ચર્યામેલાવણપ્રદીપ · ભાગ 112

ચર્યામેલાવણપ્રદીપઃ
1. પ્રથમઃ પરિચ્છેદઃ
ઓમ્ નમઃ શ્રીવજ્રસત્ત્વાય ।
નમત ખસમનિઃસ્વભાવશુદ્ધં નમતાશેષમનક્ષરમવાચ્યમ્ ।
નમતાનાગતસર્વગં સુગતં નમત સમસ્તાશેષસર્વશૂન્યમ્ ॥
"અર્થપ્રતિશરણેન ભવિતવ્યં શબ્દસ્તુ યથા તથા" ઇતિ ।
તન્ત્રે-
ચતુરશીતિસાહસ્રે ધર્મસ્કન્ધે મહામુનેઃ ।
તત્ત્વં વૈ યે ન જાનન્તિ સર્વે તે નિષ્ફલાય વૈ ॥ ઇતિ ।
અત આહ-
આદિકર્મિકસન્ધાનં પરમાર્થાવતારણે ।
ઉપાયશ્ચૈવ સંબુદ્ધૈઃ સોપાનમિવ નિર્મિતઃ ॥ ઇતિ ।
પ્રબોધનમેલાવણસંશયપરિચ્છેદઃ પ્રથમઃ ॥ 1 ॥
2. દ્વિતીયઃ પરિચ્છેદઃ
પઞ્ચસ્કન્ધાઃ સમાસેન પઞ્ચબુદ્ધાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
વજ્ર-આયતનાન્યેવ બોધિસત્ત્વાગ્ર્યમણ્ડલમ્ ॥
પૃથિવી લોચના ખ્યાતા અબ્ધાતુર્મામકી સ્મૃતા ।
પાણ્ડરાખ્યા ભવેત્તેજસ્તારા વાયુઃ પ્રકીર્તિતા ॥
રૂપશબ્દાદિભિર્મન્ત્રી દેવતાં ભાવયેત્ સદા ॥
ઇત્યુક્તં ભગવતા શ્રીગુહ્યસમાજમહાયોગતન્ત્રે ।
કુલાઃ શતવિધાઃ પ્રોક્તાઃ સંક્ષેપેણ તુ પઞ્ચધા ।
પુનસ્ત્રિવિધતાં યાન્તિ કાયવાક્ચિત્તભેદતઃ ॥
"પઞ્ચસ્કન્ધાઃ સમાસેન પઞ્ચબુદ્ધાઃ પ્રકીર્તિતાઃ । "
પઞ્ચહૃદયમાશ્રિત્ય પઞ્ચતનુવિનિર્ગતમ્ ।
પઞ્ચવાયુસમાયુક્તં પઞ્ચકામોપભોગકૃત ॥ ઇતિ ।
પ્રક્રમણાત્ પ્રાણાયામાચ્ચેન્દ્રિયદ્વારૈસ્તન્તુભિઃ ।
પ્રક્રમતે સદા કાલં પ્રાણ ઇત્યભિધીયતે ॥
વાતમૂત્રપુરીષાણાં શુક્રાદીનાં તથૈવ ચ ।
અપનયનાદપાનો ઽયં યોગિભિર્લક્ષ્યતે સદા ॥
અશિતં ખાદિતં લેહ્યં પેયં ચોષ્યઞ્ચ સર્વતઃ ।
સમાનયતિ યો નિત્યં સમાન ઇતિ ચોચ્યતે ॥
ઊર્ધ્વગમાત્ સંહરણાદ્ ભક્ષ્યભોજ્યાદિભક્ષણાત્ ।
ઉદાનકર્મવિજ્ઞો ઽયં જ્ઞાનેન સહયોગતઃ ॥
વ્યાપનં ધારણં ચૈવ ગમનાગમનાદિકમ્ ।
સર્વસન્ધિષુ વ્યાપ્તત્વાદ્ વ્યાન ઇત્યભિધીયતે ॥
પૃથિવી લોચના ખ્યાતા અબ્ધાતુર્મામકી સ્મૃતા ।
તેજઃ પાણ્ડરા ખ્યાતા વાયુસ્તારા પ્રકીર્તિતા ॥
સ્કન્ધશ્ચ ધાતુશ્ચ તથૈવેન્દ્રિયં ચ પઞ્ચૈવ પઞ્ચૈવ કૃતપ્રભેદાઃ ।
તથાગતાધિષ્ઠિત એકૈકશઃ સંસારકર્માણિ કુતો ભવન્તિ ॥
તથા સબાહ્યા વિષયાશ્ચ પઞ્ચ એકૈકશઃ પઞ્ચતથાગતૈશ્ચ ।

સ્વકસ્વકા નિત્યમધિષ્ઠિતાસ્તે જ્ઞાનત્રયં પઞ્ચસમાશ્રિતં ચ ॥
ખધાતુમધ્યગતં ચિન્તેન્મણ્ડલં સર્વવજ્રજમ્ ।
સંહારં ચ પ્રકુર્વીત યદીચ્છેચ્છાન્તવજ્રધૃગ્ ॥ ઇતિ ।
પઞ્ચાત્મકં પઞ્ચભિરેવ ભૂતૈર્દૃષ્ટં નરાણાં નિયતં શરીરમ્ ।
તભ્દાવભાવૈર્નિયતં સ્વચિત્તં પ્રભાવયન્તઃ પ્રભવન્તિ બુદ્ધાઃ ॥ ઇતિ ।
ખસમતન્ત્રે ઽપ્યાહ-
પઞ્ચબુદ્ધાત્મકુ સર્વજગો ઽયં પશ્યસુ ચિત્રકુ નાટકુ દિવ્યમ્ ।
યત્ર હિ એકુ મહાસુહનામા નૃત્યતિ એકુ અનેક રસેન ॥ ઇતિ ।
"સંક્ષેપેણ તુ પઞ્ચધા"
કાયવાક્ચિત્તનિધ્યપ્તૈઃ સ્વભાવો નોપલભ્યતે ।
મન્ત્રમૂર્તિપ્રયોગેણ ન બોધિર્ન ચ ભાવના ॥
વિચાર્યેદં સમાસેન કાયવાક્ચિત્તલક્ષણમ્ ।
ભાવયેદ્વિધિસંયોગં સમાધિં મન્ત્રકલ્પિતમ્ ॥ ઇતિ ।
ન યોગઃ પ્રતિબિમ્બેષુ નિષિક્તાદિષુ જાયતે ।
બોધિચિત્તમહાયોગયોગિનસ્તેન દેવતાઃ ॥
આત્મા વૈ સર્વબુદ્ધત્વં સત્ત્વસૌરિત્વમેવ ચ ।
સ્વાધિદૈવદ્ય(ત)યોગેન તસ્માદાત્મૈવ સાધયેત્ ॥ ઇતિ ।
મન્ત્રનિધ્યપ્તિકાયેન વાચા મનસિ ચોદિતઃ ।
સાધયેત્ પ્રવરાં સિદ્ધિં મનઃસન્તોષણપ્રિયામ્ ॥
કાયવિવેકમેલાવણસંશયપરિચ્છેદો દ્વિતીયઃ ॥ 2 ॥
3. તૃતીયઃ પરિચ્છેદઃ
પઞ્ચવર્ણં મહારત્નં સર્ષપસ્થૂલમાત્રકમ્ ।
નાસિકાગ્રે પ્રયત્નેન ભાવયેદ્યોગતઃ સદા ॥ ઇતિ ।
પઞ્ચજ્ઞાનમયં શ્વાસં પઞ્ચભૂતસ્વભાવકમ્ ॥
નિશ્ચાર્ય પદ્મનાસાગ્રે પિણ્ડરૂપેણ કલ્પયેત્ ।
પઞ્ચવર્ણં મહારત્નં પ્રાણાયામમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
અથ ભગવાન્ મહાવજ્રી વજ્રજાપાર્થભાષિણમ્ ।
પ્રત્યુવાચ તતઃ સમ્યક્પ્રણમ્યૈકં જગદ્રુરુઃ ॥
લૌકિકાગમમેવેદં બોધિચિત્તં પ્રકાશિતમ્ ॥
લોકોત્તરં કથં નામ પ્રતિપત્સ્યન્ત્યાગામિકાઃ ॥
સર્વદૃષ્ટિપ્રહાણાય ત્વયા ધર્મો હિ દેશિતઃ ।
તત્ કથં બોધિચિત્તં તુ સા દૃષ્ટિઃ સુદૃઢીકૃતા ॥
ઉક્તમર્થં ન બુધ્યન્તિ સંધ્યાયવાક્યમોહિતાઃ ।
યથારુતં તે ગૃણ્હન્તિ તથૈવ હિ પચન્તિ ચ ॥
અથ ભગવાન્ વિશ્વો વજ્રપાણિં વદેત્ તતઃ ।
સાધુ સાધુ ચ ગુહ્યેશ વ્યાકૃતાગામિકા ત્વયા ॥
બોધિચિત્તં ભવેદ્વાયુરમ્બરે ચ વ્યવસ્થિતઃ ।
પ્રાણભૂતશ્ચ સત્ત્વાનાં પઞ્ચાત્મા દશસંજ્ઞકઃ ॥
પ્રતીત્યદ્વાદશાઙ્ગાખ્યં સ્વભાવાત્ ત્રિતયં ભવેત્ ।
સર્વેન્દ્રિયપ્રધાનેદં વાય્વાખ્યં બોધિચિત્તકમ્ ॥

અવ્યક્તં સૂક્ષ્મમિત્યેવં વ્યક્તમિત્યુચ્યતે સદા ।
તદાશ્રયાત્તુ કર્માણિ કુર્યાદ્વિષયાદિકં જનઃ ॥
શાન્તિકં પૌષ્ટિકં ચૈવ વશ્યાભિચારકં તથા ।
બોધિચિત્તાતુ તત્સર્વં ત્રિતત્ત્વનિલયાશ્રયા[ત્] ॥
યાવચ્ચાલોકસંકેતાઃ કલ્પિતા વિવિધાસ્તથા ।
ભવન્તિ બોધિચિત્તાત્તુ વિકલ્પા વાયુતઃ સદા ॥
સુખદુઃખાદિકો ધર્મો બીજાદેવ વિધીયતે ।
બોધિચિત્તસ્વભાવો ઽસૌ સ્કન્ધાદ્યદ્વયકોપમઃ ॥
પ્રજ્ઞોપાયૈકયોગેન બોધિચિત્તં જગદ્ ભવેત્ ॥
સ્વયં સમુચ્ચરેત્સ્વામી ધ્યાનાધ્યયનવર્જિતઃ ॥
દિવારાત્રિવિભાગેન ચન્દ્રસૂર્યપ્રયોગતઃ ।
નિશ્વાસો [હિ] જગદ્વ્યાપી બોધિચિત્તૈકમારુતઃ ॥
શુભાશુભફલં ત્યક્ત્વા ભવત્યેવ નભોપમઃ ॥ ઇતિ ।
પ્રાણાપાનસમાનાખ્યાનુદાનવ્યાનસંજ્ઞકાન્ ।
નાગકૂર્મકૃકરાંશ્ચ દેવદત્તધનઞ્જયાન્ ॥
કૃત્વૈતદાત્મનો બિમ્બં સ્ત્રીતત્ત્વં નિર્માય તે પુનઃ ॥ ઇતિ ।
કોટાક્ષઃ કોટવઃ કોટાઃ કોટાભશ્ચ કોટીરકઃ ।
કોલાક્ષઃ કોલાવઃ કોલઃ કોલાભશ્ચ કલિસ્તથા ॥
નાસિકાચ્છિદ્રસંભૂતઃ પઞ્ચબુદ્ધકુલસ્થિતઃ ।
પઞ્ચવાયુર્ધ્વસઞ્ચારો દેહે ચરતિ નિત્યશઃ ॥
સંવૃતિઘ્રાણસઞ્ચારાદ્ દ્વારાત્તસ્ય વિનિસૃતાઃ ।
વામદક્ષિણદ્વન્દ્વાશ્ચ સ્તબ્ધશ્ચૈતે ચતુર્વિધાઃ ॥
દક્ષિણાત્ પ્રસરો ધાતુર્હુતભુઙ્મણ્ડલઞ્ચ વૈ ।
રક્તવર્ણમિદં વક્ત્રં પદ્મનાથસ્ય સઞ્ચરેત્ ॥
વામાચ્ચ પ્રસરો ધાતુર્વાયુમણ્ડલનિઃસૃતઃ ।
હરિતઃ શ્યામસંકાશઃ કર્મનાથસ્ય સઞ્ચરેત્ ॥
દ્વન્દ્વસ્ય પ્રસરો ધાતુઃ કનકવર્ણસ્ય સત્રિભઃ ।
માહેન્દ્રમણ્ડલઞ્ચૈવ રત્નનાથસ્ય સઞ્ચરેત્ ॥
સ્તબ્ધો ન પ્રસરો ધાતુઃ ક્ષણાદ્વારુણમણ્ડલઃ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં વજ્રનાથસ્ય સઞ્ચરેત્ ॥
સર્વધાતું સમુદ્ધૃત્ય હ્યાધારાધેયધારિતઃ ।
વૈરોચનમહાકાયો મરણાન્તે વિનિશ્ચરેત્ ॥
ચતુર્મણ્ડલમેતદ્ધિ જપેન્નિત્યં સમાહિતઃ ।
અહોરાત્રં સદા જાપો મન્ત્રિણાં જપસંક્ષ(ખ્ય)યા ॥
એકાદિર્નવમધ્યે તુ દશભિર્યો ન બધ્યતે ।
તમબદ્ધં વિજાનીયાત્ સ વેત્તિ પરમં પદમ્ ॥
સ્વરવ્યઞ્જનવર્ણાંશ્ચ નવસંખ્યાનુવર્તિનઃ ।
અબદ્ધાન્યોન્યસંયોગા યો વેત્તિ સ જગદ્રુરુઃ ॥
યો બુદ્ધા(દ્ધ્વા)વાઞ્ચ્છયેત્ સિદ્ધિં વિમુક્તિફલસમ્પદમ્ ।
સ તદેવ સમાપ્નોતિ અરૂપો રૂપવર્જિતમ્ ॥

ભૂતાન્તેન સમાયુક્તં કલાદિષોડશે સ્થિતમ્ ।
પઞ્ચપઞ્ચકસંયુક્તં ચતુસ્રયનિયોજિતમ્ ॥
સાનુસ્વારં સદીર્ઘં ચ ગુણસંયોગલોપવત્ ।
હ્રસ્વં સમસ્તવાક્યં સ્યાન્ન ચાનેકં ન ચૈકકમ્ ॥
યકારાર્થેન યત્કિઞ્ચિત્ કર્તવ્યં સિદ્ધિમિચ્છતા ।
રેફાદિત્રિતયેનૈવ જગત્કાર્યં પ્રવર્તતે ॥
યે વર્ણાઃ પૃષ્ઠતઃ પ્રોક્તા અભિમુખાશ્ચ યે પુનઃ ।
સ્ત્રીપુન્નપુંસકાસ્તે ચ ધાત્વાદિપરિકલ્પિતાઃ ॥
અધ ઊર્ધ્વસમાયુક્તા જ્ઞાત્વા બુદ્ધ્યા નિયોજિતાઃ ।
ષડ્ભિરુક્તં ચતુસ્ત્રૈ(સ્ત્ર્યૈ)કાન્નિઃસ્વભાવૈકભાવજામ્ ॥
ત્રા(ત્ર્યા)દ્યાદ્યર્થે સમાયોજ(જ્ય) ત્ર્યધ્વજ્ઞાનં તુ જાયતે ।
સ્વપ્નેન્દ્રજાલવ દ્વિધ્વા કુર્યાજ્જગત્ ત્રિધાતુકે ॥
પ્રત્યાહારમિદં મન્ત્રં નિઃસ્વભાવસ્વભાવજમ્ ।
તતઃ પરિણતં રૂપં યદ્ દૈવતોપલમ્ભકમ્ ॥
સાંકેતિકં ત્રિતત્ત્વસ્થં પ્રકૃતિજાપલક્ષણમ્ ।
અનાખ્યેયમનુચ્ચાર્યં બોધિચિત્તમિદં પરમ્ ॥
તદેવ ત્રિતયૈકં સ્યાદનિર્ગમમનાગમમ્ ।
અનિરોધઃ પ્રશાન્તશ્ચ શાશ્વતોચ્છેદવર્જિતમ્ ॥
ત્રયધ્વવિદાકૃતસંકલ્પમાકાશાભેદલક્ષણમ્ ।
પારમાર્થિકમેવેદં પ્રત્યાત્મવેદ્યલક્ષણમ્ ॥
સર્વાસ્વપિ ક્રિયાશ્ચૈ(સ્વૈ)વ નિષદ્યાદિષુ યોગવિત્ ।
અનાખ્યેયમનુચ્ચાર્યં ત્ર્યધ્વાતીતં જપેત્ સદા ॥
પાણ્ડરાદિ જપઃ(પાઃ) પ્રોક્તાઃ પઞ્ચવિંશચ્છતદ્વયમ્ ।
ચતુર્ભિર્ગુણિતં સમ્યક્ ચતુર્યોગં શતં નવ ॥
નવશતં તુ યદ્ દૃષ્ટં ચતુર્વિશતિપરિક્રમૈઃ ।
પ્રત્યુત્પાદાદ્ ભવેત્તતુ દ્વ્યયુતં શતષોડશમ્ ॥
તદિત્થં ગુહ્યસન્ધ્યાયાં સૂક્ષ્મયોગં પ્રકાશિતમ્ ।
ધ્યાનાધ્યયનવીતં તુ તથાપિ જપ ઉચ્યતે ॥
અકારઃ સર્વવર્ણાગ્ર્યો મહાર્થઃ પરમાક્ષરઃ ।
મહાપ્રાણો હ્યનુત્પાદો વાગુદાહારવર્જિતઃ ।
સર્વાભિલાપહેત્વગ્ર્યઃ સર્વવાક્સુપ્રભાસ્વરઃ ॥ ઇતિ ।
જ્વલન્તં દીપસદૃશં હૃદિ મધ્યમનાહતમ્ ।
અક્ષરં પરમં સૂક્ષ્મમ્ અકારં પરમં પ્રભુમ્ ॥ ઇતિ ।
ધર્મા ઇમે શબ્દરુતેન વ્યાકૃતા
ધર્મશ્ચ શબ્દશ્ચ હિ નાત્ર લભ્યતે ।
ન ચૈકતાં ચાપ્યવતીર્ય ધર્મતામ્
અનુત્તરાં ક્ષાન્તિવરાં સ્પૃશિષ્યતે ॥ ઇતિ ।
વાગ્વિવેકમેલાવણસંશયપરિચ્છેદસ્તૃતીયઃ ॥ 3 ॥
4. ચતુર્થઃ પરિચ્છેદઃ
દૂરઙ્ગમેકચરમશરીરં ગુહાશયમ્ ।

યે ચિત્તં સન્નિવેશયન્તિ મુચ્યન્તે મારબન્ધનાદ્ ॥ ઇતિ ।
પ્રતીત્યોત્પદ્યતે યદ્યદિન્દ્રિયૈર્વિષયૈર્મનઃ ॥
તન્મનસ્ત્વશીતિખ્યાતસ્રકારસ્ત્રાણનાર્થતઃ ॥ ઇતિ ।
સંવિત્તિમાત્રકં જ્ઞાનમાકાશવદલક્ષણમ્ ।
કિન્તુ તસ્ય પ્રભેદો ઽસ્તિ સન્ધ્યારાત્રિદિવાત્મના ॥
આલોકાલોકભાસૌ ચ તથાલોકોપલબ્ધકમ્ ।
ચિત્તં ત્રિવિધમિત્યુક્તમાધારસ્તસ્ય કથ્યતે ॥
વાયુના સૂક્ષ્મરૂપેણ જ્ઞાનં સન્મિશ્રતાં ગતમ્ ॥
નિઃસૃત્યેન્દ્રિયમાર્ગેભ્યો વિષયાનવલમ્બતે ॥
આભાસેન યદા યુક્તો વાયુર્વાહનતાં ગતઃ ।
તદા તત્પ્રકૃતિઃ સર્વા અસ્તવ્યસ્તા પ્રવર્તતે ॥
યત્ર યત્ર સ્થિતો વાયુસ્તાં તાં પ્રકૃતિમુદ્વહેત ॥ ઇતિ ।
ચિત્તવિવેકસંશયમેલાવણપરિચ્છેદશ્ચતુર્થઃ ॥ 4 ॥
5. પઞ્ચમઃ પરિચ્છેદઃ
પયોધરા યથા નૈકે નાનાસંસ્થાનવર્ણકાઃ ।
ઉભ્દૂતા ગગનાભોગાલ્લયં ગચ્છન્તિ તત્ર વૈ ॥
એવંપ્રકૃતયઃ સર્વા આભાસત્રયહેતુકાઃ ।
નિર્વિશ્ય વિષયાન્ કૃત્સ્નાન્ પ્રવિશન્તિ પ્રભાસ્વરમ્ ॥
એવંસ્વભાવા વિજ્ઞાનાદજ્ઞાન[પટલાવૃતાઃ ।
કૃત્વા શુભાશુભં કર્મ ભ્ર]મન્તિ ગતિપઞ્ચકે ॥
આનન્તર્યાદિકં કૃત્વા નરકેષુ વિપચ્યતે ।
શુભં દાનાદિકં કૃત્વા [સ્વર્ગાદિષુ મહીયતે ॥
આનન્તજન્મસાહસ્રં] પ્રાપ્ય ચૈવં પુનઃ પુનઃ ।
પૂર્વકર્મવિપાકો ઽયમિતિ શોચતિ મોહતઃ ॥
પ્રકૃત્યાભા[સવિધિના ક્લેશવન્તશ્ચ યે જનાઃ ।
એતજ્જ્ઞાત્વા વિમુ]ચ્યન્તિ જ્ઞાનિનો ભવપઞ્જરાત્ ॥ ઇતિ ।
યદિ શૂન્યમિદં સર્વમનુત્પન્નસ્વભાવકમ્ ।
કથં કર્માત્ર સંસારે સુખદુઃખં પ્રવર્તતે ॥
અહઙ્કારમમકારૈસ્તથારાગાદિભિર્મલૈઃ ।
કલ્પિતં પરતન્ત્રેણ દુઃખાત્ ક્લિશ્યન્તિ બાલિશાઃ ॥
ચિત્તમાત્રમિદં સર્વં માયાકારસમુત્થિતમ્ ।
તતઃ શુભાશુભં કર્મ તતો જન્મ શુભાશુભમ્ ॥ ઇતિ ।
કર્માન્તવિભાગમેલાવણસંશયપરિચ્છેદઃ પઞ્ચમઃ ॥ 5 ॥
6. ષષ્ઠઃ પરિચ્છેદઃ ।
ઇન્દ્રાયુધનિભં કાયં લભતે તત્ત્વભાવનાત્ ॥ ઇતિ ।
સ્કન્ધે ચ ધાત્વાયતનેન્દ્રિયાદૌ જ્ઞાનદ્વયે તત્ર સમં સ્થિતે ઽસ્મિન્ ।
શૂન્યે મહત્ત્વે સતિ યઃ પ્રસુપ્તઃ સ્વપ્નં પ્રપશ્યેત્ ખલુ વાતવેગાત્ ॥
સ્વપ્ને પ્રબુદ્ધે ચ ન ચાન્યભેદઃ સંકલ્પયેત્ સ્વપ્નફલાભિલાષી ।
રાત્રિંદિવા સ્વપ્નમુપૈતિ જન્તું મહીઘનત્વે સુચિરેણ સુપ્તઃ ॥
ફલે ન પક્વે કૃતકર્મણશ્ચ વાયુઃ પુનઃ ક્રામતિ જન્મનીહ ।

પક્વં ફલં સ્યાદ્ ગત એવ વાયુઃ પરત્ર શીઘ્રં મરણં હિ લોકે ॥
યથ જિનેન્દ્રો દશદિગ્વ્યવસ્થિતો મજ્જાસ્થિમાંસં ન ચ તસ્ય કાયે ।
પ્રવેશયેત્ સત્ત્વહિતાય ધાતુનિર્માણકલ્પેન કરોતિ કૃત્યમ્ ॥
એવં ક્રમાજ્જાગ્રતિ સુપ્તચિત્તઃ ફલં ચ વાઞ્છેત્ સવિકલ્પજાલમ્ ।
સ્વપ્નોપમાસ્તે ખલુ સર્વધર્મા મૃષામૃષાશ્ચાપ્યુભયોરભાવઃ ॥ ઇતિ ।
સંવૃતિસત્યમેલાવણસંશયપરિચ્છેદઃ ષષ્ઠઃ ॥ 6 ॥
7. સપ્તમઃ પરિચ્છેદઃ
યથા દીપો ઘટાન્તઃસ્થો બાહ્યો નૈવાવભાસતે ।
ભિન્ને તુ તદ્ધટે પશ્ચાદ્ દીપજ્વાલાભિભાસતે ॥
સ્વકાય એવ હિ ઘટો દીપ એવ હિ તત્ત્વકમ્ ।
ગુરુવક્ત્રેણ સંભિન્ને બુદ્ધજ્ઞાનં સ્ફુટં ભવેત્ ॥
ગગનં ગગનોભ્દૂતમાકાશાકાશં સ પશ્યતિ ।
તથૈવ હિ ગુરોર્વક્ત્રાત્પ્રયોગો ઽયં પ્રદર્શિતઃ ॥ ઇતિ ।
ધર્મા ઇમે શબ્દરુતેન વ્યાકૃતા ધર્મશ્ચ શબ્દશ્ચ હિ નાત્ર લભ્યતે ।
ન ચૈકતાં ચાપ્યવતીર્ય ધર્મતામનુત્તરાં ક્ષાન્તિવરાં સ્પૃશિષ્યતે ॥ ઇતિ ।
નમસ્તે વરદવજ્રાગ્ર્ય ભૂતકોટે નમો ઽસ્તુ તે ।
નમસ્તે શૂન્યતાગર્ભ બુદ્ધબોધે નમો ઽસ્તુ તે ॥
દદસ્વ મે મહાચાર્ય અભિસંબોધિદર્શનમ્ ।
સર્વબુદ્ધમહાજ્ઞાનં સર્વશૂન્યમનુત્તરમ્ ॥
દદસ્વ મે મહાસત્ત્વ સ્વાનુભાવૈકલક્ષણમ્ ।
કર્મજન્મવિનિર્મુક્તમિહૈવ બોધિમવાપ્નુયામ્ ॥
ત(ત્વ)ત્પાદપઙ્કજં મુક્ત્વા નાસ્ત્યન્યચ્છરણં પ્રભો ।
તસ્માત્પ્રસીદ બુદ્ધાગ્ર્ય જગદ્વીર મહામુને ॥
એવં સ્તુત્વા તુ તં દિવ્યમધ્યેષણવિધિં પરમ્ ।
શિષ્યે કારુણ્યમુત્પાદ્ય ગુરુઃ શ્રીમાન્ ગુણોદધિઃ ॥
પ્રસન્નવદનો ભૂત્વા સાનુકમ્પઃ પ્રહર્ષિતઃ ।
શ્રાવયેત્સમયં દિવ્યં યોગતન્ત્રોભ્દવં પરમ્ ॥
તતઃ સમાહિતાચાર્યો બોધિચિત્તં નિષ્પાદયેત્ ।
કલશે વાથ શંખે વા બોધિચિત્તં નિધાય ચ ॥
તતસ્તં શિષ્યમાહૂય સર્વબુદ્ધૈરધિષ્ઠિતમ્ ।
અર્પયેત્સમયં તસ્ય જિનમુદ્રાસમન્વિતમ્ ॥
અભિષેકો હિ દાતવ્યો દ્વિતીયેનૈવ વજ્રિણા ।
માઙ્ગલ્યોવ્દુષ્ટશબ્દેન વાદિત્રવિવિધસ્વનૈઃ ॥
ત્રૈધાતુકાભિષેકેણ શિષ્યઃ કૃતનતાઞ્જલિઃ ।
અનુજ્ઞાતં તતસ્તસ્ય દદ્યાત્તત્રપ્રચોદિતઃ ॥
માલાસલિલસંબુદ્ધવજ્રઘણ્ટાથ દર્પણમ્ ।
નામાચાર્યમનુજ્ઞાત અભિષેકક્રમો હ્યયમ્ ॥
તતઃ સમર્પયેત્ તસ્ય બાહ્યાભિસંબોધિલક્ષણમ્ ।
સંપ્રદાયે યદાવાપ્તં ગુરુપર્વક્રમાગતમ્ ॥ ઇતિ ।
તોયે નિર્મલકે નદીસરસિ વા બિન્દુશ્ચ યો લીનકઃ ।

શુદ્ધં તત્ક્રમશો ઽનુભેદગદિતં યોગી સ્મરેન્નિત્યશઃ ।
આદર્શે હ્યનિલક્ષયઃ ક્રમગતસ્તદ્વન્ન સંપ્રેક્ષ્યતે
પિણ્ડગ્રાહ ઇતિ ક્રમો વિધિમતામેવં સમુત્પ્રેક્ષ્યતે ॥
સર્વાઙ્ગભાવનાતીતં કલ્પનાકલ્પવર્જિતમ્ ।
માત્રાબિન્દુસમાતીતં એતન્મણ્ડલમુત્તમમ્ ॥
વિશતી(તિ) યઃ સર્વભાવાનાં રૂપારૂપેષુ નિર્મલમ્ ।
બોધિતશ્ચોદિતં ચિત્તં મણ્ડલં મણ્ડલાકૃતિમ્ ॥
અસ્તીતિ નાસ્તીતિ ઉભે ઽપિ અન્તા શુદ્ધી અશુદ્ધીતિ ઇમે ઽપિ અન્તા ।
તસ્માદુભે અન્તવિવર્જયિત્વા મધ્યે ઽપિ સ્થાનં ન કરોતિ પણ્ડિતઃ ॥ ઇતિ ।
આકાશાનન્તમિત્યર્થં સર્વભૂતમહાલયમ્ ।
વિભૂતિઃ શ્રીવિભો રાજા સર્વાશાપરિપૂરકઃ ॥
અહો બુદ્ધ અહો બુદ્ધ અહો ધર્મસ્ય દેશના ।
શુદ્ધતત્ત્વાર્થશુદ્ધાર્થ બોધિચિત્ત નમો ઽસ્તુ તે ॥
પરમાર્થસત્યમેલાવણસંશયપરિચ્છેદઃ સપ્તમઃ ॥ 7 ॥
8. અષ્ટમઃ પરિચ્છેદઃ
સ્થૂલં શબ્દમયં પ્રાહુઃ સૂક્ષ્મં ચિત્તામયન્તથા ।
ચિત્તયા રહિતં યત્ તદ્ યોગિનાં પરમં પદમ્ ॥ ઇતિ ।
સ્વસંવેદ્યં તુ તત્તત્ત્વં વક્તું નાન્યસ્ય પાર્યતે ।
ભક્તિભાવનયા ગમ્યં ન ગમ્યં ચાન્યથા નુ તત્ ॥
જ્ઞાત્વા તત્ત્વં તતઃ કૃત્વા ભક્તિભાવમહર્નિશમ્ ।
તસ્મિન્ પરમનિર્વાણે પદે શાન્તે હ્યનુત્તરે ॥
તતસ્તદ્ભક્તિસામર્થ્યાદ્ ભાવનાબલનિર્મિતમ્ ।
તસ્મિન્નુત્પદ્યતે રૂપં કિમપ્યાનન્દજં પરમ્ ॥
ધગિત્યાકારસંભૂતં સ્ફુરત્સંહારાકારકમ્ ।
ભૂર્ભુવઃસ્વરિદં સર્વં દ્યોતયત્ સચરાચરમ્ ॥
ભાવનાબલસામર્થ્યાત્ પ્રજ્ઞોપાયાત્મકં શિવમ્ ।
સર્વક્લેશવિનિર્મુક્તં સર્વલક્ષણભૂષિતમ્ ॥
શૂન્યતાજ્ઞાનસંભૂતં નિર્દ્વન્દ્વં પરમં શિવમ્ ।
સર્વાકારવરોપેતં ગ્રાહ્યગ્રાહકવર્જિતમ્ ॥
જ્ઞાનં માયોપમં શુદ્ધં સ્વચ્છં પ્રકૃતિનિર્મલમ્ ।
શબ્દગન્ધરસાતીતં તથા સ્પર્શવિવર્જિતમ્ ॥
દૃશ્યતે પરમેકેન સમાધૌ જ્ઞાનચક્ષુષા ।
છાયામાયોપમં દિવ્યં દિવ્યસંસ્થાનસયુતમ્ ॥
સ્ફુરજ્જ્ઞાનોર્મિમાલાભિર્વિવિધાનેકવિગ્રહમ્ ।
ઇન્દ્રાયુધનિભં કાયં લભન્તે તત્ત્વભાવકાઃ ॥
ભાવનાયોગસામર્થ્યાત્ સમયાનાં ચ પાલનાત્ ।
ઈદૃશં પ્રાપ્યતે રૂપં ન વાચ્યં યજ્જિનૈરપિ ॥
યત્ર કાયો ન વાક્ચિત્તં સ્થાનં યત્સર્વગં પરમ્ ।
સંપ્રદાયવશાત્ તત્ર સ્વસ્ય રૂપં વિભાવ્યતે ॥
અહો સુવિસ્મયકરમહો શાન્તમતીન્દ્રિયમ્ ।

અહો પરમગમ્ભીરં બુદ્ધત્વં પદમુત્તમમ્ ॥ ઇતિ ।
અહો વજ્ર અહો વજ્ર અહો વજ્રસ્ય દેશના ।
યત્ર ન કાયવાક્ચિત્તં તત્ર રૂપં વિભાવ્યતે ॥ ઇતિ ।
ભટ્ટારકપાદેનાપ્યુક્તમ્-
શૌશીર્યં નાસ્તિ તે કાયે માંસાસ્થિરુધિરં ન ચ ।
ઇન્દ્રાયુધમિવાકાશે કાયં દર્શિતવાનસિ ॥
નામયો નાશુચિઃ કાયે ક્ષુત્તૃષ્ણાસંભવૌ ન ચ ।
ત્વયા લોકાનુવૃત્ત્યર્થં દર્શિતા લૌકિકી ક્રિયા ॥ ઇતિ ।
સર્વકલ્પસમુચ્ચયે ઽપ્યાહ-
ગૃહીત્વા હૃદયં શુદ્ધં વજ્રદેહવિભાવના ।
દૃઢં સારમસૌશીર્યં વજ્રકાયં સ લબ્ધવાન્ ॥ ઇતિ ।
ખસમા વિરજા વરરૂપધરા અશરીર અલક્ષણ પ્રજ્ઞસુતા ।
સુગમ્ભીરગુણોદધિ કારુણિકા દદ મૂર્ધ્નિ પાણિ મમ અપ્રતિમા ॥ ઇતિ ।
અપ્રતિષ્ઠિતનિર્વાણધાતુમેલાવણસંશયપરિચ્છેદો ઽષ્ટમઃ ॥ 8 ॥
9. નવમઃ પરિચ્છેદઃ
ફલેન હેતુમામુદ્ર્ય ફલમામુદ્ર્ય હેતુના ।
વિભાવ્યમન્યથાસિદ્ધિં કલ્પકોટિર્ન જાયતે ॥ ઇતિ ।
વજ્રસત્ત્વો મહારાજશ્ચોદનીયો મુહુર્મુહુઃ ॥ ઇતિ ।
પાદપ્રસારિકં મુક્ત્વા ત્યક્ત્વા સંસારપેટકમ્ ।
સાધયેદ્ વજ્રસત્ત્વાગ્રં નિત્યમુદ્યુક્તમાનસઃ ॥
કૌકૃત્યસ્ત્યાનમિદ્ધાદીન્ પરિત્યજ્ય પ્રયત્નતઃ ।
અન્યથા નૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાત્ કલ્પકોટિશતૈરપિ ॥ ઇતિ ।
ભિક્ષુભાવે સ્થિતા યે ઽત્ર યે તુ તર્કરતા નરાઃ ।
વૃદ્ધભાવે સ્થિતા યે તુ તેષાં તત્ત્વં ન દેશયેત્ ॥ ઇતિ ।
ઉપાયરહિતં જ્ઞાનં શિક્ષા ચાપિ હિ દેશિતા ।
શ્રાવકાણાં મહાવીર અવતા(ધા)રય તેષુ વૈ ॥
મૂલસૂત્રે ઽપ્યાહ-
દશકુશલાન્ કર્મપથાનિચ્છન્તિ જ્ઞાનવર્જિતાઃ ॥ ઇતિ ।
શ્રાવકયાનમશિક્ષથ ભિક્ષો બોધિચરિયત તત્ર ચરીયે ।
બોધિચરીં ચર બુદ્ધગુણેષુ એષ નિદાનભવિષ્ય સ્વયંભૂઃ ॥ ઇતિ ।
દુષ્કરૈર્નિયમૈસ્તીર્વ્રૈર્મૂર્તિઃ શુષ્યતિ દુઃખિતા ।
દુઃખાદ્ વિક્ષિપ્યતે ચિત્તં વિક્ષેપાત્ સિદ્ધિરન્યથા ॥ ઇતિ ।
મૂલસૂત્રે ઽપ્યાહ-
દુષ્કરૈર્નિયમૈસ્તીવ્રૈઃ સેવ્યમાનો ન સિદ્ધ્યતિ ।
સર્વકામોપભોગૈસ્તુ સેવયંશ્ચાશુ સિદ્ધ્યતિ ॥ ઇતિ ।
રાગો દ્વેષશ્ચ મોહશ્ચ ત્રય એતે વિષઙ્ગતાઃ ।
વિષત્વમુપયાન્ત્યેવ વિષમેણ તુ સેવિતા ॥
અમૃતત્વં પુનર્યાન્તિ, અમૃતેન તુ સેવિતાઃ ॥ ઇતિ ।
બધ્યતિ યેન જડઃ પરિમુચ્યતિ તેન બુધઃ ।
બોધિવિભાવનયા વિપરીતમિદં સકલમ્ ॥

યેન મૂઢાઃ પ્રબધ્યન્તે શીર્યન્તે રૌરવાન્તિકે ।
તૈરેવ હિ વિમુચ્યન્તે સુખં પ્રજ્ઞાબલેન તુ ॥ ઇતિ ।
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સર્વતો વિશ્વમુત્તમમ્ ।
સર્વબુદ્ધસમાયોગડાકિનીજાલસંવરમ્ ॥
રહસ્યે પરમે રમ્યે સર્વાત્મનિ સદા સ્થિતઃ ।
સર્વબુદ્ધમયઃ શ્રીમાન્ વજ્રસત્ત્વોદયઃ સુખઃ ॥
તથાગતમહાદિવ્યરત્નજાલાદ્યલઙ્કૃતમ્ ।
તતો ઘણ્ટાવસંસક્તવિતાનવિતતોજ્જ્વલે ॥
વજ્રગીતિં ચ પૂજાં ચ ગીતવાદ્યૈર્વિકુર્વિતમ્ ।
પુષ્પધૂપાદિયોગેન દીપગન્ધાદિભિસ્તથા ॥
પ્રસાધયન્તિ ભવને સોદ્યાનાદિષુ વા પુનઃ ।
સર્વબુદ્ધસમાયોગડાકિનીજાલસંવરમ્ ॥
તત્રાસનં નિવેશ્યાદૌ મૃદુસંસ્પર્શજં સુખમ્ ।
વિશ્વપદ્મપટચ્છન્નં સર્વશુદ્ધાસનં હિ તત્ ॥
સર્વબુદ્ધસમાયોગં યોગેશ્વરવિકુર્વિતમ્ ।
શ્રીવજ્રસત્ત્વરૂપાસ્તુ વિકુર્વન્તિ હિ યત્ર(તત્તુ) વૈ ॥
સર્વધાતુમયી(યો) વાપિ જીવમૂલમયસ્તથા ।
સ્વાધિદૈવત્પ્રતિમુખૈઃ સિદ્ધિમુદ્રાપ્રવર્તનમ્ ॥
નિષિક્તાં ઘટિતાં વાપિ(ભિ)સંસ્કૃતાં વા સુચિત્રિતામ્ ।
વિચિત્રપ્રતિબિમ્બાં ચ ચિન્હમુદ્રાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
તદાસનેષુ પ્રાણસર્વાન્ યથાસ્થાનં હિ વિન્યસેત્ ।
ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં ચતુસ્તોરણમણ્ડિતમ્ ।
વજ્રરત્નપદ્માદિ તુ દ્વારપાલેન યોજયેત્ ॥
સ્વાધિદૈવત્પ્રતિમુખૈઃ સુપ્રસાધિતયોષિતમ્ ।
સ્વમુદ્રાચિન્હસુભગાં કલ્પયેદ્ ગણમણ્ડલમ્ ॥
ચતુરસ્રં ચતુર્દ્વારં ચતુસ્તોરણમણ્ડિતમ્ ।
ચતુઃસૂત્રસમાયુક્તમષ્ટસ્તમ્ભોપશોભિતમ્ ॥
હારાર્દ્ધહારરચિતં પટ્ટસ્રગ્દામભૂષિતમ્ ।
ઘણ્ટાપતાકસંશોભં ચામરાદિવિભૂષિતમ્ ॥
ચન્દ્રાર્દ્ધવજ્રકોણં ચ દ્વારનિર્યૂહસન્ધિષુ ।
પત્વિ(ક્ષિ)ણીક્રમશીર્ષાદિવિચિત્ર પટમણ્ડિતમ્ ॥
સર્વદેવ્યુપભોગૈસ્તુ સેવ્યમાનૈર્યથાસુખમ્ ।
સ્વાધિદૈવતયોગેન સ્વમાત્માનં પ્રપૂજયેત્ ॥
પૂજ્યતે ઽનુયોગેન સર્વયોગસુખેન તુ ।
સમાસ્વાદયમાનસ્ત્વતિયોગેન સિદ્ધ્યતિ ॥
અનેન સર્વબુદ્ધાત્મા રસાયનસુખેન તુ ।
સિદ્ધ્યેત્ શ્રીવજ્રસત્ત્વાયુર્યૌવનારોગ્યસત્સુખમ્ ॥
સર્વબુદ્ધમહાકાયઃ સર્વબુદ્ધસરસ્વતી ।
સર્વબુદ્ધમહાચિત્તઃ સર્વબુદ્ધમહામહઃ ॥
સર્વબુદ્ધમહારાજા સર્વવજ્રધરાધિપઃ ।

સર્વલોકેશ્વરપતિઃ સર્વરત્નાધિપેશ્વરઃ ॥
તાભિઃ સંરમ્યમાણસ્તુ યાત્યુત્પત્તિં તુ ગચ્છતઃ ।
સર્વદેવીમહાસિધ્ય(દ્ધ)શ્ચક્રવર્તી પ્રસિધ્યતિ ॥ ઇતિ ।
પ્રત્યહં પ્રતિમાસં વા પ્રતિસંવત્સરં તથા ।
યથાધિષ્ઠાનતો વાપિ નાટયેદ્ બુદ્ધસંવરમ્ ॥ ઇતિ ।
ઉત્થિતો વા નિષણ્ણો વા ચંક્રમન્ વા યથાસ્થિતઃ ।
પ્રહર્ષન્ વા જલ્પન્ વા યત્ર તત્ર યથા તથા ॥
યદ્યદિન્દ્રિયમાર્ગત્વં યાયાત્તત્તત્સ્વભાવતઃ ।
અસમાહિતયોગેન સર્વબુદ્ધમયં વહેત્ ॥
ખસમં ખસમાકારમપર્યન્તસાગરોપમમ્ ।
રાગધર્મનયો દ્વેષો વિલાસઃ ક્રીડાવિસ્તરઃ ॥
ગૃહીતં વસ્તુમાત્રં ચ શિષ્યબોધનકારણાત્ ।
કતિ જન્માન્તરં વક્તું સહ્યતે રાગદેશના ॥
શ્રીસર્વબુદ્ધસમાયોગડાકિનીજાલસંવરન્યાયેન બોધિસત્ત્વચરિતધર્મોદયાભિસંબોધિપ્રપઞ્ચતામેલાવણ-સંશયપરિચ્છેદો નવમઃ ॥ 9 ॥
10. દશમઃ પરિચ્છેદઃ
મહાટવીપ્રદેશેષુ ફલપુષ્પાદ્યલઙ્કૃતે ।
પર્વતે વિજને સાધ્યમિદં ધ્યાનસમુચ્ચયમ્ ॥
સેવયન્ કામગુણાન્ પઞ્ચ જ્ઞાનાર્થિરાગિણઃ સદા ॥ ઇતિ ।
કાયવાક્ચિત્તવજ્રાણાં કાયવાક્ચિત્તભાવનમ્ ।
સ્વરૂપેણૈવ તત્કાર્યં લઘુસિદ્ધિરવાપ્યતે ॥
જટામુકુટધરં બિમ્બં સિતવર્ણનિભં મહત્ ।
કારયેદ્ વિધિવત્ સર્વં મન્ત્રસંવરસંવૃતમ્ ॥
ષોડશાબ્દિકાં ગૃહ્ય સર્વાલઙ્કારભૂષિતામ્ ।
ચારુવક્ત્રાં વિશાલાક્ષીં પ્રાપ્ય વિદ્યાવ્રતં ચરેત્ ॥
લોચનાપદસંભોગૈર્વજ્રચિન્હૈસ્તુ ભાવયેત્ ।
મુદ્રામન્ત્રવિધાનજ્ઞાં મન્ત્રતન્ત્રસુશિક્ષિતામ્ ॥
કુર્યાત્ તાથાગતીં ભાર્યાં બુદ્ધબોધિપ્રતિષ્ઠિતામ્ ।
ગુહ્યપૂજાં પ્રકુર્વીત ચતુઃસત્ત્વાં(સન્ધ્યં) મહાવ્રતી ॥
કન્દમૂલફલૈઃ સર્વં ભોજ્યભક્ષ્યં સમારભેત્ ।
એવં બુદ્ધો ભવેચ્છીઘ્રં મહાજ્ઞાનોદધિઃ પ્રભુઃ ॥
ષણ્માસેનૈવ તત્સર્વં પ્રાપ્નુયાન્નાત્ર સંશયઃ ।
વને ભિક્ષાં ભ્રમેન્નિત્યં સાધકો દૃઢનિશ્ચયઃ ॥
દદન્તિ તે ભય[ત્ર]સ્તા ભોજનં દિવ્યમણ્ડિતમ્ ।
અતિક્રમન્તિ યદિ વજ્રાત્મા નાશં વજ્રાક્ષરં ભવેત્ ॥
સુરીં નાગીં મહાયક્ષીમસુરીં માનુષીમપિ ।
પ્રાપ્ય વિદ્યાવ્રતં કાર્યં ત્રિવજ્રજ્ઞાનસેવિતમ્ ॥ ઇતિ ।
દ્વયેન્દ્રિયસમાપત્ત્યા વ્યાયામવિધિરન્તરે ।
હર્ષચિત્તં મુનેઃ સિદ્ધૌ મહાસુખમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
નિષ્પ્રપઞ્ચચર્યામેલાવણસંશયપરિચ્છેદો દશમઃ ॥ 10 ॥
11. એકાદશઃ પરિચ્છેદઃ

પર્વતેષુ વિવિક્તેષુ નદીપ્રસ્રવણેષુ ચ ।
શ્મશાનાદિષ્વપિ કાર્યમિદં ધ્યાનસમુચ્ચયમ્ ॥
પ્રયોગાદીંશ્ચ તત્ત્વેન વર્જયેત્ તત્ત્વવિત્ સદા ।
વજ્રસત્ત્વદહંકારં મુક્ત્વા નાન્યત્ર કારયેત્ ॥
પ્રયોગા અપિ ન બુધ્યન્તે શુદ્ધતત્ત્વે વ્યવસ્થિતે ।
નૈરાત્મ્યપદયોગેન યાવત્તત્ પ્રત્યવેક્ષ્યતે ॥
નિઃસ્વભાવપદસ્થસ્ય દિવ્યોપાયયુતસ્ય ચ ।
સિદ્ધ્યતે નિર્વિચારેણ યત્કિઞ્ચિત્ કલ્પચોદિતમ્ ॥
ભાવનાયોગસામર્થ્યાત્ સ્વયમેવોપતિષ્ઠતે ।
તત્સર્વં ક્ષણમાત્રેણ યત્કિઞ્ચિત્ સિદ્ધિલક્ષણમ્ ॥
રૂપાદ્યાધ્યાત્મિકાન્ ધર્માન્ પશ્યેત્ વિપશ્યનોચ્યતે ।
અક્ષોભ્યાદિયથાસંખ્યં કલ્પયેત્ શમથો ભવેત્ ॥
અનયોર્નિઃસ્વભાવત્વાત્ તથતાશાન્તસંજ્ઞકમ્ ।
તથતામણ્ડલે યોગી સર્વબુદ્ધાન્ પ્રવેશયેદ્ ॥ ઇતિ ।
નિર્વાણાગ્નિમહાગોરે ભસ્મશો ઽપિ ન મુચ્યતે ।
ન તત્ર વિદ્યતે તત્ત્વં નેન્દ્રિયાર્થા ન ધાતવઃ ॥
નિર્વિકલ્પો યદા વિરઃ સ્થિતિં હિત્વા તુ લૌકિકીમ્ ।
આચરેત્ સર્વકાર્યાણિ બુદ્ધાઃ પશ્યન્તિ તત્ તદા ॥
બાલવદ્વિચરેદ્યુક્ત્યા સર્વતશ્છિન્નસંશયઃ ।
નિરાભોગો યદા યોગી તદા વર્ષન્તિ સંપદઃ ॥
અશેષપાપયુક્તાનાં મોહાવરણસુસ્થિતાઃ ।
ઉન્મત્તવ્રતયોગેન ષણ્માસાદમોઘસિદ્ધયઃ ॥
સર્વબુદ્ધાન સ્વયં પશ્યેત્ સર્વકામૈઃ પ્રપૂર્યતે ।
ન ક્ષીણો ન ચ હાનિત્વં સ્વેચ્છાયુર્જાયતે વપુઃ ॥
અનુત્તરાં પરાં બોધિં સંપ્રાપ્નોત્યપ્રયત્નતઃ ।
વિના યત્નેન સિધ્યન્તિ સર્વકામસુખોત્સુકાઃ ॥
ગમ્ભીરપદં નિત્યં ગચ્છેત્ તિષ્ઠન્ નિષણ્ણકઃ ।
પ્રભાસ્વરજ્ઞાનકૌશલ્યાદ્ યોગિનાં લક્ષણં સદા ॥
અનેન ધ્યાનયોગેન ચિત્તરત્નં દૃઢીભવેત્ ।
અધિષ્ઠાનં ચ કુર્વન્તિ બુદ્ધા બોધિપ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
એવં ભૂત્વા નિવિષ્ટસ્તુ ભાવયેદ્ ભાવતત્પરઃ ।
યાવન્ન ખિદ્યતે ચિત્તં સમાહિતમનાઃ સુધીઃ ॥
ખિન્નસ્તુ પર્યટેત્ પશ્ચાદ્યથારુચિતચેષ્ટિતઃ ।
ભાવયેદ્વિપુલાં બોધિમીષદુન્મીલિતેક્ષણઃ ॥
હસન્ જલ્પન્ ક્વચિત્તિષ્ઠન્ ક્વચિત્કુર્યાત્ પ્રવર્તનમ્ ॥
ભાવનાસક્તચિત્તસ્તુ યથા ખેદો ન જાયતે ॥
એવં સમાધિયુક્તસ્ય નિર્વિકલ્પસ્ય મન્ત્રિણઃ ।
કાલાવધિં પરિત્યજ્ય સિદ્ધ્યતે ઽનુત્તરં પદમ્ ॥ ઇતિ ।
સૂક્ષ્મરૂપં લઘુસ્પર્શં વ્યાપ્તિસંપ્રાપ્તિમેવ ચ ।
પ્રકાશં ચૈવ સ્થૈર્યં ચ વશિત્વં કામાવસાનિકમ્ ॥ ઇતિ ।

બોધિજ્ઞાનાગ્રસંપ્રાપ્તં પશ્યતિ બુદ્ધસુપ્રભમ્ ।
બુદ્ધસંભોગકાયં ચ આત્માનં લઘુ પશ્યતિ ॥
ત્રૈધાતુકમહાસત્ત્વૈઃ પૂજ્યમાનં સ પશ્યતિ ।
બુદ્ધૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈશ્ચ પઞ્ચકામગુણૈર્ધ્રુવમ્ ॥
પૂજિતં પશ્યતે નિત્યં મહજ્ઞાના ગ્રસમ્ભવમ્ ।
વજ્રસત્ત્વં મહાબિમ્બં વજ્રધર્મં મહાયશમ્ ॥
સ્વબિમ્બં પશ્યતે સ્વપ્ને ગુહ્યવજ્રમહાયશાઃ ।
પ્રણમન્તિ મહાબુદ્ધા બોધિસત્ત્વાશ્ચ વજ્રિણઃ ॥
દ્રક્ષ્યન્તિ ઈદૃશાન્ સ્વપ્નાન્ કાયવાક્ચિત્તસિદ્ધિદાન્ ।
સર્વલઙ્કારસમ્પૂર્ણાં સુરકન્યાં મનોરમામ્ ॥
દારકં દારિકાં પશ્યન્ સ સિદ્ધિમધિગચ્છતિ ।
દશદિક્સર્વબુદ્ધાનાં ક્ષેત્રસ્થં પશ્યતિ ધ્રુવમ્ ॥
દદન્તિ હૃષ્ટચિત્તાત્મા ધર્મગઞ્જં મનોરમમ્ ।
ધર્મચક્રગતં કાયં સર્વસત્ત્વપરિવૃતમ્ ॥
પશ્યતે યોગસમયે ધ્યાનવજ્રપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ ઇતિ ।
નાપનેયમતઃ કિઞ્ચિત્ પ્રક્ષેપ્તવ્યં ન કિઞ્ચન્ ।
દ્રષ્ટવ્યં ભૂતતો ભૂતં ભૂતદર્શી વિમુચ્યતે ॥ ઇતિ ।
ઉક્તં ચ સુવર્ણપ્રભાસસૂત્રે-
ન બુદ્ધઃ પરિનિર્વાતિ ન ધર્મઃ પરિહીયતે ।
સત્ત્વાનાં પરિપાકાય પરિનિર્વાણં નિદર્શયેત્ ॥
લઙ્કાવતારસૂત્રે ઽપ્યુક્તમ્-
ન હ્યત્રોત્પદ્યતે કિઞ્ચિત્ પ્રત્યયૈર્ન નિરુધ્યતે ।
ઉત્પદ્યન્તે નિરુધ્યન્તે પ્રત્યયા એવ કલ્પિતાઃ ॥
અત ઉક્તમ્-
યેન યેન હિ ભાવેન મનઃ સંયુજ્યતે નૃણામ્ ।
તેન તન્મયતાં યાતિ વિશ્વરૂપો મણિર્યથા ॥
ઉત્પત્તિર્યત્ સંવૃતિસત્યમેતદ્ મૃત્યુર્હિ નામ પરમાર્થસત્યમ્ ।
ક્રમદ્વયસ્યાસ્ય ગુરુકૃપાતો જ્ઞાતા ભવેદ્ યઃ સ ભવિષ્યબુદ્ધઃ ॥
સત્યદ્વયસ્યાદ્વયવત્પ્રવેશો ઽનુચ્છેદરૂપો ઽપ્યવિશેષ એવ ।
એકત્વમેવાસ્ત્યનયોર્દ્વયોરિતિ વિજ્ઞાયતે યેન વિમુક્ત એષઃ ॥
ગિરીન્દ્રમૂર્ધ્નઃ પ્રપતેત્ તુ કશ્ચિદ્ નેચ્છેચ્ચ્યુતિં સ ચ્યવતે તથાપિ ।
ગુરુપ્રસાદાદ્વિહિતોપદેશાદ્ નેચ્છેદ્વિમુક્તિં સ તથાપિ મુક્તઃ ॥
મત્વા સત્ત્વેષુ તત્ત્વાધિગમક્ષમતાભાવમાલોક્ય લોકે
ઉત્તાલાબ્ધિતરઙ્ગભઙ્ગવિકલાદ્દીપસ્ફુલિઙ્ગાદિવ ।
કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદુપેત્ય સંચિતવતા ગ્રન્થો મયાયં કૃતો
યે વૈ સંવૃતિસત્યભીતસુભગાસ્તેષામલાતો ભવેત્ ॥
અત્યન્તનિષ્પ્રપઞ્ચચર્યામેલાવણસંશયપરિચ્છેદ એકાદશઃ ॥
સમાપ્તો ઽયં ચર્યામેલાવણપ્રદીપઃ ॥
કૃતિરીયં મહાચાર્ય-આર્યદેવપાદાનામ્ ॥