશતોપદ્રુતાસ્તે તં ગન્ધં ઘ્રાત્વા સર્વરોગેભ્યઃ પરિમુચ્યેયુઃ । યે ચ તત્ર સત્ત્વા મત્તોન્મત્તપરમત્તાઃ સુપ્તચિત્તા વિક્ષિપ્તચિત્તાઃ સ્મૃતિપ્રણષ્ટાસ્તેષાં પુષ્પાણાં ગન્ધમાઘ્રાત્વા ( ક્પ્સૂ 304 ) સર્વે સ્મૃતિં પ્રતિલભેયુઃ । એવં ચ તત્ર મધ્યે પુષ્પક્ષેત્રે પુણ્ડરીકમુત્પન્નં, દૃઢસારં વજ્રમયં વૈદૂર્યદણ્ડં શતકોમલં કનકપત્રમશ્મગર્ભકિંશુકં લોહિતમુક્તિકેશરં, ચતુરશીતિર્યોજનસહસ્રાણ્યુચ્ચત્વેન યોજનશતસહસ્રં વિસ્તારેણ । તચ્ચ પુણ્ડરીકં દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાલ્લોકધાતું વર્ણેન ગન્ધેન સ્ફુરિત્વા વિરોચતે । યે ચ બ્રાહ્મણ તેષુ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમેષુ લોકધાતુષુ સત્ત્વા ધાતુવિરુદ્ધાઃ કાયા વ્યાધ્યુપહતા અઙ્ગવિહીના વા મત્તપ્રમત્તોન્મત્તાઃ સુપ્તસ્મૃતિપ્રણષ્ટા વિક્ષિપ્તચિત્તાસ્તેષાં સત્ત્વાનાં તસ્ય પુણ્ડરીકસ્યાવભાસં દૃષ્ટ્વા ગન્ધં ઘ્રાત્વા સર્વવ્યાધયઃ પ્રશમં ગચ્છેયુઃ સ્મૃતિં ચ પ્રતિલભેયુઃ । યે ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા મૃતા અચિરકાલગતા અવિક્ષિપ્તશરીરાસ્તેષાં કુણપેભ્યઃ તસ્ય પુણ્ડરીકસ્ય રશ્મયો નિપતિત્વા ગન્ધેન વા સ્પૃષ્ટ્વા પુનસ્તે કુણપા જીવિતેન્દ્રિયં પ્રતિલભેયુઃ, પુનશ્ચોત્તિષ્ઠેયુર્મિત્રસાલોહિતાંશ્ચ દૃષ્ટ્વા તે સર્વે ઉદ્યાનં પ્રવિશ્ય પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ સમર્પિતાઃ સમઙ્ગીભૂતા વિહરેયુસ્યે ચ પુનસ્તતશ્ચ્યવેયુસ્તેષુ દ્વે બ્રહ્મવિહાર ઉપપદ્યેયુઃ, યે ચ તત્ર ચિરસ્થાયિનો ભવેયુરપરીત્તાયુષ્કા, ન ચ તત્ર ચ્યૂત્વા અન્યત્રોપપદ્યેયુઃ । ( ક્પ્સૂ 305 ) યથા બ્રાહ્મણાસ્તં પુષ્પક્ષેત્રમેવમયં મહાયાનસન્નિપાતો દ્રષ્ટવ્યઃ । યથા સૂર્યોદ્ગમનકાલે પ્રત્યુપસ્થિતે તે પુષ્પા વિસરિતા પ્રસ્ફુલિતા ભવન્તિ તપન્તિ વિરોચન્તિ કેચિદ્યોજનશતમુચ્ચત્વેન કેચિદ્ યાવદ્ યોજનસહસ્રમુચ્ચત્વેન, બહુનાં સત્ત્વાનાં વિવિધરોગાઃ પ્રશમન્તિ, એવમેવ સત્પુરુષાઃ તથાગતો બુદ્ધસૂર્યો લોક ઉદપાદિ । યથા તે પુષ્પાઃ સૂર્યોદિતસ્ય અસ્ય રશ્મિભિર્વિકસિતા ભાસન્તિ

તપન્તિ વિરોચન્તિ, વિવિધરોગોપહતાનાં સત્ત્વાનાં રોગોપશમો ભવતિ । એવમેવાહં સત્પુરુષ લોક ઉત્પન્નઃ સત્ત્વાં કારુણ્યરશ્મિભિઃ છાદયિત્વા વિકસિત્વા ભૂયઃ સત્ત્વાંસ્ત્રિષુ પુણ્યક્રિયાવસ્તુષુ નિયોજયામિ, ત્વયાપ્યપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેષિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા મમ ચ સકાશમુપનીતાસ્તૈશ્ચ સત્ત્વૈર્મમ સકાશે સ્વકસ્વકાનિ પ્રણિધાનાનિ કૃતાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ ચ પરિગૃહીતાનિ, કેચિત્ પરિશુદ્ધા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ પરિગૃહીતાઃ કેચિદપરિશુદ્ધાઃ, તથા ચૈવં મયા વ્યાકૃતાઃ । યૈઃ સત્પુરુષૈર્મમ સકાશાત્ પરિશુદ્ધા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ પરિગૃહીતાસ્તૈઃ શુદ્ધાશયાઃ સુવિનેયા અવરુપ્તકુશલમૂલા વૈનેયાઃ સત્ત્વાઃ પરિગૃહીતા, ( ક્પ્સૂ 306 ) ન તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ઉચ્યન્તે, ન ચ તેષાં મહાપુરુષકાર્યં, ન ચ તેષાં મહાકરુણાચિત્તચૈતસિકેષુ પ્રવર્તતે, ન ચ તે બોધિસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વાનાં કરુણાર્થાયાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં પર્યેષન્તે । યે ઽપિ તે પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહ્ણન્તિ, ઉત્સૃષ્ટકૃપાસ્તે બોધિસત્ત્વા; યે શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકૈઃ પરિવર્જિતં બુદ્ધક્ષેત્રમાકાઙ્ક્ષન્તિ, ન ચ તે બોધિસત્ત્વાઃ કુશલજ્ઞાનાશયભૂતા । યેષામેવં પ્રણિધાનં કૃતં યથા વયં શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધવર્જિતા અકુશલમૂલસમવધાનગતૈર્માતૃગ્રામૈર્વિવર્જિતે નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકવિવર્જિતે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયુર્મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધપરિવર્જિતાં શુદ્ધાં મહાયાનકથાં ધર્મં દેશયેયં, બોધિપ્રાપ્તશ્ચાહં દીર્ઘાયુષ્કો ભવેયં ચિરસ્થાયી, બહૂનિ કલ્પાનિ શૂદ્ધાશયાનાં સુવિનીતાનાં કુશલમૂલસમવધાનગતાનાં ધર્મં દેશયેયં । તેન તે બોધિસત્ત્વા ન કુશલજ્ઞાનાશયસંભૂતા, ન મહાસત્ત્વા ઇત્યુચ્યતે ।
સ ચ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો બાહું પ્રસારયિત્વા પઞ્ચભિરઙ્ગુલીભિર્નાનાવર્ણા અનેકવર્ણા અનેકશતસહસ્રવર્ણા રશ્મયઃ પ્રામુઞ્ચન્, તે ગત્વા રશ્મયો ઽપ્રમેયાસંખ્યેયા પુરિમાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાન્ અવભાસયિત્વા, તત્રાઙ્ગુષ્ઠા નામ લોકધાતુઃ, તત્રાઙ્ગુષ્ઠાયાં લોકધાતૌ દશવર્ષાયુષ્કા મનુષ્યા દુર્વર્ણા દ્રોહોડિમકા અકુશલમૂલસમવધાનગતા અઙ્ગુષ્ઠમાત્રમુચ્ચત્વેન । તત્ર જ્યોતીરસો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ । સ ચ કલિયુગપ્રમાણાનાં મનુષ્યાણાં હસ્તપ્રમાણેન હસ્તમેકં તથાગત ઊર્ધ્વત્વેન હસ્તશ્ચ; અઙ્ગુષ્ઠપ્રમાણાનાં પુરુષાનાં પ્રમાણેન સપ્તાઙ્ગુષ્ઠાનિ । સ ચ તથાગતસ્તિષ્ઠતિ ધ્રિયતિ યાપયતિ ચતુર્ણાં પર્ષદાં ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયતિ ।
અથ ખલુ કુલપુત્ર તચ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રં તાંશ્ચ મનુષ્યાંસ્તં ચ તથાગતં સર્વાવતી ચ સા પર્ષાદ્રાક્ષીત્ । રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ આહ - "અનેન જ્યોતીરસેન તથાગતેનાપ્રમેયાસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈરતિક્રાન્તૈઃ પ્રથમચિત્તમુત્પાદિતમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ( ક્પ્સૂ 308 ) રત્નચ્છત્રાભ્યુદ્ગતાવભાસસ્ય તથાગતસ્યાગ્રતો, બહુપ્રાણકોટીનયુતાન્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતાનિ નિવેશિતાનિ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ; યથાભિપ્રાયાં સત્ત્વૈસ્તસ્ય તથાગતસ્ય પુરતઃ પ્રણિધાનં કૃતં, કેચિદ્બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાઃ પરિગૃહીતાઃ પરિશુદ્ધાઃ કેચિદપરિશુદ્ધાઃ પઞ્ચકષાયાઃ પરિગૃહીતાઃ । તત્ર ચ તેન મહાસત્ત્વેનાહં સમાદાપિતો નિવેશિતશ્ચાનુત્તરાયાં સમ્યક્સબોધૌ । તત્ર ચ મયા રત્નચ્છત્રાભ્યુદ્ગતાવભાસસ્ય તથાગતસ્ય પુરતો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહપ્રણિધાનં કૃતં । સ ચ મે તથાગતઃ સાધુકારમદાસીત્ વ્યાકૃતશ્ચાહમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । યો ઽસાવસ્માકં બોધાય સમાદાયકઃ કલ્યાણમિત્રો ઽતીવ સત્પુરુષસ્તીવ્રપઞ્ચકષાયે કલિયુગે વર્તમાને કાલે પ્રતિક્લિષ્ટં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં, આનન્તર્યકારકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતા દગ્ધસન્તાનાઃ સંસારાટવીકાન્તારસઙ્કટપ્રાપ્તા વૈનેયસત્ત્વ પ્રણિધાનઃ પરિગૃહીતસ્તસ્ય સત્પુરુષસ્ય દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયેભ્યો ઽન્યોન્યલોકધાતુભ્યસ્તિષ્ઠન્તો ( ક્પ્સૂ 309 ) યાપયન્તો બુદ્ધા ભગવન્તઃ સાધુકારં પ્રદત્તવન્તઃ પ્રેષિતવન્તો, મહાકરુણાવૈરોચનસૌમ્યો નામ કૃતં । સ ચ મહાકરુણાવૈરોચનસૌમ્યો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽસ્માકં કલ્યાણમિત્રો હિતકર એતર્હ્યચિરાભિસંબુદ્ધો ઽઙ્ગુષ્ઠવત્યાં લોકધાતૌ અઙ્ગુષ્ઠપ્રમાણાનાં પુરુષાણાં મધ્યે, તેષાં એવાઙ્ગુષ્ઠપ્રમાણાનાં પુરુષાણાં હસ્તપ્રમાણેન હસ્તપ્રમાણકઃ સ તથાગતો દશવર્ષાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તિતવાન્; તસ્યાપિ બોધિપ્રાપ્તસ્ય દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયેભ્યો લોકધાતુભ્યસ્તિષ્ઠદ્ભિર્યાપયદ્ભિસ્તૈસ્તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્દૂતાઃ પ્રેષિતાઃ પૂજનાર્થાય, યે તેન પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । યે તેન પ્રથમં દાનપારમિતાયાં યાવત્ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિઃ પૂર્વકૃતજ્ઞતામનુસ્મરણમાણૈસ્તસ્ય તથાગતસ્ય પુષ્પાઃ પ્રેષિતાઃ । પશ્ય બ્રાહ્મણ યથા તે બુદ્ધા ભગવતઃ સર્વેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ દીર્ઘેણાયુષા પરિશુદ્ધાશયાનાં સુખવિહારિણાં સત્ત્વાનાં બુદ્ધકાર્યં ( ક્પ્સૂ 310 ) કુર્વન્તિ; સ ચ જ્યોતીરસસ્તથાગત એવં પ્રતિક્રુષ્ટે પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે બુદ્ધત્વં પ્રાપ્તવાન્, આનન્તર્યકારકાનાં યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતાનાં સત્ત્વાનામેવાલ્પકેનાયુષા બહ્વતિરેકં બુદ્ધકાર્યં કરોતિ, અનુજ્ઝિત્વા શ્રાવકાં પ્રત્યેકબુદ્ધાંશ્ચ ધર્મં દેશયરિ । એવમેવ ત્વયા સત્પુરુષ સર્વામિમાં બોધિસત્ત્વપર્ષામભિભૂય વિશિષ્ટતરં પ્રણિધાનં કૃતં, પ્રતિક્રુષ્ટે બુદ્ધક્ષેત્રે પઞ્ચકષાયે વર્તમાને આનન્તર્યકારકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતા વૈનેયાઃ સત્ત્વાઃ પરિગૃહીતાઃ । યે ચ તે મહાસત્ત્વા યૈઃ પરિશુદ્ધા બુદ્ધક્ષેત્રાઃ પરિગૃહીતા નરકતિર્યગ્યોનિપરિવર્જિતાઃ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધપરિવર્જિતાઃ
શુદ્ધાશયાઃ સુવિનીતા અવરુપ્તકુશલમૂલાઃ સત્ત્વા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતા ઇમે સત્ત્વાઃ પુષ્પોપમા ઉચ્યન્તે, ન તે મહાસત્ત્વાઃ પુણ્ડરીકોપમા યે સુવિનીતાનામવરુપ્તકુશલમૂલાનાં મધ્યે બુદ્ધકાર્યં કરિષ્યન્તિ ।
ચત્વારિ બ્રાહ્મણ બોધિઅત્ત્વાનાં કુશીદવસ્તૂનિ । કતમાનિ ચત્વારિ? પરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રપ્રણિધાનં, પરિશુદ્ધાશયાનાં સત્ત્વાનાં બુદ્ધકાર્યપ્રણિધાનં, ( ક્પ્સૂ 311 ) શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનકથા બોધિપ્રાપ્તસ્ય દેશનાપ્રણિધાનં, બોધિપ્રાપ્તસ્ય દીર્ઘાયુષ્કતાપ્રણિધાનં । ઇમાનિ ચત્વારિ બોધિસત્ત્વાનાં કુશીદવસ્તૂનિ । યેન બોધિસત્ત્વાઃ પુષ્પોપમા ઇત્યુચ્યન્તે, ન પુણ્ડરીકોપમા ન મહાસત્ત્વા ઇત્યુચ્યન્તે । તદ્યથાપિ નામ બ્રાહ્મણ ઇમાન્ મહાબોધિસત્ત્વપર્ષાં સ્થાપયિત્વા વાયુવિષ્ણુના યેનાપરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં ક્લેશાકુલાઃ સત્ત્વા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતા એકત્યો ભદ્રકલ્પિકાઃ કુલપુત્રાઃ ।

ચત્વારીમાનિ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામારબ્ધવીર્યવસ્તૂનિ । કતમાનિ ચત્વારિ? અપરિશુદ્ધબુદ્ધક્ષેત્રપ્રણિધાનં, અપરિશુદ્ધાશયાનાં સત્ત્વાનાં બુદ્ધકાર્યપ્રણિધાનં, બોધિપ્રાપ્તસ્ય શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનકથાદેશનપ્રણિધાનં, મધ્યમાયા પ્રતિપદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય નાતિદીર્ઘતાનાલ્પાયુષ્કતાપ્રણિધાનં । ઇમાનિ ચત્વારિ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામારબ્ધવીર્યવસ્તૂનિ । યેન તે બોધિસત્ત્વાઃ પુણ્ડરીકોપમા ઇત્યુચ્યન્તે, ન પુષ્પોપમાસ્તે બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ઇત્યુચ્યન્તે । તદ્યથાપિ ( ક્પ્સૂ 312 ) ત્વં બ્રાહ્મણૈતર્હિ અપ્રમેયાનામસંખ્યેયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મધ્યે કુશલવ્યાકરણક્ષેત્રં તથાગતસ્યાગ્રતઃ કરુણાપુણ્ડરીકમુત્પન્નં પ્રણિધાનવિશેષેણ । યદા ત્વયા આનન્તર્યકારકા યાવદકુશલમૂલસમવધાનગતા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાસ્તીવ્રં પઞ્ચકષાયં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં । મહાકરુણાવ્યાહારેણ ત્વં સત્પુરુષ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિઃ સાધુકારો દત્તો, દૂતાશ્ચ પ્રેષિતા, મહાકારુણિકશ્ચ તે નામ કૃતં, સર્વા ચેયં પર્ષત્તવૈવ પૂજાકર્મણે ઉદ્યુક્તાઃ ।

ભવિષ્યસિ ત્વં મહાકારુણિકાનાગતે ઽધ્વન્યતિક્રાન્તાનામેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનામસંખ્યેયાનાં કલ્પાનાં પરીત્તાવશિષ્ટે દ્વિતીયે ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમે ઽસંખ્યેયે, તસ્મિનેવ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ભદ્રકે કલ્પે વિંશોત્તરવર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં, જરામરણાદ્યધિકે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽન્ધલોકે ઽનાયકે ઽકુશલમૂલસમવધાનગતે કુમાર્ગે વિહન્યમાનાનાં મહાસઙ્કટપ્રાપ્તાનાં સત્ત્વાનામાનન્તર્યકારકાનામાર્યાપવાદકાનાં સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાનાં મૂલાપત્તિસમાપન્નાનાં યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં, આકીર્ણે ( ક્પ્સૂ 313 ) લોકે તથાગતો ભવિષ્યસિ વિદ્યાચરણસંપન્નો યાવદ્બુદ્ધો ભગવાન્; વિવર્તિતગતિચક્રઃ પ્રવર્તિતધર્મચક્રઃ વિવર્તિતવશવર્તિમારક્લેશમારશ્ચ અનન્તાપર્યન્તાનિ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ શબ્દેનાપૂરયિત્વા, મહાશ્રાવકસન્નિપાતશ્ચ તે ભવિષ્યન્તિ યદુતાર્ધત્રયોદશૈર્ભિક્ષુશતૈઃ; અનુપૂર્વેણ પઞ્ચચત્વારિંશતિભિર્વર્ષૈરેવંરૂપં સકલં બુદ્ધકાર્યં પરિપૂરયિષ્યસિ, યથા પ્રણિધાનં કૃતં । યથા તસ્મિન્ સમયે ઽયં રાજામૃતશુદ્ધો ઽમિતાયુર્નામાપ્રમેયૈઃ કલ્પૈઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં કરિષ્યતિ, એવમેવ ત્વં મહાકારુણિક તત્ર સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ભદ્રકે મહાકલ્પે વિંશોત્તરવર્ષશતાયાં પ્રજાયાં પઞ્ચચત્વારિંશતિભિર્વર્ષૈરેવંરૂપં સકલં મહાબુદ્ધકાર્યં કરિષ્યસિ, શાક્યમુનિર્નામ તથાગતો ભવિષ્યસિ । પરિનિર્વૃતસ્ય ચ તે સત્પુરુષાનુત્તરપરિનિર્વાણેનાધિકં વર્ષસહસ્રં સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતે । સદ્ધર્મે ચાન્તર્હિતે તવ સત્પુરુષ તે ઽપિ ધાતવઃ જન્મશરીરે એવંરૂપં બુદ્ધકાર્યં કરિષ્યન્તિ, યથા સ્વયં પ્રણિધાનં કૃતં, એવં ચિરં સત્ત્વાન્ વિનયિષ્યસિ, ( ક્પ્સૂ 314 ) યથા પૂર્વોક્તં" ॥
તત્કાલે કૈતપુરે બ્રાહ્મણ આસીત્, સ એવમાહ - "તેષુ તેષ્વપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ કલ્પેષુ તવ સત્પુરુષ બોધિચારિકાં ચરમાણસ્યાહં નિત્યોપસ્થાયક ઉપકરણમૈત્ર્યાનુકૂલઃ સહાયકો ભૂત્વા ત્વામુપસ્થિહેયં; ચરમભવિકસ્યાહં તવ પિતા ભવેયં । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ તે સત્પુરુષ અગ્રદાનપતિર્ભવેયં; ત્વં ચ માં વ્યાકુર્યા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । અપરા ચ તત્ર વિનીતબુદ્ધિર્નામ સમુદ્રદેવતા, સાપ્યાહ - "તેષુ તેષુ યાવચ્ચરમભવિકસ્યાહં જનેત્રી માતા ભવેયં । બોધિપ્રાપ્તશ્ચ ત્વં મહાકારુણિક માં વ્યાકુર્યા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । વરુણચારિત્રનક્ષત્રા દેવતા, સાપ્યાહ - "તેષુ તેષુ યાવચ્ચરમભવિકસ્યાહં ક્ષીરધાત્રી માતા ભવેયં । બોધિપ્રાપ્તશ્ચ માં વ્યાકુર્યા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । સનેમો નામ શક્રઃ, અપરસ્તુ પારચિન્તી નામ શક્રઃ, તે ઉભયે ઽપ્યાહતુઃ । "વયમપિ ભો મહાકારુણિક તેષુ તેષુ યાવદ્; બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ તે વયં શ્રાવકયુગપ્રજ્ઞાવન્તો ( ક્પ્સૂ 315 ) ઋદ્ધિમન્તશ્ચ ભવેમઃ" । અપરશ્ચારિત્રચરણસુદર્શયૂથિકો નામ શક્રઃ, સ એવમાહ - "અહં તે મહાકારુણિક તેષુ તેષુ યાવચ્ચરમભવિકસ્ય પુત્રો ભવેયં" । અપરા શિખરદેવતા સૌરભ્યાકિંશુકા નામ, સાપ્યાહ - "અહં તે મહાકારુણિક તાસુ તાસુ જાતિષુ ભાર્યા ભવેયં । બોધિપ્રાપ્તશ્ચ ત્વં સત્પુરુષ માં વ્યાકુર્યા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । કદુશ્ચરો નામાસુરેન્દ્રઃ, સો ઽપ્યાહ - "અહં તે મહાકારુણિકા તેષુ તેષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ કલ્પેષુ સત્પુરુષ બોધિચારિકાં ચરમાણસ્યાહમુપકરણમૈત્ર્યાનુકુલઃ સહાયો દાસત્વેનોપસ્થિહેયં, ચરમભવિકસ્યાહં તે ઉપસ્થાયકો ભવેયં । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ તે સત્પુરુષ ધાર્મિકં ધર્મચક્રં પ્રવર્તને ઽધ્યયેયં, અહં ચ તે ધર્મદેશનાં પ્રથમાં સફલાં કુર્યાં, ધર્મરસં ચ પિવેયં, અમૃતં ચૌષધિં ગચ્છેયં, યાવત્ સર્વક્લેશપ્રહાણાદર્હત્વં પ્રાપ્નુયાં" । પેયાલં, ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાશ્ચ તત્ર દેવનાગાસુરા મહાકારુણિકસ્યાનુપ્રવૃત્તિચર્યાય ( ક્પ્સૂ 316 ) પ્રણિધાનં કૃતવન્તો વૈનેયમુપન્યસ્તા । એકશ્ચ તત્ર સંજ્ઞાવિકરણભીષ્મો નામાજીવિકઃ, સ આહ - "અહં તે ભો મહાબ્રાહ્મણ બહૂપકરણસહાયકો ભવિષ્યામિ । નિત્યમહં તે ઽપ્રમેયેષુ કલ્પેષુ સફલચારિકોપજીવીજ્ઞાતિકો ભવેયં; નિત્યં ચ ત્વત્સકાશમુપસંક્રમેયં વસ્તુયાચનાર્થં શય્યાસનવાહનહસ્ત્યશ્વરથગ્રામનિગમનગરકુલપુત્રદુહિતૃમાંસરુધિરચર્માસ્થિહસ્તપાદજિહ્વાકર્ણનાસનયનશીર્ષાણિ ચ યાચેયં । એવંરૂપો ઽહં તવ મહાબ્રાહ્મણ દાનપારમિતાસહાયકો ભવેયં, યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાસહાયકો ભવેયં । એવંરૂપો ઽહં મહાબ્રાહ્મણ બોધિચારિકાં ચરમાણસ્ય તવ ષટ્સુ પારમિતાસુ સહાયકો ભવેયં; યાવત્ત્વં બોધિં પ્રાપ્નુયા અહં ચ તે શ્રાવકસ્થાનમાસાદયેયં, અશીતિધર્મસ્કન્ધસહસ્રાણ્યુદ્ગૃહ્ણીયાં પૃષ્ઠશ્ચ ધર્મદેશકો ભવેયં । ત્વં ચ માં વ્યાકુર્યા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । શ્રુત્વા ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બ્રાહ્મણો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા, તં સંજ્ઞાવિકરણભીષ્માજીવિકં શબ્દાપયિત્વાહ - ( ક્પ્સૂ 317 ) "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ યસ્ત્વં મમ સહાયકો ભવિષ્યસિ અનુત્તરચર્યાય, યાવચ્ચ ત્વં મમાપ્રમેયાસંખ્યેયજન્માન્તરનયુતસહસ્રેષૂપસંક્રમેર્વસ્તુયાચનાર્થાય । તદાહં પ્રસન્નચિત્તો દદ્યાં, મા ચ ત્વમપુણ્યભાગી ભવેઃ" ।
ભૂયશ્ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરત આહ - "સચેન્મે ભદન્ત ભગવંસ્તેષુ તેષ્વપ્રમેયેષ્વસંખ્યેયેષુ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રેષ્વનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરમાણસ્ય યે મમ પુરતો યાચનકાઃ સ્થિત્વાન્નં યાચન્તિ મૃદુવચનેન વા પુરુષવચનેન વા ઉલ્લઙ્ઘનવચનેન વા સ્પષ્ટવચનેન વા યાચેયુઃ; સચેદહં ભદન્ત ભગવન્ યાચનકસ્યાન્તિકે એકચિત્તક્ષણમપિ રોષં ઉત્પાદયેયં । અપ્રસાદં વોત્પાદયેયં દાનસ્ય વા ફલવિપાકં કાઙ્ક્ષમાણો દાનં દદ્યાં, વિસંવાદિતા મે ભવેયુઃ યે ઽપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધા ભગવન્તસ્તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તિ યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, મા ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । સચેદહં ( ક્પ્સૂ 318 ) ભદન્ત ભગવન્ યાચનકસ્ય પ્રસન્નચિત્તો દાનં દદ્યાં, તદપિ દાનપ્રતિગ્રાહકસ્ય શ્રદ્ધાદેયવિનિપાતનં, માકુશલૈર્ધર્મૈરન્તરાયકરં ભવેત્; અન્તશો વાલાગ્રકોટીપ્રમાણમાત્રમપિ વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુઃ । યદીદં પ્રતિગ્રાહકસ્ય વાલાગ્રકોટીપ્રમાણમાત્રમપિ કુશલેષુ ધર્મેષ્વન્તરાયં કુર્યુઃ, અહમપ્યવીચિપરાયણો ભવેયં । યથાન્નસ્ય તથા વસ્ત્રસ્ય । યાવદ્ યે મમ યાચનકાઃ શીર્ષં યાચેયુઃ, મૃદુવચનેન વા પરુષવચનેન વા ઉલ્લઙ્ઘ્યવચનેન વા સ્પષ્ટવચનેન વા શીર્ષં યાચયેરન્; સચેદહં ભદન્ત ભગવન્ યાચનકસ્યાન્તિકે એકચિત્તક્ષણમપિ રોષમુત્પાદયેયં, અપ્રસાદચિત્તમુત્પાદયેયં, દાનફલવિપાકમાકાઙ્ક્ષં શીર્ષં પરિત્યજેયં, વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુઃ; યાવદહમપ્યવીચિપરાયણો ભવેયં । યથા દાનમેવં શીલં યાવત્પ્રજ્ઞા પરિત્યાગો વાચ્યઃ" ।

સ ચ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો મહાકારુણિકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય સાધુકારમદાસીત્ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, મહાકરુણાપ્રતિષ્ઠિતેન મનસા ત્વયા સત્પુરુષેમં પ્રણિધાનં કૃતં" । સા ચ કુલપુત્ર સર્વાવતી પર્ષા સદેવગન્ધર્વમાનુષાસુરશ્ચ લોકઃ પ્રાઞ્જલીભૂતઃ સ્થિત્વા સાધુકારં પ્રાદાસીત્ । "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, મહાકરુણાપ્રતિષ્ઠિતેન મનસા ત્વયા સત્પુરુષ પ્રણિધાનં કૃતમ્ । ત્વમપિ સત્ત્વાં ષટ્પરાયણીયધર્મૈઃ સંતર્પયિષ્યસિ" । સ ચ કુલપુત્ર યથા સંજ્ઞાવિકારભીષ્માજીવિકો બોધિસત્ત્વો દાનપ્રતિગ્રાહિકયા પ્રણિધાનં કૃતવાન્, એવમેવ ચતુરશીતિભિઃ પ્રાણિસહસ્રૈઃ પ્રણિધાનં કૃતં । સ ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તાન્યેવંરૂપાણિ પ્રણિધાનાનિ ચતુરશીતીનાં પ્રાણિસહસ્રાણાં સકાશાચ્છ્રુત્વા સંજ્ઞાવિકારભીષ્મેણ પ્રણિધાનં કૃતં । અથ મહાકારુણિકઃ પરમપ્રીતિસૌમનસ્યજાતઃ પ્રાઞ્જલીભૂતઃ સ્થિત્વા સર્વાવતીં પર્ષાં વ્યવલોક્ય પરમપ્રીતમના આહ । "અહો આશ્ચર્યં, ભવિષ્યામ્યહં ધર્મદુર્ભિક્ષક્ષીણકાલે મહાક્લેશરણે કલિયુગે પઞ્ચકષાયે વર્તમાને લોકે ઽનાયકે સાર્થવાહો ઽવભાસકરઃ પ્રદીપકરઃ અત્રાણાનામન્ધાનાં માર્ગનિદર્શકઃ । યત્ર ( ક્પ્સૂ 320 ) હિ નામાહં પ્રથમચિત્તોત્પાદેનૈવમેવંરૂપામનુત્તરાયાં બોધિચર્યાયાં સહાયકાઃ પ્રતિલબ્ધા યે મમ જન્માન્તરેષુ શીર્ષપ્રતિગ્રાહકા ભવિષ્યન્તિ નયનકર્ણનાસાજિહ્વાહસ્તપાદચર્માસ્થિરુધિરં યાવદન્નસ્ય પ્રતિગ્રાહકા ભવિષ્યન્તિ" ।
પુનરપિ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતો નિષણ્ણ આહ - "યે ચ મમ ભદન્ત ભગવન્ તેષુ તેષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રેષુ જન્માન્તરેષુ યાચનકા ઉપસંક્રામેયુર્યદિ વાન્નં યદિ વા પાનં યાવચ્છિરઃ પ્રતિગૃહ્ણીયુરન્તશો વાલાગ્રકોટીપ્રમાનમાત્રમપિ મમ હસ્તદાનં પ્રતિગૃહ્ણીયુર્યાવદ્બોધિપર્યન્તેન । સચેદહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્ય ન તાં સત્ત્વાં સંસારાત્ પરિમોચયેયં, ન ચ પુનર્વ્યાકુર્યાં છ્રાવકયાનેન વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનેન વા મહાયાનેન વા, વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુઃ ય એતર્હિ દશસુ દિક્ષુ, યાવન્, મા ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં" ।
પુનરપિ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો મહાકારુણિકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય સાધુકારં પ્રાદાસીત્ । ( ક્પ્સૂ 321 ) "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, એવંરૂપં તે સત્પુરુષ બોધિચારિકાપ્રણિધાનં, યથા મેરુશિખરિંધરેણ તથાગતેન પૂર્વં પ્રથમચિત્તોત્પાદેન લોકેશ્વરજ્યોતિષસ્તથાગતસ્ય પુરતઃ એવંરૂપયા બોધિસત્ત્વચર્યયા પ્રણિધાનં કૃતં એવંરૂપા બોધિસત્ત્વચારિકા ચીર્ણા યથા પ્રણિધાનં કૃતં । ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા મહાકલ્પા અતિક્રાન્તા યથા તેન સત્પુરુષેણ પુરિમાયાં દિશીતો કોટીશતસહસ્રબુદ્ધક્ષેત્રે જ્વાલપ્રતિસંખ્યાયાં લોકધાતૌ વર્ષશતાયુષ્કાયામનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધો, જ્ઞાનકુસુમવિરજસમુચ્છ્રયબોધીશ્વરો નામ બભૂવ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભગવાન્, પઞ્ચચત્વારિંશદ્વર્ષાણિ બુદ્ધકાર્યં કૃત્વાનુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પ્રવિષ્ટઃ । તસ્ય ખલુ મહાકારુણિક જ્ઞાનકુસુમવિરજસમુચ્છ્રયબોધીશ્વરસ્ય તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય વર્ષસહસ્રં સદ્ધર્મનેત્રી અસ્થાસીત્; સદ્ધર્મસ્યાન્તર્હિતસ્ય વર્ષસહસ્રં પુનઃ સદ્ધર્મપ્રતિરૂપકમસ્થાસીત્ । યે ખલુ મહાકારુણિક જ્ઞાનકુસુમવિરજસમુચ્છ્રયબોધીશ્વરસ્ય તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય સદ્ધર્મનેત્ર્યવસ્થિતાયાં ( ક્પ્સૂ 322 ) સદ્ધર્મપ્રતિરૂપકા વા ભિક્ષુર્ભિક્ષુણી વા દુઃશીલપાપધર્મા વિષમસમુદાચારાઃ સ્તૌપિકવસ્તુગ્રાહકાલજ્જિકા વા ધર્મપૂજાચ્છેદાલજ્જસંસૃષ્ટા વા ચતુર્દિશસઙ્ઘસ્ય વા સંમુખીભૂતસઙ્ઘસ્ય વા ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારં વા છિન્નં પૌદ્ગલિકપરિગ્રહે યાવદાત્મના પરિભુક્તં ગૃહસ્થાનાં વા દત્તં; તેન ખલુ મહાકારુણિક જ્ઞાનકુસુમવિરજસમુચ્છ્રયબોધીશ્વરેણ તથાગતેન સર્વે ઽનુપૂર્વેણ વ્યાકૃતસ્ત્રિભિર્યાનૈઃ । યે કેચિન્ મહાકારુણિક તસ્ય ભગવતઃ શાસને રક્તકાષાયપ્રાવૃતાઃ સર્વે તે અવૈવર્તિકા વ્યાકૃતાસ્ત્રિભિર્યાનૈઃ; યે ઽપિ કેચિન્ મૂલાપત્તિસમાપન્ના ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા વા પૂર્વમેવ તે તેન તથાગતેન શાસ્તૃસંજ્ઞાકુશલમૂલવિપાકેન ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકા વ્યાકૃતાઃ" ।

પુનરપરં કુલપુત્ર સ મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરત આહ - "એષૈવ મે ભદન્ત ભગવન્ પ્રણિધિર્યાવદેવાહમનુત્તરાયાં બોધિચર્યાયાં ચરમાણો યાન્ સત્ત્વાનહં દાનપારમિતાયાં નિયોજયેયં સમાદાપયેયં પ્રતિષ્ઠાપયેયં યાવત્ ( ક્પ્સૂ 323 ) પ્રજ્ઞાપારમિતાયામન્તશો વાલાગ્રકોટીપ્રમાણમાત્રમપિ કુશલમૂલે નિયોજયેયં; યાવદ્બોધિપર્યન્તેન ચર્યાં ચરમાણો ન તાન્ સત્ત્વાંસ્ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકભૂમૌ સ્થાપયેયમન્તશ એકસત્ત્વમપિ, વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુઃ યે દશસુ દિક્ષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયેષુ લોકધાતુષુ તિષ્ઠન્તિ ધ્રિયન્તે યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, મા ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । અનુત્તરજ્ઞાનપ્રતિલબ્ધશ્ચાહં ભદન્ત ભગવન્ યે મે સત્ત્વાઃ શાસને રક્તકાષાયપ્રાવૃતા ભવેયુઃ; યદિ વા મૂલાપત્તિમાપન્નાઃ સ્યુર્યદિ વા દૃષ્ટિવ્યસનં સંપ્રતિપન્નાઃ સ્યુર્યદિ વા ત્રિષુ રત્નેષુ સ્ખલિતાઃ સાપરાધા ભવેયુર્ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકા ય એકક્ષણમપિ મમ સકાશે શાસ્તૃસંજ્ઞાં વા ગૌરવચિત્તં વોત્પાદયેયુર્ધર્મે વા સઙ્ઘે વા ગૌરવચિત્તમુત્પાદયેયુઃ; સચેદહં ભદન્ત ભગવંસ્તાન્ સત્ત્વાંસ્ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકાં ન વ્યાકુર્યામન્તશ એકસત્ત્વમપિ રિંચેયુર્વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુર્યાવન્ મા ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । બોધિપ્રાપ્તસ્ય ( ક્પ્સૂ 324 ) ચ મે ભદન્ત ભગવન્ દેવમનુષ્યસત્કૃતં ગુરુકૃતં માનિતં પૂજિતં રક્તકાષાયચીવરં ભવેત્ । સહદર્શનેન સત્ત્વાઃ કાષાયકણ્ઠાસ્ત્રિભિર્યાનૈરવૈવર્તિકા ભવેયુર્યે સત્ત્વાઃ ક્ષુત્તર્ષપીડિતા અન્નપાનવિરહિતા યક્ષદારિદ્રા વાન્તશઃ યામલૌકિકાઃ સત્ત્વા યે કાષાયમભિલષેયુરન્તશશ્ચતુરઙ્ગુલમપિ, સર્વે તે ઽન્નપાનસંપન્ના ભવેયુઃ પરિપૂર્ણાભિપ્રાયાઃ । યે સત્ત્વાઃ પરસ્પરવિરુદ્ધવૈરબહુલાઃ પરસ્પરયુદ્ધસંગ્રામગતા વા દેવા વા યક્ષા વા રાક્ષસા વા નાગા વા અસુરા વા ગરુડા વા કિન્નરા વા મહોરગા વા કુંભાણ્ડા વા પિશાચા વા મનુષ્યા વા સંગ્રામગતાઃ કાષાયમનુસ્મરેયુઃ, તે સત્ત્વાઃ કરુણાચિત્તા મૃદુચિત્તા અવૈરચિત્તાઃ કર્મણ્યચિત્તા ભવેયુર્યે સત્ત્વાઃ સંગ્રામે વા વિવાદે વા યુદ્ધે વા કલહે વા કાષાયખણ્ડકં રક્ષાર્થં પૂજનાર્થં ગૌરવાર્થં હરેયુસ્તે સત્ત્વાઃ સદા અપરાજિતા ભવેયુરસ્ખલિતા અવિહેઠિતા ભવેયુઃ, સ્વસ્તિના તતઃ સંગ્રામાદ્વા યુદ્ધાદ્વા કલહાદ્વા વિવાદાદ્વા પરિમુચ્યેયુઃ । યદિ મે ભદન્ત ભગવન્નેભિઃ પઞ્ચભિરાર્યગુણૈ રક્તં કાષાયં ન સમન્વાગતં ભવેત્, વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુર્યે દશસુ દિક્ષુ, ( ક્પ્સૂ 325 ) યાવન્, મા ચાહં શક્તઃ સકલં બુદ્ધકાર્યં પરિનિષ્પાદયિતું, ધર્મા મે સંમોષં ગચ્છેયુર્મા ચાહં શક્તઃ અન્યતીર્થિકાં પરિગૃહીતું । યે ચ ભદન્ત ભગવન્ મમાભિસંબુદ્ધસ્ય યાવત્ પરિનિર્વૃતસ્ય
વા નમસ્કારં કરિષ્યન્તિ, "નમઃ શાક્યમુનયે તથાગતાયે"તિ વાચં ભાષિષ્યન્તે, તેષાં સર્વકર્માવરણક્ષયો ભવિષ્યતિ, અન્તે ચાનુત્તરેણ બુદ્ધપરિનિર્વાણેન પરિનિર્વાસ્યન્તિ"તિ ।
સ ચ પુનઃ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો દક્ષિણં બાહું પ્રસારયિત્વા કરતલેન મહાકારુણિકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય શિરઃ પરિમાર્જયિત્વાહ - "સાધુ સાધુ સત્પુરુષ, કલ્યાણં તે પ્રણિધાનં ભદ્રકપ્રતિવિમર્શ; એવમેવ તે સત્પુરુષ પઞ્ચભિરાર્યગુણૈ રક્તકાષાયં સત્ત્વાનામુપજીવ્યં ભવિષ્યતિ" ।
સ ભો પુનઃ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તેન વ્યાકરેણેન સાધુકારપ્રામોદ્ય પ્રસાદેન તથાગતપુણ્યદીર્ઘાઙ્ગુલિપરિચ્છાદિતેન દક્ષિણેન મૃદુતરુણકરતલસંસ્પર્શેણ કુમારભૂતઃ સંવૃતો વિંશદ્વર્ષસદૃશો જાતિપ્રમાણેન ।
પુનરપિ કુલપુત્ર સર્વાવતી સા પર્ષા સદેવગન્ધર્વમાનુષા પ્રાઞ્જલિભૂતા તસ્થૌ, મહાકારુણિકસ્ય પૂજાકર્મણે ઉદ્યુક્તાઃ પુષ્પૈર્વાદ્યૈર્મહાકારુણિકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય પૂજાં કૃત્વા વિચિત્રવર્ણૈઃ શ્લોકૈસ્તુષ્ટાવ ॥
ઇતિ શ્રીકરુણાપુણ્ડરીકે મહાયાનસૂત્રે બોધિસત્ત્વવ્યાકરણપરિવર્તશ્ચતુર્થઃ ॥4॥
વ્ દાનપરિવર્તો નામ પઞ્ચમઃ
સ ચ પુનઃ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પઞ્ચમણ્ડલેન પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પુરતો નિષસાદ રત્નગર્ભં તથાગતં પરિપૃચ્છત્ - "સમાધાનમુખનિર્દેશસંભારવિશુદ્ધિમુખો ધર્મપર્યાયો બોધિસત્ત્વાનાં માર્ગો ભગવતા નિર્દિષ્ટઃ; કિયતા ભદન્ત ભગવન્ સમાધાનમુખનિર્દેશસંભારવિશુદ્ધિમુખો ધર્મપર્યાયો બોધિસત્ત્વાનાં માર્ગો ભગવતા નિર્દિષ્ટઃ?; કિયતા ભદન્ત ભગવન્ સમાધાનમુખનિર્દેશસંભારવિશુદ્ધિમુખો ધર્મપર્યાયઃ પરિપૂર્ણો ભવતિ?; કિયદ્રૂપેણ વા ભદન્ત ભગવન્ સંભારેણ સમન્વાગતઃ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા દૃઢપ્રતિષ્ઠિતો ભવતિ?; કિયદ્રૂપેણ સમાધાનમુખનિર્દેશનાલઙ્કૃતો ભવતિ?" સ ભોઃ પુનઃ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો મહાકારુણિકં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - "સાધુ ( ક્પ્સૂ 328 ) સાધુ મહાકારુણિક ભદ્રકઃ પ્રશ્નઃ કલ્યાણં તે પ્રતિભાનં । ભૂયસ્યા માત્રયા ત્વં મહાકારુણિકાપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં હિતકરો બહુકરશ્ચોત્પન્નો, યત્ર હિ નામ ત્વં મહાકારુણિક તથાગતમિદમેવંરૂપં પ્રશ્નં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે । તેન હિ મહાકારુણિક શૃણુ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિકુરુ ચ ।

મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં કુલપુત્રાણાં અસ્તિ મહાકારુણિક શૂરંગમો નામ સમાધિર્યત્ર સમાધૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ સર્વસમાધિષ્વનુપ્રવિષ્ટો ભવતિ । અસ્તિ રત્નમુદ્રો નામ સમાધિર્યેન સર્વસમાધયો મુદ્રિતા ભવન્તિ । અસ્તિ સિંહવિક્રીડિતો નામ સમાધિર્યત્ર સ્થિતઃ સર્વસમાધિભિર્વિક્રીડતિ । સુચન્દ્રો નામ સમાધિઃ સર્વસમાધીનવભાસયતિ । ચન્દ્રધ્વજકેતુઃ સમાધિઃ સર્વસમાધીનાં ધ્વજં ધારયતિ । સર્વધર્મોદ્ગતઃ સમાધિઃ સર્વસમાધયો ઽન્તર્ગચ્છન્તિ । વિલોકિતમુદ્રો નામ સમાધિઃ સર્વસમાધીનાં મુર્ધાનં વ્યવલોકયતિ । ધર્મધાતુવિગતસમાધૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ સર્વધર્મધાતુવિનિશ્ચયાય ( ક્પ્સૂ 329 ) ગચ્છતિ । નિયતધ્વજકેતૌ સમાધૌ સ્થિતઃ સર્વસમાધીનાં ધ્વજં ધારયતિ । વજ્રે સમાધૌ સ્થિતઃ સર્વસમાધીન્નિર્ભિનત્તિ । ધર્મપ્રવેશમુદ્રે સમાધૌ સ્થિતઃ સર્વધર્માન્ મુદ્રયતિ । સમાધિરાજસુપ્રતિષ્ઠિતેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ રાજત્વેન પ્રતિષ્ઠિતો ભવતિ । રશ્મિમુક્તેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ રશ્મયો ઽવસરન્તિ । બલવીર્યેણ સમાધિના સર્વસમાધિષુ બલવીર્યતાં કારયતિ । સમુદ્ગતેન સમાધિના સર્વસમાધિષૂદ્ગચ્છતિ । નિરુક્તિનિર્દેશેન સમાધિના સર્વસમાધિવચનપ્રવેશાં પ્રવિશતિ । અધિવચનપ્રવેશેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં નામધેયાન્યનુપ્રવિશતિ । દિગ્વિલોકેન સમાધિના સર્વસમાધીનવલોકયતિ । સર્વધર્મપ્રભેદેન સમાધિના સર્વધર્મપ્રભેદતામનુપ્રવિશતિ । ધારણીમુદ્રેણ સમાધિના સર્વસમાધીનાં મુદ્રાન્ ધારયતિ । સર્વધર્મવિવિક્તેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ વિવેકધર્મતામનુપ્રવિશતિ । અસંપ્રમોષેણ સમાધિના સર્વસમાધયો ન મુષ્યન્તિ । સર્વધર્માચલેન સમાધિના સર્વસમાધિષ્વચલતાયૈ સંતિષ્ઠતે । સર્વધર્મસમવસરણસાગરમુદ્રે ( ક્પ્સૂ 330 ) સમાધૌ સર્વસમાધયઃ સંગ્રહં સમવસરણં ગચ્છન્તિ । સર્વધર્મામન્યને સમાધૌ સર્વસમાધય ઉદયવ્યયામન્યનતાં ગચ્છન્તિ । આકાશસ્ફરણેન સમાધિના સર્વસમાધય આકાશે સ્ફુરન્તિ । સર્વધર્માચ્છેદનેન સમાધિના સર્વસમાધયો ઽનુપચ્છેદં ગચ્છન્તિ । વજ્રમણ્ડલેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં મણ્ડલં ધારયતિ । સર્વધર્મૈકરસેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં રસં ધારયતિ । રણં જહેન સમાધિના સર્વોપકરણક્લેશાં જહાતિ । સર્વધર્માનુત્પાદેન સમાધિના સર્વધર્માનુત્પાદાનિરોધં દર્શયતિ । વૈરોચનેન સમાધિના સર્વસમાધીન્ ભાવયતિ તપતિ વિરોચતિ । સર્વધર્માનિરોધેન સમાધિના સર્વસમાધીન્
વિભજતિ । અનિમિષેણ સમાધિના સર્વસમાધયો ન કદાચિત્ સમાધિધર્મા એષન્તે । અનિકેતેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ ન કદાચિદ્ ( ક્પ્સૂ 331 ) ધર્મસ્થિતિં સમનુપશ્યતિ । ગગનકલ્પેન સમાધિના સર્વસમાધીન્ ગગનસ્વભાવાસારત્વાય સમનુપશ્યતિ । નિશ્ચિત્તેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ ચિત્તચૈતસિકા ધર્માઃ પ્રહીયન્તે । રૂપાપર્યન્તેન સમાધિના રૂપમવભાસયતિ । વિમલપ્રદીપેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં પ્રદીપં કરોતિ । સર્વધર્માપર્યન્તેન સમાધિના સર્વસમાધિષ્વપર્યન્તજ્ઞાનં દર્શયતિ । વિદ્યુદુન્મિષેણ સમાધિના સર્વસમાધિષ્વપર્યન્તં જ્ઞાનં દર્શયતિ । સર્વપ્રભંકરેણ સમાધિના સર્વસમાધિષુ પ્રભંકરમુખમુપદર્શયતિ । ધાતુપર્યન્તેન સમાધિના સર્વસમાધીનપર્યન્તવિજ્ઞાપનાયોપદર્શયતિ । સમાધિશુદ્ધસારેણ સમાધિના શૂન્યતાં સમાધિધર્મેષ્વનુપ્રાપ્નોતિ । મેરુચિત્રેણ સમાધિના સર્વધર્મેષુ ઋક્તતાં સંદર્શયતિ । વિમલપ્રભેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં મલમપકર્ષયતિ । સર્વધર્માસંપ્રભેદેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં વ્યુપકૃષ્ટતાં સંદર્શયતિ । ( ક્પ્સૂ 332 ) રતિકરેણ સમાધિના સર્વસમાધિષુ રતિં પ્રતિલભતે । સર્વધર્મસ્વભાવવિક્રીડિતેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ રૂપાનુપલબ્ધિં દર્શયતિ । વિદ્યુદ્વિકરણેન સમાધિના સર્વસમાધિષ્વલક્ષણત્વં દર્શયતિ । સર્વધર્માનિક્ષેપવિરજેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં વિરજં જ્ઞાનમુપદર્શયતિ । અક્ષયવતેન સમાધિના સર્વસમાધીનાં ન ક્ષયં નાક્ષયં દર્શયતિ । સર્વધર્માચિન્ત્યશુદ્ધેન સમાધિના સર્વધર્માં પ્રતિભાસોપમાં દર્શયતિ । તેજોવતા સમાધિના સર્વસમાધિષુ જ્ઞાનં જ્વાલયતિ । ક્ષયાપગતેન સમાધિના સર્વસમાધીનક્ષયાનુપગતાં દર્શયતિ । અનિઞ્જિતેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ નેઞ્જતિ ન વેપતિ ન પ્રપઞ્ચયતિ । વિવર્ધનેન સમાધિના સર્વસમાધિસમાપત્તિષુ વિવર્ધમાનાં જ્ઞેયં સમનુપશ્યતિ । સૂર્યપ્રદીપેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ રશ્મિમુખાન્યવકિરતિ । ચન્દ્રવિમલેન સમાધિના સર્વસમાધિષ્વાલોકં ( ક્પ્સૂ 333 ) કરોતિ । શુદ્ધપ્રતિભાસેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ ચતસ્રઃ પ્રતિસંવિદાઃ પ્રતિલભતે । કારાકારેણ સમાધિના કારવિહારક્રિયાં કરોતિ જ્ઞાનકેતું સમનુપશ્યતિ । વજ્રોપમેન સમાધિના સર્વધર્માન્નિર્વેધીકરોતિ યસ્ય વેધમપિ ન સમનુપશ્યતિ । ચિત્તસ્થિતેન સમાધિના ચિત્તં ન ચલતિ

ન વેધતિ ન પ્રતિભાસતિ ન વિઘાતમાપદ્યતે, ન ચાસ્યૈવં ભવતિ "ચિત્તમેતદ્" ઇતિ । સમન્તાલોકેન સમાધિના સર્વસમાધિષ્વાલોકં સમનુપશ્યતિ । સુપ્રતિષ્ઠિતેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ સુપ્રતિષ્ઠિતત્વે પ્રતિષ્ઠતિ । રત્નકૂટેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ રત્નકૂટ ઇવ સંદૃશ્યતે । વરધર્મમુદ્રેણ સમાધિના સર્વસમાધયો મુદ્રિતા ભવન્તિ, ધર્મસમતયા ન કંચિદ્ધર્મં સમતાનિર્મુક્તં સમનુપશ્યતિ । રતિં ( ક્પ્સૂ 334 ) જહેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ રતિં જહાતિ । ધર્મોલ્કેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વસમારકૃતાં પ્રતિલભતે । અક્ષરાપગતેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વેકાક્ષરમપિ નોપલભતે । આલંબનચ્છેદેન સમાધિના સર્વાલંબનાં વ્યુપચ્છિનત્તિ । અવિકારેણ સમાધિના સર્વધર્માણાં વિકારં નોપલભતે । પ્રકૃતિવિશુદ્ધેન સમાધિના સર્વધર્માણામુપકારં નોપલભતે । અનિકેતચરેણ સમાધિના સર્વધર્મેષુ નિકેતં નોપલભતે । તિમિરાપગતેન સમાધિના સર્વસમાધિચરણં ન સમનુપશ્યતિ, તમોવિષયં સમતિક્રામતિ । સર્વગુણસંચયગતેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ સન્નિચયં જહાતિ । સ્થિતનિશ્ચિત્તેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ ચિત્તમિતિ નોપલભતે । બોધ્યઙ્ગગતેન સમાધિના સર્વધર્માં બુધ્યતિ । સ્મૃતિવિકરણેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વસંખ્યેયપ્રતિભાનં ( ક્પ્સૂ 335 ) પ્રતિલભતે । તત્કરજ્ઞાનવિશુદ્ધેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વસમાસમતાં પ્રતિલભતે । જ્ઞાનકેતુસમાધિના સર્વત્રૈધાતુકમતિક્રામતિ । જ્ઞાનોપચ્છેદસમાધિના સર્વધર્મવ્યવચ્છેદં સમનુપશ્યતિ । જ્ઞાનવિકરણેન સમાધિના સર્વધર્મવિકરણતામનુપ્રાપ્નોતિ । નિરધિષ્ઠાનેન સમાધિના સર્વધર્મામનાશ્રયભૂતાં સમનુપશ્યતિ । એકવ્યૂહેન સમાધિના ન કંચિદ્ધર્મદ્વયં સમનુપશ્યતિ । આકારનિર્હારવતા સમાધિના સર્વધર્માણાં અનાકારનિર્હારં સમનુપશ્યતિ । સર્વાધિકારસર્વભવતલવિકરણેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ નિર્વેધજ્ઞાનં પ્રવિશતિ, યસ્યાનુપ્રવેશાન્ન કંચિત્ પ્રતિલભતે । સઙ્કેતરુતપ્રવેશેન સમાધિના સર્વરુતસઙ્કેતેષ્વનુપ્રવિશતિ । ઘોષવાગ્ભિરક્ષરવિમુક્તેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વક્ષરવિમુક્તિં ( ક્પ્સૂ 336 ) સમનુપશ્યતિ । જ્ઞાનોલ્કામતા સમાધિના સર્વસમાધિષુ તેન ભાસતિ તપતિ વિરોચતિ । વરજ્ઞાનલક્ષણવિજૃંભિતેન
સમાધિના સર્વધર્મેષ્વપરિશુદ્ધં લક્ષણં દર્શયતિ । અનભિજ્ઞાલક્ષણવતેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વનભિલક્ષણાર્થં સમનુપશ્યતિ । સર્વાકારવરોપતેન સમાધિના સર્વધર્મસમાધિષુ સર્વાકારવરોપેતો ભવતિ । સર્વદુઃખસુજહેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વનિશ્રિયં સમનુપશ્યતિ । અક્ષયકારણેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વક્ષયં ન સમનુપશ્યતિ । ધારણપદેન સમાધિના સર્વસમાધીં સર્વધર્માંશ્ચ ધારયતિ, સમ્યક્ત્વમિથ્યાત્વં ન સમનુપશ્યતિ । નિરોધવિધપ્રશમેન સમાધિના સર્વધર્માનુરોધવિરોધાં ન ( ક્પ્સૂ 337 ) સમનુપશ્યતિ । વિમલપ્રભાસેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ સંસ્કૃતવિમલં ન સમનુપશ્યતિ । સારાનુગતેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વસારં નોપલભતે । પૂર્ણચન્દ્રવિમલેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ ગુણપરિપૂર્ણો ભવતિ । મહાવ્યૂહેન સમાધિના સર્વસમાધિષુ મહાવ્યૂહસમન્વાગતો ભવતિ । સર્વલોકપ્રભેદેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ જ્ઞાનેનાવભાસયતિ । સમાધિસમતાવિરોચનેન સમાધિના સર્વસમાધિષ્વેકાગ્રતાં પ્રતિલભતે । અરણેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ ન રણતિ । અનિલનિકેતેન સમાધિના સર્વધર્મેષ્વાલયં ન કરોતિ । તથાસ્થિતનીશ્ચિત્તેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ તથતા ન વિનિવર્તતે । કાયકલિસંપ્રમથનેન સમાધિના સર્વધર્મેષુ સત્કાયં નોપલભતે । વાક્કલિવિધ્વંસનગગનપ્રતિલબ્ધેન સમાધિના ( ક્પ્સૂ 338 ) બોધિસત્ત્વઃ સર્વધર્મેષુ વાક્કર્મ નોપલભતે । આકાશસંગગતિવિમુક્તિનિરુપલેપસમાધિસ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ સર્વધર્મેષ્વાકાશસંગતામનુપ્રાપ્નોતિ । અયં સમાધિમુખો મહાયાનસંપ્રસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં નિર્વેશઃ ।

તત્ર કતમો બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં સંભારવિશુદ્ધિમુખસંગ્રહો ધર્મપર્યાયઃ? દાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સત્ત્વપરિપાચનતયા સંવર્તતે । શીલસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં પ્રણિધાનપૂર્યા સંવર્તતે । ક્ષાન્તિસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં લક્ષણાનુવ્યઞ્જનપરિપૂર્યા સંવર્તતે । વીર્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વકાર્યપરિપૂર્યા સંવર્તતે । ધ્યાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનામાજાનેયચિત્તતયા સંવર્તતે । પ્રજ્ઞાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વક્લેશપરિજ્ઞયા સંવર્તતે । શ્રુતસંભારો બોધિસત્ત્વાનામસઙ્ગપ્રતિભાનતયા સંવર્તતે । પુણ્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વસત્ત્વોપજીવ્યતયા સંવર્તતે । જ્ઞાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનામસઙ્ગજ્ઞાનતયા સંવર્તતે । ( ક્પ્સૂ 339 ) શમથસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કર્મણ્યચિત્તતયા સંવર્તતે । વિપશ્યનાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં વિગતકથંકથયા સંવર્તતે । મૈત્રીસંભારો બોધિસત્ત્વાનામપ્રતિહતચિત્તતયા સંવર્તતે । કરુણાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં પરિપાકાખેદતાયૈ સંવર્તતે । મુદિતાસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મારામરતિરમણતાયૈ સંવર્તતે । ઉપેક્ષાસંભારો બોધિસત્ત્વાનામનુનયપ્રતિઘપ્રહાણાય સંવર્તતે । ધર્મશ્રવણસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં વિવરણપ્રહાણાય સંવર્તતે । નિષ્ક્રમણસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વપરિગ્રહોત્સર્ગાય સંવર્તતે । અરણ્યવાસસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કૃતકર્માવિપ્રણાશતયા સંવર્તતે । સ્મૃતિસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં ધારણીપ્રતિલાભતયા સંવર્તતે । મતિસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં બુદ્ધિપ્રભેદનતયા સંવર્તતે । ગતિસંભારો બોધિસત્ત્વાનામર્થગત્યનુબુધ્યનતયા સંવર્તતે । સ્મૃત્યુપસ્થાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કાયવેદનાચિત્તધર્માનુબુધ્યનતયા સંવર્તતે । સમ્યક્પ્રહાણસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વાકુશલધર્મપ્રહાણતાયૈ સંવર્તતે, સર્વકુશલધર્મભાવનાય ચ ( ક્પ્સૂ 340 ) । ઋદ્ધિપાદસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં કાયચિત્તલઘુત્વતયા સંવર્તતે । ઇન્દ્રિયસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વસત્ત્વેન્દ્રિયપરિપૂર્યા સંવર્તતે । બલસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વક્લેશાનવમર્દનતયા સંવર્તતે । બોધ્યઙ્ગસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં ધર્મસ્વભાવાનુબુધ્યનતયા સંવર્તતે । માર્ગસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વકુમાર્ગસમતિક્રમતાય સંવર્તતે । સત્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનામકુશલધર્માપસરણસ્વર્ગોપપત્તિપ્રતિલાભાય સંવર્તતે । પ્રતિસંવિત્સંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વસત્ત્વસંશયચ્છેદનતયા સંવર્તતે । પ્રતિસરણસંભારો બોધિસત્ત્વાનામપરાધીનજ્ઞાનતયા સંવર્તતે । કલ્યાણમિત્રસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વગુણાય દ્વારતયા સંવર્તતે । આશયસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વલોકાવિસંવાદનતયા સંવર્તતે । પ્રયોગસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વસંભારોત્તરણતયા સંવર્તતે । અધ્યાશયસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં વિશેષગામિતયા સંવર્તતે । પ્રતિસંલાનસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં યથાશ્રુતધર્મપ્રતિપત્યા સંવર્તતે । સઙ્ગ્રહવસ્તુસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સત્ત્વપરિપાચનતયા ( ક્પ્સૂ 341 ) સંવર્તતે । સદ્ધર્મપરિગ્રહસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં ત્રિરત્નવંશાનુપચ્છેદનતયા સંવર્તતે । પરિણામનાવિધિજ્ઞકૌશલ્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં બુદ્ધક્ષેત્રપરિશુદ્ધ્યા સંવર્તતે । ઉપાયકૌશલ્યસંભારો બોધિસત્ત્વાનાં સર્વજ્ઞજ્ઞાનપરિપૂર્યા સંવર્તતે । અયં કુલપુત્ર બોધિસત્ત્વાનાં સંભારવિશુદ્ધિમુખસઙ્ગ્રહો ધર્મપર્યાયઃ" ।
પુનરપિ કુલપુત્ર રત્નગર્ભસ્તથાગતો મહાબોધિસત્ત્વપર્ષદં વ્યવલોક્ય મહાકારુણિકં બોધિસત્ત્વં મહાસત્ત્વમામન્ત્રયિત્વાહ - "તત્ર મહાકારુણિકા કિયદ્રૂપેણ વૈશારદ્યાલઙ્કારેણાલઙ્કૃતો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ ક્ષાન્તિં પરિપૂરયતિ? પરમાર્થદર્શિનો બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્યામોઘવ્યાયામપરિગ્રહચિત્તઃ સર્વત્રૈધાતુકે યો ઽપરિગ્રહચિત્તઃ સર્વસત્ત્વેભ્યઃ સ ઉચ્યતે મહાવૈશારદ્યશ્રમણધર્મો યસ્યાકાશપાણિસમચિત્તં સર્વધર્મેષુ । અયં મહાકારુણિક બોધિસત્ત્વસ્ય વૈશારદ્યાલઙ્કારઃ ।
કથં ચ પુનઃ ક્ષાન્ત્યા પરિપૂરિર્ભવતિ? અણુરપિ ( ક્પ્સૂ 342 ) તત્ર ધર્મન્નોપલભતે યદનુબુધ્યેય પ્રતિબુદ્ધ્યેયુર્વા અવિપાકધર્માનધિમુચ્યતે; યદુત મૈત્ર્યા ચૈવ નૈરાત્મ્યં ચ, કરુણા ચ નિઃસત્ત્વતા ચ, મુદિતા ચ નિર્જીવિતા ચોપેક્ષા ચ નિષ્પુદ્ગલતા ચ, દાનં ચ દાન્તચિત્તતા ચ, શીલં ચ શાન્તચિત્તતા ચ, ક્ષાન્તિશ્ચ ક્ષમાચિત્તતા ચ, વીર્યં ચ વિવેકચિત્તતા ચ, ધ્યાનં ચ નિધ્યપ્તિચિત્તતા ચ, પ્રજ્ઞા ચાપ્યુદારચિત્તતા ચ, સ્મૃત્યુપસ્થાનતા ચ સ્મૃત્યમનસિકારચિત્તતા ચ, સમ્યક્પ્રહાણં ચાનુત્પાદનિરોધચિત્તતા ચ, ઋદ્ધિપાદાશ્ચાપ્રમાણચિત્તતા ચ, શ્રદ્ધા ચાસઙ્ગચિત્તતા ચ, સ્મૃતિશ્ચ સ્વયંભૂચિત્તતા ચ, સમાધિશ્ચ સમાપદ્યનુચિત્તતા ચ, પ્રજ્ઞેન્દ્રિયં ચાતીન્દ્રિયચિત્તતા ચ, બલં ચાનવમર્દચિત્તતા ચ, બોધ્યઙ્ગશ્ચ બુદ્ધિપ્રભેદનચિત્તતા ચ, માર્ગશ્ચ ભાવનાચિત્તતા ચ, શમથશ્ચોપશમચિત્તતા ચ, વિપશ્યના ચાસંમોહચિત્તતા ચ, આર્યસત્યભાવના ચાત્યન્તપરિજ્ઞાભાવનાચિત્તતા ચ, બુદ્ધમનસિકારશ્ચાસ્વકારચિત્તતા ( ક્પ્સૂ 343 ) ચ, ધર્મમનસિકારશ્ચ ધર્મધાતુસમચિત્તતા ચ, સઙ્ઘમનસિકારશ્ચાપ્રતિષ્ઠિતચિત્તતા ચ, સત્ત્વપરિપાચનશ્ચાદિવિશુદ્ધિચિત્તતા ચ, સદ્ધર્મપરિગ્રહશ્ચ ધર્મધાત્વસંભેદચિત્તતા ચ, ક્ષેત્રપરિશુદ્ધિશ્ચાકાશસમચિત્તતા ચ, લક્ષણપરિપૂરિશ્ચાલક્ષણચિત્તતા ચ, ક્ષાન્તિપ્રતિલાભશ્ચાનુપલમ્ભચિત્તતા ચ, અવૈવર્તિકભૂમિશ્ચ સંવર્તાનિવર્તચિત્તતા ચ, બોધિમણ્ડાલઙ્કારચિત્તં ચ ત્રૈધાતુકમણ્ડલચિત્તતા ચ, મારનિગ્રહચિત્તં ચ સર્વસત્ત્વેભ્યઃ સર્વસત્ત્વાનુગ્રહચિત્તતા ચ, બોધિશ્ચ સર્વધર્મસમતા ચ બોધિચિત્તતા ચ, ધર્મચક્રપ્રવર્તનં ચ સર્વધર્માપ્રવર્તનચિત્તતા ચ, મહાપરિનિર્વાણસંદર્શનં ચ સંસારસ્વભાવચિત્તતા ચ" ॥
અસ્મિન્ ધર્મપર્યાયે ભાષ્યમાણે ચતુઃષષ્ટીનાં બોધિસત્ત્વશતસહસ્રાણાં યે દશભ્યો દિગ્ભ્યો ગૃધ્રકૂટે પર્વતે શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યાન્તિકે પૂર્વયોગસમાધાનમુખનિર્દેશં સંભારવિશુદ્ધિમુખધર્મપર્યાયં શ્રવણાર્થમાગતાસ્તૈરનુત્પત્તિકેભ્યો ધર્મેભ્યઃ ક્ષાન્તિઃ પ્રતિલબ્ધાઃ । શાક્યમુનિસ્તથાગત આહ - "અસ્ય ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર ધર્મપર્યાયસ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ભાષમાણસ્યાષ્ટચત્વારિંશતીનાં ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલાભો ઽભૂત્ । ચાતુર્દ્વીપિકલોકધાતુપરમાણુરજઃસમૈર્બોધિસત્ત્વૈર્મહાસત્ત્વૈરવૈવર્તિકભૂમિઃ પ્રતિલબ્ધો બભૂવ । ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનામસ્ય સમાધાનમુખનિર્દેશસ્ય સંભારવિશુદ્ધિમુખધર્મપર્યાયસ્ય સકલપરિપૂર્ણં વિશુદ્ધજ્ઞાનાધિગમો બભૂવ" ॥

સ ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તેન પ્રામોદ્યપ્રસાદેન વિંશતિવર્ષસદૃશઃ કુમારભૂતઃ સંવૃત્તો, રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધો ઽસ્થાત્ । સ ચ કુલપુત્ર રાજામૃતશુદ્ધઃ સાર્ધં ( ક્પ્સૂ 345 ) પુત્રસહસ્રેણાશીતિભિશ્ચ કોટ્ટરાજસહસ્રૈરન્યૈશ્ચ દ્વાનવતિભિઃ પ્રાણકોટિભિઃ સાર્ધં નિષ્ક્રમ્ય પ્રવ્રજિતઃ શીલશ્રુતસમાધિસૌરત્યૈરભિયોગકૃતવાન્ ।
સ ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽનુપૂર્વેણ ચતુરશીતિધર્મસ્કન્ધસહસ્રાણિ રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાચ્છ્રાવકયાનકથાં પઠિતવાન્ પર્યવાપ્તવાંશ્ચ; નવતિધર્મસ્કન્ધસહસ્રાણિ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનકથામુદ્દિષ્ટવાં પઠિતવાન્ પર્યવાપ્તવાન્; તતઃ શતસહસ્રમનુત્તરમહાયાનકથાયાં તથા કાયસ્મૃત્યુપસ્થાનકથાયામુદ્દિષ્ટવાન્ પઠિતવાન્ પર્યવાપ્તવાંશ્ચ, શતસહસ્રં વેદનાસ્મૃત્યુપસ્થાનકથાયાં, શતસહસ્રં ચિત્તસ્મૃત્યુપસ્થાનકથાયાં, શતસહસ્રં ધર્મસ્મૃત્યુપસ્થાનકથાયામુદ્દિષ્ટા પઠિતા પર્યવાપ્તાશ્ચ; શતસહસ્રં ધાતુસ્કન્ધકથાં, શતસહસ્રમાયતનસ્કન્ધકથાં, શતસહસ્રં રાગસંયોજનપ્રહાણસ્કન્ધકથાં, શતસહસ્રં દ્વેષસંયોજનપ્રહાણસ્કન્ધકથાં, શતસહસ્રં મોહપ્રહાણપ્રતીત્યસમુત્પાદસ્કન્ધકથાં, શતસહસ્રં સમાધિવિમોક્ષસ્કન્ધકથાં, શતસહસ્રં ( ક્પ્સૂ 346 ) બલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્મસ્કન્ધકથામુદ્દિષ્ટવાન્ પઠિતવાન્ પર્યવાપ્તવાંશ્ચ । યાવદ્દશધર્મસ્કન્ધશતસહસ્રં રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાદુદ્ગૃહીતવાન્ પર્યવાપ્તવાંશ્ચ ।
યાવદપરેણ કાલસમયેન રત્નગર્ભસ્તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽનુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વૃતઃ । સ ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો બોધિસત્ત્વઃ નાનાવિધાપ્રમેયાસંખ્યેયા વાદ્યપુષ્પચૂર્ણામાલ્યગન્ધવિલેપનચ્છત્રધ્વજપતાકારત્નૈઃ પૂજાં કૃતવાન્, નાનાગન્ધૈશ્ચ સ્નાપનં કૃતવાન્, શરીરપ્રતિષ્ઠાપનં ચ સપ્તરત્નમયં સ્તૂપં કૃતવાન્ પઞ્ચયોજનમુચ્ચત્વેનાર્ધયોજનં વિસ્તારેણ । તતઃ સપ્તદિવસાન્યપ્રમેયાસંખ્યેયા વાદ્યપુષ્પમાલ્યગન્ધવિલેપનચ્છત્રધ્વજપતાકારત્નૈશ્ચ પૂજાં કૃત્વા, પુનરપિ તત્રાપ્રમેયાસંખ્યેયાસ્ત્રિષુ યાનેષુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । સ તેષાં સપ્તાનાં દિવસાનામત્યયેન ચતુરશીતિભિઃ પ્રાણસહસ્રૈઃ સાર્ધં નિષ્ક્રમ્ય કેશશ્મશ્રૂણ્યવતાર્ય કાષાયાનિ વસ્ત્રાણ્યાચ્છાદ્ય સમ્યગેવ શ્રદ્ધયાગારાદનાગરિકાં પ્રવ્રજ્ય રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પરિનિર્વૃતસ્ય શાસનં જ્વાલિતવાન્; દશવર્ષસહસ્રાણિ ( ક્પ્સૂ 347 ) સદ્ધર્મધારકો બભૂવ । તત્ર ચાપ્રમેયાસંખ્યેયાં સત્ત્વાંસ્ત્રિભિર્યાનૈઃ સમાદાપયામાસ નિવેશયામાસ પ્રતિષ્ઠાપયામાસ, ત્રિશરણગમને ચ પ્રતિષ્ઠાપયામાસ, ઉપાસકસંવરે ચ શ્રામણેરસંવરે ઉપસંપદાયાં ભિક્ષુભાવે બ્રહ્મચર્યવાસસંવરે નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । સ બહૂનિ પ્રાણકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ અભિજ્ઞર્દ્ધિકૌશલ્યે ચ નિયોજયિત્વા સૌરત્યબ્રહ્મચર્યવાસે નિયોજયિત્વા શત્રુભૂતેષુ ચ સ્કન્ધેસુ પરિજ્ઞાયાં નિયોજયિત્વા શૂન્યગ્રામાયતનપરિજ્ઞાયાં નિયોજયિત્વા પ્રતીત્યસમુત્પન્નાઃ સર્વધર્માઃ સંસ્કૃતજ્ઞાનપરિજ્ઞાયાં નિયોજયિત્વા પ્રતિભાસોપમાન્ મરીચ્યુપમાન્ દકચન્દ્રોપમાન્ સર્વધર્માન્ દર્શયિત્વાનુત્પાદાનિરોધાપ્રતિસંધિનિરોધશાન્તપ્રશાન્તોપશાન્તપરમપ્રણીતનિરોધનિર્વાણપરિજ્ઞાનં દર્શયિત્વા આર્યાષ્ટાઙ્ગે માર્ગે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા કાલં કૃતવાન્ । એવમેવ ચ તે સત્ત્વાસ્તસ્ય મહાકારુણિકસ્ય મહાશ્રમણસ્ય શરીરેષુ શરીરપૂજાં કૃતવન્તો, યથા રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિનઃ શરીરેષુ શરીરપૂજા ક્રિયતે । એવમેવ તસ્મિન્ સમયે તે સત્ત્વા મહાકારુણિકસ્ય મહાશ્રમણસ્ય શરીરેષુ શરીરપૂજાં કૃતવન્તો । યસ્મિંશ્ચ દિવસે મહાકારુણિકો ( ક્પ્સૂ 348 ) મહાશ્રમણઃ કાલગતસ્તસ્મિન્ દિવસે રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય સદ્ધર્મો ઽન્તર્હિતસ્તૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈર્મહાસત્ત્વૈઃ પ્રણિધાનવશેનાન્યત્ર લોકધાતુષૂપપત્તિઃ પરિગૃહીતાઃ; કેચિત્ પ્રણિધાનવશેન તુષિતભવન ઉપપન્નાઃ, કેચિન્ મનુસ્યેષુ કેચિન્નાગેષુ કેચિદસુરેષુ કેચિત્ પ્રણિધાનેન વિવિધાસુ તિર્યગ્યોનિષૂપપન્નાઃ ॥
કાલગતશ્ચ કુલપુત્ર મહાકારુણિકો મહાશ્રમણઃ પ્રણિધાનવશેન દક્ષિણાયાં દિશાયામિતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્દશબુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રમ્ય તત્ર સંકર્ષણો નામ લોકધાતુરશીતિવર્ષાયુષ્કાશ્ચ તત્ર મનુષ્યા અકુશલમૂલસમવધાના રૌદ્રા લોહિતપાણયઃ પાપનિવિષ્ટા અદયાપન્નઃ સર્વસત્ત્વેષુ અમાતૃજ્ઞા અપિતૃજ્ઞા અપરલોકભયાદર્શિનઃ । પ્રણિધાનવશેન મહાકારુણિકો મહાશ્રમણસ્તત્ર સંકર્ષણે બુદ્ધક્ષેત્રે ચણ્ડાલકુલ ઉપપન્નો ઽભૂત્ । સ ચાતીવદીર્ઘશરીરો ઽભૂદતીવબલવાન્ અતીવવેગવાન્ અતીવસ્મૃતિમાન્ અતીવપ્રતિભાનવાન્ અતીવજવસમન્વાગતો ઽભૂત્ । સ દૃઢેન બલવેગેન સત્ત્વાન્ સંગૃહીત્વાહ - "યદિ યૂયં ભો સત્ત્વા અદત્તાદાનાત્ પ્રતિવિરમત, કામમિથ્યાચારાદ્યાવન્ ( ક્પ્સૂ 349 ) મિથ્યાદૃષ્ટ્યાઃ પ્રતિવિરમત, તદહં યુષ્માકં જીવિતં પ્રયચ્છામિ જીવિતોપકરણાનિ ચ દાસ્યામિ । અથ ચ પુનર્ન પ્રતિવિરમત, અહં જીવિતાદ્વ્યપરોપયિત્વા પ્રક્રમિષ્યામિ" । તતસ્તે સત્ત્વા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્યાહુઃ । "વયમિદાનીન્ તવ નાથસ્ય વચનેનાદ્યાગ્રેણ યાવજ્જીવમદત્તાદાનાદ્યાવન્ મિથ્યાદૃષ્ટ્યાઃ પ્રતિવિરમામઃ" । સ બલચણ્ડાલો ગત્વા રાજ્ઞો વા રાજભટ્ટાનાં વા નિવેદયતિ । "જીવિતોપકરણેન મે પ્રયોજનમન્નેન વા પાનેન વા ખાદ્યેન વા ભોજ્યેન વા પેયવસ્ત્રશય્યાગન્ધહિરણ્યસુવર્ણમણિમુક્તવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાડરજતજાતરૂપેણ વા પ્રભૂતાનિ જીવિતોપકરણાનિ દદત મમ" । સ બલચણ્ડાલઃ સત્ત્વાન્ યાવજ્જીવં દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયામાસ । તતસ્તે મનુષ્યાઃ પઞ્ચવર્ષશતાયુષ્કા બભૂવુઃ । યશ્ચ તત્ર રાજા સ કાલગતઃ તતસ્તૈ રાજામાત્યૈઃ સ બલચણ્ડાલો રાજાભિષેકેનાભિષિચ્ય રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતઃ પુણ્યબલો નામ સંસ્કૃતઃ ।

અથ કુલપુત્ર રાજા પુણ્યબલો ન ચિરેણૈવ તં વિષયમનુશાસિતવાન્, દૃઢવીર્યપરાક્રમેણ દ્વિતીયં ( ક્પ્સૂ 350 ) વિષયં સમનુશાસિતવાન્ । યાવદ્ રાજા પુણ્યબલો ન ચિરેણ સર્વજમ્બૂદ્વીપે રાજા બલચક્રવર્તી બભૂવ । યદા ચ રાજ્ઞા પુણ્યબલેન સર્વજમ્બૂદ્વીપે રાજત્વં પ્રતિગૃહીતં તતઃ પશ્ચાત્ સત્ત્વાઃ પ્રાણાતિપાતવિરમણે સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । એવમદત્તાદાનાદ્યાવન્ મિથ્યાદૃષ્ટિવૈરમણ્યે સમાદાપિતાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટ્યાં પ્રતિષ્ઠાપિતા, યથાભિપ્રાયાઃ સત્ત્વાસ્ત્રિષુ યાનેષુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । અથ રાજા પુણ્યબલઃ સર્વજમ્બૂદ્વીપિકાં સત્ત્વાં દશકુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા ત્રિષુ યાનેષુ સંનિયોજ્ય સર્વજમ્બૂદ્વીપે ઘોષમનુશ્રાવયમાસ । "યે કેચિદ્ યાચનકા અન્નાર્થિકા યાવદ્ રત્નાર્થિકા વા તે સર્વ આગચ્છન્તુ । અહં સર્વદાનાનિ દાસ્યામિ" । તતો ઽપરેણ કાલસમયેન સર્વજમ્બૂદ્વીપિકાઃ સત્ત્વા આગત્વા રાજાનં પુણ્યબલં યાચિતવન્તઃ; રાજાપિ પુણ્યબલસ્તાન્યારભ્ય વિવિધાનિ દાનાનિ દત્તવાન્ ।
તત્ર પાંશુઘોષો નામાજીવિકો રાજાનં પુણ્યબલમુપસંક્રમ્યાહ । "યદિ ત્વં મહારાજ વિવિધં મહાદાનપરિત્યાગં પરિત્યજસિ, અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમાકાઙ્ક્ષસિ । યદિ ત્વં મહારાજ મમાશાં પરિપૂરયિષ્યસિ, ભવિષ્યસિ ત્વં મહારાજ લોકપ્રદીપો જિન" ઇતિ । રાજાહ - "કેન તે ( ક્પ્સૂ 351 ) ઽર્થઃ" । પાંશુઘોષ આજીવિક આહ - "અહં મહારાજ વિદ્યાધરત્વમિચ્છામિ મહાસુરસંગ્રામપ્રમર્દનકલ્પં સાધયિતું । તેનાહં તવ પુરતઃ સ્થિત્વા વિજ્ઞાપયામિ જીવતઃ પુરુષસ્ય ચર્મણા પ્રયોજનં ચક્ષુષા ચ પ્રયોજનં" । અથ કુલપુત્ર રાજા પુણ્યબલ એવં ચિન્તયતિ । "પ્રતિલબ્ધમ્મયા બલચક્રવર્તિરાજત્વં । ગણનાતિક્રાન્તશ્ચ સત્ત્વા દશકુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્ત્રિષુ ચ યાનેષુ નિયોજિતા, અપ્રમેયં ચ મે દાનં દત્તં । અયં ચ મે કલ્યાણમિત્રો ઽસારાત્ કાયાત્ સારમાદદામિ" । સ રાજાહ - "તુષ્ટો ભવ દદામિ તે ઇમં પ્રાકૃતમાંસચક્ષુસ્તેનાહં લભેયાનુત્તરં ધર્મચક્ષુઃ । દદામિ તે ઇમં સ્વકં ચર્મ પ્રસન્નચિત્તેન, તેન ચાહં લપ્સ્યે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં" । અથ કુલપુત્ર રાજા પુણ્યબલો દક્ષિણેન હસ્તેનોભૌ નેત્રાવુત્પાદ્યાજીવિકસ્ય દત્વા રુધિરમ્રક્ષિતેન મુખેનાહ । "શૃણ્વન્તુ મે ઇહ દેવયક્ષમહર્દ્ધિકા યે કેચિન્નરા યે ઽસુરા યે ચ ભૂતા ઇહાગતાઃ ખેચરા ભૂમૌ સ્થિતા યે નરા, બોધાય મયા દાનં નામિતં શુભં પ્રાપ્સ્યે ઽહં શાન્તં પદં, સત્ત્વાંસ્તારયેયં, ઘોરાત્ સંસારાર્ણવાત્ પારે ઽનુત્તરે નિર્વાણે શિવે સ્થાપયેયં" । પુનરાહ - ( ક્પ્સૂ 352 ) "યદ્યહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિં પ્રાપ્નુયાં, તાવચ્ચિરં મમ જીવિતેન્દ્રિયં મા નિરુધ્યેત મા ચ મે સ્મૃતિર્નશ્યેત મા ચ મે વિપ્રતિસારો ભવેદ્, યાવચ્ચિરમસ્યાજીવિકસ્ય સા વિદ્યા ન સિદ્ધા ભવેત્" । આહ - "ગૃહ્ણાહિ ચર્મ" । સ ચ કુલપુત્ર પાંશુઘોષાજીવિકસ્તીક્ષ્ણં શસ્ત્રં ગૃહીત્વા રાજ્ઞો ધ્રિયતઃ કાયચ્ચર્મમપનેત્વા ચર્મ ગૃહીત્વા વિદ્યાં સાધયિત્વા, તથા સપ્તદિવસાનિ રાજ્ઞઃ પુણ્યબલસ્ય જીવિતેન્દ્રિયં ન નિરુદ્ધં, ન ચ સ્મૃતિઃ પ્રમુષ્ટા, ન ચ તાં દુઃખાં વેદનાં વેદયતિ, ન ચાસ્યૈકક્ષણં અપિ વિપ્રતિસારો જાતઃ ।
તત્કિં મન્યધ્વે કુલપુત્રાન્યઃ સ તેન કાલેન તેન સમયેન મહાકારુણિકો નામ બભૂવ, ન ચાન્યો દ્રષ્ટવ્યો ઽહં સ તેન કાલેન તેન સમયેન મહાકારુણિકો નામ બભૂવ રત્નગર્ભસ્ય તથાગતસ્ય પિતા । અયં મે પ્રથમચિત્તોત્પાદો ઽભૂતનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । પ્રથમચિત્તોત્પાદેન ચ મે ગણાનાતિક્રાન્તાઃ સત્ત્વાઃ સમાદાપિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । અયં મે પ્રથમઃ શૂરભાવઃ શૂરકાર્યં ચ । સો ઽહં પ્રણિધાનવશેન તતશ્ચ્યવિત્વા સંકર્ષણે બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપન્નશ્ચણ્ડાલકુલે દ્વિતીયઃ શૂરભાવઃ શૂરકાર્યં ચ । તદા મે ચણ્ડાલવંશે ( ક્પ્સૂ 353 ) સ્થિત્વા સત્ત્વાં કુશલે નિયોજ્ય સ્વબલપરાક્રમેણ યાવદ્બલચક્રવર્તિત્વં પ્રાપ્તં, સર્વજંબૂદ્વીપે ચ કલિકલુષકલહાઃ પ્રશમિતા, આયુશ્ચ વર્ધાપિતાઃ । અયં ચ મે પ્રથમ આત્મપરિત્યાગઃ, યદા ચ મે સ્વનેત્રાઃ પરિત્યક્તાઃ સ્વચર્મપરિત્યાગશ્ચ । સો ઽહં તતશ્ચ્યુતસ્તત્રૈવ સંકર્ષણે ક્ષેત્રે દ્વિતીયે દ્વીપે પ્રણિધાનવશેન ચણ્ડાલકુલ ઉપપન્નઃ । પેયાલં, તત્ર ચ મયૈવંરૂપેણ દૃઢવીર્યપરાક્રમેણ સત્ત્વાન્નિયોજયિત્વા કુશલેષુ કર્મેષુ, યાવદ્બલચક્રવર્તિત્વં મે પ્રાપ્તં । તત્ર ચ કલિકલુષકલહવૈરવિગ્રહાઃ પ્રશમિતા, આયુશ્ચ વર્ધાપિતં । તત્ર ચ સ્વશરીરાત્ જિહ્વા કર્ણૌ ચ પરિત્યક્તૌ, યાવત્ સર્વન્ તત્સંકર્ષણં મહાસાહસ્રં બુદ્ધક્ષેત્રં સર્વદ્વીપેષ્વેવં પુરુષકારં કૃતં । પ્રણિધાનદૃઢવીર્યપરાક્રમેણાનુપ્રબન્ધેન પ્રણિધાનવશેન ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ એવંરૂપં મહાપુરુષકારં કૃતં, સત્ત્વાશ્ચ કુશલેષુ નિયોજિતાઃ, ત્રિષુ ચ યાનેષુ સમાદાપિતાઃ, કલિકલુષકલહરણવિગ્રહાઃ શમિતાઃ । ઇત્યર્થં કુલપુત્રાન્યેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિશુદ્ધં । યદા તે બુદ્ધા ભગવન્તઃ પૂર્વે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિચર્યાં ચરમાણા ન પરામાપત્ત્યા ( ક્પ્સૂ 354 ) ચોદયન્તિ, ન ચ પરસ્ય ભયં દર્શયન્તિ, ન શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાને સત્ત્વાં સમાદાપયન્તિ । ઇત્યર્થં તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પરિપૂર્ણાભિપ્રાયાણાં પરિશુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં ભવતિ । ન ચ તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રે આપત્તિનામ, ન શિક્ષાગ્રહણસ્ય, ન ચ પરુષવચનં શ્રૂયતે, ન ચાકુશલશબ્દઃ; અન્યત્ર ધર્મશબ્દેન તદ્બુદ્ધક્ષેત્રમપગતામનાપશબ્દેન સ્ફુટં ભવતિ । તત્ર ચ સત્ત્વા યથાકામકરણીયા ભવન્તિ, ન ચ તત્ર શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનસ્ય નામ પ્રજ્ઞપ્તિપ્રાદુર્ભાવો ઽસ્તિ । યદા ચ મયા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ મહાકલ્પેષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પરુષવચનભયેન સત્ત્વાઃ પ્રાણાતિપાતવૈરમણ્યે સમાદાપિતા યાવત્ત્રિષુ યાનેષુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । ( ક્પ્સૂ 355 ) તેન કર્માવશેષેણ મ એતર્હ્યેવં પરિક્લિષ્ટં બુદ્ધક્ષેત્રં અકુશલશબ્દેનાપૂરિતં અકુશલમૂલસમવધાનગતૈઃ સત્ત્વૈઃ પરિપૂર્ણં,
ત્રિભિશ્ચ યાનૈર્ધર્મં દેશયામિ । યથા ચ મે પૂર્વં પ્રણિધાનં કૃતં તથારૂપં બુદ્ધક્ષેત્રં પરિગૃહીતં । યાદૃશાશ્ચ મે સત્ત્વા વૈનેયાઃ પરિગૃહીતાસ્તદૃશેનૈવ બલવીર્યોદ્યોગેન બોધિચારિકાઃ ચીર્ણાઃ, યાદૃશં ચૈવ બીજં પ્રક્ષિપ્તં તાદૃશં બુદ્ધક્ષેત્રં પ્રતિલબ્ધં । યથારૂપં મયા પ્રણિધાનં કૃતં ।

સંક્ષિપ્તેન તે કુલપુત્ર દાનપારમિતાં કથયિષ્યામિ યથા મયા બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરમાણેન દાનપરિત્યાગઃ પરિત્યક્તઃ, ન કેનચિત્ પૂર્વં બોધિસત્ત્વેનૈવંરૂપઃ દાનપરિત્યાગઃ પરિત્યક્તઃ, ન ચ પુનઃ કશ્ચિદ્બોધિસત્ત્વો ભવિષ્યતિ ય એવંરૂપં દાનપરિત્યાગં બોધિચારિકાં ચરમાણઃ પરિત્યજતિ, યથા મયા બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરમાણેન દાનં પરિત્યક્તં, અન્યત્રાષ્ટૌ સત્પુરુષાઃ । ધરણિદત્તો નામ સત્પુરુષો બભૂવ, દક્ષિણાયાં દિશાયાં ( ક્પ્સૂ 356 ) સર્વઘોષાયાં લોકધાતાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ સંકરમર્દાર્ચિર્નામ તથાગતો વર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં ધર્મં દેશયતિ । સ સપ્તમે દિવસે પરિનિર્વાસ્યતિ । એવં વીર્યસંચોદનો નામ બભૂવ બોધિસત્ત્વઃ, યઃ પુરિમાયાં દિશાયામજયવત્યાં લોકધાતાવનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધઃ, વર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં બુદ્ધકાર્યં કૃતવાન્ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા કલ્પાતિક્રાન્તાઃ । યદા સ તથાગતો ઽનુત્તરપરિનિર્વાણેન પરિનિર્વૃતઃ, અદ્યાપિ તસ્ય મહાકારુણિકસ્ય શરીરાણિ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધકાર્યં કુર્વન્તિ । એવં ચ વદન્તિ સારકુસુમિતો બોધિસત્ત્વો દૃઢવીર્યસમાધાનો બલવેગપરિત્યાગેન બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરતિ । દશગઙ્ગાનદીવાલિકાસમૈર્મહાકલ્પૈરતિક્રાન્તૈઃ પશ્ચાત્ સ તત્રોત્તરાયાં દિશાયાં સહેતુસંકર્ષણો નામ ભવિષ્યતિ પઞ્ચકષાયે બુદ્ધક્ષેત્રે તત્રાસૌ સત્પુરુષો ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતિ, સહેતુકૃષ્ણવિધ્વંસનરાજો નામ ભવિષ્યતિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્ । પ્રજ્ઞાર્ચિઃસંકોપિતદષ્ટો ( ક્પ્સૂ 357 ) નામ બોધિસત્ત્વઃ સત્પુરુષ એકસ્ય મહાકલ્પસ્યાત્યયેન પશ્ચિમાયાં દિશિ ભૈરવતી નામ લોકધાતુર્ભવિષ્યતિ પઞ્ચકષાયે વર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયામનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે, સૂર્યગર્ભાર્ચિવિમલેન્દ્રો નામ ભવિષ્યતિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ભગવાન્ । અયં પુનઃ સંરોચનો ગણનાતિક્રાન્તૈઃ કલ્પૈર્નિર્દિષ્ટિતૈરુપરિમસ્યાં દિશિ ક્ષારવર્ચનિકુઞ્જિતાયાં લોકધાતૌ પઞ્ચકષાયે તીવ્રકલુષસંક્ષોભણે કલ્પે ઽસૌ સંરોચનઃ પૂર્વપ્રણિધાનેન પઞ્ચાશદ્વર્ષાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં તત્ર ક્ષારવર્ચનિકુઞ્જિતે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં ( ક્પ્સૂ 358 ) સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે, અચિન્ત્યરોચનો નામ તથાગતો ભવિષ્યતિ યાવદ્ બુદ્ધો ભગવાન્ । સ પૂર્વપ્રણિધાનેન દશવર્ષાનિ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વા પરિનિર્વાસ્યતિ
। તત્રૈવ દિવસે તસ્ય તથાગતસ્ય સદ્ધર્મો ઽન્તર્ધાસ્યતિ, દશવર્ષાણિ પુનસ્તં બુદ્ધક્ષેત્રં શૂન્યં ભવિષ્યતિ । તતઃ પશ્ચાદસૌ પ્રહસિતબાહુર્બોધિસત્ત્વસ્તત્ર ચ ક્ષારવર્ચનિકુઞ્જિતે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંભોત્સ્યતે, વૈરોચનધર્મો નામ ભવિષ્યતિ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો । સો ઽપિ દશવર્ષાણિ સકલં બુદ્ધકાર્યં કૃત્વાનુપધિશેષે નિર્વાણધાતૌ પરિનિર્વાસ્યતિ । તસ્ય ચ પરિનિર્વૃતસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનેન સપ્તવર્ષાણિ સદ્ધર્મઃ સ્થાસ્યતિ । અત્ર દ્વૌ સત્પુરુષૌ લબ્ધપૂર્વવ્યાકરણૌ લબ્ધાસ્વાદાવનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ભગવતઃ પુરતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા પ્રીતિસૌમનસ્યપ્રામોદ્યેન સપ્તતાલમાત્રપ્રમાણમુપર્યન્તરીક્ષે ઽભ્યુદ્ગમ્ય પ્રાઞ્જલીભૂતૌ સ્થિત્વા ભગવન્તમેકસ્વરેણ ગાથાભિરધ્યભાષતાં ।
"વિરોચસે બુદ્ધ યથૈવ સૂર્ય અભ્યુદ્ગતો મેરુરિમસ્મિં લોકે ।
વિશુદ્ધચક્ષુર્વિરજા વિનાયકા આલોકભૂતા સુગતા નમો ઽસ્તુ તે ॥
બહૂનિ કલ્પાન તિ વીર્યભાવિતા પર્યેષમાણેન તિ અગ્રબોધિ ।
બહુજિના પૂજિતા પૂર્વે યે ત્વયા ન ચૈવ તે વ્યાકર્ષીમતિતનાયકાઃ ॥
પ્રહીણરાગા પરિમુક્તચિત્તા કૃતં તિ કાર્યમિહ સર્વલોકે ।
પ્રણષ્ટમાર્ગાણ દેશેસિ ધર્મં સત્ત્વાંશ્ચ ઉત્તારયસે ભવાર્ણવાત્ ॥
વયં પિ પ્રવ્રજ્ય સ્વયંભૂશાસને યા પ્રાતિમોક્ષ જિન શિક્ષ દેશિતા ।
વયં પિ શિક્ષિત્વ સમાહિતેન્દ્રિયા તવૈવ આસન્ન સદા ભવેમઃ ॥

અનિશ્રિતા જીવિતકર્મકામા શાસ્તારમાજ્ઞાય શ્રુણિત્વ ધર્મં ।
આસ્વાદ લપ્સ્યામ્યભિસેકભૂમિ જિનો ઽભિવ્યાકાર્ષી ઇદમેવ અર્થં" ॥
ભગવાનાહ - "તૌ ચ કુલપુત્ર દ્વૌ અનુત્પાદિતબોધિચિત્તૌ; ઇમૌ ચ સંરોચનઃ પ્રહસિતબાહુઃ, તે ચત્વારો ધરણિદત્તો વીર્યસંચોદનઃ સારકુસુમિતઃ પ્રજ્ઞાર્ચિઃસંકોપિતદષ્ટઃ, ઇમે ષટ્સત્પુરુષા મયા પ્રથમં બોધાય સમાદાપિતાસ્તાં શૃણુ ।
ભૂતપૂર્વં કુલપુત્રાતીતે ઽધ્વન્યસંખ્યેયૈરપ્રમાણૈઃ કલ્પૈરતિક્રાન્તૈઃ, યદાસીત્તેન કાલેન તેન સમયેનેદં બુદ્ધક્ષેત્રમરજમેરુજુગુપ્સિતં નામાભુત્, તદાહં મહાકલ્પે વર્તમાને વર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં ગન્ધપદ્મસ્ય તથાગતસ્ય શાસને સદ્ધર્મપ્રતિરૂપકે ( ક્પ્સૂ 361 ) વર્તમાને ઽહં ચ કુલપુત્ર તેન કાલેન દુર્ધનો નામ બભૂવ બલચક્રવર્તી જમ્બૂદ્વીપવિજયી સહસ્રં પુત્રાણાં બભૂવ । તાનપ્યહમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતવાન્ । તે ઽપ્યપરેણ સમયેન નિષ્ક્રમ્ય ગન્ધપદ્મસ્ય તથાગતસ્ય શાસને પ્રવ્રજિતાસ્તે ચ ભૂયસ્યા માત્રયા ગન્ધપદ્મસ્ય તથાગતસ્ય શાસનં જ્વાલિતવન્તઃ, સ્થાપયિત્વા ષટ્પુત્રાં યે ન પ્રવ્રજિતા ન ચેચ્છન્તિ બોધિચિત્તમુત્પાદયિતું । અહં ચ પુનઃ પુનર્વિજ્ઞાપયામિ । "કો યુષ્માકમભિપ્રાયો યદ્યૂયં બોધિચિત્તં નોત્પાદયથ, ન ચ પ્રવ્રજથ?" । તે આહુઃ । "ન વયં પ્રવ્રજામઃ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ?, યઃ ક્ષયાન્તકાલે સદ્ધર્મપ્રતિરૂપકે વર્તમાને પ્રવ્રજિતો ઽશક્તઃ સકલં શીલસ્કન્ધમારાધયિતું, સ ચ સપ્તધનવિરહિતો ભવતિ, મગ્નઃ સંસારપઙ્કે, પુનશ્ચ સ દેવમનુષ્યશ્રીઃ કદાચિલ્લભતિ, નિત્યં ત્રિષ્વપાયેષુ પરિભ્રમતિ, બુદ્ધશિક્ષાયાં ન સમાદાય વર્તતે । ઇત્યર્થં વયં ન પરિવ્રજામઃ" । તાનહં પુનઃ પૃષ્ટવાન્ । "કિં પુનર્યૂયં બોધૌ ચિત્તં નોત્પાદયથ?" । ત આહુર્["]યદ્યસ્માકં સર્વં જમ્બૂદ્વીપં દદ્યાદેવં ( ક્પ્સૂ 362 ) વયં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયેમઃ" ।
તદહં કુલપુત્ર શ્રુત્વા પરમપ્રીતમના એવં ચિન્તયામિ । "મયા સર્વં જમ્બુદ્વીપકા મનુષ્યસ્ત્રિશરણગમને પ્રતિષ્ઠાપિતા, આર્યાષ્ટાઙ્ગે ઉપોષધવાસે સમાદાપિતાસ્ત્રિષુ ચ યાનેષુ સમાદાપિતા । યન્નૂનમહમિમં જમ્બુદ્વીપં ષડ્ભાગં કૃત્વા ષણ્ણાં પુત્રાણાં દદ્યાં; દત્વા ચાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપયેયં । અહં ચ નિષ્ક્રમ્ય પ્રવ્રજેયં" । એવં સર્વં જમ્બૂદ્વીપં ષડ્ભાગં કૃત્વા પુત્રાણાં દત્તં । અહં ચ નિષ્ક્રમ્ય પ્રવ્રજિતસ્તે ચ ષજ્જમ્બૂદ્વીપરાજાનઃ પરસ્પરવિરુદ્ધાઃ કલહભણ્ડનવિગ્રહરોગપરચક્રસંક્ષોભવિવિદમાપન્નાઃ । યતઃ સર્વજમ્બૂદ્વીપે દુર્ભિક્ષં સંવૃત્તં, શષ્પાનિ ન સંપદ્યન્તે, વર્ષં ન પ્રવર્ષતિ, વૃક્ષેભ્યશ્ચ પત્રપુષ્પફલાનિ ન નિષ્પદ્યન્તે, ઓષધિતૃણાનિ ચ ન સંપદ્યન્તે, મૃગપક્ષિણો ઽપિ ક્ષુત્તૃષ્ણાપ્રજ્વાલિતગાત્રા વિહન્યન્તે । તદાહમેવં ચિન્તયામિ । "મયા ચૈતર્હિ આત્મપરિત્યાગઃ કર્તવ્યઃ, સત્ત્વાઃ સ્વમાન્સરુધિરેણ સંતર્પયિતવ્યાસ્[ । "]તતો ઽહમ્ આશ્રમં પરિત્યજ્ય મધ્યમેષુ જનપદેષુ ગત્વા દગપાલં પર્વતમભિરુહ્ય પ્રણિધાનમકરોત્ ।
"યથા ત્યજામિ સ્વશરીરજીવિતં કારુણ્યહેતોર્ન ચ સ્વર્ગહેતોરર્થાય
લોકસ્ય સદેવકસ્ય ભવેદ્ ઇહાપર્વતમાત્રમુચ્છ્રયં ॥
યથા ત્યજામિ પ્રિયરૂપસંપદં ન શક્રબ્રહ્માણ ન મારકારણાત્ ।
અર્થં કરો ભેષ્યસિ દેવલોકે ભવેયં મહ્યં બહુમાન્સશોણિતં ॥
શૃણ્વન્તુ નાગા નરદેવયક્ષા યે દેવતા શૈલગિરૌ નિવાસિણઃ ।
કૃપા મમોત્પન્નય સત્ત્વહેતોઃ તર્પષ્ય સત્ત્વાં સ્વકમાંસશોણિતૈઃ" ॥
યદા ચ મયા કૃતં પ્રણિધાનં, ક્ષુભિતાસ્ત્રયો લોકાઃ, કંપિતા ધરણી, ચલિતો મેરુઃ, રુદન્તિ દેવગણાસ્તતો ઽહમાત્માનં દગપાલાત્પર્વતાત્પાતયામાસ । પ્રણિધાનવશેન મમ પર્વતપ્રમાણમાત્મભાવઃ સંવૃત્તઃ, યોજનશતં વિસ્તારેણ યોજનમુચ્ચત્વેન; યાવન્ મનુષ્યમૃગપક્ષિણઃ આરબ્ધા માન્સરુધિરં ભક્ષયિતું । મમ ચ કુલપુત્ર સ કાયઃ સત્ત્વૈઃ પરિભુજ્યમાનઃ પ્રતિદિનં વર્ધતે, યોજનશતસહસ્રં વિસ્તારેણ સંવૃત્તઃ યોજનસહસ્રમુચ્ચત્વેન । સર્વત્ર માનુષશિરાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ સકેશકર્ણનયનાનાસૌષ્ઠદાન્તાઃ સજિહ્વા અનેકમુખશતસહસ્રાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ । તે ચ મુખા મનુષ્યશબ્દેન ઘોષયન્તિ । "ભોઃ સત્ત્વા ભો ગૃહ્ણથ યેનાર્થં, માન્સં પરિભુઞ્જથ, રુધિરં પિવથ, નયનાં ગૃહ્ણથ, કર્ણનાસાં કેશૌષ્ઠદન્તજિહ્વાં ગૃહ્ણથ । યસ્યાર્થં યેનાર્થં યાવદર્થં સંતર્પિતશરીરાઃ પરિપુર્ણાભિપ્રાયા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયથ, શ્રાવકયાનેન વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનેન વા । અયં યુષ્માકમુપભોગપરિભોગો ન ક્ષીયતે, ન ચ યુષ્માકં શ્રદ્ધાદેયં ભવિષ્યતિ, મા વઃ ક્ષિપ્રમેવ જીવિતક્ષયો ભવતુ" । ( ક્પ્સૂ 365 ) યે ચ તત્ર વિજ્ઞાઃ સત્ત્વાસ્તે કેચિચ્છ્રાવકયાને ચિત્તમુત્પાદયન્તિ, કેચિત્ પ્રત્યેકબુદ્ધયાને, કેચિદનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયન્તિ, કેચિત્ પુનર્દેવમનુષ્યોપપત્તૌ ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ; માન્સં ભક્ષયન્તિ, રુધિરં પિવન્તિ, કેચિન્નયનાનિ ગૃહ્ણન્તિ, કેચિત્ કર્ણૌ, કેચિન્નાસાં, કેચિદોષ્ઠૌ, કેચિદ્દાન્તાં ગૃહ્ણન્તિ; ગૃહિત્વા પ્રક્રમન્તિ; પ્રણિધાનવશેન ચાન્યોન્યં પ્રાદુર્ભવતિ, માન્સં ન ચાપચયં ભવતિ, ન પરિક્ષયં ગચ્છતિ । યાવદ્દશવર્ષસહસ્રાણિ સર્વજમ્બૂદ્વીપકા મનુષ્યા યક્ષમૃગપક્ષિણો ઽપિ સ્વશરીરેણ સંતર્પયામાસ । તૈશ્ચ દશભિર્વર્ષસહસ્રૈર્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ મયા નેત્રાણિ પરિત્યક્તાનિ, ચતુઃસમુદ્રોદકપ્રમાણં મયા રુધિરં પરિત્યક્તં, સુમેરુસહસ્રપ્રમાણં મયા માન્સં પરિત્યક્તં, ચક્રવાડપર્વતપ્રમાણા મયા જિહ્વા પરિત્યક્તા, યુગન્ધરમેરુપ્રમાણા મયા કર્ણાઃ પરિત્યક્તાઃ, વિપુલાસુમેરુપ્રમાણા મયા નાસાઃ પરિત્યક્તાઃ, ઇમં ગૃધ્રકૂટપર્વતપ્રમાણા મયા દાન્તાઃ પરિત્યક્તાઃ, કૃત્સ્નં સહં બુદ્ધક્ષેત્રં પ્રજ્ઞાપનપ્રમાણં મે તત્ર સ્વચર્મ પરિત્યક્તં ।

પશ્ય કુલપુત્ર દશવર્ષસહસ્રાણિ એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાપરિમાણાઃ સ્વશરીરપરિત્યાગાઃ પરિત્યક્તા એકજીવિતેન; એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાપરિમાણાઃ સત્ત્વાઃ સંતર્પિતાઃ; એકચિત્તક્ષણમપિ મે વિપ્રતિસારો નોત્પન્નઃ । એવં ચ મે તત્ર પ્રણિધાનં કૃતં । યદ્યહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં, ઇયં મે આશા પરિપૂર્યતુ, યથા મયૈકદ્વીપે સ્વશરીરેણ સર્વસત્ત્વાઃ સંતર્પિતાઃ, એવમેવ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા વર્ષસહસ્રા અસ્મિન્નરજમેરુજુગુપ્સિતે બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વદ્વીપેષ્વેવંરૂપો મમાત્મભાવઃ પ્રાદુરભવત્, યથૈકદ્વીપે દશવર્ષસહસ્રાણિ એવં સર્વદ્વીપેષુ સત્ત્વાં સ્વમાન્સરુધિરચર્મનયનકર્ણનાસૌષ્ઠજિહ્વાકેશૈઃ સંતર્પયિત્વા ત્રિષુ યાનેષુ સમાદાપયેયં, મનુષ્યાં યક્ષરાક્ષસાં સર્વતિર્યગ્યોનિકાન્ યે કેચિન્ માન્સરુધિરભોજનાહારાઃ પૃથગ્યક્ષા યાવદન્તશઃ યામલૌકિકાઃ તાંશ્ચાહં સંતર્પયેયં । યથા ચાહમેકસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે સ્વશરીરેણ સર્વસત્ત્વાં સંતર્પયેયં । એવમેવ સમન્તદ્દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ ( ક્પ્સૂ 367 ) બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સ્વમાન્સરુધિરચર્મનયનાં યાવજ્જિહ્વાભિરેવંરૂપેણાત્મભાવેન ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ મહાકલ્પાન્ તેષુ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સ્વકાયજીવિતેન સત્ત્વાં સંતર્પયેયં, એવંરૂપમાત્મભાવં પ્રતિલભ્ય । વિસંવાદિતા મે બુદ્ધા ભગવન્તો ભવેયુર્યે દશસુ દિક્ષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રવર્તિતધર્મચક્રાઃ તિષ્ઠન્તિ યાપયન્તિ ધર્મં ચ દેશયન્તિ, માહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં, મા ચાહં સંસારે સંસરમાણો બુદ્ધશબ્દં શૃણુયાં મા ચ ધર્મશબ્દં મા સઙ્ઘશબ્દં મા પારમિતાશબ્દં મા મારબલપરાશયશબ્દં મા વૈશારદ્યશબ્દં યાવત્ કુશલશબ્દમપિ સંસારે મા શૃણુયાં, નિત્યં ચાવીચૌ નરકે સંભવેયં; યદિ મે એવંરૂપઃ સ્વશરીરપરિત્યાગઃ સત્ત્વસંતર્પણાર્થે ન સંપદ્યત, નૈવંરૂપં ચ મે પ્રણિધાનં પરિપૂરિ સ્યાદ્યથા મે આશા ચિન્તિતા । યે ઽપિ ચેમસ્મિં બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વત્ર દ્વીપેષ્વેકૈકસ્મિં દ્વીપ એવંરૂપા આત્મભાવાઃ પરિત્યક્તાઃ સત્ત્વાંશ્ચ માન્સરુધિરેણ સંતર્પિતા, એવં દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષ્વન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વા એવંરૂપેણાત્મભાવેન સ્વમાન્સરુધિરેણ સન્તર્પિતાઃ । પશ્ય ( ક્પ્સૂ 368 ) કુલપુત્ર તથાગતસ્ય દાનપારમિતા આત્મભાવપરિત્યાગં ય મયાનુપ્રબન્ધેન તત્કાલં નેત્રાઃ પરિત્યક્તાઃ તેષાં પુનરયં જમ્બૂદ્વીપે યાવત્ત્રાયસ્ત્રિંશદ્દેવપર્યન્તપ્રમાણે રાશિર્ભવેત્ । અયં કુલપુત્ર તથાગતસ્ય સંક્ષિપ્તેન આત્મપરિત્યાગદાનપારમિતા ।
પુનરપરં કુલપુત્ર તતઃ પશ્ચાદપ્રમેયાનાં કલ્પાનામત્યયેન અયં બુદ્ધક્ષેત્રશ્ચન્દ્રવિદ્યુતો નામ બભૂવ; તમપિ પઞ્ચકષાયં બભૂવ । અહં ચાસ્મિં જમ્બુદ્વીપે રાજા બભૂવ પ્રદીપપ્રદ્યોતો નામ બલવાંશ્ચક્રવર્તી । એવં ચ મયા સર્વજંબૂદ્વીપકાઃ સત્ત્વાઃ કુશલેષુ નિયોજિતા, યથા પૂર્વોક્તં । પશ્ચાદહમુદ્યાનભૂમિં નિર્યાતઃ સ્વભૂમિદર્શનાય; તત્ર ચાહં પુરુષમદ્રાક્ષં, પશ્ચાદ્બાહું ગાઢબન્ધનં બધ્યમાનં દૃષ્ટ્વા મયામાત્યાઃ પૃષ્ટાઃ । "કિમ્ અનેન પુરુષેણ કૃતં?" । અમાત્યા માં પ્રત્યૂચુર્[ । "]અયં પુરુષો દેવસ્ય સાપરાધિકો; યદેતસ્ય પુરુષસ્ય સંવત્સરે શષ્પં ધાન્યં ચોત્પદ્યતે તતો દેવસ્ય ષટ્કાંશો દેયઃ, યથાન્યે કુટુમ્બિનો દદન્ત્યાયદ્વારં યે દેવસ્ય નગરગ્રામજનપદકર્વટેષુ પ્રતિવસન્તિ ( ક્પ્સૂ 369 ) કર્માન્તેન જીવિકાં કલ્પયન્તિ; તં ચૈષ પુરુષો ન દદાતિ" । તાનહમેતદવોચં - "ઉત્સૃજત એતં પુરુષં । મા કસ્યચિદ્બલાદ્ધનધાન્યં ગૃહ્ણીત" । તે કથયન્તિ । "દેવ ન કશ્ચિત્ સુપ્રસન્નચિત્તો દદાતિ, યદ્દેવસ્ય દિવસેદિવસે ઽન્નપાનભોજનપરિભોગો દેવીનાં દેવસ્ય ચાન્તઃપુરદેવસ્ય પુત્રાણાં દુહિતૃણાં ઉપભોગપરિભોગઃ સર્વં તત્પરઃ સકાશાદુદ્ધ્રિયતે । ન ચ કશ્ચિત્ પ્રસન્નઃ પ્રયચ્છતિ" । તચ્ચાહં પરમદુર્મનાશ્ચિન્તયામિ । "કસ્યાહમિમં સર્વં જમ્બૂદ્વીપં રાજ્યૈશ્વર્યં દદ્યાં?" । મમ પઞ્ચપુત્રશતાનિ બભૂવુસ્તાંશ્ચ બોધૌ સમાદાપયિત્વા, ઇમં જમ્બૂદ્વીપં પઞ્ચભાગશતાનિ કૃત્વા પુત્રાણાં પ્રદત્તં । અહં ચ તપોવનં ગત્વા રિષિપ્રવ્રજ્યેન બ્રહ્મચર્યં ચચાર; વનખણ્ડે ઉડુમ્બરમૂલે દક્ષિણસ્ય મહાસમુદ્રસ્ય નાતિદૂરે નવમૂલફલાહારો વિહરામિ ધ્યાયી અનુપૂર્વેણ પઞ્ચાભિજ્ઞઃ સંવૃત્તઃ ।

તેન ખલુ પુનઃ સમયેન પઞ્ચશતા જમ્બૂદ્વીપકાનાં વાણિજાનાં મહાસમુદ્રમવતીર્ણાસ્તૈસ્તતઃ પ્રભૂતો રત્નસ્કન્ધ આસાદિતઃ । તત્ર ચ ચન્દ્રો નામ સાર્થવાહઃ ( ક્પ્સૂ 370 ) તેન ભાગ્યવતા વિજ્ઞપુરુષેણ ચિન્તામણિઃ સમાસાદિતઃ । સ તતો રત્નદ્વીપાદ્વિપુલં રત્નધનસ્કન્ધં તં ચ ચિન્તામણિં ગૃહીત્વા સંપ્રસ્થિતઃ, તતઃ ક્ષુભિતઃ સમુદ્રો નાગા આકુલા રુદન્તિ દેવતા યાસ્તત્ર નિવાસિન્યસ્તત્ર ચાશ્વસ્તો નામ રિષિર્બોધિસત્ત્વઃ પૂર્વપ્રણિધાનેન તત્રોપપન્નઃ; તેન મહાસત્ત્વેન સ સાર્થઃ સ્વસ્તિના ક્ષેમેણ ચ મહાસમુદ્રાદુત્તારિતસ્તસ્ય ચ સાર્થવાહસ્યાન્યતરો દુષ્ટરાક્ષસઃ પ્રત્યર્થિકો ઽવતારપ્રેક્ષી વિવરગવેષી પૃષ્ઠતઃ પૃષ્ઠતઃ સમનુબદ્ધઃ । તેન સપ્તદિવસાનિ પરમકલુષા વાતવૃષ્ટિરવસૃતા; યતસ્તે વણિજઃ પ્રણષ્ટમાર્ગા પરમભીતાદુચ્ચસ્વરેણ ક્રન્દન્તિ રુદન્તિ પરિદેવન્તિ, દેવતામાયાચન્તિ શિવવરુણાં યાવન્ માતાપિતરમાક્રન્દન્તિ પ્રિયપુત્રાં । યાવદશ્રોષીદહં દિવ્યેન શ્રોત્રેણ યાવત્તત્રાગત્વા વણિજઃ સમાશ્વાસિતાઃ, "સમાગતો ઽહં; મા ભાયથ; અહં યુષ્માકં માર્ગામુપદર્શયિષ્યામિ, યાવજ્જમ્બૂદ્વીપં ( ક્પ્સૂ 371 ) સ્વસ્તિના ક્ષેમેણ ચ પ્રાપ્સ્યથ" । તદાહં પટ્ટં તૈલેન મ્રક્ષયિત્વા સ્વહસ્તં વેષ્ટ્ય અગ્નિના પ્રજ્વાલ્ય સત્યવચનમકરોત્ - "યદિ મયા ષટ્ત્રિંશદ્વર્ષા ચતુર્ભિર્બ્રાહ્મૈર્વિહારૈર્વનખણ્ડનિવાસિનાં સત્ત્વાનામર્થાય હિતાય નવમૂલફલાહારેણ ચતુરશીતીનાં નાગયક્ષસહસ્રાણાં ચિત્તસન્તતિઃ પરિપાચિતા અવૈવર્તિકાશ્ચ સ્થાપિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । તેન સત્યેન સત્યવચનેન કુશલમૂલપરિપાકેન જ્વલતુ મે હસ્તં; લભન્તુ માર્ગં વણિજઃ સ્વસ્તિના ક્ષેમેણ જમ્બૂદ્વીપં પ્રાપયન્તુ" । યાવત્ સપ્તરાત્રિદિવસાઃ સ્વહસ્તં જ્વાલિતવાન્, તે વણિજો જમ્બૂદ્વીપે સ્થાપિતાસ્તત્ર મયા પ્રણિધાનં કૃતં : યદા જમ્બૂદ્વીપં રત્નપરિહીણં ભવેત્, તદ્ યદાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં, તદા ઇયં મે આશા પરિપૂર્યતુ, સાર્થવાહો ભવેયં જમ્બુદ્વીપે સપ્તવારાં ચિન્તામણિમાનયિત્વા વિવિધં રત્નવર્ષં અભિપ્રવર્ષયેયં; યાવત્ સર્વદ્વીપેષ્વસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે એવમેવ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ શૂન્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પઞ્ચકષાયેષુ રત્નં પ્રવર્ષયેયં, યાવત્પૂર્વોક્તં । ( ક્પ્સૂ 372 ) એવં ચ મે આશા પરિપૂર્ણા ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનાં મહાકલ્પાનામન્તરેણ સાર્થવાહો ઽભૂવન્, ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ રત્નાનિ પ્રવર્ષિતાનિ; એકૈકદ્વીપે સપ્તવારાં વિવિધં રત્નવર્ષં પ્રવર્ષિતં । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વા રત્નૈઃ પરિપુર્ણાભિપ્રાયાઃ કૃતાસ્ત્રિષુ ચ યાનેષુ નિયોજિતાઃ । પશ્ય કુલપુત્ર
તથાગતસ્ય રત્નપરિત્યાગલક્ષણં વિપાકકુશલમૂલં ।
પુનરપરં કુલપુત્રાપ્રમેયાણાં કલ્પાનામત્યયેનાન્તરેણાયં બુદ્ધક્ષેત્રસ્તિમિરં નામાભૂત્; સંતોષણે કલ્પે વર્તમાને પઞ્ચકષાયે પઞ્ચવર્ષસહસ્રિકાયાં પ્રજાયાં પ્રણિધાનેનાહમસ્મિન્ જમ્બૂદ્વીપે સૂર્યમાલગન્ધો નામ બ્રાહ્મણો ઽભૂવન્ વેદપાઠકઃ । તત્કાલં ચ સત્ત્વા ભૂયસા શાશ્વતદૃષ્ટયો ઽભૂવન્ સવૈરપરાક્રમાઃ સકલહાધિષ્ઠાનાઃ । તેષાં ચાહં મહાબલવેગપરાક્રમેણ સત્ત્વાનાં શત્રુભૂતં સ્કન્ધપ્રયોગેન ધર્મં દેશયામિ, શૂન્યગ્રામાયતનપ્રત્યવેક્ષણાપ્રત્યયસમનુબદ્ધં સોત્પાદવ્યયં આનાપાનસ્મૃતિમનસ્કારં દર્શયામિ । તે ઽનુત્તરાયાં ( ક્પ્સૂ 373 ) સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તોત્પાદનકુશલમૂલપરિણામનાભિયોજિતાઃ, સ્વયમેવ ચાહં પઞ્ચાભિજ્ઞઃ સંવૃત્તઃ; તેન ચ સમયેનાપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વા મમાવવાદાનુશાસનેન પઞ્ચાભિજ્ઞાઃ સંવૃત્તાઃ । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વાઃ કલહવિગ્રહવૈરાનવસૃજ્ય વનખણ્ડમાશૃત્ય વનખણ્ડે મૂલફલાહારા ધ્યાયન્તશ્ચતુર્ભિર્બ્રાહ્મૈર્વિહારૈ રાત્રિદિવસમતિનામિતવન્તઃ । તતઃ ક્ષીયમાણે કલ્પે યદા તૈર્દક્ષિણીયૈઃ કૃત્સ્નં જમ્બૂદ્વીપં સ્ફુટમભૂત્ । તે ચ કલિકલહરણવૈરવિગ્રહવિવાદાઃ પ્રશાન્તાઃ, અકાલવાતવર્ષાઃ પ્રશમિતાઃ, પ્રણીતા ઓજવતીપૃથિવીસંનિશ્રિતાઃ શષ્પા બભૂવુઃ । કેવલં વિવિધરોગોપહતા બભૂવુઃ કલ્પદોષેણ ।
તદાહમેવં ચિન્તયામિ, "યદ્યહં સત્ત્વાનાં વ્યાધિં ન શક્તઃ શમયિતું" । તસ્ય મમૈતદભવદ્, "યન્નૂનમહં શક્રં મહાબ્રાહ્મણં લોકપાલાનન્યે ચ દેવર્ષયો વા ( ક્પ્સૂ 374 ) નાગર્ષયો વા શક્રર્ષયો વા મનુષ્યર્ષયશ્ચ સન્નિપાતયેયં, ભૈષજ્યોપકરણશાસ્ત્રં સત્ત્વાનાં હિતાર્થમુપદર્શયેયં । તદાહમૃદ્ધ્યા ગત્વા શક્રબ્રહ્માણલોકપાલદેવર્ષીણાં નાગર્ષીણાં શક્રર્ષીણાં મનુષ્યર્ષીણાં આરોચયેયં । એકવિડપતિર્નામ પર્વતઃ, તત્ર સંનિપાતયિત્વા વિડચરકમૂર્ધનિ નામ સ્થાનં ભૂતસંનિવારણપ્રતિશરણં રક્ષાવાતપિત્તશ્લેષ્મસંપ્રસાદનશાસ્ત્રં નિર્દેશયેયં" । પેયાલં, અપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનાં વ્યાધિપ્રશમનં કૃતં । તત્ર મહાપ્રણિધાનં કૃતં યથા મયૈકદિવસે ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાવભાસઃ કૃતઃ, ત્રિષુ ચ યાનેષુ નિયોજિતા, અપાયપથાઃ પિથિતાઃ, સ્વર્ગપથપ્રતિષ્ઠાપિતા, વિવિધાશ્ચ વ્યાધયઃ પ્રશમિતાઃ પરિમોચિત્તાશ્ચ । એવમપ્રમેયાનામસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનાં પ્રજ્ઞાલોકો દત્તઃ, સૌખ્યે ઽવસ્થાપિતાઃ । તદનેન કુલપુત્ર ( ક્પ્સૂ 375 ) કુશલમૂલવિપાકેન ઇયં મે પ્રણિધાનાશા પરિપૂર્ણાઃ । યદા ચ મયૈકદિવસે ઽપ્રમેયાનામસંખ્યેયાનાં સત્ત્વાનામપાયપથા નિરોધિતાઃ, સ્વર્ગપથે ચ પ્રતિષ્ઠાપિતા, ગ્લાનપ્રત્યયોપકરણાર્થં દેવર્ષિયક્ષસઙ્ઘાઃ સન્નિપાતિતાઃ સત્ત્વાનામર્થાય વિડચરકમૂર્ધનિ દેવલોકે પ્રકાશિતે સત્ત્વાનામારોગ્યકૌશલ્યમેવમેવ તિમિરે બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વદ્વીપેષુ ચૈવંરૂપઃ પુરુષકારઃ કૃતઃ, સત્ત્વાશ્ચ સ્વર્ગપથે પ્રતિષ્ઠાપિતા, દેવનાગયક્ષમનુષ્યા ઋષયઃ સન્નિપાતિતા યૈસ્સત્ત્વાનામર્થાય વિવિધા વિદ્યાસ્થાનાઃ પ્રકાશિતાઃ । યથેન તિમિરે બુદ્ધક્ષેત્રે એવમેવ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વેવંરૂપઃ પુરુષકારઃ કૃતઃ, સત્ત્વાશ્ચ ત્રિષુ યાનેષુ નિયોજિતાઃ, સ્વર્ગપથે ચ પ્રતિષ્ઠાપિતા, વિવિધાશ્ચ વિદ્યાસ્થાના લોકે પ્રકાશિતાઃ, સત્ત્વા વ્યાધિતઃ પરિમોચિતા, અનુત્તરા ચ મે કુલપુત્રૈવંરૂપા આશા પરિપૂર્ણાઃ । અપિ તત્ર તિમિરે બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વદ્વીપેષ્વેવંરૂપઃ પુરુષકારઃ કૃતો યથા પ્રણિધાનં કૃતં । અપ્યનુત્તરેણ ( ક્પ્સૂ 376 ) જ્ઞાનેન દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષ્વૈકૈકસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વદ્વીપેષ્વેવંરૂપઃ પુરુષકારઃ કૃતો, યથા મે પૂર્વપ્રણિધાનં કૃતં । પશ્ય કુલપુત્ર પ્રજ્ઞાવિશેષં બોધિચર્યાયાં, અયં ચ તથાગતસ્ય ત્રયાણાં સુચરિતાનાં કુશલમૂલબીજં
।

તથા પ્રત્યવરકાલસમયે ઽસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈરધિકતરૈરન્તરેણેદં બુદ્ધક્ષેત્રં વિચિતદોષં નામાભૂત્, સંશ્રયસે મહાકલ્પે વર્તમાને તદપિ પઞ્ચકષાયં । પુરિમાયાં દિશ્યનુપઞ્ચાશાયાં ચાતુર્દ્વીપિકાયાં વડં નામ જમ્બૂદ્વીપમભૂત્ । તત્રાપ્યહં સત્ત્વપરિપાચનાર્થમુપપન્નઃ, ચતુર્દ્વીપેશ્વરઃ ચક્રવર્તી રાજા અમ્બરો નામ બભૂવ । તત્ર ચ મયા સત્ત્વા દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્ત્રિષુ યાનેષુ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । સર્વંદદશ્ચ બભૂવ સર્વત્રદાયી । તત્ર ચ મે યાચનકા આગત્વા વિવિધાનિ રત્નાનિ યાચન્તિ, તદ્યથા હિરણ્યસુવર્ણં ( ક્પ્સૂ 377 ) યાવચ્ચેન્દ્રનીલમહાનીલજ્યોતીરસદકપ્રસાદકાનિ યાચનકાનાં તાવત્પ્રભૂતાનિ રત્નાનિ લભ્યન્તે । તદાહમમાત્યાં પૃષ્ટવાન્ । "કુત એષાં રત્નાનાં પ્રાદુર્ભાવઃ?" । ત આહુઃ । "નાગરાજાનો નિધીર્નિદર્શયન્તિ, નિધીનાં લોકે પ્રાદુર્ભાવાદ્રત્નાનાં પ્રાદુર્ભાવો ભવતિ । ન કેવલં તાત્તકા નિર્દેશયન્તિ યાત્તકા દેવસ્ય યાચનકાઃ" । તદાહં પ્રણિધાનમકરોત્ । "યદ્યહં પઞ્ચકષાયે લોકે વર્તમાને તીવ્રક્લેશારણે કલિયુગે વર્તમાને વર્ષશતાયુષ્કાયાં પ્રજાયાં અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુદ્ધ્યેયં । તદિયં મે આશા પરિપૂર્યતુ, યદહમસ્મિન્ બુદ્ધક્ષેત્રે નિધિદર્શકો નામ નાગરાજા ભવેયં । સર્વત્ર ચાસ્મિં વિજિતઘોષે બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વદ્વીપેષુ ચ એકૈકસ્મિન્ દ્વીપે સપ્તજન્માનિ પરિગૃહ્ણીયાં । એકૈકસ્મિંશ્ચ જન્મનિ નિધિકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ દર્શયેયં પ્રયચ્છેયં ચ નાનારત્નપરિપૂર્ણાનિ: તદ્યથા હિરણ્યસુવર્ણં યાવદિન્દ્રનીલમહાનીલજ્યોતીરસદકપ્રસાદાશ્ચ । એકૈકશ્ચ નિધિયોજનસહસ્રાણિ ગત્વા વિસ્તરેણ પરિપૂર્ણમપિ રત્નં સત્ત્વાનાં નિદર્શયેયં પ્રયચ્છયેયં ( ક્પ્સૂ 378 ) ચ, યદસ્મિં બુદ્ધક્ષેત્રે એવંરૂપં શૂરભાવં કુર્યાં । એવમેવ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પઞ્ચકષાયેષુ લોકધાતુષુ એકૈકસ્મિન્ ક્ષેત્રે સર્વત્ર દ્વીપે સપ્તજન્માનિ પ્રતિગૃહ્ણીયાં", યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં ।
યદા ચ મે કુલપુત્રૈવંરૂપં પ્રણિધાનં કૃતં તદા ગગનતલે દેવકોટીનયુતશતસહસ્રૈરન્તરીક્ષાત્ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પ્રવર્ષિતા સાધુકારશ્ચાનુપ્રદત્તઃ । "સાધુ સાધુ સર્વંદદ, ઋધિષ્યતિ તે એવંરૂપા આશા યથા તે પ્રણિધાનં કૃતં" । અશ્રોષીન્ મહાજનકાયઃ રાજ્ઞો ઽમ્બરસ્ય દેવૈર્ગગનતલગતૈઃ સર્વંદદ ઇતિ નામ કૃતં, શ્રુત્વા ચૈષમેતદભવત્ । "યન્નૂનં વયં દુષ્કરપરિત્યાગં દાનં યાચેમઃ । યદિ પરિત્યક્ષ્યતિ તદા સર્વંદદ ઇતિ નામ ભવિષ્યતિ" । તતસ્તે સર્વા આરબ્ધા રાજ્ઞો ઽમ્બરસ્યાન્તઃપુરિકાં યાચિતું, દેવીમગ્રમહિષીં પુત્રદુહિતૄણાં યાચિતું; તદા રાજામ્બરઃ પ્રયચ્છતિ પ્રસન્નચિત્તસ્તેષાં એતદભવત્ । "ન ચેદં દુષ્કરં યો ભાર્યાં પરિત્યજતિ । યન્નૂનં વયં રાજ્ઞો ઽમ્બરસ્યાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ યાચમઃ । તદ્યદિ દાસ્યતિ સર્વંદદો ભવિષ્યતિ, ( ક્પ્સૂ 379 ) અથ ન દાસ્યતિ ન સર્વંદદો ભવિષ્યતિ" ।
તતસ્તસ્યાગ્રતઃ તત્ર જ્યોતીરસો નામ માણવકો રાજ્ઞો ઽમ્બરસ્યાગ્રતઃ સ્થિત્વા, "સર્વંદદ રાજ્યં દદસ્વે"તિ પ્રાર્થિતવાન્ । શ્રુત્વા ચ રાજ્ઞામ્બરેણ પરમપ્રીતિમનસા સ્વયમેવ બ્રાહ્મણં સ્નાપયિત્વા પટ્ટં બધ્વા રાજાભિષેકેનાભિષિચ્ય રાજત્વે પ્રતિષ્ઠાપયિત્વા સર્વં જમ્બૂદ્વીપં નિર્યાતયિત્વા, પ્રણિધાનમકરોદ્ । "અહં સર્વજમ્બૂદ્વીપપરિત્યાગેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં । યદીયં મે આશા પરિપૂર્યતિ, યો ઽયં મમૈતર્હિ સર્વજમ્બૂદ્વીપે રાજા પ્રતિષ્ઠાપિતો વર્તત્વસ્ય જમ્બૂદ્વીપે આજ્ઞા, દીર્ઘાયુષ્ચ ભવતુ, રાજા ચક્રવર્તી ચિરસ્થાયી । યદા ચાહમનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમભિસંબુધ્યેયં, યદા યુવરાજત્વેન વ્યાકુર્યામનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" । રોચો નામ બ્રાહ્મણસ્તેન મે ઉભૌ પાદૌ યાચિતૌ, તસ્ય મયા સ્વયમેવ પ્રસન્નચિત્તેન તીક્ષ્ણં શસ્ત્રં ગૃહીત્વા સ્વપાદૌ છિત્વા પ્રદત્તૌ, પ્રણિધાનં ચાકરોત્ । "લભેયાહમનુત્તરાં શીલપાદાં" । ( ક્પ્સૂ 380 ) તત્ર દ્રાષ્ટાવો નામ બ્રાહ્મણસ્તેન મે ઉભે નેત્રે યાચિતે, તસ્ય ચ મયા ઉભે નેત્રે ઉત્પાદ્ય દત્તે, પેયાલં, અનુત્તરં પઞ્ચચક્ષુઃ પ્રતિલભાય પ્રણિધાનં કૃતવાન્ । ન ચિરેણ સરચ્છિઘોષો નામ બ્રાહ્મણસ્તેન મે ઉભૌ કર્ણૌ યાચિતૌ, સ્વયમેવ તસ્ય મયા કર્ણૌ છિત્વા દત્તૌ, અનુત્તરશ્રોતાપ્રતિલાભાય ચ પ્રણિધાનં કૃતં । સંજીવનશ્ચ નામાજીવિકો ઽભૂત્, તેન મે પુરુષનિમિત્તં પુરુષેન્દ્રિયં યાચિતં, સ્વયમેવ ચ મયા છિત્વા દત્તઃ, અનુત્તરવસ્તિગુહ્યતાલક્ષણપ્રતિલાભાય ચ પ્રણિધાનં કૃતં । અપરેણ ચ મે માંસરુધિરં યાચિતં, સ્વયમેવ ચ મયા દત્તં, સુવર્ણવર્ણતાલક્ષણપ્રતિલાભાય ચ મે પ્રણિધાનં કૃતં । અપરશ્ચ ક્ષીરસો નામ પરિવ્રાજકસ્તેન ચ મે ઉભૌ હસ્તૌ યાચિતૌ, સ્વયમેવ ચ મયા દક્ષિણેન હસ્તેન વામં હસ્તં છિત્વા દક્ષિણં છેદાપયિત્વા દત્તો, અનુત્તરશ્રદ્ધાહસ્તપ્રતિલાભાય ચ પ્રણિધાનં કૃતં । યદા ચાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ છિન્નાનિ તદા ચ મયા રુધિરમ્રક્ષિતેન કાયેન પ્રણિધાનં કૃતં । "યદિ ( ક્પ્સૂ 381 ) મે ઽનેન પરિત્યાગેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ આશા પરિપૂર્યેત, અવશ્યમહમસ્ય કાયસ્ય પ્રતિગ્રાહકં પ્રતિલભેયં" ।
તે ઽપ્યકૃપકા અનાર્યા અકૃતજ્ઞાઃ સત્ત્વાઃ કોટ્ટરાજાનો ઽમાત્યાશ્ચાહુઃ । "અયં દુર્બુદ્ધિરલ્પમેધાઃ સર્વાઙ્ગવિકર્તિતઃ સર્વરાજ્યૈશ્વર્યપરિભ્રષ્ટઃ । કિં ભૂયો ઽનેન માન્સપેશિના પ્રયોજનં?" । તે માં ગૃહીત્વા બહિર્નગરશ્મશાનભૂમૌ છોરિત્વા પ્રકાન્તાઃ । તત્ર દંશમશકા આગત્વા રુધિરં પિબન્તિ, કુર્કુરશૃગાલગૃધ્રા આગત્વા માન્સં ભક્ષયન્તિ । તત્ર ચાહં પ્રસન્નચિત્તઃ પ્રણિધાનમકરોત્ । "યદા ચ મયા સર્વરાજ્યૈશ્વર્યં પરિત્યક્તં, સર્વશરીરં ચૈવાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ પરિત્યજતા, એકક્ષણમપિ ન વિપ્રતિસારિકૃતં ચિત્તં, ન ચ મે રોષ ઉત્પાદિતસ્તેન મે આશા પરિપૂર્યતુ, અયં મે કાયો માન્સપર્વતઃ સંતિષ્ઠતાં, યે કેચિત્ સત્ત્વા માન્સાહારા રુધિરપાનાસ્તે માંસં ભક્ષયન્તુ રુધિરં પિબેયન્તુ । યાવચ્ચ ( ક્પ્સૂ 382 ) મે સત્ત્વા માંસં ભક્ષયેયૂ રુધિરં ચ પિબેયુસ્તાવન્ મે પ્રણિધાનવશેન શરીરં વર્ધતુ, અનુપૂર્વેણ યાવદ્યોજનશતસહસ્રમુચ્ચત્વેન કાયઃ સંવર્ધતુ પઞ્ચયોજનસહસ્રં વિસ્તારેણ । તત્ર મયા વર્ષસહસ્રં સ્વમાન્સરુધિરેણ સત્ત્વાઃ સંતર્પિતા; યાવભ્યશ્ચ મયા જિહ્વાઃ પરિત્યક્તા યા મૃગપક્ષિભિઃ પરિભક્તાઃ પ્રણિધાનવશેન ચાન્યોન્યાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ તેષાં અયં ગૃધ્રકૂટપર્વતપ્રમાણો રાશિઃ સ્યાન્નિત્યં ચાનુત્તરાપ્રભૂતાજિહ્વતાલક્ષણપ્રતિલાભાય મે પ્રણિધાનં કૃતં ।

તત્રાહં ચ્યુત્વા રૂઢવડે જમ્બૂદ્વીપે પૂર્વપ્રણિધાનેન નાગેષૂપપન્નો નિધિસંદર્શનો નામ નાગરાજા બભૂવ । યામેવ રાત્રિં નાગેષૂપપન્નસ્તામેવ રાત્રિં નિધિકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ નિધાનાનાં સંદર્શિતાનિ સ્વયમેવ ઘોષં ચારયામિ । "ભોઃ સત્ત્વા અસ્મિન્ પ્રદેશે નિધિઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, નાનારત્નપરિપૂર્ણસ્તદ્યથા હિરણ્યસુવર્ણઃ યાવદ્દકપ્રસાદકં । યૂયં ગૃહ્ણધ્વં । ગૃહીત્વા ભોઃ સત્ત્વા દશકુશલાન્ કર્મપથાન્ સમાદાય વર્તધ્વં, અનુત્તરાયાં ચ સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયત, ( ક્પ્સૂ 383 ) શ્રાવકયાનેન વા પ્રત્યેકબુદ્ધયાનેન વા ચિત્તમુત્પાદયથ । ગચ્છથ ગૃહ્ણથ રત્નાનિ યાવદર્થં" । તત્ર ચ રૂઢવડે જમ્બૂદ્વીપે સપ્તનાગજન્મપરિવર્તેન સપ્તસપ્તવર્ષકોટીનયુતશતસહસ્રેષ્વપ્રમેયાસંખ્યેયા નિધયો નિર્દર્શિતાશ્ચ પ્રદત્તાશ્ચ । એવં ચ તત્રાપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વાસ્ત્રિભિર્યાનૈર્નિવેશિતા, દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેસુ નિવેશિતા, નાનાવિધૈશ્ચ રત્નૈઃ સંતર્પિતા, અનુત્તરદ્વાત્રિંશલ્લક્ષણપ્રતિલાભાય પ્રણિધાનં કૃતં । એવં દ્વિતીયે દ્વીપે સપ્તભિર્નાગજન્મપરિવર્તૈરેવંરૂપં પુરુષકારં કૃતવાન્ । એવં ત્રિતીયે યાવત્સર્વત્ર વિજિતદોષાયાં લોકધાતૌ સર્વેષુ દ્વીપેષુ એવંરૂપઃ પુરુષકારઃ કૃતઃ । એવમેવ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેસુ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ, એકૈકસ્મિન્ દ્વીપે એવંરૂપાઃ સપ્તનાગજન્મપરિવર્તેષુ મયા યાવત્ સપ્તસપ્તવર્ષકોટીનયુતશતસહસ્રૈરેવમપ્રમેયાસંખ્યેયા નિધયઃ સત્ત્વાનાં પ્રદત્તા, યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । પશ્ય કુલપુત્ર તથાગતસ્ય બોધિચારિકાં, યથા તથાગતસ્તીવ્રેણ બલવીર્યેણ દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણપર્યેષણબોધિચર્યાં ચીર્ણવાન્, યથાત્ર પૂર્વે ન ( ક્પ્સૂ 384 ) યે બોધિસત્ત્વા એવંરૂપાં તીવ્રબલવીર્યેણ બોધિચારિકાં ચીર્ણવન્તઃ, ન કશ્ચિદેતર્હિ, ન ચ પુનઃ કશ્ચિત્ પશ્ચાદ્ભવિષ્યતિ બોધિસત્ત્વો ય એવં તીવ્રેણોદ્યોગબલવેગેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચારિકાં ચરેત્, સ્થાપયિત્વા તાનષ્ટૌ યથા પૂર્વોક્તં ।
તદા ચાસંખ્યેયાનાં કલ્પાનામત્યયેન પ્રત્યવરકાલસમયેનેદં બુદ્ધક્ષેત્રં પ્રવાડોદુપાનિર્નામ બભૂવ । શૂન્યે પઞ્ચકષાયે ઉત્પલે મહાકલ્પે વર્તમાને ઽસ્યાં ચાતુર્દ્વીપિકાયામહં શક્રો ઽભૂવન્ સવિરોચનો નામ । અપશ્યમહમસ્મિન્ જમ્બૂદ્વીપે સત્ત્વાનામકુશલપર્યેષ્ટિચર્યાં; દૃષ્ટ્વા ચાહં પરમભીષણકં યક્ષરૂપમાત્માનમભિનિર્માયાસ્મિં જમ્બૂદ્વીપે ઽવતીર્ય મનુષ્યાણાં પુરતઃ પ્રત્યસ્થાં । તે ચ માં દૃષ્ટ્વા ભીતા માં પૃચ્છન્તિ । "કેન તે પ્રયોજનં?, વયં તે તદ્દાસ્યામઃ" । મયોક્તં । "આહારેણ મે પ્રયોજનં" ત આહુઃ । "કીદૃશસ્ત આહારઃ?" । મયોક્તં । "મનુષ્યાન્ મારયિત્વા ભક્ષયામિ । તાંશ્ચાહં ન ખાદયામિ યે મનુષ્યા યાવજ્જીવં પ્રાણાતિપાતાદ્વિરતા, યાવન્ મિથ્યાદૃષ્ટ્યાઃ પ્રતિવિરતા, અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદયન્તિ પ્રત્યેકબુદ્ધયાનેન વા શ્રાવકયાનેન ( ક્પ્સૂ 385 ) વા ચિત્તાન્યુત્પાદયન્તિ તાનપ્યહં ન ખાદયામિ" । તત્ર ચ મે સત્ત્વા નિર્મિતકાઃ પરિભૂક્તાયાં દૃષ્ટ્વા તે સત્ત્વા ભયેન યાવજ્જીવં પ્રાણાતિપાતાત્પ્રતિવિરતા અદત્તાદાનાદ્યાવન્ મિથ્યાદૃષ્ટેઃ પ્રતિવિરતાઃ । કૈશ્ચિદનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતં, કૈશ્ચિત્ પ્રત્યેકબુદ્ધયાને કૈશ્ચિચ્છ્રાવકયાને ચિત્તમુત્પાદિતં । સર્વે ચાતુર્દ્વીપિકાઃ સત્ત્વા દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ ત્રિષુ ચ યાનેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાસ્તત્ર મયા પ્રણિધાનં કૃતં । "યદિ મે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ આશા પરિપૂર્યેત, તદિદં મે પ્રણિધાનપરિપૂર્ણં ભવેત્, યથા ચ મે ચાતુર્દ્વીપિકાઃ સત્ત્વાઃ કુશલે માર્ગે નિયોજિતા । એવમેવ સર્વત્રાસ્મિં બુદ્ધક્ષેત્રે સર્વચાતુર્દ્વીપિકેષુ સત્ત્વાઃ એવંરૂપેણ ભયેન માં પશ્યેયુઃ, દશસુ ચૈવ કુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયેયં, ત્રિષુ ચ યાનેષુ નિયોજયેયં । એવમેવ સમન્તાદ્દશસુ દિક્ષુ શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વાં દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયેયં, ત્રિષુ ચ યાનેષુ નિયોજયેયં" । એવમેવ મે કુલપુત્ર આશા પ્રણિધિશ્ચ પરિપૂર્ણઃ સર્વત્ર પ્રવાડોદુપાનાયાં લોકધાતૌ મનુષ્યા યક્ષરૂપેણ વિનીતાઃ કુશલેષુ ધર્મેષુ । એવમેવ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમેષુ ( ક્પ્સૂ 386 ) શૂન્યેષુ પઞ્ચકષાયેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ યક્ષરૂપેણ મયા મનુષ્યાઃ કુશલમાર્ગચર્યાયાં પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । યથા ચ મયા બહવઃ સત્ત્વા ભયાત્ કુશલચર્યાયાં પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ; તેન કર્માવશેષેણ મમૈતર્હિ બોધિવૃક્ષમૂલે વજ્રાસને નિષણ્ણસ્ય બોધિમભિસંબોધુકામસ્ય મારઃ પાપીયાં મહાસૈન્યેનોપસંક્રાન્તો બોધૌ વ્યાક્ષેપકરણાર્થં । અયં મે કુલપુત્ર સંક્ષિપ્તેન દાનપારમિતા; બોધિચર્યાં ચરમાણસ્ય લબ્ધા ચાહં ગંભીરાં ક્ષાન્તિં ગંભીરાં ધારણીં ગંભીરાં સમાધિં પઞ્ચલૌકિકાભિજ્ઞાઃ પ્રતિલબ્ધાઃ; એવંરૂપં મહાપુરુષકારં કૃતવાન્ । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધયાને, એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ સત્ત્વાઃ શ્રાવકયાને સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ
પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । સ્થાપયિત્વા યાવન્તો મયા બોધિસત્ત્વચર્યાયાં ચરમાણેન, બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમા મે બુદ્ધા ( ક્પ્સૂ 387 ) ભગવન્તઃ પર્યુપાસિતાઃ, એકૈકસ્ય બુદ્ધસ્યાન્તિકે સાગરોદકબિન્દુપ્રમાણા મયા ગુણાઃ પરિગૃહીતાઃ, ગણનાતિક્રાન્તાનાં પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં મયા પૂજ કૃતા, ગણનાતિક્રાન્તાનાં તથાગતશ્રાવકાનાં પૂજા કૃતા, એવં માતાપિતૄણાં પઞ્ચાભિજ્ઞાનામૃષીણાં પૂજા કૃતા । મયા ચ કૃપયા પૂર્વં બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરમાણેન સ્વમાંસરુધિરેણ સત્ત્વાઃ સંતર્પિતા, ઇદાનીમપિ ધર્મેણ સંતર્પિતાઃ ॥
ઇતિ શ્રીકરુણાપુણ્ડરીકે મહાયાનસૂત્રે દાનપરિવર્તો નામ પઞ્ચમઃ ॥ 5 ॥
વિ (એપિલોગુએ) યથાહં કુલપુત્ર બુદ્ધચક્ષુષા પશ્યામિ દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધક્ષેત્રપરમાણુરજઃસમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પરિનિર્વૃતાન્, યે મયા પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, યે મયા દાનપારમિતાયાં પ્રથમં સમાદાપિતા યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સમાદાપિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । એવમેવૈતર્હિ પૂર્વસ્યાં દિશિ અપ્રમેયાસંખ્યેયાસ્તે બુદ્ધા ભગવન્તઃ પ્રવર્તિતધાર્મિકધર્મચક્રાઃ તિષ્ઠન્તો યાપયન્તો ધર્મં દેશયન્તો ઽદ્રક્ષં, યે મયા પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતા નિવેશિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । એવં યાવત્ષટ્સુ પારમિતાષુ વક્તવ્યં, એવં દક્ષિણપશ્ચિમોત્તરહેષ્ટિમોપરિષુ દિક્ષુ વક્તવ્યં ।

પશ્યામ્યહં કુલપુત્ર પુરિમે દિગ્ભાગે ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાદેકનવતિબુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય ( ક્પ્સૂ 389 ) સંપુષ્પિતે લોકધાતૌ વિમલતેજગુણરાજો નામ તથાગતસ્તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ ધર્મં ચ દેશયતિ । મયા સ ભગવાન્ પૂર્વં પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતઃ સમાદાપિતો નિવેશિતઃ પ્રતિષ્ઠાપિતઃ; મયા દાનપારમિતાયાં યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં પ્રથમં સમાદાપિતાઃ, પેયાલં । પુરિમાયાં દિશિ અભિરત્યે બુદ્ધક્ષેત્રે અક્ષોભ્યો નામ તથાગતો, જમ્બૂનદે બુદ્ધક્ષેત્રે સૂર્યગર્ભો નામ તથાગતઃ, રતીશ્વરે બુદ્ધક્ષેત્રે રતીશ્વરઘોષજ્યોતિર્નામ તથાગતઃ, સૂર્યપ્રતિષ્ઠિતે બુદ્ધક્ષેત્રે જ્ઞાનભાસ્કરો નામ તથાગતઃ, જયવૈશ્રયે બુદ્ધક્ષેત્રે નાગનિનર્દિતો નામ તથાગતઃ, સંજીવને બુદ્ધક્ષેત્રે વજ્રકીર્તિર્નામ તથાગતઃ, સ્વરજે બુદ્ધક્ષેત્રે વ્યાઘ્રરશ્મિર્નામ તથાગતઃ, અરતીયે બુદ્ધક્ષેત્રે સૂર્યગર્ભો નામ તથાગતઃ, વૈરપ્રભે બુદ્ધક્ષેત્રે કીર્તિશ્વરરાજો નામ તથાગતઃ, મેરુપ્રભે બુદ્ધક્ષેત્રે ( ક્પ્સૂ 390 ) અચિન્ત્યરાજો નામ તથાગતઃ, સંવરે બુદ્ધક્ષેત્રે જ્યોતિશ્રીર્નામ તથાગતઃ, કુસુમપ્રભે બુદ્ધક્ષેત્રે પ્રભાકેતુર્નામ તથાગતઃ, ક્ષમોત્તરે બુદ્ધક્ષેત્રે મેરુસ્વરસન્દર્શનમેરુર્નામ તથાગતઃ, ધરણાવત્યાં બુદ્ધક્ષેત્રે જ્ઞાનબિમ્બો નામ તથાગતઃ, કુસુમવિચિત્રે બુદ્ધક્ષેત્રે વિમલનેત્રો નામ તથાગતઃ । એતાં પૂર્વંગમાં કૃત્વા કુલપુત્ર પુરિમાયાં દિશ્યપ્રમેયાસંખ્યેયાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતસ્તિષ્ઠતો યાપયતો ધર્મં દેશયતો બુદ્ધચક્ષુષા પશ્યામિ । યે ઽનુત્પાદિતબોધિચિત્તાઃ પૂર્વે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતા મયા ચ પ્રથમં દાનપારમિતાયાં યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં સમાદાપિતાઃ પ્રતિષ્ઠાપિતા, મયા ચ પ્રથમં તિષ્ઠતાં યાપયતાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશમુપનીતા યત્ર તૈઃ સર્વપ્રથમં વ્યાકરણં પ્રતિલબ્ધં અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ" ॥
અથ તસ્યાં વેલાયાં સંપુષ્પિતાયાં લોકધાતૌ તસ્ય વિમલગુણતેજરાજસ્ય તથાગતસ્યાસનં પ્રકંપિતં । યે તત્ર બોધિસત્ત્વાસ્તે તસ્ય વિમલગુણતેજરાજસ્ય ( ક્પ્સૂ 391 ) તથાગતસ્યાસનં પ્રકંપિતં દૃષ્ટ્વા તમેવ તથાગતં પૃષ્ટવન્તઃ । "કો ભદન્ત ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદિ ઇદમદૃષ્ટપૂર્વં ભગવત આસનં પ્રકંપિતમ્[?"]ઇતિ । સ તથાગતસ્તાનવોચત્ - "અસ્તિ કુલપુત્રાઃ પશ્ચિમે દિગ્ભાગે ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાદેકોનનવતિબુદ્ધક્ષેત્રાનતિક્રમ્ય તત્ર સહા નામ લોકધાતુસ્તત્ર શાક્યમુનિર્નામ તથાગતસ્તિષ્ઠતિ ધ્રિયતે યાપયતિ । સ એતર્હિ ચતુર્ણાં પર્ષદાં પૂર્વયોગમારભ્ય ધર્મં દેશયતિ । તેન તથાગતેન પૂર્વં બોધિસત્ત્વભૂતેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદપિતાઃ, યેન મે પ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પન્નં; તેન તથાગતેનાહં પ્રથમં દાનપારમિતાયાં સમાદાપિતો નિવેશિતઃ પ્રતિષ્ઠાપિતો યાવત્પ્રજ્ઞાપારમિતાયાં; તેન તથાગતેન પૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યાં ચરતાહં પ્રથમં તિષ્ઠતાં યાપયતાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશમુપનીતો, યત્ર મે પ્રથમં વ્યાકરણં પ્રતિલબ્ધમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । સ ચ મે શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ કલ્યાણમિત્રઃ સહે લોકધાતૌ તિષ્ઠતિ યાપયતિ, સ એવં ચતુર્ણાં પર્ષદાં ઇમં પૂર્વયોગમારભ્ય ધર્મં દેશયતિ । તેન તથાગતાધિષ્ઠાનેન મમાસનં કંપતે । કો યુષ્માકં કુલપુત્રોત્સહતે ( ક્પ્સૂ 392 ) મદ્વચનાત્ સહં બુદ્ધક્ષેત્રં ગન્તું શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યારોગ્યકૌશલ્યં પરિપૃચ્છનાય?" । તતસ્તે બોધિસત્ત્વા વિમલગુણતેજરાજાનં તથાગતમાહુર્[ । "]ય ઇહ ભદન્ત ભગવન્ સંપુષ્પિતે બુદ્ધક્ષેત્રે ઋદ્ધિમન્તઃ સર્વબોધિસત્ત્વગુણપારમિતાપ્રાપ્તાસ્તે ઽદ્ય પૂર્વાહ્નસમયે મહાન્તમવભાસં દૃષ્ટ્વાન્યસ્માદ્બુદ્ધક્ષેત્રાદ્વિકુર્વ્યાભ્યાગતસ્તેનાયં મુહૂર્તં પૃથિવીચાલઃ પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ" । તે ચ બોધિસત્ત્વા આહુઃ । "વયમપિ ભદન્ત ભગવન્ ગમિષ્યામસ્તં સહં બુદ્ધક્ષેત્રં તં શાક્યમુનિં વન્દનાય પર્યુપસનાય તં ચ સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશં ધર્મપર્યાયં શ્રવણાય" ।
તે બહુબોધિસત્ત્વશતસહસ્રાઃ સ્વેનર્દ્ધ્યનુભાવેન તતો બુદ્ધક્ષેત્રાત્સંપ્રસ્થિતાઃ । તે નાવગચ્છન્તિ ક્વ ગન્તવ્યં । તે ઽપ્યાહુઃ । "તામપિ વયં ભદન્ત ભગવન્ દિશં ન જાનીમો યત્ર સહા લોકધાતુઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય બુદ્ધક્ષેત્રં" । તતઃ સ વિમલગુણતેજરાજસ્તથાગતો બાહું પ્રસાર્ય પઞ્ચભ્યો ઽઙ્ગુલિભ્યો વિવિધાન્યર્ચિંષિ પ્રમુમોચ । તતસ્તાર્ચિષ એકોનનવતિબુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રાણ્યવભાસિતવાન્, ( ક્પ્સૂ 393 ) યાવચ્ચેમં સહં બુદ્ધક્ષેત્રમવભાસિતવાન્ । યતસ્તે બોધિસત્ત્વાઃ પશ્યન્તિ સર્વાવદિમં સહં બુદ્ધક્ષેત્રં સ્ફુટં બોધિસત્ત્વૈર્ગગનતલે ચ દેવનાગયક્ષાસુરૈઃ સ્ફુટં । દૃષ્ટ્વા ચ પુનસ્તે બોધિસત્ત્વાસ્તં વિમલગુણતેજરાજાનં તથાગતમેવમાહુઃ । "પશ્યામો વયં ભદન્ત ભગવન્ સહં બુદ્ધક્ષેત્રં સર્વાવન્તં સ્ફુટં, નાસ્તિ તત્રાવકાશો ઽન્તશો દણ્ડનિક્ષેપણમાત્રમપિ યન્ન સ્ફુટં બોધિસત્ત્વૈઃ । પશ્યામઃ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽસ્માન્ નિરીક્ષતે ધર્મં ચ દેશયતિ" । સ ચ વિમલગુણતેજરાજસ્તથાગતસ્તેષાં બોધિસત્ત્વાનામેવમાહ - "સમન્તચક્ષુઃ કુલપુત્રાઃ શાક્યમુનિસ્તથાગતો । યે કેચિત્ કુલપુત્રાઃ સહે લોકધાતૌ સત્ત્વા ભૂમિસ્થિતા વા અન્તરીક્ષસ્થિતા વા તતશ્ચૈકૈકઃ સત્ત્વ એવં સંજાનાતિ, "મં શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ સર્વચેતસા નિરીક્ષતે મમૈકમારભ્ય ધર્મં દેશયતિ" । સર્વવર્ણંશ્ચ સ કુલપુત્ર શાક્યમુનિસ્તથાગતો ધર્મં દેશયતિ એકવર્ણસ્થાનં । ( ક્પ્સૂ 394 ) યે ચ તત્ર કુલપુત્ર સત્ત્વા બ્રાહ્મભક્તાસ્તે શાક્યમુનિં તથાગતં બ્રહ્માણં સમનુપશ્યન્તિ, મહાબ્રહ્મપતિવ્યાહારેણ ધર્મં શૃણ્વન્તિ; યાવદ્ યે મારભક્તિકા, યે સૂર્યભક્તિકા, યે ચન્દ્રભક્તિકા, યે વૈશ્રવણભક્તિકા, યે વિરૂઢકભક્તિકા, યે વિરૂપાક્ષભક્તિકા, યે ધૃતરાષ્ટ્રભક્તિકા, યે મહેશ્વરભક્તિકાસ્તે સત્ત્વા મહેશ્વરરૂપવર્ણસંસ્થાનવચનવ્યાહારેણ શાક્યમુનિં તથાગતં પશ્યન્તિ ધર્મં ચ શૃણ્વન્તિ । યાવચ્ચતુરશીતિસ્તત્ર સત્ત્વાનાં વર્ણસંસ્થાનભક્તિરૂપવ્યાહારસહસ્રાણિ તે તથા ચૈવ શાક્યમુનિં તથાગતં પશ્યન્તિ ધર્મં ચ શૃણ્વન્તિ" ।

તસ્યાં ચ પર્ષદિ રહગર્જિતો નામ બોધિસત્ત્વો દ્વિતીયશ્ચ જ્યોતિરશ્મિર્નામ બોધિસત્ત્વઃ । અથ વિમલગુણતેજરાજસ્તથાગતસ્તાન્ બોધિસત્ત્વાન્ આમન્ત્રયતિ સ્મ । "ગચ્છથ યૂયં કુલપુત્રાઃ સહે લોકધાતૌ શાક્યમુનિં તથાગતં મદ્વચનાદારોગ્યકૌશલ્યં સુખસ્પર્શવિહારતાં પરિપૃચ્છથ" । તે બોધિસત્ત્વા આહુઃ । "સર્વાવન્તં ભદન્ત ભગવન્ સહં બુદ્ધક્ષેત્રં સક્ષિતિગગનં ( ક્પ્સૂ 395 ) બોધિસત્ત્વૈઃ સ્ફુટં સમનુપશ્યામઃ । ન ચાત્રૈકસત્ત્વસ્યાપ્યવકાશો ઽસ્તિ ક્ષિતૌ ગગને વા યત્ર વયં પ્રતિતિષ્ઠેમઃ" । સ ચ વિમલગુણતેજરાજસ્તથાગત આહ - "મા કુલપુત્રા એવં વદથ, "નાસ્તિ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽવકાશઃ" । વિસ્તીર્ણાવકાશઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽચિન્ત્યૈર્બુદ્ધગુણૈઃ, પૂર્વપ્રણિધાનેન વિસ્તીર્ણા તથાગતસ્ય કૃપાશાસનાવતારપ્રવેશા, ત્રિશરણગમનં, ત્રિયાનધર્મદેશનામારભ્ય ધર્મં દેશયતિ, ત્રિવિધં ચ શિક્ષાસંવરં દેશયતિ, ત્રીણિ ચ વિમોક્ષદ્વારાણ્યુપદર્શયતિ, ત્રિભ્યો ઽપાયેભ્યઃ સત્ત્વાનુદ્ધરતિ, તિસૃષુ ચ શિવેષુ પથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ।
એકસ્મિં સમયે કુલપુત્ર શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽચિરાભિસંબુદ્ધો વૈનેયસત્ત્વાવેક્ષયા મધ્યે શૈલપર્વતે ઇન્દ્રાક્ષસ્ય યક્ષસ્ય ભવને સાલગુહાયાં વિહરતિ, સપ્તાહમેકપર્યઙ્કેનાતિનામયતિ, વિમુક્તિપ્રીતિસુખં પ્રતિસંવેદયતિ । સર્વાવતી ચ સા સાલગુહા તથાગતકાયેન સ્ફુટા, નાસ્તિ તત્રાવકાશો ઽન્તશશ્ચતુરઙ્ગુલપ્રમાણં ( ક્પ્સૂ 396 ) યત્તથાગતકાયેન ન સ્ફુટં । તસ્ય ચ સપ્તાહસ્યાત્યયેન દશભિર્ દિશાભિર્દ્વાદશનયુતા બોધિસત્ત્વાનાં તત્ર સહે લોકધાતૌ યસ્તસ્ય પર્વતસ્યાભિમુખં સ્થિત્વા શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય । સ ચ કુલપુત્ર શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તત્ર પર્શદિ રિધ્યભિસંસ્કારમભિસંસ્કૃતવાન્; સા ચ સાલગુહા એવં વિસ્તીર્ણા ચૈવં વિપુલા ચ પ્રાદુર્ભૂતા, યદા તે દ્વાદશનયુતા બોધિસત્ત્વાનાં તત્ર સાલગુહાયાં પ્રવિષ્ટા વિસ્તીર્ણાવકાશં પશ્યન્તિ સ્મ । એકૈકશ્ચ બોધિસત્ત્વસ્તત્ર તથાગતસ્ય વિવિધબોધિસત્ત્વવિકુર્વણેન પૂજાં કૃત્વા, એકૈકો બોધિસત્ત્વસ્તત્ર સપ્તરત્નમયાસનં નિર્મિતવાન્ યત્રોપવિષ્ટા ધર્મં શૃણ્વન્તિ સ્મ । એવં વિસ્તીર્ણાવકાશઃ કુલપુત્ર સ શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ । તે ચ બોધિસત્ત્વાસ્તસ્ય શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય સકાશાદ્ધર્મં શ્રુત્વા શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ત્રિષ્કૃત્વઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય સ્વકસ્વકેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સંપ્રસ્થિતાઃ । અચિરપ્રકાન્તાનાં ચ તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં સાલગુહા યથા પૌર્વાણાં સંસ્થિતા ।
તત્ર ચતુર્દ્વીપિકાયાં કૌશિકો નામ શક્ર આયુઃપરીક્ષીણસ્તિર્યગ્યોન્યુપપત્તિભયભીતઃ, સ ચતુરશીતિભિસ્ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવસહસ્રૈઃ સાર્ધં યેન સાલગુહા યેન ચ ભગવાંસ્તેનોપસંક્રામતિ । ઉપસંક્રમ્ય સામન્તકે ઇન્દ્રાક્ષસ્ય સાલગુહાભવને સ્થિતઃ, તસ્ય ભગવતો ઽનુભાવેન એતદભવત્ । "યન્નૂનં વયં પઞ્ચશિખં ગન્ધર્વપુત્રમધ્યેષેમઃ । સ ચ પઞ્ચશિખો મધુરેણ સ્વરેણ ભગવન્તમભિમુખં સ્તવિષ્યતિ, તદા ભગવાન્ ધ્યાનસમાધિભ્યો વ્યુત્થાસ્યતિ" । તતઃ શક્રઃ પઞ્ચશિખં ગન્ધર્વપુત્રમધીષ્ઠવાન્ । અથ પઞ્ચશિખો વીણાં મનોજ્ઞેન ગીતવાદિતેન ભગવતો ઽનુભાવેન પઞ્ચભિઃ સ્તવશતૈર્ભગવતો વર્ણમભાષત । યદા ચ કુલપુત્ર પઞ્ચશિખ આરબ્ધો ભગવતો ઽભિસ્તવનાય તતઃ સ શાક્યમુનિર્ભગવાન્ સુઘોષવૈરોચનકેતું નામ સમાધિં સમાપન્નસ્તેન સમાધિના યે સહે લોકધાતૌ મહર્દ્ધિકયક્ષરાક્ષસા વાસુરા વા ગરુડા વા કિન્નરા વા મહોરગા વા ગન્ધર્વા વા સર્વે કામાવચરા દેવા સર્વે રૂપાવચરા દેવપુત્રાસ્તત્ર સન્નિપાતા બભૂવુર્યે ચ સ્વરભક્તિકાસ્તે સ્વરં શ્રુત્વા પ્રસીદન્તિ, યે વર્ણયશોભક્તિકાસ્તે ભગવતો વર્ણં ( ક્પ્સૂ 398 ) શ્રુત્વા તસ્ય ભગવતઃ સકાશે તીવ્રપ્રેમપ્રસાદગુરુગૌરવચિત્રીકારજાતાઃ પ્રસીદન્તિ, યે વેણુવાદ્યભક્તિકાસ્તે વેણુવાદ્યં શ્રુત્વા પ્રસીદન્તિ । તતઃ શાક્યમુનિર્ભગવાંસ્તતઃ સમાધેર્વ્યુત્થાય સાલગુહાયા દ્વારં દર્શાપયામાસ । શક્રશ્ચોપસંક્રાન્તો ભગવન્તં પૃષ્ટવાન્ । "ભગવં કુત્રોપવિશામઃ?" । સ શાક્યમુનિસ્તથાગત ઉવાચ - "નિષીદધ્વં યક્ષા યાવત્તસ્થુઃ સમાગતાઃ" । તતઃ સાલગુહા એવં વિસ્તીર્ણા સંસ્થિતા યથા દ્વાદશગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા યક્ષાસ્તત્ર ગુહાયાં પ્રવિષ્ટા, નિષણ્ણાયાશ્ચ તસ્યાઃ પર્ષદઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તથારૂપાં ધર્મદેશનાં કૃતવાં; યથા યે તસ્મિન્ પર્ષદિ શ્રાવકયાનિકા નિષણ્ણાસ્તે શ્રાવકયાનકથાં શૃણ્વન્તિ, નવનવતિકોટ્યસ્તત્ર શ્રોતાપત્તિફલં પ્રાપ્તાઃ; યે ચ તત્ર પર્ષદિ અનુત્તરસમ્યક્સંબુદ્ધયાનિકાસ્તે શુદ્ધાં મહાયાનકથાં શૃણ્વન્તિ; તત્ર ચ પઞ્ચશિખગન્ધર્વપૂર્વંગમા અષ્ટાદશનયુતા અવૈવર્તિકાઃ સંસ્થિતા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; યૈશ્ચ તત્રાનુત્પાદિતં ત્રિષુ યાનેષુ ચિત્તં, તત્ર કશ્ચિદનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ( ક્પ્સૂ 399 ) ચિત્તમુત્પાદિતં, કેશ્ચિત્તત્ર પ્રત્યેકબુદ્ધયાને ચિત્તમુત્પાદિતં, કશ્ચિચ્છ્રાવકયાને ચિત્તમુત્પાદિતં; સ ચ તત્ર કૌશિકઃ શક્રો ભયાત્પરિમુક્તો, વર્ષસહસ્રં ચાયુર્વિવૃદ્ધં, અવૈવર્તિકશ્ચાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ બભૂવ । તદેવં વિસ્તીર્ણાવકાશઃ કુલપુત્ર સ શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ ।
એવં વિસ્તીર્ણં ચાસ્ય તથાગતસ્ય સ્વરમણ્ડલં । ન શક્યં કેનચિત્તસ્ય તથાગતસ્ય સ્વરમણ્ડલસ્ય પર્યન્તમુદ્ગૃહીતું વા ગણાયિતું વા । વિસ્તીર્ણં તસ્ય તથાગતસ્યોપાયકૌશલ્યં સત્ત્વપરિપાકશ્ચ: ન શક્યં તસ્ય તથાગતસ્યોપાયકૌશલ્યં પર્યન્તમુદ્ગૃહીતું । વિસ્તીર્ણકાયશ્ચ કુલપુત્ર તથાગતો; ન શાક્યં કેનચિત્તસ્ય મૂર્ધાનમવલોકયિતું, કાયસ્ય વા પર્યન્તમધિગન્તું । યાવન્તશ્ચ સત્ત્વા એતર્હિ તત્ર સહે બુદ્ધક્ષેત્રે સન્નિપતિતા યદિ તે સત્ત્વાઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય કુક્ષૌ પ્રવિશેયુસ્તે સર્વે તત્ર વિચરેયુસ્તે ચ સત્ત્વાસ્તસ્ય તથાગતસ્યૈકરોમમુખે પ્રવિશેયુઃ નિષ્ક્રમેયુશ્ચ; તે એકરોમમુખાત્તસ્ય તથાગતસ્ય ન શક્તાઃ પર્યન્તમુદ્ગૃહીતું ઊનત્વં વા પૂર્ણત્વં વાન્તશો ( ક્પ્સૂ 400 ) દિવ્યેનાપિ ચક્ષુષા । તદેવં વિસ્તીર્ણકાયઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ ।

પુનરપરં કુલપુત્ર વિસ્તીર્ણબુદ્ધક્ષેત્રઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો । યાવન્તશ્ચ દશસુ દિક્ષુ ગઙ્ગાનદીવાલિકસમા બુદ્ધક્ષેત્રા એવં પરિપૂર્ણા ભવેયુઃ સત્ત્વૈસ્તદ્યથાપિ નામૈતર્હિ સહં બુદ્ધક્ષેત્રં સર્વે તે સત્ત્વા એતર્હિ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે વિશેયુઃ સર્વે તે તત્ર વિચરેયુઃ । તત્કસ્માદ્ધેતોસ્[? । ] તથૈવ તસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વં પ્રથમચિત્તોત્પાદેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રણિધાનં બભૂવ । તિષ્ઠતુ કુલપુત્રૈકં ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા લોકધાતવઃ, સચેત્કુલપુત્ર યાવદ્દશસુ દિક્ષુ સહસ્રં ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમા બુદ્ધક્ષેત્રા એવં વિસ્તીર્ણાઃ તદ્યથૈતર્હિ સહબુદ્ધક્ષેત્રં પરિપૂર્ણં સત્ત્વૈઃ તે સર્વે એતર્હિ સહે લોકધાતૌ પ્રવિશેયુસ્તે સર્વે તત્ર વિચરેયુરેવંરૂપં તસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વં પ્રથમચિત્તોત્પાદિતાનુત્તરજ્ઞાનપ્રતિલાભાય પ્રણિધાનં બભૂવ । એવં વિસ્તીર્ણબુદ્ધક્ષેત્રઃ સ કુલપુત્ર શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ । એભિશ્ચતુર્ધર્મૈર્વિશિષ્ટતરઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો યથાવદ્ગૃહ્ણીત ( ક્પ્સૂ 401 ) યૂયં કુલપુત્રા ઇમાં ચન્દ્રરોચવિમલાં પુષ્પાં, ગચ્છથ પશ્ચિમાં દિશં યથા સ્વયં દૃષ્ટ્વા સહં બુદ્ધક્ષેત્રં, મમ વચનેન તં શાક્યમુનિં તથાગતં આરોગ્યકૌશલ્યં પૃચ્છત" ।
સ ચ વિમલગુણતેજરાજસ્તથાગતશ્ચન્દ્રરોચવિમલાં પુષ્પાં ગૃહીત્વા રહરાજસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય જ્યોતિરશ્મેશ્ચ બોધિસત્ત્વસ્ય દત્વાહ - "ગચ્છત કુલપુત્રૌ મમર્દ્ધિબલાધાનેન સહાં લોકધાતું" । તત્ર ચ વિંશતિઃ પ્રાણિસહસ્રાણ્યાહુર્[ । "]વયમપિ ભદન્ત ભગવન્ ગચ્છેમઃ તથાગતાનુભાવેન સહં લોકધાતું તસ્ય શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય દર્શનાયે વન્દનાય પર્યુપાસનાય" । વિમલગુણતેજરાજસ્તથાગત આહ - "ગચ્છત કુલપુત્રા યથાભિપ્રાયાઃ" । તૌ ચ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ રહરાજશ્ચ જ્યોતિરશ્મિશ્ચ સાર્ધં વિંશતિભિર્બોધિસત્ત્વસહસ્રૈસ્તસ્ય વિમલગુણતેજરાજસ્ય તથાગતસ્ય રિદ્ધિબલેન તતઃ સંપુષ્પિતાયા લોકધાતોઃ સંપ્રસ્થિતા એકચિત્તક્ષણેનેદં સહં બુદ્ધક્ષેત્રમનુપ્રાપ્તા ગૃધ્રકૂટે પર્વતે પ્રત્યસ્થાતઃ । તે યેન ભગવાં શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્યાહુઃ । "અસ્તિ ભગવન્ ( ક્પ્સૂ 402 ) પુરસ્તિમે દિગ્ભાગે એકોનનવતિબુદ્ધક્ષેત્રસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય તત્ર સંપુષ્પિતો નામ લોકધાતુઃ, તત્ર વિમલગુણતેજરાજો નામ તથાગતઃ । સ ચ પુનસ્તથાગતો બોધિસત્ત્વગણપરિવારસ્તથાગતસ્ય ગુણવર્ણકીર્તયમાન એવમાહ - "શાક્યમુનિર્નામ તથાગતઃ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે તિષ્ઠતિ યાપયતિ । તેન ચ તથાગતેન પૂર્વં બોધિસત્ત્વભૂતેન બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરમાણેનાહં સર્વપ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતો નિવેશિતઃ પ્રતિષ્ઠાપિતસ્તસ્ય ચ વચનેન મયાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તમુત્પાદિતં તેન તથાગતેનાહં પ્રથમં દાનપારમિતાયાં નિવેશિતો, યાવત્પૂર્વોક્તં । એવમેભિશ્ચતુર્ભિર્ધર્મૈર્વિશિષ્ટતરઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો । યથા તેનેમે ચન્દ્રરોચવિમલા પુષ્પાઃ પ્રેષિતા આરોગ્યકૌશલ્યં ચ પૃચ્છતિ" ।
એવમભિરત્યા બુદ્ધક્ષેત્રાદક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્યાસનં કંપતિ । યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વાઃ સન્નિપત્તિતસ્તે ચાપિ દૃષ્ટ્વાક્ષોભ્યસ્ય તથાગતસ્યાસનં કંપિતં પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ । પેયાલં યથા પૂર્વોક્તં । ( ક્પ્સૂ 403 ) સર્વેષાં એવં વક્તવ્યં । તેન ચ સમયેનાપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ પુરિમાયાં દિશિ તથાગતદૂતા બોધિસત્ત્વા ઇમં સહં બુદ્ધક્ષેત્રં સહચન્દ્રરોચવિમલૈઃ પુષ્પૈઃ સંપ્રાપ્તાઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય પરિપૃચ્છનાય પૂજનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય ધર્મશ્રવણાય ચ ।
સમનન્તરપરિવાસિતો ભગવતઃ પુરિમાયાં દિશિ બુદ્ધક્ષેત્રનામ પરિકીર્તનં બુદ્ધાનાં ભગવતાં, દક્ષિણાં દિશં પુનર્ભગવાનારબ્ધઃ પરિકીર્તયિતું । "પશ્યામ્યહં કુલપુત્ર દક્ષિણસ્યાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદેકગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યતિક્રમ્ય તત્ર સર્વશોકાપગતો નામ લોકધાતુસ્તત્રાશોકશ્રીર્નામ તથાગતસ્તિષ્ઠતિ ધ્રિયતિ યાપયતિ । મયા સ ભગવાન્ સર્વપ્રથમં પૂર્વં બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરમાણેનાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતો, યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । જંબૂપ્રભે બુદ્ધક્ષેત્રે ધર્મેશ્વરવિનર્દિર્નામ તથાગતઃ, મેરુપ્રતિષ્ઠિતે બુદ્ધક્ષેત્રે ગતીશ્વરસાલેન્દ્રો ( ક્પ્સૂ 404 ) નામ તથાગતઃ, ગુણેન્દ્રનિર્યૂહે બુદ્ધક્ષેત્રે સિંહવિજૃમ્ભિતરાજા નામ તથાગતઃ, મણિમૂલવ્યૂહે બુદ્ધક્ષેત્રે નારાયણવિજિતગર્ભો નામ તથાગતઃ, મુક્તાપ્રભસંચયે બુદ્ધક્ષેત્રે રત્નગુણવિજૃમ્ભિતસંચયો નામ તથાગતઃ, દેવસોમે બુદ્ધક્ષેત્રે જ્યોતિગર્ભો નામ તથાગતઃ, ચન્દનમૂલે બુદ્ધક્ષેત્રે નક્ષત્રવિધાનકીર્તિર્નામ તથાગતઃ, વિશિષ્ટગન્ધે બુદ્ધક્ષેત્રે પુણ્યબલસાલરાજા નામ તથાગતઃ, સુવિદિતે બુદ્ધક્ષેત્રે મનોજ્ઞઘોષસ્વરવિનર્દિતો નામ તથાગતઃ, દુરણ્યે બુદ્ધક્ષેત્રે સાલજયબિન્દુરાજા નામ તથાગતઃ, નર્દશ્ચોચે બુદ્ધક્ષેત્રે તેજેશ્વરપ્રભાસો નામ તથાગતઃ, અભિગર્જિતે બુદ્ધક્ષેત્રે સુમનોજ્ઞસ્વરનિર્ઘોષે નામ તથાગતઃ, રત્નવિસભે બુદ્ધક્ષેત્રે રત્નતલનાગેન્દ્રો નામ તથાગતઃ, પલામરત્નવૃક્ષરત્ને ( ક્પ્સૂ 405 ) બુદ્ધક્ષેત્રે ધર્મમેઘનિર્ઘોષેશ્વરસૌમ્યો નામ તથાગતઃ, પેયાલં યથા પૂર્વોક્તં । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં દક્ષિણસ્યાં દિશ્યાસનાનિ કંપન્તિ । સર્વે તે બુદ્ધા ભગન્તઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય વર્ણં યશઃ કીર્તિમુદીરયન્તિ । યાવત્તેન સમયેનાપ્રમેયાસંખ્યેયા દક્ષિણસ્યાં દિશિ તથાગતદૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સહચન્દ્રરોચવિમલૈઃ પુષ્પૈરિમં સહં બુદ્ધક્ષેત્રમનુપ્રાપ્તાઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય પૃચ્છનાય યાવદ્ધર્મશ્રવણાય" ।
પુનશ્ચ ભગવાન્ આહ - "પશ્યામ્યહં કુલપુત્ર પશ્ચિમાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાત્ સપ્તાનવતિબુદ્ધક્ષેત્રનયુતશતસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય તત્રોપશાન્તમતિર્નામ બુદ્ધક્ષેત્રસ્તત્ર રત્નગિરિર્નામ તથાગતઃ તિષ્ઠતિ ધ્રિયતિ યાપયતિ ધર્મં ચ દેશયતિ । મયા સ ભગવાન્ પૂર્વં બોધિસત્ત્વભૂતેન બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરમાણેન સર્વપ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતો, ( ક્પ્સૂ 406 ) યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । બુદ્ધક્ષેત્રાણાં પેયાલં, વરરશ્મિકોશો નામ તથાગતઃ, સ્વરજ્ઞકોશો નામ તથાગતઃ, હરિતાલકીર્તિઃ, સમન્તગર્ભઃ, બ્રહ્મકુસુમઃ, કરધરવિક્રમઃ, ધર્મવેશપ્રદીપઃ, અસમન્તરમેરુસ્વરવિઘુષ્ટરાજઃ, બ્રહ્મેન્દ્રઘોષઃ, યથા પૂર્વોક્તં । એવમપ્રમેયાસંખ્યેયાનાં પશ્ચિમાયાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં યેષાં શાક્યમુનિના તથાગતેન નામાનિ પરિકીર્તિતાનિ તેષામાસનાનિ કંપન્તિ । યાવત્તેન સમયેનાપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ પશ્ચિમાયાં દિશિ બુદ્ધદૂતા બોધિસત્ત્વાઃ સહચન્દ્રરોચવિમલૈઃ પુષ્પૈરિમં સહં બુદ્ધક્ષેત્રમનુપ્રાપ્તા યાવન્નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય । પેયાલં, એવમુત્તરા દિગ્વક્તવ્યા, એવમુપરિમાયામેવમધઃ, એવં પૂર્વદક્ષિણા, એવં દક્ષિણપશ્ચિમા, એવં પશ્ચિમોત્તરા, એવમુત્તરપૂર્વા" ।

પુનઃ શાક્યમુનિર્ભગવાનાહ - "પશ્યામ્યહં કુલપુત્રોત્તરપૂર્વાયાં દિશીતો બુદ્ધક્ષેત્રાદષ્ટાનવતિબુદ્ધક્ષેત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યતિક્રમ્ય ( ક્પ્સૂ 407 ) તત્ર વિજયં નામ બુદ્ધક્ષેત્રં, વિગતસંતાપોભવવૈશ્રવણસાલરાજો નામ તથાગતઃ । મયા સ તથાગતઃ પૂર્વં બોધિસત્ત્વભૂતેન બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરમાણેન સર્વપ્રથમમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સમાદાપિતો, યાવત્ષટ્સુ પારમિતાસુ; યાવન્મયા સર્વપ્રથમં તિષ્ઠતાં યાપયતાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશમુપનીતો, યત્ર તેન વ્યાકરણં પ્રતિલબ્ધમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; યદા નામ પરિકીર્તિતં તદાસનં કંપિતાં; યાવચ્ચતુરશીતિસત્ત્વાનાં વર્ણભક્તિસંસ્થાનરૂપવ્યાહારસહસ્રાણિ તથા શાક્યમુનિં તથાગતં પશ્યન્તિ ધર્મં ચ શૃણ્વન્તિ ।
તત્ર ચ પર્ષદિ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ, એકઃ વિગોપશિખરો નામ દ્વિતીયઃ સંરોચનબુદ્ધો નામ; સ ચ વિગતસંતાપોદ્ભવવૈશ્રવણસાલરાજો નામ તથાગતસ્તૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વવામન્ત્રયિત્વૈવમાહ - "ગચ્છત યૂયં કુલપુત્રૌ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે, મદ્વચનાચ્છાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યારોગ્યકશલ્યં ( ક્પ્સૂ 408 ) સુખસ્પર્શવિહારતાં પરિપૃચ્છત" । તાવાહતુઃ । "સર્વાવન્તં ભદન્ત ભગવન્નાવાં સહં બુદ્ધક્ષેત્રં સક્ષિતિગગનં સમનુપશ્યામઃ । ન ચ તત્રૈકસત્ત્વસ્યાપ્યવકાશો ઽસ્તિ ક્ષિતૌ વા ગગને વા યત્રાવાં પ્રતિષ્ઠેવહિ" । સ ચ તથાગત આહ - "મા કુલપુત્રૈવં વદત, "નાસ્તિ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે ઽવકાશઃ" । તત્કસ્માદ્ધેતોર્[? । ]વિસ્તીર્ણાવકાશઃ કુલપુત્રૌ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽચિન્ત્યૈર્બુદ્ધગુણૈઃ, પૂર્વપ્રણિધાનેન વિસ્તીર્ણા તસ્ય તથાગતસ્ય કૃપાશાસનાવતારપ્રવેશા, ત્રિશરણગમનં, ત્રિભિર્યાનૈર્ધર્મં દેશયતિ, ત્રિવિધં શિક્ષાસંવરં દેશયતિ, ત્રીણિ વિમોક્ષદ્વારાણિ પ્રકાશયતિ, ત્રિભ્યશ્ચાપાયેભ્યઃ સત્ત્વાનુદ્ધરતિ, ત્રિષુ ચ શિવપથેષુ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ।
એકસ્મિન્ સમયે કુલપુત્ર સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો ઽચિરાભિસંબુદ્ધો વૈનેયસત્ત્વાવેક્ષયા વિષમશૈલેન્દ્રપર્વતમધ્યે ઇન્દ્રાક્ષસ્ય યક્ષસ્ય ભવને સાલગુહાયાં વિહરતિ સ્મ, સપ્તાહમેકપર્યઙ્કેનાતિનામયતિ સ્મ, વિમુક્તિપ્રીતિસુખસંવેદી । સર્વાવતી ચ સા સાલગુહા ( ક્પ્સૂ 409 ) સ્ફુટા તથાગતકાયેન, નાસ્તિ તત્રાવકાશો ઽન્તશશ્ચતુરઙ્ગુલપ્રમાણં યન્ન તથાગતકાયેન સ્ફુટં । તસ્ય ચ સપ્તાહસ્યાત્યયેન દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ દ્વાદશનયુતા બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં સહે લોકધાતૌ સંપ્રાપ્તાસ્તસ્ય શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય વન્દનાય । યાવદિમૈશ્ચતુર્ભિર્ધર્મૈર્વિશિષ્ટતરઃ સ શાક્યમુનિસ્તથાગતો યથાન્યે તથાગતા ।
ગૃહ્ણીધ્વં યૂયં કુલપુત્રા ઇમાં ચન્દ્રરોચવિમલાં પુષ્પાં; ગૃહીત્વા ગચ્છત દક્ષિણપશ્ચિમાં દિશં, યથા સ્વયં દૃષ્ટ્વા તં સહં બુદ્ધક્ષેત્રં; મમ વચનાત્તસ્ય શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્યારોગ્યકૌશલ્યં પૃચ્છત" । સ ચ વિગતસંતાપોદ્ભવવૈશ્રવણસાલરાજસ્તથાગતઃ ચન્દ્રરોચવિમલાન્ પુષ્પાં ગૃહીત્વા વિગોપશિખરસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય દદાતિ સંરોચનબુદ્ધસ્ય ચ બોધિસત્ત્વસ્ય મહાસત્ત્વસ્ય, એવં ચાહ - "ગચ્છત કુલપુત્રૌ મમર્દ્ધિબલાધાનેન સહં બુદ્ધક્ષેત્રં" । તત્ર વિંશતિપ્રાણસહસ્રાણ્યાહુઃ । ( ક્પ્સૂ 410 ) "વયમપિ ભગવન્ ગમિષ્યામસ્તથાગતસ્યાનુભાવેન સહં બુદ્ધક્ષેત્રં શાક્યમુનિં તથાગતં દર્શનાય વન્દનાય પર્યુપાસનાય" । તથાગત આહ - "ગચ્છત કુલપુત્રા યથાભિપ્રાયાઃ" । તતસ્તૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ સાર્ધં વિંશતિભિર્બોધિસત્ત્વસહસ્રૈસ્તસ્ય તથાગતસ્ય રિદ્ધ્યનુભાવેન તતો વિરજાદ્બુદ્ધક્ષેત્રાત્સંપ્રસ્થિતાઃ, એકક્ષણેનેહ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽનુપ્રાપ્તા ગૃધ્રકૂટે પર્વતે પ્રત્યસ્થુઃ । એકાન્તસ્થિતાશ્ચ યેન શાક્યમુનિસ્તથાગતસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્યાહુઃ । "અસ્તિ ભદન્ત ભગવન્નુત્તરપૂર્વાયાં દિશિ, યથા પૂર્વોક્તં । તેન તથાગતેનેમે ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પાઃ પ્રેષિતા, ભગવતશ્ચારોગ્યકૌશલ્યં પૃચ્છતિ" । એવં મારભવનવિધ્વંસનસ્ય તથાગતસ્યાસનં કંપિતં । યે ચ તત્ર બોધિસત્ત્વાઃ સન્નિપતિતાસ્તે ચાપિ દૃષ્ટ્વા તં મારભવનવિધ્વંસનં તથાગતસ્યાસનં કંપિતં તથાગતં પરિપૃચ્છન્તિ, યાવદ્યથા પૂર્વોક્તં । એવં સાલેન્દ્રરાજા વિક્રમરશ્મિઃ પદ્મોત્તરઃ ( ક્પ્સૂ 411 ) ચન્દનો મેરુરાજઃ સાગરઃ સારજ્યોતિર્જ્ઞાનવિક્રમસ્તથાગતઃ । યાવત્તેન ચ સમયેનાપ્રમેયાસંખ્યેયા ઉત્તરપુરિમાયાં દિશિ તથાગતાસ્તે બોધિસત્ત્વાઃ સહચન્દ્રરોચવિમલપુષ્પૈરિહ સહે બુદ્ધક્ષેત્રે સંપ્રાપ્તાઃ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય પૃચ્છનાય પૂજનાય વન્દનાય ધર્મશ્રવણાય ॥

તાવદેવ શાક્યમુનિસ્તથાગત ઋદ્ધ્યનુભાવેન સર્વેષાં સત્ત્વાનાં યે સહે બુદ્ધક્ષેત્રે સન્નિપતિતાસ્તેષાં એકૈકસ્ય સત્ત્વસ્ય યોજનપ્રમાણમાત્રમાત્મભાવઃ સંસ્થિતઃ; સર્વાવન્તં ચ સહં બુદ્ધક્ષેત્રં એવંરૂપૈઃ સત્ત્વૈઃ સ્ફુટં, ન કશ્ચિદ્બુદ્ધક્ષેત્રે ક્ષિતૌ વા ગગને વાવકાશો યઃ સત્ત્વૈરસ્ફુટો ઽન્તશો ઽઞ્જનશલાકાપ્રદેશમાત્રમપિ યઃ સત્ત્વેભ્યો ન સ્ફુટો ઽભૂત્ । સર્વે ચ તે સત્ત્વાઃ શૂન્યમાકાશં પશ્યન્તિ, ન ચ પરસ્પરં પશ્યન્તિ; ન ચૈષાં પર્વતસુમેરુચક્રવાડમહાચક્રવાડપર્વતાશ્ચક્ષુષ આભાસમાગચ્છન્તિ, ન લોકાન્તરિકા ( ક્પ્સૂ 412 ) દિવ્યા વિમાના ઊર્દ્ધં યાવદધો કાઞ્ચનચક્રં તતોર્દ્ધં પૃથિવી ચક્ષુષો નાભાસમાગચ્છન્તિ, સ્થાપયિત્વા તથાગતં શાક્યમુનિં । તે તથાગતં પશ્યન્તિ । તત્ર ચ ભગવાન્ આકાશસ્ફુરણં ધર્માવચ્છેદપ્રશ્રબ્ધિસમાધિં સમાપન્નો । યતસ્તે ચન્દ્રરોચવિમલાઃ પુષ્પાઃ સર્વરોમમુખેસુ ભગવતઃ પ્રવિશન્તિ । સર્વે ચ તે સત્ત્વાઃ પશ્યન્તિ સહે લોકધાતાવન્તર્ગતા વિગતાઃ સર્વસત્ત્વાનાં ચિત્તચૈતસિકેષુ મનસિકારરૂપસંદર્શનતાઃ, તે ચૈવ ભગવતો રોમમુખે નિરીક્ષન્તે સ્મ । તત્ર ચોદ્યાનમદ્રાક્ષુઃ, નાનારત્નવૃક્ષં નાનાપત્રં નાનાપુષ્પં નાનાફલાકીર્ણાં નાનાવસ્ત્રં નાનાચ્છત્રધ્વજપતાકાકેયૂરમુક્તિકાહારાલઙ્કૃતાંસ્તાં વૃક્ષાં પશ્યન્તિ, તદ્યથાપિ નામ સુખાવત્યાં લોકધાતાવુદ્યાનાં । સર્વેષાં ચ તેષાં સત્ત્વાનામેતદભવત્ । "ગચ્છામો વયમેતદુદ્યાનં દર્શનાય" । સર્વે ચ તે સત્ત્વા યે ( ક્પ્સૂ 413 ) સહે લોકધાતાવન્તર્ગતાઃ, સ્થાપયિત્વા નૈરયિકાં યામલૌકિકાં તૈર્યગ્યોનિકાં આરૂપ્યાવચરાં, સર્વે પરિશિષ્ટાઃ સત્ત્વાસ્તસ્ય તથાગતસ્ય રોમમુખેભ્યસ્તથાગતશરીરે પ્રવિષ્ટાઃ । અથ ભગવાંસ્તામૃદ્ધિં પ્રતિપ્રસ્રમ્ભયિત્વા વ્યુત્થિતઃ । તતસ્તે સત્ત્વા અન્યોન્યં દૃષ્ટ્વાહુઃ । "કુત્ર શાક્યમુનિસ્તથાગતઃ? । મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વ આહ - "સંપ્રજાનં તતઃ સત્ત્વાઃ સમન્વાહરત સર્વે વયં તથાગતસ્ય કુક્ષૌ સન્નિપતિતાઃ" । તતસ્તે સત્ત્વાઃ સાન્તરબાહિરં તથાગતકાયં દૃષ્ટ્વા સ્વયં પ્રત્યક્ષીભૂતા "યથા વયં તથાગતસ્ય કુક્ષાવન્તર્ગતાઃ સન્નિપતિતાશ્ચ", તેષામેતદભવત્ । "કુતો વયં તથાગતસ્ય કુક્ષૌ પ્રવિષ્ટાઃ, કેનાસ્મિન્ પ્રવેશિતાઃ?" । તતો મૈત્રેયઃ સર્વાવતી પર્ષદં સ્વરેણ વિજ્ઞપયન્નુવાચ - "શૃણ્વન્તુ ભવન્તસ્તથાગતસ્યૈવમૃદ્ધિવિકુર્વણપ્રાતિહાર્યં યદસ્માકં હિતકરઃ શાસ્તા ધર્મં દેશયતિ તદ્યુષ્માભિઃ સર્વચેતસા સમન્વાહર્તવ્યાઃ" । તતઃ સર્વાવતી પર્ષત્પ્રાઞ્જલીભૂતાઃ ।
( ક્પ્સૂ 414 4)
ભગવાંશ્ચ સર્વસુખચર્યાધર્મં દેશયતિ સ્મ । તત્ર કતરા સર્વસુખચર્યા? । યદુત સંસારપઙ્કાદુત્તારણં આર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગે ઽવતારણં સર્વજ્ઞતા સ્વયંભૂજ્ઞાનપરિપૂર્ણતા । તત્ર દશપ્રકારા ધ્યાનનિવેશચિત્તોત્પાદપરિણામનતા, યદુત સર્વસત્ત્વેભ્યો મહાકરુણાચિત્તાધિષ્ઠાનં, હિતવસ્તુસંજનનતા, અતીર્ણસત્ત્વોત્તારણતયા મહાનાવસમુદાનનતા, અમુક્તમોચનતાસન્નાહં અસન્તવિપર્યાસપરિમોચનતયા, મહાસિંહનાદાનુત્રાસનસન્નાહ નૈરાત્મ્યધર્મપ્રત્યવેક્ષણતયા, સર્વલોકધાતુગમનસન્નાહ માયાસ્વપ્નપ્રતિભાસોપમસર્વધર્માવબુધ્યનતયા, સર્વલોકધાત્વવભાસનાલઙ્કરણસન્નાહઃ શીલસ્કન્ધાધિષ્ઠાનપરિશુદ્ધ્યા, દશતથાગતબલપરિનિષ્પાદનસન્નાહઃ સર્વપારમિતાપરિપૂર્યા, ચતુર્વૈશારદ્યપ્રતિલાભસન્નાહં યથાવાદિતથાકારિતયા, યાવદષ્ટાદશાવેણિકબુદ્ધધર્મનિરવશેષપ્રતિલાભસન્નાહં, બોધિસત્ત્વાનાં યથાશ્રુતધર્મપ્રતિપત્તિરપ્રપઞ્ચનતા ચેયં દશપ્રકારા નિવેશધર્મમુખચર્યા । અલક્ષણામુખપરિજ્ઞાગતિચર્યાયા સર્વધર્મનૈરાત્મ્યમનસિકારચિત્તાનુત્પાદાનિરોધાસમયમ્ ( ક્પ્સૂ 415 ) અવૈવર્તિકભૂમિર્યત્ર સંવર્તવિવર્તાનુચ્છેદમશાશ્વતમવિક્ષિપ્તં । ઇમસ્ય ખલુ પુનર્ધર્મપર્યાયસ્ય ભાષ્યમાણસ્યાશીતિકોટીગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાઃ સત્ત્વાસ્તથાગતસ્ય કુક્ષિગતા અવૈવર્તિકા અભૂવન્નનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; ગણનાતિક્રાન્તાશ્ચ તત્ર બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા યે નાનાવિધધારણીક્ષાન્તિપ્રતિલબ્ધા અભૂન્ । સર્વે ચ પુનસ્તથાગતશરીરાદ્રોમમુખેભ્યો નિષ્ક્રાન્તા આશ્ચર્યપ્રાપ્તા, ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા, દશદિશઃ પ્રકાન્તાઃ, સ્વકસ્વકેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ ગતાસ્તથાગતસ્ય સ્વરમણ્ડલકાયપ્રમાણજ્ઞપનાર્થં ।
તત્ર યે બોધિસત્ત્વાઃ પુરિમાં દિશં ગચ્છન્તિ અપ્રમેયાસંખ્યેયાઃ, પુરિમાયાં દિશિ યદ્બુદ્ધક્ષેત્રાનતિક્રામન્તિ ન ચ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય સ્વરમણ્ડલં પ્રતિહન્યતે, એવં ચ તત્ર સ્વરં શૃણ્વન્તિ વિચિત્રપદાર્થવ્યઞ્જનાઃ, તદ્યથા શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય પુરતો નિષણ્ણૈર્ધર્મઃ શ્રુતઃ, એવમેવાસ્ય ધર્મં શૃણ્વન્તિ । ( ક્પ્સૂ 416 ) અપિ ચ તત્રાપિ શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય કાયસ્યોનત્વં વા પૂર્ણત્વં વા ન પ્રજ્ઞાયતે, શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય કાયઃ સ્ફુટો દૃશ્યતે બોધિસત્ત્વૈઃ શ્રાવકૈશ્ચાપ્રમેયાસંખ્યેયા બોધિસત્ત્વાઃ શ્રાવકાશ્ચૈકરોમમુખે શાક્યમુનેસ્તથાગતસ્ય પ્રવિશન્તો નિષ્ક્રામન્તશ્ચ સંદૃશ્યન્તે । એવં દ્વિતીયે રોમમુખે, યાવત્સર્વરોમમુખેભ્યઃ પ્રવિશન્તો નિષ્ક્રામન્તશ્ચ સંદૃશ્યન્તે, યાવચ્ચૈવં દશસુ દિક્ષુ વક્તવ્યં ।
સર્વાવતી ચ સા પર્ષા યાવદ્ભગવતઃ કાયાન્તર્ગતાઃ સા ભગવતઃ કાયરોમમુખેભ્યો નિષ્ક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિષ્પ્રદક્ષિણી કૃત્વા ભગવતો ઽભિમુખં પ્રત્યવસ્થાદ્ભગવન્તમેવ વિચિત્રાર્થપદવ્યઞ્જનરુતવ્યાહારૈઃ સ્તવમાનાઃ । અથ તાવચ્ચૈવ કામાવચરા રૂપાવચરાશ્ચ દેવપુત્રા વિચિત્રાં ચ ગન્ધમાલ્યવિલેપનવૃષ્ટિં પ્રવર્ષિતા, દિવ્યાનિ ચ તૂર્યાણિ પ્રવાદિતવન્તો, દિવ્યાનિ ચ છત્રધ્વજપતાકાવસ્ત્રદુષ્યાભરણાનિ ભગવતઃ પૂજાયોદ્યુક્તાઃ ॥
તત્ર વૈશારદ્યસમુદ્ધારણિર્નામ બોધિસત્ત્વો યેન ભગવાંસ્તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમેતદવોચત્ - ( ક્પ્સૂ 417 ) "કિં નામાયં ભદન્ત ભગવન્ મહાવ્યાકરણં સૂત્રાન્તઃ?" । ભગવાન્ આહ - "સર્વજ્ઞતાકારધારણીમુખપ્રવેશો નામ, બહુબુદ્ધકં નામ, બહુસન્નિપાતં નામ, બોધિસત્ત્વવ્યાકરણં નામ, વૈશારદ્યમાર્ગોત્તારણં નામ, સમાધાનકલ્પાવતરણો નામ, બુદ્ધક્ષેત્રસન્દર્શનો નામ, સાગરોપમો નામ, ગણનાતિક્રાન્તો નામ, કરુણાપૂણ્ડરીકો નામ" ।

પુનરપ્યાહ - "કિયન્તં ભદન્ત ભગવન્ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ, ય ઇમં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યતિ ઉદ્ગૃહીષ્યતિ ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ પરેષાં ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિષ્યતિ લિખિષ્યતિ લિખાપયિષ્યતિ અન્તશ એકગાથામપિ?" । આહ - "પૂર્વં ચ મયોક્તમિહ પુણ્યસ્કન્ધં; સંક્ષેપેણેદાનીં કથયિસ્યામિ । યઃ કશ્ચિદિમં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યતિ ઉદ્ગૃહીષ્યતિ ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ પરેભ્યશ્ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિષ્યતિ અન્તશ એકગાથામપિ, યશ્ચ પુનઃ પશ્ચિમાયાં પઞ્ચાશત્યામન્તશો લિખિત્વા ધારયિષ્યતિ, સ બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ, ન ત્વેવં ષોડશમહાકલ્પાન્ ષટ્પારમિતાચરમાણસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય પુણ્યસ્કન્ધઃ । ( ક્પ્સૂ 418 ) તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? । સદેવકસ્ય લોકસ્ય સમારકસ્ય સબ્રહ્મકસ્ય સશ્રવણબ્રાહ્મણિકાયાઃ પ્રજાયાઃ સયક્ષનાગગન્ધર્વકુમ્ભાણ્ડપ્રેતપિશાચકિન્નરાસુરાણાં દુષ્ટચિત્તાનાં પ્રસાદનઃ, સર્વરોગાણાં પ્રશમનઃ, સર્વકલિકલહવિગ્રહવિવાદવ્યુપશમનઃ, સર્વવાતાકાલમરણરોગપ્રશમનઃ, સર્વદુર્ભિક્ષપ્રશમનકરઃ, ક્ષેમકરણીયઃ, સુભિક્ષકરઃ, આરોગ્યસામગ્રીકરઃ, ભીતાનામભયસુખકરઃ, ક્લેશવ્યુપશમનકરઃ, કુશલમૂલવિવૃદ્ધિકરઃ, અપાયદુઃખપ્રમોચનકરસ્ત્રિભિર્યાનૈર્માર્ગસન્દર્શનકરઃ, સમાધિધારણીક્ષાન્તિપ્રતિલાભકરઃ, સર્વસત્ત્વાનામુપજીવકરો, વજ્રાસનનિષીદનકરઃ, ચતુર્મારધર્ષણકરો, બોધિપક્ષાભિસંબુધ્યનકરો, ધર્મચક્રપ્રવર્તનકરઃ, આર્યસપ્તધનવિરહિતાનાં સત્ત્વાનાં બોધિપક્ષસમૃદ્ધિકરઃ, બહુપરિવારઃ; અભયપુરનગરપ્રવેશકરણાર્થં મયા ધર્મપર્યાયો ભાષિતઃ" ।
"કસ્ય હસ્તે ઇમં ધર્મપર્યાયં પરિન્દામિ? । કો મમેમં ધર્મપર્યાયં પશ્ચિમાયાં પઞ્ચાશત્યાં રક્ષિષ્યતિ, અધર્મભૂમિષ્ઠાનાં સત્ત્વાનાં ભિન્નશીલાનાં ચ ભિક્ષૂણાં ( ક્પ્સૂ 419 ) કર્ણપુટે પ્રકાશયિષ્યતિ, અધર્મરાગરક્તાનાં વિષમલોભાભિભૂતાનાં મિથ્યાધર્મપરિચિતાનાં અપરિપક્વચિત્તાં સંવેજયિષ્યતિ?" । સર્વાવતી ચ સા પર્ષા ભગવતશ્ચેતસા ચિત્તમાજ્ઞાય; તત્ર પર્ષદિ મેરુપુણ્યો નામ યક્ષરિષિર્નિષણ્ણઃ । અથ મૈત્રેયો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વસ્તં મેરુપુણ્યં યક્ષરિષિં ગૃહીત્વા ભગવતઃ સકાશમુપનીતવાન્ । ભગવાન્ આહ - "ઉદ્ગૃહ્ણ ત્વં મહર્ષ ઇમં ધર્મપર્યાયં, યાવત્પશ્ચિમાયાં પઞ્ચાશત્યાં દેશાન્તરગતાનામવૈવર્તિકાનાં બોધિસત્ત્વાનાં કર્ણપુટેષુ પ્રકાશસ્વ । અદ્ય ચાવૈવર્તિકચિત્તં સંજનયસ્વા "હૈ"વં ભદન્ત ભગવંશ્ચતુરશીતિમહાકલ્પા અતિક્રામન્તા યન્મયા ભદન્ત ભગવન્ પૂર્વં પ્રણિધાનેન યક્ષરિષિત્વાલબ્ધ્યાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ બોધિચારિકાં ચરમાણો ગણનાતિક્રાન્તાઃ સત્ત્વા મયા ચતુર્ષુ બ્રાહ્મવિહારેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ, અવૈવર્તિકભૂમૌ ચ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ । ( ક્પ્સૂ 420 ) અહં ચ સત્ત્વાનાં સ્વયમેવ પરિપાચયામિ યાવત્પશ્ચિમાયાં પઞ્ચાશત્યાં ય ઇમં ધર્મપર્યાયં ઉદ્ગૃહીષ્યતિ, યાવદ્ય ઇતશ્ચતુષ્પદિકામપિ ગાથાં ધારયિષ્યતિ" ॥
ઇદમવોચદ્ભગવાન્ આત્તમનાઃ સર્વાવતી પર્ષત્ સદેવમાનુષાસુરગન્ધર્વશ્ચ લોકો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્નિતિ ॥
ઇતિ શ્રીકરુણાપુણ્ડરીકં નામ મહાયાનસૂત્રં સમાપ્તં ॥
શુભમ્ અસ્તુ ॥
યે ધર્મા હેતુપ્રભવા હેતુ તેષાં તથાગતઃ ।
હેવદત્તેષાં ચ યો નિરોધ એવં વાદિ મહાશ્રમણં ॥
શુભમસ્તુ સર્વદાત્ ॥ શુભં ॥ શુભં ॥ શુભં ॥