દત્તાત્રેય ઉપનિષદ્ · અધ્યાય 1

॥ દત્તાત્રેયોપનિષત્ ॥
દત્તાત્રેયીબ્રહ્મવિદ્યાસંવેદ્યાનન્દવિગ્રહમ્ ।
ત્રિપાન્નારાયણાકરં દત્તાત્રેયમુપાસ્મહે ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવા ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ॥
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાઁસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ॥
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ૐ ॥ સત્યક્ષેત્રે બ્રહ્મા નારાયણં મહાસામ્રાજ્યં કિં
તારકં તન્નો બ્રૂહિ ભગવન્નિત્યુક્તઃ સત્યાનન્દ સાત્ત્વિકં મામકં
ધામોપાસ્વેત્યાહ ।
સદા દત્તોઽહમસ્મીતિ પ્રત્યેતત્સંવદન્તિ યેન તે
સંસારિણો ભવન્તિ નારાયણેનૈવં વિવક્ષિતો બ્રહ્મા વિશ્વરૂપધરં
વિષ્ણું નારાયણં દત્તાત્રેઅયં ધ્યાત્વા સદ્વદતિ ।
દમિતિ હંસઃ ।
દામિતિ દીર્ઘં તદ્બીજં નામ બીજસ્થમ્ ।
દામિત્યેકાક્ષરં ભવતિ ।
તદેતત્તારકં ભવતિ ।
તદેવોપાસિતવ્યં વિજ્ઞેયં ગર્ભાદિતારણમ્ ।
ગાયત્રી છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો દેવતા ।
વટબીજસ્થમિવ
દત્તબીજસ્થં સર્વં જગત્ ।
એતદૈવાક્ષરં વ્યાખ્યાતમ્ ।
વ્યાખ્યાસ્યે
ષડક્ષરમ્ ।
ઓમિતિ દ્વિતીયમ્ ।
હ્રીમિતિ તૃતીયમ્ ।
ક્લીમિતિ ચતુર્થમ્ ।
ગ્લૌમિતિ પઞ્ચમમ્ ।
દ્રામિતિ ષટ્કમ્ ।
ષડક્ષરોઽયં ભવતિ ।
યોગાનુભવો ભવતિ ।
ગાયત્રી છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો
દેવતા ।
દ્રમિત્યુક્ત્વા દ્રામિત્યુક્ત્વા વા દત્તાત્રેયાય નમ ઇત્યષ્ટાક્ષરઃ ।
દત્તાત્રેયાયેતિ સત્યાનન્દચિદાત્મકમ્ ।
નમ ઇતિ પૂર્ણાનન્દકવિગ્રહમ્ ।
ગાયત્રી છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો દેવતા ।
દત્તાત્રેયાયેતિ
કીલકમ્ ।
તદેવ બીજમ્ ।
નમઃ શક્તિર્ભવતિ ।
ઓમિતિ પ્રથમમ્ ।
આમિતિ
દ્વિતીયમ્ ।
હ્રીમિતિ તૃતીયમ્ ।
ક્રોમિતિ ચતુર્થમ્ ।
એહીતિ તદેવ વદેત્ ।
દત્તાત્રેયેતિ સ્વાહેતિ મન્ત્રરાજોઽયં દ્વાદશાક્ષરઃ ।
જગતી છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો દેવતા ।
ઓમિતિ બીજમ્ ।
સ્વાહેતિ શક્તિઃ ।
સંબુદ્ધિરિતિ કીલકમ્ ।
દ્રમિતિ હૃદયે ।
હ્રીં ક્લીમિતિ શીર્ષે ।
એહીતિ શિખાયામ્ ।
દત્તેતિ કવચે ।
આત્રેયેતિ ચક્ષુષિ ।
સ્વાહેત્યસ્ત્રે ।
તન્મયો ભવતિ ।
ય એવં વેદ ।
ષોડશાક્ષરં વ્યાખ્યાસ્યે ।
પ્રાણં દેયમ્ ।
માનં દેયમ્ ।
ચક્ષુર્દેયમ્ ।
શ્રોત્રં દેયમ્ ।
ષડ્દશશિરશ્છિનત્તિ ષોડશાક્ષરમન્ત્રે ન દેયો ભવતિ ।
અતિસેવાપરભક્તગુણવચ્છિષ્યાય વદેત્ ।
ઓમિતિ પ્રથમં ભવતિ ।
ઐમિતિ દ્વિતીયમ્ ।
ક્રોમિતિ તૃતીયમ્ ।
ક્લીમિતિ ચતુર્થમ્ ।
ક્લૂમિતિ પઞ્ચમમ્ ।
હ્રામિતિ ષષ્ઠમ્ ।
હ્રીમિતિ
સપ્તમમ્ ।
હ્રૂમિત્યષ્ટમમ્ ।
સૌરિતિ નવમમ્ ।
દત્તાત્રેયાયેતિ ચતુર્દશમ્ ।
સ્વાહેતિ ષોડશમ્ ।
ગાયત્રી છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો દેવતા ।
ૐ બીજમ્ ।
સ્વાહા શક્તિઃ ।
ચતુર્થ્યન્તં કીલકમ્ ।
ઓમિતિ હૃદયે ।
ક્લાં ક્લીં ક્લૂમિતિ શિખાયામ્ ।
સૌરિતિ
કવચે ।
ચતુર્થ્યન્તં ચક્ષુષિ ।
સ્વાહેત્યસ્ત્રે ।
યો
નિત્યમધીયાનઃ સચ્ચિદાનન્દ સુખી મોક્ષી ભવતિ ।
સૌરિત્યન્તે શ્રીવૈષ્ણવ ઇત્યુચ્યતે ।
તજ્જાપી વિષ્ણુરૂપી
ભવતિ ।
અનુષ્ટુપ્ છન્દો વ્યાખ્યાસ્યે ।
સર્વત્ર
સંબુદ્ધિરિમાનીત્યુચ્યન્તે ।
દત્તાત્રેય હરે કૃષ્ણ
ઉન્મત્તાનન્દદાયક ।
દિગંબર મુને બાલપિશાચ
જ્ઞાનસાગર

ઇત્યુપનિષત્ ।
અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો દેવતા દત્તાત્રેયેતિ હૃદયે ।
હરે કૃષ્ણેતિ શીર્ષે ।
ઉન્મત્તાનન્દેતિ શિખાયામ્ ।
દાયકમુન ઇતિ કવચે ।
દિગંબરેતિ ચક્ષુષિ ।
પિશાચજ્ઞાનસાગરેત્યસ્ત્રે ।
આનુષ્ટુભોઽયં
મયાધીતઃ ।
અબ્રહ્મજન્મદોષાશ્ચ પ્રણશ્યન્તિ ।
સર્વોપકારી મોક્ષી ભવતિ ।
ય એવં વેદેત્યુપનિષત્

ઇતિ પ્રથમઃ ખણ્ડઃ

ઓમિતિ વ્યાહરેત્ ।
ૐ નમો ભગવતે દત્તાત્રેયાય
સ્મરણમાત્રસન્તુષ્ટાય મહાભયનિવારણાય
મહાજ્ઞાનપ્રદાય ચિદાનન્દાત્મને બાલોન્મત્ત-
પિશાચવેષાયેતિ મહાયોગિનેઽવધૂતાયેતિ
અનસૂયાનન્દવર્ધનાયાત્રિપુત્રાયેતિ સર્વકામફલ-
પ્રદાય ઓમિતિ વ્યાહરેત્ ।
ભવબન્ધમોચનાયેતિ
હ્રીમિતિ વ્યાહરેત્ ।
સકલવિભૂતિ દાયેતિ ક્રોમિતિ વ્યાહરેત્ ।
સાધ્યાકર્ષણાયેતિ સૌરિતિ વ્યાહરેત્ ।
સર્વમનઃ-
ક્ષોભણાયેતિ શ્રીમિતિ વ્યાહરેત્ ।
મહોમિતિ વ્યાહરેત્ ।
ચિરઞ્જીવિને વષડિતિ વ્યાહરેત્ ।
વશીકુરુવશીકુરુ
વૌષડિતિ વ્યાહરેત્ ।
આકર્ષયાકર્ષય હુમિતિ
વ્યાહરેત્ ।
વિદ્વેષયવિદ્વેષય ફડિતિ વ્યાહરેત્ ।
ઉચ્ચાટયોચ્ચાટય ઠઠેતિ વ્યાહરેત્ ।
સ્તમ્ભય-
સ્તમ્ભય ખખેતિ વ્યાહરેત્ ।
મારયમારય નમઃ
સંપન્નાય નમઃ સંપન્નાય સ્વાહા પોષયપોષય
પરમન્ત્રપરયન્ત્રપરતન્ત્રાંશ્છિન્ધિચ્છિન્ધિ
ગ્રહાન્નિવારયનિવારય વ્યાધીન્નિવારયનિવારય દુઃખં
હરયહરય દારિદ્ર્યં વિદ્રાવયવિદ્રાવય દેહં
પોષયપોષય ચિત્તં તોષયતોષયેતિ સર્વમન્ત્ર-
સર્વયન્ત્રસર્વતન્ત્રસર્વપલ્લવસ્વરૂપાયેતિ ૐ નમઃ
શિવાયેત્યુપનિષત્

ઇતિ દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ

ય એવં વેદ ।
અનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
સદાશિવ ઋષિઃ ।
દત્તાત્રેયો દેવતા ।
ઓમિતિ બીજમ્ ।
સ્વાહેતિ શક્તિઃ ।
દ્રામિતિ કીલકમ્ ।
અષ્ટમૂર્ત્યષ્ટમન્ત્રા ભવન્તિ ।
યો નિત્યમધીતે વાય્વગ્નિસોમાદિત્યબ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રૈઃ
પૂતો ભવતિ ।
ગાયત્ર્યા શતસહસ્રં જપ્તં ભવતિ ।
મહારુદ્રશતસહસ્રજાપી ભવતિ ।
પ્રણવાયુતકોટિજપ્તો ભવતિ ।
શતપૂર્વાઞ્છતાપરાન્પુનાતિ ।
સ પઙ્ક્તિપાવનો ભવતિ ।
બ્રહ્મહત્યાદિપાતકૈર્મુક્તો ભવતિ ।
ગોહત્યાદિપાતકૈર્મુક્તો ભવતિ ।
તુલાપુરુષાદિદાનૈઃ પ્રપાપાનતઃ પૂતો ભવતિ ।
અશેષપાપાન્મુક્તો ભવતિ ।
ભક્ષ્યાભક્ષ્યપાપૈર્મુક્તો ભવતિ ।
સર્વમન્ત્રયોગપારીણો ભવતિ ।
સ એવ બ્રાહ્મણો ભવતિ ।
તસ્માચ્છિષ્યં ભક્તં પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ ।
સોઽનન્તફલમશ્નુતે ।
સ જીવન્મુક્તો ભવતીત્યાહ ભગવાન્નારાયણો બ્રહ્માણમિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવા ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ॥
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાઁસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
ૐ સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥ હરિઃ ૐ તત્સત્ ॥
ઇતિ દત્તાત્રેયોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય