હંસદૂત · ભાગ 115

હંસદૂતં
દુકૂલં બિભ્રાણો દલિતહરિતાલદ્યુતિભરં
જવાપુષ્પશ્રેણીરુચિરુચિરપાદામ્બુજતલઃ ।
તમાલશ્યામાઙ્ગો દવહસિતલીલાઞ્ચિતમુખઃ
પરાનન્દાભોગઃ સ્ફુરતુ હૃદિ મે કો.અપિ પુરુષઃ ॥1
યદા યાતો ગોપીહૃદયમદનો નન્દસદનાન્
મુકુન્દો ગાન્દિન્યાસ્તનયમનુવિન્દન્ મધુપુરીમ્ ।
તદામાન્ક્ષીચ્ચિન્તાસરિતિ ઘનઘૂર્ણાપરિચયૈર્
અગાધાયાં બાધામયપયસિ રાધા વિરહિણી ॥2
કદાચિત્ ખેદાગ્નિં વિઘટયિતુમન્તર્ગતમસૌ
સહાલીભિર્લેભે તરલિતમના યામુનતટીમ્ ।
ચિરાદસ્યાશ્ચિત્તં પરિચિતકુટીરકલનાદ્
અવસ્થા તસ્તાર સ્ફુટમથ સુષુપ્તેઃ પ્રિયસખી ॥3
તદા નિષ્પન્દાઙ્ગી કલિતનલિનીપલ્લવકુલૈઃ
પરીણાહાત્ પ્રેમનામકુશલશતાશઙ્કિહૃદયૈઃ ।
દૃગમ્ભોગમ્ભીરીકૃતમિહિરપુત્રીલહરીભિઃ
વિલીના ધુલીનામુપરિ પરિવવ્રે પરિજનૈઃ ॥4
તતસ્તાં ન્યસ્તાઙ્ગીમુરસિ લલિતાયાઃ કમલિની
પલાશૈઃ કાલિન્દીસલિલશિશિરૈર્વીજિતતનુમ્ ।
પરાવૃતશ્વાસાઙ્કુરચલિતકણ્ઠિં કલયતાં
સખીસન્દોહાનાં પ્રમદભરશાલી ધ્વનિરભૂત્ ॥5
નિધાયાઙ્કે પઙ્કેરુહદલવિટઙ્કસ્ય લલિતા
તતો રાધાં નીરાહરણસરણૌ ન્યસ્તચરણા ।
મિલન્તં કાલિન્દીપુલિનભુવિ ખેલાઞ્ચિતગતિં
દદર્શાગ્રે કંચિન્ મધુરવિરુતં શ્વેતગરુતમ્ ॥6
તદાલોકસ્તોકોચ્છ્વસિતહૃદયા સાદરમસૌ
પ્રણામં શંસન્તી લઘુ લઘુ સમાસાદ્ય સવિધમ્ ।
ધૃતોત્કણ્ઠા સદ્યો હરિસદસિ સન્દેશહરણે
વરં દૂતં મેને તમતિલલિતં હન્ત લલિતા ॥7
અમર્ષાત્ પ્રેમેર્ષ્યાં સપદિ દધતી કંસમથને
પ્રવૃત્તા હંસાય સ્વમભિલષિતં શંસિતુમસૌ ।
ન તસ્યા દોષો.અયં યદિહ વિહગં પ્રાર્થિતવતી
ન કસ્મિન્ વિશ્રમ્ભં દિશતિ હરિભક્તિપ્રણયિતા ॥8
પવિત્રેષુ પ્રાયો વિરચયસિ તોયેષુ વસતિં
પ્રમોદં નાલીકે વહસિ વિશદાત્મા સ્વયમસિ ।
તતો.અહં દુઃખાર્તા શરણમબલા ત્વાં ગતવતી
ન યાચ્ઞા સત્પક્ષે વ્રજતિ હિ કદાચિદ્વિફલતામ્ ॥9
ચિરં વિસ્મૃત્યાસ્માન્ વિરહદહનજ્વાલવિકલાઃ
કલાવાન્ સાનન્દં વસતિ મુખરાયાં મધુરિપુઃ ।
તદેતં સન્દેશં સ્વમનસિ સ્વમાધાય નિખિલં

ભવાન્ ક્ષિપ્રં તસ્ય શરણપદવીં સઙ્ગમયતુ ॥10
નિરસ્તપ્રત્યૂહં ભવતુ ભવતો વર્ત્મનિ શિવં
સમુત્તિષ્ઠ ક્ષિપ્રં મનસિ મુદમાધાય સદરં ।
અધસ્તાદ્ધાવન્તો લઘુ લઘુ સમુત્તાનનયનૈર્
ભવન્તં વીક્ષન્તાં કુતુકતરલા ગોપશિશવઃ ॥11
સ વૈદગ્ધીસિન્ધુઃ કઠિનમતિના દાનપતિના
યયા નિન્યે તૂર્ણં પશુપયુવતીજીવનપતિઃ ।
તયા ગન્તવ્યા તે નિખિલજગદેકપ્રથિતયા
પદવ્યા ભવ્યાનાં તિલક કિલ દાશાર્હનગરી ॥12
ગલદ્બાષ્પાસારપ્લુતધવલગણ્ડા મૃગદૃશો
વિદૂયન્તે યત્ર પ્રમદમદનાવેશવિવશાઃ ।
ત્વયા વિજ્ઞાતવ્યા હરિચરણસઙ્ગપ્રણયિનો
ધ્રુવં સા ચક્રાઙ્કીરતિસખ શતાઙ્ગસ્ય પદવી ॥13
પિબન્ જમ્બૂશ્યામં મિહિરદુહિતુર્વારિ મધુરં
મૃણાલીર્ભુઞ્જાનો હિમકરકણાકોમલરુચઃ ।
ક્ષણં હૃષ્ટસ્તિષ્ઠન્ નિવિડવિટપે શાખિનિ સખે
સુખેન પ્રસ્થાનં રચયતુ ભવાન્ વૃષ્ણિનગરે ॥14
બલાદાક્રન્દન્તી રતપથિકમક્રૂરમિલિતં
વિદૂરાદાભીરીતતિરનુયયૌ યેન રમણમ્ ।
તમાદૌ પન્થાનં રચય ચરિતાર્થા ભવતુ તે
વિરાજન્તી સર્વોપરિ પરમહંસસ્થિતિરિયમ્ ॥15
અકસ્માદસ્માકં હરિરપહરન્ન્ અંશુકચયં
યમારૂઢો ગૂઢપ્રણયલહરીં કન્દલયિતુમ્ ।
તવાશ્રાન્તસ્યાન્તઃસ્થગિતરવિબિમ્બઃ કિસલયૈઃ
કદમ્બઃ કાદમ્બ ત્વરિતમવલમ્બઃ સ ભવિતા ॥16
કિરન્તી લાવણ્યં દિશિ દિશિ શિખણ્ડસ્તવકિની
દધાના સાધીયઃ કનકવિમલજ્યોતિવસનમ્ ।
તમાલશ્યામાઙ્ગી સરલમુરલીચુમ્બિતમુખી
જગૌ ચિત્રં યત્ર પ્રકટપરમાનન્દલહરી ॥17
તયા ભૂયઃ ક્રીડારભસવિકસદ્વલ્લવવધૂર્
વપુર્વલ્લી ભ્રશ્યન્મૃગમદકણશ્યામલિકયા ।
વિધાતવ્યો હલ્લીસકદલિતમલ્લલતિકયા
સમન્તાદુલ્લાસસ્તવ મનસિ રાસસ્થલિકયા ॥18
તદન્તે વાસન્તીવિરચિતમનઙ્ગોત્સવકલા-
ચતુઃશાલં શૌરેઃ સ્ફુરતિ ન દૃશૌ તત્ર વિકિરેઃ ।
તદાલોકોદ્ભેદિપ્રમદભવવિસ્મારિતગતિ-
ક્રિયે જાતે તાવત્ ત્વયિ બત હતા ગોપવનિતા ॥19
મમ સ્યાદર્થાનાં ક્ષતિરિહ વિલમ્બાદ્યદપિ તે
વિલોકેથાઃ સર્વં તદપિ હરિકેલિસ્થલમિદમ્ ।
તવેયં વ્યર્થા ભવતુ શુચિતા કઃ સ હિ સખે

ગુણો યશ્ચાણૂરદ્વિષિ મતિનિવેશાય ન ભવેત્ ॥20
સકૃદ્વંશીનાદશ્રવણમિલિતાભીર્વનિતા
રહઃક્રીડાસાક્ષી પ્રતિપદલતાસદ્મસુભગઃ ।
સ ધેનૂનાં બન્ધુર્મધુમથનખટ્ટાયિતશિલઃ
કરિષ્યત્ય્ આનન્દં સપદિ તવ ગોવર્ધનગિરિઃ ॥21
તમેવાદ્રિં ચક્રાઙ્કિતકરપરિષ્વઙ્ગિરસિકં
મહીચક્રે શઙ્કેમહિ શિખરિણાં શેખરતયા ।
અરાતિં જ્ઞાતીનાં નનુ હરિહરં યઃ પરિભવન્
યથાર્થં સ્વં નામ વ્યધિત ગોવર્ધન ઇતિ ॥22
તમાલસ્યાલોકાદ્ ગિરિ-પરિસરે સન્તિ ચપલાઃ
પુલિન્દ્યો ગોવિન્દ-સ્મરણ-રભસોત્તપ્ત-વપુષઃ ।
શનૈસ્ તાસાં તાપં ક્ષણમ્ અપનયન્ યાસ્યતિ ભવાન્
અવશ્યં કાલિન્દી-સલિલ-શિશિરૈઃ પક્ષ-પવનૈઃ ॥23
તદન્તે શ્રીકાન્તસ્મરણસમરઘાટીપુલકિતા
કદમ્બાનાં વાટી રસિકપરિપાટી સ્ફુરયતિ ।
ત્વમાસીનસ્તસ્યાં ન યદિ પરિતો નન્દસિ તતો
બભૂવ વ્યર્થા તે ઘનરસનિવાસવ્યસનિતા ॥24
શરન્મેઘશ્રેણીપ્રતિભટમરિષ્ટાસુરશિરશ્
ચિરં શુષ્કં વૃન્દાવનપરિસરે દ્રક્ષ્યતિ ભવાન્ ।
યદારોઢું દૂરાન્ મિલતિ કિલ કૈલાસશિખરિ-
ભ્રમાક્રાન્તસ્વાન્તો ગિરિશસુહૃદઃ કિઙ્કરગણઃ ॥25
રુવન્ યાહિ સ્વૈરં ચરમદશયા ચુમ્બિતરુચો
નિતમ્બિન્યો વૃન્દાવનભુવિ સખે સન્તિ બહવઃ ।
પરાવર્તિષ્યન્તે તુલિતમુરજિન્નૂપુરરવાત્
તવાધ્વાનાત્ તાસાં બહિરપિ ગતાઃ ક્ષિપ્રમસવઃ ॥26
ત્વમાસીનઃ શાખાન્તરમિલિતચણ્ડત્વિષિ સુખં
દધીથા ભાણ્ડીરે ક્ષણમપિ ઘનશ્યામલરુચૌ ।
તતો હંસં બિભ્રન્નિખિલનભસશ્ચિત્રમિષયા
સ વર્ધિષ્ણું વિષ્ણું કલિતદરચક્રં તુલયિતા ॥27
ત્વમષ્ટાભિર્નેત્રૈર્વિગલદમલપ્રેમસલિલૈર્
મુહુઃ સિક્તસ્તમ્બાં ચતુર ચતુરાસ્યસ્થિતિભુવમ્ ।
જિહીથાઃ વિખ્યાતાં સ્ફુતમિહ ભવદ્બાન્ધવરથં
પ્રવિષ્ટં મંસ્યન્તે વિધિમટવિદેવ્યસ્ત્વયિ ગતે ॥28
ઉદઞ્ચન્નેત્રામ્ભઃપ્રસરલહરીપિચ્છિલપથ-
સ્ખલત્પાદન્યાસપ્રણિહિતવિલમ્બાકુલધિયઃ ।
હરૌ યસ્મિન્ મગ્ને ત્વરિતયમુનાકુલગમન-
સ્પૃહાક્ષિપ્તા ગોપ્યો યયુરનુપદં કામપિ દશામ્ ॥29
મુહુર્લસ્યક્રીડાપ્રમદમિલદાહોપુરુષિકા
વિકાશેન ભ્રષ્ટૈઃ ફણિમણિકુલૈર્ધૂમલરુચૌ ।
પુરસ્તસ્મિન્ નીપદ્રુમકુસુમકિઞ્જલ્કસુરભૌ

ત્વયા પુણ્યે પેયં મધુરમુદકં કાલિયહ્રદે ॥30
તૃણાવર્તારાતેર્વિરહદવસન્તાપિતતનોઃ
સદાભીરીવૃન્દપ્રણયબહુમાનોન્નતિવિદઃ ।
વિધાતવ્યો નવ્યસ્તવકભરસંવર્ધિતશુચસ્
ત્વયા વૃન્દાદેવ્યાઃ પરમવિનયાદ્વન્દનવિધિઃ ॥31
ઇતિ ક્રાન્ત્વા કેકાકૃતવિરુતમેકાદશવનં
ઘનીભૂતં ચુતૈર્વ્રજ મધુવનં દ્વાદશમિદમ્ ।
પુરી યસ્મિન્ન્ આસ્તે યદુકુલભુવાં નિર્મયયશો-
ભરાણાં ધારાભિર્વલિતધરિત્રીપરિસરા ॥32
નિકેતૈરાકીર્ણા ગિરિશગિરિડિમ્ભપ્રતિભટૈર્
અવષ્ટમ્ભસ્તમ્ભાવલિવિલસિતૈઃ પુષ્પિતવના ।
નિવિષ્ટા કાલિન્દીતટભુવિ તવાધાસાતિ સખે
સમસ્તાદાનન્દં મધુરજલવૃન્દા મધુપુરી ॥33
વૃષઃ શમ્ભોર્યસ્યાં દશતિ નવમેકત્ર યવસં
વિરિઞ્ચેરન્યસ્મિન્ ગિલતિ કલહંસો વિસલતામ્ ।
ક્વચિત્ ક્રોઞ્ચારાતેઃ કવલયતિ કેકી વિષધરં
વિલીઢે શલ્લક્યા વલરિપુકરી પલ્લવમિતઃ ॥34
અરોધિષ્ઠાઃ કાયાન્ ન હિ વિચલિતાં પ્રચ્છદપટીં
વિમુક્તામજ્ઞાસીઃ પથિ પથિ ન મુક્તાવલિમપિ ।
અયિ શ્રીગોવિન્દસ્મરણમદિરામત્તહૃદયે
સતીતિ ખ્યાતિસ્તે હસતિ કુલટાનાં કુલમિદમ્ ॥35
અસવ્યં બિભ્રાણા પદમધૂતલાક્ષારસમસૌ
પ્રયાતાહં મુગ્ધે વિરમ મમ વેશૈઃ કિમધુના ।
અમન્દાદાશઙ્કે સખિ પુરપુરન્ધ્રિકલકલાદ્
અલિન્દાગ્રે વૃન્દાવનકુસુમધન્વા વિજયતે ॥36
અયં લીલાપાઙ્ગસ્નપિતપુરવીથીપરિસરો
નવાશોકોત્તંસશ્ચલતિ પુરતઃ કંસવિજયી ।
કિમસ્માન્ એતસ્મિન્ મણિભવનપૃષ્ઠાદ્વિનુદતી
ત્વમેકા સ્તબ્ધાક્ષી સ્થગયસિ ગવાક્ષાવલિમપિ ॥37
મુહુઃ શૂન્યાં દૃષ્ટિં વહસિ ધ્યાયસિ સદા
શૃણોષિ પ્રત્યક્ષં નવપરિજનવિજ્ઞાપનશતં ।
તતઃ શઙ્કે પઙ્કેરુહમુખિ યયૌ શ્યામલરુચિઃ
સ યૂનો મૂર્તં સમ્ભવ નયનવીથીપથિકતામ્ ॥38
વિલજ્જં મા રોદીરિહ સખિ પુનર્યાસ્યતિ હરિ-
સ્તવાપઙ્ગક્રીડાનિવિડપરિચર્યાગ્રહિલતામ્ ।
ઇતિ સ્વૈરં યસ્યાં પથિ પથિ મુરારેરભિનવ-
પ્રવેશે નારીણાં રતિરભસજલ્પા વવૃધિરે ॥39
સખે સાક્ષાદ્દામોદરવદનચન્દ્રાવકલન-
સ્ફુરત્પ્રેમાનન્દપ્રકરલહરીચુમ્બિતધિયઃ ।
મુહુરત્રાભીરીસમુદયશિરોન્યસ્તવિપદ-

સ્તવાક્ષ્ણોરાનન્દં વિદધીત પુરા પૌરવનિતાઃ ॥40
અથ ભ્રામં ભ્રામં ક્રમઘટનયા સઙ્કટતરાન્
નિવાસાન્ વૃષ્ણીનામનુસર પુરીમધવસિતમ્ ।
મુરારાતેર્યત્ર સ્થગિતગગણાભિર્વિજયતે
પતાભિઃ સન્તાપિતભુવનમન્તઃપુરવરમ્ ॥41
યદુત્સઙ્ગે તુઙ્ગસ્ફટિકરચિતાઃ સન્તિ પરિતો
મરાલામાણિક્યપ્રકરઘટિતત્રૌટિચરણાઃ ।
સુહૃદ્બુદ્ધ્યા હંસાઃ કલિતમધુરસ્યામ્બુજભુવઃ
સમર્યાદં યેષાં સપદિ પરિચર્યાં વિદધીત ॥42
ચિરાન્ મૃગ્યન્તીનાં પશુપરમણીનામપિ કુલૈર્
અલબ્ધં કાલિન્દીપુલિનવિપિને {લીનમણ્ડિતઃ} ।
સદા લોકોલ્લાસિસ્મિતપરિચિતાસ્યં સહચરિ
સ્ફુરન્તં વીક્ષિષ્યે પુનરપિ કિમગ્રે મુરભિદમ્ ॥43
વિષાદં મા કાર્ષીદ્રુતિમવિતત્થવ્યાહૃતિરસૌ
સમાગન્તા રાધે ધૃતનવશિખણ્ડસ્તવ સખા ।
ઇતિ બ્રૂતે યસ્યાં શુકમિથુનમિન્દ્રાનુજકૃતે
યદાભીરિવૃન્દૈરુપધૃતમભૂદુદ્ધવકરે ॥44
ઘનશ્યામા ભ્રામ્યત્ય્ ઉપરિ હરિહર્મસ્ય શિખિભિઃ
કૃતસ્તોત્રા મુગ્ધૈરગુરુરચિતા ધૂમલતિકા ।
તદાલોકાદ્ધીર સ્ફુરતિ તવ ચેન્ માનસરુચિર્
જિતં તર્હિ સ્વૈરં જલસહનિવાસપ્રિયતયા ॥45
તતો મધ્યે કક્ષં પ્રતિ નવગવાક્ષસ્તવકિનં
ચલન્મુક્તાલમ્બસ્ફુરિતમમલસ્તમ્ભનિવહમ્ ।
ભવાન્ દ્રષ્ટા હેમોલ્લિખિતદશમસ્કન્ધચરિતો-
લ્લસદ્ભિત્તિપ્રાન્તં મુરવિજયિનઃ કેલિનિલયમ્ ॥46
અલિન્દે યસ્યાસ્તે મરકતમયી યષ્ટિરમલા
શયાલુર્યાં રાત્રૌ મદકલકલાપી કલયતિ ।
નિરાટઙ્કસ્ત્સ્યાઃ શિખરમધિરુહ્ય શ્રમનુદં
પ્રતીક્ષેથા ભ્રાતર્વરમવસરં યાદવપતેઃ ॥47
નિવિષ્ટઃ પલાઙ્કે મૃદુલતરતુલીધવલિતે
ત્રિલોકલક્ષ્મીણાં કકુદિ દરસાતીકૃતતનૂઃ ।
અમન્દં પૂર્ણેન્દુપ્રતિમમુપધાનં પ્રમુદિતો
નિધાયાગ્રે તસ્મિન્ન્ ઉપહિતકફોનિદ્વયભરમ્ ॥48
ઉદઞ્ચત્ કાલિન્દીસલિલસુભગં ભાવુકરુચિઃ
કપોલાન્તઃ પ્રેક્ષ્યન્મણિમકરમુદ્રામધુરિમા ।
વસાનઃ કૌશેયં જિતકનકલક્ષ્મી પરિમલં
મુકુન્દસ્તે સાક્ષાત્ પ્રમદસુધયા સેક્ષ્યતિ દૃશોઃ ॥49
વિકદ્રુઃ પૌરાણીરખિલકુલવૃદ્ધો યદુપતેર્
અદૂરાદાસીનો મધુરભનિતીર્ગાસ્યતિ સદા ।
પુરસ્તાદાભીરીગણભયદનામા સ કઠિનો

મણિસ્તમ્ભાલમ્બી કુરુકુલકથાં સઙ્કલયિતા ॥50
શિનીનામુત્તંસઃ કલિતકૃતવર્માપ્ય્ ઉભયતઃ
પ્રણેષ્યતે બાલવ્યજનયુગલાન્દોલનવિધિમ્ ।
સ જાનુભ્યામષ્ટાપદભુવનમવષ્ટભ્ય ભવિતા
ગુરોઃ શિષ્યો નૂનં પદકમલસંવાહનરતઃ ॥51
વિહઙ્ગેન્દ્રો યુગ્મીકૃતકરસરોજો ભુવિ પુરઃ
કૃતાસઙ્ગો ભાવી પ્રજવિનિ નિર્દેશે.અર્પિતમનાઃ ।
છદદ્વન્દ્વે યસ્ય ધ્વનતિ મથુરાવાસિબટવો
વ્યદસ્યન્તે સામસ્વરજનિતમન્યોન્યકલહમ્ ॥52
ન નિર્વક્તું દામોદરપદકનિષ્ઠાઙ્ગુલિનખ-
દ્યુતીનાં લાવણ્યં ભવતિ ચતુરાસ્યો.અપિ ચતુરઃ ।
તથાપિ સ્ત્રીપ્રજ્ઞાસુલભતરલત્વાદહમસૌ
પ્રવૃત્તા તન્મૂર્તિસ્તવરતિમહાસાહસવશે ॥53
વિરાજન્તે યસ્યવ્રજશિશુકુલસ્તેયવિકલ-
સ્વયમ્ભૂચૂડાગ્રૈર્લુલિતશિખરાઃ પાદનખરાઃ ।
ક્ષણં યાન્ આલોક્ય પ્રકટપરમાનન્દવિવશઃ
સ દેવર્ષિર્મુક્તાન્ અપિ તનુભૃતઃ શોચતિ ભૃશમ્ ॥54
સરોજાનાં વ્યૂહઃ શ્રિયમભિલષન્ યસ્ય પદયો-
ર્યયૌ રાગાઢ્યાનાં વિધુરમુદવાસવ્રતવિધિમ્ ।
હિમં વન્દે નીચૈરનુચિતવિધાનવ્યસનિનાં
યદેષાં પ્રાણાન્તં દમનમનુવર્ષં પ્રણયતિ ॥55
રુચીનમુલ્લાસૈર્મરકતમયસ્થૂલકદલી-
કદમ્બાહંકારં કવલયતિ યસ્યોરુયુગલમ્ ।
યદાલાનસ્તમ્ભદ્યૂઉતિમવલલમ્બે કલવતાં
મદાદુદ્દામાનાં પશુપરમણીચિત્તકરિણીમ્ ॥56
સખે યસ્યાભીરીનયનસફરીજીવનવિધૌ
નિદાનં ગામ્ભીર્યપ્રસરકલિતા નાભિસરસી ।
યતઃ કલ્પસ્યાદૌ સજલજનકોત્પત્તિવડભી-
ગભીરાન્તઃ કક્ષાધૃતભુવનમમ્ભોરુહમભૂત્ ॥57
દ્યુતિં ધત્તે યસ્ય ત્રિવલિલતિકાસઙ્કટતરં
સખે દામશ્રેણીક્ષપણરચનાભિજ્ઞમુદરમ્ ।
યશોદા યસ્યાન્તઃ સુરનરભુજઙ્ગૈઃ પરિવૃતં
મુખદ્વારા વારદ્વયમવલુલોકે ત્રિભુવનમ્ ॥58
ઉરૌ યસ્ય સ્ફારં સ્ફુરતિ વનમાલાવલયિતં
વિતન્વાનં તન્વીજનમનસિ સદ્યો મનસિજમ્ ।
મરીચીભિર્યસ્મિન્ રવિનિવહતુલ્યો.અપિ વહતે
સદા ખદ્યોતાભાં ભુવનમધુરઃ કૌસ્તુભમણિઃ ॥59
સમન્તાદુન્મીલદ્વલભિદુપલસ્તમ્ભયુગલ-
પ્રભાજૈત્રં કેશિદ્વિજદલિતકેયૂરલલિતમ્ ।
મદક્લામ્યદ્ગોપીપટલહટકણ્ઠગ્રહપરં

ભુજદ્વન્દ્વ,ં યસ્ય સ્ફુટસુરભિગન્ધં વિજયતે ॥60
જિહીતે સામ્રાજ્યં જગતિ નવલાવણ્યલહરી
પરીપાકસ્યાન્તર્મુદિતમદનાવેશમધુરમ્ ।
નટદ્ભ્રૂવલ્લીકં સ્મિતનવસુધાકેલિસદનં
સ્ફુરન્મુક્તાપઙ્ક્તિપ્રતિમરદનં યસ્ય વદનમ્ ॥61
કિમેભિર્વ્યાહારૈઃ કલય કથયામિ સ્ફુટમહં
સખે નિઃસન્દેહં પરિચયપદં કેવલમિદમ્ ।
પરાનન્દો યસ્મિન્ નયનપદવીભ્રાજિ ભવિતા
ત્વયા વિજ્ઞાતવ્યા મધુરરવ સો.અયં મધુરિપુઃ ॥62
વિલોકેથાઃ કૃષ્ણઃ મદકલમરાલીરતિકલા-
વિમુગ્ધ વ્યામુગ્ધં યદિ પુરવધૂવિભ્રમભરૈઃ ।
તદા નાસ્માન્ ગ્રામ્યાઃ પ્રવણપદવીં તસ્ય ગમયેઃ
સુધાપૂર્ણં ચેતઃ કથમપિ ન તક્રં મૃગયતે ॥63
યદા વૃન્દારણ્યસ્મરણલહરીહેતુરમણં
પિકાનાં વેવેષ્ટિ પ્રતિહરિતમુચ્ચૈઃ કુહુરુતમ્ ।
વહન્તે વા વાતાઃ સ્ફુરતિ ગિરિમલ્લીપરિમલા-
સ્તદૈવાસ્માકીનાં ગિરમુપહરેથા મુરભિદિ ॥64
પુરાતિષ્ઠન્ ગોષ્ઠાન્ નિખિલરમણીભ્યઃ પ્રિયતયા
ભવાન્ યસ્યાં ગોપીરમણ વિદધે ગૌરવભરમ્ ।
સખી તસ્યા વિજ્ઞાપયતિ લલિતા ધીરલલિત
પ્રણમ્ય શ્રીપાદામ્બુજકનકપીઠીપરિસરે ॥65
પ્રયત્નાદાબાલ્યં નવકમલિનીપલ્લવકુલૈ-
સ્ત્વયા ભૂયો યસ્યાઃ કૃતમહહ સંવર્ધનમભૂત્ ।
ચિરાદૂધોભારં સ્ફુરણપરમાક્રાન્તજઘના
બભૂવ પ્રષ્ઠૌહી મુરમથન સેયં કપલિકા ॥66
સમીપે નીપાનાં ત્રિચતુરદલા હન્ત ગમિતા
ત્વયા યા માકન્દપ્રિયસહચરીભાવનિયતિમ્ ।
ઇયં સા વાસન્તી ગલદમલમાધ્વીકપટલી-
મિષાદગ્રે ગોપીરમણ રુદતી રોદયતી નઃ ॥67
પ્રસૂતો દેવક્યા મધુમથન યઃ કો.અપિ પુરુષઃ
સ યાતો ગોપાલાભ્યુદયપરમાનન્દવસતિમ્ ।
ધૃતો યો ગાન્ધિન્યા કઠિનજઠરે સમ્પ્રતિ તતઃ
સમન્તાદેવાસ્તં શિવ શિવ ગતા ગોકુલકથા ॥68
અરિષ્ટેનોદ્ધતાઃ પશુપસુદૃશો યાતિ વિપદં
તૃણાવર્તાક્રાન્તો રચયતિ ભયં ચત્વરચયઃ ।
અમી વ્યોમીભૂતા વ્રજવસતિભૂમી પરિસરા
વહન્તે સન્તાપં મુરહર વિદૂરં ત્વયિ ગતે ॥69
ત્વયા નાગન્તવ્યં કથમપિ હરે ગોષ્ઠમધુના
લતા શ્રેણી વૃન્દાવનભુવિ યતો.અભૂદ્વિષમયી ।
પ્રસૂનાનાં ગન્ધં મધુમથન તદા વાતનિહિતં

ભજન્ સદ્યો મૂર્ચ્છાં વહતિ નિવહો ગોપસુદૃશામ્ ॥70
કથં સઙ્ગો.અસ્માભિઃ સહ સમુચિતઃ સમ્પ્રતિ હરે-
રયં ગ્રામ્યા નાર્યસ્ત્વમસિ નૃપકન્યાર્ચિતપદઃ ।
ગતઃ કાલો યસ્મિન્ પશુપરમણીસઙ્ગમકૃતે
ભવાન્ વ્યગ્રસ્તસ્થૌ તમસિ ગૃહવાટિવિટપિનિ ॥71
વયં ત્યક્તાઃ સ્વામિન્ યદિ તવ કિં દૂષણમિદં
નિસર્ગઃ શ્યામાનામયમતિતરાં દુષ્પરિહરઃ ।
કુહૂકણ્ઠૈરણ્ડાવધિ સહ નિવાસાત્ પરિચિતા
વિસૃજ્યન્તે સદ્યઃ કલિતનવપક્ષૈર્વલિભુજઃ ॥72
અયં પૂર્વો રઙ્ગઃ કિલ પરિચિતો યસ્ય તરસા
રસાદાખ્યાતવ્યં પરિકલય તન્ નાટકમિદમ્ ।
મયા પ્રષ્ટવ્યો.અસિ પ્રથમમિતિ વૃન્દાવનપતે
કિમાહા રાધેતિ સ્મરસિ હતકં વર્ણયુગલમ્ ॥73
અયે કુઞ્જદ્રોણીકુહરગૃહમેધિન્ કિમધુના
પરોક્ષં વક્ષ્યન્તે પશુપરમણીદુર્નિયતયઃ ।
પ્રવીણા ગોપીનાં તવ ચરણપદ્મે.અપિ યદિયં
યયૌ રાધા સાધારણસમુચિતપ્રશ્નપદવીમ્ ॥74
ત્વયા ગોષ્ઠં ગોષ્ઠીતિલક કિલ ચેદ્વિસ્મૃતમિદં
ન તૂર્ણં ધૂમોર્ણાપતિરપિ વિધત્તે યદિ કૃપામ્ ।
અહર્વૃન્દં વૃન્દાવનકુસુમપાલીપરિમલૈર્
દરાલોકં શોકાસ્પદમિવ કથં નેષ્યતિ સખી ॥75
તરઙ્ગૈઃ કુર્વાણા શમનભગિનીલાઘવમસૌ
નદીં કાંચિદ્ગોષ્ઠે નયનજલપૂરૈરજનયત્ ।
ઇતીવાસ્યા દ્વેષાદભિમતદશાપ્રાર્થનમયીં
મુરારે વિજ્ઞપ્તિં નિશમયતિ માની ન શમનઃ ॥76
કૃતાકૃષ્ટિક્રીડં કિમપિ તવ રૂપં મમ સખી
સકૃદ્દૃષ્ટ્વા દૂરાદહિતહિતબોધોજ્ઝિતમતિઃ ।
હતા સેયં પ્રેમાનલમનુ વિશન્તી સરભસં
પતઙ્ગીવાત્માનં મુરહર મુહુર્દાહિતવતી ॥77
મયા વાચ્યઃ કિં વા ત્વમિહ નિજદોષાત્ પરમસૌ
યયૌ મન્દા વૃન્દાવનકુસુમબન્ધો વિધુરતામ્ ।
યદર્થં દુઃખાગ્નિર્વિકૃશતિ તમદ્યાપિ હૃદયાન્
ન યસ્માદ્દુર્મેધા લવમપિ ભવન્તં દવયતિ ॥78
ત્રિવક્રાહો ધન્યા હૃદયમિવ તે સ્વં પુરમસૌ
સમાસાદ્ય સ્વૈરં યદિહ વિલસન્તી નિવસતિ ।
ધ્રુવં પુણ્યભ્રંશાદજનિ સરલેયં મમ સખી
પ્રવેશસ્તત્રાભૂત્ ક્ષણમપિ યદસ્યા ન સુલભઃ ॥79
કિમાવિષ્ટા ભૂતૈઃ સપદિ યદિ વાક્રૂરફણિના
ક્ષતાપસ્મારેણ ચ્યુતમતિરકસ્માત્ કિમપતત્ ।
ઇતિ વ્યગ્રૈરસ્યાં ગુરુભિરભિતઃ કીચકરવ-

શ્રવાદસ્પન્દાયાં મુરહર વિકલ્પા વિદધિરે ॥80
નવીનેયં સમ્પ્રત્યકુશલપરીપાકલહરી-
નિરીણર્તિ સ્વૈરં મમ સહચરીચિત્તકુહરે ।
જગન્નેત્રશ્રેણીમધુરમથુરાયાં નિવસત-
શ્ચિરાદાર્તા વાર્તામપિ તવ યદેષા ન લભતે ॥81
જનાન્ સિદ્ધાદશાન્ નમતિ ભજતે માન્ત્રિકગણાન્
વિધત્તે શુશ્રૂષામધિકવિનયેનૌષધવિદામ્ ।
ત્વદીક્ષાદીક્ષાયૈ પરિચરતિ ભક્ત્યા ગિરિસુતાં
મનીષા હિ વ્યગ્રા કિમપિ શુભહેતું ન મનુતે ॥82
પશૂનાં પાતારં ભુજગરિપુપુત્રપ્રણયિનં
સ્મરોદ્વર્ધિક્રીડં નિવિડઘનસારદ્યુતિહરમ્ ।
સદાભ્યર્ણે નન્દીશ્વરગિરિભુવો રઙ્ગરસિકં
ભવન્તં કંસારે ભજતિ ભવદાપ્ત્યૈ મમ સખી ॥83
ભવન્તં સન્તપ્તા વિદલિતતમાલાઙ્કુરરસૈ-
ર્વિલિખ્ય ભ્રૂભઙ્ગીકૃતમદનકોદણ્ડકદનમ્ ।
નિધાસયન્તી કણ્ઠે તવ નિજભુજાવલ્લરીમસૌ
ધરન્યામુન્મીલજ્જાડિમનિવિડાઙ્ગી વિલુઠતિ ॥84
કદાચિન્ મૂઢેયં નિવિડભવદીયસ્મૃતિમદા-
દમન્દાદાત્માનં કલયતિ ભવન્તં મમ સખી ।
તથાસ્યા રાધાયા વિરહદહનાકલ્પિતધિયો
મુરારે દુઃસાધ્યા ક્ષણમપિ ન બાધા વિરમતિ ॥85
ત્વયા સન્તાપાનામુપરિ પરિમુક્તાતિરભસા-
દિદાનીમાપેદે તદપિ તવ ચેષ્ટાં પ્રિયસખી ।
યદેષા કંસારે ભિદુરહૃદયં ત્વામવયતિ
સતીનાં મૂર્ધન્યા ભિદુરહૃદયાભૂદનુદિનમ્ ॥86
સમક્ષં સર્વેષાં વિહરસિ મદાધિપ્રણયિનામ્
ઇતિ શ્રુત્વા નૂનં ગુરુતરસમાધિં કલયતિ ।
સદા કંસારાતે ભજસિ યમિનાં નેત્રપદવીમ્
ઇતિ વ્યક્તં સજ્જીભવતિ યમમાલોચિતુમપિ ॥87
મુરારે કાલિન્દીસલિલદલદિન્દીવરરુચે
મુકુન્દ શ્રીવૃન્દાવનમદન વૃન્દારકમણે ।
વ્રજાનન્દિન્ નન્દીશ્વરદયિત નન્દાત્મજ હરે
સદેતિ ક્રન્દન્તી પરિજનશુચં કન્દલયતિ ॥88
સમન્તાદુત્તપ્તસ્તવ વિરહદાવાગ્નિશિખરયા
કૃતોદ્વેગઃ પઞ્ચાશુગમૃગયુવેધ વ્યતિકરૈઃ ।
તનૂભૂતં સદ્યસ્તનુવનમિદં હાસ્યતિ હરે
હઠાદદ્ય શ્વો વા મમ સહચરીપ્રાણહરિણઃ ॥89
પયોરાશિસ્ફીતત્વિષિ હિમકરોત્તંસમધુરે
દધાને દૃગ્ભઙ્ગ્યા સ્મરવિજયિરૂપં મમ સખી ।
હરે દત્તસ્વાન્તા ભવતિ તદિમાં કિં પ્રભવતિ

સ્મરો હન્તું કિન્તુ વ્યથયતિ ભવાન્ એવ કુતુકી ॥90
વિજાનીમે ભાવં પશુપરમણીનાં યદુમણે
ન જાનીમઃ કસ્માત્ તદપિ તવ માયા રચયતિ ।
સમન્તાદધ્યાત્મં યદિહ પવનવ્યાધેરલપ-
દ્બલાદસ્યાસ્તેન વ્યસનકુલમેવ દ્વિગુણિતમ્ ॥91
ગુરોરન્તેવાસી સ ભજતિ યદૂનાં સચિવતાં
સખીયં કાલિન્દી કિલ ભવતિ કાલસ્ય ભગિની ।
ભવેદન્યઃ કો વા નરપતિપુરે મત્પરિચિતો
દશામસ્યાઃ શંસન્ યદુતિલક યસ્ત્વામનુનયેત્ ॥92
વિશીર્ણાઙ્ગીમન્તર્વ્રણવિલુઠનાદુત્કલિકયા
પરીતાં ભૂયસ્યા સતતમુપરાગવ્યતિકરામ્ ।
પરિધ્વસ્તામોદાં વિરમિતસમસ્તાલિકુતુકાં
વિધો પાદસ્પર્શાદપિ સુખય રાધાકુમુદિનીમ્ ॥93
વિપત્તિભ્યઃ પ્રાણાન્ કથમપિ ભવત્સઙ્ગમસુખ-
સ્પૃહાધીના શૌરે મમ સહચરી રક્ષિતવતી ।
અતિક્રાન્તે સમ્પ્રત્ય્ અવધિદિવસે જીવનવિધૌ
હતાશા નિઃશઙ્કં વિતરતિ દૃશૌ ચુતમુકુલે ॥94
પ્રતીકારારમ્ભશ્લથમતિભિરુદ્યત્પરિણતે-
ર્વિમુક્તાયા વ્યક્તસ્મરકદનભાજઃ પરિજનૈઃ ।
અમુઞ્ચન્તી સઙ્ગં કુવલયદૃશઃ કેવલમસૌ
કલાદદ્ય પ્રાણાન્ અવતિ ભવાશાસહચરી ॥95
અયે રાસક્રીડારસિક મમ સખ્યાં નવનવા
પુરા બદ્ધા યેન પ્રણયલહરી હન્ત ગહના ।
સ ચેન્ મુક્તાપેક્ષસ્ત્વમપિ ધિગ્ ઇમાં તુલશકલં
યદેતસ્યા નાસાનિહિતમિદમદ્યાપિ ચલતિ ॥96
મુકુન્દ ભ્રાન્તાક્ષી કિમપિ યદસંકલ્પિતશતં
વિધત્તે તદ્વક્તું જગતિ મનુજઃ કઃ પ્રભવતિ ।
કદાચિત્ કલ્યાણી વિલપતિ ય ઉત્કણ્ઠિતમતિ-
સ્તદાખ્યામિ સ્વામિન્ ગમય મકરોત્તંસપદવીમ્ ॥97
અભૂત્ કો.અપિ પ્રેમા મયિ મુરરિપોર્યઃ સખિ પુરા
પરાં કર્માપેક્ષામપિ તદવલમ્બાન્ ન ગણયેત્ ।
તથેદાનીં હા ધિક્ સમજનિ તટસ્થઃ સ્ફુટમહં
ભજે લજ્જાં યેન ક્ષણમપિ પુનર્જીવિતુમપિ ॥98
ગરીયાન્ મે પ્રેમા ત્વયિ પરમિતિ સ્નેહલઘુતા
ન જીવિષ્યામીતિ પ્રણયગરિમખ્યાપનવિધિઃ ।
કથં નાયાસીતિ સ્મરણપરિપાટીપ્રકટનં
હરૌ સન્દેશાય પ્રિયસખિ ન મે વાગવસરઃ ॥99
અમી કુઞ્જઃ પૂર્વં ન મમ દધિરે કામપિ મુદં
દ્રુમાલીયં ચેતઃ સખિ ન કતિશો નન્દિતવતી ।
ઇદાનીં પશ્યૈતે યુગપદપતાપં વિદધતે

પ્રભો મુક્તોપેક્ષે ભજતિ ન હિ કો વા વિમુખતામ્ ॥100
કદા પ્રેમોન્મીલન્મદનમદિરાક્ષી સમુદયાત્
બલાદાકર્ષન્તં મધુરમુરલીકાકલિકયા ।
મુહુર્ભ્રામ્યચ્ચિલ્લીચુલુકિતકુલસ્ત્રીવ્રતમહં
વિલોકેયં લીલામદમિલદપાઙ્ગી મુરભિદમ્ ॥101
યયૌ કાલઃ કલ્યાણ્ય્ અધિકલિતકેલી પરિમલાં
વિલાસાર્થી યસ્મિન્ન્ અચલકુહરે લીનવપુષમ્ ।
સ માં ધૃત્વા ધૂર્તઃ કૃતકપટરોષાં સખિ હઠા-
દકાર્ષીદાકર્ષન્ન્ ઉરસિ શશિલેખાશતવૃતામ્ ॥102
રાણદ્ભૃઙ્ગશ્રેણીસુહૃદિ શરદારમ્ભમધુરે
વનાન્તે ચાન્દ્રીભિઃ કિરણલહરીભિર્ધવલિતે ।
કદા પ્રેમોદ્દણ્ડસ્મરકલહવૈતણ્ડિકમહં
કરિષ્યે ગોવિન્દં નિવિડભુજબન્ધપ્રણયિનમ્ ॥103
મનો મે હા કષ્ટં જ્વલતિ કિમહં હન્ત કરવૈ
ન પારં નાવારં કિમપિ કલયામ્ય્ અસ્ય જલધેઃ ।
ઇયં વન્દે મૂર્ધ્ના સપદિ તમુપાયં કથય માં
{પતામૃષ્યે} યસ્માદ્ધૃતિકણિકયાપે ક્ષણિકયા ॥104
પ્રયાતો માં હિત્વા યદિ કઠિનચૂડામણિરસૌ
પર્યાતુ સ્વચ્છન્દં મમ સમયધર્મઃ કિલ ગતિઃ ।
ઇદં સોઢું કા વા પ્રભવતિ યતઃ સ્વપ્નકપટા-
દિહાયાતો વૃન્દાવનભુવિ કલાન્ માં રમયતિ ॥105
અનૌચિત્યં તસ્ય વ્યથયતિ મનો હન્ત મથુરાં
ત્વમાસાદ્ય સ્વૈરં ચપલહૃદયં વારય હરિમ્ ।
સખિ સ્વપ્નારમ્ભે પુનરપિ યથા વિભ્રમ મદા-
દિહાયાતો ધૂર્તઃ ક્ષપયતિ ન મે કિઙ્કિનિગુણમ્ ॥106
અયિ સ્વપ્નો દૂરે વિરમતુ સમક્ષં શૃણુ હઠા-
દવિશ્વસ્તા મા ભૂરિહ સખિ મનોવિભ્રમધિયા ।
વયસ્યસ્તે ગોવર્ધનવિપિનમાસાદ્ય કુતુકા-
દકાણ્ડે યદ્ભૂયઃ સ્મરકલહપાણ્ડિત્યમતનોત્ ॥107
અમર્ષાદ્ધાવન્તીં ગહનકુહરે સૂચિતપથાં
તુલાકોટિક્વાનૈશ્ચકિતપદપાતદ્વિગુણિતૈઃ ।
વિધીર્ષન્ માં હર્ષોત્તરલનયનાન્તઃ સ કુતુકી
ન વંશીમજ્ઞાસીદ્ભુવિ કરસરોજાદ્વિગલિતામ્ ॥108
અશક્તાં ગન્તવ્યે કલિતનવચેલાઞ્ચલતયા
લતાલીભિઃ પુષ્પસ્મિતશવલિતાભિર્વિરુદતીમ્ ।
પરીહાસારમ્ભી પ્રિયસખિ સ માં લમ્બિતમુખીં
પ્રપેદે ચુમ્બાય સ્ફુરદધરબિમ્બસ્તવ સખા ॥109
તતો.અહં ધમ્મિલ્લે સ્થગિતમુરલીકા સખિ શનૈ-
રલીકામર્ષેણ ભ્રમદવિરલભ્રૂરુદચલમ્ ।
કચાકૃષ્ટિક્રીડાક્રમપરિચિતે ચૌર્યચરિતે

હરિર્લબ્ધોપાધિઃ પ્રસભમનયન્ માં ગિરિદરીમ્ ॥110
કદાચિદ્વાસન્તીકુહરભુવિ ધૃષ્ટઃ સરભસં
હસન્ પૃષ્ઠાલમ્બી સ્થગયતિ કરાભ્યાં મમ દૃશૌ ।
દિધીર્ષૌ જાતેર્ષ્યં મયિ સખિ તદીયાઙ્ગુલિશિખાં
ન જાને કુત્રાયં વ્રજતિ કિતવાનાં કિલ ગુરુઃ ॥111
અતીતેયં વાર્તા વિરમતુ પુરઃ પશ્ય સરલે
વયસ્યસ્તે સો.અયં સ્મિતમધુરિમોન્મૃષ્ટવદનઃ ।
ભુજસ્તમ્ભોલ્લાસાદભિમતપરીરમ્ભરભસઃ
સ્મરક્રીડાસિન્ધુઃ ક્ષિપતિ મયિ બન્ધુકકુસુમમ્ ॥112
તદુત્તિષ્ઠ વ્રીડાવતિ નિવિડમુક્તાલતિકયા
વધાનેમં ધૂર્તં સખિ મધુપુરીં યાતિ ન યથા ।
ઇતિ પ્રેમોન્મીલદ્ભવદનુભવારૂઢજડિમા
સખીનામાક્રન્દં ન કિલ કતિશઃ કન્દલયતિ ॥113
અહો કષ્ટ્.અં બાલ્યાદહમિહ સખીં દુષ્ટહૃદયા
મુહુર્માનગ્રન્થિં સહજસરલાં ગ્રાહિતવતી ।
તદારમ્ભાદ્ગોપીગણરતિગુરો નિર્ભરમસૌ
ન લેભે લુબ્ધાપિ ત્વદમલભુજસ્તમ્ભરભસમ્ ॥114
અલિન્દે કાલિન્દીકમલસુરભૌ કુઞ્જવસતે-
ર્વસન્તીં વાસન્તીનવપરિમલોદ્ગારિચિકુરામ્ ।
ત્વદુત્સઙ્ગે નિદ્રાસુખમુકુલિતાક્ષીં પુનરિમાં
કદાહં સેવિષ્યે કિશલયકલાપવ્યજનિની ॥115
ધૃતાનન્દાંવૃન્દાવનપરિસરે શારદનિશા-
વિલાસોલ્લાસેન ગ્લપિતકવરીફુલ્લકુસુમામ્ ।
તવ સ્કન્ધોપાન્તે વિનિહિતભુજાવલ્લરિમહં
કદા કુઞ્જે લીના રહસિ વિહસિષ્યામિ સુમુખીમ્ ॥116
વિદૂરાદાહર્તું કુસુમમુપયામિ ત્વમધુના
પુરસ્તીરે તીરે કલય તુલસીપલ્લવમિદમ્ ।
ઇતિ વ્યાજાદેનાં વિદિતભવદીયસ્થિતિરહં
કદા કુઞ્જે ગોપીરમણ ગમયિષ્યામિ સમયે ॥117
ઇતિ શ્રીકંસારેઃ પદકમલયોર્ગોકુલકથાં
નિવેદ્ય પ્રત્યેકં ભજ પરિજનેષુ પ્રણયિતામ્ ।
નિજાઙ્કે કાદમ્બીસહચર વહન્ મણ્ડનતયા
ન યાન્ ઉચ્ચૈઃ પ્રેમપ્રવણમનુજગ્રાહ ભગવાન્ ॥118
મિલદ્ભઙ્ગીં હંસીરમણ વનમાલાં પ્રથમતો
મુદા ક્ષેમં પૃચ્છન્ન્ ઇદમુપહરેથા મમ વચઃ ।
ચિરં કંસારાતેરુરસિ સહવાસપ્રણયિનીં
કિમેનામેનાક્ષીં ગુણવતિ વિસસ્માર ભવતી ॥119
ઇદં કિં વા હન્ત સ્મરસિ રસિકે ખણ્ડનરુષા
પરીતાઙ્ગી ગોવર્ધનગિરિનિતમ્બે મમ સખી ।
ભિયા સમ્ભ્રાન્તાક્ષં યદિહ વિચકર્ષ ત્વયિ બલા-

દ્ગૃહીત્વા વિભ્રશ્યન્ નવશિખિશિખં ગોકુલપતિમ્ ॥120
તતઃ સમ્ભાષેથાઃ શ્રુતિમકરમુદ્રામિતિ મુદા
ભવત્યાં કર્તવ્યઃ કિમિતિ કુશલપ્રશ્નજડિમા ।
રુચિસ્મેરા યા ત્વં રચયસિ સદા ચુમ્બનકલામ્
અપાઙ્ગેન સ્પૃષ્ટા સખિ મુરરિપોર્ગણ્ડમુકુરે ॥121
નિવાસસ્તે દેવિ શ્રવણલતિકાયામિતિ ધિયા
પ્રયત્નાત્ ત્વામેવ પ્રણયહૃદયા યામિ શરણમ્ ।
પરોક્ષં વૃષ્ણીનાં નિભૃતનિભૃતં કર્ણકુહરે
હરેઃ કાકૂન્મિશ્રાં કથય સખિ રાધાવિધુરતામ્ ॥122
પરીરમ્ભં પ્રેમ્ણા મમ સવિનયં કૌસ્તુભમણૌ
બ્રુવાણઃ કુર્વીથાઃ પતગવર વિજ્ઞાપનમિદમ્ ।
અગાધા રાધાયામપિ તવ સખે વિસ્મૃતિરભૂત્
કથં વા કલ્યાણં વહતિ તરલે હિ પ્રણયિતા ॥123
મુહુઃ કૂજત્કાઞ્ચીમણિવલયમઞ્જીરમુરલી-
રવાલમ્બો ભ્રામ્યદ્યુવતીકુલગીતૈઃ સુરમણે ।
સ કિં સાક્ષાદ્ભાવી પુનરપિ હરેસ્તાણ્ડવરસૈ-
રમન્દઃ કાલિન્દીપુલિનભુવિ તૌર્યાત્રિકભરઃ ॥124
નવીનસ્ત્વં કમ્બો પશુપરમણીભિઃ પરિચયં
ન ધત્સે રાધાયાઃ ગુણગરિમગન્ધો.અપિ ન કૃતી ।
તથાપિ ત્વાં યાચે હૃદયનિહિતં દોહદમહં
વહન્તે હિ ક્લાન્તે પ્રણયમવદાતપ્રકૃતયઃ ॥125
ગૃહીત્વા ગોવિન્દં જલધિહૃદયાનન્દન સખે
સુખેન શ્રીવૃન્દાવનપરિસરે નન્દતુ ભવાન્ ।
કથં વા તે ગોષ્ઠં ભવતુ દયિતં હન્ત બલવાન્
યદેતસ્મિન્ વેણોર્જયતિ ચિરસૌભાગ્યમહિમા ॥126
ઇતિ પ્રેમોદ્ગારપ્રવણમનુનીય ક્રમવશાં
પરીવારાન્ ભ્રાતર્નિશમયતિ ચાણૂરમથને ।
પુનઃ કોપોદ્ભિન્નપ્રણયચટુલં તસ્ય નિકટે
કથામાચક્ષીથાઃ દશભિરવતારૈર્વિલસિતામ્ ॥127
ગ્રહીતું ત્વાં પ્રેમામિષપરિવૃતં ચિત્તવડિશં
મહામીન ક્ષિપ્રં નાધિત રસપૂરે મમ સખી ।
વિવેકાખ્યં છિત્ત્વા ગુણમથ તદગ્રાસિ ભવતા
હતાશેયં કિં વા શિવ શિવ વિધાતું પ્રભવતિ ॥128
વરાકીયં દૃષ્ટ્વા સુભગવપુષો વિભ્રમભરં
તવાભ્યર્ણં ભેજે પરમકુતુકોલ્લાસિતમતિઃ ।
તિરોધાય સ્વાઙ્ગં પ્રકટયસિ યત્ ત્વં કઠિનતાં
તદેતત્ કિં ન સ્યાત્ તવ કમઠમૂર્તેઃ સમુચિતમ્ ॥129
સદા કંસારતે સ્ફુરતિ ચિરમદ્યાપિ ભવતઃ
સ્ફુટં ક્રોડાકારે વપુષિ નિવિડપ્રેમલહરી ।
યતઃ સા સૈરન્ધ્રી મલયરુહપઙ્કપ્રણયિની

ત્વયા ક્રોડીચક્રે પરમરભસાદાત્મદયિતા ॥130
ચિરાદન્તર્ભૂતા નરહરિમયી મૂર્તિરભિત-
સ્તદીયો વ્યાપારસ્તવ તુ ન યયૌ વિસ્મૃતિપથમ્ ।
વિનીતપ્રહ્લાદસ્ત્વમિહ પરમક્રૂરચરિતે
પ્રસક્તો યદ્ભૂયઃ પરહૃદયભેદં જનયસિ ॥131
યદાત્માનં દર્પાદગણિતગુરુર્વામન મુદા
મનોરાજ્યેનાઢ્યં ત્વયિ વલિતયા કલ્પિતવતી ।
પ્રપેદે તસ્યેદં ફલમુચિતમેવ પ્રિયસખી
વિદૂરે યત્ ક્ષિપ્તા પ્રણયમયપાશે નિગડિતા ॥132
ઇયં નાથ ક્રૂરા ભૃગુપતનમકઙ્ક્ષતિ તતો
યદસ્યાં કઠિનાં તવ સમુચિતં તદ્ભૃગુપતે ।
અસૌ તે દુર્બોધા કૃતિરિહ ભવદ્વિસ્મૃતિપથં
યતો જાતઃ સાક્ષાદ્ગુરુરપિ સ નન્દીશ્વરપતિઃ ॥133
નિરાનન્દા ગાવશ્ચિરમુપસૃતા દૂષણકુલૈઃ
ખરાયન્તે સદ્યો રઘુતિલક ગોવર્ધનતટીઃ ।
વિરાધત્વં ઘોષો વ્રજતિ ભવદીયપ્રવસના-
દિદાનીં મારીચઃ સ્ફુટમિહ નરીણર્તિ પરિતઃ ॥134
પ્રસન્નઃ કાલો.અયં પુનરુદયિતું રાસભજનૈ-
ર્વિલાસિન્ન્ અદ્યાપિ સ્ફુટમનપરાધા વયમપિ ।
વિતન્વાનઃ કાન્તિં વપુષિ શરદાકાશવલિતાં
કૃતો ન ત્વં સીરધ્વજ ભજસિ વૃન્દાવનમિદમ્ ॥135
ન રાગં સર્વજ્ઞ ક્વચિદપિ વિધત્તે રતિપતિં
મુહુર્દ્વેષ્ટિ દ્રોહં કલયતિ બલાદિષ્ટવિધયે ।
ચિરં ધ્યાનાસક્તા નિવસતિ સદા સૌગતરતિ-
સ્તથાપ્યસ્યાં હંહો સદયહૃદય ત્વં ન દયસે ॥136
પરિક્લેશમ્લેચ્છાન્ સમદમધુપાલી મધુરયા
નિકૃન્તત્રોન્તપ્રણયકલિકાખડ્ગલતયા ।
ત્વમાસીનઃ કલ્કિન્નિહ ચતુરગોપાહિતરતિઃ
સદેશં કુર્વીથાઃ પ્રતિમુદિતવીરાધિકમિદમ્ ॥137
ઇતિ પ્રેમોદ્ઘાટસમ્પુટિતવચો ભઙ્ગિરખિલં
ત્વમાવેદ્ય ક્લિદ્યન્ મુખપરિસરો લોચનજલૈઃ ।
તતો ગોવિન્દસ્ય પ્રતિવચનમાધ્વીકપદપી-
મુપાસીનો દૃગ્ભ્યાં ક્ષણમવધીથાઃ ખગપતે ॥138
પ્રણેતવ્યો દૃષ્ટેરનુભવપથં નન્દતનયો
વિધેયો ગોપીનાં ભુવનમહિતાનામુપકૃતિઃ ।
ઇયં યામૈર્ગમ્યા ચતુર મથુરાપિ ત્રિચતુરૈ-
રિતિ દ્વૈધં નાન્તઃ કલય કલહંસીકુલપતે ॥139
અપૂર્વા યસ્યાન્તર્વિલસતિ મુદા સારલરુચિ-
ર્વિવેક્તું શક્યેતે સપદિ મિલિતે યેન પયસી ।
કથં કારં યુક્તો ભવતુ ભવતસ્તસ્ય કૃતિના

વિલમ્બઃ કાદમ્બીરમણ મથુરાસઙ્ગમવિધૌ ॥140
પ્રપન્નઃ પ્રેમાણં પ્રભવતિ સદા ભાગવતભાક્
પરાચીનો જન્માવધિભવરસાદ્ભક્તિમધુરઃ ।
ચિરં કો.અપિ શ્રીમાન્ જયતિ વિદિતઃ શાકરતયા
ધુરીણો ધીરાણામધિધરણિ વૈયાસકિરિવ ॥141
રસાનામાધારૈરપરિચિતદોષઃ સહૃદયૈ-
ર્મુરારાતેઃ ક્રીડાનિવિડઘટનારૂપમહિતઃ ।
પ્રબન્ધો.અયં બન્ધોરખિલજગતાં તસ્ય સરસાં
પ્રભોરન્તઃ સાન્દ્રાં પ્રમદલહરીં પલ્લવયતુ ॥142