હયગ્રીવોપનિષત્ · અધ્યાય p1

॥ હયગ્રીવોપનિષત્ ॥
સ્વજ્ઞોઽપિ યત્પ્રસાદેન જ્ઞાનં તત્ફલમાપ્નુયાત્ ।
સોઽયં હયાસ્યો ભગવાન્હૃદિ મે ભાતુ સર્વદા ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવાઃ ।
ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાઁસસ્તનૂભિઃ ।
વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ ।
સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ ।
સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ૐ ॥ નારદો બ્રહ્માણમુપસમેત્યોવાચાધીહિ ભગવન્
બ્રહ્મવિદ્યાં વરિષ્ઠાં યયા ચિરાત્સર્વપાપં વ્યપોહ્ય
બ્રહ્મવિદ્યાં લબ્ધ્વૈશ્વર્યવાન્ભવતિ ।
બ્રહ્મોવાચ
હયગ્રીવદૈવત્યાન્મન્ત્રાન્યો વેદ સ શ્રુતિસ્મૃતીતિહાસપુરાણાનિ વેદ ।
સ સર્વૈશ્વર્યવાન્ભવતિ ।
ત એતે મન્ત્રાઃ ।
વિશ્વોત્તીર્ણસ્વરૂપાય ચિન્મયાનન્દરૂપિણે ।
તુભ્યં નમો હયગ્રીવ વિદ્યારાજાય સ્વાહા સ્વાહા નમઃ

ઋગ્યજુઃસામરૂપાય વેદાહરણકર્મણે ।
પ્રણવોદ્ગીથવપુષે મહાશ્વશિરસે નમઃ સ્વાહા સ્વાહા નમઃ

ઉદ્ગીથ પ્રણવોદ્ગીથ સર્વવાગીશ્વરેશ્વર ।
સર્વવેદમયાચિન્ત્ય સર્વં બોધય બોધય સ્વાહા સ્વાહા નમઃ

બ્રહ્માત્રિરવિસવિતૃભાર્ગવા ઋષયઃ ।
ગાયત્રીત્રિષ્ટુબનુષ્ટુપ્ છન્દાંસિ ।
શ્રીમાન્ હયગ્રીવઃ પરમાત્મા દેવતેતિ ।
લ્હૌમિતિ બીજમ્ ।
સોઽહમિતિ શક્તિઃ ।
લ્હૂમિતિ કીલકમ્ ।
ભોગમોક્ષયોર્વિનિયોગઃ ।
અકારોકારમકારૈરઙ્ગન્યાસઃ ।
ધ્યાનમ્ ।
શઙ્ખચક્રમહામુદ્રાપુસ્તકાઢ્યં ચતુર્ભુજમ્ ।
સંપૂર્ણચન્દ્રસંકાશં હયગ્રીવમુપાસ્મહે ॥
ૐ શ્રીમિતિ દ્વે અક્ષરે ।
લ્હૌમિત્યેકાક્ષરમ્ ।
ૐ નમો ભગવત ઇતિ સપ્તાક્ષરાણિ ।
હયગ્રીવાયેતિ પઞ્ચાક્ષરાણિ ।
વિષ્ણવ ઇતિ ત્ર્યક્ષરાણિ ।
મહ્યં મેધાં પ્રજ્ઞામિતિ
ષડક્ષરાણિ, પ્રયચ્છ સ્વાહેતિ પઞ્ચાક્ષરાણિ ।
હયગ્રીવસ્ય તુરીયો ભવતિ

ૐ શ્રીમિતિ દ્વે અક્ષરે ।
લ્હૌમિત્યેકાક્ષરમ્ ।
ઐમૈમૈમિતિ ત્રીણ્યક્ષરાણિ ।
ક્લીં ક્લીમિતિ દ્વે અક્ષરે ।
સૌઃ સૌરિતિ દ્વે અક્ષરે ।
હ્રીમિત્યેકાક્ષરમ્ ।
ૐ નમો ભગવત ઇતિ સપ્તાક્ષરાણિ ।
મહ્યં મેધાં પ્રજ્ઞામિતિ ષડક્ષરાણિ ।
પ્રયચ્છ સ્વાહેતિ પઞ્ચાક્ષરાણિ ।
પઞ્ચમો મનુર્ભવતિ

હયગ્રીવૈકાક્ષરેણ બ્રહ્મવિદ્યાં પ્રવક્ષ્યામિ ।
બ્રહ્મા મહેશ્વરાય મહેશ્વરઃ સંકર્ષણાય સંકર્ષણો નારદાય
નારદો વ્યાસાય વ્યાસો લોકેભ્યઃ પ્રાયચ્છદિતિ
હકારોંસકારોમકારોં ત્રયમેકસ્વરૂપં ભવતિ ।
લ્હૌ બીજાક્ષરં ભવતિ ।
બીજાક્ષરેણ લ્હૌં રૂપેણ તજ્જાપકાનાં સંપત્સારસ્વતૌ ભવતઃ ।
તત્સ્વરૂપજ્ઞાનાં વૈદેહી મુક્તિશ્ચ ભવતિ ।
દિક્પાલાનાં રાજ્ઞાં નાગાનાં કિન્નરાણામધિપતિર્ભવતિ ।
હયગ્રીવૈકાક્ષરજપશીલાજ્ઞયા સૂર્યાદયઃ સ્વતઃ સ્વસ્વકર્મણિ પ્રવર્તન્તે ।
સર્વેષાં બીજાનાં હયગ્રીવૈકાક્ષરબીજમનુત્તમં મન્ત્રરાજાત્મકં
ભવતિ ।
લ્હૌં હયગ્રીવસ્વરૂપો ભવતિ ।
અમૃતં કુરુકુરુ સ્વાહા ।
તજ્જાપકાનાં વાક્સિદ્ધિઃ શ્રીસિદ્ધિરષ્ટાઙ્ગયોગસિદ્ધિશ્ચ ભવતિ ।
અગમ્યાગમનાત્પૂતો ભવતિ ।
પતિતસંભાષણાત્પૂતો ભવતિ ।
બ્રહ્મહત્યાદિપાતકૈર્મુક્તો ભવતિ ।
ગૃહં ગૃહપતિરિવ દેહી દેહાન્તે પરમાત્માનં પ્રવિશતિ ।
પ્રજ્ઞાનમાનન્દં બ્રહ્મ
તત્ત્વમસિ અયમાત્મા બ્રહ્મ અહં બ્રહ્માસ્મીતિ મહાવાક્યૈઃ
પ્રતિપાદિતમર્થં ત એતે મન્ત્રાઃ પ્રતિપાદયન્તિ ।
સ્વરવ્યઞ્જનભેદેન દ્વિધા એતે ।
અથાનુમન્ત્રાઞ્જપતિ ।
યદ્વાગ્વદન્ત્યવિચેતનાનિ રાષ્ટ્રી દેવાનાં નિષસાદ મન્દ્રા ।
ચતસ્ર ઊર્જં દુદુહે પયાંસિ ક્વ સ્વિદસ્યાઃ પરમં જગામ

ગૌરીર્મિમાય સલિલાનિ તક્ષત્યેકપદી દ્વિપદી સા ચતુષ્પદી ।
અષ્ટાપદી નવપદી બભૂવુષી સહસ્રાક્ષરા પરમે વ્યોમન્

ઓષ્ઠાપિધાના નકુલી દન્તૈઃ પરિવૃતા પવિઃ ।
સર્વસ્યૈ વાચ ઈશાના ચારુ મામિહ વાદયેતિ ચ વાગ્રસઃ

સસર્પરીરમતિં બાધમાન બૃહન્મિમાય જમદગ્નિદત્ત ।
આસૂર્યસ્ય દુરિતા તનાન શ્રવો દેવેષ્વમૃતમજુર્યમ્

ય ઇમાં બ્રહ્મવિદ્યામેકાદશ્યાં પઠેદ્ધયગ્રીવપ્રભાવેન મહાપુરુષો ભવતિ ।
સ જીવન્મુક્તો ભવતિ ।
ૐ નમો બ્રહ્મણે ધારણં મે અસ્ત્વનિરાકરણં ધારયિતા ભૂયાસં કર્ણયોઃ
શ્રુતં માચ્યોઢ્વં મમામુષ્ય ઓમિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવાઃ ।
ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાઁસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
ૐ સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ ।
સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ ।
સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ હરિઃ ૐ તત્સત્ ॥
અથ હયગ્રીવોપનિષત્સમાપ્તા ॥