ચિન્મયદીક્ષાવિધાનમ્ · અધ્યાય 1

॥ ચિન્મયદીક્ષાવિધાનમ્ ॥
મલ્લિકાર્જુનં દેવં ચિદ્ઘનં છન્નસંજ્ઞિકમ્ ।
ગુરુભક્તેશ્વરમ્માનં ગુણાતીતમુપાસ્મહે ॥
પૂર્વાગમેષુ બહુશો દીક્ષા સન્તિ શુભત્મિકા ।
તાન્ યોર્ભેદો મહસર્વમુપાધિના ॥
ઉત્તરેષ્વાગમેષૂક્તા મલત્રયવિભેદિની ।
તસ્પાપં હ્યેકયોર્ભેદો નેક્ષ્યતે નિરુપાધિના ॥
આતન્ય ચિન્મયાભિખ્યા શિવજીવૈક્યકારિણી ।
તદ્વિધિ વક્ષ્ય સકલં શિવદેશિકવાક્યતઃ ॥
અથ યથોક્તલક્ષણં આચાર્યઃ ઉક્તલક્ષણમ્ ।
શિષ્યં લબ્ધ્વા વિહિતકાલે વિહિતદેશે યાગાનાં દ્રવ્યાણ્યાહૃત્ય ।
મણ્ટપાદિકં યથોક્તલક્ષણં વિધાય તદ્યથા- શ્લોકમ્ -
નવપઞ્ચત્રિહસ્તૈર્વા મણ્ટપં કારયેદ્ગુરુઃ ।
નવપઞ્ચ કૃતં જ્ઞેયં દ્વાદશસ્તંભસંયુતમ્ ॥
ચતુસ્તંભસમાયુક્તં ત્રિહસ્તં કૃતમણ્ટપમ્ ।
એતેષાં મણ્ટપાનાઞ્ચ પઞ્ચહસ્તોન્નતં વિદુઃ ॥
ચતુસ્રા ચતુર્દ્વારં ચતુસ્તોરણ ભૂષિતમ્ ।
ન્યગ્રોધસ્ત સ્વપૂર્વસ્યાં દક્ષિણસ્યામુદુમ્બરમ્ ॥
અશ્વત્થમુત્તરસ્યાં તુ પ્લક્ષં પશ્ચિમતોરણમ્ ।
કુણ્ડમધ્યૈકં વા કલ્પયેત્કલ્પવિત્તમઃ ॥
ઇન્દ્રાદિસોમકાષ્ઠાન્ત ઐશાન્પઞ્ચ પ્રકલ્પયેત્ ।
પ્. ૨)
ચતુરશ્રાર્ધં ચન્દ્રાર્ધ વૃત્તવર્ધાનિ વર્તુલમ્ ॥
એકકુણ્ડમથૈશાન્યાં વર્તુલં સમુદાહૃતમ્ ।
સ્થણ્ડિલં વાથકુર્વીત હસ્તમાત્રપ્રમાણકમ્ ।
સકલભિમૃદાવાપિ ગુણાંગુલમિતોન્નતિ ॥
ત્રિહસ્તમણ્ટપે વેદિરેકહસ્ત સમીરિતા ।
દ્વિહસ્તવેદિઃ કર્તવ્યા પઞ્ચસપ્તકરે કૃતે ॥
નવહસ્તાષ્ટહસ્તૈર્વા કલ્પિતે ચ ત્રિહસ્તકા ।
દંહ્યંગુલ સમુત્સેધા દર્પણોદરસન્નિભ ॥
ઉપવેદિઃ પ્રકર્તવ્યા ચતુરઙ્ગુલમાનકાઃ ।
ગુણાઙ્ગુલસમુત્સેધા ચતુરશ્રામનોહરા ॥
મણ્ટપં રચયિત્વેવં ભૂષયેદ્દિધ્વજૈરપિ ।
યુક્તાકાલવિતાનૈશ્ચ ફલપલ્લવ પઙ્કજૈઃ ॥
રમ્ભાભિર્દર્ભમાલાભિર્દર્પણૈરુપશોભિતમ્ ।
એવં કૃત્વા શુભેહનિ શુભનક્ષત્રે શુભમુહૂર્તે પૂર્વાણ્હો મણ્ટપં
ગોમયાદિકેનોપલિપ્ય । ક્ષેત્રે વિંશપદીકૃતે ચલપદૈરંભોરુહ મધ્યમે ।
કુર્યાદિક્ષુ ચ વારિ વા ચ વપદૈકપટ્ટં ચ કંમ્બ્વગંલમ્ કં પટ્ટકમેવ
લિંગમ ચ સંસ્કોનેષુ ભૂમ્યશ્ચ વૈ । ફલ્લિશ્ચાપરમેવ મણ્ડલમિદં ગૌરી
લય લિંગબેર । ગવં પ્રકારેણ રંગવલ્યાદિકં રચયિત્વા । ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ
શોભયિત્વા । સુસ્નાત્વા શુક્લામ્બરધરસ્સન્ । વિધિવદ્વિભૂતિરુદ્રાક્ષાણિં
ધૃત્વા નિત્યકર્મનિર્વત્ય ભક્તમાહેશ્વરઃ સહ સામાન્યાર્ઘ્ય માન્યા હસ્તો
દ્વારાણ્યામન્ત્રબલં સંપ્રોક્ષ્ય ।
પ્. ૩)
ઓં હાં શાન્તિ કલાદ્વારાય નમઃ । ઇતિ પૂર્વે । ઓં હાં વિદ્યાકલાદ્વારાય
નમઃ । ઇતિ દક્ષિણે । ઓં હાં નિવૃત્તિકલાદ્વારાય નમઃ । ઇતિ પશ્ચિમે । ઓં હાં
પ્રતિષ્ઠા કલાદ્વારાય નમઃ । ઇત્યુત્તરે । સંપૂજ્ય । તચ્છાખયોઃ
પૂર્વદ્વારાભ્યઃ । ઓં હાં નન્દિને નમઃ । ઓં હાં મહાકાલાય નમઃ ।
ઓં હાં ભૃંગિણે નમઃ । ઓં હાં મહાકાલાય નમઃ । ઓં હાં વિનાયકાય
નમઃ । ઓં હાં વૃષભાય નમઃ । ઓં હાં સ્કન્દાય નમઃ ।
ઓં હાં દેવ્યૈ નમઃ । ઓં હાં દેવ્યૈ નમઃ । ઓં હાં ચણ્ડાયૈ નમઃ ।
ઇતિ પ્રતિદ્વારં દ્વૌ દ્વૌ ધ્યાનપુરસ્સરં સંપ્રોક્ષ્ય વિઘ્નાનુત્સાર્ય ।
દ્વારાણ્યસ્ત્રેણ સંઘુટ્ય । પશ્ચિમદ્વારેણાન્તઃ પ્રવિશ્ય । અવલોકનેન
યાગોપકરણ પ્રાતં પ્રદક્ષિણં ગત્વા । અસ્ત્રપ્રકારકપચાવકુણ્ઠનાભ્યાં
યાગગૃહં સંરક્ષ્ય । કુશાસનાદૌ માહેશ્વરૈઃ સહોપવિશેત્તતઃ । શિષ્યઃ
ભસ્મસહિત તામ્બૂલસુવર્ણાદિકં પાત્રે નિક્ષિપ્ય । તદ્ગૃહીત્વા ગુરુસમીપં
ગત્વા । ભો ભો ગુરુસ્વામિન્ નિષ્ઠુરાતપખેદનિર્નાશંનાય ।
દષ્ટભોગિફણચ્છાયી નિષણમણ્ડૂકવત્સરવેદાનોપનાય
માયાફણિફણાનાતપચ્છાયા નિષણ્ણં વ્યાલગ્રસ્તાપઘનાર્ધ વ
મૃત્વાકબલિતવિગ્રહ નિષયભોગિનં તાપત્રયાનલ દગ્ધં વ્યામાન
શરીરયવેદ નિવૃત્તિમાન્ યામે ધવર્ષકાંક્ષિણં પુણ્યપાપફલ
નાનાયોનિયન્ત્રપ્રવેશ ભયાકુલ
પ્. ૪)
ભવચ્ચરણારવિન્દમકરન્દબિન્દુત્વાસ્વાદને ડિણ્ડિરાયમાણ સ્વાન્તં
સર્વમાયામહેન્દ્રજાલનિર્નાશનીભવત્કરુણાપેક્ષણં મમાનુગ્રહણેતિ
વિજ્ઞાપ્યત્વત્રમગ્રતઃ । સંસ્થાપ્ય દણ્ડવત્પ્રણમિતં ચિત્પિણ્ડરૂપિણં
વિનીતં સ્નાતં શુક્લામ્બરધરં ભસ્મત્રિપુણ્ડ્રાંકિતં શિષ્યં ગૃહીત્વા ।
ગુરુસ્તદાનીત ભસ્મસહિત તામ્બૂલાદિકં ગૃહીત્વા । ગણમધ્યે નિક્ષિપ્ય ।
પ્રદક્ષિણપૂર્વકસાષ્ટાંગ પ્રણતિં કૃત્વા । ભો ભો ગણેશ્વરાઃ
ભવદાજ્ઞયા ઇમં શિષ્યં ભવસંસ્કારણાર્થં શરણાગતં
મહાદીક્ષિતં કરોમિ મામનુગૃણ્હત્વિતિ કૃતાઞ્જલિસ્સવિજ્ઞાપ્ય તથેતિ
તદનુગૃહીતસ્સન્નુપવિશ્ય શુભાહાનાર્થં પુણ્યાહાદિકં કૃત્વા ।
તદનન્તરં ગુરુગણાજ્ઞાયા દીક્ષાં કુર્યા । દાદૌ ત્રિગુણાંનમસ્કુર્યા
તદ્યથા-
નન્દીશ્વરોણાત્તેજો નગેન્દ્રતનયાત્મજઃ ।
સનારાયણકૈદેવૈર્નિત્યમભ્યર્ચ્યવન્દિતઃ ॥
શર્વશ્ચાન્તઃ પુરદ્વારિ સાર્ધં પરિજને સ્થિતઃ ।
સર્વૈશ્ચ સમુપ્રસર્વાસુરવિમર્દનઃ ॥
સર્વેષાં શિવધર્માણાં અધ્યક્ષત્વે વિભેચિતઃ ।
શિવપ્રિય શિવાસક્ત શ્રીમચ્છૂલવરાયુધઃ ॥
શિવાશ્રિતેષુ સક્તત્વાદનુરક્તે શતૈરપિ ॥
સંસ્કૃત્ય શિવયોરાજ્ઞાં સ મે કામં પ્રયચ્છતુ ।
નિગૃહીતેન્દ્રિય શ્રીમાન્ નિર્મમો નિરહંકૃતિઃ ॥
લિંગાભમાનકલિતો લિંગભોગોપભોગવાન્ ।
પ્. ૫)
સ્વરાસ્વપ્રીતગિરીશાશ્ચાસ્ત્રિમાત્રશરીરકઃ ॥
શક્ત્યુદ્ધોપાધિ નિર્મુક્તાશ્ચારુહાસ શુભાનનઃ ।
ભૃઙ્ગીશો નામ ગણપઃ શિવારાધન તત્પરઃ ॥
પ્રયચ્છતુ સ મે કામં પ્રત્યુરાજ્ઞાપુરસ્સરમ્ ।
વીરભદ્રો મહાતેજો શ્યામકુન્દેન્દુસન્નિભઃ ॥
ભદ્રકાલી પ્રિયો નિત્યં માતૄણાંશ્ચાભિરક્ષિતા ।
ઈશસ્ય ચ શિરો હર્તા દક્ષસ્ય ચ દુરાત્મનઃ ॥
ઉપેદેન્દ્રિય દોષેણ દેવાનામંગરક્ષકઃ ।
શિવસ્યાનુચરશ્રીમાન્ શિવશાસનપાલકઃ ॥
શિવયો શાસનાદેવ સ મે દિશતુ કાંક્ષિતમ્ ।
એવં ત્રિગુણાં નમસ્કૃત્ય । તતઃ પ્રાણાનાયમ્ય । એવં
ગુણવિશેષણવિશિષ્ઠાયાં શુભતિથૌ શ્રીમત્સકલભુવન
ભુવનાધિપશિવશંકરી સ્વનિષ્ઠધર્મરૂપ પ્રભાત્મકચિદ્ભક્તિ
પ્રકટીકૃત વિગ્રહવિદાનંદમયસ્વીકારેણ નિરંજન નિષ્પ્રપઞ્ચક
પરશિવાંકસ્વસ્વાવિદ્યાસ્સમ્બન્ધેન
જીવસંજ્ઞકસ્વતન્મયાકાર્યપઞ્ચીકૃતભૂતદેહાભિમાનરૂપમાલા##-
કૃતપુણ્યપાપવશાત્પ્રક્ષીણપઞ્જરદ્વારાશુદ્ધાન્તઃ કરણતયા
ગુરુકરુણાર્થં ગુરુશરણં પ્રાપ્ય સ્વતસ્વાણવમલાશ્રિત
કારણદેહાભિમાનકલિતપ્રાજ્ઞકસ્વતન્મલધ્વંસકારણ-
સપ્તભેદાપન્નવેદાદીક્ષયા ભાવલિંગધારણાર્થં માયામલાશ્રિત
સૂક્ષ્મશરીરાભિમાન કલિતતૈજસાભિમાન
સ્વતન્મલધ્વંસકારણસપ્તભેદાપન્નમનુવીક્ષયા પ્રાણલિંગધારણાર્થં
પ્. ૬)
એવં અષ્ટાવરણ પઞ્ચાચારસિધ્યર્થં તત્વમસ્યાદિ મહાવાક્યપદસ્ય
દશમો વિવેકસંસ્થાનદ્વારાલિંગાંગૈક્યસિધ્યર્થં શક્તિપાતવશેન
ષડધ્વશોધનપૂર્વિકચિન્મયદીક્ષાં કરિષ્ય ઇતિ સંકલ્પ્ય । હે શિષ્ય
સદાચારં પરિત્યજ્ય । ન પ્રવક્તયે ત્વાજ્ઞિવીક્ષયા ઉપવિશ્ય હે શિષ્ય
પુરાતનકૃતાચારસદૃશં કુર્વિત્યુપમા દીક્ષયા ચોદીસ્યા । તત્ર કામિકોત્તરે
સદાચારં પરિત્યજ્ય વર્તતે યો વિધધિઃ । શિવેન દીક્ષિતસ્માદાજ્ઞા દીક્ષેતિ
કથ્યતે પુરાતન કૃતાચાર સદૃશં કુતે પુમા ।
ઉપમેતિ સમાન્યો તા શૈવાગમ વિશારદૈરિતિ । તતઃ પઞ્ચગવ્યા સાદન કુર્યા ।
તદ્યથા - તત્ર સ્થણ્ડિલે નવપદં વિધાય । મધ્યે શિવતત્વકોષ્ઠાય
નમઃ । સુપ્રતિષ્ઠિતપાત્રાય નમઃ । તત્ર આપ્યાયસ્વેતિ મન્ત્રેણ ક્ષીરમાપૂર્ય ।
ઈશાનસ્સર્વવિદ્યાનામિતિ મન્ત્રેણૈકવારમભિમન્ત્ર્ય પૂર્વે સદાશિવ
તત્વકોષ્ઠાય નમઃ । સુશાન્તિપાત્રાય નમઃ । તત્ર દધિક્રાવિણ્ણો ઇતિ મન્ત્રે
દધિ । તત્પૂર્ષા ઇતિ મન્ત્રેણ દ્વિઃ । દક્ષિણે વિદ્યાતત્વકોષ્ઠાય નમઃ ।
તેજોવત્પાત્રાય નમઃ । તત્ર શુક્રમસીતિ મન્ત્રેણ ઘૃતં અઘોરેભ્ય ઇતિ મન્ત્રે
ત્રિઃ । ઉત્તરે પુરુષકોષ્ઠાય નમઃ અમૃતાત્મકપાત્રાય નમઃ । તત્ર તત્સવિતુરિતિ

મન્ત્રેણ ગોમૂત્રં વામદેવાયેતિ મન્ત્રેણ ચતુર્ધા । પશ્ચિમે
કાલતત્વકોષ્ઠાય નમઃ ।
પ્. ૭)
પદ્મોદકપત્રાય નમઃ । તત્રગન્ધદ્વારામિતિ મન્ત્રેણ ગોમયઃ । સદ્યો જાતાયેતિ
મન્ત્રેણ પઞ્ચધા । ગોમયાદીનિ સંહારમાર્ગેણ ક્ષીરં નીત્વા ।
તદ્ગન્ધપુષ્પાદિનાભ્યર્ચ્ય । મણ્ડલે સ્થાપયેત્ । તત્ર કલશાર્ચનાર્થં
ઋત્વિગ્વરણં કુર્યાત્ તદ્યથા-
અસ્ય શિષ્યસ્ય દીક્ષાકર્મ પ્રયુક્તપઞ્ચકલશાર્ચને પૂર્વકલશસ્ય ઋત્વિજં
ત્વામહં વૃણે । અસ્ય શિષ્યસ્ય દીક્ષાકર્મ પ્રયુક્તપઞ્ચકલશાર્ચને
દક્ષિણકલશસ્ય ઋત્વિજં ત્વામહં વૃણે । અસ્ય શિષ્યસ્ય દીક્ષાકર્મ
પ્રયુક્ત પશ્ચિમકલશશ્ચ ઋત્વિજં ત્વામહં વૃણે । અસ્ય શિષ્યસ્તપનાર્થં
પઞ્ચકલશાન્ સ્થાપયામીતિ સંકલ્પ્ય । તદ્યથા -
તત્રાષ્ટદલપદ્મવિરચિતમંકુલે
પ્રસ્થપરિમિતશાલિભિસ્તદર્થતણ્ડુલૈસ્તદર્ધતિલૈશ્ચોપર્યુપરિસ્થંણ્ડિલાનિં
કૃત્વા । દર્ભૈરાચ્છ્વાદ્ય । પુષ્પાણિ વિકીર્ય । તત્ર આકલશેષ્વિતિ મન્ત્રેણ
મધ્યમ પૂર્વદક્ષિણોત્તરપશ્ચિમેષુ આગ્નેયાદિ કોણેષુ વા કલશપઞ્ચકં
વિન્યસ્ય આકલશેષુ ધાવાતિ પવિત્રે પરિષિચ્યતે ઉપ્તૈર્યજ્ઞેષુ વર્ધતે । ઇમં મે
વરુણ ઇત્યુદકમ્ । આપૂર્ય । ઇમં મે વરુણં શ્રુતીહવમદ્યાચમૃડય ।
ત્વમવસ્યુરાચકે । તત્વાયામિ બ્રહ્મણા વન્દમાન સ્તવાઽઽઆસ્તે
પ્. ૮)
યજમાનો હવિર્ભિઃ । અમૂઢમાનો વરુણેહબોધિ । ઉરુરાગં સમાનં આયુઃ
પ્રમોષીઃ યચ્છિદ્ધિતે વિશો યથા પ્રદેવ વરુણવ્રતં મિનીમસિદ્યવિદ્યવિ ।
યાત્કિંચેદં વરુણ દૈવ્યે જનેભિદ્રોહં મનુષ્યાશ્ચરામસિ । અચિત્તપત્તવ
ધર્માયુયોષિમમાનસ્તસ્માદેનસો દેવરીરિષઃ । કિતવાસો યદ્રિરિપુર્ન દેવી
યદ્વાગા સત્યમુતપન્નવિદ્મા સર્વાતાવિષ્વશિતિરેવ દેવાઃ
થાતેસ્પાસોમવરુણપ્રયાસઃ આપો વા ઇત્યુદકમભિમન્ત્ર્ય । આપો વા ઇદં સર્વં
વિશ્વા ભૂતાન્યાપઃ પ્રણવ આપ પશવ આપોન્નમાપો મૃતમાપઃ પશવ
આપોન્નમામાપોમૃતમાપઃ સંમ્રાગપો વિરાગપઃ સ્વરાગપઃ છન્દાગં
સ્પાપો જ્યોતીગુષ્યાપો યજૂગષ્યાપઃ । સત્વમાપસ્સર્વા દેવતા આપો
ભૂર્ભુવસ્સુનરાપ ઓમ્ । તન્તુ તન્વાન્વિતિ તન્તુ માવૃત્ય । તન્તું તન્વભૃજ
સોભાનુમાન્વિહિ જ્યોતિષ્મતઃ પદો રક્ષધિયા કૃતાન્ । અનલ્બણં
ચયતલ્યોગુવામપો મનુર્ભવજનયાદૈવ્યંજનં ગન્ધદ્વારામિતિ । ગન્ધમ્ ।
ગન્ધદ્વારાન્ દુરાધર્ષાન્ નિત્યપુષ્ઠાં કરિષિણીમ્ ઈશ્વરીગું સર્વભૂતાનાં
તામિહોપહ્વયે શ્રિયમ્ । આકાશદિત્યક્ષતામ્ । આકાશાદ્વાયુઃ વાયોરગ્નિઃ ।
અગ્નેરાપઃ । અદ્ભ્યઃ પૃથિવી । પૃથિવ્યા ઓષધયઃ । ઇદં વસ્ત્રાણીતિ વસ્ત્રમ્ ।
ઇદં વસ્ત્રાણિવીવસાવનાધેયુકોરચન્દ્રામન્તવોમાસર્ગાઃ । પ્રવાતિરતં
નનૃતાનિ વિશ્વરુતેન । મિત્રાવરુણા ન ચેધે । અભિ
પ્. ૯)
વસ્ત્રાન્વિતિ વસ્ત્રમાહૃત્ય । અભિવસ્ત્રાસુવસનાંન્યર્ભોભિધેનોઃ । સુધુરવાઃ
પૂજમાનઃ । આભચન્દ્રાકર્તરેનો હિરણ્યાભ્યશ્વાંદ્રધિનો વેદસોમ ।
દાધિક્રાવરણ ઇતિ દધિ । અધિક્રાવિણ્ણો અકારિષં જિષ્ણોરશ્વસ્યવાજિનઃ ।
સુરભિનો મુખાકરત્પ્રણ આયૂગંષિ તારિષત્ । મધુવાતા ઇતિ મધુ । મધુવાતા
ઋતાયતે । મધુક્ષરન્તિ સિન્ધવઃ । માધ્વીર્નસ્સંતોષધીઃ । મધુનક્તમુતોષસિ
મધુમત્પાર્થિવગં રજઃ । મધુદ્યૌરત્તુનઃ । પિતા મધુ । મધુમાન્નો
વનસ્પતિઃ । મધુમાગં અસ્તુ સૂર્યઃ । માધ્વીર્ગાવો ભવન્તુ નઃ । સાધુપરસ્વેતિ
શર્કરા । સ્વાદુઃ પદસ્વવેદ્યાય ભસ્મને । સ્વાદુરિંદ્રાય સુહવેતુનાંમ્ને ।
સ્વાદુર્મિત્રાય વરુણાય વે । બૃહસ્પતેય મધુમાગં અદાભ્યઃ ।
શુક્રમસીત્યાજ્યમ્ । શુક્રમસિ જ્યોતિરસિ । તેજોસિ દોષો વઃ ।
સવિતોત્પુનાત્વચ્છિદ્રેણપવિત્રેણ વસોઃ સૂર્યસ્ય રશ્મિભિઃ । આપ્યાયસ્વેતિ ક્ષીરમ્ ।
આપ્યાયસ્વસમે તુ તે । વિશ્વતસ્સોમવૃષ્ણિયમ્ । ભવા વાજસ્ય સંગપ્તે ।
ગાયત્ર્યા ગોમૂત્રમ્ । તત્સવિતુવરેણ્યં ભર્ગોદેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યો નઃ
પ્રચોદયાત્ । ન્ધદ્વારામિતિ ગોમયમ્ । ગન્ધદ્વારાં દુરાધર્ષાં નિત્યપુષ્ટાં
કરીષિણીમ્ । ઈશ્વરીગં સર્વભૂતાનાં તામિહોપહ્વયેશ્રિયમ્ । ઋપવિતિભિમય ઇતિ
ત્વક્ પઞ્ચકમ્ । ઋવતિભિર્નો વૃષભસ્તવિષ્યયા । શૃંગેશરાનો હરણી
વિચક્ષણઃ । આયોનિઃ સોમઃ સુકૃદં નિષીદવિ ।
પ્. ૧૦)
ગન્યૈત્વદ્ભવતિ નિન્નિગવ્યૈ પ્રવો યજ્ઞેષ્વિતિ પઞ્ચપલ્લવાન્ । પ્રદો યજ્ઞેષુ
વેદયન્તોર્જં વ્યાવનનોભિઃ । પૃથિવી ઇષધ્યૈવેષાં બ્રહ્મંણ્યસમાનિ વિપ્રા
। વિષ્વન્વિયંતિવનિનો ન શાખાઃ । ઉદ્ધૃતાસિ વરાહેણેતિ મૃત્તિકામ્
ઉદ્ધૃતાસિ વરાહેણા કૃષ્ણેન શતબાહુના । મૃત્તિકે હન મે પાપં
યન્મયા દુષ્કૃતં કૃતમ્ । મૃત્તિકે બ્રહ્મદત્તાક્ષિ કાશ્યપેનાભિમન્ત્રિતાઃ
મૃત્તિકે દેહિ મે પુષ્ટિં ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ । મૃત્તિકે પ્રતિષ્ઠિતે સર્વં
તમ્મે નિર્ણુદમૃત્તિકે । સહિ રત્નાનિતિ રત્નાનિ । સ હિ રત્નાનિ દાશુષે સુધાનઃ ।
સવિતા ભગઃ । તં ભાગં ચિત્રમીમંહે । યા જાતાવોષધય ઇત્યોષધયઃ । યા
જાતાવોષધયો દેવેભ્યસ્ત્રિયુગં પુરા । મંદામિ બભૃણાયહગં શતમ્ ।
ધામાનિ સપ્ત ચ । સોમ ઓષધીનામિતિ શતૌષધાનિ સોમ ઓષધીનાગં સવિતા
પ્રસવાનાગં રુદ્રઃ પશૂનાં ત્વષ્ટારૂપાણાં વિષ્ણુ પર્વતાનાં મરુતો
ગણાનાં અધિપતયસ્તે માતં તુ પિતરઃ । પિતામહઃ । પરે પરે તતાસ્તતા મહા
ઇહમાવતા । કાણ્ડાત્કાણ્ડાદિતિ દૂર્વાઃ । કાણ્ડાત્કાણ્ડાત્પ્રરોહન્તી
પરુષઃપરુષઃ પરિ । ગતાનો દૂર્વે પ્રતસહસ્રેણ શતેન ચ । દેવસત્વેતિ કુશાન્ ।
દેવસ્યત્વા સવિતુઃ પ્રસવેશ્વિનોર્બાહુભ્યાં પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાં પ્રતિગૃણ્હામિ
। હિરણ્યરૂપ ઇતિ શુદ્ધસુવર્ણમ્ નિક્ષિપ્ય । હિરણ્યરૂપઃ સ હિરણ્યસ્સન્નપાં
પ્. ૧૧)
નપાત્પેતુ હિરણં વર્ણ હિરંણ્ય યાત્પરિયો ષધ્યા હિરણ્યદાદદદ્યંનમસ્મૈ
। યા ફલિનીરિતિ ફલપુષ્પાણિ । યા ફલિનીર્યા અફલા અપુષ્પાયાશ્ચ પુષ્પિણીઃ ।
બૃહસ્પતિત્રસૂતાસ્તાનોમુઞ્ચત્વગં હસઃ । તતઃ ઈશાનઃ । સર્વવિદ્યાનામિતિ
મન્ત્રેણ મધ્યમકલશે ઈશાનમાવાત્ય । તત્પુરુષાયેતિ મન્ત્રેણ પૂર્વકલશે
તત્પુરુષમ્ । અઘોરેભ્ય ઇતિ મન્ત્રેણ દક્ષિણ કલશે । અઘોરમ્ । વામદેવા ઇતિ
મન્ત્રેણોત્તરકલશે વામદેવમ્ । સદ્યોજાતા ઇતિ મન્ત્રેણ પશ્ચિમકલશે ।
સદ્યોજાતમ્ । આવાહનાદિ ષોડશોપચારપૂજાં કૃત્વા । કલશપઞ્ચકં
પઞ્ચાક્ષરેણાભિમન્ત્ર્ય । મધ્યમકલશે ગુરું પૂર્વકલશે રેવણાસિદ્ધમ્ ।
દક્ષિણકલશે મરુયિસિદ્ધમ્ । પશ્ચિમકલશે તારાધ્યમ્ । ઉત્તરકલશે
એકોરામમ્ । ઇત્યેવં ગુરુચરેશ્ચતુર્ભિઃ । ઋત્વિગ્ભિઃ પૂજાકારયિત્વા ।
મધ્યમકલશે ગુરુમ્ । સ્વયં સંપૂજ્ય । ઉક્તઞ્ચ -
પૂર્વે ચ રેવણાસિદ્ધો દક્ષિણે મરુયિ પ્રભો । પશ્ચિમે પણ્ડિતારાધ્યશ્ચોત્તરે
રામદેશિકાઃ । ચતુરર્થેશ્વરાહ્યતે કલશેષ્વાદહેન્તતઃ । ઇતિ ઇત્યેવં
પઞ્ચકલશવિધિઃ । એકપક્ષઃ ।
પઞ્ચકોણં વિધાય । તદુપરિવૃત્તાકારમણ્ડલમ્ । તદુપરિસ્તરણરૂપેણ
ચતુરશ્ચમ્બ પઞ્ચવર્ત્મ તણ્ડુલૈઃ કૃત્વા । પઞ્ચકોણ મધ્યેકર્ણિકા
કેસરવલયયુક્તં
પ્. ૧૨)
પદ્મં નિધાય । પઞ્ચવર્ણ ચૂર્ણૈરલં કૃત્ય । તત્ર તણ્ડુલાદિભિઃ
મણ્ડલાનિ કૃત્વા । તતઃ પઞ્ચકોણેષુ પઞ્ચતત્વાનિ પઞ્ચકલશાઃ
પઞ્ચશક્તિશ્ચ સંપૂજ્ય । પૂતાનચ્છિદ્રાન્ સુશોભનાન્ કલશાન્ ષટ્સમાદાય ।
એકમધ્યે । પઞ્ચકોણેષુ પઞ્ચકલશાન્ વિન્યસ્ય પૂર્વોક્તરીત્યા કલશાન્
સંપૂજ્ય । મધ્યમકલશે પ્રણવં પઞ્ચકલશેષુ ન કારાદિમકારાન્તં
વિન્યસ્ય । મધ્યમકલશે પઞ્ચબ્રહ્મત્મકમ્ । શિવં પઞ્ચકલશેષુ
પઞ્ચબ્રહ્માણિ સંપૂજ્ય । ભક્તાંગપૂર્વિક આચારલિંગાત્મિકાન્ કૃત્વા ।
સંપૂજ્ય । અયં ષટ્કલશવિધિઃ । અતીતવીરશૈવ ધૃતશ્ચેકપક્ષઃ ।
પૂર્વતત્પદ્મમણ્ડલં રચયિત્વા । એકકલશનાદાય । તત્ર નિક્ષિપ્ય ।
પૂર્વવત્સંપૂજ્ય । પઞ્ચબ્રહ્માત્મકં પઞ્ચાચાર્યાત્મકં ચ કૃત્વા ।
સંપૂજ્ય । પઞ્ચાક્ષરેણાભિમન્ત્ર્ય । અયં એકકલશવિધિઃ । સામાન્યઃ અયં

ચેકપક્ષઃ । તત મણ્ડલોત્તરભાગે મણ્ડલં વિધાય ।
રંગવલ્યાદિભિરલંકૃત્ય । તાપાદ્રાદિકં તત્ર નિક્ષિપ્ય ।
પઞ્ચસૂત્રઘટિતશિવલિંગેમાદાય । અસ્મિન્ પાત્રે નિક્ષિપ્ય । પ્રાણાનાયમ્ય ।
એવંગુણવિશેષણ વિશિષ્ટાયાં શુભતિથૌ કર્ષણાદિ શાન્ત્યર્થં હિરણ્ય
શૃંગં પવમાનઃ । સુપર્ણ ઇત્યાદ્યૈરનુવાકૈ શિવલિંગં સ્નાપ્ય । ઇતિ
સંકલ્પ્ય । અનુવાકમન્ત્રક્રમઃ । હિરણ્યશૃંગં વરુણં પ્રપદ્યે તીર્થં
મે
પ્. ૧૩)
દેહિ યાચિતઃ । યન્મયા ભુક્તમસાધૂનાં પાપેભ્યશ્ચ પ્રતિગ્રહાઃ । યન્મે
મનસા વાચા કર્મણા વા દુષ્કૃતં કૃતમ્ । તન્મયિંદ્રો વરુણો બૃહસ્પતિઃ
સવિતા ચ પુનન્તુ પુનઃ પુનઃ । નમો અગ્નયેપ્સુમતે નમ ઇન્દ્રાય નમો વરુણાય
નમો વારુણ્યૈ નમોદ્ભયઃ । મદપાં ક્રૂરં યદમેધ્યં યદશાન્તં
તદપગચ્છતાત્ । અત્યાશનાદતીપાનાદ્યચ્ચ ઉગ્રાત્પ્રતિગ્રહાત્ । તન્નો વરુણો રાજા
પાણિનાહ્યર્વમર્શ તુ । સોહમપાપો વિરજો નિર્મુક્તો મુક્તકિલ્વિષઃ । નાકસ્ય
પૃષ્ઠમારુત્ય ગચ્છેદ્બ્રહ્મ સ લોકતામ્ । યશ્ચાસુવર્ણં સ
પુનાત્વઘમર્ષણઃ । ઇમં મે ગઙ્ગે યમુને સરસ્વતિ સુ શુતુદ્રિ તુ શ્રીસોમગં
સચતાપરુષ્ણિયા । અસિક્નિયા મરુદ્વધે વિતસ્યયાજ્ઞીકીયે શૃણુષ્વે સુષોમયા ।
ઋતઞ્ચ સત્યં ચા ભિદ્ધાત્તિપસોદજાયત । તતો રાત્રિ રજાયત । તતસ્સમુદ્રો
અન્નપઃ । સમુદ્રાદર્ણવદધિસંવત્સરોજાયતા । અહોરાત્રાણિમિદધદ્વિશ્વસ્ય
દુષતો વની । સૂર્યા ચન્દ્રમસો ધાતા યથા પૂર્વમકલ્પયત્ । દિવઞ્ચ પૃથિવીં
ચાન્તરિક્ષમથો સુવઃ । યત્પૃથિવ્યો ગિરજસ્વમાંતરિક્ષે વિરોધસી । ઇમાગં
સ્તદાપો વરુણઃ પુનાત્વઘમર્ષણઃ । પુનન્તુ વસતઃ પુનાતુ વરુણઃ
પુનાત્વઘમર્ષણઃ ભૂતસ્ય મધ્યે ભુવનસ્ય ગોપ્તા । એષ પુણ્યકૃતાં
લોકાન્ એષ મૃત્યોર્હિરણ્મયમ્ । દ્યાવા પૃથિવ્યો હિરણ્મયગં તગં સુવઃ ।
સન સ હનંશશાદિ
પ્. ૧૪)
આર્દ્રં જ્વલતિ જ્યોતિરહમસ્મિ । જ્યોતિર્જ્વલતિ બ્રહ્માહમસ્મિ અહમસ્મિ
બ્રહ્માહમસ્મિ । અહમસ્મિ । અહમેવાહં માં જુહોમિ સ્વાહા । અકાર્યવકીર્ણસ્તે
ભ્રૂણહાગુરુતલ્પગઃ । વરુણોપામઘમર્ષણસ્તહત્વા । વાત્ર મુચ્યતે । રજો
ભૂમિસ્ત્વયાંગ રોદયસ્વ પ્રદરન્તિધીરાઃ । આક્રાત્સમુદ્રઃ પ્રદમે
વિધસપુનાતુ માં પુનન્તુ મા દેવજનાઃ પુનન્તુ મનવો ધિયા । પુનન્તુ વિશ્વતો
યદઃ । જાતવેદસવિત્રવતી પવિત્રેણ પુનાહિ મામ્ । શુક્રેણ દેવદીદ્યત્ । અગ્ને ક્રત્વા
ક્રતૂગરંનુ યત્તેપવિત્રમર્ચિષિ અગ્ને વિતતમન્તરા । બ્રહ્મં તેન પુનીમહિ ।
ઉભાભ્યાં દેવસવિતઃ । પવિત્રેણ સવેન ચ । ઇદં બ્રહ્મપુનીમહે । વૈશ્વદેવી
પુનાતુ । દેવ્યાગાત્ । યસ્તે બહ્વીસ્તનુવો વીતપૃષ્ઠાઃ । તયામદંતં
સદમાદ્યેષુ । વયગ્ગં સ્યામપતયોરયીણામ્ । વૈશ્વાનરો રશ્મિભિર્મા પુના તુ
। વતઃ પ્રાણેનેષિરો મયો ભૂઃ । દ્યાવા પૃથિવી પયસા પયોભિઃ । ઋતાવરી
યજ્ઞિયે મા પુનીતામ્ । બૃહદ્ભિઃ સવિતસ્તૃભિઃ । વર્ષિષ્ઠૈર્દેવમન્વભિઃ ।
લજ્ઞે દક્ષેઃ બ્રનહિ મા (અગ્ને દક્ષૈઃ પુના હિમા) યેન દેવા અપુનત ।
યેનાપો દિવ્યંકં । તેન દેવ્યેન બ્રહ્મણા । ઇદં બ્રહ્મ પુનીમહે । યઃ
પાવમાનીરધ્યેતિ ઋષિભિસ્સંભૃતગંરસમ્ । સર્વગં સપૂતમશ્નાતિ ।
સ્વપદં માતરિશ્વના । પાવમાનીર્યો અધ્યેષિભિઃ । સંભૃતગં રસમ્ । તસ્મૈ
સરસ્વતી દુહે । ક્સીરગં
પ્. ૧૫)
સર્પિમધૂદકમ્ । પાવમાની । સંમ્મઘાતિ પદસ્વતીઃ । ઋષિભિસ્સંભૃતો
ધનઃ । બ્રાહ્મણેષ્વમૃતગં હિતમ્ । પાવમાનીર્વિશન્તુ નઃ । ઇયં લોકમથો
અમુમ્ । કામાન્સમર્દયન્તુ નઃ । દેવીર્દેવૈસ્સમાભૃતાઃ । પાવમાની
સ્વસ્ત્યયનીઃ । સુદુઘાહિતશૃતઃ । ઋષિભિઃ સંભૃતો રસઃ ।
બ્રાહ્મણેષ્વમૃતગં હિતમ્ । યેન દેવાઃ પવિત્રેણાત્માનં પુનીતે સદા । તેન
સહસ્રધારેણ । પાવમાન્યઃ પુનનતુ મામ્ । પ્રાજાપત્યં પવિત્રમ્ ।
શતોદ્યામગં હિરણ્મયમ્ । તેન બ્રહ્મવિહોમયમ્ । પુતં બ્રહ્મપુનીમહે ।
ઇન્દ્રસ્સુનીતી સહમા પુનાતુ । સોમસ્યત્વા વરુણ સમીવાયયોરાજાઃ પ્રઘૃણાભિઃ
પુનાતુ મામ । જાતવેદા । મૂર્જયન્ત્વા પુનાતુ । એતાભ્યામનુવાકાભ્યાં
સંસ્થાપ્યઃ । તદનન્તરં પઞ્ચગવ્યેન પઞ્ચામૃતેન પઞ્ચબ્રહ્મમન્ત્રૈઃ
સંશોધ્ય । પુનઃ સંકલ્પ્ય । શાણાદિઘર્ષણતાપશાન્ત્યર્થં
બલાધિવાસનં કરિષ્ય ઇતિ સંકલ્પ્ય । પ્રસ્તજલપૂરિતતામ્રપાત્રકે વસ્ત્રવેષ્ટિતં
શિવલિંગં જલમધ્યે નિક્ષિપ્ય । તત્ર સર્વાગમ સુવર્ણદે એકાહં વા દિનાર્ધં
વા યામં વાત્વર્ધયામકમ્ ।
જલાધિવાસનં કુર્યાત્તત્તત્કાલોચિતક્રમાત્ । તત્તસ્તલિંગજલાદુત્તીર્ય અન્યમણ્ડલે
પ્રદસ્તપરિમિતશાલિભિઃ । તદર્ધતણ્ડુલૈસ્તદર્ધતિલૈશ્ચોપર્યુપરિસ્થંડિલાનીં
કૃત્વા । દર્ભૈરાચ્છાદ્ય । પુષ્પાણિ વિકીર્ય । તલ્લિંગસ્થપનપાત્રે નિક્ષિપ્ય ।
વેષ્ટિતવસ્ત્રં ત્યાપોથ્યપંચગવ્યૈસ્મસ્નાનાદિભિશ્ચ
પ્. ૧૬)
તદુક્તમન્ત્રૈઃ સંસ્થાપ્ય ગન્ધતોયેન ચ સંસ્થાપ્ય । ગન્ધાદિભિરભ્યર્ચ્ય
પ્રાણાનાયમ્ય । શાન્ત્યર્થં ધાન્યાદિવાસનં કરિષ્ય ઇતિ ણ ક્ષિપ્ય ।
વસ્ત્રેણાચ્છાય । તદનન્તરં શયનાલ્લિંગમુદ્ધૃત્ય । શુદ્ધોદકેન સ
શિવકલાવાહનાર્થં ષડધ્વન્યાસં કરોમીતિ સંકલ્પ્ય । પટ્ટિકા
કમ્બુકણ્ઠા હારિ અનાશ્રિત ભુવનાય નમઃ । ઓં હાં અનાથ ભુવનાય
નમઃ । ઓં હાં હર્ભગોર્ભુવનાય નમઃ । મોચિકા ભુવનાય નમઃ । રેચિકા
ભુવનાય નમઃ । દિક્તા ભુવનાય નમઃ । શાન્ત્યતીતા ભુવનાય નમઃ । વિદ્યા
ભુવનાય નમઃ । નિ શિવોત્તમભુ । સૂક્ષ્મેશ ભૂ । મનોન્મની ભુ ।
સર્વભૂતદમની ભુ । વામ ભુ । અઙ્ગુષ્ઠમાત્રભુ । ઈશાનભુ । એકેક્ષણ ભુ ।
ઉદ્ભવભુ । ભવ જ્યોતિર્ભુ । સંરક્તકભુ । ક્રોદભુ । એકવીરભુ । અનન્તભુ ।
ઉમાવતી ભુ । વામભુ । શ્રીકણ્ઠભુ । ઉમાભુ । કીમારભુ । કીમારભુ ।
વૈષ્ણવભુ । બ્રાહ્મર્ભુગાન્ધર્વભુ । યક્ષભુ । રાક્ષસભુ । પૈશાચભુ ।
સ્થલેશ્વરભુ । સ્થૂલેશ્વરભુ । દ્વિરણ્ડભુ । છગલંડભુ । સ્થાણુભુ ।
સ્વર્ણાક્ષભુ । ભદ્રકર્ણભુ । ગોકર્ણભુ । દ્રભુ । અષ્ટહાસભુ ।
નિખિલભુવનાય નમઃ । અનાખિલ ભુ । કુરુક્સ્.એત્રભુ । ગય લભુ । હરિશ્ચન્દ્રભુ
। લકુલીશભુ । હરભૂતિ ભુ । દંડીશભુ । મુણ્ડીશભુ । ભુ । ચિરભદ્રભુ ।
પ્. ૧૭)
ત્રિલોચનભુ । લિપ્સભુ । નભુભુ । વિરાહભુ । સંવાહભુ । ત્રિવશેશભુ ।
ગણાધ્યક્ષભુ । શંભુભુ । દંષ્ટ્રિભુ । વશ્રીભુહતાશનભુ । ક્રોધનભુ ।
અનન્તભુ । વૃષાધારભુ । વૃષભુ । બલિક્રિયભુ । ભૂતપાલભુ । વાહનભુ ।
કજ્ઞાનભુ । ભવભુ । સર્વજ્ઞભુ । ઈશાનભુવનાય નમઃ । વિધાધિપભુ ।
પ્રકામદભુ । પ્રસાદકભુ । શ્રીદૃગ્ધવભુ । રક્તદૃગ્ધ્વભુ । ભુ ।
ધાન્યભુ । રૂપવાઙ્ભુવભુ । નિધીશ ભુ । મેઘવાહનભુ । કપર્દિભુ ।
પઞ્ચશિખભુ । પઞ્ચાન્તકભુ । તીક્ષ્ણભુ । સૂક્ષ્મ દ્ધભુ । મેઘનાદ્રથ
ભુવનાય નમઃ । બલાન્તકભુ । દીર્ઘબાહુભુ । ક્ષયભદ્રભુ । શ્વેતભુ ।
યબલભુ । પાશહસ્તભુ । અતિબલભુ । દંક્ષભુ । ઊર્ધ્વકેશભુ । ભયાનકભુ ।
ક્રૂરદૃષ્ટિભુ । હન્તભુ । મારણભુ । નિરૃતિભુ । ધર્મપત્ની ભુવનાય
નમઃ । વિયોક્તૃ ભારભુ । મૃત્યુભુ । યાંમ્યભુવનાય નમઃ ।
ક્ષયાનકભુ । ન્તકભુ । બભ્રભુ । દમનભુ । જ્વલનભુ । હરણભુ ।
ગ્રોદકભુ । ધીપભુ । પિનાકીભુ । શાસ્ત્યભુ । અવ્યયભુ । વિભૂતિદભુ ।
પ્રમર્દનભુ । વજ્રદેહભુ । બુધભુ । અન્યભુ । કપાલીશભુ । રાદ્ર હ્યાણ્ડભુ
। કાલાગ્નિભુ । ઓં વ્યોમરૂપિણે વ્યોમરૂપાય સર્વવ્યાપિને શિવાય અનન્તાય
અનાયાય તાય । યોગપીઠાસ્થિતાય । નિત્યયોગિને ધ્યાનહરાય । ઓં નમઃશિવાય
સર્વપ્રભવે । ગોપ્ત્રે અનિધિપતયે । જ્યોતિરૂપાય પરમેશ્વરપરાય
અચેતનાચેતનાય વ્યોમન્ વ્યોમન્ વ્યાપિન્વ્યાપિન્
પ્. ૧૮)
અરૂપિન્ તેજતેજસ્વિતે જ્યોતિ અરૂપ અનગ્નિ અધૂમ અભસ્મ અનાથે નાના નાના ધૂ ધૂ
ધૂ ધૂ ઓં ભૂઃ । ઓં ભુવઃ । ઓગં સુવઃ અનિધનનિધન નિધનોદ્ભવ
શિવસર્વપરમાત્મન્ । મહેશ્વરમહાદેવ સદ્ભાવેશ્વરમહાતેજઃ

યોગાધિપતે મુઞ્ચ મુઞ્ચ પ્રથમ પ્રથમ । શર્વ શર્વ ભવ ભવ ।
ભવોદ્ભવ સર્વભૂતસુખપ્રદ । સર્વસાન્નિધ્યકરબ્રહ્માવિષ્ણુરુદ્રપર ।
અનર્ચિતાનર્ચિત । અસંસ્તુતાસંસ્તુત । પૂર્વસ્થિતાપૂર્વસ્થિત । સાક્ષિ સાક્ષિ તુરુ તુરુ ।
પતંગપતંગ । પિંગપિંગ । જ્ઞાનજ્ઞાન । શબ્દશબ્દ
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મશિવશર્વ । ઓં નમો નમઃ । શિવાય ઓં નમો નમઃ । ઓં
પદાધ્વન્યાસઃ । તત્કંધે ઓં હાં અન્નમઃ । ઇ ઈ ઉ ઊ રુ રૂ ઌ ૡ એ ઐ ઓં અં
અઃ ક ખ ગ ઘ ઙ । ચ છ જ ઝ ઞ । ટ ઠ ડ ઢ ણ । ત થ દ ધ ન । પ ફ
બ ભ મ । ય ર લ વ શ ષ સ હલક્ષં નમઃ । વર્ણાધ્વન્યાસઃ । ઓં હાં
તત્કણ્ઠે । ઓં હાં શાન્ત્યતીતોત્તરાકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં શાન્ત્યતીતોકલાયૈ
નમઃ । ઓં હાં શાન્તિકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં વિદ્યાકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં
પ્રતિષ્ઠાકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં નિવૃત્તિકલાયૈ નમઃ । ઇતિ કલાધ્વન્યાસઃ ।
અથ તત્પટ્ટિકાયાં ઓં હાં શિવતત્વાય નમઃ । ઓં હાં વિદ્યાકલાયૈ નમઃ ।
ઓં હાં પ્રતિષ્ઠાકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં નિવૃત્તિકલાયૈ નમઃ । ઇતિ
કલાધ્વન્યાસઃ । અથ તત્પટ્ટિકાયાં ઓં હાં શિવતત્વાય નમઃ । ઓં હાં
પ્. ૧૯)
ઓં હાં શક્તિતત્વાય નમઃ । સદાશિવ તત્વાય નમઃ । ઈશ્વરતત્વાય નમઃ ।
શુદ્ધવિદ્યા । માયાકાલા કલાવિદ્યા । નિયતિરાગપૂરુષ પ્રકૃતિ બુદ્ધિ
અહંકારમનઃ । શાન્તઃ ત્વક્ । ચક્ષુઃ ઓં હાં નાનાવાક્
પાણિપાદપાયૂતદવસ્થશબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધ આકાશમરુત્તેજઃ જલં
પૃથ્વી ઇતિ ત્વાધ્વન્યાસઃ । અથ તદાજ્યપ્રદારિકે । ઓં હાં શિવેશાય નમઃ ।
નાસ્ત્રમન્ત્રૌ તત્પુરુષ કવચમન્ત્રૌ । તત્પુરુષ કવચમન્ત્રૌ । શિખાઘોરા
શિરોવાયૌ । સદ્યોજાત હૃદયમન્ત્ર । ઇતિ મન્ત્રાપ્ત્વન્યાસઃ । તત્ર
વાતુલેભગવત્યાંભુવનધ્વાનાં પદાધ્વાનાં ચ પંકજે ।
વર્ણાધ્વાનઞ્ચ વૃત્તે તુ કલાધ્વાનં ચ પઙ્કજે । તત્વાધ્વાનં
પટ્ટિકાયાં મન્ત્રાધ્વાનં પદારિકે । ઇતિ એવં કૃત્વા પુષ્પાદિભિઃ સંપૂજ્ય ।
તતઃ સ્નાતઃ શુક્લામ્બરધરમ્ । ભસ્મત્રિપુણ્ડ્રાંકિતં વિગ્રહં
શિષ્યમાહૂય । પૂર્વસાધિતસૂત્રગ્રાવયિત્વા । પ્રાણાનાયંમ્ય ।
પઞ્ચગવ્યેનાત્મનઃ શોધનં કરોમીતિ સંકલ્પ્ય । ઓં હાં આત્મતત્વા સ્વાહા ।
ઓં હાં વિદ્યાતત્વાય સ્વાહા । ઓં હાં શિવતત્વાય સ્વાહા । ઇતિ પ્રાશશ્ત્વા ।
સાધિતપઞ્ચકલશોદકેન સ્નાપયામીતિ પુનઃ સંકલ્પ્ય । પઞ્ચબ્રહ્મમન્ત્રૈઃ
પઞ્ચકલશેન સંસ્થાપ્ય । તત્પઞ્ચ કલશેવેષ્ટિત સૂત્રમુદ્ધૃત્ય ।
કંકણાનિ કૃત્વા । વિશ્વેત્તા ઇતિ મન્ત્રેણ શિષ્યસ્ય દક્ષિણહસ્તે કંકણં
બધ્વા । વિશ્વેત્તા તેન ચ નેષુ પ્રવાચ્ય ।
પ્. ૨૦)
યાચકર્દમઘવં મંદ્રસુંન્વન્તિપારાવતં યત્પુરુષં ભૃતમ્ ।
વસ્વપાં વૃણોઃ । શરભાયરુષે બન્ધકે ઇતિ કંકણં બધ્વા । તતઃ
ચતુર્થદિવસે કંકણં વિસૃજેત્ । ઉક્તઞ્ચ ।
તત્પઞ્ચકલશાનાઞ્ચ સૂત્રમુદ્ધૃત્વા । દેશિકઃ કંકણં કૃત્વા ।
શિષ્યસ્વમણિબન્ધે તુ બન્ધયેત્ । ચતુર્થાદિવસે પ્રાપ્તે કંકણં પરિચયેદિતિ ।
ઇયં કલશાભિષેકદીક્ષાં અત્ર કારણોત્તરે -
કલશાપઞ્ચ સંસ્થાપ્ય નાગમોક્તવિધાનતઃ । પઞ્ચબ્રહ્માત્મકાન્ કૃત્વા
તત્કલા સંસ્થાપ્ય તત્કલશાસ્થાપ્ય તજ્જલૈઃ અભિષેકં પ્રકુર્વીત તત્તન્મન્ત્રેસ્તુ
ચાર્ચકં સમાઘાતમિદં શૈવૈઃ । અત્ર કારણોત્તરેકલશસ્યાભિપેચનમિતિ ।
તતઃ પ્રાણાનાયમ્ય । ષડધ્વશોધનદ્વારા માંસપિણ્ડનિવૃત્યર્થં
સ્વસ્તિકારોહણાખ્ય દીક્ષાં કરિષ્ય ઇતિ સંકલ્પ્ય । સંહારક્રમેણ
ષડધ્વન્યાસઃ । ક્રમઃ । ઓં હાં નિવૃત્તિકલાયાં ઓં હાંર્દિપતત્વકલાય
નમઃ । ઓં હાં ભદ્રકાલી ભુવનાય નમઃ । ઓં હાં વીરભદ્રભુવનાય
નમઃ । ત્રિલોચનભુ । ઉમાભુ । વિવાહભુ । ત્રિદશેશભુ । ગણાધ્યક્ષભુ ।
વિભુભુ । શમ્ભુભુ । દંષ્ટ્રભુ । વજ્રીભુ । ફણીન્દ્રભુ । ઉદુમ્બરભુ ।
નૃસભુ । મારુતાશનભુ । ક્રોધનભુ । અન્તભુ । વૃષધરભુ । વૃષભુ ।
બલિપ્રિયભુ । ભૂતપાલભુ । જ્યેષ્ઠભુ । શર્વભુ । સર્વેશભુ । વેદપારગભુ ।
જ્ઞાનદૃગ્ભવભુ । સર્વભુ । ઈશાનભુ ।
પ્. ૨૧)
વિદ્યાંધિપભુ । પ્રમથભુ । શ્રીદૃગ્ભવભુ । લક્ષ્મીદૃગ્ભવભુ ।
બહુધરભુ । સૌમ્યદેહભુ । ધન્યભુ । રૂપવાન્ભુ । નિધીશભુ ।
મેઘવાહનભુ । કપર્દિભુ । પઞ્ચશિખભુ । પઞ્ચાન્તકભુ । તીક્ષ્ણેભુ ।
સૂક્ષ્મભુ । વાયુવેગભુ । લઘુભુ । શીઘ્રભુ । સુનન્દભુ । મેઘનાદભુ ।
વલાન્તકભુ । દીર્ઘબાહુભુ । ક્ષયભદ્રભુ । શ્વેતભદ્રભુ । શ્વેતભુ ।
મહાબલભુ । પાશહસ્તભુ । અતિવલભુ । બલભુ । દંષ્ટ્રિભુ । લોહિતભુ ।
ધૂમ્રભુ । વિરૂપાક્ષભુ । ઊર્ધ્વકેશભુ । ભયાનકભુ । ક્રૂરદૃષ્ટિભુ ।
હન્તકભુ । નિરૃતિભુ । ધર્મવતિભુ । અધર્મપતિભુ । વિયોક્તભુ । નયોક્તૃભુ ।
વિધાતૃભુ । ધાતૃભુ । હરભુ । મૃત્યુભુ । યામ્યભુ । ક્ષયાન્તકભુ ।
બભ્રુભુ । દહનભુ । જ્વલનભુ । વારણભુ । ખાદકભુ । પિંગલભુ ।
હુતાશનભુ । અગ્નિરુદ્રભુ । ત્રિદશાન્તભુ । પિનાકિભુ । શાસ્ત્યભુ । અવ્યયભુ ।
વિભૂતિરભુ । પ્રમર્દનભુ । વજ્રદેહભુ । યામ્યભુ । કપાલીશભુ । રૌદ્રભુ ।
જ્યેષ્ઠદભુ । બ્રામભુ । હાટકભુ । કૂશ્માણ્ડભુ । કાલાગ્નિભુ । ઓં હાં ।
ઓં હાં મહાદેવાય નમઃ । ઓં હાં સદ્ભાવેશ્વરાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં
મહાતેજસે નમઃ । ઓં હાં યોગાધિપતયે નમઃ । મુઞ્ચમુઞ્ચ
પ્રમથપ્રમથ । શર્વશર્વ । ભવ ભવ । ભવોદ્ભવ । સર્વભૂત સર્વભૂત ।
સુખપ્રદ । સર્વસાન્નિધ્યકાર । બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રપર । અનર્ચિતાનર્ચિત ।
અસંસ્તુતાસંસ્તુત । પૂર્વસ્થિતા પૂર્વસ્થિત । સાક્ષિ સાક્ષિ । તુરુ તુરુ ।
પતંગપતંગ ।
પ્. ૨૨)
પિંગપિંગાજ્ઞાનજ્ઞાન । શબ્દશબ્દ સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મ । શિવ । શર્વ । સર્વદ ।
ઓં નમો નમઃ । ઓં ઓં હાં હાં સજાતાય નમઃ । ઓં હાં હં હૃદયાય
નમઃ । ઓં હાં અં નમઃ । ઓં હાં ઇગાપિંગલાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં
પ્રાણાપાનાભ્યાં નમઃ । ઓં પ્રાણપ્રણેન્દ્રિયાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં
બ્રહ્મણે નમઃ । પાદાદિજાનુપર્યન્તં એવં ન્યસેત્ ।
અત્રાનિ વૃત્તૌ પાર્થિવં તત્રમેકઞ્ચ ભુવનાનિ ચ ।
કાલાગ્નિ ભવનાન્તાનિ ભદ્રકાલ્યાદિભિસ્તદા ।
અષ્ટોત્તરશતાન્યત્ર ક્ષકારો વર્ણ એવ હિ ।
પાદાનિ ભવમારભ્ય યાવદોંકારમન્ત્રયમ્ ।
અષ્ટાવિંશતિસંખ્યાનિ સદ્યો હૃદય શમ્બક ।
ભજેવ્રતા તદાનાખ્ય ઇડા પિંગલસંજ્ઞિક ।
પ્રાણાનિ પાનાદદાવાયુ ઘ્રાણ પાયિંદ્રિયેપિ ચ ।
વિષયગન્દગે વૌ શબ્દાદિગણપઞ્ચકમ્ ।
મણ્ડલં પાર્થિવં ગૌરં વજ્રાંકં કરિનં ગુરુ ।
વેદાશ્રં યોજનાનાઞ્ચ શતકોટિત્રયં ધ્રુવમ્ ।
જાગ્રદ્વદ્વવ અસ્તાવ યુક્તમ્ કારણં કમલાસનમ્ ।
શુદ્ધાઞ્જનપ્રતીકાશં સર્વમેત વિધાપયેત્ ।
શિરોજાન્વાદિપાદાન્તં ગુરુસૂત્રે ચ વિન્યસેદિતિ ।
અથ જાન્વાદિ નાભિપર્યન્તં ઓં હાં પ્રતિષ્ઠાકલાયે નમઃ । ઓં હાં પ્રકૃતિ
તત્વાય નયઃ । ઓં હાં બુદ્ધિતત્વાય નમઃ । ઓં હાં અહંકારતત્વાય નમઃ ।
શ્રોત્રત્વક્ચક્ષુઃ જિહ્વાનાસા વાક્પાણિ પાદઃ
પ્. ૨૩)
પાયુઃ ઉપસ્થ શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધ આકાશમરુત્તેજઃ । જલં પૃથિવી । ઓં
હાં શ્રીકણ્ઠભુવનાય નમઃ । ઓં હાં ઉમાભુવનાય નમઃ । કૌમારભુ ।
વૈષ્ણવભુ । બ્રાહ્મ્યભુ । ભૈરવભુ । અકૃતભુ । ઈશાનભુ । બલભુ ।
બ્રાહ્મભુ । પ્રાજેશભુ । સૌમ્યભુ । ઇન્દ્રભુ । ગન્ધર્વભુ । રાક્ષસભુ ।
પૈશાચભુ । ગિરીશ્વરભુ । સ્થૂલેશ્વરભુવનાય નમઃ । શંકુકર્ણભુ ।
કાલજ્ઞાનભુ । મણ્ડલેશ્વરભુ । માકોટભુ । દ્વિરણ્ડભુ । છગલણ્ડભુ ।
સ્થાણુભુ । વ્રણક્ષભુ । ભદ્રકર્ણ ભુ । મહાબલભુ । અવિમુક્તભુ ।
એદ્રકોટિભુ । કૌમારભુ । ભીમેશ્વરભુ । મહેન્દ્રભુ । અટ્ટહાસભુ ।
વિમલેશભુ । નટવલભુ । અનાકલભુ । કુરુક્ષેત્રભુ । ગયાભુવનાય નમઃ ।
ભૈરવભુ । કેદારભુ । મહાકાલભુ । મદ્યમેશભુ । આમ્રાન્તકભુ ।
બિલ્વેશભુ । શ્રીશૈલભુ । હરિશ્ચન્દ્રભુ । લકુલીશભુ । ભારભૂતિભુ ।
દણ્ડીશભુવનાય નમઃ । ઓષધિ પુષ્કરભુ । નૈમિશારણ્યભુ ।
પ્રધાનભુવનાય નમઃ અમરેશભુ । ઓં હાં ઉન્નમઃ । ડ ઢં ધ ણં

તં થં દં ધં ન્નમઃ । દં ધં બં ભં મં યં રં લં વં શં
ષં સં હં લં ક્ષં વ્યાપિન્ વ્યાપિન્ અરૂપિ અરૂપિ પ્રમથ પ્રમથ । પ્રથમ
પ્રથમ । તેજઃ તેજઃ । જ્યોતિ જ્યોતિઃ । અરૂપ અનગ્નિ અધૂમ અભસ્મ । અનાદે નાના
નાના ધૂ ધૂ ધૂ ધૂ । ઓં ભૂઃ ઓં ભુવઃ । ઓંગ્ સુનઃ । અનિધનનિધનોદ્ભવ
શર્વપરમાત્મન્ મહેશ્વરમહેશ્વર મહાદેવ
પ્. ૨૪)
સદ્ભાવેશ્વર । મહાતેજઃ । યોષધિપતે । મુઞ્ચમુઞ્ચ । પ્રથમ પ્રથમ ।
શર્વ શર્વ । ઓં હાં હિં વામદેવાય નમઃ । ઓં હાં હિં શિરસે નમઃ । ઓં
હાં ડં નમઃ । ઓં હાં વં નમઃ । ઓં હાં ગાન્ધારી સુષુમ્નાભ્યાં
નમઃ । ઓં હાં સમાનોદાન વાયઃભ્યાં નમઃ । ઓં હાં
જિહ્વોપસ્થેન્દ્રિયાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં વિષ્ણવે નમઃ । એવં ક્રમેણ ન્યસેત્ ।
ઉક્તઞ્ચ ।
અધમો વિન્યસેત્પાશં પ્રતિષ્ઠાયાં કલાન્વિતમ્ ।
સ્મૃતાનિ પ્રાકૃતાદીનિ તત્વાનિ ચ બલાવધિ ।
ત્રયોવિંશતિ વંશાનિ ભુવનાનિ ભુવનાનિ ચ ।
સંખ્યય । પઞ્ચાશદવીનાં ન્યત્ર ષઙ્ગિ શ્રીકણ્ઠ ભૈરવાત્ ।
અમરેશાન્તકં ત્રિશં પદૌનિત્યધિકાનિ ચ ।
વ્યાપિં વ્યાપિં અદાશ્ચર્યા શર્વાન્તાનિ હુતાનિ ચ ।
ઉદીહાન્તક્ષરાણિપ્રોક્તા નિચનમાનતઃ ।
ત્રયોવિંશતિવર્ણઞ્ચ વામદેવ શિરસ્યણૂ ।
ઓજે ઉભૌ તથારાધ્ય ગાંધારી ચ સુષુમ્નયા
સમાનોદાન વાયોદજિહ્વાપાયા તદેન્દ્રિયે ।
રસશ્ચ વિષયશબ્દસ્પર્શરૂપરસં તથા ।
તત્વાનિ વરુણં બીજં શ્વેતમંભો બલઞ્ચ્છિતમ્ ।
ચન્દ્રવતાકારં સ્થાવરં શિતદાત્મકમ્ ।
ગધરારા વ સંયુક્તં કોટિસાહસ્રયોજનૈઃ ।
શતઞ્ચ સૌષ્ઠકાવસ્થા કારણં ગરુડધ્વજમ્ ।
સર્વમન્તસ્થિતં શિષ્ય નાભેર્જાનૂદયાન્તકમ્ ।
પ્. ૨૫)
ઘોઢયં વિન્યસે તત્ર પાશસૂત્રે ચ સદ્ગુરુરિતિ ।
અથ નાભ્યાં હૃદય રિયંતં ઓં હાં વિદ્યાકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં
માયાતત્વાય નમઃ । ઓં હાં કાલતત્વાય નમઃ । કલાતત્વાય નમઃ ।
વિદ્યાતત્વાય નમઃ । નિયતિ તત્વાય નમઃ । પુરુષતત્વાય નમઃ । ઓં હાં
અઙ્ગુષ્ઠમાત્ર ભુવનાય નમઃ । ઓં હાં ઈશાનભુ । એકેક્ષણભુ ।
એકપિંગભુ । ઉત્સવભુ । ભવ ભવ । વામદેવ ભુ । મહાયતી ભુવનાય નમઃ ।
શિખિદ ભુ । એકવીરભુ । પઞ્ચાન્તકભુ । શૂરકભુ । પિંગ ભુ । જ્યોતિ ભુ ।
સંવર્તકભુ । ક્રોધભુ । એકશિવભુ । ઓં હાં ઈશાનભુ । અનંતભુ । તપભુ ।
ઉમાપતિ ભુ । પ્રચણ્ડભુ । એકવીરભુ । ઈશાનભુ । ભવેશભુ । ઉગ્રભુ ।
વામભુ । છં ચં જં ઝં ઞં નમઃ । ઓં હાં ઓં નમઃ । શિવાય
સર્વપ્રભવે શિવાય ઈશાનમૂર્ધ્નાય નમઃ । તત્પુરુષવક્ત્રાય
અઘોરતૃદયાય વામદેવગુત્થાય સર્વોભૂતમૂર્તયે ઓં નમઃ । ઓં હાં ઓં
નમઃ । ગુત્થાતિગુત્થાય ગોપ્ત્રે અનિધનાય સર્વયોગાધિકૃતાય
સર્વવિદ્યાધિપતયે જ્યોતિરૂપાય પરમેશ્વર વરદાય । અચેતનાચેતનાય વ્યોમિન્
વ્યોમિન્ ઓં હાં હું અઘોરાય નમઃ । ઓં હાં હું શિખાય નમઃ ઓં હાં
દુન્નમઃ । ઓં હાં ઉન્નમઃ । ઓં હાં પૂષાકરિ જિહ્વિકાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં
ધ્યાનાનાનાભ્યાં નમઃ ।
પ્. ૨૬)
ઓં હાં ચક્ષુઃ પાદેન્દ્રિયાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં રુદ્રાય નમઃ । એવં ન્યસેત્
। તથોક્તમ્ -
તદધો વિન્યસેદ્વિદ્યાત્પાશમસ્યા સમન્તતઃ ।
માયાદિપુરુષાન્તાનિ સપ્તતત્વાનિ વિન્યસેત્ ।
અંગુષ્ઠમાત્રભુવનાય નમઃ । ધ્યાદ્વામપરં તતઃ ।
વિન્યસેદ્ભુવનાન્યત્ર સપ્તવિંશતિ સંખ્યયા ।
પદમોંકારમારભ્ય વ્યોમિન્ પઠાચધ ।
એકવિંશતિ સંખ્યાનિ વિદ્યાદાશ્ચ પદાનિ તુ ।
વધૂકારાદિ ઇકારાન્તા વર્ણસ્તુઃ સપ્તસંખ્યયા ।
મદ્રોઘોર શિખેદ્રોક્તે વિદ્યાયાં ચ વિશેષતઃ ।
બીજે મકુટદાનાદ્વા પૂષા ચ કટિજિંહ્વિકા ।
વ્યાનનાગા તથા વાયુઃ ચક્ષુઃ પયેન્દ્રિયેપિ ચ ।
રૂપં ચ વિષયશબ્દા સ્પર્શરૂપગુણાનિ ચ ।
મણ્ડલં તૈવસંરક્તં દાહાકારં ત્રિકોણકમ્ ।
સ્વસ્તિકાં કંઠમભ્રાયં યોજનાયતકોટિભિઃ ।
કારણં રુદ્રભેદઞ્ચ તથાવસ્થાસુષુપ્તિકા ।
સર્વમેતન્ન્યસેત્તત્ર ભાસ્કરાભં ગુરુત્તમઃ ।
હૃદયાન્નાભિપર્યન્તં શિષ્યદેહે ચ સંસ્પૃશેદિતિ ।
અથ હૃદયમારભ્ય લલાટપર્વન્તર ઓં હાં શાન્તિકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં
સશિવતત્વાય નમઃ । ઓં હાં ઈશ્વરતત્વાય નમઃ । શુદ્ધતત્વવિદ્યાતત્વાય
નમઃ । ઓં હાં સદાશિવભુવનાય નમઃ । શિખણ્ડિ
પ્. ૨૬અ)
ભુવનાય નમઃ । શ્રીકણ્ઠેશભુ । ત્રિમૂર્તિભુ । એકરુદ્રભુ । એકનેત્રભુ ।
શિવોત્તમભુ । સૂક્ષ્મેશભુવનાય નમઃ । અનન્તેશભુવનાય નમઃ ।
નનોન્મની ભુ । સર્વભૂતદમનીભુ । બલપ્રમદની ભુવનાય નમઃ ।
વિકરણભુ । કલવિકરણભુ । કાલીભુ । કૌદ્રીભુ । જ્યેષ્ઠાભુ । ઓં હાં કં
નમઃ । ઓં હાં ગં નમઃ । ઓં હાં ગન્નમઃ । ઓં હાં વ્યોમવ્યાપિને નમઃ
। વ્યોમરૂપાય સર્વવ્યાપિને નમઃ । ઔં હાં અનંતાય નમઃ । અનાથાય નમઃ
। અનાથાય અનાશ્રિતાય નમઃ । પુનાયશાશ્વતાય યોગપીઠાય સંસ્થિતાય
નિત્યયોગિને ધ્યાનહરાય ઓં હાં હોં તત્પુરુષાય નમઃ । ઓં હાં
હૈંકનચાય નમઃ । ઓં હાં બિન્દવે નમઃ । ઓં હાં ઇકારાય નમઃ । ઓં
હાં અલમ્બુસાય શોનાદિભ્યાં નમઃ । ઓં હાં કૃકર કૂર્માભ્યાં નમઃ ।
ઓં હાં ત્વક્કર્મેન્દ્રિયાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં ઈશ્વરાય નમઃ । એવં ન્યસેત્ ।
ઉક્તઞ્ચ ।
સદાશિવેશ્વરો વિદ્યાં શાન્તા ચ ત્વત્રયં ન્યસેત્ ।
સદાશિવાદિ વાવામાન્ તતાન્યષ્ટાદશપુરાણિ ચ ।
વ્યોમવ્યાપિનમારભ્ય ધ્યાનાહારપથાચધી ।
પદાનિ રવિસંખ્યાનિ વર્ણાનિ ગગનાસ્મૃતાઃ ।
બીજે બિન્દુમકારશ્વે મન્ત્રો વક્ત્રતનુ ચદૌ ।
અલંબુસા યશો નાડ્યા વાયુઃ કૃકરકૂર્મકૌ ।
અક્ષરાયેભિરુભ્રાયં યોજનાનાન્તુ વાયવમ્ ।
પ્. ૨૭)
તુર્યાવસ્તમનન્તઞ્ચ કારણઞ્ચેશ્વરાન્ન્યસેત્ ।
આયામવમિદં સર્વં બલાચ્ચ હૃદયાદધિ ।
ધ્યાયેદ્દેહો શિશોસ્તત્ર પાશસૂત્રે ચ દેશકં ઇતિ ।
અથ લલાટમારભ્ય શિરઃપર્યન્તં ઓં હાં શાશ્વતીતાકલાયૈ નમઃ । ઓં
હાં શિવતત્વાય નમઃ । ઓં હાં શક્તિતત્વાય નમઃ । ઓં હાં
અનાશ્રિતભુવનાય નમઃ । અનાયભુ । અનંતભુ । વ્યોમરૂપિણીભુ । વ્યાપિની ભુ ।
ઊર્ધ્વગા ભુ । મોચિકા ભુ । રેચિકા ભુ । દીપિકા ભુ । ઇન્દિકા ભુ । શાન્ત્યતીતા ભુ ।
શાન્તિભુ । વિદ્યા ભુ । પ્રતિષ્ઠા ભુ । નિવૃત્તિ ભુ । ઓં હાં અન્નમઃ । ઓં હાં
આં નમઃ । ઇં ઈં ઉ ઊ ઋ ૠ ઌ ૡ એં ઐં ઓં ઔં અં અઃ । ઓં હાં ઓં
નમઃ । ઓં હાં હૌં શિવાય નમઃ । ઓં હાં ઈશાનાય નમઃ । ઓં હાં હઃ
અસ્ત્રાય નમઃ । ઓં હાં અનાથાય નમઃ । ઓં હાં હું નમઃ । ઓં હાં કૂર્મો
શંખિની નાડિભ્યાં નમઃ । ઓં હાં દેવદત્ત ધનઞ્જયાભ્યાં નમઃ । ઓં
હાં શ્રોત્રવાગિન્દ્રિયાભ્યાં નમઃ । ઓં હાં સદાશિવાય નમઃ । એવં ન્યસેત્ ।
ઉક્તઞ્ચ -
દ્વે દ્વે તત્વે તાંત્પતીતાયાં ક્રમાભક્તશિવાત્મકે ।
અધનાશ્રિતશક્ત્યાદિ નિવૃત્તિયદિદંતિકા ।
નાભિનાધિષ્ઠિતાં ન્યસ્યાં ભુવનાન્યૂનષોડશ ।
નાદબં પ્રણવં વીથી પદં સાક્ષાનિરાત્મકમ્ ।
પ્. ૨૮)
અકારાદિ વિસર્ગાન્તા વર્ણાષોડશકીર્તિતાઃ ।
ઈશાનાસ્ત્ર શિવામન્ત્રાજીવેદ્વૈના તથા ।
નાડ્યાહ્વૌ કુહૌ શંખિની ચ । દેવદત્તાધનંજયોઃ ।
એતદુક્તં સમાખ્યાતં કર્તા ચૈવ સદાશિવઃ ।
શિખામારભ્યફાલાન્તં ધ્યાયેત્સર્વં સિતં શિરોરિતિ ।
અથ મૂર્ધ્નિમારભ્ય શિખાપર્યન્તં ઓં હાં શાન્ત્યતીતોત્તરાકલાયૈ નમઃ ।
તસ્યાં બાહૌ । નિવૃત્તિકલયૈ નમઃ । ઓં હાં વિદ્યાકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં
શાન્તિકલાયૈ નમઃ । ઓં હાં શાન્ત્યતીતાકલાયૈ નમઃ । ઇતિ કલાધ્વન્યાસઃ । ઓં
હાં પૃથિવી તત્વાય નમઃ । બલતેજઃ વાયુઃ આકાશં પાદપાણિ વાક્ નાનાં
જિહ્વા ચક્ષુઃ ત્વક્ શ્રોત્ર મનઃ હંકાર બુદ્ધિપ્રકૃતિપુરુષઃ । રાગનિયતિવિદ્યા
કલા । કાલા । માયા શુદ્ધવિદ્યા શક્તિશિવતત્વાય નમઃ । ઇતિ તત્વાધ્વન્યાસઃ ।
ઓં હાં કાલાગ્નિભુ । કૂશ્માણ્ડભુ । હાટકભુ । બ્રાહ્મભુ । વૈષ્ણવભુ ।
રૌદ્રભુ । કપાલીશભુ । અન્યજભુ । બુદ્ધભુ । વજ્રદેહભુ । પ્રમર્દનભુ ।
વિભૂતિભુ । અવ્યભુ । શાસ્ત્રભુ । સંયોગભુ । પિનાકિભુ । ત્રિદશાધિપભુ ।
અગ્નિરુદ્રભુભુ । હુતાશનભુ । પિંગેશભુ । ખાદકભુ । હરણભુ । જ્વલનભુ ।

દહનભુ । બભ્રુભુ । ભસ્માંતકભુ । ક્ષયાન્તકભુ । યામ્યભુ । મૃત્યુ ભુ ।
હર ભુ । ધાતૃ ભુ । વિધાતૃ ભુ । કર્તૃભુ । સંયોક્તૃ ભુ ।
પ્. ૨૯)
વિયોક્તૃભુવનાય નમઃ । અધરપતિભુ । ધર્મપતિભુ । નિરૃતિ ભુ । મારણ
ભુ । હન્ત ભુ । ક્રૂરદૃષ્ટિ ભુ । ભયાનક ભુ । ઊર્ધ્વકેશ ભુ । વિરૂપાક્ષ ભુ
। ધૂમ્રભુ । લોહિતભુ । દંષ્ટ્રિ ભુ । લલ ભુ । અતિબલ ભુ । પાશહસ્ત ભુ ।
મહાબલ ભુ । શ્વેત ભુ । ક્ષય ભદ્ર ભુ । દીર્ઘબાહુ ભુ । જલાન્તકભુ ।
મેઘનાથ ભુ । સુનંદ ભુ । શીઘ્રભુ । લઘુ ભુ । વાયુવેગ ભુ । સૂક્ષ્મ ભુ ।
તીક્ષ્ણ ભુ । ક્ષયાન્તક ભુ । પઞ્ચાન્તકભુ । પંચશિખિભુ । કપર્દિભુ ।
મેઘવાહન ભુ । નિધીશભુ । રૂપવાન્ભુવનાય નમઃ । ધંન્ય ભુ ।
સૌમ્યદેહ ભુ । જટાધર ભુવનાય નમઃ । લક્ષ્મીદૃગ્ભવ ભુ ।
રક્તદૃગ્ભવ ભુ । રક્તદૃગ્ભુવ ભુ । શ્રીદૃગ્ભુવ ભુ । પ્રકામદભુ ।
વિદ્યાધિપ ભુ । ઈશાન ભુ । સર્વજ્ઞ ભુ । જ્ઞાનભુગ્ભુવનાય નમઃ ।
વેદપારણ ભુ । સુરેશ ભુ । સર્વજ્ઞ ભુ । જ્યેષ્ઠ ભુ । ભૂતપાલભુ । વલિય ભુ
। તૃષભુ । વૃષાધારભુ । ક્રોધન ભુ । મારુતાશન ભુ । ગ્રસન ભુ ।
ઉદુમ્બરીશ ભુ । ફણીન્દ્રભુ । દંષ્ટ્રિભુ । શમ્ભુ ભુ । ગણાધ્યક્ષ ભુ ।
ત્વ્રક્ષ ભુ । ત્રિદશેશ ભુ । સંવાહ ભુ । વિદાહ ભુ । ન ભુ ભુ । રિત્યુભુ ।
ત્રિલોચન ભુ । વીરભદ્ર ભુ । ભદ્રકાલી ભુ । અમરેશભુ । પ્રભાસ ભુ ।
નૈમિશારણ્ય ભુ । ઓષધીપુષ્કર ભુ । ઇંડીશ ભુ । દંડીશ ભુ । ભારભૂતિ
ભુ । લકુલીશ ભુ ।
પ્. ૩૦)
હરિશ્ચન્દ્રભુ । શ્રીશૈલભુ । વિશ્વેશજિત્વેશ ભુ । નમ્રાન્તકભુવનાય નમઃ
। મધ્યમેશ ભુ । મહાકાલભુ । કેદારભુ । ભૈરવભુ । ગયભુવનાય નમઃ
। કુરુક્ષેત્ર ભુ । અનાટવલભુ । નટવલભુ । વિમલેશ ભુ । અટ્ટહાસભુ ।
મહેન્દ્રભુ । અવિમુક્તભુ । મહાબલભુ । ગોકર્ણભુ । સ્વર્ણક્ષભુ । સ્થાણુભુ ।
ચકલંડભુ । દ્વિરણ્ડભુ । મકોટભુ । મણ્ડલેશ્વરભુ । કાલજ્ઞાન ભુ ।
શંકુકર્ણ ભુ । સ્થૂલેશ્વર ભુ । સ્થલેશ્વરભુ । પૈશાચ ભુ । રાક્ષસભુ ।
યક્ષ ભુ । ગન્ધર્વ ભુ । ઇન્દ્ર ભુ સૌમ્ય ભુ । પ્રાજેશ । બ્રાહ્મ્ય ભુ ।
અકૃતભુ । કૃતભુ । ભૈરવ ભુ । બ્રાહ્મ્ય ભુ । વૈષ્ણવ ભુ । કૌમાર ભુ ।
ઉમા ભુ । શ્રીકંઠ ભુ । વામભુવનાય નમઃ । ભીમ ભુ । ઉગ્ર ભુ । બલેશ
ભુ । ઈશાન ભુ । એકવીર ભુ । પ્રચંડ ભુ । ઉમાપતિ ભુ । અજભુવનાય નમઃ ।
અનન્ત ભુ । એકશિવ ભુ । ક્રોધ ભુ । સંવર્તકભુ । જ્યોતિર્ભુવનાય નમઃ ।
પિંગભુ । શૂરકભુ । પઞ્ચાન્તકભુ । એકવીરભુ । શિખિદભુ । મહાદ્યુતિ ભુ ।
વામદેવ ભુ । ઉદ્ભવ ભુ । એકપિંગ ભુ । એકેક્ષણ ભુ । એકેક્ષણ ભુ । ઈશાન
ભુ । અંગુષ્ઠમાત્ર ભુ । વામા ભુ । જ્યેષ્ઠા ભુ । કાદ્રિ ભુ । કાલિ ભુ ।
કલવિકરણી ભુ । બલપ્રમદ ભુ । સર્વભૂતદમની ભુવનાય નમઃ ।
મનોન્મની ભુ । અનંતેશ ભુ ।
પ્. ૩૧)
સૂક્ષ્મેશ ભુ । શિવોત્તમ ભુ । એકનેત્ર ભુ । એકરુદ્રભુ । ત્રિમૂર્તિભુ ।
શ્રીકણ્ઠેશ ભુ । શિખણ્ડિ ભુ । સદાશિવ ભુ । નિવૃત્તિ ભુ । પ્રતિષ્ઠા ભુ ।
વિદ્યા ભુ । શાન્તિભુ શાન્ત્યતીતા ભુ । ઇંડિકા ભુ । દીપિકા ભુ । રેચિકા ભુ ।
મોચિકા ભુ । ઊર્ધ્વકા ભુ । વ્યાપિની ભુ । વ્યોમરૂપિણી ભુ । અનન્તુ ભુ । અનંત
ભુ । અનાથ ભુ અનાશ્રિતભુ । ઇતિ ભુવનાધ્વ । ઓં હાં ક્ષં નમઃ । લં હં
સં ષં શં કં પં । કં રં યં મં ભં ષં ફં પં નં ધં દં
થં તં ણં ઢં ડં ઠં ટં ઞં નં જં છં ચં ઙં ઘં ગં
ખં કં અઃ । અં ઔ ઔં ઐં એં ૡં ઌં ૠં ઋં ઊં ઉં ઈં ઇં આં અં
ઇતિ વર્ણાધ્વા । ઓં શિવાય ઓં નમો નમઃ । સર્વ શર્વ શિવ શર્વ સૂક્ષ્મ
સૂક્ષ્મ શબ્દ શબ્દ જ્ઞાન જ્ઞાન પિંગપિંગ પતંગ પતંગ તુરુતુરુ
સાક્ષિસાક્ષિ પૂર્વસ્થિતાપૂર્વસ્થિત અસંસ્તુત અસંસ્તુત અનર્ચિતાનર્ચિત
બ્રહ્માવિષ્ણુરુદ્રપરસર્વસાન્નિધ્યકર સર્વભૂતસુખપ્રદભવોદ્ભવ ભવ
ભવ શર્વ શર્વ પ્રથમ પ્રથમ મુઞ્ચ મુઞ્ચ યોગાધિપતે મહાતેજસઃ
સદ્ભાવેશ્વરમહાદેવ મહેશ્વર મહાત્મન્ શર્વ શિવનિધનોદ્ભવ નિધન
અનિધન ઓગં સુવઃ ઓં ભૂઃ ઓં ભૂઃ ધૂ ધૂ ધૂ ધૂઃ નાના નાના અનાદિ
અભસ્મ અધૂમ અનગ્નિ અરૂપ જ્યોતિ જ્યોતિઃ । તેજસ્તેજઃ । પ્રથમ પ્રથમ અરૂપિન્
પ્. ૩૨)
અરૂપિન્ વ્યાપિન્ વ્યાપિન્ અચેતનાચેતન પરમેશ્વરપદાય જ્યોતિરૂપાય
સર્વવિદ્યાધિપતયે સર્વયોગાધિકૃતાય અનિધનાય ગોપ્ત્રે ગુત્થાતિગુત્થાય ઓં
નમો નમઃ । સદ્યોજાતમૂર્તયે વામદેવ ગુત્થાય અઘોરહૃદયાય
તત્પુરુષવક્ત્રાય ઈશાનમૂર્ધ્વાય શિવાય સર્વપ્રભવે ઓં નમો નમઃ ।
શિવાય ધ્યાનહરાય નિત્યં યોગિને યોગપીઠસંસ્થિતાય શાશ્વતાય ધ્રુવાય
અનાશ્રિતાય અનાથાય અનન્તાય શિવાય સર્વવ્યાપિને વ્યોમરૂપાય વ્યોમવ્યાપિને
ઓં નમો નમઃ । ઇતિ પદાધ્વઃ । ઓં સદ્યોજાતાય નમઃ । ઓં હાં હં
હૃદયાય નમઃ । ઓં હાં હાં વામદેવાય નમઃ । ઓં હાં હાં શિરસે
નમઃ । ઓં હાં હું અઘોરાય નમઃ । ઓં હાં હું શિખાય નમઃ । ઓં હાં
હૈં તત્પુરુષાય નમઃ । ઓં હાં હૈં કવચાય નમઃ । ઓં હાં હૌં શિવાય
નમઃ । ઓં હાં હૌં શિવાય નમઃ । ઓં હાં હૌં ઈશાનાય નમઃ । ઓં હાં
હઃ અસ્ત્રાય નમઃ । ઇતિ મન્ત્રાપ્ત્વા । તતઃ પાદાદિશિખાપર્યન્તં ષટ્તનેષુ
ષટ્વારં પ્રણવપઞ્ચાક્ષરં ન્યસેત્ । ઉક્તં ચ ગુરુશિષ્યં સમાલોક્ય
તત્વદેહં વિચિન્તયેત્ । ષટ્ચક્રઞ્ચ ષઙ્ગં ચ ષડધ્યાનં ષડાનનમ્ ।
તત્તત્સ્થાનેષુ વિન્યસ્ય પઞ્ચબ્રહ્માણિ વિન્યસેત્ । ઉક્તં ચ । મણ્ટપં રચયિત્વા
(તુ) સર્વાલંકારશોભિતમ્ ।
પ્. ૩૩)
તત્રાચાર્યઃ સમાસીનઃ સર્વૈર્માહેશ્વરૈસ્સહ ।
સમાગતસ્ય દીક્ષાર્થિં શિષ્યસ્સકરુણાનિધિઃ ।
માંસપિણ્ડનિવૃત્તી ચ મન્ત્રં ન્યાસવિધાનતઃ ।
પ્રકુર્યાન્મન્ત્રપિણ્ડત્વં સ્વસ્તિકારોહણાં હ્વયેત્ ।
તતઃ પ્રાણાનાયમ્ય શિષ્યસ્યાણાવિમલ સંહારકાર્થં ભૂતિપટ્ટાખ્ય
શિક્ષાયા ભસ્મસ્નાનં ભસ્મોદ્ધૂલનં ભસ્મધારણં ચ કરિષ્યે । ઇતિ
સંકલ્પ્ય । ભસ્મં ગૃહીત્વા । વામપાણિ તલે નિક્ષિપ્ય દક્ષિણહસ્તેનાચ્છાદ્ય
પ્રણવપઞ્ચાક્ષરેણ ષટ્વારમભિમન્ત્ર્ય । તતઃ સદ્યોજાતમિતિ મન્ત્રેણ
પાદયોઃ સંલિપ્ય ભસ્મં ગૃહીત્વા । વામપાણિ તલે નિક્ષિપ્ય
દક્ષિણહસ્તેનાચ્છાદ્ય । પ્રણવપઞ્ચાક્ષરેણ વામદેવાયેતિ મન્ત્રેણ
મકારેણ ચ નાભૌ । સંલિપ્ય । અઘોરેભ્ય ઇતિ મન્ત્રેણ શિકારેણ ચ હૃદયે ।
તત્પુરુષા ઇતિ મન્ત્રેણ વકારેણ ચ મુખે । ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનામિતિ મન્ત્રેણ
વકારેણ ચ મુખે ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનામિતિ મન્ત્રેણ મકારેણ ચ મૂર્ધ્નિ
પઞ્ચબ્રહ્મમન્ત્રૈઃ પ્રણવપઞ્ચાક્ષરેણ શિખાયામ્ । ભસ્મં સંલિપ્ય ।
પ્રણવપઞ્ચાક્ષરમન્ત્રેણ ભસ્મના સર્વાંગોદ્ધૂલનં કૃત્વા । તતઃ
જલાલોડિત ભસ્મના પઞ્ચબ્રહ્મમન્ત્રૈઃ પ્રણવપઞ્ચાક્ષરેણ મૂર્ધ્નિ ।
ઈશાનસ્સર્વવિદ્યાનામિતિ મન્ત્રેણ ઇકારેણ ચ લલાટે । તત્પુરુષા ઇતિ મન્ત્રેણ
વકારેણ ચ કણ્ઠે । અઘોરેભ્ય
પ્. ૩૪)
ઇતિ મન્ત્રેણ શિકારેણુ ચ । વક્ષસિ વામદેવા ઇતિ મન્ત્રેણ દક્ષિણસ્કન્ધે । સદ્યો
જાતા ઇતિ મન્ત્રેણ નકારેણ ચ વામસ્કન્ધે ત્રિપુણ્ડ્રાનિ ધૃત્વા ।
શિખાયુક્તસ્થાનેષુ રુદ્રાક્ષાણું ધૃત્વા । ઉક્તં ચ તત્તત્સ્થાને તુ
તન્મન્ત્રાદીન્વિભૂતેરપિ ધારણાત્ । ભૂ ષ્ટમિતિ ખ્યાતમનાજમલમોચિકા । મિતે ।
તત્પૂર્વોક્તકુણ્ડસ્થંડિલે વા શિવાગ્નિજનયિત્વા । તતઃ પ્રાણાનાયમ્ય । લિંગે
તત્કલાસ્થિકરણાર્થં પ્રણવપઞ્ચાક્ષરેણાજ્યદ્રવ્યેણાષ્ટોત્તરશતાહુતિં
વ્યાહૃદિશ્ચ હૃત્વા । પુનઃ પ્રાણાનાયમ્ય
શિષ્યદેહાસ્થિતાણવાદિમલત્રયનિવર્ત્યર્થં પ્રણવપઞ્ચાક્ષરેણાજ્યદ્રવ્યેણ
શતદ્રવ્ય હુત્વા । પૂર્ણાહુતિં વિધાય । તતઃ ગુરોર્મણ્ડલસમીપં ગત્વા
પ્રાણાનાયમ્ય આયત્તાખ્ય દીક્ષાં કરિષ્ય ઇતિ સંકલ્પ્ય । પાત્રસ્ય
પઞ્ચસૂત્રઘટિતસર્વમન્ત્રં ન્યાસસંસ્કૃતશાન્તેશ્વરમાદાય
સ્વવામહસ્તે નિધાર્ત્તના વિધાર્ચનેનાર્ચયિત્વા । ભો શિષ્ય એતત્સુપૂજિતલિંગં

વિયોક્તુ । ઉક્તં ચ । પઞ્ચસૂત્રકૃતં લિંગં સંપૂજ્યવિધિવત્તતઃ । શિષ્યસ્ય
દર્શયેલિંગમાયત્તં ચોચ્યતે ઋધૈરિતિ । તત્સમયે ગુરુશિષ્યયોર્મધ્યે
યવનિકાં ગ્રાહયિત્વા । સર્વગણ પ્રતિપાદિત ચૂર્ણકમંગલાષ્ટકાનિ
સર્વમંગલનિસ્વનૈઃ । સઃ પઠિત્વા ।
શાન્તોદાન્તવદાન્યસત્વવચનો દક્ષકૃપાલો શુચિઃ ।
પ્. ૩૫)
સર્વજ્ઞશિવમન્ત્રશિદ્ધિરઘોધીરો મણીનુસ્તુતઃ ।
શિષ્ય પ્રાક્તનકર્મદોષહરણઃ સદ્ભક્તમુક્તિપ્રદો
એતે સર્વગુણોત્તમો ગુરુવરઃ કુર્વન્તુ તે મંગલમ્ ।
બ્રહ્માવિષ્ણુ સુરેન્દ્રપૂજિતપદાબ્રહ્માણ્ડ ભાણ્ડોદરો
બ્રહ્માદિપશુબન્ધમોક્ષણપરબ્રહ્મસ્વરૂપાક્ષયઃ ।
સાદૃશ્યાધિકજન્મમૃત્યુરહિતઃ સત્કાંતિ મુક્તિપ્રદો પાર્વત્યા સહિતઃ શિવ
શિવકરઃ કુર્વન્તુ તે મંગલમ્

ધર્માધિષ્ઠિતવિગ્રહો યુગયુગે ધર્મપ્રમાણાગમાશ્ચામ્નાયાંઘ્રિ ચ
તુષ્ટયસ્ત્રિજગતાં તીર્થાશ્રયાણ્ડાશ્રયઃ ।
લોકાનન્દકરો ઋષિર્મુનિગણૈઃ સર્વામરૈર્વાંદિતો
નન્દીશપ્રવરદ્વિતીયગિરિશઃ કુર્વન્તુ તે મંગલમ્

ભૂતપ્રેતપિશાચ યક્ષદનુજારિષ્ટારિસંવારિણી
દારિદ્ર્યપ્રતિવક્ષરોગભયદુષ્કર્મોઘસંવારણી ।
સપ્તશ્રેય સુખાદિપુણ્ય વિભવાષ્ટૈશ્વર્ય સંધાયિની ભૂતિ
સર્વજગત્પવિત્રકરણી કુર્વન્તુ તે મંગલમ્

રુદ્રાક્ષેન્દ્રિયમેદિની પરિતસ્સંદ્વારિ પ્રભાવોદ્ભવો યો
રુદ્રાક્ષતમર્ચભૂપસતતં સર્વોપકારાર્થકૃત્ ।
સ્પર્શેક્ષ્ણિસ્મૃતિ ધારણૈર્જપકૃતાં યત્કોટિકોષ્યાધિકામ્ ।
તદ્રુદ્રાક્ષમનંતપુણ્યફલદં કુર્વન્તુ તે મંગલમ્

વાતાન્તાર્ગતમર્દનાયકમણી વેદાથસારં મહા ।
મન્ત્રોદ્ધારકમન્ત્રરાજજનકઃ પુણ્યાતિપુણ્યાત્મકઃ ।
સર્વાધીષ્ઠ ફલપ્રદસુકૃતિનાં સુજ્ઞાન જીવામલઃ ।
શ્રીપઞ્ચાક્ષરીમન્ત્રરટ્ સતતં કુર્વન્તુ તે મઙ્ગકમ્ ।
પ્. ૩૬)
ગંગા વેદવતી ચ સૂર્યતનયા સારસ્વતી નર્મદા કૃષ્ણાગૌતમિ
મુખ્યપુણ્યતટિની બ્રહ્માંડમધ્યે ખલે ।
તીર્થસ્નાનસહસ્રકોટિફલદં યદ્યદ્વિધૌ તત્ફલં શંભોપાદબલં
સદાશિવકરં કુર્વન્તુ તે મંગલમ્

સાહસ્રંણ્યમિતોપવાસકૃતપ્રાજાપત્યકુચાદિનાં વેદોક્તાચરણસ્ય મેધશત
સહસ્રાણિ નૈતત્ફલમ્ ।
કોટ્યંશેત સમાનપુણ્યમમિતપ્રાસાદશિક્ષાશિવે તત્પ્રાસાદમનંત
કોટિફલદં કુર્વન્તુ તે મંગલમ્

સ્વસ્તિ શ્રીપરં જ્યોતિસ્વરૂપદિવ્યોમલિંગ પ્રભુસંભૂતાનંતકોટિપુરાતન
મહાપ્રમથગણાનામ્ । સદાનન્દનન્દિનાથાક્ષયવીરકવીર
ભદ્રભદ્રાક્ષમહાકાલબલપ્રિયબલપ્રમદનનિષ્કમ્પનિષ્કલ ચણ્ડકીર્તિ
ચણ્ડેશ્વરભૃંગિરિહિ મૃત્યુંજય । દક્ષભાસ્કરસિંહચર્માંબરધર
વ્યાઘ્રચર્મામ્બરધરધરાર્ધનારીશ્વરહાટકેશ્વર
ચન્દ્રગંગામ્બુશેખરવામદેવ
પુષ્પદન્તગગનાણ્ડાભરણમણ્ડાભરણાદિ સમસ્તમહાપ્રમથગણાનામ્ ।
આદિ રુદ્રશાશ્વિતરુદ્રનીલરુદ્રબલવિકરણરુદ્રપલયાગ્નિ
રુદ્રશબરરુદ્રશરભરુદ્રમહાનાટ્ય
રુદ્રેકપાદરુદ્રપ્રમુખરુદ્રગણાનાં સોમસર્વેશ્વરમહાકાય લકુલીશ્વર
વૃષભેશ્વર ગુહાવા નદ્યષ્ટાવિંશતિયોગાચાર્યાણાં ધમાચાર્યાદિ
દ્વાદશોત્તરશતશિષ્યવર્ણાણામ્ । તિરુનીલકણ્ઠ તિરુનાલ્લષોવમાનકં
જારુગણપાલનિદ્ધુવલ્લહકુમારપાલકોર્ભકરિકાલચોલકંનપ્પકલકેત
પ્. ૩૭)
કલકેત બ્રહ્મયયં કિન્નરબ્રહ્મયયમાચિદેવયયમંચનપણ્ડિતશ્રીપતિમુત્થિત
મલ્લિકાર્જુન પણ્ડિતચન્નબસવેશ્વર
મુખ્યપુરાતનનૂતનમહાભક્તગણાનાં
ભક્તમાહેશ્વરપ્રાસાદિપ્રાણલિંગશરણૈક્યષટ્ફલાત્મકાનાં
રેવણાસિદ્ધાદિ ચતુર્મઠચતુર્યુગગુરૂણાં વીરભદ્રેશ્વર કુમારસ્વામ્યાદિ
ગણેશ્વરાણાં અનયોર્દમ્પત્યોઃ દીક્ષામુહૂર્તં સુમાસં સુદિવસં સુવારં
સુનક્ષત્રં સુયોગં સુંકરણં સુચન્દ્રતારાબલં સ્વસ્તિ સર્વગ્રહઃ
સુનક્ષત્રૌ શુભ એકાદશ સ્થાન ફલદા વરદા સુમુહૂર્તા સુપ્રસંના
ભવન્તુ । ધ્રુવન્તુ । તતો ગુરુર્માહેશ્ચરૈસ્સહ । ધ્રુવંતે રાજેતિ મન્ત્રેણ
ગુરુકારુણ્યદંણંત્રયકોણત્રયેષુ દૃઢતરેણ લિંગવાન્ ભવેતિ જવનિકાં
કિલચિદાવર્જ્ય મંગલાક્ષતાન્ શિષ્યસ્ય શિરસે નિષ્યા । ધ્રુવંતે રાજા વરુણો
ધ્રુવં દેવો બૃહસ્પતિઃ । ધ્રુવંત ઇન્દ્રશ્ચાગ્નિશ્ચ રાષ્ટ્રં ધારયન્તાં
ધ્રુવમ્ । તતઃ સુમુહૂર્તે જવનિકાં વિસૃજ્ય । ગુરુરુત્તરાભિમુખસ્સન્
સ્વવામભાગે સ્વાસને ચ શિષ્યં પ્રાઙ્મુખમુપવેશ્ય । તતો ગુરુઃ ।
પ્રાણાનાયમ્ય શિષ્યસ્ય સ્વયત્તાભિધાનદીક્ષાં કરિષ્ય ઇતિ સંકલ્પ્ય । તતઃ
કૌશેયાદિવસ્ત્રમાત્મનઃ શિષ્યસ્ય ચોપર્યાચ્છાદ્ય । તદનન્તરં શિષ્યસ્ય
વામહસ્તં સપ્તવારં સંક્ષુભ્ય । મૂલમન્ત્રેણ બિત્ર્ય ચ । સ્વવામહસ્તાર્ચિત
પ્. ૩૮)
શાન્તેશ્વરં સ્વદક્ષિણહસ્તેન શિષ્યવામહસ્તેન દૃઢં ગૃહીત્વા ।
ઉક્તઞ્ચ -
શિષ્યસ્ય વામહસ્તં તુ સપ્તવારં સમર્ચયેત્ ।
ગુરુરર્ચિત લિંગન્તુ નિક્ષિપ્યાત્ર દૃઢં ગૃહેદિતિ ઉક્તઞ્ચ । ગૃહીત્વા દેશિકો
લિંગમુત્તમાંગાદિકે સ્તલે ચારયેદવદાનેન લિંગસ્સ્વાયત્તમુચ્યતે ।
ઇતિ । તતો ગુરુઃ સ્વયંપૂજ્ય સ્વદક્ષિણહસ્તં ચ સંક્ષુભ્ય
પ્રણવપંચાક્ષરીમન્ત્રેણ ષડ્વારમભિમન્ત્ર્ય એવં શિવહસ્તં વિધાય । ભો
શિષ્ય અષ્ટાદશ કુલભ્રાન્તિં વિધાય શરણકુલે ભ્રાન્તિં કુરુ । ભો શિષ્ય
શરીરેન્દ્રિય દેહાદિસંસારં પરિહૃત્ય । મમ શિવપૂજાપઞ્ચાચાર એવમિતિ
વિલોકયા । હે શિષ્ય ત્રિમલોદ્ધતતુષ્ટબહ્વે મનો ન કુરુ । હે શિષ્ય તદેકં
પઞ્ચવિંશતિ તત્વાત્મકં દશતત્વાત્મકમસિ પદં ચ સમ્યગ્ બ્રૂહિ ।
લિંગાંગિ સંયોગી ભવ । એ શિષ્ય લિંગત્વમેદાસિ । હેં શિષ્ય પરશિવઃ ।
સ્વયમેવ ષટ્લિંગાંગસ્વરૂપતો ભવતી । હેષષ્યત્વો સચ્ચિદાનન્દબ્રહ્માત્મકોસિ
ચ । ઇત્યેવં સમયાદિ સપ્તદીક્ષાભિરુપદિશ્ય શિષ્યસ્ય શિરસ્પયં મે હસ્તો
ભગવાનિતિ મન્ત્રેણ શિવહસ્તં નિધાય । અયં મે હસ્તો ભગવાનયં મે
ભગવત્તરઃ । અયં મે વિશ્વભેષજોયં શિવાભિમર્શનઃ । અયં માતા અયં
પિતા અયં જીવાતુરાગમત્ । ઇદં તવ પ્રસર્પણમ્ ।
પ્. ૩૯)
સુબન્ધવેતિ નિરીહિ । ઉક્તઞ્ચ અષ્ટાદશકુલે ભ્રાન્તિં વિહાય । શિવયોગતઃ ।
શરણાનાકુલે પ્રીતિન્ । સદા કુર્યાભિવે યથા । ઇત્યેષાં શાંભવીદીક્ષા ।
સમયાખ્યા નિગદ્યતે । શરીરેન્દ્રિયગેહાદિ સંસારપરિહૃત્ય ચ ।
શિવપૂજાચારાશ્ચ । સંસાર ઇતિ સદા । નિસ્સંસારાખ્ય દીક્ષેયં
પ્રકૃતેર્નાલકારિણી ।
ત્રિમદ્ભવે દુષ્ટમનો યચ્ચ ન વર્તતે । ઇત્યુચ્યતે મહાદીક્ષા નિર્યાણાખ્ય
મહેશ્વરી । તતો મોત્વં પદં પઞ્ચ । વિંશત્યશિવપદં દશ ।
એતત્પ્રભોર્યલિંગાંગ સંયોગઃ કુરુતે સદા ।
તત્વ દીક્ષાં સમાખ્યાતં શિવસંયોગકારિણી ।
લિંગત્વમેવ ઇતિ સ્યાદ્યતે દેશિકન તુ ।
ઇત્યાદ્યાત્માખ્ય દીક્ષેયં સાક્ષાચ્ચિન્મયરૂપિણી ।
સ્વયં પરશિવ સાક્ષાત્વલિંગાંગસ્વરૂપકઃ ।
ભવેદિયં પરા દીક્ષા વ્યોમગ્રહસમાહૂયઃ ।
અયં શ્રી સચ્ચિદાનન્દબ્રહ્માત્મક ઇતીર્યતે । સત્યશુદ્ધાખ્ય દીક્ષાયમ્
સર્વમંગલકારિણી । ઇતિ એવંકૃત વેદાદીક્ષાયા ગુરુસ્વભૂમે
સર્વતત્વોપરિસ્થિતશિવશાંભવીં વિભાવ્ય તદનન્તરં હેષિષ્ય તદ્દર્શનેન
ઇષ્ટલિંગાત્પરં વસ્તુ ત્વયાનાજ્ઞાત સ્વં ભો શિષ્યશરીરપાદપર્યન્તં
પ્રતાનિનયઞ્ચ । શિષ્યલિંગપતિઃ સતિત્વમિતિ ભાવેન કાયકારણ
ભાવાર્ચણમિષ્ટાદિદિષુ કુરુ । ભો શિષ્ય નિરુપરાધિ પ્રાણિપથનકુરુ । હે શિષ્ય
પ્. ૪૦)
આદિમધ્યાન્તરહિતપરશિવઃ સોહમિતિ નિષ્ઠાં કુરુ । હે શિષ્ય અસ્મિન્ લિંગે
ભાવલયં કુરુ । ભો શિષ્ય એતત્સમસ્તં સમ્યક્ જ્ઞાત્વા નિવેદ્ય ચ વિગત
સંશયઃ સન્ સંપવર્તય ચ । ઇત્યેવમેકાગ્રચિત્તાદિ સપ્તદીક્ષાભિરુપદિશ્ય ।
પ્રાણેષ્ટતં મનસ ઇતિ શિવેન વચસાત્વેતિ મન્ત્રાં પઠિત્વા । પ્રાણેષ્વંતં
મનસો લિંગમાહૂયસ્મિન્ ક્રોધો યા ચ તૃષ્ટા ક્ષમા ચ । તૃષ્ટાં ચિત્વા હેતુ
જાલસ્ય મૂલં બુધ્વા । સઞ્ચિન્ત્યસ્થાપયિત્વા । ધરુદ્રે રુદ્ર એકૃત્વમાહુઃ ।
રુદ્રં શાશ્વિતં વૈ પુરાણં શિવે ન વચસાત્વા ગિરિશાચ્છાવથામસિ ।
યથાનસ્સર્વમિજ્જગદપક્ષ્ભાગં સુમના અસત્ । તતઃ શિષ્ય દક્ષિણકર્ણે
પ્રણવપઞ્ચાક્ષરીં ત્રિવારં શનૈરુપદિશ્ય । ઉક્તઞ્ચ ।
ઇષ્ટલિંગાત્પરં વસ્તુ નાજ્ઞાતં એકાગ્રદીક્ષેય ભવનાગશોષિણી ।
શરીરપાદપર્યન્તં ન મુઞ્ચતિ પ્રતાંન્યતઃ દૃઢપ્રતાખ્ય વીક્ષેય
લિંગાષારાભિમાનિની લિંગપતીઃ સતી ચાહમિતિ ભાવેન સર્વદા કાયસ્ય
કરુણાનાઞ્ચ ભાવસ્ય ચ સમર્પણમ્ ।
ઇષ્ટાદિષુ ચ કુર્વીત લિંગેષુ વિગતસ્પૃહઃ ।
પઞ્ચેન્દ્રિયાર્ચનાભિખ્યા દીક્ષાનામનુયોગતઃ ।
નિરપરાધિપ્રાણિવદઃ । ક્રિયતે નમ્યસૂયયા ।
અહિંસાખ્યમિમાં પ્રાહુરાચાર્ય શિવશાસ્ત્રિણઃ ।
આદિમધ્યાવસાનેન નહિતઃ પરમઃ શિવઃ ।
પ્. ૪૧)
સોહમિત્યાદિકા નિષ્ઠા હ્યેષાલિંગનિજાકરા ।
તસ્મિન્ લિંગે ભાવલયઃ સા દીક્ષા તુ મનો લયા ।
એતત્સમસ્તં નિબધ્ય । જ્ઞાત્વા વિગતસંશયઃ ।
વર્તતેશ્શરણં સદ્યો બુદ્ધિદીક્ષામહોત્તરેતિ ।
એવં કૃતમનુદીક્ષાયા ગુરુ સ્વભાવેન પૂર્વોક્તભાવીકં ના મનસા
સંયોજ્ય દૃષ્ટવાનિયતયાષ્ટાઅ વામકરતલ વિહિતાલિંગેતાં
કલામૂલમન્ત્રેણ સંસ્થાપ્ય । ઉક્તઞ્ચ -
ગુરુમૂર્તિં સમાદાય શિષ્યમસ્તકકે કલામ્ ।
નિજસદ્ભાવમાત્રેણ નીલોક્યા કૃસૃતાં કલામ્ ।
યથા કલા તથા ભાવો યથા ભાવસ્તથા મનઃ ।
યથા મનસ્તદા દૃષ્ટિઃ યથા દૃષ્ટિસ્તથા સ્થલમ્ ।
જલકુંભાગ્રસદ્ભક્તા તૈલં બિન્દુર્યયા તથા ।
દેહંપ્રાણાત્મનો વ્યાપ્ત્વા સંસ્થિતા શાંભવીં પરા ।
જ્વલત્કાલાનલાભાસ રવિકોટિ સમપ્રભા ।
તસ્યોર્ધ્વે તુ શિખાન્તં વૈ ચિદ્રૂપં પરમાકલા ।
નાકાશપરમા સૂક્ષ્મ તત્વાનાં બોધિની પરા ।
તામાકૃષ્ય યથાન્યાયં લિંગે સમુપવેશયેદિતિ ।
અસ્મિન્ લિંગે સ સ્થિરો ભવેતિ દેવં વિજ્ઞાપ્ય । હે પરશિવ ચરાચરાત્મકો ન ભવ
ભક્તૈક્ત તનુર્ભત્યુપપદિશ્ય હે શિષ્ય ભૂતિપ્રાણિન ભવલિંગપ્રાણિ
ભવત્યુપદિશ્ય તતઃ પાદોદકપ્રસાદૌ દત્વા ગુરુલિંગજંગમાન્
પ્. ૪૨)
સમ્પગર્ચયેતિ વિનીતં શિષ્યં પ્રત્યુક્ત્વા ।
આષ્ઠાવરણ સર્વથા શ્રદ્ધાં કુરુ પઞ્ચાચારેષુ પ્રવર્તયે । ઉક્તં ચ -
પ્રાદોદક પ્રસાદં ચ ગુરુલિંગઞ્ચ જંગમાન્ ।
સમ્યગર્ચયેતિ વિનીતં શિષ્યં પ્રત્યુક્ત્વા । અષ્ટાવરણે સર્વથા શ્રદ્ધાં કુરુ ।
પઞ્ચાચાર્યેષુ પ્રવર્તય ।
ઉક્તઞ્ચ -
પાદોદકં પ્રસાદં ચ ગુરુલિંગં ચ જંગમન્ ।
મન્ત્રરુદ્રાક્ષભસ્માનિ ચાષ્ટાવરણસંજ્ઞિકમ્ ।

લિંગાચારઃ સદાચારઃ શિવાચારસ્તથૈવ ચ ।
ગુરુભૃત્યા ચકારં ચ પઞ્ચાચાર ઇતિ સ્મૃતાઃ ।
તતઃ શોભનકાશેયાદિ વસ્ત્રેણ લિંગં બુધ્વા । શિષ્યસ્સકણ્ઠેનમો બ્રહ્મણે
ધારણયિતિ મન્ત્રેણ વૃત્તેન બ્રહ્માગ્રં ધિક્કૃત્વા નમો બ્રહ્મણે
ધારણં મે અસ્તુ નિરાકરણં ધારયિતા ભૂયાસં કર્ણયોશ્શતં
માચ્ચોધ્યમ્ । મમામુષ્ય ઓમ્ । તત્ર સમયાચારાદિકં બોધયેત્ । અસ્ય
દૃષ્ટિપાતં યત્તદ્દ્રવ્યં પરિવર્જયેત્ । શુદ્ધદ્રવ્યં સમાસાશ્ચ
લિંગાનાન્તુ સમર્પયેત્ । ઇતિ વ્રતસમાયુક્તો વીરશૈવો શિષ્યતે ।
વીરમાહેચ્વરાણાં ચ સામાન્ય વ્રતમુંચતે । પૂર્વોક્તશિવમુદ્રાસુ તદ્દારીષુ
ચ સર્વતઃ । અર્થતઃ પ્રાણતઃ પ્રાજ્ઞ ભક્તિઃ કુર્યાત્ વૃથામપિ । પાપં તેષુ
ન કર્તવ્યં સ્વયંમેદ કદાચન ।
પ્. ૪૩)
કૃતં વરેણ ચેત્પાપં નોપેક્ષેત્કરણૈ સ્ત્રિભિઃ ।
બલકાનક્ષયે તત્ર દુર્બલશ્ચેદ્વ્રજેદ્યતઃ ।
કરણૈસ્તુ વિહીનશ્ચેદ્બુદ્ધિં તત્ર ન નિક્ષિપેત્ ।
દ્વિકરોતિ યથા લિંગ ગુરુણાદીક્ષયા ધના ।
તથા પ્રભૃતિલિંગૈક્યમવિના ભવયોગતઃ ।
દેહપ્રાણેન સંસ્થાપ્ય પ્રાણલિંગે ચ નિક્ષિપેત્ ।
એતાભ્યાં પ્રાણદેહાભ્યાં પૃથક્ભાવ ન કારયેત્ ।
ગુરુણા દત્તલિંગન્તુ સાવધાનેન ધારયેત્ ।
પ્રમાદાત્પતિતે લિંગં પ્રાણાનપિ પરિત્યજેત્ ।
પતિતે પ્રાણલિંગે યઃ પ્રાણાન્ ધત્તે નરાધમઃ ।
ચ ચણ્ડાલ ઇતિ જ્ઞેયઃ શિવદ્રોહી ન ત. સ્પૃશેત્ ।
પ્રાણલિંગે વ્રતે લુપ્તે હસ્તખડ્ગાદપંચયેત્ ।
મુખં પંકજવચ્છિદ્યાદ્વિભૃત્યસ્સલક્ષણમ્ ।
વીરશૈવ ક્રમપ્રોક્તઃ પ્રાયશ્ચિત્તવિવર્જિતઃ ।
ઇત્યાજ્ઞારૂપેણોપદશ્ય એકકાલં દ્વિકાલં ત્રિકાલં વા સ્વેષ્ટલિંગં
સમર્ચયેત્ । દુપદિશ્ય । ઉક્તં ચ એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં વા સમર્ચયેદિતિ
।
અથ શિષ્યો ગુરૂણાં ચ પ્રણવમન્ત્ર યમાચરેત્ ।
સંપૂજ્ય દેશિકાયં દક્ષિણાં દાપયેત્તતઃ । ત્વ
ગોભૂમિ દાતિશ્ચ વહોપકરણાનિ ચ ।
આચાર્યાય પ્રદાતવ્યં શ્રદ્ધા ભક્તિપુરસ્સરમ્ ।
ઋત્વિક્જ્ઞાનાનાં સર્વેષાં દક્ષિણાં દાપયેત્તતઃ ।
ભોજયેચ્છિવભક્તાશ્ચ તામ્બૂલાનિ સમર્ચયેત્ ।
પ્. ૪૪)
ગુરુપૂજાં ચ કર્તવ્યં ભોજયેત્તદનન્તરમ્ ।
દીક્ષાવિધિરયં પ્રોક્તં સર્વતત્વાત્મકઃ પરઃ ।
જેયસુ શિવરાત્રે મહાકાલે લિંગોદ્ભવતુ મે સદા ।
રાત્રૌ દ્વિસપ્તઘટિકા શિવસંપૂર્ચંદ્રિકે ।
ક્ષીણચન્દ્રો ન લિખ્યેતે સુધિયો શૃણુ ષણ્મુખા ।
તત્રાપિ શિવરાત્રૌ ચ સંક્રાન્તે પઞ્ચપર્વસુ ।
તિથિનક્ષત્રવારાદિ સર્વદોષા પરિત્યજેત્ ।
દેવતા સ્થાપનં કૃત્વા ધારણં ચોપદેશિકા ।
વ્રતમાચરણે વત્સઃ સમાસાચ્છૃણુ ષણ્મુખાઃ ।
નામક્રિયા ગુણાતીતા સગુણૈ ગુણૈ સહ ।
સદાશિવં મહાદેવં મહાપાતકનાશનમ્ ।
કેન દોષો ભગવતે સર્વે વૈ દેવતાધિપાઃ ॥
તતોત્સવે તુ કાલે તુ વારનક્ષત્ર દૂષકે ।
એતાં સત્સક્તવિધિના શિવરાત્રે ચ સર્વસુ ।
એતેષુ પર્વકાલેષુ પ્રતિષ્ઠા માચરેત્સુધી ।
નહિ દોષા ચ હે દેવિ ધર્મસ્યૈતા મહાસ્મૃતા ।
॥ સામ્બશિવાય નમઃ ॥