બૃહદ્કાલોત્તરમ્ · અધ્યાય 1

ઓં નમઃ પરશિવાય ॥
કાર્તિકેય ઉવાચ
સર્વજ્ઞાય નમસ્તુભ્યં સર્વ્વકર્ત નમોસ્તુ તે ।
અવિલુપ્તસ્વરૂપાય ચિન્માત્રાય નમોસ્તુ તે ॥
અવિલુપ્તસ્વરૂપાય ચિન્માત્રાય નમોસ્તુ તે ।
પ્રમાણાતીતદેહાય નમઃ શાન્તાય તેજસે ॥
સત્સંવિત્કરણાતીત હાનાદાનાન્તરાત્મને ।
અનાદિનિધનેશાય શિવાય પરમાત્મને ॥
ન(?)મસ્તત્વસમારૂપાય વિભાગાયામિતાત્મને ।
જ્ઞાનિ જ્ઞાતૃ તથા જ્ઞેય વ્યતિરિક્તાય વૈ નમઃ ॥
જ્ઞપ્તિમાત્રસ્વરૂપાય આનન્દબ્રહ્મણે નમઃ ।
અવિદ્યાવ્યતિરિક્તાય વિદ્યાદેહાય વૈ નમઃ ॥
ભગવન્ દેવદેવેશ સર્વ્વાનુગ્રહ શઙ્કર ।
કથિતન્તુ મહાતન્ત્રં વિસ્તરેણાશિવાપહં ।
અલ્પાયુષસ્ત્વમી મર્ત્યાઃ અલ્પસત્વાલ્પબુદ્ધમઃ ।
અવિદ્યા દુર્ગ્રહગ્રસ્તાશ્વિ?દ્ધં વાનન્દવઞ્ચિતાઃ ॥
અતસ્તસ્નાનમાદાય ? સૂત્રવત્ કથય પ્રભો ।
યેન વિજ્ઞાતમાત્રેણ શિવસાયોજ્યયેતાં વ્રજેત્ ॥
મન્ત્રાણાં લક્ષણં બ્રૂહિ સ્નાનપૂજાદિ વિસ્તરં ।
૧બ્) નિત્યહોમવિધાનં તુ કુણ્ડલક્ષણમેવ ચ ॥
અપિ વા સદ્વિધાનં તુ આહુતીનાં વિનિર્ણ્ણયં ।
સામાન્યેન વિશેષેણ બ્રૂહિ મે અથ લક્ષણં ॥
દીક્ષાકર્મવિધાનઞ્ચ કથયસ્વ વિશેષતઃ ।
ઉત્પત્તિ મયિ તન્ત્રાણામવતારં વિશેષતઃ ॥
લક્ષણસમયાનાઞ્ચ આશ્રયાણાં ચ વર્ત્તનં ।
લક્ષણં મણ્ડલાનાઞ્ચ આયુધાનાઞ્ચ વર્ત્તનમ્ ॥
સરસ્વતીવિધાનઞ્ચ વ્યાખ્યાપટલમેવ ચ ।
અનધ્યાયવિધાનઞ્ચ સાધકાચાર્યલક્ષણં ॥
ઘંટાસૂત્રવિધાનઞ્ચ કમણ્ડલુવિધિં તથા ।
પ્રાયશ્ચિત્તવિધાનઞ્ચ વિહિતાનાઞ્ચ લંઘને ॥
મૃત્યુંજયવિધાનઞ્ચ પ્રાસાદસ્ય ચ લક્ષણં ।
અંશકસ્ય વિચારન્તુ સિદ્ધિસાધનમેવ ચ ॥
લિઙ્ગસ્થાપનં ચૈવ ભૂપરિગ્રહપૂર્વ્વકં ।
પ્રામાદપિણ્ડિકાનાઞ્ચ પ્રતિષ્ઠાં બહુધા પુનઃ ॥
પવિત્રારોહણં યત્નાદ્ બ્રૂહિ વૃષભલક્ષણં ।
મહાસ્નાન પ્રમાણં ચ લિઙ્ગદ્વારવિધિં તથા ॥
અન્તેષ્ટિલિઙ્ગધૂરઞ્ચ વ્રતાનાં લક્ષણં તથા ।
પુષ્પાધ્યાયં તથા શાન્તિં ધારણા ચ લક્ષણં ॥
એવમાદ્યાનિ દેવેશ ક્રમેણ કથયસ્વ મે ।
પ્. ૨અ) ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે પ્રથમઃ પટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ
પરં શાન્તં નિરોગ * * *? સં નિત્યાનન્દમયાત્મકં ।
દશધા તત્સ્વરૂપન્તુ જ્ઞાતવ્યં ક્રૌઞ્ચસૂદન ॥
અનિર્દેશમનાદિઞ્ચ સૂક્ષ્મં ધ્રુવમનામયં ।
વિજ્ઞેયં ચ તથા નિત્યમીશ્વર સર્વગં શિવં ॥
પરસ્યૈવંવિધં રૂપં વાક્પથાતીતગોચરં ।
સર્વપ્રમાણરહિતમર્ધતર્દ્ધત ? સૂદનં ॥
પરસ્યૈવાપરરૂપમદ્દ? શેન્યચ્યતે મયા ।
સકલનિષ્કલશૂન્યં કલાઢ્યં? ખમલંકૃતં ॥
ક્ષપણં ક્ષપમન્તુ કણ્ઠોષ્ઠઞ્ચ ધૂમં સ્મૃતં ।
ઇત્યષ્ટધા પરાખ્યસ્ય સ્વરાખ્ય ? કથિતન્મયા ॥
સદાશિવાખ્યદેવસ્ય શબ્દરૂપસ્ય ષણ્મુખ ।
તસ્યાષ્ટધા સ્વરૂપન્તુ જ્ઞાતવ્યં ભુક્તિમુક્તયે ॥
અન્યથા ભવપાશૈસ્તુ કથં મુક્તિમવાપ્નુયાત્ ।
જ્ઞાત્વા સદાશિવતત્વ શિવં યાન્તિ નિરંજનં ॥
અચ્યુતમવ્યયં શાન્તં નિત્યાનન્દનિરામયં ।
સાધકો વિમલશુદ્ધં તસ્માત્ સકલમભ્યસેત્ ॥
શબ્દરાશિમયં દેવ સકલ પરિપઠ્યતે ।
પ્. ૨બ્) અમૃતશ્ચાસુમાંશ્ચેન્દ્રશ્વેશ્વરશ્ચોગ્ર ઊહકં ॥
એકપાદૈન ઉજાખ્યે? ઉપમીશ્ચાંસુમાનશશી ।
આદિસ્વરા વાચકાસ્તુ વાચ્યામી પરિકીર્તિતાઃ ॥
વ્યંજનાનાં તુ યે વાચ્યાસ્તાન્ શૃણુષ્વ શિખિધ્વજ ।
કામદેવઃ શિખણ્ડી ચ ગણેશઃ કૌલે શઙ્કરી ॥
એકનેત્રો દ્વિનેત્રશ્ચ ત્રિશિખો દીર્ઘવાહુકઃ ।
એકપાદોર્ધ્વચન્દ્રશ્ચ વલયો યોગિનીપ્રિયઃ ॥
શક્ષીશ્વરો મહાગ્રન્થિ તથૈકસ્થાદ્ તદ્વદ્વન્તુમ્વા? ।
નિધશો નદીં પદ્મશ્ચ તથાન્યઃ શાકિનીપ્રિયઃ ।
ગ્રસ્ન?વિશ્વા?ભીષણશ્ચ કૃતાન્તઃ પ્રાણસંજ્ઞકઃ ॥
તેજશ્વી શક્ર ઉદધિઃ શ્રીકણ્ઠઃ સિંહ એવ ચ ।
શશાઙ્કૌ વિશ્વરૂપી ચ નરસિંહસ્તથાન્તિમઃ ॥
એતે રુદ્રાઃ સમાખ્યાતાઃ અધિકારપદે સ્થિતાઃ ।
શાબ્દં રૂપં સમાશ્રિત્ય જંતૂનાં શિવદાયિનઃ ॥
વિશ્વરૂપં પરં બીજં વિશ્વાત્મા પ્રભુરવ્યયં ।
પરસ્ય વાચક જ્ઞેયં વિશ્વમાવૃતા તિષ્ઠતિ ॥
ચિદચિત્તત્વ સંતાનતો તઃ પ્રોતમનેન તુ ।
વિશ્વરૂપમતો યત્નાદ્ યોગિભિઃ યચ્યુ? *? સ્યતે ।
અનુલોમ પ્રતિલોમ ॥
પ્. ૩અ) સૃત્ય?માત્રા સમાક્રાન્ત વિશ્વરૂપન્તુ કારયેત્ ।
અશુમન્સંયુતં કૃત્વા શશિબીજં વિન્યસેત્ ॥
સકલસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રોદ્ધરં * *? સ્થિતં ।
ઈશાન મો? * *? ક્રાન્તૈ પ્રથમન્તુ સમુહ્યયેત્? ॥
તૃતીયં પુરુષં વિદ્ધિ દક્ષિણં પઞ્ચમં તથા ।
સપ્તમં વામદેવન્તુ સદ્યોજાતેન તતઃ પરમ્ ॥
* *? તુ નવમં પઞ્ચ બ્રહ્માણિ કીર્તિતાઃ ।
ઓંકારદીપિતા મન્ત્રા નમસ્કારાન્તસંયુતાઃ ॥
કર્તવ્યા સિદ્ધિદા પુંસા ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિનઃ ।
* * * * *? તીય હૃદયશ્ચાશુમાઙ્કિતં ॥
?
ચતુર્થન્તુ શિરો વિદ્ધિ ઈશ્વરં નામનામતઃ ।
ઉહકન્તુ શિખા જ્ઞેયા વિશ્વરૂપસમન્વિતાઃ ॥
તમુત્રગષ્ટસંખ્યાતનેત્રન્તુ દશમં મતં ।
અસ્ત્ર શશી સમાખ્યાતં શિવસંજ્ઞં શિખિધ્વજ ॥
નમઃ સ્વાહા તથા વૌષટ્ હૂં વષટ્ ફટ્ ક્રમેણ તુ ।
જાત ષટ્ક હૃદાદીનાં ક્રમેણ વિનિયોજયેત્ ॥?
ઓંકારદીપિતા મન્ત્રા જાતિયુક્તા ફલપ્રદાઃ ।
એવં બ્રહ્માણિ ચાઙ્ગાનિ કથિતાનિ મયા તવ ॥
શિવમન્ત્રમતો વક્ષ્યે પ્રસાદં નામનામતઃ ।
શશીના * * * * * * * * * શુરઞ્જિતં
॥
૩બ્) ઓષધાક્રાન્ત શિરસમૂહકસ્યોપરિસ્થિતં ।
અર્ધચન્દ્રાધનાદશ્ચ બિંદુદ્વિતયમધ્યગઃ ॥
તદસ્તં વિશ્વસર્વન્તુ? કુટિલન્તુ * *? તતઃ ।
એવ પ્રસાદમન્ત્રસ્ય દેવદેવેન ભાષિત ॥
સકૃત્સ્ના?રણ માત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ ।
સપ્તધા વર્તયેદ્ યસ્તુ સર્વતીર્થફલં ભવેત્ ॥
અસ્ત્રજ્ઞ * * * * * * * *? સ્નાતકો ભવેત્
।
સાષ્ટોત્તરશતં જપ્ત્વા ત્રિઃસંધ્યં પરિવર્તયેત્ ॥
પિતૃન્ પિતામહાશ્ચૈવ તથૈવ પ્રથિત * *? હાન ।
અક્ષયં શિવલોકન્તુ યાતિ તસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
એતદર્થં મહાસેન પ્રશસ્યં શિવયોગિનાં ।
અથ ચિત્રં પવિત્રઞ્ચ શિવદૃષ્ટ્યા કરોત્ય *? ॥
* * * *? દીક્ષાયાં વિઘ્નાનાં નાશને પુનઃ ।
વિનાયકોપતપ્તાનાં વક્ષ્યે પાશુપતં પુનઃ ॥
શિખાબીજસમુદ્ધૃત્ય ફટ્કારાન્તન્તુ વૈ? ફટં ।
અર્ધચન્દ્રાસનં જ્ઞેયં કામદેવ સ તર્પકં ॥
મહાપાશુપતાસ્ત્રન્તુ ન શરીરે નિયોજયેત્ ।
ઇત્યેકાચરણં ખ્યાત સકલભુક્તિમુક્તિદં ॥
બ્રહ્મણોઙ્ગાનિ? ચ શિવં મહાપાશુપતં તથા ।
૪અ) લોકપાલાસ્ત્રસંયુક્તં દીક્ષાકાલે શિવં યજેત્ ॥
ઓંકારાદિનમોન્તાશ્ચ લોકે? શાસ્ત્રાણિ કલ્પયેત્ ।
સદ્યોજાતં મૂર્તિમન્ત્રં પ્રસાદસ્ય પ્રકલ્પયેત્ ॥
પ્રસાદં સકલં પ્રોક્તં નિષ્કલં કથ્યતે ધુના ।
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે પ્રસાદોદ્ધરપટલઃ ॥
અધુના નિષ્કલખ્યસ્ય પ્રોદ્ધારઃ કથ્યતે મયા ।
સોષધં વિશ્વરૂપન્તુ રુદ્રાખ્યં સૂર્યમણ્ડલં (બોત્તોમ્ ઓf થે પગે:
વિસર્ગરહિતં વિન્દુ) ॥
ચન્દ્રાર્ધનાદસંયોગં વિસંજ્ઞં કુટિલન્તતઃ ।
નિષ્કલ પરમં મન્ત્રં શિવં સાક્ષાત્ સદાશિવં ॥
ભુક્તિભુક્તિપ્રદં પુંસાં પંચાઙ્ગસહિતં વિભું ।
સાશુમાનવિરૂપન્તુ સ બિન્દું હૃદયં મહત્ ॥
અંશુમાન્ વિશ્વરૂપન્તુ સેશ્વરન્તુ શિરો મતં ।
ષષ્ઠમેન શિખાજ્ઞેયાસ્તત્રતશ્ચાષ્ટમં ભવેત્ ॥
શશિનાવિશ્વરૂપન્તુ ફડન્તમસ્ત્રમુચ્ચરેત્ ।
પ્રણવાદિ નમોન્તાનિ શિવાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
મૂર્તિમન્ત્રન્તુ હૃદ્બીજં પૂજાકાલે પ્રકલ્પયેત્ ।
એકાવરણમેતન્તુ સર્વકામાર્થસાધકં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે નિષ્કલમન્ત્રપટલઃ ॥
પ્. ૪બ્) શૂન્યોદ્ધરં પ્રવક્ષ્યામિ મહાપાતકનાશનં ।
સકૃત્સ્મરણમાત્રેણ સર્વાવસ્થો પિ સાધકઃ ॥
શિવદેહે લયં યાતિ ક્ષીરક્ષીરં યથા?સ્થિતં ।
અશૂમાન્ વિશ્વરૂપન્તુ સામૃતં શૂન્યસંજ્ઞકં ॥
બ્રહ્માઙ્ગરહિતં યસ્માત્ તેન શૂન્યં પ્રકીર્તિતં ।
પ્રણવં મૂર્તિવિન્યાસે ફડન્તં વિઘ્નશાન્તયે ॥
એતદ્રહસ્ય પરમં નાખ્યેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ।
વાલવાલિસમૃદ્ધાનાં સ્ત્રીણાં વ્યાધિતાત્મનાં ॥
ભોગિનાં યોગિનાં ચૈવ શૂન્યમુક્તં શિખિધ્વજ ।

કર્મકાણ્ડવિરક્તાનાં નાનાસ્ત્રોતાસ્તિ સાઙ્કરિ ॥
પૂજનાજ્જપનાદ્ધ્યાનાર્ધં ધનાર્ત્તારયેચ્છિવઃ ।
શૂન્યલક્ષણમાખ્યાતં પ્રાણવજ્જાપયેત્ સદા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે શૂન્યમન્ત્રોદ્ધરપટલઃ ॥
કલાઢ્યસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ ક્રમપ્રાપ્તસ્ય લક્ષણં ।
અંશૂમાન્ વિશ્વરૂપાખ્યમૂહકસ્યોપરિસંસ્થિતં ॥
કલાઢ્યન્તુ વિજાનીયાત્ સર્વદુઃકૃતનાશનં ।
પ્રણવાદિ નમોન્તાઞ્ચ કલાઢ્યપટસંયુતં ॥
પદે તત્પરમં બીજં ભવબન્ધવિનાશનં ।
સકલસ્ય યથાઙ્ગાનિ તદ્વદ્વક્ત્રાનિ ચાદિશેત્ ॥
૫અ) મહાપાશુપતં * ર્ધત્? મૂર્તિમન્ત્રં તદેવ હિ ।
એકાવરણમેતન્તુ કલાઢ્યસર્વકામદં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે કલાઢ્યમન્ત્રપટલઃ ॥
ખમલં કૃત દેવસ્ય મન્ત્રોદ્ધરં વદામિતે ।
નરસિંહકૃતાન્તસ્થં તેજસંપ્રાણમૂર્ધ્વગં ॥
અંશૂમાનૂહકાક્રાન્તમધોર્દ્ધં ખમલં કૃતં ।
ચન્દ્રાર્ધનાદનાદાન્તં બ્રહ્મ વિષ્ણુવિભૂષિતં ॥
ખમલં કૃતમન્ત્રન્તુ પ્રણવાદિ નમોન્તગં ।
અસ્ય બ્રહ્માણિ ચાઙ્ગાનિ ક્રમેણ કથયામિ તે ॥
ઉદધિ નરસિંહં ચ સૂર્યમાત્રાવિભેદિતં ।
યદાકૃતં તદા તસ્ય બ્રહ્માણાંગાનિ ચોદ્ધરેત્ ॥
પ્રથમં તૃતીયં ચૈવ પઞ્ચમં સપ્તમં તથા ।
સદ્યોજાતન્તુ નવમં મૂર્ધ્વાદીશાદિ સંસ્થિતા ॥
દ્વિતીયન્તુ ચતુર્થઞ્ચ ષષ્ઠં ચૈવાષ્ટગન્તથા ।
દશમં દ્વાદશં ચેતિ હૃદાદ્યાજાતિસંયુતા ॥
પૌર્વમીશં મહામન્ત્ર ગાયત્રી ઇન્દુલાઞ્છિતા ।
સાવિત્રી ઈશ્વરા ક્રાન્તા વા માયા હૃદયેન તુ ॥
સદ્યોજાતેન મૂર્તિ સ્યાત્ ખમલં કૃતમુદ્ધૃતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે ખમલં કૃતમન્ત્રપટલં ॥
ક્ષપણસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રોધારં યથાસ્થિતં ।
પ્. ૫બ્) પાપાનાં ચૈવ વિઘ્નાનાં ક્ષપણાત્ ક્ષપણં મતં ॥
ઓજાખ્યમંશુમદ્યુક્તં પ્રથમં વર્ણમુદ્ધરેત્ ।
અશૂમાનાંશુમાક્રાન્તં દ્વિતીયં મન્ત્રનામકં ॥
અશૂમાનીશ્વરં તદ્વત્ તૃતીયં મુક્તિદાયકં ।
ઉહકમંશુમાનક્રાન્તં વરુણં પ્રાણ ઓજસં ॥
પઞ્ચમં તુ સમાખ્યાતં કૃતાંતં તુ તતઃ પરં ।
આશૂમાનુદકં પ્રાણં સપ્તમં વર્ણમુદ્ધરેત્ ॥
પદ્મમિન્દ્રસમાક્રાન્તં નંદીશમેકપાદ દૃક્ ।
પ્રથમચાન્તતોયોજ્યં મન્ત્રમેતદ્દશાક્ષરં ॥
દશબીજં મહામન્ત્રં ક્ષપણં નામનામતઃ ।
સ્વ?સ્યાદ્યં તૃતીયં ચૈવ પઞ્ચમં સપ્તમં તથા ॥
સદ્યોજાતન્તુ નવમં દ્વિતીયાદ્ધૃદયાદિકં ।
દશાર્ણં પ્રણવં યન્તુ ફડન્તમસ્ત્રમુદ્ધરેત્ ॥
નમસ્કારયતાનાત્ર બ્રહ્માણાંગાનિ નાન્યથા ।
દ્વિતીયાદષ્ટમં યો વૈ દષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરામતાઃ ॥
અનન્તે શશ્ચ સૂક્ષ્મશ્ચ તૃતીયશ્ચ શિવોત્તમઃ ।
એકનેત્રૈકરુદ્રશ્ચ ત્રિમૂર્તિરપરસ્તથા ॥
શ્રીખણ્ડશ્ચ શિખંડી ચ વિદ્યેશાષ્ટૌ પ્રકાશિતાઃ ।
શિખંડિતોષ્યનન્તાન્તં મન્ત્ર ચક્રગણેશ્વરે ॥
૬અ) મૂર્તિમન્ત્રન્તુ પ્રણવં ક્ષપણસ્ય પ્રકાશિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે ક્ષપણાખ્યમન્ત્રોદ્ધરપટલં ॥
ક્ષયમન્ત્રસ્થ મન્ત્રસ્ય પ્રોદ્ધારઃ કથ્યતે મયા ।
દ્યાક્ પદં પ્રણવં તસ્ય એકવર્ણં શિવાત્મકં ॥
વ્યોમવ્યાપિ ચતુર્થ્યન્તં દ્વિતીયં પઞ્ચવર્ણકં ।
તૃતીયં વ્યોમરૂપાય પંચાર્ણમપરં તથા ॥
સર્વવ્યાપિ ચતુર્થ્યન્તં શિવાયેત્પથપઞ્ચમં ।
ત્ર્યક્ષરં તદ્વિજાનીયાત્ પઞ્ચૈતાનિ શિવાસ્ય તુ ॥
અઙ્ગાન્યુક્તાનિ શાસ્ત્રેસ્મિન્ તેષાં નામાનિ મે શૃણુ ।
સર્વાત્માનં શિરશ્ચૈવ જ્વાલિની પિઙ્ગલસ્તથા ॥
ક્રમાચ્છિવાસ્ત્રમસ્ત્રસ્ય ઉક્તસંક્ષેપતો મયા ।
અનન્તાયેત્યનન્તસ્ય વાચકં ચતુરક્ષરં ॥
અનાથાયેતિ સૂક્ષ્મસ્ય પદં સ્યાચ્ચતુરક્ષરં ।
અનાશ્રિતાયપઞ્ચાર્ણં પદંશિવોત્તમસ્ય ચ ॥
ધ્રુવાય ત્ર્યક્ષરમન્ત્રં એકરુદ્રસ્ય તત્પદં ।
શાશ્વતાય ચતુર્વર્ણમેક નેત્રસ્ય કીર્તિતં ॥
સંસ્થિતાયપદં જ્ઞેયં યોગપીઠપુરસ્સરં ।
અષ્ટાર્ણન્તુ વિજાનીયાદ્વાચકન્તુ ત્રિમૂર્તિતઃ ॥
શ્રીકણ્ઠસ્ય પદં નિત્યં યોગિને પઞ્ચવર્ણકં ।
૬બ્) ધ્યાનાહારાય પંચાર્ણં પદમેતચ્છિખણ્ડિનઃ ॥
ચતુર્થ્યન્તાનિ સર્વાનિ વિદ્યેશાનાં મહાત્મનાં ।
નમઃ શિવાયેતિ પદં ષડર્ણં પ્રણવાદિતઃ ॥
ચતુર્થ્યન્તં હિ ગાયત્ર્યા વાચકં સર્વકામદં ।
સર્વપ્રભુશ્ચતુર્થ્યન્તં પંચાર્ણમન્ત્રસન્તતૌ ॥
સાવિત્ર્યા તદ્વિજાનીયાદ્દીક્ષા કર્મણિ પૂજને ।
શિવાય પદમન્યચ્ચ ચતુર્થ્યન્તં ત્રિવર્ણયુક્ ॥
વિદ્યેશ્વરાણાં વિજ્ઞેયમુપચારવિધૌ સદા ।
પદમીશાનમૂર્ધાય ષડર્ણં કૃત્તિકાસુત ॥
તદીશાનસ્ય બોદ્ધવ્યં સપ્તાર્ણં પુરુષસ્ય તુ ।
સ્યાત્ તત્પુરુષવક્ત્રાય અઘોર હૃદયાય ચ ॥
સપ્તાર્ણવહુરૂપસ્ય તદ્વદ્વામસ્ય કીર્તિતં ।
યદ્વામદેવગૂહાય સદ્ય સ ત * *? કીર્ત્યતે ॥
અક્ષરૈઃ સપ્તભિસ્તદ્ધિ સ્યાત્ સદ્યોજાતમૂર્તયે ।
પઞ્ચૈતાનિ પદાનિ સ્યુઃ ચતુર્થ્યન્તાનિ બ્રહ્મણાં ॥
પ્રોક્તાનિ મન્ત્રમુખ્યસ્મિન્ સર્વનાગ? મયા તવ ।
પંચાર્ણમપરં સિદ્ધં ચણ્ડીશસ્ય નમો નમઃ ॥
પ્રણવાદિ પ્રયોક્તવ્યં સિદ્ધયેઽધ્વરકર્મણિ ।
ગુહાતિગુહાયપદં ષડર્ણં હૃદયં પ્રભો ॥
ગોપ્ત્રવર્ણદ્વયં તસ્ય શિરઃ પ્રોક્તં સનાતનં ।
૭અ) ચતુર્વર્ણાશિખાજ્ઞેયા નિધનાયપદંહિતં ॥
સર્વવિદ્યાધિપાયેતિ કવચં સપ્તવર્ણકં ।
જ્યોતીરૂપાયપંચાર્ણમસ્ત્રમુક્તં મહોજસં ॥
નેત્રમષ્ટાત્મકં પ્રોક્તં પરમેશ્વરપૂર્વકં ।
પરાયચણ્ડનાથસ્ય ષડઙ્ગાનિ શુભાનિ તુ ॥
ચતુર્થ્યન્તાનિ સર્વાનિ નેત્રાન્તાનિ પદાનિ તુ ।
સપ્તાર્ણમાસન તસ્ય યત્પદં ચેતનાત્મકં ॥
અચેતનાચેતનેતિ પૂજાકાલે પ્રકલ્પ્યતાં ।
વ્યોમ વ્યોમપદં યોજ્યં ચતુર્વર્ણં તથાપરં ॥
વ્યાપિન્ વ્યાપિન્ પુનર્યોજ્ય ષડર્ણં પરમં પદં ।
તથારૂપિ તદ્દ્વિરભ્યસ્તં ષડર્ણં પરમં તથા ॥
પ્રથમેતિર્દ્વિરભ્યાસાદ્બોદ્ધવ્યં કૃત્તિકાસુત ।
તેજસ્તેજ ઇતિ પ્રોક્તં ચતુર્વર્ણં પદં વિભો ॥
જ્યોતિર્જ્યોતિ પદં તદ્ધિવિજ્ઞેયં ચતુરક્ષરં ।
સપ્તેતાનિચ્ચિરભ્યાસાત્પિદા?ન્યુક્તાનિ સાધને ॥
ચણ્ડીશસ્યોસનં મુક્ત્વા ષડન્યાનિ પદાનિ તુ ।
આસને સંપ્રયોજ્યાનિ દેવદેવસ્ય નિત્ય સ ॥
ધર્મજ્ઞાનઞ્ચ વૈરાગ્યં ઐશ્વર્યં કર્ણિકા તથા ।
અનન્તેન સહેતાનિ ષટ્પદાનિ ક્રમેણ તુ ॥
ત્ર્યર્ણં પદમરૂપાખ્યં તતોનગ્નિ પદં શુભં ।
તૃતીયં * *? દ ધૂમાખ્યમભસ્માખ્યમતઃ પરં ॥
૭બ્) પદં વા નાદિસંજ્ઞેયં નાનાનેતિ પદંપરં ।
ધૂત્રયેણ ચ યત્પ્રોક્તં ત્ર્યક્ષરાણિ શિવસ્ય તુ ॥
નિર્દેશે વેદિતવ્યાનિ સમ્યક્ સપ્ત પદાનિ તુ ।
ઓં ભૂસ્તદ્વ્યક્ષરં જ્ઞેયં ત્ર્યક્ષરં વાપ્યથો ભુવઃ ॥
નિધનાખ્યં ત્ર્યક્ષરં સ્યાત્ પદંવ્યોમશરીરિણઃ ।
પઞ્ચાક્ષરાવિજાનીત્યાત્ પદં યન્નિધનોત્ભવં ॥
દ્વ્યક્ષરસ્યાચ્છિવપદં દ્વ્યર્ણસર્વપદં તતઃ ।
પરમાત્મપદંજ્ઞેયં સમાસાચ્ચતુરક્ષરં ॥
મહેશ્વરેતિ તઙ્કચ્ચ મહાદેવપદંહિતં ।
અસદ્મ?વેશ્વર એવોક્તં પઞ્ચાર્ણક્રૌઞ્ચ સૂદન ॥
મહાતેજઃ પદંપ્રોક્તં પદંવર્ણચતુષ્ટયં ।
પદંપઞ્ચાક્ષરં જ્ઞેયં યોગાધિપતિસંજ્ઞિકં ॥
આમન્ત્રણપદં તદ્ધિ પ્રયોગાદ્ધિનિયોજયેત્ ।
(ઓં સ્વાવર્ણર્દ્ધયે નાત્ર પદમન્યત્ પ્રકીર્તિઅં ॥
ત્રીણ્યેતાન્યપિ નિર્દેશે પદાન્યુક્તાનિ શાસને ।
અનિધનપદં જ્ઞેયં ચતુર્વર્ણં ષડાનાન ॥ ઠેસે થ્રેએ લિનેસ્ ઇસ્ બોત્તોમ્ ઓf
પગે)
અનિધનાત્ પદાદ્યાવદ્યોગાધિપતિસંજ્ઞકં ।
પદાનામ ભવેત્ સંખ્યા દશૈકઞ્ચ ન સંશયઃ ॥
આમન્ત્રણપદાનાન્તુ તન્ત્રે કાલોત્તરા ચાત્મકે ।
૮અ) મુઞ્ચ મુઞ્ચ ચતુર્વર્ણં ષડર્ણં પ્રથથાત્મકં ॥
સર્વસર્વપદં તંત્રે બોદ્ધવ્યચતુરક્ષરં ।
ભવયુગ્મપદં તદ્વચ્ચત્વાર્યેતાનિ શાસને ॥
દ્વિરભ્યાસ પદાનિ સાર્ધાર્દ્ધદ્વ્યાનિ? શિખિધ્વજ ।
ભવોદ્ભવપદંસિદ્ધં વર્ણાનાં તુ ચતુષ્ટયં ॥
પદમષ્ટાક્ષરં ચાન્યત્ સર્વભૂતસુખપ્રદં ।
સર્વસાન્નિધ્યશબ્દાદ્યં કરાન્તં પદમન્ય તુ ॥
સપ્તાક્ષરં વિજાનીયાત્ પરમષ્ટાક્ષરં પદં ।
તદ્ધિરુદ્રપરાન્તસ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુપુરસ્સરં ॥
એતાન્યપિ હિ ચત્વારિ સંબોધનપદાનિ તુ ।
અનચિતદ્વિરભ્યસ્તમષ્ટાર્ણં પદમુચ્યતે ॥

અસંસ્તુતમપિ તથા તથા પૂર્વસ્થિતં પદં ।
પૂર્વસ્થિતપદં યાવદ રૂપાખ્યાત્મકં ક્રમાત્ ॥
દ્વા ત્રિંશદ્વિનિયોજ્યાનિ કેશરાણ્યાસને વિભોઃ ।
સાક્ષિન્ સાક્ષિન્ ચતુર્વર્ણં દ્વિરુક્ત્યાપદસંતતૌ ॥
બોદ્ધવ્યં કમલંસૌ તદ્વાચકં પદમુત્તમં ।
તુરુશબ્દપદંપ્રોક્તં વિરુક્ત્યાચતુરક્ષરં ॥
પતઙ્ગમપિ ષડ્વર્ણં પરસ્યાત્ પૂર્વવસ્થિતં ।
ચતુર્વર્ણં દ્વિરુચાન્યપિઙ્ગાખ્યમુદિતપદં ॥
૮બ્) તદ્વજ્જ્ઞાનપદં જ્ઞેયં શબ્દશબ્દપદં તથા ।
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મપદસ્યાપિ સંખ્યાશબ્દપદાત્મિકા ॥
દ્વ્યક્ષરં સ્યાચ્છિવપદં તચ્ચ સંબોધનાત્મકં ।
તુર્વાદૌ સર્વપર્યન્તાન્ પદાન્યષ્ટૌ શુભાનિ તુ ॥
શક્રાદાવીશપર્યન્તન્તં દિક્પાલાનાં મહાત્મનાં ।
વાચકાનિ મહાસેન યજ્ઞકર્મણ્યનુક્રમાત્ ॥
ત્ર્યક્ષરં સર્વદપદં સદાવિદ્યાધિપઃ સ્મૃતઃ ।
આમન્ત્રણપદન્તચ્ચ બોદ્ધવ્યં શાસ્ત્રચિન્તકૈઃ ॥
પંચાક્ષરં બ્રહ્મશિરઃ પ્રણવાદિ નમો નમઃ ।
તૃતીયમપિ તદ્વર્ણં રુદ્રાણ્યાવાચકં પદં ॥
શિવાયપ્રણવાદ્યં યચ્ચતુર્વર્ણં પુરુષ્ટ્રતઃ ।
નમો નમઃ પાશુપતં પદં સ્યાચ્ચતુરક્ષરં ॥
ચતુર્થ્યન્તાનિ શક્ત્યગં પઞ્ચૈતાનિ પદાનિ તુ ।
એકવર્ણપદં ચાન્તે વજ્રાદીનાં વિધૌસ્થિતં ॥
એકત્રવસમંતાનિ એકાશીતિ પદાનિ તુ ।
અષ્ટષષ્ટાધિકં પ્રોક્ત વર્ણાની તુ શતત્રયં ॥
અર્ચા તુ દેવદેવસ્ય સમસ્તવ્યસ્તરૂપિણઃ ।
લક્ષણમન્ત્રમુખ્યાનાં ન ચ વ્યાસાય યુજ્યતે ॥
એકોપિ વર્ણો દેવસ્ય વાચકઃ પરિકીર્તિતઃ ।
સર્વ હ્યેકસ્ય યુજ્યન્તે યતસ્તે શિવમૂર્તયઃ ॥
૯અ) સર્વકર્મકરાઃ સર્વ સર્વસર્વાર્થસાધકાઃ ।
સર્વરૂપધરાઃ સર્વ સર્વકામોઘશક્તયઃ ॥
શિવદેહોદ્ભવાઃ સર્વ નમીમાંસ્યાલ્પબુદ્ધિભિઃ? ।
પ્રમાણમાગમં જ્ઞાત્વાશુદ્ધાકાર્યા વિમુક્તયે ॥
સિદ્ધયે ચ મહાસેન સાશુદ્ધાતન્ ફલં ક્વચિત્ ।
પ્રાપ્તં તચ્ચાલ્પમપ્યત્ર કિં પુનઃ શિવતાં પરાં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે ક્ષયમન્ત્રસંજ્ઞકે વ્યોમવ્યાપિનિ
મન્ત્રોદ્ધરપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ
શૃણુ ષણ્મુખ તત્વેન કણ્ઠોષ્ઠસ્ય તુ લક્ષણં ।
વિશ્વરૂપં સમુદ્ધૃત્ય તેજસ્યુપરિસંસ્થિતં ॥
નરસિંહં તતોઽધસ્તાત્ કૃતાન્તં તદધો ન્યસેત્ ।
તસ્યાધશક્રવર્ણન્તુ રસં તુ તદધો ન્યસેત્ ॥
પ્રાણા તુ તદધઃ કૃત્વા ઊહકં તદધઃ પુનઃ ।
અંશુમાન્વિશ્વમૂર્તિસ્થં કણ્ઠોષ્ઠપરિકીર્તિતં ॥
પ્રણવાદિ નમોન્તઞ્ચ તેન સ્યાચ્ચતુરક્ષરં ।
વિશ્વરૂપં વકારસ્થં કૃત્વા સૂર્યકલાહિતં ॥
પ્રથમન્તુ તૃતીયં ચ પઞ્ચમં સપ્તમં તથા ।
સદ્યોદેવા તુ નવમં દ્વિચતુષટ્તથાષ્ટમં ॥
દશમદ્વાદશં ચૈવ હૃદાદ્યા જાતિમણ્ડિતાઃ ।
૯બ્) કંઠોષ્ઠં પરમં મન્ત્રં વિશ્વભૂતાર્તિસામકં ॥
વિષભૂતાર્તિશમનં દુષ્ટહિંસકમર્દકં ।
સર્વં તત્ભેદકં મન્ત્રં જ્ઞેયં ચિન્તામણિર્યથા ॥
ઇતિ મન્ત્રાષ્ટકં ખ્યાકં શાસ્ત્રેસ્મિન્ કાલસંજ્ઞકે ।
સપ્તકોટ્યસ્તુ મન્ત્રાણાં એકૈકસ્યાસનં સ્થિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે કણ્ઠોષ્ઠમન્ત્રોદ્ધારપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સૌચં લેસેન તત્તતઃ ।
બાહ્યાવયવસંશુદ્ધિરઙ્ગિઃશસ્તમૃદાસહ ॥
સત્યેનવવસઃ શુદ્ધિરિન્દ્રિયાણાં યમાદિભિઃ ।
સત્વસ્ય સમતાદૃષ્ટ્વા શુદ્ધ્યર્થમવિચારતઃ ॥
બુદ્ધિરપિ મહાસેન સદ્યોગાત્ પરિકીર્તિતા ।
પ્રાણાઃ શુદ્ધ્યન્તિ વિધિવત્ પ્રાણાયામબલાત્ સદા ॥
ધ્યાનાચ્છુદ્ધિઃ સમાદિષ્ટાપ્રધાનસ્ય ગુણાત્મનઃ ।
ચિચ્છક્ત્યાઃ શુદ્ધ્યતે હ્યાત્મા યથોક્તં પરમેષ્ટિના ॥
ગૃહીત્વા વેણવં દણ્ડં મૂર્ધાનમવગુણ્ઠ્ય ચ ।
તતો યાયાત્વહિર્મન્ત્રી વિજનં શલિલાશ્રયં ॥
માષરેન શ્મશાને ચ ત્રિપથે વા ચતુષ્પથે ।
માકુલે રાજમાર્ગે વાચને ચોપવને તથા ॥
દેવતા યતને વજ્ર્યં ગોરથ્યાયાં વિશેષતઃ ।
૧૦અ) વર્ચા મૂત્રાદિકં વજ્ર્યં યસ્માદ્ધીકાંતિ કૃતનં ॥
કર્ણે કૃત્વા પવિત્રઞ્ચ વિટ્મૂત્રં કારયેત્ સદા ।
ઉદગ્વક્ત્રેણ તુ દિવારાત્રૌ ચ દક્ષિણાનનઃ ॥
એવમાવશ્યકં કૃત્વા પાયું લોષ્ટેન મજયેત્ ।
નાવલોક્યં સ્વકં વચનં ચાકાશં નિરીક્ષયેત્ ॥
ગન્ધલેપાપનોદાર્થમુચિતં શૌચમાચરેત્ ।
વસ્ત્રપુતેન તોયેન નિર્મલેનાવિકારિણા ॥
ગૃહ્ણસ્મશિકતા શસ્તાઃ કૃમિકેશાદિ વર્જિતાઃ ।
પ્રસન્નદેશસંભૂતાં સુગન્ધાવિતૃણાં શુરાં ॥
લિઙ્ગમાદૌ ચ સંગૃહ્યતિ સૃભિવામ પાણિના ।
મૃદંભસ્ય ક્ષાલયેત્ પ્રાજ્ઞઃ પાણાવષ્યં તરાંતરં ॥
તાવત્ય એવ દાતવ્યાઃ પશ્ચાત્પાણિ દ્વયોરપિ ।
પુરીષસ્યાપ્યથોત્સર્ગે કૃતે શૌચં વિધીયતે ॥
પાયોઃ સપ્તમૃદો દેયાઃ સાક્ષામાત્રાવિપશ્ચિતા ।
તિસ્રસ્તિ સ્રોત્તરે પાણૌ પશ્ચાચ્ચરો ભયોરપિ ॥
સપ્તદત્વા મહાસેન ક્ષાલયેચ્ચ મૃદમ્ભસા ।
તતોત્છાય? કટિશ્ચોરું જંઘે ચ ચરણૌ શનૈઃ ॥
શોધયેત્ મૃદમાદાય વામહસ્તેન પઞ્ચધા ।
કરો ચ મણિવન્ધૌ? ચ મૃત્તોયેન વિશોધયેત્ ॥
શૌચમેતત્ ગૃહસ્થાનાં દ્વિગુપશ્ચિમાં મધ્યમાં ।
૧૦બ્) મધ્યગે ચાર્ક યત્નાત્ સંધ્યાસમભ્યસેત્ ॥
ઉત્થિતઃ પૂર્વસંધ્યાયામર્ઘં પૂર્વાનનેન તુ ।
આદિત્યાય પ્રદાતવ્યં જપં ચૈવોન્છિતેન તુ ॥
મધ્યાહ્ન સમયે તદ્વદ્દદ્યાદ્દક્ષિણાનનેન તુ ।
સાયાહ્નાત્તિષ્ઠદ્દત્વાર્ઘમુપવિસ્ય જપેત્તદા ॥
પુરા તુ વેદિકી સંધ્યા સૈવી હૃદયં શિવં ।
મહામુદ્રૌ તતો બધ્વાક્ષમસ્વેતિ વિસર્જયેત્ ॥
એવં સંધ્યા પુરા તત્ર સ્નાનપૂર્વસમાચરેત્ ।
ઇતિ કાલોત્તરે સંધ્યાપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
નિત્ય નૈમિત્તિકાદીનાં સ્નાપમાદૌ સમાચરેત્ ।
તદિદાનીં ક્રમેણૈવ શૃણુ ષણ્મુખ તત્વતઃ ॥
સર્વકામપ્રદં પુંસાં શાસ્ત્રેસ્મિન્ કાલસૂત્રકે ।
ન્યાસાર્ચનાદિકં કૃત્સ્ના વિધિસ્નાનપુરસ્સરં ॥
યસ્માત્તસ્માન્તુ સામાન્યમાદૌ સ્નાનં પ્રવક્ષ્યતે ।
નદીનદપ્રવાહેષુ પલ્વલેષુ સરસ્મ વા ॥
તડાગે દીર્ઘિકાયાં વા દેવખ્યાતે તથા શુભે ।
૧૧અ) પુષ્કરિણ્યાં વિવિક્તાયાં ગૃહે વા સ્નાનમાચરેત્ ॥
નક્તયે કારયેત્ સ્નાનં કાર્યમુદ્ધૃત્યદૂરતઃ ।
સ્નાયાત્કર્મ પ્રસિદ્ધ્યર્થ મૃદંસંગૃહ્યપૂર્વવત્ ॥
ભૂઃ સંશોધ્યાસિના હૃદ્યાશુચિ દેશિ નિધાપયેત્ ।
દ્વાભાગાદઞ્જલિં કૃત્વા તીરદેશે ગૃહેઽથવા ॥
આદ્યં ભાગં મલસ્નાને વિધિસ્નાને પરમ્મતં ।
પાદૌ જંઘારુ ચ કટિપાયુલિઙ્ગં સ્ફિં ચ દ્વયં ॥
હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્યવિધિવત્ સમાચમ્ય ચ પૂર્વવત્ ।
મૃદમુદ્ધૃત્ય ચાસ્ત્રેણ વિમર્દ્ય કચયો દ્વયોઃ ॥
શિરઃ પ્રભૃતિ પાદાન્તં પ્રયત્ને નાલભેન્ સુધીઃ ।
નિમર્જ્જનન્તુ કર્તવ્યં મલસ્નાન કૃતે તદા ॥
ઉત્તિરાચ્ચલમધ્યાન્ત્ર સંસ્પૃશ્યપૂર્વવત્તતઃ ।
પિતૃણાં તર્પનં કાર્યં યે તુ દીક્ષાવિવર્જિતાઃ ॥
કરન્યાસં પુરાકૃત્વા વિધિ સ્નાનં સમાચરેત્ ।
અસ્ત્ર મનુસ્મૃત્ય મૃદં સંગૃહ યત્નતઃ ॥
ભાગત્રય પૃથક્ કુર્યાત્ હૃદયેણ યથાક્રમં ।
અસ્ત્ર જપ્તં તથા પૂર્વ બ્રહ્મજપ્તં તુ મધ્યમં ॥
૧૧બ્) તૃતીયં શિવ જપ્તં તુ સકૃતમન્ત્રેણ મન્ત્રયેત્ ।
અસ્ત્ર જપ્તેન ભાગેન દિગ્બંધં તત્ર કારયેત્ ॥
શિવ જપ્તેન તીર્થન્તુ વર્તુલં બાહ્યસંસ્થિતં ।
ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વા શિવતીર્થન્તદા સ્મરેત્ ॥
જટાજૂટાન્નિયતિતં ગાઙ્ગયં પાપનાશનં ।
બ્રહ્માઙ્ગજપ્તભાગેન શરીરમવગુષ્ઠ ચ ॥
શિવમંત્રમનુસ્મૃત્ય શિવતીર્થસ્ય મધ્યતઃ ।
મજ્જમેન્મજ્જનકુર્માચ્છિવતીર્થમનુ સ્મરેત્ ॥
ચક્રવત્ક્ષપચારેણ સમન્વા મલકાદિભિઃ ।
તત્રાદૌ કારયેત્ સ્નાનવિધિસ્નાનમતઃ પરં ॥
વિધિસ્નાનં તતઃ કાર્યમુત્પ્લુત્યાર્કન્નિરીક્ષયેત્ ।
તીર્થન્તીરે સમાકૃષ્ય હૃદાં ચાકુશમુદ્રયા ॥
સ્નાનં મેવં વિધં કૃત્વા કૌપીનં પરિવર્તયેત્ ।
દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તીર્ણ દીર્ઘપટ્ત્રિંશદઙ્ગુલં ॥
શતાર્દ્ધસૂત્રકં રજ્જુઃ કૌપીનં ત્ર્યંશલંવિતં ।
અચ્છિદ્રં સુશિતં સૂક્ષ્મં વાસસી ગૃહિણોહિતં ॥
સોત્તરીયો પવીતઞ્ચ ત્રયાણાં બ્રહ્મસૂત્રકં ।
ઉત્તરીયન્તુ શૂદ્રાણાં તતોધાર્યન્ન ચાન્યથા ॥
યાવત્પૂજા વસાનન્તુ ન ચોર્દ્ધ ધારયેત્ ક્વચિત્ ।

અગ્રમધ્યાપસવ્યાસ્તુ દેવવિપ્રપિતૄન્ ક્રમાત્ ॥
૧૨અ) નમઃ સ્વાહા સ્વધા ચેતિ ક્રમાત્ તેષાં પ્રતર્પણં ।
સંહિતાં તર્પયેત્ પૂર્વં લોકપાલાં ગ્રહાંસ્તથા ॥
યમાયધર્મરાજાય મૃત્યવે ચાન્તકાય ચ ।
વૈવસ્વતાય કાલાય સદ્યઃ પ્રાણહરાય ચ ॥
અત્રિશ્ચૈવ ભરદ્વાજો વિશ્વામિત્રશ્ચ ગાલવઃ ।
પુલસ્ત્યશ્ચક્રતુશ્ચૈવ તર્પિતાઃ સાંતિદાઃ સદા ॥
પિતર ભાર્યયેત્ પશ્ચાન્ માતૃકાન્ પૈતૃકાન્ પુનઃ ।
તતસ્તીર્થં સમાહૃત્ય કર્તવ્યં તુ હૃદાહૃદિ ॥
સિતપુષ્પાણિ સિદ્ધાર્થઃ નીલદૂર્વાકુરાંસ્તથા ।
સ્નાત્વા સિરશિ દાતવ્યાસ્તિલકં રોચનાહિતા ॥
કિલ્વિયં નિર્દ્દહેત્તીવ્રમલક્ષ્મી પ્રતિહન્યતે ।
વિધિસ્નાનં સમાખ્યાતં ઉદ્દેશેન તુ ષણ્મુખ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે વિધિસ્નાનપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ભસ્મસ્નાનં તતઃ કાર્યં જલસ્નાનાદનન્તરં ।
જલસ્નાનં વિનાકાર્યમશક્તઃ પાપનાશનં ॥
ભસ્મમુષ્ટિં સમાદાય સંહિતા મંત્રમંડિતાં ।
મસ્તકાત્ પાદપર્યન્તં મલસ્નાનં પુરાહિતં ॥
હૃન્મન્ત્રેણ ચ કર્તવ્યં વિધિસ્નાનમતઃ પરં ।
ઈશાનં પઞ્ચધા ભસ્મ વિકિરેન્મૂર્દ્ધ્નિ યત્નતઃ ॥
મુખે ચતુર્દ્ધાવક્ત્રેણ ઘોરેણૈવાષ્ટધા હૃદિ ।
૧૨બ્) વામેન ગુહ્ય દેશે તુ ત્રિદશસ્થાનભેદતઃ ॥
અષ્ટા બન્ધેન સદ્યેન પાદાનુદ્ધુલ્ય? યત્નતઃ ।
સર્વાઙ્ગાર્દ્દ્વલનં કાર્યં સદ્યોજાતેન તત્વતઃ ॥
દ્વિજસ્યાદ્ધૂલનં પ્રોક્તં રાજન્યસ્યા ન્યથાહિતં ।
મુખં વિના? તુ તત્સર્વમુદ્ધૃલ્પ?ક્રમયોગતઃ ॥
લલાટમાત્રમુર્દ્ધૃલ્ય? વૈશ્યાઃ સૂદ્રૈસ્ત્રિપુણ્ડ્રકં ।
અથવા તિલકં કાર્યં જપભેદાગ્રતઃ શૃણુ ॥
પ્રખ્યાલ્પ હસ્તપાદૌ તુ સમાચમ્ય ચ પૂર્વવત્ ।
સંધ્યા પૂજાદિકં કારૌ જપધ્યાનાદિ ષણ્મુખ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે ભસ્મસ્નાનવિધિપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
યજનં સંપ્રવક્ષ્યામિ યથાવિધાનુપૂર્વશઃ ।
દ્વિવિધં તચ્ચ વિજ્ઞેયમધિકારાનુરૂપતઃ ॥
યતીનાં યોગિના ચૈવ બાહ્યો પરત શક્તિષુ ।
અન્તર્યાગન્તુ વિહિતં બાહ્યપૂજા પરેષુ ચ ॥
સ્નાત્વા પ્રાગ્વિધિનામન્ત્રી શિવાર્પિતમના સુધીઃ ।
માયાદ્વાક્સમયમં કૃત્વા સ્પર્શં ચ પરિહૃત્ય વૈઃ ॥
ઐશાનં દિશિ સંસ્થં તુ પૂજાગારં મનોરમં ।
દ્વાત્રિંશદ્વસ્તમાનં તુ વિંશદ્વસ્તમથાપરં ॥
વહ્યસ્તમ્ભસમાયુક્તં ચતુર્દ્વારં સતોરણં ।
૧૩અ) સુગુપ્તં વિજનં રમ્યં પ્રકીર્ણકુસુમં શુભં ॥
સુધૂપામૌદગંધાયં ચર્ચિતં ચન્દનાદિભિઃ ।
વિના?નોપરિસંચ્છન્નં મુક્તાદામાવલંબિતં ॥
સિતવસ્ત્રપતાકાઢ્યં સુવિચિત્ર ધ્વજોચ્છ્રિતં ।
કુંકુમોદકસંસિક્તં કપૂરક્ષોદધૂસરં ॥
નિષ્કમ્પાર્ચિ પ્રદીપાઢ્યં દર્પણાંશુપ્રપૂરિતં ।
ઇતિ નિત્યાર્ચને શસ્તં મન્દિરં ભુક્તિમુક્તિદં ॥
એવં વિધઃ સંભવતો હ્યભાવાચ્ચ મનોરમં ।
તત્રાદાવર્ઘપાત્રન્તુ કર્તવ્યં પ્રણવેન તુ ॥
ચતુઃશૃઙ્ગથવૃત્તે વા સૂર્યાયાર્ઘમ્પ્રકલ્પયેત્ ।
શિવગાયત્રિમન્ત્રેણ પ્રણવેન હૃદાથવા ॥
સૂર્યાયાર્ઘં પ્રદાતવ્યં સકૃન્નિત્યં પ્રપૂજયેત્ ।
અર્ઘપુષ્પાદિ ગન્ધૈશ્ચ ધૂપદીપપુરઃસરૈઃ ॥
પૂજિતવ્યં પ્રયત્નેન ક્ષમસ્વેતિ વિસર્જયેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાક્ષતોપેતં પુનઃ પાત્રં પૂરયેત્ ॥
દ્વારદેશે ચ શાખાયાં દ્વારપાલાન્ પ્રપૂજયેત્ ।
દ્વારદક્ષિણશાખાયાં નન્દીશ્વર *? ની યજેત્ ॥
મહાકાલ ચ યમુનંચ્ચારસ્યોત્તરશાખગં ।
સરસ્વતીં ગણેશં ચ શ્રીરૂર્ચાદુગ્વરેચ્ચયેત્ ॥
પુષ્પાર્ઘગન્ધધ્વર્યશ્ચ? વલિના પૂજ્ય ષણ્મુખ ।
તતઃ પાશુપતાસ્ત્રેણ પુષ્પં નાના? ચ વત્ક્ષિપેત્ ।
૧૩બ્) ચ્છોટિકા ત્રિતયે નૈવ તાલ્મપાર્ષ્ણિહતિત્રયં ।
દિવ્યાન્તરિક્ષભોમાનાન્તેન શાન્તિઃ પ્રજાયતે ॥
કૃત્વાસ્ત્રેણ દિશાબંધં કવચૈનાવગુઠનં ।
ઉત્તરાભિમુખોભૂત્વા રુચિરાસનસંસ્થિતઃ ॥
કરો શોધ્યશિવાસ્ત્રેણ ભૂતશુદ્ધિં સમાચરેત્ ।
ધ્વજમુદ્રાં તતો બુધ્યા નાસાગ્રમવલોકયેત્ ॥
* *? પ્રદેશવિસ્તીર્ય?વહ્નિકાર્યો ક્રમાત્ શ્લગૌ? ।
કંધરાશઙ્કુવત્ કુર્યાત્ સ યૂગંચિતમસ્તકઃ ॥
પૃષ્ઠવંશં સમુન્નાસ્ય દન્તદન્તાન્નસંસ્પૃશેત્ ।
જિહ્વાગ્ર કિઞ્ચિદુન્ન્યનાતિલંમ્નોષ્ઠલોચનઃ? ॥
કરાવસ્ત્રેણસંશોધ્ય બ્રહ્માઙ્ગાનિ ક્રમાન્યસેત્ ।
કનિષ્ઠામાદિતઃ કૃત્વા યાવદંગુષ્ઠગોચરં ॥
ઈશાદીનિ વિન્યસ્ય જેષ્ઠાદિ હૃદયાદિકં ।
અસ્ત્રં ચ તલિકાયાં તુ શિવં હસ્તતલદ્વયે ॥
કૂર્મમુદ્રાં તતો બધ્વા તત્રાત્માનં તુ ધારયેત્ ।
અશુદ્ધં સ્વમરુદ્ર *? ભૂતશુદ્ધિંસમાચરેત્ ॥
અક્ષેશમિન્દ્રિયમતં ક્રમેણૈવા નયેત્ તતઃ ।
આત્મનાત્મનિ કર્તવ્યમાત્મનઽશોધનં ક્રમાત્ ॥
મલમાયા કલારૂપં શોધયેદ્દેહ? પાદપં ।
૧૪અ) શોધયેત્ પ્રણવૈ વત્સ પ્રાણાયામૈસ્તુ પઞ્ચભિઃ ॥
રેચકેન સકૃદ્દગ્વ માયા ચ મસ્તકાંવધિ ।
તદ્ભસ્માત્ પ્લવનં તચ્ચ પ્લાવયેદાશુભસ્મકં ॥
શકૃદૌ કારતો યેન રેચકાત્થશિખિધ્વજ ।
આધારશક્તિં વિન્યસ્ય શક્ત્યા પદ્મં તતો ન્યસેત્ ॥
આત્માનં રેચકે નૈવ તારાભં તત્ર વિન્યસેત્ ।
વિદ્યામુષ્ટિઃસ્તતઃ કાર્યા બ્રહ્મૈવ સ્વગ્નિ ગોચરા ॥
ઈશમૂર્દ્ધાસંપ્રવક્તા ઘોરહૃદ્વામગુહ્યકઃ ।
સર્વાઙ્ગસિદ્ધયે સદ્યોમૂર્તિસ્તે નૈવ કલ્પયેત્ ॥
સકલસ્તુ ભવેદ્ દેવ પઞ્ચવક્ત્રઃ સદાશિવઃ ।
સુધામયં તથૌકારં કુંભાભં કમલામલં ॥
સંક્ષોભારેચકે નૈવ વૌષટ્કારાન્તજાતિના ।
તેનાપૂરિતમાત્રેણ સંપૂર્ણા સ્વતનું સ્મરેત્ ॥
તતઃ પરં સમાબાહ્ય સ વાહ્યાભ્યન્તરં શિવં ।
મૂલેન વૌષડન્તેન સૂર્યાયુતસમપ્રભં ॥
વ્યાપકત્વેન વિન્યસ્ય બ્રહ્માઙ્ગાનિ પુરાન્યસેત્ ।
મહામુદ્રાં તતો બધ્વા પઞ્ચવક્ત્ર તનુર્ભવેત્ ॥
ઉચ્ચાટનં તતઃ કાર્ય તાલવ્યા તુ શિવાશિના ।
તર્જનાસ્ત્રીવલોકેન કુર્યાદાશાવિરેચનં ॥
૧૪બ્) વર્મણા યાગભૂમિં તુ વસ્ત્રવદવગુણ્ઠ્ય ચ ।
તતોર્ઘપાત્રમાદાય હેમં મૃત્મયગોચરં? ॥
અષ્ટાર્ણં કારયેદ્ યત્નાત્ તદભાવતાંપરિતં? ।
સંહિતાં મંત્રિતં કુર્યાદ્ ધેનુમુદ્રામૃતી કૃતં ॥
શોધયેદસ્ત્રમન્ત્રેણ પુર્યવર્માવગુણ્ઠિતં ।
શિવબ્રહ્માઙ્ગમંત્રશ્ચ પૂજયેત્ પુષ્પસંચયઃ ॥
આત્માનં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ સ્થાન? શુદ્ધિ સમાચરેત્ ।
તતો દ્રવ્યગણં સાધ્યં સકૃદ ભુક્ષણેન તુ ॥
તત્રાદૌ સ્થણ્ડિલે પૂજ્યં વાયવ્યાં ગણનાયકં ।
અર્ઘચન્દનધૂપા * *? રકેન નગીયજા ॥?
ઓં નમઃ શિવાદિભ્ય ઇતિ ગુરુભ્યસ્તદનન્તરં ।
સ પીઠલિઙ્ગમસ્ત્રેણ સહ્ય દેવવિરેચયેત્ ॥
ષડક્ષરેણમન્ત્રેણ તથા લિઙ્ગં પ્રપૂજયેત્ ।
વસ્ત્રપુષ્પાઙ્ગરાગાદિ દિશીશાન્યાં નિવેશયેત્ ॥
શિવાસ્ત્રે જપ્તકુમ્ભેન સ્નાપયેદ્ વિઘ્નશાન્તયે ।
લિઙ્ગવેદીવિનિષ્ક્રાન્ત તચ્ચ સ્રોસપ્રકલ્પયેત્ ॥
અર્ઘં સ કુસુમં દત્વા લિઙ્ગવ્યાપ્તિં તુ ભાવયેત્ ।
આધારશક્તિવિન્યાસં વિધિવત્ પ્રણવેન તુ ॥
કંદબન્ધધરાતત્વ કાલાન્તં પદ્મનાલકં ।
પઞ્ચાસદ્ભાવસૂત્રન્તુ તથા ભુવનં કંટકં ॥
૧૫અ) માયાતત્વ મહાગ્રન્થિ વિદ્યાં વિદ્યરવિંદકં ।
વામાદ્યાઃ કેશરસ્થાશ્ચ પૂર્વાદિ હૃદયાણુના ॥
મનોન્મનીકર્ણિકાયાં તસ્યાર્દ્ધમૂર્તિકલ્પનાત્ ।
ધર્માદ્યાન્ બુદ્ધિતત્વે તુ સિંહરૂપાસ્ત્ર પૂજયેત્ ॥
ધર્મજ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્ય વહ્નિતો ન્યસેત્ ।
સિતરક્તપીતકૃષ્ણા સ્વપૃષ્ઠમવલોકિતઃ ॥
બીજાંકુરાખ્યાનન્તઞ્ચ ધર્માદીનિ યથાક્રમં ।
ઇત્યાત્મતત્વપીઠાધો બ્રહ્મસ્થાને પ્રપૂજયેત્ ॥
પદ્મઞ્ચ કર્ણિકા પત્રે વામાધ્યાઃ કર્ણિકોપરિ ।
મનોન્મની પીઠપૃષ્ઠે વિદ્યા તત્વાન્તગોચરં ॥
આધારશક્તે વારભ્ય મનોન્મન્યન્તમાસનં ।
સંપૂજ્યગન્ધપુષ્પાદ્યૈરાસનપરમેષ્ઠિનઃ ॥
ઈશ્વરાચ્છક્તિપર્યન્તં મૂર્તિઃ સ્યાદ્રુદ્રસંજ્ઞકે ।
તતઃપરં સમાબાહ્ય વ્યાપકં લિઙ્ગમૂર્ધનિઃ ॥
ઇતિ લેસેન ગદિતાં વશેષેણાવધારય ।
વિદ્યાત્મભેદતો મૂર્તિં વિન્યસ્યા ભયરૂપિણીં ॥
શિરાંસિ પઞ્ચભિઃ પઞ્ચ સ દેશાનેન કલ્પયેત્ ।
તતસ્તત્પુરુષેણૈવ વદનાનિ વિભોઃ સ્મરેત્ ॥
નાભિ હૃજ્જઠરં ગ્રિવાં પૃષ્ઠં વ્યાપયથાક્રમં ।

૧૬બ્) અંશદ્વયં તથા ચૈવ વક્ષ્યશ્ચ બહુરૂપિણં ॥
કટિશ્ચૈવ તથા પાર્શ્વે સ્ફિચૌમેઢ્રંગુદસ્તથા ।
ઊરૂદ્વિતયમેવં સ્યાજ્જાતની ચ યથાક્રમં ॥
જંઘે ચ ક્રમસઃ પશ્ચાદ્ વામદેવેન કલ્પયેત્ ।
હસ્તદ્વયં તથા પાદૌ બાહુયુગ્મ સ નાશિકં ॥
શિરશ્ચૈવ વિભોન્નિત્યં સદ્યોજાતેન કલ્પયેત્ ।
સકલસ્તુ ભવે દેવમન્યથા નિષ્કલઃ શિવઃ ॥
ઈશ્વરઃ સ તુ મન્તવ્યો વિશ્વમૂર્તિરનેકધા ।
સંસ્થિતો યોગસામર્થ્યાન્ન ચ સીદતિ કર્મણા ॥
ક્રીડતઃ પરમેશસ્ય મૂર્તિરેષા હ્યનિન્દિતા ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં સ્વાઙ્ગાત્થ? કિરણોજ્વલં ॥
ચિન્તયેત્ પઞ્ચમુર્દ્ધાનં દેવદેવ મહેશ્વરં ।
ત્રિપંચનયનં સૌમ્યં પઞ્ચાસ્ય વારુણાચનં? ॥
દશબાહુવિશાલાક્ષં નાગયજ્ઞે પવીતિનં ।
નીલનીરજનારા ચ ખડ્ગાક્ષવલયા ભયં ॥
સ ત્રિશૂલં હરસ્યાક્તં દક્ષિણપઞ્ચવાહવઃ ।
બીજપૂરં ધનુશ્ચર્મ વરદઞ્ચ કમણ્ડલું ॥
વામે તુ દેવદેવસ્ય વાહવઃ પઞ્ચકીર્તિતાઃ ।
ઈશાનં શુદ્ધકુન્દાભં પૂર્વકુંકુમવન્નરં ॥
દક્ષિણેઽઞ્જનવત્ ઘોરં વામદેવં સદોત્તરે ।
૧૬અ) દાડિમીકુસુમપ્રખ્યં સદ્યઃ પશ્ચિમ દિગ્ગતં ॥
હિમરાસિવયાકારં પઞ્ચવક્ત્રં સદાશિવં ।
અઙ્ગુષ્ઠપર્વમાત્રં તુ ધ્યાતવ્યં કર્ણિકોપરિઃ ॥
એવં મન્ત્રતનું કલ્પ્ય તતસ્તૈજોનિવેશયેત્ ।
ગુરુવક્ત્રાપદેશેન કર્તવ્યં કરણં તતઃ ॥
સામરસ્યં સમાસાદ્ય શક્તિમન્ત્રાત્મશઙ્કરં ।
હૃત્પુણ્ડરીકમધ્યાન્તુ સૌસુમ્નઃ પ્રાણવત્સના ॥
દ્વાદશાન્તાત્ પરાવૃત્ય રેચકેન ન્યસેત્ ક્રમાત્ ।
શાન્તમુદ્રાસમાસાદ્ય વ્યંજયેત્ પ્રતિબિમ્બવત્ ॥
સકલયોજયેચ્છક્ત્યા નિષ્કલં શાશ્વતં પરં ।
આત્મમૂર્તિરિયં પ્રાહુ વિદ્યામૂર્તૌ નિયોજયેત્ ॥
અધિષ્ઠે યતયા તત્ર પરાં મૂર્તિં પ્રકલ્પયેત્ ।
પદ્મમુદ્રાં પુરાક્રમ્ય શિવસ્યાસનકલ્પનં ॥
આવાહન્યા તથાવાહુ નમસ્કારેણવન્દનં ।
સ્થાપનં શશિકર્ણ્યા ચ નિરોધિનિષ્ઠુરાહિતાઃ ॥
તદ્રૂપાપરવિઘ્નાનાં કાલકર્ણ્યાપ્રચાટનં ।
(આવાહન્યા તથાબાહુ)
મૂર્તિમૂર્તિમતાંરેક્યં સંચિન્ત્યરવિરશ્મિવત્ ।
લિઙ્ગાખ્યાસન્નિધાનેન હૃદાદીનિ તતો ન્યસેત્ ॥
અસ્ત્રં કરાભ્યા વિન્યસ્ય કર્તવ્યં સ્વાગતં વિભોઃ ।
૧૬બ્) પદ્ભ્યાં પાદ્યં પ્રદાતવ્યં મુખેષ્ઠા ચ મનં તતઃ ॥
તત્રાર્ઘસન્મુખં દેયં શિવાત્ સદ્યોવધિ ક્રમાત્ ।
મલસ્નાનં તતઃ કાર્યં ગન્ધતૈલામલાદિભિઃ ॥
નિર્મચ્છયવચૂર્ણિન તતઃ સાનં સમાચરેત્ ।
પયસા સ્નાપયેદ્દધ્નાઘૃતેન મધુના તતઃ ॥
સ્નાનં હૃદાપ્રકર્તવ્યં પ્રત્યેકાંતરવારિણા ।
પુષ્પધૂપાન્તરે દેયં સર્વગન્ધાસ્વ પશ્ચિમં ॥
શતં સાષ્ટોત્તરં દેયં મડુકાનાં ક્રમેણ તુ ।
વામહસ્ત તલે કાર્યં મન્ત્રકં લિઙ્ગમસ્તકાત્ ॥
પુષ્પં યતપૂર્વવિન્યસ્તં તદાર્ઘેણવિસર્જ્જયેત્ ।
ગડ્ડુકામૂલમન્ત્રેણ પતાકે નાથ કંબુના ॥
જલં દેયં લિઙ્ગમૂર્ધ્નિ શેષં વેદ્યાંવિનિક્ષિપેત્ ।
શતંચાષ્ટોત્તરં સાર્ધં તત્રાધોષ્ટૌ સ દેવ હિ ॥
ગડ્ડુકાનિ પ્રદેયાનિ યથાવિધિરનુક્રમાત્ ।
શુક્લહેમં સુગન્ધઞ્ચ સુરત્નફલં પુષ્પકં ॥
કિટકઙ્કનહારાદ્યૈ નાનારત્નવિભૂષયેત્ ।
સર્વોષધિયતધાન્યં સ્નાપયેત્ ક્ર?મસોષ્ટભિઃ ॥
દ્રવ્યાલાભે માનસં તુ દ્રષ્ટવ્યાદ્રવ્યરૂપિણી ।
ન વામેન સ્પૃશિ લિઙ્ગ ન કાર્યં સૂન્યમસ્તકં ॥
પુષ્પવત્ પૂર્વવિન્યસ્તં તદર્ઘેણવિસર્જયેત્ ।
વાસસા મૃદુશુદ્ધેન વિધિયં શિવમાર્જનં ॥
૧૭અ) શ્રીખણ્ડકુંકુમેણૈવ શશિગ્રન્થાવિલેપયેત્ ।
કટકઙ્કં ન હારાદિ નાનારત્નૈવિભૂષયેત્ ॥
રત્નૈઃ સુવર્ણૈ વસ્ત્રૈશ્ચ તતઃ પૂજાં પ્રકલ્પયેત્ ।
પુષ્પાર્ઘગન્ધપુષ્પૈશ્ચ સંપૂજ્યપરમેશ્વરં ॥
ગન્ધપુષ્પાર્ઘ દીપાદીન્ સદ્યોજાતેનકલ્પયેત્ ।
પ્રાણાઙ્ગરહિતં દેયમત્રધૂપાદિકં વિભોઃ ॥
વસ્ત્રાલઙ્કારતામ્બૂલ વામદેવ ન કલ્પયેત્ ।
જપહોમાર્ચનાદીનિ તૃતીયેન સમર્પયેત્ ॥
નૈવેદ્યં પુરુષેણૈવ પૂર્વસ્યાં દિશિ વિન્યસેત્ ।
ઈશાને ન વિભોઃ કલ્પ્યાછત્રમાનામનાદિકં ॥
યાન્યનુક્તાનિકર્માણિ બહુરૂપેણ કલ્પયેત્ ।
નિવર્ત્યેવં વિભોઃ પૂજામીશાનમીશકોણગં ॥
ગોક્ષીરધવલં ધ્યાત્વા પૂજયેત્ કુસુમાદિભિઃ ।
કર્ણિકારદલપ્રખ્યં પ્રાગ્દલે પુરુષં ન્યસેત્ ॥
અઘોરં દક્ષિણસ્યાં તુ ભિનાઞજન ચ યો પમં ।
દાડિમીપુષ્પસંકાસં વામદેવ સદ્યોત્તરે ॥
પશ્ચિમસ્યા મજાતન્તુ સંખકુંદેન્દુસન્નિભં ।
સ્નાનાયાં? હૃદયં પૂજ્યં મુક્તાફલસમદ્યુતિં ॥
સ્વચ્છવૈડૂર્યસંકાસમીશાન્યાં તુ શિરોહિતં ।
શિખાં તુ નૈ-ઋતે ભાગે તડિત્ રૂપં? સમપ્રભાં ॥
કૃષ્ણવર્ણન્તુ કવચં વાયવ્યં દિશિવિન્યસેત્ ।
૧૭બ્) નેત્રન્તુ પુરતો દેયં સોમસૂર્યાગ્નિ સ પ્રભં ॥
દલાગ્રેષુ ન્યસેદસ્ત્રં જ્વલત્પાવક સ પ્રભં ।
એવં વક્ત્રાનિ ચાઙ્ગાનિ ભોગસ્થાનેષુ વિન્યસેત્ ॥
પ્રતિબિમ્બસ્વરૂપાણિ વિભૂતો વિભુવદ્યજેત્ ।
પાદ્યમાચમનં ચાર્ઘં દદ્યાદ્વા ચાષ્ટપુષ્પિકા ॥
પૂજ્યં નીલોત્પલાદ્યૈશ્ચ કુંદવંપકજાતિભિઃ ।
કુબ્જ?ધૂતૂરકવકૈઃ કરવીર સ પાટલૈઃ ॥
કદમ્બદમનાદ્યૈશ્ચ અખણ્ડેરગુ?પ્સિતૈઃ ।
નૈવેદ્યં વિવિધં દદ્યાન્નાનાપાત્રેષુ ભક્તિતઃ ॥
પાયસં સઘૃતાન્મિશ્ર ફલમુલાશુકં દધિ ।
ખંડખાદ્યાન્યનેકાનિ મુઙ્ગમાલ્યોદનં? તથા ॥
અશોકવર્તિ સષ્કુલ્યા?પૂપિકાંઘાતિકાં તથા ।
કંદમૂલાનિ શુદ્ધાનિ વ્યઞ્જનાનિ બહૂનિ ચ ॥
ઘનં સ્નિગ્ધં સુશીતઞ્ચ ક્ષીરં દેવાય દાપયેત્ ।
વક્ત્રાઙ્ગાનાં પૃથક્ દેયમભાવાદેકતોપિ વા ॥
અનન્તાદ્યાદલાગ્રેષુ વિદ્યેશાનસ્તત્ર પૂજયેત્ ।
પીઠકણ્ઠે ગણેશાંસ્તુ લોકેશાનપીઠપાદતઃ ॥
તદસ્ત્રાં સ્થિતિ દેશે તુ સ્થિરે બ્રહ્મશિલોપરિ ।
એવં સ્વવ્યાપ્તિભેદેન વિભોરાવરણં ન્યસેત્ ॥
એવં સંપૂજ્યવિધિવત્ મુખવાસં વિભોદદેત્ ।
સ ચન્દ્ર ચૈવ તાંબૂલં હસ્તોદ્વર્તનમેવ ચ ॥
દીપમાલાતુ પૂર્વસ્યાં ધૂપં દદ્યાત્ તતઃ ક્રમાત્ ।
૧૮અ) તતોનિર્મત્સનં કાર્યમર્ઘપાદ્યાદિકં ક્રમાત્ ॥
તતો ધ્યાનં પ્રકર્તવ્યમેકાગ્રમનસા સુધીઃ ।
બ્રહ્માઙ્ગૈરાવૃતં દેવ મનન્તેન્દ્રાસ્તુ ગોચરૈઃ ॥
પ્રાણવર્તિ તિરોધેન જપં કાર્યન્તુ માનસં ।
ન ધ્યાતા ન તથાધ્યેયં વિકલ્પાતીતગોચરં ॥
લોલીભાવં યદાપ્રાપ્તં તદસ્તિ પરમાર્થતઃ ।
માનસં મનસાકાર્યં ભાષાન્તાલોષ્ઠઘા તતઃ ॥
રુદ્રાખ્યમાલાં સંગૃહ્ય શતસાષ્ટોત્તરાં શુભાં ।
અભિન્નૈઃ કારયેત્ તાન્ત્ર પ્રત્યગ્રૈઃ કણ્ઠકાન્વિતૈઃ ॥
એકવક્ત્રેસ્તિવક્ત્રૈશ્ચ શ્વતુર્વક્ત્રૈવિશેષતઃ ।
ષટ્વક્ત્રૈઃ સર્વસિદ્ધ્યર્થં પઞ્ચવક્ત્રૈસ્તથૈવ ચ ॥
સપ્તાષ્ટનવવક્ત્રૈશ્ચ દશૈકાદશવક્ત્રકૈઃ ।
અક્ષસૂત્રં પ્રકર્તવ્યંમક્ષમાલાથ ષણ્મુખ ॥
હૃદાસંપૂજ્યસૂત્રં ચ ચન્દનરવગુણ્ઠ્ય ચ ।
અઙ્ગુષ્ઠેનામિકામધ્યે તર્જન્યા વા વિવર્તયેત્ ॥
તતોગ્રે?વવિસાને તુ નાગેન્દ્રપરિવર્તનં ।
શતમષ્ટોત્તરં જાપ્યં યદાસ્યાત્મક લંઘનં ॥
નાસંખ્યં ન પરિભ્રાન્ત જપ્યં કુર્યાત્ કદાચન ।
અષ્ટોત્તરં શતં યત્નાત્મૂલમંત્રં જપેત્ સુધીં ॥
દક્ષજાનુંક્ષિતૌ કૃત્વા જપં તુ વિનિવેદયેત્ ।
શિવેન શિવસવ્યે તુ ગન્ધાસમાખ્યાતં યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥
૧૮બ્) વિલોમં નાત્રકર્તવ્યં નન્યૂનં નાધિકં ક્વચિત્ ।
યથોક્તં કારયેત્ સમાકર્મા?દેહાન્તં ષડાનન ॥
સમયી પુત્રકાચાર્ય સાધકેનવિશેષતઃ ।
નિત્યમેવપ્રકર્તવ્યં યાવજ્જીવં શિવાજ્ઞયા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે અર્જનવિધિપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
પૂર્વસ્યાં કારયેત્ કુંડં વેદાશ્રં હસ્તસમ્મિતં ।
એકત્રિમેખલં વાપિ પઞ્ચ વા સ્થંડિલેહિતં ॥
આરણ્યસંભવો હ્યગ્નિ દ્વિજમંદિરયોથ વા ।
સૂર્યકાન્તાત્ભયે વાપિ તથા વાધો કુલાહતં ॥
પાત્રે કૃત્વા શિવા પ્રોક્ષુ વેષ્ટયેત્ કવચેન તુ ।
અસ્ત્રેણોલ્લેખનં કુર્યાત્ સમિદગ્રેણમંત્રિણા ॥
તિસ્રઃ પૂર્વમુખારેખા રેખકા ચોત્તરામુખા ।
અઙ્ગુષ્ઠાનામિકાગ્રેણ કૃત્વાન્ કિરણમેવ ચ ॥
નિકુટ્ટનન્તથા કાર્ય વર્મણાસ્થક્ષણન્તતં ।

ચતુષ્પથમથાસ્તીર્ય ગાયત્રી વિષ્ટરે ન્યસેત્ ॥
હૃદાસંપૂજ્ય ગાયત્રીં ગન્ધપુષ્પશ્રગાદિભિઃ ।
મૃત્પાત્રે તામ્રપાત્રે વા ગ્રાહયેજ્જાતવેદસં ॥
૧૯અ) સ્વચૂલુકૈઃ સ્ત્રિભિઃ ।
મૂલમન્ત્રદશાંસેન બ્રહ્માઙ્ગાનિ જપેત્ તતઃ ।
નિવેદ્ય હૃદયાદીનાં શિવં સંપ્રાર્થ્ય યત્નતઃ ॥
અગ્ન્યાગારં તતો ગત્વા હોમં કુર્યાદ્વિધાનતઃ ।
અગ્નિ કાર્યન્તુ નિર્વર્ત્ય દિક્ષુદેયો બહિર્વલિઃ ॥
દશદિક્ષ્વિન્દ્રપૂર્વાણાં સર્વાન્ન હવિષા સુતઃ ।
સમાચમ્યાપસંસ્પૃશ્ય કરન્યાસન્તુ કારયેત્ ॥
શિવવક્ત્રગસહિતં શિવકાર્યન્તુ કારયેત્ ।
પ્રદીપધૂપનૈવેદ્ય વલોહોમે વિશેષતઃ ॥
સ્વાહાકારઃ પ્રકર્તવ્યઃ શેષ ચૈવ નમસ્કૃતિઃ ।
સ્તોત્રૈસ્તુત્વા પ્રણમાશં ક્રિયાં તસ્મૈ સમર્પયેત્ ॥
વિલોમાર્ઘં તતો દત્વા ચિન્ત્યયેત્ તારકા કૃતિં ।
વહ્ને વિસર્જનં કાર્યં તત્ર ચાન્યત્ર ધારણં ॥
ઈશાન્યાં ચડનાથં તુ હૂં ફડન્તેન પૂજયેત્ ।
વસ્ત્રાન્નગન્ધપાનાર્ઘનિર્માલ્યાદિ પવિત્રકૈઃ ॥
વિસર્જ્યચાર્ઘપાત્રં ચ સમાચમ્યાપસંસ્પૃશેત્ ।
ન્યાસં કાર્યં યથાશક્ત્યા જપ્તવ્યા શિવસંહિતા ॥
શિવાર્ચનં કુણ્ડબાહ્યે ત્રિધા જ્ઞાત્વા? ધ્રુવેણૈવાવતારયેત્ ।
૧૯બ્) યોનૌ તુ બીજવત્ ક્ષિપ્ત્વા સદ્વ્યોમસ્થં શિવં સ્મરન્ ॥
સદ્યોજાતેન ચ હૃદાદદ્યાદાહુતિપંચકં ।
મર્ત્યધાનં ભવેદ્ એતત્ તતઃ પુંસવધાં ભવેત્ ॥
શિરસા વામદેવેન કુશાગ્ર લવકં ક્ષિપેત્ ।
પુરુષો જાયતે તેન સ્ત્રી ન ચ નપુંસકં ॥
કૃત્વા પુંસવનં હ્યેવં શીમન્તં કારયેત્ તતઃ ।
વક્ત્રાણાં કલ્પનાં કાર્યા પંચાનામનુપૂર્વશઃ ॥
કલ્પનાનિઃ કૃતિઃ પ્રોક્તાઃ શાસ્ત્રેસ્મિન્ કૃત્તિકા સુત ।
દેહ કૃષ્ટિસ્તતઃ કાર્યા સાષ્ટત્રિંશત્કલાત્મિકા ॥
મુખષ્યાણાક્ષિકર્ણા ચ સમાદા મનસા સ્મરેત્ ।
શિખયાઘોરમંત્રેણ કાર્યં કર્મ ત્રયં તથા ॥
વક્ષણિ?કલ્પ્યદેહં ચ સસ્યં દત્વક્રમાત્ત્રયં ।
ઇતિ કર્મત્રયં નામ સીમન્તમષ્ટમેહિતં ॥
વક્ત્રાણાનિઃ કૃતિઃ ક્લિપ્તિરુદ્ઘાટં કૃત્તિકા સુત ।
તતોરજાતકર્મઞ્ચ કાર્યં વક્ત્રેણ વર્મણા ॥
તતોગ્નિ વક્ત્રવક્ત્રેણ કુર્યાન્નાલાપનોદનં ।
અનલઞ્ચ તથા પ્રોક્ષ્ય સદ્યઃ સૂતકશુદ્ધયે ॥
રક્ષાર્થં જાત મે? ભસ્મદર્ભાસ્તરણમારભેત્ ।
પૂર્વ ચ દક્ષિણે ચૈવ તથા ચોત્તરપશ્ચિમે ॥
તતઃ પરિધયો દેયાઃ સત્વરો પલાશવૃક્ષજા ।
બાહુમાત્રમાણેન વિષ્ટરં વા દશાઙ્ગુલં ॥
૨૦અ) બ્રહ્મવિષ્ણુહરેશાનં વિષ્ટરસ્થં પ્રપૂજનં ।
લોકેશાઃ પરિતઃ પૂજ્યાઃ સ્વાસ્ત્રવાહનસંયુતાઃ ॥
આધાનાજ્જન્મપર્યન્તં તિલેનાહુતયો દદેત્ ।
જાતકર્મસમાખ્યાતં નામકર્મ તતઃ પરં ॥
આજ્યેન તત પ્રકર્તવ્યંમાજ્યશુદ્ધિરથોચ્યતે ।
પ્રતાપ્ય શ્રુક્શ્રુવા વર્મા વચ્છિન્નાગ્રૈઃ કુશૈઃ સ્પૃશેત્ ॥
અગ્રમગ્રેણમધ્યઞ્ચ મૂલં મૂલેન ચ ક્રમાત્ ।
ત્રિઃકૃત્વેવં શિવાસ્ત્રેણ સ્વદિક્ષુ દક્ષિણતો ન્યસેત્ ॥
પ્રતાપયેદગ્નિ કુણ્ડે ગોઘૃતં તામ્રભાજને ।
નિરીક્ષણં તતઃ કાર્યં માનૌસંસ્થાપયેત્ તતઃ ॥
દર્ભકાંડૌ સમાદાય નામપ્યશકૃતાસ્પદૌ ।
અઙ્ગુષ્ઠાનાંમિકાભ્યાં તુ પ્લવનં તત્ર કારયેત્ ॥
વાચત્રયસંમુખં સ્યાત્ સંપ્લવં તુ પરાઙ્મુખં ।
તતોદર્ભાત્મકં ગૃહ્ય ત્રિઃપ્રભ્રામ્ય ક્ષિપેદધઃ ॥
નીરાજનં સમાખ્યાતમવદ્યાતન્ત્ર દ્યોતનં ।
તદુલ્મુકં ક્ષિપેદદ્યાપયગ્નિ કરણં શૃણુ ॥
ઉલ્મુકં ચૈવ ત્રીન્ વારાન્ પ્રક્ષિપેદાજ્ય મધ્યતઃ ।
પર્યગ્નિકરણં પ્રોક્તં હૃદાસર્વ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ધેનુમુદ્રાં તતો બધ્વા પતન્તમમૃતં સ્મરેત્ ।
વક્ત્રાભિઘોરસંધાને વક્ત્રે ક્ષ?ઞ્ચ સમાચરેત્ ॥
૨૦બ્) પશ્ચિમાદીશપર્યન્ત સ્વમંત્રાહુતિ યોગતઃ ।
વક્ત્રાભિઘોરં કથિતં વક્ત્રાણાં દીપનં પરં ॥
શિવાણુતા તુ સંધાનં દ્વાભ્યાં તુ પરિકલ્પયેત્ ।
પુરુષાઘોરવક્ત્રાભ્યામુત્તરપશ્ચિમ દ્વયે ॥
એકૈકાહુતિહોમેન સંધાનં તત્ર કલ્પયેત્ ।
દ્વાભ્યાં ચૈવ તુ વક્ત્રાભ્યામાહુત્યેકં પ્રદાપયેત્ ॥
પઞ્ચાહુતિ પ્રયોગેન વક્ત્રસંધાનમીરિતં ।
ઈશાનૈમક્ષયં હોમં પુરુષે અણિમાદિકં ॥
પ્રાયશ્ચિત્તાદિકેઘોરં તથા વૈ ક્રૂરં કર્મણિ ।
વશ્યાકર્ષણ હોમે તુ વામદેવેન હોમયેત્ ॥
નિત્યકર્મવિધાનન્તુ વક્ત્રેસ્મિન્ પશ્ચિમેહિતં ।
એવં જ્ઞાત્વા મહાસેન સંકલ્પં કુંડમાનતઃ ॥
વન્ધકીકરણં હ્યેવં નાન્યથાકારયેત્ યુત ।
મુખ્યભૂતાસ્ય હોતવ્યં ગૌણાનાન્યમુખાનિ તુ ॥
નામકર્મ ચ કર્તવ્યં શિવાગ્નિરિતિ તત્વતઃ ।
શેષસંસ્કારસંસિદ્ધ્યૈ પશ્ચાત્ પૂર્ણાં પ્રપાતયેત્ ॥
નિઃક્રામનાન્નપ્રાસઞ્ચ વ્રતબન્ધનમેવ ચ ।
ચૂડાગોદાનપર્યન્તં વ્રતાહં પૂર્ણયા કૃતં ॥
અથવાન્યપ્રકારેણ શિવાગ્નિં કારયેત્ ક્રમાત્ ।
આત્મવિદ્યા શિવાખ્યં ચ ત્રિધાપૂર્ણાપ્રદાપયેત્ ॥
શિવાગ્નિ જાયતે તેન સર્વસંસ્કારવર્જિતઃ ।
જ્ઞાનાગ્નિ જનયેદ્વાથ સર્વકર્મસુસિદ્ધિદં ॥
૨૧અ) હૃત્પુણ્ડરીકમધ્યા તુ સૌસુમ્નેન યથાસુતઃ ।
સૂર્યાયુત પ્રતીકાશં નિક્ષિપેત્ કુણ્ડમધ્યગં ॥
નિત્યનૈમિત્તિકે કામ્યે જ્ઞાનાગ્નિં તુ શિવપ્રદં ।
વાગીશ્વરીશ્વરશ્ચૈવ હૃત્મન્ત્રેણવિસર્જયેત્ ॥
આજ્યપાત્રં સમાદાય શ્રુવેણાહુતયો દદેત્ ।
સૂર્યાયેતિ ચ સોમાય તાભ્યાં સ્વાહાન્તસંયુતં ॥
અગ્નયે સ્વિષ્ટ કૃતયે સ્વાહેતિ પદમુચ્ચરન્ ।
જુહુયાત્? કર્મસંસિદ્ધ્યૈ આહુતીનાં ચતુષ્ટયં ॥
તતો હૃદયમન્ત્રેણ શિવાગ્ને સ્વહૃદિ ન્યસેત્ ।
આસનં કલ્પયેત્ પશ્ચાત્ કુણ્ડમધ્યે યથાવિધિઃ ॥
કર્માશયાનુરૂપેણ મૂર્તિવક્ત્રં પ્રકલ્પયેત્ ।
હૃદમ્બુજાત્પરં શાન્તમાધેયત્વેન વિન્યસેત્ ॥
પુષ્પાર્ઘગન્ધધૂપાદ્યૈઃ સકૃદેવાત્ર પૂજયેત્ ।
મહામુદ્રાં તતો બધ્વા નમસ્કારન્તુ કારયેત્ ॥
તતો મૂલેન હોમન્તુ યથાશક્ત્યા તુ કારયેત્ ।
બ્રહ્માઙ્ગાનાં દશાંસેન સ્વાહાન્તં હોમયેત્ સદા ॥
ઘૃતેન પયસા વાથ તૈલૈર્વા ઘૃતમિશ્રિતૈઃ ।
યવૈર્વા બ્રીહિભિર્વાથ ગુગ્ગુલેન ઘૃતેન વા ॥
નિત્યહોમઃ પ્રકર્તવ્યઃ કામ્યહોમમથોચ્યતે ।
દૂર્વાઘૃતાજ્યં શાન્ત્યર્થં સમિધંસ્તિ મધુ પ્લુતાઃ ॥
જાતીચમ્પકપદ્માનિ શ્રીપત્રાણિ ફલાનિ ચ ।
શ્રી કામાનાં હિતહોમં કરંવીરં ચ મે હિતં ॥
૨૧બ્) રાજિકાલવણં તદ્વત્ પીતપુષ્પાણિતમ્ભને ।
તિલાજ્યં કર્ષમાત્રં તુ હોતવ્યં કર્મસિદ્ધયે ॥
તિલાન્ મૃગ્યાથ જુહુયાત્ યવાદીન્ કમ્બુમુદ્રયા ।
મુષ્ટિના તણ્ડુલાન્યેન પુષ્પાદીન્ કુમ્ભકેન તુ ॥
પાયસંવ્યઞ્જનાદીનિ પતાકેન તુ હોમયેત્ ।
કર્ક્કધૂકપ્રમાણેન ગુગ્ગુલં હોમયેત્ સદા ॥
ઘૃતાક્તં ગાયસં હોમં હસ્તાર્દ્ધમાત્રપ્રમાણતઃ ।
ગ્રાસમાત્રસદાહોમ્ય મોદનસ્યાહુતિ ત્રયં ॥
શ્રુવમાત્રં વ્યંજનાનાં ભક્ષાહોમ્યાસ્વમાનતઃ ।
હપરામલવદ્ધામ્યા લાવણં કર્ષમાત્રકં ॥
લાજા સિદ્ધાર્થકા હોમ્યામુષ્ટિમાત્રપ્રમાણતઃ ।
ફલાનાં કુસુમાનાં ચ સ્વપ્રમાણમભીપ્સિતં ॥
કંદમૂલફલે સ્વેવં સંસ્કૃતેષુ ષડાનન ।
કંદમૂલફલાન્યેવં નિત્યે કામ્યે ચ શસ્યતે ।
ભગદરનિવૃત્યૈ તુ રાજયક્ષણિ શક્તુના ।
ઉચ્ચાટને ત્રયકંબુકેશાસ્થાનિ ચ હોમયેત્ ॥
તીક્ષ્ણતૈલેન સમિધો વિભીતકસમુદ્ભવાઃ ।
ચિન્ત્યદ્ધપ્રાણિ? સર્વાઙ્ગઃ હોમો વિદ્વેષકર્મણિ ॥
ઊર્ધ્વં શુક્લસ્તુ? કર્તવ્યસ્તરુભિઃ કૃતનિશ્ચયઃ ।
પ્રેતદારુશ્મશાનાત્કરસૃગ્મિસ્રંસ્તુ શસ્યતે ॥
ઉચ્ચાટયતિ શુક્રસ્ય નાત્ર કાર્યાવિચારણા ।
કટ્ટકણ્ટકિનોવૃક્ષા જ્ઞાતવ્યા હ્યવિચારકે ॥
૨૨અ) શાન્તપુષ્ટિવશાકર્ષે ક્ષીરિણભારં સ્મૃતાઃ ।
મધુઃ પ્રશમ્યતે હોમૈઃ શ્રુવમાત્ર ચૈવ સાધને ॥
ચતુષ્પદાનાં સર્વેષાં માયષિ શમ્યતે પયઃ ।
પલનાત્રઞ્ચ મધુરં સદોત્કૃષ્ટાપલ દ્વયં ॥
સર્વાપ્યાય ન સિદ્ધ્યર્થં હોતવ્યં ત્રિમધુના સહ ।
નિર્દ્ધૂમે હોમકર્મસ્તુ પ્રશસ્તં નાન્યથા શુભં ॥
પ્રદીપ્ત?દક્ષિણાવર્તે હોમઃ સર્વાર્થસિદ્ધિદઃ ।
અન્યવર્ણાઞ્ચ ગત્વાશ્ચ શબ્દાશ્ચાકૃતયસ્તથા ॥

વિકારાશ્ચ શિખાશ્ચૈવ જ્ઞાતવ્યાઃ સાધકેન તુ ।
પદ્મરાગદ્યુતિઃ શ્રેષ્ઠો લાક્ષીરસયમપ્રભઃ? ॥
બાલાર્કવર્ણ્યહૃતન્તુક જયાર્થં શમ્યતે નૃણાં ।
ઇન્દ્રગોપકસંકાશા હિતોભોગેથપાવકઃ ॥
શક્રચાપનિભઃ શસ્તઃ કુંકુમાષુનિભસ્તથા ।
રક્તવર્ણં સદાવાગ્નિઃ પ્રશસ્તઃ સર્વસિદ્ધિદઃ ॥
તપ્તચામિકરપ્રખ્યા હરિતાલનિભશ્ચયઃ ।
હરિદ્રામનશીલ નટીવર્ણારોચનાભશ્ચ શમ્યતે ॥
સ્તંભને પીતવર્ણસ્તુ રક્તાનશાવિધૌહિતઃ ।
પઠ્યદાઞ્જનનિસ્ત્રિંશ તુલાવર્ણે ન સિદ્ધિદઃ ॥
મારણોચ્ચાટનોચ્છેદે કર્મણાસ્મિન્ સદાહિતઃ ।
શંખસ્ફટિકુંદેંદુ વર્ણાદ્યાયમુસિદ્ધિદઃ ॥
શાન્તૈકે પૌષ્ટિકે ચૈવ સોભનઃ સર્વદાનનઃ ।
૨૨બ્) માર્જારાક્ષતિતઃ શસ્તઃ શુકપિચ્છાભ એવ ચ ॥
મયૂરકણ્ઠસદૃશસ્તથા પારાવતોપસઃ ।
વિચિત્રો હયમાનો યઃ સહસૈવ પ્રજાયને ॥
જ્ઞાત્વા કર્માનુરૂપંસ્યાદ્ યસ્યયસ્યાનુરૂપતઃ ।
કર્મણઃ સતતં ગ્રાહ્યસ્ત્યાજ્યાવા તદ્વિલોમતઃ ॥
સુગન્ધદ્રવ્યગન્ધૌગ્નિ ઘૃતગન્ધાઽથસોભનઃ ।
આયુષઃ પદ્મગન્ધશ્ચ બિલ્વગન્ધશ્ચ ષણ્મુખ ॥
ઉગ્રગન્ધાભિચારે તુ પ્રશસ્તઃ સર્વદા નલઃ ।
નીલોત્પલસમાગન્ધઃ સોભાગ્યસસ્યતે સદા ॥
હૂયમાનાયદાવહ્નિઃ મુરજામ્બુદનિઃસ્વનઃ ।
તદાહો તુ વિજાનીયાત્ કર્મસિદ્ધિ સમીપ્સિતાં ॥
જીમૂતવલ્લભીસંખમૃદંગંધ્યતિરૂપકઃ ।
સદ્યોમિઃ સિદ્ધયે હેતુરતોન્યશ્ચ વિપર્યયઃ ॥
ચ્છત્રાકરભૃગુઃ શ્રિષ્ટોધ્વજચામરસન્નિભઃ ।
વૃષકુઞ્જરયોનેન તુલ્યોગ્નિઃ પુષ્ટિદઃ સદા ॥
વિમાનાદિ વિતાનાના પ્રાસાદાનાઞ્ચ યો ભવેત્ ।
આકારે ચ હંસાનાં મયૂરાણાઞ્ચ શસ્યતે ॥
સિંહાકૃતિર્યદાવહ્નિઃ સદ્યઃ સિદ્ધિકરઃ સ્મૃતઃ ।
ઘનાઃ સ્નિગ્ધાઃ પણ્ડિતાશ્ચ નિર્દ્ધુમાશ્ચાતિ ભાસ્વરાઃ ॥
ભૃગવઃ સર્વદાશસ્તાદ્ સિદ્ધાયે સર્વવસ્તુનઃ ।
૨૩અ) રૂક્ષશ્ચટચટાશબ્દસ્તથાસિમિસિમિધ્વનિઃ ॥
ખરોષ્ટ્રમહિષાદીનાં રૂપમંત્રમસિદ્ધયે ।
સ્નિગ્ધઃ પ્રદક્ષિણાવર્તઃ સુશબ્દશ્ચશ્ચાપિ યો ભવેત્ ॥
વેદ્યઃ સાર્થપ્રદાસિદ્ધ્યર્થમન્યથા નિસ્ફલો ભવેત્ ।
ઘનાઃ સ્નિગ્ધાઃ પિણ્ડિતાશ્ચ નિર્દ્ધુમાશ્ચાપિ ભાસ્વરાઃ ॥
એવં વિધાઃ પ્રશમ્યન્તે ભૃગવો નાત્ર સંશયઃ ।
ઉલ્લિખેદ્ધમુધ્યંયશ્ચયશ્ચાધઃ શિખ એવ ચ ॥
નહેતદ્ભુક્તિમુક્ત્યર્થં શાસ્ત્રકાલોત્તરાત્મકે ।
પૂર્ણાં તતસ્તુ નિક્ષિપ્ય શકૃન્સ્મૃત્વા તુ સંહિતાં ॥
પુષ્પાઞ્જલિ ક્ષિપેદ્વહ્નૌ ક્રમાત્ મુદ્રા પ્રદર્શયેત્ ।
ભસ્માતા તિલકં કૃત્વા ફલં સંહારમુદ્રયા ॥
પૂરકેન હૃદિકૃત્વા શિવહસ્તે પ્રદાપયેત્ ।
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા પુષ્પાર્ઘ્યાદિ વિલેપને ॥
સ્તોત્રૈસ્તુત્વા મહાદેવં આગમાન્તૈઃ શિવાત્મિકૈઃ ।
દક્ષજાનું ન્યસેદ્ ભૂમૌ ધાર્યપુષ્પાઞ્જલિં હૃદિ ॥
સંહિતાન્તુ સમુચ્ચાર્ય શિવૈકાહિતચેતસા ।
પૂજાજપાગ્નિકાર્યાદ્યં સુકૃતં યત્મયાર્જિતં ॥
તત્ફલં પરમેશાન મયા તુભ્યં સમર્પિતં ।
કર્મણામનસા વાચા ત્વંગતિ મહેશ્વરઃ ॥
એવમુક્ત્વા સ્વશબ્દેન વિભોઃ સંવ્યસમર્પ્યયેત્ ।
પરાઙ્મુખં તતશ્ચાર્ઘં સદ્યોજાતાચ્છિવાવધિઃ ॥
૨૩બ્) અસ્ત્રાદ્ધૃદયે પર્યન્ત ગન્ધધૂપશ્રગાદિભિઃ ।
મુદ્રાષ્ટકં ક્રમાદ્ દેયં શિવસ્યાત્રવિસર્જને ॥
બ્રહ્માઙ્ગાનિ તતોલિઙ્ગે પ્રવેષ્ટાનિ વિચિન્તયેત્ ।
ક્ષમસ્વેતિ મહાદેવં સંસ્થાપ્યં ચ સમુત્સકે ॥
ચલાચલે વિધિહ્યેષઃ ફડિલે તુ વિશેષતઃ ।
કિંતુ સ્નાનવિધિહીનન્તુ પ્રાગુક્તં સ્થણ્ડિલેહિતં ॥
ગણેશસ્ય ગુરોસ્તદ્વત્ તતઃ કાર્યં વિસર્જનં ।
શિવાગ્નેર્દ્વારણં પુંણ્યં તસ્માદુદ્ધૃત્યવાહિતં ॥
વિસર્જયેથ વા વહ્નૌ તતશ્ચાર્ઘવિસર્જયેત્ ।
સર્વગન્ધપહારૈશ્ચ ઐશાન્યાં યાગમન્દિરે ॥
વસ્ત્રાન્નગન્ધનૈવેદ્ય શિવોત્થાનિ સર્પ્યયેત્ ।
નમશ્ચણ્ડીશ્વરાયેતિ વિસૃજ્યહૃદિનાહૃદિ ॥
ક્ષીરોદનાજ્યસાત્મશ્રૈર્વ્યઞ્જનેશ્ચ નિસમિયેઃ ।
વાહ્યભૂતવલિદેયઃ સર્વદેવાર્ચનેષુ ચ ॥
સમાચમ્યાપસંસ્પૃશ્ય સંહિતાં તુ સહૃત્સ્મરેત્ ।
ઇતિ નિત્યાર્ચનવિધિઃ કથિતાસ્તે મયાસુત ॥
ઇતિ કાલોત્તરે નિત્યાવહ્નિકપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ કુંડાનાં લક્ષણં ક્રમાત્ ।
મેખલાનાં શ્રુક્શ્રુવાભ્યાં તુ પ્રમાણં કૃત્તિકાસુતઃ ॥
ચતુરસ્રં તુ પૂર્વસ્યાં કુણ્ડંસામ્રાજ્યસિદ્ધિદ્ધં ।
૨૪અ) શત્રૂણાં સ્તાપને શસ્તં યોન્યાખ્યમગ્નિકોણગં ॥
અર્ધચન્દ્રન્તુ યામ્યાયાં શત્રૂણાં મારણે સ્થિતં ।
ત્રિકોણં નૈર્-ઋતેકોણે વિધૂણાં વ્યાધિવર્દ્ધનં ॥
વાયવ્યાં તુ ષડશ્રં હિ શત્રૂણાં ચાલનેહિતં ।
સૌમ્યાયાં પદ્મસંજ્ઞં તુ શ્રીમેધાપુષ્ટિદં નૃણાં ॥
સર્વકામપ્રદં કુણ્ડમીશાન્યામષ્ટકોણકં ।
હાસ્તિસ્તંકં નિહોમે તુ વૃત્તં વા ચતુરશ્રકં ॥
પૂર્વસ્યાં પશ્ચિમસ્યાં વા યોગપીઠાન્ પ્રકલ્પયેત્ ।
નિત્યહોમે તુ કર્તવ્યં તથૈવેશાનગોચરે ॥
નન્યૂનાનાધિકાકાર્યા પુનરુક્તા ચ ગર્હિતા ।
સંપૂર્ણાફલદાપુંસાશબલાગહિતા તથા ॥
ક્રિયાક્રિયાજ્ઞૈઃ કર્તવ્યા સ્વશાસ્ત્રે તુ યથોદિતા ।
આદ્યાવેદાઙ્ગુલા કાર્યા ત્ર્યઙ્ગુલાદ્વ્યઙ્ગુલા તતઃ ॥
ગાંભીર્યં મુખવત્ કુંણ્ડે યોનિવર્દ્ધન વિસ્વૃતા ।
નદાઙ્ગુલાન્તુ દૈર્ઘૈણ ગજોષ્ટાકારસન્નિભા ॥
નાભિરઙ્ગુલમાનેન મેખલાધોત્તરે સ્થિતા ।
કુંડરૂપાનુસારેણ યોનિઃ કાર્યાઃ ન ચાન્યથા ॥
યોનાવભાન્તરેવાથ કુણ્ડરૂપેણ કલ્પયેત્ ।
ઇતિ નિત્યવિધૌ કુણ્ડં નૈમિત્તિકમથોણ્ડતે ॥
સહશ્રાયુતહોમે તુ હસ્તહસ્ત દ્વયં મતં ।
ચતુષ્ટરં લક્ષહોમે દશલક્ષે તુ ષટ્કરં ॥
અષ્ટહસ્તં કોટિહોમેનોર્દ્ધમસ્માત્ પરં ભવેત્ ।
૨૪બ્) દ્વિકરસ્યાત્ર કુંડસ્ય મેખલા ષડઙ્ગુલા ॥
વેદાઙ્ગુલા મધ્યમા તુ અન્તિમાત્રિભિરઙ્ગુલૈઃ ।
ચતુષ્ટરસ્ય કુણ્ડસ્ય પૂર્વાનેમ્યઙ્ગુલાષ્ટકં ॥
ષડ્ભિરમધ્યાઙ્ગુલૈઃ શસ્તા તથૈવાત્યાઙ્ગુલેસ્ત્રિભિઃ ।
તત્રાદ્યા મેખલાકાર્યા ષટ્કરસ્ય દશાઙ્ગુલા ॥
અઙ્ગુલૈરષ્ટભિશ્ચાન્યા વાહ્યનેમિઃ ષડઙ્ગુલા ।
કરાર્ધેનાષ્ટહસ્તસ્ય મેખલાદ્યા તુ કારયેત્ ॥
દ્વિતીયા તૃતીયા તસ્યા દશાષ્ટાઙ્ગુલિસમ્મિતા ।
સર્વેષા ચૈવ કુણ્ડાનાં યોનિઃ સ્યાદ્વાસ્તિકે યથા ॥
દ્વ્યઙ્ગુલા દ્વયઙ્ગુલાવૃદ્ધિ વિસ્તારાયામતોહિતા ।
વિભાગઃ કુણ્ડયોગનીનાં લક્ષણં લેશતઃ શૃણુ ॥
સમન્ત્ર ચતુરસ્રન્તુ વેદાશ્રનામનામતઃ ।
તુર્યાગ્રેનાર્દ્ધકોણાર્દ્ધ તુર્યત્યાગપરિભ્રમાત્ ॥
સ્વક્ષેત્રાષ્ટૌ શતોગ્રે તુ દદ્યાત્ તત્ તત્ક્ષત્રસંગમાત્ ।
હોતાસનં મતં કુણ્ડં શક્તિમંત્રેષુ જુતિદં ॥
વિકારભક્ત્રં વેદાશ્રં પુરુતાંશદ્દ્વયં વિના ।
મનુભાગસમં સૂત્રં ભ્રામયેદર્દ્ધ ચન્દ્રવત્ ॥
અર્દ્ધચન્દ્રમતં કુણ્ડં રૌદમંત્રેષુ સિદ્ધિદં ।
તુર્યાશ્રં પૂર્વવત્ કૃત્વા ષડર્શપુરતો નયેત્ ॥
લાન્ચ્છયેત્ તેન માનેન ક્ષેત્રાર્દ્ધાન્મીન તુર્યતઃ ।
૨૫અ) ષટ્સૂત્રપાતનાત્ સ્પષ્ટં ષટ્કોણં જાયતે તદા ॥
વાયવ્યાનાં તુ મંત્રાણાં શક્તાનાં ફલસિદ્ધિદં ।
ષટ્કોણાર્ધં ત્રિકોણં તુ રૌદ્રાણાં સર્વસિદ્ધિદં ॥
અર્દ્ધકોણાર્દ્ધકોણે તુ વસ્વં સત્યાગતો ભ્રમાત્ ।
વર્તુલં સર્વમંત્રાણાં સિદ્ધિદં નાનૃતં વચઃ ॥
પદ્મંપદ્માકૃતિં કુર્યાત્ વૃત્તમાનેન ષણ્મુખ ।
મધ્યનેમ્યાં? તુ પત્રાણિ પૂર્વતત્ર કર્ણિકા ॥
આપ શ્રી કીર્તિદારોગ્યં સર્વમંત્રેષુ શસ્યતે ।
વિકારાંશપરિત્યાગાત્ કોણાદગ્રં તુ લાન્છયેત્ ॥
દિક્ષુસંસ્ફાલયેત્ સૂત્રમષ્ટામ્રન્તેન જાયતે ।
કુણ્ડાનાં લક્ષણં પ્રોક્તં શ્રૂક્શ્રૂત્વાલક્ષણં મતઃ ॥
વાહુમાત્રાપ્રકર્તવ્યા શ્રુવાવૈ કઙ્કતી મતા ।
શાલચન્દનશાકોન્છાશિંશપાસરલોત્ભવા ॥
ખાદિરાશ્વચ્છજાવાથ કાર્યા વૈ શ્રુક્શ્રુવસ્તથા ।
વેદિકાષ્ટાઙ્ગુલીકાર્યા તત્ખાતં ત્ર્યંગુલં મતં ॥
પઞ્ચાઙ્ગુલન્તુ વિસ્તારાન્ કણ્ઠમઙ્ગુષ્ટમાનતઃ ।
વિસ્તારા ત્ર્યઙ્ગુલં કણ્ઠે વેદિવષ્વાપવેદિકા ॥
સપ્તાઙ્ગુલાથવા કાર્યા તત્ મુખં પાદવાહિતં ।
કનિષ્ઠિકા પરીણાહમાજ્યનિર્ગમનં હિતં ॥

દણ્ડવિશાઙ્ગુલં કાર્યં મૂલે શ્રુતાંગુલે ઘટં ।
દણ્ડાગ્રે વેદિકા કાર્યાદ્વ્યઙ્ગુલા ચતુરઙ્ગુલા ॥
વિસ્તરાદ્વ્યઙ્ગુલાદણ્ડં પરીણાહં ષડઙ્ગુલં ।
૨૫બ્) એકં શ્રુક્ સ્યાત્ શ્રુવસ્તેજો હાસ્તિકાગુષ્ઠ ગર્ભિકં ॥
અવટંગોઃ પદાકારં કર્પાપૂરિતપુષ્કરં ।
મૂલાગ્રં મંડિકાક્રાંતં દણ્ડં નાલાકૃતિં શુભં ॥
અવટં ગજકુંભાભં શ્લક્ષ્ણદણ્ડેન વાયુતં ।
શ્રુક્શ્રુવૌ કથિતૌ લેશાત્ શાત્રેસ્મિન્ કાલસંજ્ઞકે ॥
ઇતિ કાલોત્તરે કુંડોત્પાદકરણપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ મુદ્રાલક્ષણમુત્તમં ।
પ્રયુજ્યન્તેર્ચનવિધૌ હોમે જપવિધૌ વલૌ ॥
આસને પદ્મમુદ્રાન્તુ કલ્પને દર્શયેત્ સદા ।
આવાહન્યા પ્રકર્તવ્યં શિવસ્યાવાહનં સદા ॥
પાદ્યાર્ઘ્યાચમનાદીતિ ધૂપાન્તઞ્ચ પ્રકલ્પયેત્ ।
સ્થાપનં શશિકર્ણ્ણ્યા ચ શિરોબીજમનુ સ્મરન્ ॥
સન્નિધાને મહામુદ્રામાદિસંધ્યા તતો ન્યસેત્ ।
નિરોધિ નિષ્ઠુરા દેયા દેવદેવસ્ય યત્નતઃ ॥
કાલકર્ણા તથામુદ્રા વિઘ્નધ્વંસે તુ બંધયેત્ ।
લિઙ્ગાખ્યામંત્રસંધાને કલાનાં વિનિયોજયેત્ ॥
નમસ્કારાત્મિકામુદ્રા મંત્રાનાં વન્દને હિતા ।
ઇતિ મુદ્રાષ્ટકં ભક્ત્યા ત્રિધાશમ્ભોઃ પ્રદર્શયેત્ ॥
ઉત્તાનૌ તુ કરો કૃત્વા હૃદ્દેશે તુ સમાહિતઃ ।
અઙ્ગુષ્ઠાવિનિપીડ્યે તુ મધ્યતો વિનતાઙ્ગુલી ॥
૨૬અ) આવાહની પ્રયોક્તવ્યા દેવદેવસ્ય ચાર્ચને ।
તર્જન્યગ્રન્તુ જેષ્ઠાગ્રે પ્રયત્નાદ્ વિનિયોજયેત્ ॥
ઉત્તાનો તુ કરો કૃત્વા દર્શયેચ્છશિકર્ણિકાં ।
વામસ્ય મણિવન્ધે તુ સવ્યંપૃષ્ઠ તતો ન્યસેત્ ॥
મધ્યમાંગુષ્ઠસંવ્યોદ્વ્યાનમુદ્રા પ્રકીર્તિતાઃ ।
તાથવાન્યપ્રકારેણ વામાઙ્ગુષ્ઠાપરી તતઃ ॥
ગૃહીત્વા તર્જનીવામામુષ્ટિના દક્ષિણેન તુ ।
હૃદ્ધે કૃત્વા તદઙ્ગુષ્ઠં વામાંગુષ્ઠાઙ્ગુલિ ધ્વજઃ ॥
સર્વાસાં ચૈવ મુદ્રાણાં શિવમન્ત્રં સમુચ્ચરેત્ ।
આસને પદ્મમુદ્રાં તુ ધ્વજાખ્યાં ધ્યાનકર્મણિ ॥
હસ્તાભ્યાં સંસ્પૃશેત્ પાદાદૂર્દ્ધં યાવત્ સમસ્તકં ।
તથા પાદાવધિં યાવત્ મહામુદ્રા તદા સ્મૃતા ॥
સંનિધાને સદા યો આદિમધ્યાવસાનતઃ ।
નિપીડયેત્ તથાઙ્ગુષ્ઠૈ હસ્તયોરુભયોરપિ ॥
ઉભૌ ચાઙ્ગુલિ ગભસ્થૌ નિષ્ઠુરાન્તાં પ્રદર્શયેત્ ।
વિભૌ નિરોધને યત્નાત્ મંત્રગ્રામસ્ય નિત્યશઃ ॥
અઙ્ગુષ્ઠા ચોન્નતૌ કૃત્વા હસ્તયોરુભયોરપિ ।
ઉભૌ વા વિમુખા કૃત્વા કાલકર્ણા પ્રદાપયેત્ ॥
વિઘ્નાનાં ધ્વંસનાથં તુ દેવદેવસ્ય યત્નતઃ ।
અઙ્ગુષ્ટામુંનતં કૃત્વા મુષ્ટિં પાણૌ તુ દક્ષિણે ॥
પ્રક્ષિપેદ્વસ્ત મધ્યે તુ વામહસ્ય મન્ત્રવિત્ ।
દક્ષિણે તુ તથા પાણૌ શેષાઃ કાર્યાઃ તથોપરિ ॥
૨૬બ્) લિઙ્ગમુદ્રા મહાવીર્યા પ્રયોજ્યાલિઙ્ગપૂજને ।
હૃદ્દેશે વિનિપીડ્યત હસ્તયોરૂભયોસ્તલૌ ॥
નમસ્કારસ્સ્વકર્તવ્યો મન્ત્રાણામંત્રવન્દનૈ ।
પ્રસાર મ્રેઢ્રભૌ હસ્તૌ * દ્દેશે વિનિયામિતા ॥
અઙ્ગુલ્યા વિસ્તૃતાઃ કાર્યાઃ મધ્યેઙ્ગુષ્ટ દ્વય ન્યસેત્ ।
શિવસ્યાસન વિન્યાસે પદ્મમુદ્રામ્પ્રદર્શયેત્ ॥
ઇતિ મુદ્રાષ્ટકં ખ્યાતં તંત્રે કાલોત્તરાત્મકે ।
યથાર્ચને તુ હવને જપધ્યાન વિધૌ તથા ॥
મુદ્રાષ્ટક પ્રયત્નેન હૃત્મન્ત્રેણાથ દર્શયેત્ ।
પટાન્તરિત મુદ્રાસ્તુ દર્શયેચ્ચ શિવાગ્રતઃ ॥
પટાવગુંઠિતે નૈવ ધ્યાનાન્તર્યા સમાચરેત્ ।
ધારણાભૂતશુદ્ધિસ્તુ યત્ કિઞ્ચિત્ મનસોદિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મુદ્રાપટલઃ ॥
અથાતઃ સંપ્રક્ષ્વમિતધિવાસવિધિક્રમં ।
તિથિનક્ષત્રયોગાશ્ચ યજ્ઞોપકરણાનિ ચ ॥
દેશંભૂદેવસંયુક્તં મનાસ્તિકમનિન્દિતં ।
સરદ્ધમંતયો યોગા દીક્ષાકર્મવિધૌ વચઃ ॥
તયોરસં ભવે વર્ષાં વિનાન્યત્રાપિ શસ્યતે ।
દીક્ષાયામભિષેકે ચ તથા મન્ત્રપરિ ગ્રહં ॥
વ્રતગ્રહ ન મોક્ષે ચ દ્રવ્યાલભન કર્મણિ ।
કાર્તિક્યાં ચૈવ વૈશાખ્યાં સ્વર્ભા *? રપિ દર્શને ॥
૨૭અ) મહેન્દ્રે મલયે સહ્યે શ્રીશૈલે હિમવત્ ગિરૌ ।
પારિયાતેષુદેવિંધ્યે શુક્ષિમાનૃક્ષપર્વતે ॥
ગંગાયમુનયોધોત્વન્તર્વેદ્યાં ચ કારયેત્ ।
સરસ્વત્યાં દ્વયદ્વત્યાં ગોદાવર્યા મયાન્નિધૌ ॥
નર્મદાકૃષ્ણવેણ્યાં ચ સિંધૌ પઞ્ચ નદે તથા ।
તુંગભદ્રોપકણ્ઠે ચ ચન્દ્રભાગોપકણ્ઠતઃ ॥
ગુહાયતનતીર્થેષુ નદીનાં સંગમેષુ ચ ।
ભુવનેષુ ચ રમ્યેષુ વનેષૂ પવનેષુ ચ ॥
ભૂમિં તત્ર પરીક્ષ્યેત વક્ષ્યમાણ ક્રમેણ તુ ।
ભૂમેસ્તુ ગ્રહણં કૃત્વા લિખેત્ મણ્ડલમુત્તમં ॥
ચતુર્થ્યામથવાષ્ટમ્યાં ચતુર્દશ્યાં તથૈવ ચ ।
પૂર્ણમાસ્યાં પ્રકર્તવ્યં ભૂતિકામૈઃ શિતે સદા ॥
મુક્તિકામૈઃ કૃષ્ણપક્ષે યત્ કિઞ્ચિત્ કર્મમાચરેત્ ।
દિનચ્છિદ્રાદિ મુક્તાશ્ચ યાશ્ચાન્યાસ્તિથયઃ સ્મૃતાઃ ॥
ચન્દ્રસૂર્યાપરાગે તુ ષડાસીતિ મુખેષુ ચ ।
ગ્રહનક્ષત્ર યોગેષુ વિષુવૈ મુત્સવેષુ ચ ॥
અયનેષુ ચ સર્વેષુ યાગં સર્વાર્થસિદ્ધિદં ।
ત્રીણ્યુત્તરા તથા કાર્યે સોમ્યઞ્ચ ગુરુદેવતં ॥
યજમાનાનુકૂલેન્યેસુતીરે નિરુપપ્લવે ।
ઉચ્ચ સ્થિતેષુ સૌમ્યેષુ ક્રૂરે નીચ સ્થિતે સતિ ॥
યજ્ઞદ્રવ્યાણ્યશેષાણિ સમાહૃત્ય પ્રયત્નતઃ ।
૨૭બ્) પૂર્વોક્તેન વિધાનેન સ્નાત્વા સમ્યક્ સયન્ત્રિતઃ ॥
વિદ્યાક્રિયા તથા યોગ ચર્યાપાદાર્થ તત્વવિત્ ।
શિવઃ શક્તિસ્તથાત્મા ચ પાશશુ ત્રિવિધઃ કિલ ॥
ભોગમોક્ષૌ ષટ્પદાર્થાન યો વેત્યવંસદેશિકઃ ।
શિતચન્દનલિપ્તાઙ્ગઃ શ્વેતમાલ્યવિભૂષિતઃ ॥
સુશ્લક્ષ્ણસિતવસ્ત્રાઢ્ય સુધૂપાગોદ એવ ચ ।
મુકુટેન વિચિત્રેણ સ્ફુરમૌણિ કૃતેજસા ॥
મુક્તાફલયમે શુભે કુમૂલે રુક્તાસંયુતે ।
ચિત્રે કર્ણાવલમ્બે તુ કણ્ઠમધ્યે વિભૂષિતં ॥
સુકૃતાભરણં ભદ્ર બ્રહ્મસૂત્રઞ્ચ મોક્તિકં ।
નિર્મિતેર્વર્તુલૈર્ભદ્રૈઃ કટિસૂત્રઞ્ચ કારયેત્ ॥
રેણુકેન વિચિત્રેણ મધ્યે નીલે ન વર્ચસા ।
પદ્મરાગમયે નાથ લક્ષણૈર્લક્ષિતેન ચ ॥
કટકે ચ શુભે ધાર્યે વજ્રપંક્તિષુ ચર્ચિતે ।
ધાર્યં દક્ષિણ હસ્તુ રત્નાઢ્યં યઙ્ગુલીયકે ॥
જ્વારં સંપૂજ્યવિધિવત્ વિઘ્નાનુચ્છાદયેત્ તથા ।
દિગ્બંધં તત્ર કર્તવ્યં કવચેનાવગુણ્ઠિતં ॥
પિંડદાહસ્તતઃ કાર્યમમૃતીકરણં તતઃ ।
વિદ્યાં તુ માનસં કલ્પ્ય કરન્યાસં પુરાગતં ॥
દેહન્યાસં પ્રકર્તવ્યં કલાકલિતવિગ્રહં ।
૨૮અ) પરમીકરણં ચૈવ અંતર્યાગં તતઃ પરં ॥
મુદ્રાબન્ધં તતઃ કાર્યં મર્ઘપાત્ર પ્રકલ્પનં ।
સ્થાનશુદ્ધિં દ્રવ્યશુદ્ધિં તતઃ પશ્ચાત્ સમાચરેત્ ॥
ગણેશગુરુપૂજાં ચ વાયવ્યાં શિવાત્મિતિ ।
મધ્યે તુ વાસ્તુપુરુષમેકોચ્ચારેણ પૂજયેત્ ॥
પઞ્ચગવ્યવિધાનઞ્ચ કાર્યં મન્ત્રગણેન તુ ।
ગોમયં ચૈવ ગોમૂત્રં દધિક્ષીરં ઘૃતં ક્રમાત્ ॥
સદ્યોજાતેન વામેન ઘોરેણ પુરુષેણ ચ ।
ઈશ્યાનચક્રમાત્મન્ત્રા શિવેનૈવ કુશોદકં ॥
વ્યસ્તાભિમન્ત્રણં કૃત્વા પશ્ચાદેકત્રકંરયેત્ ।
ગૌવર્ણે રાજતે તામ્રે પાત્રે વા ગૃત્મયેથવા ॥
ભૂયોભિમન્ત્રણશતં મન્ત્રસંહિતયા સકૃત્ ।
શિવવદ્ભાવયેન્નિત્યં માત્માનં દેશિકોત્તમઃ ॥
સુગન્ધગન્ધગન્ધાઢ્યં કરં કૃત્વા તુ દક્ષિણં ।
તન્મધ્યે વિન્યયેદ્ યત્ સદ્ બ્રહ્માઙ્ગસહિતં શિવં ॥
ગન્ધપુષ્પપવિત્રાદ્યૈઃ પૂજયેત્ પરમેશ્વરં ।
તસ્મિન્ તેજઃ પરં ધ્યાત્વા સર્વકર્માણિ કારયેત્ ॥
શિવહસ્તમિતિ પ્રોક્તં પાશાનાં નાશને શુભં ।
અનેનાલચ્ચ માત્રાસ્તુ પશવઃ પાશગોચરાઃ ॥
નિઃક્રાન્તાઃ શિવતાં યાન્તિ સ્વચ્છન્દાવિગતક્ષરાઃ ।
ભવન્તિ મન્ત્રસામર્થ્યાચ્છાસ્ત્રકાલોત્તરાત્મકે ॥
૨૮બ્) દીક્ષાદ્રવ્યાણિ પશ્ચાન્તં સંપ્રોક્ષ્ય ચ શિવામ્ભસા ।
તિલાલાજાયવશ્ચૈવ દૂર્વાઃ સિદ્ધાર્થકાદયઃ ॥
કુસુમાનિ ચ વસ્ત્રાણિ રત્નાન્યા ચરણાનિ ચ ।
નૈવેદ્યપાનગન્ધાઢ્યા શિવહસ્તેન સંસ્પૃશેત્ ॥
તદા પવિત્રભૂતાનિ ભવન્તિ ફલસિદ્ધયે ।
સ્વચ્છપાનીયસંયુક્તં રત્નગર્ભં ભરિતં ॥
શિવવસ્ત્રપરીધાનમર્ચાષિધિસમન્વિતં ।
મન્ત્રૈવાલભ્યવિધિવત્ કલસં કાંચનં શુભં ॥
શિવવચ્ચ સમભ્યર્ચ્ય સ્થાપયેદીશકોણગં ।

ટઙ્કનીં? ચ? શિવાસ્ત્રેણ? તસ્ય દક્ષિણ માન્યસેત્ ॥
વિકિરં કારયેત્ પશ્ચાદ્ બીજૈઃ સિદ્ધાર્થમિશ્રિતૈઃ ।
પૂર્વાદિશાનપર્યન્તં મહાપાશુપતં પઠન્ ॥
વિકિરં ચૈકતઃ કાર્યં ક્રમાદીશાનગોચરે ।
ઈશકોણાઅત્સમારભ્ય પ્રદક્ષિણમથાં નયેત્ ॥
અવિશ્રાન્તાસંભો * ગં યાવત્ કર્ણન્તશાંકરં ।
શિતવસ્ત્રકૃતાટોપે કલસસ્ય સમીપતઃ ॥
સ્થાપયેદસ્ત્ર કલશં મૃણન્ પાશુપતં વરં ।
ગન્ધપુષ્પાર્ચનં કૃત્વા તયોઃ શાન્તેનથતઃ ॥
પ્રણિપાતશ્ચ સુપ્રીત્યામસ્મિન્સન્નિધી ભવ ।
વિજ્ઞાપ્યેવં શિવં શાન્તં કલષો? વીચમીશ્વરં? ॥
૨૯અ) કલશસ્ય નિવેશે તુ નિમિતાન્યુપલક્ષયેત્ ।
દેવાવિમાનદૃશ્યન્તે નિમિત્તં તચ્છુભં મતં ॥
કુસુમાનિ વિચિત્રાણિ યદાવ્યોમ્નઃ યતન્તિ ચ ।
શસ્યતેન્દ્ર ધનુઃ પુંસાં સૌમ્યવૃષ્ટિર્વિશેષતઃ ॥
ઉલ્કપાતેથ ભૂકંપે નિર્ઘાતે કેતુ દર્શને ।
મહાવાયુપ્રવૃત્તિશ્ચ ધૂમનીહારદર્શનં ॥
પાંશુચાતાલિવર્ષં વા આકાશે શકુનારુતં ।
શિખિહંસશુકાદીનામધૂરાલાપન ઈષ્યતે ॥
ભાનુરશ્મિ સમાયોગા દંભઃ સ પતનં શુભં ।
શંખદુન્દુભિજીમૂત વલ્લકીનાં ધ્વનિઃ શુભા ॥
આચાર્યવિપ્રનારીણા નરેન્દ્રાણાઞ્ચ દર્શનં ।
ભૌમં તુ તત્ સદાશસ્તં મધુમાંસાદિ યત્નતઃ ॥
અંબુજાનાં ચ પુષ્પાનાં વૃષભસ્ય ચ દર્શનં ।
હયહસ્તિ વનં? શસ્તં દશનં ચાતિ શસ્યતે ॥
ખરોષ્ટ્રમહિષવ્યાલવ્રતનગ્નાદયોઽશુભાઃ ।
વાક્યશસ્તં સદાશસ્તં વાગ્દ્રષ્ટં નેષ્યતે ધ્વનિઃ ॥
અકસ્માત્ કલહો નેષ્ટઃ પ્રમાદાદ્ દારુણો રવઃ? ।
પ્રામાદાગારવૃક્ષાણાં સાધૂનાં દર્શનન્તથા ॥
યાગઃ કાગઃ શુભેષ્ઠેવમસુભેરઘૃતસ્ય? તુ ।
અઘોરેણ શતં હોમ્યં ફટ્કારાન્તેન શાન્તયે ॥
તતોર્ધનં વિભોઃ કાર્યં પૂર્વવજ્ર્યવ્યસંદયૈઃ? ।
૨૯બ્) અનન્તેન શશ્ચ સૂક્ષ્મશ્ચ તૃતીયશ્ચ શિવોત્તમઃ ॥
એકનેત્રૈકરુદ્રશ્ચ ત્રિમૂર્તિરપરસ્તથા ।
શ્રીખકણ્ડશ્ચ શિખણ્ડી ચ પૂર્વતશ્ચેશ્વરાન્તિકાઃ ॥
એક્મિન્દ્રાદિસંપૂજ્યસ્તતો વજ્રાદયઃ ક્રમાત્ ।
સ્વદિક્પતીનાં વર્ણેન ધ્યાતવ્યા હિ મહાત્મભિઃ ॥
દંષ્ટાકરાલવિકટૈરાકારૈસ્ત્વ? * નાયકાઃ ।
લયેદમતીમનક્ત્રાસ્તામ્ર? નેત્રામહાબલા ॥
પિઙ્ગભ્રાણાશ્રુલોમામાવામનાશ્ચ મહાદ્ભિજાઃ ।?
લંવોષ્ટા ચિપિટઘ્રાણાસ્તડિત્પઞ્જવયોપમાઃ ॥
સ્વાયધાકરશિવસઃ સર્વયમોગ્ગશક્તયઃ ।?
અસ્ત્રાનાં નાયકાઃ પૂજ્યા નિત્યં પાશુપતેન ચ ॥
અસ્ત્રાનિ વિધિવત્ પૂજ્ય ભક્ષપાનસ્રગાદિભિઃ ।
વિત્તસાઠ્યવિનાપૂજા સર્વકામફલપ્રદા ॥
અસ્ત્રાન્નાં? કાલકર્ણા તુ મુદ્રાવિઘ્નાનિ સૂદની ।
વિદ્યેશ્વરાણાં લિઙ્ગાખ્યા લોકેશાનાં તથાઞ્જલિઃ ॥
કૃત્વેવં સકલં કર્મ ગુરુર્યજ્ઞવિસારદઃ ।
ગન્ધાગ્નિ કુણ્ડસામીપ્યં વિઘ્નાનસ્ત્રેણ કારયેત્ ॥
ઉલ્લેખન મૃત્કિરણં કુટ્ટનાભ્યુક્ષ્ય વિસ્તરં ।
વાગીશાન્યા સ પૂજા ચ ગર્ભધારણમેવ ચ ॥
તતઃ પુંશ્રવનં કાર્યં સીમન્તોન્નયનન્તથા ।
૩૦અ) જાતકર્મ ચ કર્તવ્યં શ્રુક્શ્રુવાભ્યાં પ્રતાપનં ॥
તતશ્વાક્યસ્ય? સંસ્કારસ્તથાહુતિ ચતુષ્ટયં ।
હુત્વા તુ સંસ્કારવિધૌપૂર્ણામેકાં પ્રદાપયેત્ ॥
એવં કૃતે તતઃ પશ્ચાચ્છિવાગ્નિ સ્વહ્યવિન્યસેત્ ।
અગ્નિકુંડાહતશ્ચાગ્નિમુદ્ધૃત્યાન્યત્ર ધારયેત્ ॥
ચરુંપાર્યં પુરોડાશં વહ્નિતા તેન નાન્યથા ।
શુદ્ધાન્તમાસનં પશ્ચાન્ ન્યસ્ત્વા મૂર્તિં ન્યસેત્ તતઃ ॥
હૃત્પ્રદેશાચ્છિવાગ્નૌ તુ વ્યાપકત્વેન વિન્યસેત્ ।
સંપૂજ્યગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ મુદ્રાવન્ધનપૂર્વકં ॥
પૂર્વોક્તવિધિના તત્ર હોમકર્મ સમાચરેત્ ।
ચરું સાધ્ય યથાન્યાયં શિવાઙ્ગૈઃ બ્રહ્મભિઃ સહઃ ॥
ચરું તામ્ર મયં શસ્તં તદન્તાવાત્ પક્વમૃન્મયં ।
ક્ષાલયદશ્ત્રમન્ત્રેણ સદ્યોજાતેન પૂજયેત્ ॥
કણ્ઠદેશે તથાકૌશાં વધ્નીયાત્ તસ્ય કણ્ઠકં ।
ઘૃતેન મૃજ્યવામેન તતઃ કર્મસમારભેત્ ॥
ગવ્યેન પયસા પુરાશુશુભેઃ શાલિતંડુલૈઃ ।
તદભાવાદ્યવૈઃ ક્ષુન્નર્ગાધૂમીવાદલી કૃતઃ ॥
શ્યામાકતંડુલર્વાથ નીવારૈર્વા ષડાનનઃ ।
સુઘોરં કવચં સ્મૃત્વા શનૈર્મૃદ્ધગ્નિના પચેત્ ॥
ન ચાતિશેથિલઃ પાચો ન ચાતિ વહુ શશ્યતે ।
તુલ્યાં સ્થિતસ્ય યત્નેન શિવાઙ્ગૈનભિઘારણં ॥
૩૦બ્) સંપાતાહુતયો દેયા અવતાર્ય ચરું તતઃ ।
ઊર્ધ્વવક્ત્ર મનુસ્મૃત્ય પરિતઃ ક્ષાલયેત્ શનૈઃ ॥
સંપાતાહુતયો દેયાઃ બ્રહ્મભિઃ સ્પન્દિરાશ્રુવા? ।
સઘૃતં કાઞ્ચને કાયં મૃન્મયે વાપ્ય ભાવતઃ ॥
હુત્વાભાગં શિવે સમ્યક્ શેષં વૈ સાધકાત્મસુ ।
પિધાય સ્થાપયિત્વા તુ તતઃ શિષ્યાન્ પ્રવેશયેત્ ॥
બ્રાહ્મણાનુક્રમેણૈવ પ્રાર્થનાનુક્રમેણ વા ।
પરીક્ષિતાન્ પ્રયત્નેન ભક્તિયુક્તાન્ હૃદવ્રતાન્ ॥
ન શરીરસ્ય સંસ્કારાન્ જાતેન ચ કર્મણઃ ।
આત્મનૈઃ કારયેદ્ દીક્ષામનાદિમલગુણ્ઠિનઃ ॥
નિરોધંસ્તસ્ય કર્તવ્યો મન્ત્રૈશ્ચ વિષશક્તિવત્ ।
દીક્ષૈવ મોક્ષદા પુંસાં ચિદભિવ્યક્તિકારિણી ॥
શ્રદ્ધયાભક્તિતઃ સા તુ દીક્ષા પ્રાપ્યાન ચાન્યથા ।
અસત્યં સત્યતાં યાતિ યાવન્ના વિન્દતે પરં ॥
દીક્ષાયા વિદિતે તત્વે અસત્યં મન્યતે જગત્ ।
ષડધ્વદીક્ષયાત્મા ચ પરાનિર્વૃત્તિમાપ્નુયાત્ ॥
શિષ્યાશ્ચોપાષિતાઃ સ્નાતાઃ શ્રુચયો વિનયાન્વિતા ।
શિરસ્તુ શિવહસ્તેન શિરસાશિરવારિણા ॥
પ્રોક્ષયિત્યશિવાસ્ત્રેણ તાડયેદ્ ભસ્મનાશનૈઃ ।
નવેશ્યોપરિદર્ભાનાં તતશ્ચાલભનં કુશૈઃ ॥
૩૧અ)
ઉદઙ્મુખેનસ્ય ગુરુણા પૂર્વાસ્યેન સુમેધસા ।
સર્વાત્મના પ્રકર્તવ્યં કરન્યાસસ્તુ પૂર્વવત્ ॥
બ્રહ્મભિઃ સકલીકૃત્વા હૃન્મન્ત્રેણાર્ચ્ચયેત્ પશું ।
ગન્ધપુષ્પપવિત્રૈશ્ચ ધૂપામોદસમન્વિતૈઃ ॥
કાર્યમસ્યાર્ચનં પશ્ચાત્ તં દેવાય પ્રદાપયેત્ ।
અર્ચયિત્વા તતઃ પશ્ચાત્ કુંડસ્યાથ સમીપતઃ ॥
કૃત્વાધઃ શિરસં શિષ્યં સંપાતાંશ્ચ પ્રતાપયેત્ ।
સર્વૈ મન્ત્રા યથાન્યાયયં વહ્નૌ પૂર્ણા પ્રદાપયેત્ ॥
એકે કસ્ય તુ મન્ત્રસ્ય સન્નિધાય સમર્પિષા ।
ત્રિસ્રઃ ત્રિસ્રઃ પ્રદાતવ્યાઃ મન્ત્રૈરાહુતયઃ ક્રમાત્ ॥
સ્વાહાન્તે વૌષડન્તેન તત્ર પૂર્ણા પ્રપાતયેત્ ।
પાશવિશ્લેષણમોક્ષફડન્તં મન્ત્રમુચ્ચરેત્ ॥
એવં કૃતે તતઃ પશ્ચાચ્છિષ્યામનુપૂર્વશઃ ।
પઞ્ચગવ્યં ચરુ ચૈવ દન્તકાષ્ઠં તતો દદેત્ ॥
રાજ્યગ્રન્થવ્રણં? શસ્તં ક્ષીરવૃક્ષસમુદ્ભવં ।
કનિષ્ઠાઙ્ગુલિવત્ સ્થૌલ્યં દીર્ઘવે દ્વાદશાઙ્ગુલં ॥
ઉદગ્વક્ત્રેણ સનકૈર્દ્દૃતાન્ સંઘૃષ્ય લેશતઃ ।
મુખં પ્રખ્યાલ્પ સંત્યજ્ય નાતિદૂરં વ્રજેદ્ યથા ॥
પ્રત્યેકપ્રાગુદમીશોર્ધ્વ વક્ત્રં સ્યાત્ સિદ્ધયઃ ક્રમાત્ ।
શિષ્યેષુ દિગ્વિભાગેષુ પતિતે હોમમાચરેત્ ॥
પ્. ૩૧બ્)
હોમં તુ સર્પિષાકાર્યમસ્ત્રેણાહુતયઃ શતં ।
અધોવક્ત્રે ધ્રુવં મૃત્યુરુર્દ્ધ્વ વક્ત્રે જયં સદા ॥
પૂર્વાસ્ય શાન્તિમાપ્નોતિ સંતાપમગ્નિદિગ્ગતે ।
યામ્યા યામરણવિદ્યરિભયં નૈ-ઋતાનને ॥
પશ્ચિમવક્ત્રે ધ્રુવં લાભઃ પુષ્ટિશ્ચૈવોપ જાયતે ।
ઉચ્ચાટનન્તુ વાયવ્યામૈશાનં સર્વસિદ્ધયે ॥
ઉદગ્વક્ત્રે નિપતિત્વે ચક્રવર્તિત્વ માપ્નુયાત્ ।
દેશિકસ્યાપ્યભિષ્ટ સ્યાત્ સ્વસ્વસંતાન વૃદ્ધયે ॥
શિષ્યઃ સાર્દ્ધન્તુ ગુરુણા સ્વયેદ્ધે? યાગમન્દિરે ।
નીલદંભે પ્રવિસ્તીર્ણે કૃતરક્ષે સુધૂપિતે ॥
સુગન્ધગન્ધસંસિક્તાશુ શુક્તે કુસુમોજ્વલે ।
સકલીકૃત સર્વાઙ્ગા મૌનમાસ્થાય દેશિકઃ ॥
ષટ્પકારં તતોધ્વાનં શિષ્યાણાન્તુ ત * સ્મરેત્ ।
આપાદતલમસ્તકં સંપ્રધાર્યાથ નિર્મલં ॥
સુસૂક્ષ્માં વ્યાપિનીં દેવીં સર્વતત્વાવતાસિતાં ।
સંહિતા તુ જપેત્ પશ્ચાત્ વધ્વમંટ્રાષ્ટકં પુનઃ ॥
અથવા વ્યોમદેવં તુ યાવન્ નિદ્રા ન જાયતે ।
ઉત્થાયાવશ્યકં કૃત્વા સ્નાત્વા રમ્ય ચ પૂર્વવત્ ॥
હસ્તૌ પાદૌ ચ પ્રખ્યાલ્ય સંધ્યાવન્ધત પૂર્વવત્ ।
શિતવસ્ત્રાઃ સુસંવીતાઃ કૃતશૌ ચ મુમુક્ષ્વવઃ ॥
૩૨અ) હૃષ્ટાઃ વાક્સંયતાઃ સ્નાતાઃ પુષ્પહસ્તાઃ સુભાવિતાઃ ।
ગુરોઃ પાદાન્ સમભ્યર્ચ્ય ભૂતલ્પે ચોપવિશ્ય ચ ॥
પ્રણમ્ય શિરસાસર્વ ગુરુવાક્યાનુવર્તિનઃ ।

આચારોણાપિ પ્રષ્ટવ્યઃ સુસ્વપ્નઃ સ્નિગ્ધયાગિરા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે દીક્ષાધિવાસપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ સર્વસાધરણં વિધિઃ ।
આહુતીના પ્રમાણં તુ ષડધ્વનિ યથાસ્થિતં ॥
પદાધ્વા ભુવનાધ્વારતત્વાધ્વા ચ તતઃ પરં ।
વર્ણાધ્વા મન્ત્રસંજ્ઞાધ્વા તદનુ ક્રમાત્ ॥
પ્રતાધ્વનિ પ્રકર્તવ્યં વાગીસ્યા વાહનાર્ચનં ।
પશુનાં ચૈવ સંસ્કારા દશપઞ્ચ યથાક્રમં ॥
પ્રોક્ષણં તાડનં ચૈવ ચ્છેદના કર્ષણં ગ્રહં ।
સંયોજનં પ્રકર્તવ્યં ગર્ભનિપ્યત્તિરેવ ચ ॥
જતનં ચાધિકારં ચ ભોગં ચૈવ લયં તથા ।
પાશચ્છેદં પ્રકર્તવ્યં શ્રોતઃ શુદ્ધિવિશેષતઃ ॥
તત્રાદૌ સ્થાપનં કાર્યં તત્વાદીનાં યથાક્રમં ।
આશ્રાવણં પ્રકર્તવ્યં માભૂયો વધ્યતામિહ ॥
પ્રત્યધ્વનિ પ્રકર્તવ્યો સંસ્કારા દશપઞ્ચ ચ ।
પશૂનાં પાશ નિવૃત્તૌ નાન્યથા મુક્તિમાપ્નુયાત્ ॥
ત્રયો નવ પદાજ્ઞેયા વ્યોમવ્યાપિ સમુદ્ભવાઃ ।
ભુવનાનાં પ્રમાણં તુ નવતિર્દ્ધ્યધિકા મતા ॥
૩૨બ્) ચતુત્રિંશતિ તત્વાનિ તથા વર્ણાનિ ષણ્મુખ ।
અષ્ટૌ મન્ત્રા અનન્તાદ્યાઃ કાલવિદ્યાવધિ સ્થિતાઃ ॥
સમમાહુતિ દાનન્તુ ભુવનાધ્વ પદાધ્વનોઃ ।
તત્વવર્ણાધ્વનો હોમઃ સમંત્વાહુતિ યોગતઃ ॥
ચતુર્ગુણં તુ સકલે તત્વાધ્વનિ સમાદિશેત્ ।
પક્ત્યાહુતિ પ્રમાણં તુ પ્રતિકર્મણિ ષણ્મુખ ॥
મન્ત્રાધ્વનિ વિજાનીયાદ્ વિગુણા તુ કલાધ્વનિ ।
અધ્વન્યન્તે શિવેનૈવ દદ્યાદાહુતિ ચાષ્ટકં ॥
લેસેન કથિતા સંખ્યા વિસ્તરેણોચ્યતે પુનઃ ।
એકૈકાહુતિદાનેન કમેકવં હૃદા હુનેત્ ॥
શિવેનાહુતયશ્ચાષ્ટૌ તદન્તે સંપ્રદાપયેત્ ।
એકત્રાહુતિસંખ્યા તુ પદાધ્વનિ નિગદ્યતે ॥
ત્રિરુત્તરં સહશ્રં સ્યાત્ તથાશત ચતુષ્ટયં ।
એવં ભુવનમાલાયાં દદ્યાદાહુતયઃ ક્રમાત્ ॥
દ્વિગુણાહુતયો દેયા ભુવનેચ્ચિ નવાત્મકે ।
આહુતીનાં ભવેત્ સામ્યં પદાધ્વ ભુવના ધ્વનોઃ ॥
દ્વિરાહુતિ પ્રદાનેન કર્મકૈકં તુ કારયેત્ ।
ત્રિપઞ્ચ કર્મણિ ચ યં વર્ણ તત્વાધ્વનિ સ્થિતં ॥
સદાશિવે પરે તત્વે તત્વાધ્વનિ ચતુર્ગુણઃ ।
અષ્ટપંચાશત્મમિશ્રં સહશ્રં તાત્વિકે ધ્વનિ ॥
વર્ણાધ્વનિ તથા પ્રોક્તામાહુતીનાં વિનિશ્ચયઃ ।
૩૩અ) શિવેનાહુતયશ્ચાષ્ટૌ તદંતે સંપ્રદાપયૈત્ ॥
મહાધ્વન્યુચ્યતે સંખ્યા કલાધ્વનાનુપૂર્વશઃ ।
એકૈકસ્મિંસ્તુ સંસ્કારે દદ્યાદાહુતયા દશ ॥
શિવેનાહુતયશ્ચાષ્ટૌ તદન્તે સંપ્રદાપયેત્ ।
સહશ્રં દ્વેશતે ચાષ્ટૌ મન્ત્રાધ્વનિ વિકલ્પિતઃ ॥
મન્ત્રાધ્વનિ ચ યો હોમાદ્ વિગુણઃ સકલાધ્વનિ ।
વિંશાહુતિ પ્રદાનન્તુ પ્રતિકર્મણિ જાયતે ॥
શિવેનાહુતયસ્તદ્વદષ્ટૌ દેયાઃ સમાસતઃ ।
એવં સંખ્યા કલામાર્ગે કથિતા કૃત્તિકાસુત ॥
ઇત્યાહુતિ પ્રમાણં તુ કથિતં ચાધ્વ શોધને ॥
ઇતિ કાલોત્તરે સામાન્યાહુતિ પટલં ॥
પદસંખ્યા પ્રમાણેન ભુવનાધ્વા નિગદ્યતે ।
મુખ્યાયે ભુવનેશાનાં શોધનીયાઃ પ્રયત્નતઃ ॥
તૈઃ શુદ્ધૈર્ગૌણભૂતાસ્તુ શુદ્ધિંયાતિ ન સંશયઃ ।
ન્યાસકાત્ સર્દ્ધને હોમે સૃષ્ટાન્યાસં ફલપ્રદં ॥
વ્યુત્ક્રમેણ તુ દીક્ષાયામધ્વસંધ્યતમાચરેત્ ।
અથ કાલાનલો રુદ્રઃ પ્રણવાક્ષરસંસ્થિતઃ ॥
તસ્યોર્દ્ધ્વ નરકં ઘોરંમવીચી ચલમઃ પદં ।
નમો પદે મહાઘોરં કુંભીપાકં વ્યવસ્થિતં ॥
રાજરાજેશ્વરં તસ્માદ્ રૌરવઞ્ચ શિવાય ચ ।
મહાતલં ચ વિખ્યાતં પ્રથમં નતિસંસ્થિતં ॥
૩૩બ્) નાગાશ્વ દાનવાસ્તત્ર નિવસન્તિ સહશ્રસઃ ।
નમો પદેન સંશોધ્યં તદૂર્ધ્વસ્તુ રસાતલં ॥
તલાતલં ધ્રુવેનૈવ શિવાય સુતલં સ્થિતં ।
નિતલં નતિસંસ્થં તુ ચિતલં ધ્રુવસંમતં ॥
તલં સર્વદસંસ્થં તુ પાતાલં સપ્તમં શુભં ।
તતઃ સર્વપદેનૈવ ભૂર્લોકં પરિકલ્પયેત્ ॥
શિવેન ચ ભુવો લોકં શોધિતવ્ય (?) ક્રમાનુગં ।
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મપદેનૈવ સ્વર્લોકશોધયેચ્છિશૌઃ ॥
મહઃ શબ્દપદેનૈવ જ્ઞાનજ્ઞાનજનાત્મકઃ ।
પિઙ્ગપિઙ્ગ તયો વિદ્ધિ પતઙ્ગે સત્વસંજ્ઞકઃ ॥
બ્રહ્મબ્રહ્મસુતાદ્યાશ્ચ વિમાનસ્થા નમઃ પુનઃ ।
ઇદાની મંત્રવાહ્યેષુ ભુવનેશાન પ્રચક્ષતે ॥
પદપ્રમાણયુક્તાસ્તુ પ્રધાનાનેતરે પુનઃ ।
અનન્તાદ્બ્રહ્મણાન્તઞ્ચ રુદ્રાણાં સંસ્થિતં શતં ॥
તત્ર શોધ્યા મહાસેન દશપૂર્ણા? ષડાનન ।
અનન્તઃ પાલકો વીરો વિતલે સ પતિ વૃષઃ ॥
વૃષધ્વત્ (?) સુમન્યઃ શુભ્રો લોહિતઃ સર્વતોમુખઃ ।
અનન્તબલમાશ્રિત્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥
વિચરન્તિ મહાદેવા નાગરાજત્પ્રપૂજિતાઃ ।
તુરુતુરુપદેનૈવ અનન્તં તત્ર પૂજયેત્ ॥
તેન શુદ્ધેન શુદ્ધાસ્તુ ભવન્તિ નવ સુવ્રતઃ ।
એવમન્યત્રબોદ્ધવ્યં શોધનાત્ ક્રમં સુત ॥
૩૪અ) માતૃવૃતઃ પિઙ્ગલાખ્યો ભૂતપાલોવલિ પ્રિયઃ ।
સર્વવિદ્યાવિધાતા ચ સુખદુઃખકરસ્તથા ॥
ઐશાન્યાં સંસ્થિતાઃ રુદ્રા દશેતે બલશાલિનઃ ।
ઈશસ્યબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ॥
વિચરન્તિ મહાદેવા ઈશાનેન પ્રબોધિતાઃ ।
સાક્ષિન્ સાક્ષિન્ પદેનાત્ર ઈશાનં શોધયેત્ તતઃ ॥
જટામકુટધારી ચ નાનારત્નધરસ્તથા ।
નિધીશો રૂપવાનધન્યઃ સોમ્યદેહઃ પ્રમર્દનઃ ॥
સુપ્રમાદ પ્રકાશશ્ચ કામરૂપી ચ સુપ્રિયઃ ।
સોમસ્ય બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥
વિચરન્તિ મહાદેવા યક્ષરાક્ષસપૂજિતાઃ ।
પૂર્વસ્થિતપદેનૈવ યક્ષેશાનન્તુ શોધયેત્ ॥
શીઘ્રાલઘુર્વાયુવેગઃ સૂક્ષ્મતીજ્ઞક્ષયાંતકઃ ।
પંચાન્તકઃ પઞ્ચશિખઃ કપટીમેઘવાહનઃ ॥
વાયોબલં સમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ।
વિચરન્તિ મહાદેવા વાયુરાજસુપૂજિતાઃ ॥
વાયોરાહુતયો દેયા તત્રાર્ચ્ચિત પદેન તુ ।
બલશ્ચાતિ બલશ્ચૈવ પાશહસ્તા બાહાબલઃ ॥
શ્ચેતશ્ચ સ્વેતભદ્રશ્ચ દીર્ઘબાહુજલાન્તગઃ ।
વડવામુખ ભીમશ્ચ વારુણ્યો દિશિસંસ્થિતાઃ ॥
વિચરન્તિ મહાદેવા જલરાજસુપૂજિતાઃ ।
૩૪બ્) અનર્ચિત પદેનૈવ શોધનીયા પ્રયત્નતઃ ॥
નૈ-ઋતે મારણાહન્ત્ય ક્રૂરદૃષ્ટિર્ભયાનકઃ ।
ઊર્ધ્વશેહોવિરૂપાક્ષા ધૂમ્રમાહિત દંષ્ટ્રચાન્ ॥
નૈ-ઋતેબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ।
વિચરન્તિ મહાદેવા રક્ષ્યરાજપ્રપૂજિતાઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રપરપદેનૈવ પ્રતર્પયેત્ ।
યોગ્યામૃત્કંહરોધ્ય?તાં કર્તૃસંજ્ઞકઃ ॥
કાલોધર્માપ્યધર્મશ્ચ સંયોક્તાશ્ચ વિયોક્તવ ।
યમસ્ય બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ॥
વિચરન્તિ મહાતેજાયમરાજસુપૂજિતાઃ ।
સર્વસાન્નિધ્યમુચ્ચારાયમં તત્ર પ્રપૂજયેત્ ॥
અગ્નિરુદ્રાહુતાસી ચ પિઙ્ગલઃ ખાદકોહરઃ ।
જ્વલનોદહનો વક્રભસ્માન્તક ક્ષયાન્તકઃ ॥
અગ્નેર્બલં સમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ।
વિચરન્તિ મહાદીપ્તાઃ સર્વભૂતપદાર્ચ્ચિતાઃ ॥
કપાલીશો હ્યજોબુદ્ધો વજ્રદેહપ્રમર્દ્ધકઃ ।
વિભૂતિરવ્યયઃ સાસ્તાપિનાકીત્રિદશાર્ચિતઃ ॥
ઇન્દ્રસ્ય બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ।
વિચરન્તિ મહાત્માનો ભવોત્ભવપદાર્ચિતાઃ ॥
વિદ્યાધિપોથસર્વજ્ઞ જ્ઞાનભુગ્વેદપારગઃ ।
સુરેશઃ સર્વવિત્ જ્યેષ્ઠઃ ભૂતપાલાવલિ પ્રિયઃ ॥
પ્. ૩૫અ)
બ્રહ્મણો બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિ સમન્વિતાઃ ।
વિચરન્તિ મહાદેવા બ્રહ્માંજ્ઞાપરિપાલકાઃ ॥
સંતર્પ્ય તત્ર બ્રહ્માણં નિત્યં ભવ પદેન તુ ।
ધરાતત્વં કકારસ્થં ષોડશસ્વર ભેદિતં ॥
કલાનિવૃત્તિરેવાસ્તુ શિખણ્ડી મન્ત્રનાયકાઃ ।
સદ્યોજાતં તુ હૃદયે મન્ત્રૌ દ્વૌતત્ર યોજયેત્ ॥
સર્વત્રે વાસ્તુ મન્ત્રં તુ તાડનાદૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
શ્રીકણ્ઠમાપ્યતત્વે તુ તદૂર્ધ્વ ક્રમસંસ્થિતઃ ॥
ત્રિમૂર્તિપ્રાકૃતે તત્વે એકનેત્રસ્તુ રંજકે ।
એકરુદ્રસ્તુ પુરુષે કલાતત્વે શિવોત્તમઃ ॥
માયાયં સૂક્ષ્મરુદ્રસ્તુ શુદ્ધા ચાનન્તસંજ્ઞકઃ ।
મન્ત્રમંત્રેશ્વરાણાં તુ વિનિયોગામયાદિતઃ ॥
બ્રહ્માઙ્ગસંયુતશ્ચાત્ર કથ્યમાનં ક્રમાત્ શૃણુ ।
ઉદકે ખસ્થિતં વિદ્ધિ સર્વ સર્વ પદસ્થિતં ॥
અમરેશં પ્રભાસં ચ નૈમિષં પુષ્કરન્તથા ।
આષાઢીસં ચ ડિંડીસં ભારભૂતિં સલોકુલં ॥
ભુવનેશાના મે તેષામમરેશં તુ શોધયેત્ ।
તેજસ્તત્વં ગવર્ણઞ્ચ પ્રથમપ્રમથ પદં ॥
હરિશ્ચન્દ્રશ્ચ શ્રીશૈલં જલ્પમામ્રાતિકેશ્વરં ।

મધ્યમં સમહાકાલં કેદારં ભૈરવં તથા ॥
ગુહ્યાનિ ચ ગુહ્યમે તન્તુ હરિશ્ચન્દ્ર પુરસ્સરાં ।
પ્. ૩૫બ્) વાયુતત્વં ઘકારસ્થં મુઞ્ચ મુઞ્ચ પદાન્વિતં ॥
ગયાં ચૈવ કુરુક્ષેત્રં નાખલં કનખલં તથા ।
વિમલં ચાટ્ટહાસઞ્ચ માહેન્દ્રં ભીમકેશ્વરં ॥
ગુહ્યાષ્ટકં સમાખ્યાતં ગયાં તત્ર પ્રયોજયેત્ ।
ઉંવર્ણં વ્યોમતત્વં તુ યોગાધિપતિકં પદં ॥
વસ્ત્રાપદં રુદ્રકોટિ અવિમુક્તં મહાલયં ।
ગોકર્ણં ભદ્રકર્ણઞ્ચ સ્વર્ણાખ્યં સ્થાણુમષ્ટકં ॥
પવિત્રાષ્ટકમે તન્તુ પૂજ્યં વસ્ત્રાપદં સદા ।
ગન્ધ તત્માત્ર તત્વં તુ વવર્ણંચ્છમલણ્ડકં ॥
મહાતેજોધિપતિકં પદમત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
ચ્છગલણ્ડં દ્વિરણ્ડઞ્ચ માકોટંમણ્ડલેશ્વરં ॥
કાલિંજરસ્તથા તત્ર સંકુકર્ણંસ્થલીશ્વરં ।
સ્થૂલેશ્વરઞ્ચ પ્રથિતચ્છમલંડં તુ શોધયેત્ ॥
કસ્થં તુરસતત્માત્રં સદ્ભાવેશ્વર ભૂષિતં ।
પિશાચ ભુવનેશઞ્ચ સદ્ભાવાખ્યા ન શોધયેત્ ॥
જવર્ણં રૂપતત્વં તુ મહાદેવ પદાન્વિતં ।
રાક્ષસં તત્ર સંપૂજ્ય ભુવનેશં મહાબલં ॥
મહેશ્વર પદેનૈવ સવર્ણસ્પર્શાત્મસ્થિતં ।
યાક્ષ્યં તત્ર ક્રમાત્ પૂજ્યં ભુવનેશં મહાબલં ॥
શબ્દતત્વં ઌ? વર્ણઞ્ચ પરમાત્મ પદન્તતઃ ।
પ્. ૩૬અ) ગન્ધર્વ ભુવનેશાનં શોધિતવ્યં તુ દેશિકૈઃ ॥
ટવર્ણસ્થમુપસ્થં તુ ઠાન્તસ્થ પાયુસંજ્ઞકં ।
પાદતત્વં ડકારસ્થં પાયુતત્વં ઢસંમતં ॥
વાકતત્વં ણકારાન્તં તત્ર સર્વપદસ્થિતં ।
વિભૂતિ તત્ર ભુવનં જ્ઞાતવ્યં કૃત્તિકાસુત ॥
ઘ્રાણજિહ્વા તથોવર્ણા ચક્ષુત્વક્ દધવર્ણકૌ ।
શ્રોતતત્વ નકારન્તુ પવર્ણં મનસ્થિતં ॥
જ્ઞેયં શિવપદં તચ્ચ સૌમ્યઞ્ચ ભુવનેશ્વરં ।
અહંકારેફવર્ણઞ્ચ પદઞ્ચ નિધનોદ્ભવં ॥
પ્રાજેશં ભુવનેશાનં વવર્ણ બુદ્ધિતત્વગં ।
નિધનાખ્યં પદં તત્ર બ્રહ્મા ચ ભુવનાધિપઃ ॥
ભવર્ણં પ્રોક્ષતે તત્વે તથા જ્ઞેયં પદાષ્ટકં ।
અનિધનેતિ પદસ્વશ્ચ ધ્રુવં ભુવં ધ્રુવન્તથા ॥
પ્રણવં ભૂત્રિધાધૂશ્ચ પ્રતિષ્ઠા તુ કલામતાઃ ।
ત્રિમુર્તિં પ્રાકૃતે તત્વે સ્વપદૈસ્તત્ર યોજયેત્ ॥
અકૃતઞ્ચ કૃતઞ્ચૈવ ભૈરવં બ્રાહ્મમેવ ચ ।
વૈષ્ણવં સ્વથકૌમારં સોમં શ્રીકણ્ઠમેવ ચ ॥
તતોર્ધ્વ પૌરુષં તત્વં મવર્ણં ષોડશેશ્વરં ।
ષદ્વાઞ્ચ ભુવનૈસ્તદ્વદેકમૂર્તિ સમન્વિતઃ ॥
નાનાવેતિ પદમનાદાભસ્માધૂમ ચ ।
પ્. ૩૬બ્) અનગ્નિશ્ચ અરૂપઞ્ચ ષટ્પક્ષઃ (?) પરિકીર્તિતાઃ ।
વામોભીમસ્તથા ચોગ્રં સર્વશાનશ્ચ વીરકઃ ॥
પ્રચણ્ડશ્ચ પ્રતિષ્ઠાયાં વામદેવશિરસ્તથા ।
અથવા એકનેત્રસ્તુ મન્ત્રસ્યાત્ પૌરુષે ધ્વનિ ॥
રાગતત્વં પ્રતિષ્ઠાયા સંસ્થિતં પદપઞ્ચકે ।
ષોડશસ્વર સંયુક્તં ગવર્ણં તત્ર સંસ્થિતં ॥
એવં શેષાણિ તત્વાનિ વેષ્ટિતાનિ પૃથક્ પૃથક્ ।
રાદિક્ષાંતસ્થિતે નૈવ બીજવ્યૂહેન પૂર્વવત્ ॥
જ્યોતિજ્યોતિ પદં પૂર્વ્વ તેજસ્તેજઃ પદં તથા ।
પ્રથમં પ્રથમં ચૈવ અરૂપિખ્યાપિ મેવ ચ ॥
ઉમાકાંત ગજૌવુશ્ચ અનન્તૈકશિવસ્તથા ।
ભુવનેશામતાઃ પઞ્ચ અવિદ્યાકથ્યતેધુના ॥
રેફાવર્ણઃ કલાવિદ્યા મન્ત્રશ્ચાત્રશિવોત્તમઃ ।
અઘોરં વા શિખાયુક્તં પદદ્વય સમન્વિતં ॥
વ્યોમિન્ વ્યોમિન્ પ્રદં પૂર્વ ચેતનાચેતનં પરં ।
ક્રોધેશ્વરશ્ચ ચંડશ્ચ ભુવનેશૌ સ્થિતૌ ક્રમાત્ ॥
તતો નિપતિતત્વં તુ લવર્ણે પૂર્વવત્ સ્થિતં ।
સૂક્ષ્મરુદ્રઃ સ્થિતો મન્ત્રઃ કલાતત્ર વ્યવસ્થિતા ॥
પદમેકઞ્ચ ભુવનં સર્વયોગાધિપતેતિ ચ ।
પઞ્ચાન્તકૈક ભુવનં કલાતત્વં તતઃ પરં ॥
પ્. ૩૭અ)
વકારં ષટ્કજસ્થં તુ પદદ્વય સમન્વિતં ।
પરમેશ્વર પદં પૂર્વં જ્યોતિરૂપાથ ચાત્પરં ॥
જ્યોતિપિઙ્ગા ભુવનેશં કલામન્ત્રશ્ચ પૂર્વવત્ ।
કાલતત્વં શવર્ણસ્થં પિદાષ્ટક વિભૂષિતં ॥
નમો નમો ધ્રુવશ્ચૈવ દ્વિપદં ભુવનદ્વયં ।
ગોપ્તગુહ્યાતિગુહ્યાય શિખિદશ્ચૈકવીરકઃ ॥
કલાવિદ્યાસ્થિતા તત્ર મંત્રસૂક્ષ્મશ્ચ પૂર્વવત્ ।
માયાતત્વં યકારસ્થં પદ્વ્યષ્ટકં વિભૂષિતં ॥
નમો નમો ધ્રુવશ્ચૈવ વિજ્ઞેવ્યઞ્ચ પદત્રયં ।
સદ્યો જાતં વામદેવમઘોરં પુરુષં ક્રમાત્ ॥
ઈશાનમૂર્ધ્વપર્યન્તં પઞ્ચકં સપ્તવર્ણકં ।
મહાતેજા વામદેવો ભવસર્વાર્થપિઙ્ગલઃ ॥
ભુવનેશો મતઃ ષષ્ટા વિદ્યાતત્વે નિગદ્યતે ।
વિદ્યાતત્વં સકારસ્થં પદપઞ્ચકભૂષિતં ॥
ભુવનેશૈસ્તથાયુક્તમનન્તમનુનાંચિતં ।
શિવાયસર્વપ્રભવે શિવાય નમ ઉં ઇતિ ॥
રુદ્રવ્યાહે જ્ઞવ્યાહશ્ચ રાજ્ઞીવ્યાહસ્તૃતીયકઃ ।
વિગ્રહવ્યૂહસંજ્ઞશ્ચ વિદ્યાવ્યૂહશ્ચ પઞ્ચમઃ ॥
હવર્ણમીશ્વરં તત્વ પદાષ્ટકં વિભૂષિતં ।
રુદ્રાષ્ટકસમાયુક્તં કલાધ્વાશાન્તિસંસ્થિતં ॥
પુરુષં કવચં ચાત્ર મંત્રૌ દ્વૌ તત્ર કલ્પયેત્ ।
પ્. ૩૭બ્)
ધ્યાનાહારપદેનિત્યં શિખંડી ભુવનાધિપઃ ॥
નિત્યં યોગિનિસંજ્ઞે તુ શ્રીકણ્ઠો ભુવનાધિપઃ ।
યોગપીઠ ત્રિમૂર્તિસ્તુ એકરુદ્રસ્તુ શાશ્વતે ॥
એકનેત્રો ધ્રુવાખ્યે ચ અનાસ્રિતે શિવોત્તમઃ ।
અનાથાય પદં સૂક્ષ્મ ભુવનાધિપતિર્મતઃ ॥
અનન્તાય પદે જ્ઞેયા અનન્તશ્ચાત્ર નાયકઃ ।
તતઃ સદાશિવં તત્વં ક્ષવર્ણોદરસંસ્થિતં ॥
કલાશાન્તિઃ સ્થિતા તત્ર ત્રિવ્યૂહઞ્ચ ચતુઃપદં ।
પદં શિવાય પ્રથમં સર્વવ્યાપિ પદં તતઃ ॥
વામાજ્યેષ્ઠા ચ રૌદ્રી ચ વ્યૂહનાંદ્યંત્રયેન ચ ।
વ્યોમવ્યોમાદિકે જ્ઞેયં જ્ઞાનશક્તિ ક્રિયા તથા ॥
સર્વવ્યાપિ પદેનૈવ શિવાયેતિ પદદ્વયં ।
સંસ્થિતં ક્રમસસ્તત્રં સદ્યોજાતાદિ પઞ્ચકં ॥
વ્યોમવ્યાપિ પદસ્થસ્તુ મઞ્ચ મંત્ર મહાતનુઃ ।
શિવતત્વં તદૂર્દ્ધેન ઉકારં પદભૂષિતં ॥
અપ્રમેયેક ભુવનં શાશ્વતં ધ્રુવમવ્યયં ।
શાંતાતીતકલાધ્વા ચ ષોડશશ્વર વેષ્ટિતં ॥
ઈશાનનેત્ર મત્રાભ્યાં સંયુતં પરમેશ્વરં ।
સામાન્યેનાં સ્વસંધાનં કથિતંતે શિખિધ્વજઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે સામાન્ય સર્વાધ્વપટલં ॥
૩૮અ) ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષામિ દીક્ષાં શિવફલપ્રદાં ।
સ બીજા ચૈવ નિર્બીજા દ્વિવિધા પ્રકીર્તિતાઃ ॥
સબીજા સાસદા? જ્ઞેયા? દેહમાત્રેણ ભોગતઃ ।
પ્રાગજિતફલં તત્ર દગ્ધબીજત્વતાં નયેત્ ॥
અમામિકં તતસ્તસ્ય નિરોધ્યં વિષશક્તિવત્ ।
આરબ્ધ તનુનાતસ્ય ભોગાચ્છિવપદં વ્રજેત્ ॥
સ બીજા તેન સંપ્રોક્તા કર્મલે સાનુવર્તનં ।
નિર્બીજાદેહપાતેન શિવત્વં પૂર્ણમાપ્નુયાત્ ॥
ત્રિવન્ધનક્ષયાત્ તસ્ય માયાસહજકર્મતઃ ।
સબીજાપાસ્તુ સમયાન્ સમર્થશ્રાવયેદ્ગુરુઃ ॥
વાલવાલિ સવૃદ્ધાનાં ભોગિનાં વ્યાધિતાત્મનાં ।
તેષાનિર્બીજિકા દીક્ષા સમયઃ પરિવર્જિતાઃ ॥
દરિદ્રાણામનાથાના દીક્ષા વૈ માનસી મતા ।
વૈકલ્પં વાચિકી કાર્યા પ્રશસ્તા ભાવિતાત્મનાં ॥
સ્પર્શાદ્વા શિવહસ્તેન સ્પૃષ્ટાન્ શિવપદં નયેત્ ।
એકતત્વા ત્રિતત્વા વા પઞ્ચતત્વા વાત્મિકા ॥
ષટ્ત્રિંશત્ તત્વજાતાવા ષટ્પ્રકારાધ્વસંગતા ।
શિવતત્વ પરં જ્ઞાત્વા પશૂનાં પાશહા ભવેત્ ॥
અન્યથા નૈવ મુચ્યન્તે પશવઃ પાશસંચયાત્ ।
૩૮બ્) અથ સંક્ષેપતો લેસાત્ તદ્વિધાનમથોચ્યતે ॥
અધિવાસં પઞ્ચગવ્યઞ્ચ ચરુ વૈ દન્તધાવનં ।
ક્રમેણ યત્નતો દેય સ્વપ્નાન્તે કર્મ આરભેત્ ॥
સદ્યોધિવાસો વા કાર્યઃ પઞ્ચગવ્યઞ્ચરું વિના ।
સ્નાનં કૃત્વા તુ વિધિવત્ તતો દેવાન્ પિતૃન્ યજેત્ ।
દ્વારેશાન પૂજ્યવિધિવત્ પ્રવિશેત્ પશ્ચિમેન તુ ॥
દિગ્બન્ધં તત્ર કર્તવ્યમુપવિશ્યાસને તતઃ ।
પિણ્ડદાહં તતઃ કાર્યં તત્વસ્યાસં તતઃ પરં ॥
અમૃતીકરણં પશ્ચાદાસનં ચિન્તયેત્ તતઃ ।
કરન્યાસવિધિઃ કાર્યો દેહન્યાસસ્તતઃ પરં ॥
સકલકરણં પશ્ચાત્ વક્ત્રેરગ્નાનિ કલ્પયેત્ ।
દેહપૂજાં વિનિવૃત્ય તતો ન્તર્યાગમારભેત્ ॥
મુદ્રાવત્યર્ઘ(?)પાત્રઞ્ચ દ્વિતય તત્ર કલ્પયેત્ ।
અચલાખ્યં શિવસ્યાગ્રે ચલં પશુવિશોધને ॥
સ્થાનશુદ્ધિં પુરાકૃત્વા દ્રવ્યશુદ્ધિં તતઃ પુનઃ ।
અર્ઘપાત્રોદકેનૈવ સકૃત્ સંપ્રોક્ષ્ય શોધયેત્ ॥
ગણેશગુરુપૂજાં ચ કલશદ્વિતયં યજેત્ ।
મણ્ડલં શોધયેત્ પશ્ચાત્ રજોદેયં મુક્તયે ॥
શિવામ્બસા તથાન્યાનિ પ્રોક્ષયેદ્ અસ્ત્રવારિણા ।

શિવ સંપૂજ્ય તત્રસ્થં હોમં કુર્યા તુ પૂર્વવત્ ॥
૩૯અ) તતશ્ચાનીયતં શિષ્યં વાહ્યે પ્રોક્ષ્યશિવાસિના ।
ભસ્મનાસ્ત્રે સંતાડ્ય કુશૈરાલભાતં ત્રિધા ॥
પ્રવેશ્યાભ્યન્તરં તસ્માત્ દક્ષિણામૂર્તિગં વિભોઃ ।
આધારાચ્છિવપર્યંત કલ્પયેદ્ દક્ષિણે કરે ॥
બ્રહ્માઙ્ગાનિ ન્યસેત્ તત્ર પુષ્પં ગન્ધાદિકં તથા ।
તદ્વસ્તં શિવમુચ્ચાર્ય સ્તસ્ય મૂર્દ્ધ્નિ પ્રદાપયેત્ ॥
સદાશિવશિવપ્રાપ્તં સાપેક્ષં નિરપેક્ષકં ।
શિવહસ્તપ્રદાનાચ્ચ સમગ્નીજાતયે તદા ॥
શ્રવણાધ્યાયને સ્પર્શે યોગ્યઃ સ્યાત્ નાન્યથા સુત ।
શિવહસ્તાત્ પરં તસ્ય ભસ્મવ્રતં સમાચરેત્ ॥
તસ્મિન્ દિને પરે વાથ નેત્રબન્ધ તુ કારયેત્ ।
પટ્ટનેત્રટ્ટકૂલેન ક્ષોમકાર્પાસિકેન વા ॥
નેત્રપટ્ટેન પટ્ટાભ્યાં નેત્રમંત્રેણ વન્ધનં ।
પશ્ચાદ્વારમથાનીય પુષ્પાઞ્જલિસમન્વિતં ॥
ઉઙ્મુખં ક્ષિપેત્ પુષ્પં તત્પાતં નામ તત્કુલં ।
વહ્નિસ્થાનં નયેચ્છિષ્યં દક્ષિણાઙ્ગસ્થમાત્મનઃ ॥
ન્યાસં કૃત્વા વિશેષેણ શક્ત્યાવિષ્ટરસસ્ય તુ ।
કર્તવ્યં યત્પુરા પ્રોક્તં તતઃ કાર્યમનુગ્રહં ॥
દ્વિજાતિપ્રક્રમેણૈવ પરિપક્વકથા યતઃ ।
કુશાગ્રે સ્પર્શનં કૃત્વા પઞ્ચધા સંસ્કૃતસ્ય તુ ॥
હૃદિ નામ ચતુર્થ્યન્તં તત્ર વાગીશ્વરી ન્યસેત્ ।
૩૯બ્) તતઃ શિષ્યસ્ય સંસ્કારાઃ કાર્યાશ્ચ ક્રમસો ખિલાઃ ॥
દશ પઞ્ચ પ્રયત્નેન પ્રાગુક્તાહુતિયોગતઃ ।
ષડધ્વનિ પ્રકર્તવ્યો કાલરુદ્રાન્વિતા યજેત્ ॥
શ્રાવયેત્ કાલરુદ્રન્તુ નેહ વંધ્યસ્ત્વયા ક્વચિત્ ।
યતસ્વ(?) ભુવને તેન ભુક્તા ભોગાલયં ગતઃ ॥
શિવાજ્ઞયા પુનસ્તસ્ય તવન્ધ કલ્પ્યતે ત્વયા ।
અનેન ક્રમયોગેન સંશોધ્યસકલાવધિઃ ॥
શુદ્ધે તુ સકલે તત્વે લયં કુર્યાત્ પરે પદે ।
સમયીપુત્રકાભ્યાં તુ સાધકાચાર્યયોસ્તથા ॥
લયં શિવે પ્રકર્તવ્યં ચતુર્ણામવિશેષતઃ ।
ચ્છિખાચ્છેદન્તુ માયાયા તત સ્નાનં તુ કારયેત્ ॥
તતોર્દ્ધ શુદ્ધમધ્વાનં વિદ્યેશ્વર સદાશિવં ।
શોધયેત્ પૂર્વવિધિનાપ્રાગુક્તાહુતિયોગતઃ ॥
પરે શિવે લયંસ્તેષાં કર્તવ્યો વિષુવેન તુ ।
વિષુવત્સંપ્રયોગેણ દેશિકો મોચયેત્ પશૂન્ ॥
યોગં તુ વિષુવં પ્રાપ્ય કોનમુચ્યેત બન્ધનાત્ ।
શિષ્યાત્મા ચિત્સ્થિતિં કૃત્વા વાચ્યં તુ વાચકં તથા ॥
શક્તિમતોરિતિ સર્વમેકા કારેણ ભાવયેત્ ।
ઇતિ ઘો?જનિકા કાર્યા ચિત્સ્યંદાનન્દમંદિરે ॥
અધિકારપદં તેષા પૃથક્ તત્વેષુ ભાવયેત્ ।
સમયી ગહને ભોક્તા અધિકારિતયા સ્થિતઃ ॥
૪૦અ) પુત્રકઃ શિવતત્વે તુ સમયાચારવર્જિતઃ ।
હોતવ્યાસ્તસ્ય સમયાદીક્ષા કાલે ક્રમેણ તુ ॥
સામર્થ્યાત્ પાલયેદ્ વાથ શિવે નિત્યે સદા સ્થિતઃ ।
શિવે લયં સાધકસ્ય ભોગતસ્ય શ્વરે પદે ॥
શિવે લયં દેશિકસ્ય ભોગસ્તસ્ય શદાશિવે ।
જ્ઞાત્વેવં યોજ્ય ગુરુણા તત્વે તત્વે હ્યનુક્રમાત્ ॥
પૂર્ણ શિવે ત દાતવ્યા સર્વેષા વૈ શિવેન તુ ।
વર્જ્યમન્યત્ર યુક્તેન અધિકારં તતઃ ક્રમાત્ ॥
સદ્યોનિર્વાણદા ચાન્યો દેહાન્તે ચાપરામતા ।
સવીજાવીજાભેદેન દ્વિતીયા ચ દ્વિધા સ્થિતા ॥
નિબીજાસમયેહિના સબીજા નૈવ સમન્વિતાઃ ।
આચાર્યત્વં દ્વિતીયાયાં નિર્બીજાયાં શિવં યજેત્ ॥
નિર્બીજાશિવધર્માખ્યા સબીજાલોકધર્મિણી ।
એવં સપાપ્યતે દીક્ષા સમયાન્ શ્રાવયેત્ તતઃ ॥
દીક્ષૈવ મોક્ષદા પુસામામૂલાત્ મલકૃન્તની ।
ગણેશગુરુવિશ્વેશપૂજાકારી ભવેત્ તદા ॥
ધ્યાનધારણયોગેન જ્ઞાને શાશ્વતિ તે તથા ।
દીક્ષયૈવ હિ જાયન્તે પુંસો જન્મના પશ્ચિમે ॥
ઇતિ કાલોત્તરે દીક્ષાપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સમયીપુત્રકાભ્યાં તુ સાધકસ્ય વિશેષતઃ ।
૪૦બ્) નિત્યક્રમેણ કથિતં યાવજ્જીવં શિવાજ્ઞયા ॥
સ્નાનં પૂજા જપો ધ્યાનં હોમં ચૈવ તુ પઞ્ચમં ।
ઇતિ નિત્યં સદાકુર્યાન્નિત્યાન્ સંપ્રોચ્યતે પુનઃ ॥
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં પક્ષયોરુભયોરપિ ।
પઞ્ચદશ્યાં દિનધ્વંસે સંક્રાન્તૌ દક્ષિણાયને ॥
માસવૃદ્ધૌ દિનાધિક્ષે ષડશીતિ મુખેષ્વપિ ।
રવીન્દ્રગ્રહને ચૈવ દ્વિગુણાચ્ચાજપાદિકં ॥
ઇતિ નિત્યાઙ્ગમેવોક્તં નૈમિત્તિકમથોચ્યતે ।
દીક્ષાચૈવ પ્રતિષ્ઠા ચ જ્ઞેય નૈમિત્તિકં દ્વિધા ॥
નિત્યનૈમિત્તિકં કામ્યમાચાર્યસ્યાઅદિ તં ત્રયં ।
ગુરુણાપિ ત્રયં કાર્યં સ્થાપનેન નિના સુત ॥
નિત્યાદિત્રિતયં કાર્યં વ્યાખ્યાનં દેશિકેન તુ ।
નિત્યં કામ્યં સાધકસ્ય સ્વશાસ્ત્રોક્તં ષડાનન ॥
સમયીપુત્રકાભ્યાં તુ નિત્યમેવ પ્રકીર્તીતં ।
સ્વશાસ્ત્રોક્તં પ્રકર્તવ્યં પરશાસ્ત્રં વિવર્જયેત્ ॥
ગુરુભ્રાતૃ મતન્નિત્યં કર્તવ્યં પુત્રકેન તુ ।
સમયસ્થેન વા કાયન્ન કાર્યં સાધકે તુ ॥
સરૂજે ભેષજાશન્તૈ વૌરરાજભયે તથા ।
સૂતક્ષા સહ સંસ્પર્શાન્તદા પૂજા પ્રયત્નતઃ ॥
પરં નિત્યં પ્રકર્તવ્યં ગુરુણા સાધકેન વા ।
ન કામ્યં નિસુનૈણૈઃ કાર્યં પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ॥
ગુરુ ચ શિવવત્ પૂજ્યં ન ચ કર્મણિ યોજયેત્ ।
૪૧અ) નિત્યેવાપ્યથકામ્યે વા પ્રાયશ્ચિત્તે જપાર્ચને ॥
પૂજ્યનીયં મહાદેવં નાપરં મનસા સ્મરેત્ ।
ગુરુવદ્ ગુરુભાર્યાસુ તત્પુત્રેષુ પ્રવર્તનં ॥
નગ્નાં ન પશ્યેદ્ વનિતાં કમારીં પૂજયેત્ સદા ।
પરિહાસો ન કર્તવ્યો ગુરુદેવાગ્નિસન્નિધૌ ॥
વિડ્મૂત્રષ્ટી ચ નાદીનિસ્તદંભસ્તત્ર વર્જયેત્ ।
વામાચારાનુરક્તાનાં નિદા યત્નેન વર્જયેત્ ॥
હીનાઙ્ગમધિકાઙ્ગાનાં જાતિવિદ્યાશ્રુતાત્મનાં ।
સમં હાસ્યં તથા નિદાં યત્નાત્ તેષુ વિવર્જયેત્ ॥
યતિસ્ત્રી નૈવ ભુઞ્જીયાત્ ભઙ્ગુરાઙ્ગી વિશેશતઃ ।
વીરભાર્યાં ન ભુંજીત તથા ચૈવ રજસ્વલાં ॥
ઋતુકાલાભિગામી સ્યાત્ પર્વકાલેષુ વર્જયેત્ ।
શિવમેવ પૂજ્યં ન પૂજ્યં ચાપરં ક્વચિત્ ॥
નાનાત્વં નૈવ કર્તવ્યં શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
નિત્યહાનિર્ન કર્તવ્યા સંધ્યાલોપં વિવર્જયેત્ ॥
ચિત્તોન્માદં પ્રમાદઞ્ચ કામક્રોધઞ્ચ સાહસં ।
વિચિકિત્સા પરં ધૈર્યં કુહકં જિહ્મૂતાં તથા ॥
અનુદ્યોગમનુત્સાહં નાસ્તિકત્વઞ્ચ સંભ્રમં ।
નાસ્તિકં ભિન્નમર્યાદં શિવશાસ્ત્રસ્ય દૂષકં ॥
મહાપાતકદુષ્ટાનાં સંભાસં નૈવ કારયેત્ ।
લોલ્યં દર્પ્ય તથા ભ્રાન્તિ લોકયાત્રાં વિવર્જયેત્ ॥
પ્. ૪૧બ્)
ન વામહસ્તેન પૂજાં કર્તવ્યા મનસા અપિ ।
વામહસ્તેન લિઙ્ગન્તુ ન સંસ્પૃશેત્ કદાચન ॥
વામાચાર ન કર્તવ્યં અતોવામ? ફલપ્રદં ।
ન વામાં ક્ષોભયેત્મંત્રીતાસુહાસ્યં વિસર્જયેત્ ॥
વ્રતપૂજાદિકં યચ્ચ પરોક્તં પરિવર્જયેત્ ।
સ્વશાસ્ત્રોક્તં પ્રકર્તવ્યં ક્રિયાકાણ્ડમલુપ્તકં ॥
સહયત્ન તથાલષ્મ વર્જયેત્ સાધયેત્તત ।
નનિંદ્યાત્કારણં દેવં ન શાસ્ત્રં શિવભાષિતં ॥
પૈશૂન્ય યત્નતો વર્જ્યં લિઙ્ગહાયાં? ન લંઘયેત્ ।
ઋતુમત્યા તુ ષત્પૃસ્થં? પક્વમન્નં વિવર્જયેત્ ॥
પર્યકં ખટ્વામુષલં દેહલી માર્જિની તથા ।
કંડનીંયે મના ચૈવ ચૂલ્લીપભ્યાં ન સંસ્પૃશેત્ ॥
દ્વિજાતીન્ પ્રાણિનાગાશ્ચ પાદેનન ચ સંસ્પૃશેત્ ।
નિર્માલ્યં દેવદેવાન્ધનામ્નીયાત્? ન વિલંઘયેત્ ॥
દેવદ્રવ્યં ગુરુદ્રવ્યં નચાત્મન્યુપયોજયેત્ ।
ઉપેક્ષાપ્યથવાદાન રક્ષિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
ગુરુદેવાગ્નિ કાર્યાણિ વિરુદ્ધાન્યવિકારયેત્ ।
પૂજાહોમાદિકં કર્મ ન ચાત્મન્યુપયુજ્યતે ॥
શઙ્કરં તાર્ચિતં યાવત્ તાવન્નાન્યં સમાચરેત્ ।
શિવતત્વે સ્થિતાયે તુ સેવ્યાશૃવિબુધૈઃ શિવ ॥
૪૨અ) વસ્થિવવક્ત્રાસ્તુ દ્રષ્ટવ્યાઃ શિવમિચ્છતા ।
ભયદારિદ્ર્ય રાગેભ્યો રક્ષિતવ્યાઃ પ્રયત્નતઃ ॥
સા પરાધાશ્ચ પતયા નિર્વાસ્યા નૈવ કારયેત્ ।
નરાત્રૌ તુ બહિયાસા * * * * * * * ન ॥
શ્મશાને દેવતાગારે નદીકૂપતટેથવા ।
રાન્યાગારે તથારન્યે આશ્રયં તત્ર વર્જયેત્ ॥
નાના તપત્રાનાં દણ્ડીન વૃક્ષં? * * * * * ।
નાભિ * * પ્રકર્તવ્ય નાભિકઙ્ક? સકંવદેત્ ॥
પુત્રકાચાર્યપુરતોન્ય સત્યં ભાવયેત્ સદા ।
અશિલેશ્ચાપદ્મતમાલૈઃ કવેલા? * * * * ॥
* * * * * * * * સ્ફુટનં
નિરર્થકં ।

વસ્ત્રસયયાસન કુર્યાત્ પૃથકમાનોચિત શુભં ॥
જ્ઞાપૈશ્ચ દીપ્યસુત્રૈશ્ચ સંગમેન વિવર્જયેત્ ।
ક્રૂરૈ * * * * * * * * સમવિવર્જયેત્ ॥
દેવમાબ્રાહ્મણાનાઞ્ચ વન્દનકારયેત્સદા ।
બ્રાહ્મણસ્વં ન કર્તવ્યં રાજસ્વં સ્થાપનદ્ભવં ॥
પરં સ્વં યતીતો ચ * * * * * વિવર્જયેત્ ।
અધીરત્વ મમસ્વાદં દુઃખૈર્દુઃખં વિવર્જયેત્ ॥
કૃત *? તાં ચ માત્ભાર્યૈ કાર્યાણાં પરિવર્જયેત્ ।
નિર્ગમત્વમહં કાર પ્રાણિ હિંસાઞ્ચ * * *? ત્ ॥
૪૨બ્) પશુશાંસ્ત્રં ક્ષતુ?સિદ્ધિં ભૂતવાદં ન કારયેત્ ।
નિર્લજ્જત્વં ન કર્તવ્યં સર્વયોગાપજીવનં ॥
વિષગોનાશતોપાદિશસ્ત્ર ક્રીડાં વિવર્જયેત્ ।
સ્વશાસ્ત્રેગોપય * * * * * * * *?
તથા? ॥
સ્વય સ પાલયન્નિત્ય પરધમૈ? વિવર્જયેત્ ।
ચૌરરાજકધ્યપુર્વં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥
પ્રમોદં સાહસં ચૈવ તથાલિંગાયજીવનં ।
અન્યલિઙ્ગ * * *?વર્જયેચ્ચ ભિય? * * * ॥
તદિતિં ન સ્વં પ્રાણૈ ચવરં નૈવ સંસયે? ।
અદીક્ષિતસ્ય સંસ્પર્શં પૂજાકાલેવિવર્જયેત્ ॥
શયનનૈવ કર્તવ્યં દિવાનિદ્રાવિવર્જયેત્ ।
* પૂજા કલિજપહોમમલાત્સર્ગવિશેષતઃ ॥?
સ્નાનતોજનકાલે ચ મૌનં મલેન વારયેત્ ।
દાક્ષાયાસ્યાં પ્રતિષ્ઠાં ચ સંપસ્તવર્જયેત્ સદા ॥?
ચતુર્થાશ્રમસંપ્રાતા સિ * * *? તયો મતં ।
યાતિત્તામુભયોર્જાયેન્વર્તુઃ કારાયકસ્ય ચ ॥
દ્ધ?યોરનુગ્રહઃ કાર્યા વ્યાખ્યાન સ્થાપન સદા ।
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ તુ મયા અત્રિ? પાલયેત્ ॥
પ્રાણિ હિંસાં પ્રયત્નેન મનસાપરિવર્જયેત્ ।
પ્રાણિનાં પ્રતિ કૂલં વેત્મનમાનૈવકારયેત્ ॥
એતદેવ પરધગ્ન એતદેવ પરં તપઃ ।
ન શૂન્યમસ્તકં લિઙ્ગં દૃષ્ટ્વા યાયાત્કદાચન ॥
૪૩અ) ઇતિ કાલોત્તરે સમયપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
દીક્ષાન્તે ચ પ્રતિષ્ઠાન્તે પવિત્રાન્તેથકારયેત્ ।
યોગં ચણ્ડેશ્વરસ્યૈવ શૃણુ ષણ્મુખ તત્વતઃ ॥
તુર્યાશ્રં પઞ્ચહસ્તં તુ ક્ષેત્રં દ્વાદશાંધાભજેત્ ।
એકેકં સંત્યજેદ્ ભાગં તસ્ય તત્પાર્શ્વયોર્દ્વયોઃ ॥
મધ્યતો ભ્રામયેત્ સૂત્ર ચન્દ્રપુરં ભવેત્ ।
હસ્તમાત્રં તુ તત્મધ્યે કમલં ચાષ્ટપત્રકં ॥
એકદારં પ્રકર્તવ્યં શુક્લમજાં ભુજંહિતં ।
આપીતમર્દ્ધચન્દ્રં તુ વેદાશ્રં ગગનપ્રભં ॥
દ્વારં સિંદૂરસંયુક્તં કર્ણિકાકનકપ્રભાં ।
યોગપીઠપદેનૈવ પીઠં ચન્દ્રસ્ય કલ્પયેત્ ॥
અથવાતારકેણૈવ ષડુત્થં મનસાસ્મરેત્ ।
પૂર્વોક્તેણૈવ મન્ત્રેણ ચંડેશં પૂજ્ય યત્નતઃ ॥
સંપૂજ્યગન્ધપુષ્પાદ્યૈઃ ભક્ષ્યભોજ્યવિભૂષણૈઃ ।
તર્પ્યયેદાજ્યશેષેણ શતમષ્ટોત્તરેણ તુ ॥
વિંશત્યાહુતિ હોમેન હૃદાદીંસ્તર્પયેત્ ક્રમાત્ ।
યદ્દત્તં દેવદેવાય તચ્ચંડાય પ્રકલ્પયેત્ ॥
લોહં ભુવર્જયેત્ યત્નાત્ દ્વિપદાશ્ચ ચતુષ્પદાઃ ।
મનયોરત્નનિચયં દેવ સ્વંપરિકીર્તિતં ॥
શેષં ચણ્ડાયદાતવ્યં યત્ કિઞ્ચિચ્છિવકલ્પિતં ।
રજોરેખા સ્વદૂરસ્થં મનસા નૈવ લંઘયેત્ ॥
૪૩બ્) ચણ્ડેશાય તુ યદ્ દત્તમગાધામ્ભસિ નિક્ષિપેત્ ।
ભસ્મારશેષં વા કાર્ય તદેયં નૈવ ભક્ષયેત્ ॥
અતો ન્યથા પ્રવૃત્તાનાં શિવાજ્ઞાં ભઙ્ગકારિણાં ।
શાસ્તા ચણ્ડેશ્વરસ્તેષા દીક્ષિતાનામપિ પ્રભુઃ ॥
ચંડેશ્વરપ્રયત્નાનાં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
તસ્માદારાધકાનાં તુ શૈવં પન્થાનમાશ્રિતાઃ ॥
શૂલટઙ્કધવં ધ્યાયેત્કડમડત્વક્ષસૂત્રિકં ।
મહાભુજં મહોરસ્કં ભિન્નાઞ્જન ચ યોપમં ॥
એવ વક્ત્રં ત્રિનેત્રઞ્ચ ટઙ્કાક્ષમભયપ્રદં ।
વ્યક્તાવ્યક્તાદિકે લિઙ્ગે મણ્ડલે સ્થણ્ડિલે નલે ॥
ચલે સ્થિરે તથા રત્ને મણિ ચિત્રાદિકે તથા ।
ગન્ધાન્નસંભવેલ્લિઙ્ગે સૃઙ્ગશ્મફલકલ્પિતે ॥
તથાપુષ્પ મયે લિઙ્ગે ચણ્ડપૂજાનિયામિકા ।
તતોયાગસમાપ્તૌ તુ ભૂદેશે સ્વસ્તિકાઙ્કિતે ॥
કુર્યાદવભૃથસ્નાનમાત્મને દીક્ષિતસ્ય ચ ।
ભૂરમઙ્ગલનિર્ઘોષં કર્તવ્યં સ્વસ્તિવાચનં ॥
આત્મદ્યવન્દિનિર્ઘોષં સ્તોત્રમન્ત્રાત્પઠેત્ વહૂન્ ।
કલસેન શિવસ્થેન સર્વદુઃખનિવારિણા ॥
સ્નાતઃ સંપુજયેત્ પશ્ચાત્ દેશિકઞ્ચ ગુરુન્તથા ।
દેશિકે દક્ષિણાં દદ્યાદ્ યથાશક્ત્યા ગજાદિકં ॥
વિપર્યં વા કૂટ્ટન્? ગ્રામાન્ ગ્રામં વા ક્ષેત્રમેવ ચ ।
૪૪અ) આચાર્યાનાતદૂર્દ્ધેન સાધકાનાં તદર્દ્ધકઃ ॥
પુત્રકાણાં તુ પાદેન યથાશક્ત્યા પરેષુ વા ।
દીક્ષિતા પૂજિતાં વ્યાસ્તુ પશવો ભોજયેત્ સદા ॥
લિઙ્ગાગ્નિ ગુરુદેવસ્ય નાન્તરમનસાસ્મરેત્ ।
પ્રત્યક્ષ પૂજનં કાર્યં ગુરોરેવં મયોદિતં ॥
પરોક્ષે વા ગુરોઃ પૂજા કર્તવ્યામન્ત્રપૂર્વિકા ।
હસ્ત્યશ્ચ રથયોધાના સેચનં ચાસ્ત્રવારિણાં ॥
કર્તવ્યં વિઘ્નશમનં સંગ્રામે જયકારણં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે ચણ્ડયાગપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
આચાર્યસ્યાભિષેકાર્થ ન ચ નાભં તુ વર્તયેત્ ।
કામ્યાનાં ચૈવ સર્વેષાં ન ચ નાભં ફલપ્રદં ॥
ઐશાન્યાદિશિકર્તવ્યં યજનં પરમેષ્ટિનઃ ।
ચતુષ્પાદાર્થ કુશલં ષટ્પદાર્થૈક વૈદિનં ॥
તથા સાહસિકં વીરં સર્વભૂતહિતે રતં ।
ગુરુભામભિસિઞ્ચેત ચીર્ણવિદ્યા વ્રતં નરં ॥
શિવં બ્રહ્માણિ ચાઙ્ગાનિ જપ્તવ્યાઃ પ્રાક્ શિવાલયે ।
સન્નિવેસ્મેન્દ્રિયગ્રામવર્ષમેકં શુચિષ્મતા ॥
નિત્યંભિક્ષાભુજોભૂત્વા કુશસંસ્તરશાયિનઃ ।
પૂજાગ્નિ હવનોદ્યુક્તશ્ચેતસાભાવિતાત્મના ॥
વિદ્યાલવસ્તં? લક્ષેણ સમાપ્તમણ્ડલે ગુરુઃ ।
૪૪બ્) નવપદ્મકૃતે હ્યેવં યજનીયં તુ પૂર્વવત્ ॥
તતોભિષેક યોગ્યઃ સ્યાત્ નાન્યથા વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
શાપાનુગ્રહ સામર્થ્યાદ્ ગુરુસ્તેન પ્રશસ્યતે ॥
વ્રતમેતત્પરં પુણ્યં સિદ્ધાવપિ નિયોજયેત્ ।
સાધકસ્યાત્મસિદ્ધ્યર્થમિદાનીસંવિધીયતે ॥
મૂલાર્કયાગમિંદૌર્વા શ્રવણેન સહૈકતઃ ।
શુક્લપક્ષે ચ સુતિથૌ સુયોગે ચોત્તરાયણે ॥
અષ્ટમ્યાં વા ચતુર્દશ્યામભિષેકપ્રશસ્યતે ।
મણ્ડલસ્ય શદિગ્ભાગે સ્નાનાર્થં ભદ્રપીઠકં ॥
દ્વિહસ્તવેદિકાપૃષ્ઠે સ્થાપ્યમષ્ટાંગુલોચ્છતે ।
વિતાનોપરિસંચ્છન્ને પુષ્પમાલાવલંવિતે ॥
પરિતાવૈજયંતીભિદૂષિતયાગમણ્ડપં ।
પુષ્પાક્ષતતિલાલાજા સિદ્ધ્યર્થપ્રકરાન્વિતે ॥
વિચિત્રપવિત્રવલ્લિભિઃ સ્વસ્તિકાદ્યૈઃ સુશૌભિતે ।
કલ્વયેત્ તત્ર પીઠન્તુ ષટ્ત્રિંશાઙ્ગુલસમ્મિતં ॥
વેદાશ્રં તત્ પ્રકર્તવ્યં ચતુઃ પાદાક્ષલાંચ્છતં ।
ચતુર્ભાગો ચ્છૃતં શસ્તં તથા પાદે પ્રવિસ્તરં ॥
પત્રવલ્લીસમાયુક્તં મધ્યે પદ્મં સમુત્કિરેત્ ।
ક્ષીરવૃક્ષાત્ સવં શસ્તં કાયવાસુત્સમોદ્ભવં ॥
ચતુરઙ્ગુલહાન્યા તુ સાધકાદિ પ્રકલ્પયેત્ ।
૪૫અ) કલસૈરમ્બુસંપૂર્ણૈઃ શ્રુક્મૂત્ર કૃતકણ્ટકૈઃ ॥
સંખસ્વસ્તિકપદ્મદ્વૈઃ રત્નગર્ભૈઃ મનોરમૈઃ ।
સંપૂજ્યદશ કૃષ્તાશ્ચ? શિવાસ્ત્રે મધ્યતસ્થિતે ॥
અષ્ટાનાં વિન્યસેદ્ યત્નાદનન્ત્યદ્યષ્ટકં ક્રમાત્ ।
મણ્ડલપૂજ્યજુહુયાચ્છિવં યાગં વિધાનવિત્ ॥
સંસ્નાપ્ય વિધિના મન્ત્રીચક્રવૃત્યુપચારકૈઃ ।
શિતવસ્ત્રોત્તરીયં ચ સર્વભુષણમદૂષતં ॥
મુકુટંનાઙ્ગહારૈશ્ચ કેયુરકટકાદિભિઃ ।
રમણીયકુણ્ડલોપેતં રશ્મભદ્રાઙ્ગુલીયકં ॥
સંખદુંદુભિનિઘોષિ વિનાવાદિતનિસ્વનૈઃ ।
ગતિશ્ચ જયશબ્દૈશ્ચ વંદિભ્યસ્તપનાદિકૈઃ? ॥
સ્થાપયેદ્ ભદ્રપીઠં તુ મણ્ડલસ્ય તુ પશ્ચિમે ।
મંત્રપીઠત્વમાપન્નૈકશપુષ્પાક્ષતોત્તરે ॥
અધિકારપદે તસ્મિન્ નપવેશ્યતમચ્ચયેત્ ।
સકલીકૃત્યવિધિવત્ શિવહસ્તં પ્રકલ્પયેત્ ॥
વસ્ત્રશ્રગ્ગન્ધધૂપાદ્યૈઃ સંપૂજ્ય ચ વિધાનતઃ ।
યોગપટ્ટાક્ષસૂત્રઞ્ચ સંહિતા પુસ્તકં દદેત્ ॥
અષ્ટાઙ્ગુલાકર્તરી ચ દાતવ્યા કરણી તથા ।
સૂત્રં સખટ્ટિકા દેયા ચ્છત્રં વૈ પાદુકે શુભૈ ॥
વ્યજનં ચામરં ચૈવ યાનં રમ્યં યથારુચિઃ ।
એવં સંપૂજયેચ્છિષ્યમધિકારસમર્પિતં ॥
૪૫બ્) તતોઽભિવાદયેચ્છિષ્યમાચાર્યઃ પ્રદદૌ ગુરુઃ ।
પ્રવેશ્ય મણ્ડલં પશ્ચાદ્ દક્ષિણાં મૂર્તિમાશ્રિતઃ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ કર્તવ્યં શિવજ્ઞાનાનુરાશિનાં ।
સુચિષ્મતાં વિનીતાનાં શિવૈકાકાહિતમાનસાં ॥
પ્રગલ્ભમતિ યુક્તાનાં શિવૈકાહિત ચેતસાં ।
ઇત્થં ગુણરતામેવ મુમુક્ષૂણામનુગ્રહઃ ॥

કર્તવ્યસ્ત્વ વિકલ્પેન શિવાજ્ઞાનુવિધાયિના ।
અદ્યપ્રભૃતિસંક્રાન્તો હૃધિકારો મયા ત્વયિ ॥
સ કર્તવ્ય ત્વયા તાવદ્ યાવત્ સંક્રામિતોન્યતઃ ।
પ્રણમ્યપુરતો દેવં પ્રતિપદ્યયથોદિતં ॥
? યોદ? વિઘ્નતો સ્માકમિદમસ્તુત્વદિચ્છયા ।
હોમં પશ્ચાત્ પ્રકુર્વીતમશેત્તરપદાધ્વરં ॥
પૂર્ણાશિવેન દાતવ્યા બ્રહ્માઙ્ગૈ હોમમાચરેત્ ।
ત્રિરાહુતિ પ્રદાનં તુ કર્તવ્યં ગુરુણા તતઃ ॥
તતઃ શિવે લયં કુર્યાદધિકારં સદાશિવં ।
અધિકારેર્પિતે તસ્મિન્ વાનઃ પ્રસ્થત્વમભ્યગાત્ ॥
આહુતીનાં સહશ્રં તુ જુહુયાદ્વા શિવેન તુ ।
અધિકારં પુનર્દત્તં શિવેન પરમાત્મના ॥
ત્વયા પુનઃ પ્રકર્તવ્યઃ અધિકારં યદિચ્છયા ।
યાવદ્ દેહાંત પર્યન્તં કર્તવ્યં વા યથારુચિઃ ॥
આચાર્ય વ્રતમાચર્યશ્ચરેત્ સર્વવ્રતોત્તમં ॥
૪૬અ) ઇતિ કાલોત્તરે આચાર્યાભિષેકપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સમયી પુત્રકાભ્યાં તુ દીક્ષાન્તે ચાભિષેચનં ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન યાગપૂર્વાદિકં ભજેત્ ॥
હોમં તુ પૂર્વત્ કાર્યં પદાધ્વનિ યથોદિતં ।
શિવાઙ્ગાનાં ચ હોમં તુ લયં તત્વે ચ કારયેત્ ॥
પૂર્વોક્તવિધિનાત્મભ્યામધિકારં પુનઃ શૃણુઃ ।
માયા તત્વે તુ સમયી શિવ તત્વે તુ પુત્રકં ॥
સાધકશ્ચેશ્વરે તત્વે દેશિકસ્તુ સદાશિવે ।
ઇત્યેતદધિકારં તુ દીક્ષિતાનાં તુ કારયેત્ ॥
શતાર્દ્ધઞ્ચ શતંસાર્દ્ધં દ્વિશતઞ્ચ સ્થિતં હુનેત્ ।
સર્પિષા શ્રુવમાપૂર્ય તતઃ પૂર્ણા પ્રદાપયેત્ ॥
એવં કૃતેધિકારત્વં શિવપૂજોપજાયતે ।
સમયી પૂજકાભ્યાં તુ સાધકોમન્ત્રસાધને ॥
અવિઘ્નોયં ભવત્વદ્યપૂજાનાં સિદ્ધિસાધનં ।
સ્વાજ્ઞાં તુ દાપયેત્ પશ્ચાદભિષેસ્વાઃ ક્રમેણ તુ ॥
આચાર્યા ક્રમશઃ ખ્યાતાઃ શાસ્ત્રેસ્મિન્ કાલસંજ્ઞકૈ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે સમયીપુત્રકસાધકાભિષેકપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
શિવતત્વાપરાચ્છાંતાત્ પારંપર્ય યથાસ્થિતં ।
તંત્રાણાં દશસંખ્યાનાં ક્રમણૈવાવધારયઃ ॥
૪૬બ્) કામિકં યાગજં ચ? નાદચિંતાંકારણાજિતં ।
દીપ્તસૂક્ષ્મં ચ સાહશ્રમંશુમાંશુપ્રભં તથા ॥
ઉર્દ્ધવત્કાદ્ધિનિઃ ક્રાન્તં દશધા તંત્રસંચયં ।
શિવભેદાભ્યમીખ્યાતા વિશેષમેવ ધારય ॥
એકૈકસ્ય પ્રમાણં તુ ત્રિંશન્નક્ષાણિ ષણ્મુખ ।
શાંત્યતીતઃ કામિકાખ્યં શાંત્યેવે યોગજં વિભોઃ ॥
અચિંત્યં વિદ્ધિ વિદ્યાતઃ પ્રતિષ્ઠાકારણાત્મકં ।
નિવૃત્તિરજિતં નામ શિવસ્ય વદનાનિ તુ ॥
દીપ્તં શિવસ્ય હૃદયં સૂક્ષ્માખ્યં તુ શિરસ્તથા ।
સાહશ્રં તુ શિખ્યશંભારંશુમાસ્યાન્તનુત્રકં ॥
સુપ્રભં લોચનં જ્ઞેયં સોમસૂર્યાગ્નિસંધિતં ।
અથારતારકાન્ વક્ષ્યે ક્રમેણૈવ ગુરુક્રમં ॥
કામિકં પ્રણવાખ્યસ્ય સુધાખ્યસ્ય તુ યોગજં ।
દીપ્તાભ્યાં સ્યાદચિંત્યં તુ કારણાખ્યસ્ય કારણં ॥
વ્યજિતં ચ શિવાખ્યસ્ય દીપ્તમીશસ્ય ભાષિતં ।
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મસ્ય કાલસ્ય સહશ્રાખ્યપ્રકાશિતં ॥
શુપ્રભં તદશેશસ્ય અંશુસંજ્ઞસ્ય અંશુમાન્ ।
સદાશિવેન તંત્રાણિ કથિતાન્યેષુ તત્વતઃ ॥
એવં પ્રાથમિકઃ પ્રોક્તઃ પુનરુન્યા ગુરુક્રમઃ ।
૪૭અ) પ્રણવાત્રિકલઃ પ્રાપ્તં કામિકં ત્રિકલાદ્ધરઃ ॥
શુધાં સ્યાદ્? યાગજં તંત્રં ભસ્મસંજ્ઞંસ્તતઃ પ્રભુઃ ।
દીપ્તરુદ્રાદચિંત્યં તુ ગોપતેશ્ચ તતોમ્બિકા ॥
કારણાત્ કારણં સર્વસ્તતઃ પ્રાપ્તઃ પ્રજાપતિઃ ।
અજિતં સુશિવઃ પ્રાપ્તં ઉમયાપ્યચ્યુતસ્તતઃ ॥
ઈશાદ્ દીપ્તાત્ ત્રિમૂર્તિસ્તુ તતઃ પ્રાપ્તા હુતાશનઃ ।
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્માદ્ ભવઃ પ્રાપ્તઃ તસ્માત્ પ્રાપ્તઃ પ્રભઞ્ચનઃ ॥
કાલસંજ્ઞાત્ સહશ્રાર્દ્ધં ભીમો વાયુસ્તતઃ પુનઃ ।
દશેશાત્ સુપ્રભં તત્ર વિગ્રહીશસ્તતઃ શશી ॥
અંશુમાનંશુસંજ્ઞા તુ પ્રાપ્તોગ્રસ્તતો રવિ ।
એવમેતે સમાખ્યાતાઃ શિવભેદા દશૈવ તુ ॥
સૂત્રાણિ ચાત્ર વક્ષ્યામિ તંત્રાણાં દશસંખ્યયા ।
અથાતો મંત્રતત્વાર્થ ક્રિયાસંગ્રહલક્ષણં ॥
ઈશાનસ્ય સમાસેન આદિતન્ત્રે પ્રદર્શિતં ।
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્ર કામિકાખ્યે પ્રકાશિતં ॥
દ્વાત્રિંશચ્ચૈવ લક્ષાણિ મન્ત્રાણામમિતૌજસાં ।
ષટ્ત્રિંશચ્ચૈવ તત્વાનિ નિત્યનૈમિત્તિકી ક્રિયા ॥
સારેતરવિભાગઞ્ચ સ્તસ્મિન્ સ્તન્ત્રે પ્રદર્શિતં

અથાતસ્તત્વસદ્ભાવં પુરુષસ્યોચ્યતે ધુના ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પુંસાં મુદ્રામણ્ડલલંકૃતં ।
૪૭બ્) ઇત્યેવં યોગજં સૂત્રં કથિતં પરમેષ્ઠિના ॥
વિવેકો યત્ર તત્વાનાં પુરુષસ્યાત્ર વિદ્યતે ।
મહાદેવ સ્વરૂપં તુ મુદ્રામણ્ડલલંકૃતં ॥
દ્વાત્રિંશચ્ચ સહશ્રાણિ મુદ્રાણાં મણ્ડલાત્મના ।
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પુંસાં યોગજે સૂત્રમીરિતં ॥
અથોગ્રમંત્રસંતપ્તાઃ પુંમાયાઽન્યત્ર કુણ્ઠિતાઃ ।
શિવશક્તિપ્રભાવેન મંત્રારાધનપૂર્વકં ॥
ઇદં સૂત્રમચિન્ત્યે તુ કથિતં મન્ત્રપૂર્વકં ।
ઉગ્રમઘોરમિત્યાહુસ્તજ્જપાત્ માપસંચયં ॥
અવિદ્યાયાસ્તુ દીર્યાતિ સંવિજ્ઞાન પ્રજાયતે ।
મુદ્રાણાં ચૈવ મંત્રાણાં લક્ષમાત્રં પ્રદર્શિતં ॥
અચિન્ત્યે તુ મહાતન્ત્રે સૂત્રમેવ પ્રદર્શિતં ।
અથ વામાનુરક્તાનાં વામશક્ત્યા દદેદધઃ ॥
વિવેકં જનયેત્ જુયા યેન યોગં પ્રવર્તતે ।
ઇદં તુ કારણં સૂત્ર પ્રાગુક્તં શઙ્કરેણ તુ ॥
વામાચારાનુરક્તાનાં વામદેવો નિયામકઃ ।
કાલાન્તરવસાદ્ ભૂયો વિવેકાન્ પ્રાપ્નુયાત્ પરં ॥
સિદ્ધિસાધનમન્ત્રાણાં મુદ્રામણ્ડલજાતિષુ ।
દશલક્ષાણિ ચોક્તાનિ તન્ત્રે સ્મિન્ કારણાત્મકે ॥
અથ સત્કર્મરક્તાનાં શિવતત્વં પ્રદર્શ્યતે ।
મન્ત્રમુદ્રાગણેનૈવ મણ્ડલાર્ચનપૂર્વકં ॥
૪૮અ) આદિસૂત્રમિદં તંત્રે અજિતાખ્યે પ્રકીર્તિતં ।
સમાધિધ્યાનયુક્તાનાં પૂજાહોમરતાત્મનાં ॥
પ્રાણિહિંસાવિરક્તાનાં તત્વજ્ઞાનં પ્રજાયતે ।
યેન જાતેન ભૂયોપિ નાવિદ્યા વાધ્યતે ક્વચિત્ ॥
મુદ્રામણ્ડલમંત્રાણાં દશલક્ષાઃ પ્રદર્શિતાઃ ।
અજિતં નામયં તંત્રં તસ્મિન્ યત્નાત્ પ્રકીર્તિતં ॥
અથ સર્વાત્મના તત્વમાત્મનાત્ર પ્રદશ્યતે ।
યોગસંભવતો વિદ્ધિ તત્વં તત્ પારમેશ્વરં ॥
આદિસૂત્રમિદં જ્ઞેયં દીપ્તાખ્ય? તંત્રનાયકે ।
યત્ર સર્વાત્મના પ્રોક્તં પવત્માત્મવિવેચનં ॥
યેનાભિવ્યજ્યતે પુંસાં વિવેકં તત્વલક્ષણં ।
ધારણા વદ્વ લક્ષસ્ય પરાવ્યાપ્તિઃ પ્રજાયતે ॥
લક્ષમેકં સમાસેન ધારણાનાં પ્રદર્શિતં ।
મન્ત્રાણાં તત્સદેવાત્ર કરણાનાં તથૈવ ચ ॥
આદિસૂત્રસ્ય યદ્ વ્યાખ્યા દીપ્તાક્ષસ્ય પ્રદર્શિતા

અથ સર્વાત્મનો યોગઃ સર્વદઃ કથ્યતે મયા ॥
સત્યં કુરુ પ્રયત્નેન તત્ર તત્ર સદૈવ હિ ।
આદિસૂત્રમિદં જ્ઞેયં સૂક્ષ્માખ્યે તંત્રનાયકે ॥
સર્વાત્મના ચિન્ત્ય તુ કથ્યમાના મયાધુના ।
તત્રાસ્થા યત્નતઃ કાર્યા સ્વરૂપપ્રતિપત્તયે ॥
કુરુ કુરુ પદેનૈવ શિરોમંત્રપરિગ્રહઃ ।
૪૮બ્) મંત્રાણાં મણ્ડલાનાં ચ મુદ્રાણાં કારણાત્મના ॥
લક્ષદ્વયં સમાખ્યાતં સૂક્ષ્માખ્ય તંત્ર સત્તમે ।
અથાતો જ્વાલિની જ્ઞાનાત્ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
ધારણાનાં દ્વિલક્ષેણ મંત્રમણ્ડલસંચયાત્ ।
આદિસૂત્રમિદં તત્રે સાહશ્રે કૃત્તિકાસુત ॥
જ્વાલિની પરમાશક્તિઃ શિવસ્યાશિવહારિણી ।
અવિલુપ્તસ્વરૂપા સા ધારણાધ્યાનયોગતઃ ॥
મુદ્રાવધં ક્રમેણૈવ મોક્ષમક્ષયકતૃણાં ।
મુદ્રામંડલમંત્રાણાં ધારણાનાં વિશેષતઃ ॥
લક્ષૈકૈકં સમાખ્યાતં સાહસ્રે તંત્રસંજ્ઞકે ।
અથ સર્વજ્ઞદેવસ્ય તનું સંચિંત્ય તત્વતઃ ॥
તત્મયસ્તલ્લયો ભૂત્વા તત્સ્વરૂપપદં વિશેષત ।
આદિસૂત્રમિદં વિદ્ધિ અંશુમાનન્તન્ત્રસંજ્ઞકે ॥
એકાદેવા દ્વિતીયાસ્તિ કશ્ચિદેકમુષ્ટણ્વત્તિઃ સર્વસે ચૈકઃ ।?
એકા દેવાભાતિ ભેદપ્રવૃત્યાસ્વસ્થશ્ચન્દ્રાદર્પણે ચાથ રૂપે ।
તનુશબ્દેન કવચ પ્રાકૃતં મોહપઞ્જરં ।
તદ્વિચારાત્મવિજ્ઞાનમંશુસંજ્ઞપ્રકીર્તિતં ॥
અથાતસ્તેજસં સર્વ યત્ કિંચિચ્ચિદન્મતં ।
સદશદ્રૂપકલ્પં વા વિજ્ઞેયં તચ્છૃણુષ્વતઃ ॥
આદિસુત્રમિદં જ્ઞેયં સુપ્રભે તંત્રસંજ્ઞકે ।
સોમસૂર્યાત્મકં સર્વ જગત્સ્થાવરજંગમં ॥
૪૯અ) ચિદચિત્તત્વસંતાનં વિદ્યાવિદ્યામયં સ્ફુટં ।
હેયોપાદેયતા તત્ર જ્ઞાતવ્યા દેશિકેન તુ ॥
નિષ્કલં કથિતં જ્ઞાનં સુપ્રભે તંત્રસંજ્ઞકે ।
ઇત્યેતદ્દશતંત્રાણિ શિવકાર્યોત્ સતાનિ ચ

પઞ્ચ બ્રહ્માણિ ચાઙ્ગાણિ તાનિશંભોઃ સ્થિતાનિ ચ ।
તેષાં ચૈવ તુ સૂત્રાણિ ત્વત્પ્રીત્યા દર્શિતા મયા ॥
વ્યાખ્યાકાલે પ્રદશ્યામિ શિષ્યાણાં સ્થિરમેધસાં ।
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે શિવભેદપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અષ્ટાદશપ્રમાણેન સંખ્યયા શૃણુ ષણ્મુખે ।
ત્રયસ્ત્રિંશતિ લક્ષાણિ પ્રત્યેકં સંખ્યયા સ્થિતં ॥
વિજયં પારમેશં ચ નિસ્વાસં પરતસ્થિતં ।
પ્રોદ્ગીતમથ વિમ્વાખ્યં સિદ્ધં સન્ત્ય ન સંજ્ઞકં ॥
નારસિંહં તથાખ્યાતં ચન્દ્રહાસમતઃ પરં ।
વીરભદ્રં તતઃ પશ્ચાત્ સ્વયં ભુવનમન્તરં ॥
વિસરં રૌવવાખ્યં ચ માકોટં કિરણાહ્વયં ।
લલિતં ચ નલં ચૈવ પરાખ્યાં ચાંતિમં સ્મૃતં ॥
રુદ્રભેદાસ્ત્વમી ખ્યાતા ભુક્તિમુક્ત્યાસ્તુ સાધકાઃ ।
મૂર્ધતો વિજયં જાતં લલાટાત્ પારમેશ્વરં ॥
નેત્રેભ્યશ્ચૈવ નિસ્વાસં ત્રિખંડં નિર્ગતં પુરા ।
શ્રવણાભ્યામથોદ્ગીત દ્વિખંડં ભુક્તિમુક્તયે ॥
૪૯બ્) ત્રિંશત્ પ્રકારં વિજ્ઞેયં મુખોર્દ્ધમુખબિંબકં ।
ત્રિસ્કન્ધં તુ તથા સિદ્ધં ગ્રીવાશાભ્યાં સમુત્થિતં ॥
દ્વિકાંડં ચૈવ સંતાનં કક્ષદેશાદ્ વિનિર્ગતં ।
એકભેદં નારસિંહં વક્ષદેશાદ્ વિનિર્ગતં ॥
સ્તંનાભ્યાં ચન્દ્રહાસાખ્યં દ્વિભેદં નિર્ગતં વિભોઃ ।
હૃદ્ગ્રીવાદ્ વીરભદ્રાખ્યં તત્ દ્વિભેદં પ્રચક્ષતે ॥
આગ્નેયં વાથુલાજ્ઞંયતજઠરાદેકભેદકં ।
સ્વાયંભુવનાભિરેશાદ્ ભેદેકેન વિસર્પિતં ॥
વિસરં પાર્શ્વયોજાતં વિભેદં શિવકાયતઃ ।
રૌરવં પૃષ્ઠદેશાન્તુ ભેદૈકેન વ્યવસ્થિતં ॥
માકોટં કટિતો જાતં ત્રિભેદં તચ્ચ શાંકરિ ।
એકભેદં તુ કિરણં પ્રજનાં તુ વિનિર્ગતં ॥
કુવયશ્માન્તુ લલિતં સિદ્ધ્યંતં તદ્ધિ ભેદજં ।
દ્વિભેદં સૌરભં પઞ્ચ જાનુભ્યાં પરમેષ્ઠિનઃ ॥
અષ્ટાદશૈતે વિજ્ઞેયા પધાનાસ્તંતુ નાયકાઃ ।
તત્સંજ્ઞા એવયો દ્વયોઃ જ્ઞાનાનાં તુ પ્રકાશકાઃ ॥
જ્ઞાનૈઃ સહ તથોત્પન્નાઃ સંખ્યાતાષ્ટદશાત્મકાઃ ।
રુદ્રવચ્છાત્ર સંજ્ઞા તુ વિજ્ઞાતવ્યાઃ પરસ્પરં ॥
ઉપભેદા હિ વહવ કથ્યન્તે લેશતો મયા ।
વિજય વૃષભરૌદ્રં મોહનં પદ્મસંકુકં ॥
વિજયં પઞ્ચધાખ્યાતં સપ્તધા પારમેશ્વરં ।
પૌષ્કરં હંસમાતઙ્ગં યક્ષિણી વામદેવકં ॥
૫૦અ) દધીચિઃ સપ્તમં જ્ઞેયં પ્રતિષ્ઠા પારમેશ્વરં ।
નિઃસ્વાસં ત્રિપ્રકારં તુ ત્રિકાણ્ડન્તુ વિધીયતે ॥
નિઃસ્વાસકારિકા ચૈવ ઉત્તરત્રિતયં સ્મૃતં ।
ઉદ્ગીતં પ્રથમં તંત્રં પ્રોદ્ગીતં તદનન્તરં ॥
ત્રિંશદ્સદવિભિન્નન્તુ સંસ્થિતં મુખબિંબકં ।
મુખબિંબં હયગ્રીવં વિકટં જ્ઞાનપુંજકં ॥
અર્ણરં મોહચૂર્ણાખ્યં વિમલં ભાસુરં તથા ।
પતહ્રુકં નં ગુહ્યં વવનતેયકં ॥
અતિગુહ્ય તતોત્સાહ વિશ્વરૂપં વિભાવસં ।
ધૂલિભેદં મહોચ્છ્વાસં સંતાનાખ્યં તથામૃતં ॥
કેશરં તિલકં કમ્બુ કોટિસંજ્ઞં તુ માનસં ।
મુખબિમ્બસ્ય ભેદાનિ કથિતાનિ મયા તવ ॥
સિદ્ધં ચ વાસુકિશ્ચૈવ ચણ્ડાખ્યં સિદ્ધનિર્ગતં ।
સંતાનં રુદ્રસંતાનં સન્તાનં દ્વિવિધમતં ॥
એકભેદં સદા જ્ઞેયં નારસિંહિ શિખિધ્વજ ।
સૂર્યભેદં ચન્દ્રહાસં ચન્દ્રહાસં દ્વિભેદજં ॥
મહાકાલ વીરભદ્રં દ્વિભેદં વીરભદ્રકં ।
એકભેદં તથાગ્નેયા વાથુલાહું તુ યત્ સ્મૃતં ॥
તથા સ્વાયંભુવં જ્ઞેયં ભેદકેન વ્યવસ્થિતં ।
વિશરં કેશરાહુઞ્ચ વિસરઞ્ચ દ્વિધા મતં ॥
રૌરવમેકભેદં તુ માકોટન્તુ ત્રિભેદજં ।
માકોટં બ્રહ્મપીઠઞ્ચ તથા નિર્વાન સંજ્ઞકં ॥
૫૦બ્) એકભેદં તુ કિરણાખ્યં દ્વિભેદં લલિતં મતં ।
લલિતં તુ વનાખ્યઞ્ચ દ્વિભેદં લલિતં સ્થિતં ॥
વ્યાખ્યાકાલે તુ ગુરવઃ તત્રાણાઞ્ચ પ્રકાશયેત્ ।
સૌરભેદ પરાખ્યં ચ દ્વિવિધં ચ પરાહ્વયં ॥ (ઠિસ્ લિને તોપ્ ઓf
પગે)
અન્યથા કૃતકાનાં તુ પ્રામાણ્યં સમ્પ્રજાયતે ।
જ્ઞાનપ્રકાશકાસ્તત્ર સજાતા શિવદેહતઃ ॥
જ્ઞાનૈઃ સહ તથોત્પન્નાઃ કથયન્ત્યનુપૂર્વશઃ ।
અનાદિ સૂર્યો ભગવાન્ વિજયસ્ય પ્રકાશકઃ ॥
શ્રીરૂપઃ પારમેશસ્ય નિસ્વાસસ્ય દશાક્ષરઃ ।
પ્રોદ્ગીતસ્ય તુ રુદ્રાખ્યઃ પ્રશમો મુખબિમ્બકે ॥
બિન્દુધ્યાયીતિ સિદ્ધસ્ય સન્તાને શિવસંજ્ઞકઃ ।
સૌમ્યં તુ નારસિંહસ્ય ચન્દ્રસ્યાનન્તસંજ્ઞકઃ ॥
સર્વાત્મા વીરભદ્રસ્ય વ્યોમાચ્ચાગ્નેયસંજ્ઞિકં ।
નિધનસ્ય સ્વયંભુવં વિસરં તેજસઃ સ્મૃતં ॥
રૌરવં બ્રહ્મણેશસ્ય શિવાખ્યસ્ય તુ માકુટં ।
* * * * * * * વ્યોમ અગ્નેય સંસ્થિતં ॥
વિદ્યાલયા તુ લલિતં ભૈરવઃ સમાપ્તવાન્ ।
કિરણદેવ પિતૃતોલેભે સંવર્તકો મુનિઃ ॥
સૌરભે યં દેવ પતેદ્ધર્મો દેવામુવાપ્તવાન્ ।
અષ્ટાદશાનાં તંત્રાણાંમિતિજ્ઞાનાવતારકાઃ ॥
ગુરવઃ કથનીયાસ્તુ વ્યાખ્યારંભે સદા ધ્રુવં ।
૫૧અ) ચતુષ્પંચાસત્સંખ્યાસ્તુ વ્યાખ્યયાસ્તે સુ મેધસાં

અષ્ટાદશાનાં તંત્રાણાં ક્રમેણ શૃણુ ષણ્મુખ ।
આદિસૂત્રાણિ યત્નેન યસ્તંત્રાર્થ વિધારણં ॥
ષટ્પદાર્થાશ્ચ સૂત્રે તુ તંત્રે પ્રદર્શ્યતે ।
અથાનન્તેશ્વરં દેવં સર્વજ્ઞાનોત્તરેશ્વરં ॥
આદિસૂત્રમિદં તંત્રે વિજયેસન્ પ્રકીર્તિતં ।
અત્રાનં તેતિ શબ્દેન પદસ્ય તુ પરિગ્રહઃ ॥
વ્યોમવ્યાપિ સમુત્થસ્ય યતઃ તત્પદ મુચ્યતે ।
અનન્તાયેતિ તદ્દેહઃ શિવસ્ય પરિપઠ્યતે ॥
તથા ચેશ્વર શબ્દેન પદં શાભાતમેવ ચ ।
સંગ્રહ કથિતસ્તત્રે વિજ્ય(?)પ્રાખ્ય ષડાનન

અથાતઃ સર્વયોગેશ ગણમાતૃનિમેવિતં ।
સર્વમન્ત્ર મહાયોગ વિધિં વક્ષ્યામિ શાસ્વતં ॥
આદિસૂત્રમિદં તત્રં ભાષિતં પરમેશ્વરં ।
સર્વયોગેશ શબ્દેન ગૃહીતં તંત્ર કારણં ॥
પતિશબ્દેન તત્વં તુ ગૃહીતમીશ્વરાત્મકં ।
તથાશાસ્વ શબ્દેન પદં શાસ્વત મેવ ચ ॥
ઈશ્વરાચ્છિવ તત્વાતં સૂત્રેણાનેન દર્શિતં ।
અથાતઃ સર્વવિજ્ઞાન સૂતિ કૃત્પ્રમથાશ્રયં ॥
પ્રવક્ષામિ મહાતંત્રં યોગયોગેશ્વરાચિતં ।
૫૧બ્) આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે નિસ્વાસે પરિભાષિતં ॥
વિજ્ઞાનસૂતિવચનાદ્ વિદ્યાતત્વ પરિગ્રહઃ ।
પ્રમથોશ્રપશબ્દાત્વ યોગપીઠપદસ્ય ચ ॥
વિદ્યાવિદ્યાત્મકં સર્વ વિદ્યયામૃતમાપ્નુયાત્ ।
યોગપીઠપદેનૈવ સાવિભોગસનેસ્થિતાં

અથાતઃ સર્વમન્ત્રાણાં પ્રેરિતારં પ્રકલ્પકં ।
નિધનાન્તકરં દેવં પ્રણિપત્ય સ્વયં ભુવં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે પ્રોદ્ગીતેસં પ્રભાષિતં ।
નિધનાન્તક શબ્દેન કાલતત્વ પરિગ્રહઃ ॥
પદસ્ય નિધનાયેતિ નિધનાન્ત્યા પરિગ્રહઃ ।
સર્વજ્ઞ સદ્યકર્તા ચ સૂત્રેણાનેન કીર્તિતઃ

એવં ત્રિંશતિ યે કલ્પયોગિ યોગી મહેશ્વરઃ ।
ઉમયાસહિતં શાન્તં દેવાસુરગણાર્ચિતં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે સ્તપિતં મુખબિમ્બકે ।
અત્ર કલ્પસ્ય સમ્બન્વાદાત્મ તત્વ પરિગ્રહઃ ॥
તથા ચ યોગિ સમ્બન્વાજિત્યં યોગિપદસ્ય ચ ।
ઇતિ સૂત્ર નિર્ગદિતં બિમ્બાખ્ય મુખબિમ્બકે

અથાતઃ શિવજં સૂત્રં પ્રવક્ષ્યામ્યન્તરાશ્રયં ।
મુક્તિદઃ સાધકઃ શ્રીમાન્ સર્વશક્તિભૃતાત્મનાં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે પ્રોક્તં સિદ્ધે મહોદયે ।
૫૨અ) અત્રાપિ શિવશબ્દાક્ત્યા શિવતત્વપરિગ્રહઃ ॥
મુક્તિદં સાધકોક્ત્યા ચ વ્યોમવ્યાપિ પદસ્ય તુ ।
શિવ તત્વાન્ યુક્તાનાં વ્યોમરૂપાં તનું વ્રજેત્ ॥
અથાતઃ સર્વતો ભદ્ર ગુણનિર્વાણરૂપકં ।
શિવાત્મકં મહાજ્ઞાનં પ્રવક્ષ્યામિ હિતાર્થવૈઃ ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે સન્તાને સમ્પ્રભાસિતં ।
સર્વતો ભદ્રશબ્દોક્ત્યા માયા તત્વ પરિગ્રહઃ ॥
તથા ચ શિવશબ્દોક્ત્યા યોગપીઠ પરિગ્રહઃ ।
ત્રિગુણા તુ મતામાયા યતોઽવિદ્યા પ્રકીર્તિતાઃ ॥
શિવશબ્દપદેનૈવ તજ્જ્ઞાનાદ્વિલયં વ્રજેત્

અથાતઃ કર્મવિજ્ઞપ્તિ સર્વમુક્ત્યર્થકારણં ।
જ્ઞાનોદયં મહાપ્રાપ્તિઃ પશુનામ શિવાપહં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે નારસિંહે પ્રકાશિતં ।
કર્મવિજ્ઞપ્તિ શબ્દેન તન્ન્યાસં કારયેત્ ક્રમાત્ ॥
જ્ઞાનોદયં પ્રજાયેત સર્વમુક્ત્યર્થ કારણં ।
તત્વં સદાશિવોદ્ગીતં ક્રિયાશાન્તિશ્ચ કર્મતઃ ॥
સર્વયોગ પદં ચૈતત્સંગૃહીતં શિવસ્ય તત્

અથાનલવપુર્દેવં સર્વજ્ઞાનાત્મક વાચકં ।
પ્રવક્ષ્ય તન્ત્રધાતાર યોગમુક્તિ વિભૂતિદં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે વીરભદ્રે પ્રભાસિતં ।
૫૨બ્) તત્રાનલવપુત્વેન તત્વમુક્તં સદાશિવં ॥
યોગમુક્તિ વિભૂત્યુક્ત્યા વ્યોમવ્યાપી પદગ્રહઃ

અથાતઃ સર્વવિજ્ઞાન બીજકલ્પનિર્દર્શનં ।
યુગમન્વંતરં સંધ્યાકાલ સંકલ્પિતાશ્રયં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે ચન્દ્રહાસે પ્રકાશિતં ।
તત્રાપિ કાલતત્વસ્ય જ્ઞાનબીજ પરિગ્રહાત્ ॥
પદં તદેવ નિર્યાખ્ય સર્વવિજ્ઞાન દર્શનાત્

અથાત્ સ્વાવિમલોવદ્ધં પુનર્મુક્તસ્ત દીક્ષયા ।
વિજ્ઞેયઃ સ ત્રિધાવસ્થઃ કેવલઃ સકલો મલઃ ॥
પરમા તત્ર સંગૃહ્ય અવિદ્યયા વૃતઃ પરઃ ।
કમલાવધાતે સૈવ ત્રિવન્ધાન્ મુચ્યતે પુનઃ ॥
આત્મા ચતુર્વિધઃ પ્રોક્તઃ પરમાત્મા પરિગ્રહાત્

અથ મન્ત્રામ્બુજાસીનં નવનાભં મહાશિવં ।
શિવાખ્યમતુલં વક્ત્રં પ્રવક્ષ્યામ્યુત્તરાશ્રયં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે વિસરે વિરજા હ્વયે ।
અસ્મિન્ શિવાખ્ય શબ્દેન શિવતત્વ પરિગ્રહઃ ॥
તથા ચ મન્ત્ર શબ્દેન વ્યોમવ્યાપી પદસ્ય તુ

અથાતો નાદિમધ્યાન્ત પશુપાશાજ્જિતાત્મનાં ।
તદ્વિચ્છિત્યે પરં શૈવં મહાજ્ઞાનાસિમુત્તમં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે રૌરવે સમ્પ્રભાષિતં ।
૫૩અ) અત્રાપિ પાશશબ્દોક્ત્યા પાશત્રય પરિગ્રહઃ ॥
આત્મા ચ ત્રિવિધો વદ્ધઃ પશુશબ્દ પરિગ્રહાત્ ।
અનાદિ પદશબ્દેન પ્રોક્તઃ પદ પરિગ્રહઃ

અથ શાન્તિ વિયોગાખ્યં સિદ્ધિમુક્તિ પ્રદાયકં ।
જ્ઞાનં શિવાનનાદ્ગીતં પ્રવક્ષ્યામ્ય ધરોત્તરં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે માકોટે મુકુટીહ્વયે ।
અત્રાધરોત્તરોક્ત્યા તુ તત્વસ્ય નિયતે ગ્રહઃ ॥
તથા ચ મુક્ત્યુક્તા ધ્યાનાહાર પદસ્ય તુ

પશુપાશપતિજ્ઞાન વિચાર પ્રતિપાદકં ।
ક્રિયાચર્યા સમોપેતં યોગભૂમિ શરાવહં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે કિરણાખ્ય પ્રભાષિતં ।
ચતુષ્પાદ ષટ્પદાર્થ જ્ઞાનમાત્મપ્રકાશકં ॥
યોગશબ્દપરોક્ત્યા તુ ગૃહીતં પરમં પદં

અતઃ પરં મહાજ્વાલં રશ્મિસક્તાચ્ચ વિગ્રહં ।
શિવાત્મકં મહાજ્ઞાનં સર્વજ્ઞાનોત્તરોત્તરં ॥
આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે સિદ્ધાન્તે લલિતાહ્વયે ।
તત્ર જ્વાલાર્થ સમ્વન્ધાન્ તત્વં પ્રોક્તં સદાશિવં ॥
એવં સર્વાત્મકોક્ત્યા તુ સર્વવ્યાપિ પ્રકીર્તિતં

નાદાખ્યં યત્પરં બીજ સર્વભૂતેષ્વવસ્થિતં ।
મુક્તિદં પરમં દિવ્યં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકં ॥
૫૩બ્) આદિસૂત્રમિદં તન્ત્રે આગ્ન્યેયા વાથુલાહ્વયે ।
અત્ર નાદાખ્ય શબ્દેન સર્વપ્રભવતા વિભોઃ ॥
મુક્તિશબ્દ પદેનૈવ કર્તાજ્ઞાતો સદાશિવઃ ।
ઇદમેવાદિસૂત્રં તુ શાસ્ત્રેસ્મિન્ કાલસંજ્ઞૈકં

અથાવાન્ત મહાલિઙ્ગં પુરુષાતીત વાચકં ।
જ્ઞાનં શિવાત્મકં સૂક્ષ્મં સર્વવિજ્ઞપ્તિકારણં ॥
આદિસૂત્રમિદં જ્ઞેયં સૌરભેયે પનાહ્વયે ।
અથાવ્યક્તં મહાલિઙ્ગં પ્રોક્તા તત્વં ગુણાત્મકં ॥
તથા શિવાત્મકોક્ત્યા તુ શિવમેવ પદં સ્મૃતં ।
તસ્ય વારસ્ય યે મન્ત્રા વાચકાઃ શક્તિરૂપિણઃ ॥
અત એતત્ પદેનોક્તં પુરુષાતીત વાચકં

ઇત્યષ્ટાદશસૂત્રાણિ રુદ્રાખ્યાનિ તુ ષણ્મુખ ।
વ્યાખ્યાકાલે પ્રદર્શ્યાનિ શિષ્યાણાં ભાવિતાત્મનાં ॥
ઇત્યેતચ્છિવકાયં તુ દશાષ્ટાદશધાસ્થિતં

ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે તન્ત્રોત્પત્તિ વ્યાખ્યા પટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
પ્રવક્ષ્યે શિવસદ્ભાવ પદં શાન્ત પ્રકાસકં ।
ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ મન્ત્રતન્ત્રાદિ લક્ષણં ॥
મહદાદિ વિશેષાન્ત વ્યાપકં પદમધ્યયં ।
ઓતપ્રોતં જગત્ તેન માત્રાભિઃ સર્વતો ભૃશં ॥
ત્રિભિઃ પદૈસ્તુ વિભુના સ દેવાસુરમાનુષં ।
૫૪અ) દાનયજ્ઞતપોધ્યાન વેદાધ્યયનકર્મષુ ॥
ઓંકારાદ્યભિસમ્વન્ધા મન્ત્રવદ્ભિઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
તસ્માદિહાપિ પ્રણવમગ્રે મન્ત્રપદં વિભોઃ ॥
ન્યસ્ય પશ્ચાત્ કલાનીકવર્જિતં વ્યોમ ઉચ્યતે ।
વ્યોમત્યાકાશસંજ્ઞેયં નિમિત્તાત્ પરિભાષ્યતે ॥
વ્યાપકત્વાદમેયત્વાદ્વ્યોમ ઇત્યભિધીયતે ।
તદ્વ્યાપયતિ યસ્માત્ સ ભગવાન્ પરમેશ્વરઃ ॥
શક્તિરશ્મિ સમૂહેન તસ્માદ્ વ્યાપી સદાશિવઃ ।
તદેવ રૂપં ભગવાન્ વિભર્તિ પ્રભુરવ્યયઃ ॥
તેન ધર્મેણ યુક્તત્વાત્ વ્યોમરૂપેતિ ચોચ્યતે ।
તસ્મૈ શિવાય મહતે સર્વગાય મહાત્મને ॥
વ્યાપિને વ્યોમરૂપાય પરાયપ્રભવે નમઃ ।
સર્વનિરવશેષં યત્ વ્યોમ ઉક્તં પરાપરં ॥
તતં યસ્માત્ ભગવતા સર્વવ્યાપી તતો ભવઃ ।
શાન્તત્વાત્ સર્વકર્તૃત્વં ભાવાત્ પરમકારણાત્ ॥
શિવ ઉક્તો મહાતન્ત્રે મન્ત્રવિદ્ભિઃ સદાશિવઃ ।
તસ્મૈ શિવાય ગુરવે વીતરાગકલાપ વૈ ॥
અમેયત્વાદનન્તાય અજત્વાચ્ચ પ્રકીર્ત્યતે ।
અનાદિ શિવ સદ્ભાવ યુક્તત્વાત્ પરમેશ્વરઃ ॥
સર્વેષાં સ્વામિભાવાચ્ચ અનાથ ઇતિ શાશ્વતે ।
અનાશ્રિતઃ સ્વાશ્રયત્વાદન્યાશ્રયનિવર્જિતઃ ॥
આશ્રયાનસમત્વાચ્ચ અનાશ્રિત ઇતિ સ્મૃતઃ ।
વૈનાસિકત્વાત્ સર્વેષાં ભુવનાનાં સદાશિવે ॥
૫૪બ્) ધ્રુવેતિ સંજ્ઞિતં નામ સદાનિત્યત્વ લક્ષણં ।
પ્રશાસ્તિ કારણત્વેન શામ્યા યસ્માન્ ન કસ્યચિત્ ॥
અતીતશાસ્વતત્વાચ્ચ શાસ્વતો ભગવાન્ શિવઃ ।
યોગાસ્ય શિવસદ્ભાવઃ સદાશિવમનામયં ॥
તસ્મિન્ વ્યવસ્થિતો યસ્માત્ યોગપીઠસ્થ ઉચ્યતે ।
અનાદિ શિવસદ્ભાવ યોગ ઉક્તઃ સદાશિવઃ ॥
મન્ત્રયોગમયે પીઠે તત્રસ્થસ્તેન ચોચ્યતે ।
અવ્યુચ્છિન્નેન યોગેન શાશ્વતે નાનુરંજિતઃ ॥
નિત્યં યોગીતિ તેનોક્તઃ શિવતત્વાર્થકો વિદૈઃ ।
ધ્યાનં ચિન્તા ભાવનાર્થ કલ્પના મનસઃ ક્રિયા ॥
મનસઃ પરિપૂર્ણત્વાત્ પરિતૃપ્તો ભવોદ્ભવઃ ।
સ્વસ્થત્વાત્સુ પ્રશાન્તત્વાત્ પરનિર્વાણમુત્તમં ॥
ધ્યાનાહારં ભગવતિનિ તૃપ્તસ્ય લક્ષણં ।
પ્રણવં પૂર્વમુદ્દિશ્ય સંશયચ્છેદકારકં ॥
નમઃ શિવાય શાન્તાય જગતઃ પ્રભવાય ચ ।
ઇતિ સંભાવ્ય દેવેશં ગુણૈઃ પૂર્વમુદાહૃતૈઃ ॥
તનું પઞ્ચમહામન્ત્રં લક્ષણાં સંપ્રવક્ષતે ।
ઇષ્ટ અગ્રે સ ભગવાનીશાનીભિઃ શિવો વ્યયઃ ॥
જગત્ કૃષ્ણં મહાતન્ત્ર શક્તિયોગ મરીચિભિઃ ।
ઈશાનમુર્દ્ધ્ના તેનાયં યુક્તામન્ત્રેણ કારણં ॥
મહામાયોત્થજાલેન વ્યયે તતનુરીશ્વરઃ ।
પરમં વચતિ જ્ઞાનં યત્ તત્ પૂરકમુત્તમ ॥
સર્વજ્ઞ શિવ સદ્ભાવ પ્રકાશ કરણં પરં ।
૫૫અ) તેન મન્ત્રેણ મન્ત્રે મન્ત્રકૃત્ પરમેશ્વરઃ ॥
પ્રયુક્તં પૂરયેત્ કૃત્સ્નં તેન તત્ પુરુષઃ સ્મૃતઃ ।
તસ્મૈ પુરુષ વક્ત્રાય અઘોર હૃદયાય ચ ॥
અઘોહરણ શીલત્વાત્ હૃદયં ચોચ્યતે બુધૈઃ ।
અઘોરં શાન્તમિત્યુક્તં સદ્ભાવો હૃદયં પ્રભોઃ ॥
તેન ચાન્દ્રેણ યુક્તત્વાદઘોર હૃદયઃ શિવઃ ।
વામોથ વિપરીતત્વાત્ સંસારોદ્ધરણાદપિ ॥
સર્વભાવેષુ ગૂઢત્વાદ્ ગુહ્ય ઇત્યભિધીયતે ।
દેવો દિવિ સ્થિત ત્વાત્ કૃદીવ્યદિ યસ્માચ્ચ તેન વા દેવઃ ॥
પરમતિ ગુહ્યાત ગુહ્ય અત એવોક્તં શિવો નામ ।
મન્ત્રેણ તેન યુક્તોયં ગુહ્ય ઇત્યભિધીયતે ॥
સદ્યઃ પ્રસાદાનાક્તક્ષિપ્રમરમાશુરિતિ પર્યાયાઃ ।
ગહનેન જાયતેસ્મિન્ પ્રધાન પુરુષાન્તિકે ઘોરે ॥
યસ્માત્ તસ્માત્ સ ભગવાન્ જાત ઇતિ ચોચ્યતે દેવઃ ।
સદ્યો જાતેન મન્ત્રેણ યુક્તત્વાત્ પરમેશ્વરઃ ॥
શિવમૂર્તિવિધાનજ્ઞઃ સ મૂર્તિરિતિ પઠ્યતે ।
એતે મન્ત્રૈ મહાગુહ્યૈર્મૂર્તિ ભગવતઃ પ્રિયાં ॥
નિગૂયં સર્વતત્વેષુ ધ્યાયેન્ નિત્યં સમાહિતઃ ।
દુર્વિજ્ઞેયં પદાથાનાં તત્વાનાં ગહનસ્ય ચ ॥
સ્થિત્યુત્પત્તિ વિનાશાનાં ગુહ્યાદ્ગુહ્યેતિ વર્ણિતઃ ।
ગુહ્યાતિ શયં યુક્તત્વાદતિ યુક્તા મહેશ્વરઃ ॥
૫૫બ્) પ્રકૃતે ગોપત્ય ગોપ્તાસંસારસ્ય સદાશિવઃ ।
નિધનં નાશમિત્યુક્તં તસ્ય કર્તા સદાશિવઃ ॥
તેનોક્તં નિધનેત્યેવં જગતઃ પરમેશ્વરઃ ।
સર્વાસામેવ વિદ્યાનાં વિદ્યારાજ્ઞાં તથૈવ ચ ॥
વિધાતા પરમેશાનો યસ્માત્ તસ્માચ્છિવોધિપઃ ।
જ્યોતિપ્રકાશરૂપાણાં દર્શનાકૃતિલક્ષણં ॥
અશેષોહાસકરણાત્ જ્યોતીરૂપા શિવો વ્યયઃ ।
પરમેશ્વર રુદ્રાણાં સ્થિતિસંહારકર્મિણાં ॥
કારણેચ્છાપ્રવૃત્તિ ત્વાત્ પરસ્તસ્માત્ મહેશ્વરઃ ।
તસ્મૈ દેવ્યતિ દેવાય પરાય પરમાય ચ ॥
યાથા તથા ગુણોઘન યુક્તાય પરમાત્મને ।
ચેતના સર્વભૂતાનાં સુખદુઃખાદિ લક્ષણા ॥
સાવેન્ન વિદ્યતે યસ્માત્ તેન દેવો હ્યચેતનઃ ।
અચેતનો હ્યવિન્દ્વત્વાત્ સૂક્ષ્મત્વાચ્ચાપ્ય ચેતનઃ ॥
ચેતનામગત્વાદચેતન ઇતિ સ્મૃતઃ ।
દ્વિરભ્યાસ પદં ચાસ્યસંશયચ્છેદકારણં ॥
વ્યોમાદિષ્વપિ બોધવ્યં દ્વિરભ્યાસ પદેષુ વૈઃ ।
ધ્યાને હિ પૂર્વમેવોક્તં ગગનાખ્યં સમાસતઃ ॥
તેન ધર્મેણ યુક્તત્વાદ્ ભગવાન્ વ્યોમ ઉચ્યતે ।
પરં વ્યોમા પરં ચૈવ તન્ત્રે સ્મિન્ સમુદાહૃતં ॥
માયાતીતં પરં વ્યોમ સાંજનત્વં પરં સ્મૃતં ।
વિરંજન પદં વ્યોમ્નિ નિત્યસ્થઃ કારણોવ્યયઃ ॥
૫૬અ) સાંજનૈઃ શક્તિકિરણૈરધિષ્ટયતિ શઙ્કરં ।
વ્યોમવ્યોમેતિ તેનોક્તઃ કારણેન સદાશિવઃ ॥
વ્યાપકત્વાચ્ચ સર્વસ્ય વ્યાપી સ પરિકીર્તિતઃ ।
રૂપિણાં પરમેશાનાં બ્રહ્માદીનાં સદાશિવઃ ॥
જ્ઞાનગમ્યોમહામન્ત્ર યોગયોગી મહેશ્વરઃ ।
સ્રષ્ટત્વાત્ સર્વભૂતાનાં સર્વજ્ઞત્વાચ્ચ કારણાત્ ॥
અનાદિમત્વાદ્ ભગવાન્ પ્રથમસ્તુ નિરુચ્યતે ।
સર્વેષાં તેજસાગાદિ વિધિવત્ ભગવાન્ શિવઃ ॥
પ્રકાશકરણત્વાજ્ય તેજસ્તેજ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
યદિં ધનાદિ સંયોગાન્ સોમાર્ક મણિજઞ્ચયત્ ॥
તેજસ્તસ્માત્ સુસંપૂર્ણં કારણં જ્યોતિરુત્તમં ।
તદ્ દૂમભસ્મ રહિતં તેજસામનુરંજકં ॥
સૈવં પરમનુનિર્વાણમાદ્યતં જ્યોતિષાં વિદુઃ ।
અનાદિનિધનાભાવાન્ નિત્ય ત્વાત્ તેજસાં નિધિઃ ॥
અનાદિરિતિ વિજ્ઞેયં વામદેવસ્ય શાશ્વતં ।
નાનામતિ ચ યત્ પ્રોક્તં ગુહ્યમંત્ર પદં વિભોઃ ॥
પરમેશ્વર ક્ષેત્રજ્ઞ પિતામહ ઇતિ ત્રિકં ।
ના ઇતિ પુરુષસ્યાખ્યા પ્રથિતા પરમેશ્વરસ્ય દેવસ્ય ।
પૂરયતિ પોષયતિ ચ યસ્માત્ તસ્માચ્છિવ ખ્યાતઃ ॥
પુરુષઃ ધુ ધુ ધૂ સંહારઃ પ્રોક્તઃ પુરુષ ત્રયકારણસ્ય દેવ *
? ગુહ્યે મંત્રપદે સ્મિન્ સંહારકરપદપ્રોક્તં ॥
ઓં ભૂઃ મહાવાવીત્વ પદં તદ્વત્ ધીમહેતિ પદન્તતઃ ।
૫૬બ્) ધિયો મહેતિ વ્યાખ્યેયં તત્પદં પૂર્વવદ્ ભવેત્ ॥
અસ્માકં નઃ પદં પ્રાહુઃ રુદ્રઃ કર્તરિ યોજયેત્ ।
પ્રચોદયાચ્ચત્તર્વર્ણં પદં પદ વિદો વિદુઃ ॥
ગાયત્ર્યાચ્છન્દઃ કથિતં પદાષ્ટક મહાદ્યુતિ ॥
એકાદશ પદં જ્ઞેયં મઘોરં ઘોરનાશનં ।
પઞ્ચમ્યન્ત પદાનિસ્યુઃ ષડેવાથા વ્યયપદં ॥
અવ્યયં ચાત્રમન્ત્રવ્યં સર્વત્યા મન્ત્રણે હિતં ।
નમઃ કર્તરિ વક્તવ્યં સ્વકર્મણિ નિયોજિતં ॥
અનુષ્ટુપચ્છન્દવૃત્તેન સંસ્થિતં મન્ત્રનાયકં ॥
વામ દેવાય પદં ચેતિ ચતુર્થાન્તં સમાદિશેત્ ।
નમઃ પદં દ્વ્યક્ષરં સ્યાજ્જ્યેષ્ઠાયેતિ પદં તથા ॥
ત્ર્યક્ષરન્તચ્ચતુર્થાન્તં નમઃ શબ્દપદન્તતઃ ।
જ્યેષ્ઠાયેતિ ચતુર્થ્યન્તં નમોન્તં કારયેત્ તથા ॥
રુદ્રાયેતિ ચતુર્થ્યન્તં નમોન્તં તદ્વ દેવ હિ ।
કાલાયેતિ પદં તદ્વન્નત્યંતં સમુદાહરેત્ ॥
કલવિકરણાય પદં સપ્તાર્ણ નતિભૂમિતં ।
બલવિકરણાય પદં ચતુર્થ્યન્તં નતિ યુતં ॥
બલપ્રમથનાયેતિ સપ્તાર્ણં નતિનાયુતં ।
અષ્ટાક્ષરં ચતુર્થ્યન્તં સર્વભૂતદમનાય નમઃ ।
તતપદં પશ્ચાત્ મનોન્મનાયાં ન સંયુતં ॥
નમસ્કારં તતઃ પશ્ચાદ્ વામદેવ સ્વયં પ્રભુઃ ।
અષ્ટાદશ પદપ્રાહુઃ ચતુર્થ્યન્તાનિ પૂર્વશઃ ॥

૫૭અ) નમઃ શબ્દ પદાન્યત્ર તવ સંખ્યાઽપરાણિ તુ ।
સદ્યોજાતં કર્મપદં ચતુર્થં સમુદીરિતં ॥
પ્રપદ્યામિ ચતુર્વર્ણં પદં તન્ત્ર ક્રિયાત્મકં ।
સદ્યોજાતાયશબ્દન્તુ પઞ્ચાર્ણં તત સમાદિશેત્ ॥
ચેતિ પાતં સમાખ્યાતં નમઃ શબ્દપદં તતઃ ।
ભવે ભવે પદં પ્રોક્તં ચતુરક્ષરસમ્મિતં ॥
નેતિ નિપીતમાખ્યાતં તથા ચાતિ ભવ પદં ।
ભજન્યતિ પદં ચાન્યત્માં કર્મપદમીરિતં ॥
ભવોદ્ ભવેતિ ચ પદમામન્ત્રણ પદં સ્મૃતં ।
એકાદશપદં પ્રોક્તં સદ્યોજાતં પદેશ્વરં ॥
ઇત્યે તત્ કથિતં લેશાત્ બ્રહ્મણા લક્ષણં સ્ફુટં ।
અધુના ચાઙ્ગ ષટ્કસ્ય પદસંખ્યા નિગદ્યતે ॥
પ્રણવાખ્યં પદં પૂર્વં નમઃ શબ્દમતઃ પરં ।
પઞ્ચાક્ષરં ચતુર્થ્યન્તં પદં સ્યાત્ પરમાત્મને ॥
પરાયેતિ પદં ચાન્ય ત્ર્યક્ષરં સ્યાચ્ચતુર્થકં ।
પરમેશ્વર શબ્દન્તુ પરાયાષ્ટાક્ષર પદં ॥
યોગાય ત્ર્યર્ણમુદ્દિષ્ટ ષડર્ણં યોગસમ્ભવ ।
ચતુર્થ્યન્ત પદં કાર્ય કરેતિ યુગ્મસંયુતં ॥
કુરુયુગ્મ પદં તત્ર તથા સદ્ય પદં દ્વિધા ।
ભવેતિ ચ દ્વિધાયોજ્યં ભવોદ્ભવ પદં તતઃ ॥
વામદેવ પદં લિખ્ય સર્વકાર્યાક્ષરાન્વિતં ।
તથા પ્રશમનં યોજ્યં સદાશ્વ પદં તતઃ ॥
પ્રસન્નેતિ તતઃ કૃત્વા નમોસ્તુતે તન્ત્રજ્ઞૈઃ ।
પ્. ૫૭બ્)
સાક્ષાત્ સર્વપશૂનાં ધર્માધર્માદિકં કૃતં કર્મ ॥
સાક્ષીવ સર્વતાક્ષઃ પશ્યતિ ભગવાન્ તઃ સાક્ષી ।
ત્વરિતં શિવસા યોજ્યં પ્રયચ્છતે સાધકસ્ય દેવેશઃ ॥
ભુવિતિ મન્ત્રાસ્વીયં? ક્ષિપ્રચાન્વદેવદેવસ્ય ।
તેજોમર્ત્યભિધાન પતઙ્ગ શૃતિ મન્ત્રલક્ષણં પ્રોક્તં ॥
પિઙ્ગાત્પતિ તેજસ્થં રૂપં પ્રવદન્તિ મન્ત્ર તન્ત્રજ્ઞઃ ।
જ્ઞાનં શિવપદે બોધઃ સમ્યક્ષેદં પરાપરં ॥
રૂપં તચ્ચાન્યસ્મિન્ તન્ત્રેણ વિદ્યતે સર્વદાશત્વાત્ ।
યાવાન્ વર્ણવિવેકઃ સંયોગ વિભાગલક્ષણઃ સૂક્ષ્મઃ ॥
શ્રોત્રેન્દ્રિયાર્થઃ પરમઃ શબ્દાસૌકારણૈશ્યતઃ ।
સૂક્ષ્મા હ્યચિન્ત્ય રૂપો વ્યાખ્યાતઃ પૂર્વમેવ તન્ત્રેસ્મિન્ ॥
દ્વિરભિહિતઃ પરમ શિવઃ સંશયવિનિવૃતિ દર્શિભિઃ સર્વઃ ।
સર્વશઃ સર્વપરઃ સર્વશઃ કૃત્સ્ન તંત્રશ્ચ ॥
સર્વાત્મા સર્વેષાં પ્રભવસ્થિતિ વલ્લયક્ષચ્છિવઃ ।
પરમઃ સર્વમિતિ નિરવશેષં પરાપર જ્ઞાનમૂત્તમં ગુહ્યં ॥
માથોવન્ધવિમોક્ષં દદાતિ સર્વસ્તસ્માત્ ।
શિવ ઇતિ સમાત્મકત્વા ચ્છાન્તત્વાદીશ્વર શિવઃ પ્રોક્તઃ ॥
તસ્મૈ શિવાય કુરુતે નમ ઇતિ શાન્તાય દેવાય ।
નમ ઇતિ પ્રહૃતૃ અયં ધાત્વર્થઃ પ્રોચ્યતે વિચારજ્ઞૈઃ ॥
કાર્યકારણ વિભાગન્તુ? કૃતે? પરમેશ યોગઞ્ચ ।
૫૮અ) યુગ્માયુગ્મં પ્રોક્તં તંત્રૈકં કારણસ્ય દેવસ્ય ।
કાર્યત્વ વિયોગકરં કુરુતે વિનિવૃત્તિ હેત્વર્થં ॥
એવં બ્રહ્માદીનાં યુગ્માયુગ્મં પુનર્નમસ્કારઃ ।
કારણકાર્યવિભાગચ્છિનત્તિ માયાજનં સર્વં ॥
અન્યત્ સંયોગકરં નમ ઇતિ પરસ્ય દેવસ્ય ।
અથ બ્રહ્મપદાનાન્તુ સંખ્યાકલ્પં નિગદ્યતે ॥
ઈશાનઃ પ્રથમાન્તત્ર પદત્ર્યર્ણન્તકર્તરિ ।
પરતઃ સર્વવિદ્યાનાં પંચાર્ણં દ્વિતીયં પદં ॥
અત્ર નિર્દારણે ષષ્ઠીવ્યાખ્યયા મન્ત્રવાર્તિકે ।
ઈશ્વરઃ કર્તરિ પ્રાહુપદં ત્ર્યર્ણં પ્રકીર્તિતં ॥
પરતઃ સર્વભૂતાનાં પઞ્ચાર્ણાં પદમાદિશેત્ ।
ષષ્ઠી નિર્દ્ધારણે ચાત્ર ક્રિયાજાતિ ગુણાત્મિકા ॥
બ્રહ્મણશ્ચેતિ સમ્બન્ધ પુનશ્ચાધિપતિ ક્રિયા ।
દ્વ્યક્ષરં બ્રહ્મશબ્દઞ્ચ શિવઃ કતૃ પદન્તતઃ ॥
મેતિ કર્મ પદં કાર્યં મસ્ત્વિત્યેવં ક્રિયાપદં ।
આગન્તુ પદં તન્તુ વિજ્ઞેયન્તુ સદાશિવઃ ॥
એકાદશપદં જ્ઞેયં મનુષ્ટમ્વૃત્તમેકકં ।
ઈશાનો લેશતઃ ખ્યાતઃ પુરુષન્તુ નિગદ્યતે ॥
પદં તત્ પુરુષાયેતિ ચતુર્થ્ય તં સમાદિશેત્ ।
વિદ્મહેતિ પદં પશ્ચાદ્ દ્વિતીયં ત્ર્યક્ષરં સ્મૃતં ॥
ક્રિયાપદં પુરાખ્યાતં મહાદેવાય કથ્યતે ।
ચતુર્થ્યન્તં ત્ર્યહં મન્ત્ર પદમુદાહૃતં દ્વિરભ્યસ્તં ॥
૫૮બ્) પ્રમથતિ પાશાન્વ હ્યશઃ પ્રમથેત્યભિધીયતે તેન ।
રારણાર્થેનામશૂન્યં ભ્રાતા મહતો ભયાદ્યતઃ ॥
સર્વશરણચરણાચ્ચ દેવઃ સર્વ ઇતિ ભાવ્યતે તજ્ઞાઃ ।
ભવભવભવોદ્ ભવેતિ ચ ભાવયિતવ્યા ભવ પ્રકૃતિ કર્તા ॥
આમન્ત્રણાવિયુક્ત ગુહ્યપદૈઃ સ્તૂયતે શમ્ભુઃ ।
સર્વેષાં ભૂતાનાં સંસારનિયોજકં પરં સૂક્ષ્મં ॥
સુખ * * ન્તિકમસકૃતમનુપમપુપયચ્છતે દેવઃ ।
યાન્નિધ્યમન્ત્રોયં સ્મૃતિ માત્રસાધકસ્ય શિવલિઙ્ગે ॥
કુરુતે યસ્માત્ તસ્માત્ સાન્નિધ્ય કરઃ શિરઃ પ્રોક્તઃ ।
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ સ્ત્રયોષિ સર્વસ્ય કારણં જગતઃ ॥
તેભ્યઃ પરાપરજ્ઞૈઃ પરમશિવઃ પ્રોચ્યતે કર્તા ।
સૂક્ષ્માણાં સૂક્ષ્મત્વાદ્ વિકરણધર્મેષુ વિકરણો ભગવાન્ ॥
ગુહ્યેષ્વપિ ગુહ્યત્વાદચિન્ત્યભાવો હ્યચિન્તત્વાત્ ।
જ્ઞાનાનાં સર્વેષામપ્રગમત્વાદનર્ચિતો દેવઃ ॥
તસ્માદનર્ચિત ઇતિ ભગવાનુક્તશ્ચ મન્ત્રે સ્મિન્ ।
નસ્તૂયતે સ્તુતો વા બ્રહ્માદિભિરપ્યદૃષ્ટપૂર્વત્વાત્ ॥
તસ્માદસંસ્તુત ઇતિ ચ ભગાનુક્તશ્ચ તન્ત્રે સ્મિન્ ।
ન સ્થાપ્યતે સ્થિતો વા નિત્યત્વચ્છિવઃ પરે વ્યોમ્નિ ॥
પૂર્વ સ્થિતોપ્યભિહિતઃ પરમેશો મન્ત્રસ્તિત્વ પદાર્થ વાચકઃ શબ્દઃ ।
૫૯અ) શિવમન્ત્રપદાર્થાનાં સંશ્રય વિનિવૃત્તિ હેત્વર્થઃ ।
ઓં ભુવ ઇતિ યત્પ્રોક્તં ભુવનાનિ યથાક્રમં ॥
શુદ્ધાશુદ્ધાત્ય શેષ્યણિ નિધનેશવસાનિ તુ ।
ઓં સ્વઃ પ્રભોઃ પદમિદં પરમં યત્પ્રકીર્તિતં ॥
તદ્વ્યયં યોગિભિર્નિત્યં શિવતત્વાર્થકો વિદૈઃ ।
અનિધન ઇતિ યત્પ્રોક્તં તન્નિત્યં સુખં વદન્તિ દેવસ્ય ॥
ન વિનશ્યતીતિ ભગવાન્ નિધન ઇતિ તેન દેવશઃ ।
સંહૃદતિ દેવદેવા વિસૃજતિ યસ્માચ્ચ સર્વભૂતાનિ
શિવતત્વવિધાનજ્ઞરુક્ત્યનિધનોદ્ભવો રુદ્રઃ ।
શિવઃ સર્વતિ યદુક્તત્વ શિવાભાવાચ્છિવસ્ય દેવસ્ય ।
પરમાત્મનિ સ્થિતત્વાત્ સર્વેષાં તેન પરમાત્મા ।
મહતાં પરમેશાનાં સર્વેષાં પ્રલયસ્વર્ગકર્તૃણાં ।
પૂજ્યશ્વરશ્ચ ભગવાન્ તેનેહ મહેશ્વરઃ શમ્ભુઃ ।
મહાન્ ભવતિ સર્વેષાં પૂજ્યત્વાદ્યોગિનાં શિવઃ ।
દેવાદિવિસ્થિત્વાચ્ચ મહાદેવસ્તતો ભવઃ ।
સર્વશ્વર પ્રસઙ્ગાદનીશ્વરેપીશ્વરાભિધાનાચ્ચ ।
સદ્ભાવેશ્વરશબ્દઃ સદાશિવઃ સૂરિભિઃ પ્રોક્તઃ ।
મહતામયિ સર્વેષાં પરમશિવસ્તેજસાં મહાતેજઃ ।
યોગી ચ યોગિનામપિ યોગાધિપતિર્ભવત્ તસ્માત્ ।
મુઞ્ચતિ ગહનવિવન્ધાન્માયા વિષયત્વયોક્તવન્ધન ।
માયાભિજ્ઞા ભગવાન્ દીક્ષાનિ પુનેન હસ્તેન ।
મુઞ્ચેતિ તેન સમન્વિતં ।
૫૯બ્) સપ્તમાન્તં તતઃ સ્વાહા હૃદયં સર્વસિદ્ધિદં ।
સર્વાત્મા હૃદયં પ્રોક્તં સપ્તત્યક્ષરસંયુતં ॥
ઓંકારં પ્રથમોદ્ધૃત્ય સશિવઞ્ચ શિવન્તથા ।
નમસ્કાર સમાયુક્તં શિરશ્ચાષ્ટાક્ષરં મતં ॥
વેદાદ્યં શિવમુદ્ધૃત્ય હૃદયે જ્વાલિનિસ્તથા ।
સ્વાહાન્તન્તુ શિવં પ્રોક્તં શિખા ચૈકાદશાક્ષરં ॥
શિવાત્મકં પદં પૂર્વં મહાતેજ પદં તતઃ ।
સર્વઙ્ગઞ્ચ તતઃ પશ્ચાત્ પ્રભુરવ્યયમેવ ચ ॥
આવર્તયેત્ મહાઘોરં કવચં પિઙ્ગલન્તથા ।
આયાહિ પિઙ્ગલપદં મહાકવચસંયુતિં ॥
શિવાજ્ઞયા પદં પશ્ચાચ્છદયં વન્ધવન્ધ ચ ।
પૂર્ણપૂર્ણપદં યોજ્યં તથા કકિકકીતિ ચ ॥
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મપદં તસ્માત્ તથા વજ્રધરં પદં ।
વજ્રપાશધરં તસ્માત્ તથા વજ્રાસનીતિ ચ ॥
પુનર્વજ્ર શરીરઞ્ચ તથા મમ શરીર ચ ।
અનુપ્રવિશ્ય પદં યોજ્યં સર્વદુષ્ટપદન્તતઃ ॥
સ્તમ્ભયેતિ દ્વિધા કૃત્વા હૂંકારાન્તં તતઃ ક્રમાત્ ।
અક્ષરાણાં તુ કવચં શતં પઞ્ચાક્ષરાધિકં ॥
નેત્રન્તુ ત્ર્યક્ષરં પ્રાહુરાજ્યં સઃ ઇતિ કીર્તિતં ।
ઉદ્ધરેત્ પ્રણવં પૂર્વ પ્રસ્ફુરસ્ફુરમુચ્ચરેત્ ॥
ઘોરઘોરતરં પશ્ચાત્ તનુરૂપપદં તતઃ ।
ચટશબ્દં દ્વિધા કૃત્વા તથા પ્રચટમુદ્ધરેત્ ॥
કહેતિ ચ દ્વિધા કાર્યા વમેતિ ચ દ્વિધા મતા ।
ઘાતયેતિ દ્વિધા * * * * * * * * *
॥
૬૦અ)
પગે ૫૯અ ઇસ્ નોત્ ચ્લેઅર્
૬૧બ્) * * * * * * સ્તેષાં ડાતૃણાં?
કીર્તિતઃ ક્રમાત્ ।
ગુરોરપ્યગ્રતસ્તેષાં જ્યેષ્ઠાનાં દેયમાસનં ॥

યથાનુક્રમશુશ્રઽષાં વન્દનાદીનિ ચાદરાત્ ।
કાર્યાન્યાન્યસંહૃષ્ટૈઃ પરોક્ષન્તુ ગુરોઃ સદા ॥
સમયી પુત્રકાભ્યાં તુ સાધકાવ્યયયોસ્તથા ।
લયઃ શિવે તુ સર્વેષામધિકારોભિલાસતઃ ॥
માયાધિકારી સમયીનિત્યકર્મૈકપેશલઃ ।
પુત્રકઃ શિવતત્વે તુ નિયુક્તઃ * * * * *? ॥
ધ્વસ્તાધિકારવિષયો વીતરાગશ્ચ સર્વય ।
સાધકશ્ચાભિલાપી સ્યાન્નિયુક્તશ્ચૈશ્વરે પદે ॥
ગુરુશ્ચૈવાધિકારી તુ નિયુક્તા ગુરુણા પુરા ।
ભોગ * * * * * *? લયસ્તસ્ય પરે પદે ॥
એતેષાં શિવભક્તૈશ્તુ ભક્તિઃ કાર્યા યથાક્રમં ।
શિવધ્યાન પરોભૂત્વા કર્મણા મનસા શિવા ॥
નાશક્તઃ સર્વદા તિષ્ઠેત્ ક્ષણમેકમપિ ક્વચિત્ ।
શક્તિઃ પઞ્ચપ્રકારે સ્મિન્ બોદ્ધવ્યા શિવસાશને ॥
યોગાભ્યાસો જપઃ શાસ્ત્રં લિઙ્ગારાધનમેવ ચ ।
આચાર્યૌ પાસ ન ચાન્યત્ પઞ્ચમુપરિ કીર્તિતં ॥
વજ્ર * *? તુ સંપ્રોક્તં ચતુર્ણામપ્યનિક્ષિતં ।
તન્મૂલાનિ યતો ન્યાનિ તસ્માદ્ યત્ન પરે નરૈઃ ॥
ગુરુનિત્યં સમારાધ્યો યત્પ્રસાદાત્ પરં પદં ।
પ્રાપ્યતે ચાપરં ચિન્ત્યં નના ઋદ્ધિગુણાંન્વિતં ॥
૬૦અ) ચતુર્ણામાશ્રમાણાં તુ વર્તનં કથયામિતે ।
સંક્ષેપેણ મહાસેન યેન યાતિ પરં પદં ॥
સમયી સર્વદા યત્તા ગુરોઃ સર્વાત્મનાસ્ફુટં ।
યદાસ્તદા સમુક્તાત્મા નાન્યથા મુચ્યતે ભવાન્ ॥
ગુરુકુલે દાસવન્નિત્યં દીક્ષામાશ્રિત્યમોક્ષદાં ।
પ્રાગુક્ત સમયસ્તસ્ય ચર્યાતો મુચ્યતે સ્ફુટં ॥
સામાન્યાચારસમ્પન્ના ગુરુદેવાતિ તત્પરઃ ।
યત્ર તત્ર સ્થિતઃ શાન્તઃ સપુત્રક ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
દીક્ષા પ્રતિષ્ઠા વ્યાખ્યાશ્ચ સત્વાનામનુકમ્પનં ।
કર્તવ્યં ગુરુણાસમ્યક્ સિદ્ધાન્તોક્તં સમાચરેત્ ॥
ગુરુશ્ચ દેશિકશ્ચૈવ તથાચાર્યસ્તૃતીયકઃ ।
ત્રયાણાં સ વિશેષેણ વિભાગં લેશતઃ શૃણુ ॥
દીક્ષાં કરોતિ કૃપયા જંતુનાં ભુક્તમુક્તયે ।
ગુરુરેવં વિધઃ ખ્યાતઃ શિવવત્ પૂજયેત્ સદા ॥
વ્યાખ્યા પ્રતિષ્ઠા યત્ કિંચિત્ તેન ચર્યા પ્રયત્નતઃ ।
દીક્ષોપદેશ કૃદ્યસ્માદ્ ગુરુસ્તેન પ્રકીર્તિતઃ ॥
વ્યાખ્યાનં કુરુતે પુંસાં દેશિકસ્તેન કથ્યતે ।
વ્યાખ્યાદીઇક્ષાપ્રતિષ્ઠાદિ કરોતિ ચ વિના સદા ॥
આચાર્યઃ કથ્યતે તેન પ્રતિશિષ્યો પદેશતઃ ।
ઇત્યેતન્ત્રિવિધં પ્રોક્તમાચાર્યમિહતત્વતઃ ॥
ન નિયોજ્યાન્ય કર્મેષુ દીક્ષાકૃત કુત્રક્ર્મસુ ।
ત્રયોદશવિધં સ્યાસ્ય તસ્ય લક્ષણમુચ્યતે ॥
૬૦બ્) વ્યાખ્યાકાલે તુ ગુરુણા શિષ્યં જ્ઞેયં પ્રયત્નતઃ ।
શિષ્યં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન તતો વ્યાખ્યા સમારભેત્ ॥
આચ્ચાલકો નિરાધારઃ પ્રમાદી તામસો પરઃ ।
ક્ષતધૃગ્વાધકશ્ચૈવ પાલકો ગોલકસ્તથા ॥
ઘોરેયાનુપતિશ્ચૈવ પાવકોન્ધુશ્ચ કીર્તિતઃ ।
વિચારધીશ્ચ વિજ્ઞેયાઃ શિધ્યાશ્ચાત્ર ત્રયોદશ ॥
સર્વમન્ત્રાર્થમાગે સ્મિન્ પ્રવિશ્યાથા ચ ગાહનાત્ ।
ઇતશ્ચેતશ્ચ સમ્બન્ધાદસમ્બન્ધ ચમેક્તિષુ ॥
પ્રવિશ્યાડ્વાલમેદ્યો સાબુક્તં શાડ્બાલકઃ શિષુઃ

ગૃહીતસ્યાપ્યથાર્થસ્ય સ્થાતું નાસ્તિ સમાશ્રયઃ ।
પ્રોક્તા હ્યાધારદોર્બલ્યાન્નિરાધારઃ શિખિધ્વજ

નોન્મૃજેત્યક્તમાલસ્યા ચ્છ્રોતુંનૈવાવિનિશ્ચયાત્ ।
પ્રમાદીત્યુચ્યતે તન્ત્રે શિષ્યઃ કારણાત્ કીર્તિતઃ

પ્રયત્નાદપિ યુક્તોયઃ શ્રોતું નિદ્રાવસઃ સદા ।
તિષ્ઠેત્યાપૂર્ણયોનાપિ સશિષ્યસ્તામસો મતઃ

આદાવપ્યન્તે નિપુન યોજ્ઞાત્વા શાસ્ત્રમીશ્વરં ।
નમચ્છિદ્રમનુપ્રાપ્ય વિધાનં પ્રતિવક્તિયઃ ॥
સજ્ઞેયઃ ક્ષતં ધૃકચ્છિષ્યઃ પઞ્ચમઃ શિષ્યસન્તનુ

પ્રક્રાન્તવત્મનોન્યત્ર ચ્યુતમર્થસ્થિતો ગતઃ ।
૬૧અ) પૃચ્છ * * *? કઃ પ્રોક્તઃ શિષ્યઃ
સાધકવર્ત્મનિ

તૂષ્ણીં નિત્યં વિજાનન્યઃ યોગેકમપિનિકચં ।
ન પૃચ્છેત્ સ્વલ્પ મન્યત્ર યાન્તિ માશ્રિત્ય દતાનિ? ॥
મધ્યનક? ઇતિ * * * * *? યનિરક્ષણાત્

અનધાર્યગુરોઃ ગુરો સમ્યકશાસ્ત્રમાદાયદર્શનાત્ ।
નમયા કિઞ્ચિદપ્ય સ્માચ્છ્રતં સ્યાત્ શાલકઃ શિવ

* * * * * * * * * * *##?
ઉત્કૃષ્ટવાચ્ય માનેધિ સ્વત્વા પૌરેયકસ્તુ સઃ

પૃષ્ઠાવાપ્યથ વાપૃષ્ઠ પિચ્છકારાર્થયોરપિ ।
અજાનંપા ચૈવં સ્યા *? યાવ *? પતિઃ સદા ॥ ૧૦ ॥ ?
અથોક્તં ગુરુણાસર્વમવિચાર્યાગ્નિ વત્સદા ।
ગ્રસતે રાજ્યમાર્ગેણ સ શિષ્યઃ પાવકો મતઃ

નીયતે તેન * * * * * * *? ર્થ વિચારતઃ ।
પ્રયાત્યકૃષ્ટવદનઃ સોન્ધુરન્ધુરિવસ્થિતઃ ॥ ૧૨ ॥ ?
પ્રવિચાર્ય વિધૌ સમ્યક્ ગૃહ્યાત્યર્થા ગુરોઃ સદા ।
વિદ્યાવધીઃ સમુદ્દિષ્ટઃ પ્રવરઃ શિષ્યસંતતૌ

ઇતિ શિષ્યાસમાખ્યાતાઃ ગુરોરત્ર મહાત્મનઃ ।
મુમુક્ષુણાં સ એકસ્યાત્ તથા તન્ત્ર વિદાં સદા ॥
યેન યેન પ્રકારેણ યો * * * * * * * *?
।
૬૧બ્) તસ્ય તસ્ય તદા વ્યાખ્યા કર્તવ્યા ગુરુણા સદા ॥
વૈસમ્યો વર્ણતે યત્ર કોટિદ્વય પદ ક્રમાત્ ।
દૃશ્યતે તેન તત્રાર્થ વસ્તુનઃ સામાતા વ્રજેત્ ॥
તન્માર્ગસ્થ ત *? રં પદં * * * * * *
? ।
* * * * * * * * * * *##?
કૃષ્ણ? દ્વિતાન્તં? કર્તવ્યં નિ *? હં દશધા તતઃ ।
પ્રથમં મધ્યમં ચૈવ ચોત્તરા પુરુષવિધા ॥
વચન ત્રય યોગે * * * * * * * * *?
।
* * * * * * * * * *?
દિમધ્યમં તતઃ ॥
અસ્મદ્યુત્તમં વિનાસાધા તુ માદૌ નિરૂપયેત્ ।
પઞ્ચાર્થં પ્રાતિપતિકં ત્રિકતાં સ્ફુટ * * *? ॥
* * * * * * * * * * *
* * * ।?
આત્મને પદનિર્દ્દેશં પરસ્મૈ ઉભયાત્મકં ॥
વિભક્તયસ્તથા સપ્ત પ્રત્યેકાભિ વિધા મતા ।
એક દ્વિ ત્રિ બહુસંખ્ય * * * * * * * *?
॥
* *? માત્રે સવેમા? તથા વા મન્ત્રણે હિતં ।
શિષ્યઃ કર્મણિ કરણે સંપ્રદાને પ્રકલ્પયેત્ ॥
અષાદાને તુ પઞ્ચમી સમ્બન્ધે ષષ્ઠીનિર્દ્ધાર ।
* *? વિષયે સપ્તમી યોજ્યા જ્ઞાત્વા ચાર્થસ્ય સંગતિં ॥
અપેક્ષાતઃ કારકાણાં નિયોગો દર્શ્યતે તદા ॥
સ્યાદિત્યાદ્યૈસ્તુ કર્તવ્ય વિભક્તિની ગુરુત્તમૈઃ ।
ષષ્ઠ્યર્થે સપ્તમી યોજ્યા સપ્તમ્યર્થે તુ સા પુનઃ ॥
૬૨અ) અનેન ક્રમયોગેન વાભિચારં સમાચરેત્ ।
અર્થાનુસારતો યોજ્યાઃ કારકાઃ સપ્તકર્મભિઃ ॥
શ્રુતેનાનુમિતેનૈવ તથા વ્યાહ રતઃ સદા ।
શાખ્યાકાર્યાપ્રયત્નેન પદે વાક્ય પુરોહિતં ॥
નાગ્નાઃ સમાસઃ કર્તયો યુક્તાર્થેન તુ નાન્યથા ।
ઉપસમોવિધિર્નાભિ સ દૂવાવાક્યમેવ વા ॥
તુલ્યાધિ * * * * * * * * *?
કર્મધારયઃ ।
સંખ્યાપૂર્વાદિર્ગુજ્ઞયઃ તથા તત્પુરુષ દ્વયં ॥
વજ્રવ્રીહિસ્તથા જ્ઞેયા અવ્યયી પૂર્વગૌરવાત્ ।
એવં તાવત્ પ્રકર્તવ્યં * * * * * * * *##?
* * * *? નિખિલઃ સમ્યગર્થ્યેવધાચિતઃ ।
સુખમેવવિચારોક્ત્યા યથોક્તં શાસને મયા ॥
તં તથૈવ પ્રકર્તવ્યં વ્યાખ્યાતા યુક્તિદઃ સ્ફુટં ।
દ્વેધા *? સંસ્મૃ *? ન ગચ્છે દ્વયો પાદેયનાગમી ॥
વિરુદ્ધવાક્યં સન્દિગ્ધમયુક્તં વિષગં સમં ।
શાસ્ત્રયુક્ત્યા પ્રકર્તવ્યં તસ્યાભિપ્રાપતો દિશેત્ ॥
શિષ્યેણ ગુરુણાકાયં ષટ્પદાર્થપ્રસાધનં ।
પ્રાક્સચિતાદ્વિરોધોક્ત્યા વિવૃણોતિ પદા ગુરુઃ ॥
તદા પ્રષ્ટરદોષોસ્તિ સૂત્રજાશ્નિક્ષતે ગુરૌઃ ।
પ્રસિદ્ધા * * * * * * * *? ત્ર્ય
નિદર્શનાત્ ॥
૬૨બ્) દ્વિરુદ્ધમન્યથાનીય સંયોજયતિ કુત્રચિત્ ।
તસ્મિન્ નપિ ન દોષાસ્તિ પ્રષ્ટ્રઃ ષણ્મુખ તત્વતઃ ॥
પ્રકૃતાજ્યસ્તુ યત્ર વિચાર્યતે ।
અસમ્બન્ધવિરોધોક્ત્યા પ્રષ્ટમં પ્રયત્નતઃ ।
નવપ્રકરણે પૂર્વં પ્રકૃતોર્થાંધુનાન્યથા ॥
કિમર્થવક્તિભગવતં તત્સામેન નયેદ્ગુરુઃ ।
નાન્યથાસ્ય પદસ્યાર્થો ગચ્છત્યેવં કદાચન ॥
કિમર્થં ભગવન્ સ્પૃષ્ટં ચાન્યર્થેવં પ્રભાષતે ।
પદપ્રભોક્ષવે તત્ર નદેષોસ્તિ? કદાચન ॥
અધ્યાયે સ્મિન્યથારત્વં? વસ્તસંતાનમાદરાત્ ।
વિહાયવલતો નાત્ર સમ્બમ્ધાજિત વત્સના ॥
નેત્રમુત્સહતેત્યુક્ત્યા તત્પ્રશ્નં પટલાત્મકં ।
પદવાક્યપ્રમાણં ચ સમ્બન્ધં પટલન્તથા ॥
એતાઃ પઞ્ચપ્રકારેભ્યો યઃ પૃચ્છતાન્યથા શિશુઃ ।
તદ્ધન્તુ? શક્ષતે નેત્રં તં તથૈવ વિચાર્યતે ॥
યેષાં વિરોધતઃ સર્વં યાતિતંત્રે શિવાત્મકં ।
તથાચાર્યેણ વક્તવ્યં નાન્યથા કૃત્તિકાસુતઃ ॥
સમાપ્તે તુ ગુરોઃ વાદાસ્રણનાશિરસાસુધાઃ ।?
હૃત્વા ચ વાઙ્ગશુશ્રખ્યાં સમાક્ષમાયયેદ્ગુરું ॥
એવં કુરુતે વ્યાખ્યાં પ્રસસ્તે વદનઃ સદા ।
સ ગુરુસ્તારયેચ્છિષ્યાત્ સ્તસ્માત્ સંસારી સાગરાત્ ॥
૬૩અ) યશ્ચૈનં શૃણુ પાદ્ભક્ત્યા શિવાર્પિત મનઃ સદા ।
સ યોગ્યા ગુરુસંતાન માર્ગં પાલયિતું ક્ષમઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે વ્યાખ્યાપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
દીક્ષા વિશેષયા પૂર્વં પ્રતિષ્ઠાયાં વિશેષતઃ ।
કસ્માનમેષુ? સર્વેષુ નાનાસિદ્ધિપ્રસાધને ॥
ગણેશં પૂજયેદ્ યત્નાન્ નિર્વિઘ્ના નાન્યથા ભવેત્ ।
સર્વગ્રહાય તપ્તાના સિદ્ધિયેષુ ન જાયતે ॥
કર્મચ્છિદ્રં ભાવયેદ્ યેષાં તૈઃ પૂજો વિઘ્નનાયકઃ ।
વિજયે ચૈવ યોતાયાં? કન્યાયાં ચરણે તથા ॥
પુત્રકામૈઃ સદા પૂજ્યો વિઘ્નશોવિઘ્નમર્દકઃ ।
ત્રિહસ્તે તુ પુન્યક્ષેત્રે સમંતાદર્ક્ષ્વભાજિતે ॥
ચતુષ્પદં ત્રિકોણે તુ ત્રિદલં કમલં લિખેત્ ।
તત્પૃષ્ઠાપદિકા વીથી ભાગિકર્તૃ દલાક્ષયુક્ ॥
વસુ વેદ પુતેશ્ચાષ્ટે સ્ત્રિદલૈઃ પદમુષ્ટિકાઃ ।
તતોર્ધ વેદિકા દેયા ભાગમાત્રપ્રમાણતઃ ॥
દ્વારં પદ્મમિતં કણ્ઠાં દુપકણ્ઠવિવર્તિતઃ ।
દ્વારોપદ્વારરચિતં મણ્ડલં વિઘ્નસૂદનં ॥
આરક્તં કમલં મધ્યે વાહે પદ્માનિ તદ્બહિઃ ।
શિતા તુ વીથિકા કાર્યા દ્વારકાણિ યથેચ્છયા ॥
કર્ણિકાપીતવર્ણા તુ કેશરાણિ તથા પુનઃ ।
ગણેશસ્ય પ્રિયન્નિત્યં મણ્ડલં વિઘ્નં મર્દનં ॥
મધ્યે ગણે પતિં પૂજ્યં નામાદ્યં સંવરાંકિતં ।
૬૩બ્) દેવાશત્રુ સમાક્રાતાં પુરુષેણ શિરોહતં ॥
મન્ત્રમેતત્ મહાદીપ્તં ધ્રુવાદ્યં નતિના યુતં ।
વિઘ્નશ્વરાદ્યાઃ પુરતઃ પૂજનીયા વિશેષતઃ ॥
વિઘ્નેશ્વરં ગણેશઞ્ચ ગજાસ્યં ગજવાહનં ।
ગજાક્ષં ગજશીર્ષન્તુ ગાઙ્ગેયં ગણનાયકં ॥
ત્રિધા તુ ગગણં ગૌણં ગોપતિં પૂર્વયક્તિગં

વિઘ્નત્રાસં મહાકાયં લંબોષ્ઠં લંબકર્ણકં ।
લંબોદરં મહાભીમં વિક્ષતં પાર્વતી પ્રિયં ॥
ઉગ્રં ભયાવહં ભદ્રં ભયઘ્નં ભયસૂદનં ।
દ્વાદશૈતે પૂજિતવ્યા દક્ષિણાં પંક્તિસંસ્થિતાઃ

દેવત્રાસં મહાનાદં ભાસુરં ઉદ્ભટસ્વનં ।
સૂડં સૌડં મહાભીમં મન્મથં મધુસૂદનં ॥
સુદરંરવિસંઘ્રષ્ટં પશ્ચિમસ્થાન્ પ્રપૂજયેત્

બ્રહ્મેશ્વરં બ્રહ્મનાભીં નિવૃત્તિં પ્રલયં લયં ।
નૃત્ય પ્રિયં તથા લૌલ્યં વિકર્ણકર્મવત્સલં ॥
કૃતાંતઃ કાલદણ્ડશ્ચ કીનાશશ્ચોત્તરાં દિશિ ।
ઇત્યેતે પૂજિતવ્યાસ્તુ પુષ્પગન્ધાર્ઘવિસ્તરૈઃ ॥
પૂર્વવત્ સ્થાપયેત્ કુમ્ભં સંપૂજ્યવિધિવિસ્તરૈઃ ।
અયુતં તુ જપેન્મન્ત્રં હોમયેચ્ચ દશાંશતઃ ॥
શેષાણાં તુ દશાહુત્યા જપાદ્વો મન્ત્રકારયેત્ ।
પૂર્ણૌદત્વાભિષેકત્વ કર્તવ્યં સિદ્ધિમિચ્છતા ॥
૬૪અ) સર્વત્રો પ્રતિશક્તિસ્તુ દુર્દ્ધર્ષ્ય ત્રિદશૈરપિ ।
અભિષેકં તતઃ કાયે ગુરુ સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
ગજાશ્વબાહનાદ્યૈશ્ચ ભૂમિહેમ મયોપમૈઃ ।
એવં કૃતેન ગણાં તુ સિદ્ધયઃ સંભવન્તિ હિ ॥
સર્વત્રૈવાધિકારી સ્યાન્ નાસ્યૈ પીત્ર્યે તદુસ્પ્રભેઃ? ।
કર્મારમ્ભૈષુ સર્વેષુ મહાસિદ્ધિશ્ચ ષણ્મુખ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે ગણપતિપૂજાપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
મણ્ડલં સંપ્રવક્ષ્યામિ વાક્સિદ્ધિ ન જાયતે ।
ઇહરં કાલસંયુક્તં મનું ચન્દ્રસમાયુતં ॥
નિશયોપીશરં કાર્યં મનુનાચન્દ્રસૂર્યવત્ ।
ત્ર્યક્ષરં પરમં મન્ત્રં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ॥
ષત્રૂન્છમાસનં મન્ત્રં પ્રણવેન સમાદિશેત્ ।
ધત્વાકુંદેન્દુ સંકાસાં ત્રિનેત્રાં ચારુહાસિનીં ॥
સુરૂપાં સૌમ્યવદનાં પદ્મસ્થાં મુકુટોજ્વલાં ।
પઞ્ચાસદ્વર્ણમાલાં તુ મુક્તામુગ્દૌમભૂષિતાં ॥
વરદાભયસંયુક્તાં સૂત્રપ્રભાકમણ્ડિતાં ।
એવં વિધાં ભગવતીં વાગીશીં વાક્સુસિદ્ધિદં ॥
શુચિનાલક્ષજાપં તુ કર્તવ્યં માનસં સદા ।
મસ્તકા સ્કન્ધપર્યન્તં પ્રવિશન્તીં વિચિન્તયેત્ ॥
૬૪બ્) અકારાદિ ક્ષકારાન્તં વર્ણમાલાં વિભાવયેત્ ।
મુક્તામણિ ચ પપ્રખ્યાં પ્રાણવલ્લિંસ્સદા સ્મરેત્ ॥
કરન્યાસં પુરુકાર્યં સકૃત્મન્ત્રેણ મન્ત્રિણા ।
મૂર્ધ્નિ હૃદ્ગુહ્યદેશે તુ ક્રમાદ્ વર્ણત્રયં ન્યસેત્ ॥
યક્ષદુચારણેનૈવ સૂવિન્યાસં સમાદિશેત્ ।
મન્ત્રગ્રહણકાલે તુ મણ્ડલં તત્ર કારયેત્ ॥
તુર્યાસ્રમિન્દ્ર ભક્તં તુ ભાગાભ્યા કમલં હિતં ।
વીથિકાર્યાદકાજાન્યત્ર? વલ્લીબિભૂષિતા ॥
ચતુષ્પદાનિ પદ્માનિ તતોષ્ટૌ તત્ર વર્તયેત્ ।
વીથિકાપટિકાવાહ્યે દ્વારાણિ દ્વિપદાનિ તુ ॥
પદ્મમાનમેતદેવ કપાલમન્ત્રતાનિ? તુ ।
ઉપદ્વારાણિ તદ્વચ્ચ કોણવન્ધદ્વિપટ્ટકં ॥
શિતાનિ નવપદ્માનિ કર્ણિકાકનકપ્રભાઃ ।
કેશરાણિ વિચિત્રાણિ કોણરક્તેન પૂરયેત્ ॥
વ્યોમરેખાંતરં કૃષ્ણં દ્વારાણિન્દ્રાનુ માનતઃ ।
મધ્યપદ્મ સદાપૂજ્યા નામ્ના ચૈવ સરસ્વતી ॥
વાગેશ્વરી પૂર્વકજે હૃલ્લેખાં વહ્નિ પઙ્કજે? ।
ચિત્રવાગેશ્વરીયામ્યે ગાયત્રી નૈ-ઋતેકજે ॥
વિશ્વરૂપાન્તુ વારુણ્યો પશ્ચિમે શાંકરી ન્યસેત્ ।
મનિસંજ્ઞ? તુ વાયવ્ય વ્યમા મોદકમલ ધૃતિં ॥
સાવિત્રી સર્વકપલે ભ્યસ્તવ્યા વાક્સુસાધને ।
૬૫અ) સરશ્વત્યાદિ બીજસ્તુ સ્વસંજ્ઞાનતિસંયુતં ॥
ધ્યાતવ્યાસ્તદ્વદ્ દેવતાશ્ચતુર્દ્ધા વાક્પ્રસાધને ।
હોમે દશાંશતઃ કાર્યં કાપિલેન ઘૃતેન તુ ॥
સંસ્કૃતં પ્રાકૃતં ચૈવ કરોતિ લલિતં સ્ફુટં ।
સાલંકારં મહાકાર્યં સર્વશાસ્ત્ર વિદો ભવેત્ ॥
ઇહરહસ્ય પરમં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ।
શિષ્યાણાં વાક્પ્રસિદ્ધ્યર્થં દાતવ્યં નાન્યથા સુત ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે વાગીશ્વરી પૂજાપટલઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
મણ્ડલાનિ શિવસ્યાષ્ટૌ વક્ષ્યહંતે શિખિધ્વજ ।
સર્વતો ભદ્ર સંજ્ઞઞ્ચ નરનાભં તતઃ પરં ॥
મહામણ્ડલસંજ્ઞં ચ પંચાક્ષં સર્વકામદં ।
વિઘ્નવિધ્વંસનં નામ અરિષ્ટઘ્નતિ કથ્યતે ॥
અઘોનિર્માચનં કાર્યમ્બુ દ્વ્યાધારં તથાષ્ટમં ।
વિશોધ્યામવનીમાદૌ કારયેદ્ દર્પ્પણાહતિં ॥
શંજ્યના સાધયેત્ પ્રાચીમિષ્ટચ્છાયાં ચ વૈષ્ણવીં ।
ચિત્રસ્વાભ્યન્તરેણાથ દૃષ્ટિસૂત્રેણ વા પુનઃ ॥
પૂર્વાપરાયતં સૂત્રમાસ્ફાલ્ય મધ્યતો હ્યયેત્ ।
કોટદ્વયં તુ તત્મધ્યા દહયેદ્ દક્ષિણોત્તરં ॥
મત્સ્ય દ્વય પ્રકર્તવ્યસ્કાલયેત્ દક્ષિણોત્તરં ।
મનક્ષેત્રાર્ધ માનેન કોણસંપાતમાનયેત્ ॥
એવં વૈ સૂત્ર તુર્યસ્ય સ્ફાલનાચ્ચતુરસ્રક ।
જાયતે તત્ર કર્તવ્યં ભદ્રં વેદકરં શુભં ॥
૬૫બ્) વસુભક્તે પુરાક્ષેત્રૈ કમલં દ્વિપદં મતં ।
વીથિકા તત્ર ભાગેન દ્વારં દ્વિપદિકં હિતં ॥
પદ્મમાનેન તત્કાર્યં કપોલેન વિભૂષિતં ।
કોણવન્ધં તતઃ તત્કાર્યં દ્વિપદં તત્ર વર્તયેત્ ॥
શુક્લવર્ણન્તુ કમલં કર્ણૈકા કાંચનપ્રભા ।
કેશરાણિ વિચિત્રાણિ મૂલસંધ્યા તતો લિખેત્ ॥
લોકપાલાનુરૂપેણ દ્વારાણિ પરિપૂરયેત્ ॥
વ્યોમરેખાન્તરાલન્તુ કાર્યવૈડુર્યસન્નિભં ।
અરુણં કોણવન્ધન્તુ પીતં વ્યયસિતં હિતં ॥
ઇતિ ભદ્રં સમાખ્યાતં શિવસ્યાધારમીશ્વરં ।
નિત્યે નૈમિત્તિકે કાર્ય ભદ્રં ભદ્રપ્રસિદ્ધયે ॥
અથ પદ્મવિધાનં તુ લેશતઃ કથ્યતે મયા ।
અસંસક્તં તુ સંશક્તં કમલં દ્વિઃપ્રકારકં ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં પુંસામસંશક્તં સદા હિતં ।
મુમુક્ષણા હિતં નિત્યં સંશક્તં પાર્વતીસુત ॥
તચ્ચેકૈકં ત્રિધા જ્ઞેયં ગુરુણા કર્મવેદિના ।
વાલે પ્રવાથવૃદ્ધશ્ચ નામતઃ ફલસિદ્ધિદા ॥
ઇતિ મત્વા તતઃ પદ્મ વર્તયેદનુપૂર્વશઃ ।
પદ્મક્ષેત્રે તુ સૂત્રાણિ દિગ્વિદિક્ષુ વિનિક્ષિપેત્ ॥
વૃત્તાનિ પઞ્ચકલ્પાનિ પદ્મક્ષેત્રસમાનિ તુ ।
પ્રથમે કર્ણિકા તત્ર પુષ્કરૈર્નવભિર્યુતા ॥
૬૬અ) કેશરાણિ દ્વિતીયે તુ ચતુર્વિંશતિસંખ્યયા ।
દલસન્ધિસ્તૃતીયે તુ ગજકુમ્ભાં કૃતિઃ સદા ॥
ચતુર્થે તુ દલાગ્રાણિ ષ્યામરૂપન્તુ પઞ્ચમે ।
વ્યોમરેખા તદન્તે તુ ન સ્થુલા ન કૃશા હિતા ॥
સંશક્તં કમલં પ્રોક્તંમસંશક્તમથોચ્યતે ।
અસંશક્તં દલાક્રાતં દિગ્ભાગે વિસ્તરા ત્યજેત્ ॥
ભાગદ્વયપરિત્યાગાત્ વસ્વંશૈવર્તયેદ્ દલં ।
સન્ધિવિસ્તરસૂત્રેણ તન્માત્રાક્તાચ્છયેદ્ દલં ॥
સવ્યાસવ્યક્રમેણૈવ વૃદ્ધપદ્મં ભવેત્ તદા ।
અથવા સન્ધિમધ્યાત્ તત્રામયેદર્દ્ધચન્દ્રવત્ ॥
સન્ધિદ્વયોગ્રસૂત્રં વાચાલપદ્મં તદા ભવેત્ ।
સન્ધિસૂત્રાઙ્ગમાનેન પૃષ્ટતઃ પરિવર્તયેત્ ॥
તીક્ષણાગ્રં તુ યુવા તેન કમલં ભુક્તિમુક્તિદં ।
મુક્તયે વૃદ્ધં પૂત્રન્તુ કાલં વસ્યા દિશિદ્દ્વિસુ ॥
યુવાદલં પ્રયત્નેન સર્વકર્મ પ્રશમ્યતે ।
ચતુર્ભુમં વા કર્તવ્યં સંશક્તં વ્યોમવર્જિતં ॥
વ્યોમરેખાન્તુ કિન્ત્વત્ર દલાગ્રાન્તે વિવર્તયેત્ ।
ઇતિ લેશેન કમલમષ્ટપત્રં પ્રદર્શિતં ॥
સર્વસાધારણા જ્ઞેયં વિનાવિઘ્નેશમણ્ડલં ॥
મણ્ડલં નવનાભાખ્યં કથ્યમાનં શૃણુષ્ઠ તત ।
અષ્ટહસ્તં પુરાક્ષેત્રં દશહસ્તમથા શ્રિયે ॥
૬૬બ્) દિગ્સંખ્યાસ્યાત્મકૈર્ભાગૈઃ સમન્તાદ્ વર્તયેત્ પુનઃ ।
સમન્તાત્ ષષ્ઠિભાગં તુ મધ્યે મ્બુ કમલં ભવેત્ ॥
પદિકા વીથિકા કાર્યા દ્વારાણિ પદ્માનનઃ ।
કણ્ઠોપકણ્ઠયુક્તાનિ કણ્ઠાંવર્ત્યદ્ વિષટ્રિકં ॥
ઇત્યેતત્મધ્ય કમલં વીથિદ્વારસમન્વિતં ।
કથિતે તં સમાસેન તદ્બાહ્યે વીથિકા મતા ॥
પઞ્ચભાગમિતા સા તુ સમન્તાદ્ દશભાગિકા ।
દિગ્વિદિક્ષુ તતઃ કાર્ય પૂર્વવત્ કૃત્તિકાસુત ॥
પદ્માષ્ટકં વિધાનેન દ્વારપદ્મ સવીથિકં ।
તદ્વાહ્યે પઞ્ચપદિકા વીથિકા પત્રભૂષિતા ॥
પદ્મવત્ ગારકથિન્તુ પદિકમુપકણ્ઠકં ।
કપાલં પદિકં કાર્યં દિક્ષુ દ્વારત્રયં સ્ફુટં ॥
કોણવન્ધં ત્રિપટ્ટં તુ દ્વિપટ્ટં વજ્રવત્ ભવેત્ ॥
મધ્યે તુ કમલં શુક્લં માયીતં પૂર્વગોચરે ।
આમ્રેયયાં રક્તવર્ણં તુ નીલાક્ષં દક્ષિણે સ્થિતં ॥
નૈર્-ઋત્યા પીતકૃષ્ણં તુ શુક્લં વારુણદિક્સ્થિતં ।
આધૂમ્રં વાયુકોણે તુ રક્તપીતં તથોત્તરે ॥
ઈશાને મૌક્તિકપ્રખ્ય શુક્લં વા નવષટ્કજં ।
પદ્મગૌરમથો વાપિ રક્તગૌરમથાપિ વા ॥
વ્યોમવ્યાપિ શિવસ્યૈવ ન વાધ્વરવિધૌહિતં ।
નવનાભં સમાખ્યાતં પ્રસાદાખ્યં શિવસ્ય વા ॥
૬૭અ) મધ્યપદ્મશિવં પૂજ્ય લોકેશાંશ્ચાપરેષુ ચ ।
અસ્ત્રાણિ બાહ્યવીથૌ તુ ભક્ત્યાસંપૂજ્યયત્નતઃ ॥
અશ્વમેધસહસ્રાણિ રાજસૂયશતાનિ ચ ।
યો સ્મિન્ મણ્ડલમધ્યે તુ પૂજ્યયેત્ પરમેશ્વરં ॥

નાસૌ લિપ્યતિ પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા ।
નિત્યે નૈમિત્તિકે કામ્યે કર્તવ્યા ભુક્તિમુક્તયે ॥
મહામણ્ડલં સંજ્ઞન્તુ વક્ષ્યેહં સર્વસિદ્ધિદં ।
અષ્ટહસ્તં પુરાક્ષેત્રં વિંશભાગં વિવર્તયેત્ ॥
દ્વિપદં કમલં મધ્યે વીથિકાપદિકા હિતા ।
દિગ્વિદિક્ષુસ્તતોષ્ટૌ ચ નીલાક્તાનિવિવર્તયેત્ ॥
મધ્યપદ્મપ્રમાણેન વિંશત્પત્રસમાનિ ચ ।
દલસન્ધિ વિહીનાનિ નીલૈંદીવનકાનિ ચ ॥
તત્પૃષ્ઠે પદિકાવીથી સ્વસ્તિકાનિ તદૂર્ધ્વતઃ ।
દ્વિપદાનિ તથા ચાષ્ટૌ કૃતિભાગ કૃતાનિ તુ ॥
વર્તયેત્ સ્વસ્તિકાંસ્તત્ર ગુરોરાજ્ઞાવિધાનતઃ ।
વીથિકાપૂર્વવદ્ બાહ્યે દ્વારકાનિ કમલં તથા ॥
ઉપકણ્ઠ યુતાન્યૈવ કોણબન્ધં સ પટ્ટિકં ।
મધ્યાહ્નં હિ મકુન્દાભં કર્ણિકા પીતકેશરં ॥
અસંશક્તં દલં શસ્તં વ્યોમવદ્વ્યોમ કલ્પનં ।
કોણાનિ સોણવર્ણાનિ વીથિકા કનકપ્રભા ॥
શ્યામરૂપાન્યુત્પલાનિ કર્ણિકાકારકર્ણિકં ।
૬૭બ્) નારાવર્ણાસ્વસ્તિકાસ્યુ વીથિકાપત્રવર્તિતા ॥
નાનાવિધાનિ દ્વારાણિ રજસા પરિપૂર્ય ચ ।
મહામણ્ડલં સંજ્ઞં તુ શિવસ્ય હૃદય પ્રિયં ॥
પવિત્રા યે હણેશસ્તં દીક્ષાયાં ચ વિશેષતઃ ।
સર્વાન્ કામાન્ વાપ્નોતિ મહામણ્ડલપૂજનાત્ ॥
પઞ્ચાક્ષં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતાનાં તુ સમર્પણે ।
લિઙ્ગોદ્વારે ચ કર્તવ્યં અણિમાદિષુ સિદ્ધયે ॥
પઞ્ચહસ્તે સમે ક્ષેત્રે સમન્તા બિન્દુભાજિતે ।
દ્વિપદં કમલં મધ્યે વીથિકાપદિકા તતઃ ॥
દ્વિક્ષપદ્મ ચતુષ્ટં ચ મધ્યવત્ પરિવર્તયેત્ ।
તત્ પૃષ્ઠે પદિકાવીથી દ્વારાણિ દ્વિપદાનિ તુ ॥
કણ્ઠોપકણ્ઠયુક્તાનિ વિચિત્રં કોણસંગમં ।
મધ્યાબ્જં સસિતં નિત્યં પિતકર્ણિકેશરં ॥
આપીતં પૂર્વપદ્મં તુ વૈડૂર્યાભં તુ દક્ષિણં ।
ઉત્તરં સ્ફટિકભઞ્ચ કુન્દાભં વારુણંકજં ॥
રક્તાભાકાઞ્ચન પ્રખ્યા વીથિકા પ્રથમા પરા ।
લોકેશપ્રાપ્તતિ રૂપાણિ દ્વારાણિ શિખિવાહન ॥
પઞ્ચાક્ષ મણ્ડલમિદં કથિતં તવસુવ્રતઃ ॥
સર્વકામપ્રદં વક્ષ્યે મણ્ડલં સર્વકામદં ।
વિકારવક્તે તુર્યાસ્રે સમન્તાદ્ દશભિઃ કરૈઃ ॥
૬૮અ) પદિકાવીથિકા બાહ્યે દ્વારાણિ દ્વિપદાનિ તુ ।
પદ્મમાનેન કાર્યાણિ સ કણ્ઠાનિ તુ વર્તયેત્ ॥
અસંશક્તં કોણબન્ધં મારક્તં પૂરયેત્ સુધીઃ ।
પીતં કૃષ્ણં સિતં રક્તં દ્વારાણિ તત્ર પૂરયેત્ ॥
વીથિકાકાઞ્ચનપ્રખ્યા પત્રવલ્લી વિભૂષિતા ।
શિતવર્ણન્તુ કમલં નાના શોભાસમન્વિતં ॥
સર્વકામપુરં શસ્તં પ્રસાદસ્ય મહાત્મન ।
સર્વાન્ કામાન્ વાપ્નોતિ પ્રસાદસ્ય તુ પૂજનાત્ ॥
સર્વકામપ્રદં પુંસા સર્વકર્મ સુપૂજિતં ॥
મણ્ડલઞ્ચૈવ મે વાત્ર વિઘ્નધ્વંસ્યેતિ શસ્યતે ।
કિન્તુ વીથૌ સ્વસ્તિકાસ્યુરરિષ્ટધ્વંસનાત્મકં ॥
અરિષ્ટાન્ ધ્વંસયેદ્ યસ્માદરિષ્ટધ્વંસનાત્મકે ।
અરિષ્ટાન્ ધ્વંસયેદ્ યસ્માદરિષ્ટધ્વંસનં તદા ॥
કથિતં દેવદેવેન શિવેન પરમાત્મના ॥
ચતુર્હસ્તં પુરાકૃત્વા વૃત્તં ચૈવ કરદ્વયં ।
વીથિકાહસ્તમાત્રા તુ દ્વારબન્ધં કરાત્મકં ॥
પ્રાગ્વૃત્તસ્ય વૃત્તં તુ મર્મ સ્યાત્ સોડષાઙ્ગુલં ।
તથૈવ દિક્ષુ વૃત્તાનિ કમલૈઃ સહિતાનિ ચ ॥
પદ્માનિ પઞ્ચશુક્લાનિ શ્યામં વૃત્તાન્તરં હિતં ।
કોણાનિ પાવકાભાનિ વીથિકાકાઞ્ચનપ્રભા ॥
દ્વારાણિ લોકપાલૈ વ? વિચિત્રાણ્યથ વર્તયેત્ ।
૬૮બ્) મધ્યે તુ નિષ્કલં પૂજ્યં હૃદયાદીનિ પૂર્વતઃ ॥
અસ્તં વિદિક્ષુ ન્યસ્તવ્યં નેત્ર બ્રહ્મ વિના શિવં ।
પઞ્ચાઙ્ગન્તુ શિવં પૂજ્યં પ્રાગ્વદ્ દ્વારાદિ વર્જિતં ॥
મણ્ડલે સ્મિન્ સ ચાપૂજ્યં નિષ્કલાઅખ્યં પરં શિવં ।
નિષ્કલે પરમેશાને નાન્યસ્યાધારમાદિશેત્ ॥
સર્વકામપદં નૃણાં મઘનિર્મા ચ નાર્ચિતં ।
અઘનિર્માચનં દૃષ્ટા સદ્યઃ પાપાદ્ વિમુચ્યતે ॥
અશ્વમેધસહશ્રાણિ કલાલાર્ઘન્તિ ષોડશીં ॥
બુદ્વ્યાધારમતો વક્ષ્યે શતભાગ કૃતે પુરે ।
સમન્તાત્ તિથિભાગે તુ કમલં તત્ર વર્તયેત્ ॥
તદ્બાહ્યે દિક્ષુ લિઙ્ગાનિ ક્રમાદષ્ટૌ વિવર્તયેત્ ।
મેખલાયુગસંયુક્તં કણ્ઠ દ્વિપદિકં હિતં ॥
ત્રિભિઃ પદૈસ્તુ ભદ્રં સ્યાત્ કોણેભંગલતાત્મકં ।
વીથીદ્વારવિહીનં તુ વીથીદ્વાર યુતં ક્વચિત્ ॥
લતા ઇન્દુ વિમાનૈસ્તુ લતાસ્તમ્ભૈઃ ક્વચિત્ મતં ।
લતાવિમાનલિઙ્ગં વા બુદ્વ્યાધારં પ્રકલ્પયેત્ ॥
આચાર્યબુદ્ધિમાશ્રિત્ય નાનારૂપત્વમાગતં ।
બુદ્વ્યાધારં તદાજ્ઞેયં સર્વકામફલપ્રદં ॥
સર્વેષાં ચૈવ મન્ત્રાણાં પીઠત્વે પરિકલ્પિતં ।
ઇતિ મણ્ડલવૃત્તા તુ કથિતં તવ લેશતઃ ॥
૬૯અ) ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે મન્ત્રપટલં ॥
અસ્ત્રાણાં સંપ્રવક્ષ્યામિ દશાનાં વર્તને સ્ફુટં ।
ન વિભક્તે તુ તુર્યાસ્રે વિકારૈઃ કમલં મતં ॥
તત્પૃષ્ટાપાર્શ્વયોરગ્રે કુર્યાચ્ચતુર્ભ્રમેણ તુ ।
પદાર્દ્ધાત્ પદમધ્યાન્તુ ખણ્ડચન્દ્ર દ્વયં દ્વયં ॥
ભાગત્રયોચ્છ્રિતં ભાગે તં ચ્છૃસં દ્વિગુણં લિખેત્ ।
એવં શૃઙ્ગ દ્વયં વર્ત્ય સુતીક્ષ્ણાગ્રં વહિભ્રમાત્ ॥
મધ્યશૃઙ્ગસ્ય મૂલન્તુ પદાર્દ્ધેન તુ વિસ્તૃતં ।
તત્મધ્ય પદિકં કાર્યં તદગ્ર તીક્ષ્ણવર્જસં ॥
ઇત્યેવં મધ્યશૃઙ્ગં તુ કાર્યમુત્પલ પત્રવત્ ।
અનેન વિધિના વત્સ કર્તવ્યં તુ ચતુર્મુખં ॥
શેષસૂત્રાણિ લોપ્યાણિ મધ્યેન્દુ હિમવર્ચસં ।
શૃઙ્ગાનિ કૃષ્ણવર્ણાનિ તન્મધ્યમરુણપ્રભં ॥
ચતુર્મુખં મહાવજ્રમિન્દ્રાસ્ત્રં તુ પ્રકાશિતં ।
અગ્ન્યાસ્ત્રં શક્તિસંજ્ઞં તુ કથ્યમાન શૃણુષ્વ તત્ ॥
ચતુરસ્રં ચતુર્ભક્તં સમંતાત્ કારયેત્ પુરં ।
ભાગત્રય પરિત્યાગાત્ શક્તિક્ષેત્રં પ્રજાયતે ॥
તસ્યોર્દ્ધ્વભાગં તદ્વચ્ચ સમન્તાદ્ ભાજયેત્ પુરઃ ।
તત્મધ્યાદ્ ભ્રામયેદ્ વૃત્તમગ્રાભાગદ્વયં વિના ॥
હીનચન્દ્રાકૃતિ યેન જાયતે સુપરિસ્ફુટં ।
તદન્તરે ભ્રમં ચાન્યન્તીક્ષ્ણવક્ત્રં તુ કારયેત્ ॥
વૃત્તં તદન્તરે કાર્યં ચતુષ્પાદં સ ચન્દ્રવત્ ।
ત્રિકોણશૃઙ્ગં કર્તવ્યં મધ્યશૃઙ્ગં શિખિધ્વજ ॥
૬૯બ્) ચતુષ્પદંત્તતદધો વેદિકા કમલાન્વિતા ।
વિસ્તૃતાભાગમાત્રેણ તદધો દણ્ડકલ્પના ॥
શક્તિશૃઙ્ગત્રયં કૃષ્ણં તત્મધ્યં પાવકપ્રભં ।
કમલપીતવર્ણન્તુ દણ્ડંવિદ્રુસમં નિભં ॥
અગ્ન્યસ્ત્રં શક્તિસંજ્ઞં તુ કથિતં લેશતો મયા ॥
સમાસ્ત્રં ચૈવ કંકાલં કથ્યમાનં શૃણુષ્વ તત્ ।
ચતુરસ્રે ચતુર્ભાગે ભાગત્રયવિવર્તયેત્ ॥
યમાસ્ત્રવર્તયેત્ તત્ર તદ્ભાગાદ્ વચનં લિખેત્ ।
લલાટનાશાચિબુકાઃ કર્ણનેત્રમુખધ્રુવઃ ॥
સ્મશ્રુ મૂર્ધજ્વાલં ચ દ્રંષ્ટ્રાલં ભીમવક્ત્રકં ।
તત્પદાત્ તદધો દણ્ડં કર્તવ્યં કાઞ્ચન પ્રભં ॥
ઇષત્ કૃષ્ણકરાલં ચ યમાસ્ત્રં કથિતં મયા ॥
ખડ્ગસ્તુ લક્ષણં વક્ષ્યે તુર્યાસ્રે વેદભાજિતે ।
ત્રિહાન્યોદશધાભાગં કર્તવ્યં ખડ્ગસિદ્ધયે ॥
તત્ક્ષેત્રં યચ્ચતુર્દ્ધા તુ તત્મૂલં તદ્વિભાજયેત્ ।
ઊર્ધ્વભાગિકાં ચાર્દ્ધાત્ પદાચ્ચ તલિકાં લિખેત્ ॥
પ્રગ્રહં સાર્દ્ધભાગેન કર્તવ્યં તદ્યવાકૃતિં ।
પાદેનાધો લિખેત્ તત્ર તલિકા વાયતા મતા ॥
તસ્યૈ ન મૂલભાગં તુ ચતુર્થાન્તં તથા ભજેત્ ।
દ્વિભાગં તુલ્ય યવકં તદ્ ભાગેન તુ વિન્યસેત્ ॥
અર્દ્ધચન્દ્રન્તુ તદૂર્ધ્વે તત્ મધ્યાત્ પરિવર્તયેત્ ।
૭૦અ) ચૈવં? * * * *? કાદ્યં? *
? જ્ઞેં વર્તયેત્ તતઃ ॥
પદ્ભાગા તુ ચતુર્ભિસ્તુ વિસ્તારં તસ્ય કલ્પયેત્ ।
યાવદગ્રે તુ વિસ્તારં તત્માત્રેણ તુ ચૂલિકા ॥
પ્રગ્રહસ્ય તુ મધ્યે તુ કમલં કાઞ્ચનં પ્રભં ।
ઊર્ધ્વન્તુ તલિકાશ્રુત્કા તથાદ્યે * *? લં લિખેત્ ॥
પવોદરં? ચાર્ધચન્દ્રં ચ હેમાભં પૂરયેત્ સદા ।
તદૂર્ધશ્યામમાયાભં ખડ્ગાસ્ત્રં રાક્ષસાર્ચિતં ॥
પાશાખ્યં વારુણાસ્ત્રં તુ કથ્યતે કૃતિકાસુત ।
હસ્તમાત્રં તુ વેદાશ્રં વિસ્તારાદ્ રવિવત્ ભવેત્ ॥
ઊચ્છ્રયં? તુ તદર્દ્ધેન પાશાંગાનિ વિવર્તયેત્ ।
વિસ્તારાદ્રવિભાગસ્ય મધ્યે નાભિ ત્રયં ભજેત્ ॥
ઉચ્છ્રયાખ્ય દીપં જીવં મૂલાર્દ્ધં વાઙ્ગજોદ્ભવઃ ।
ભાગોર્દ્ધેન ભ્રમં તસ્માત્ તસ્માદ્ ભાગેન ચાપરં ॥

તદૂર્ધં ભાગભાગેન વૃત્તન્તુ ત્રિતયં મતં ।
યથોર્ધ્વસંધિત્રિતયં મૂલસંધિસ્તૈથા ત્રયં ॥
વૃત્તત્રયં પરિભ્રામ્ય સ્વબુદ્વ્યાલો પયેત્ તતઃ ।
અધઃ યુચ્છં પ્રકર્તવ્યં નિર્ગમં વલનોદ્ભવતઃ ॥
સ્વક્ષેત્રાત્ પાદતો વક્ત્રં નેત્રભ્રાનાસિકાન્વિતઃ ।
નાન્યતાવર્તયેદ્ યસ્તં યથાસવ્યં તથેતરં ॥
તત્સૂત્રેણ મુખં તસ્ય વર્ત્યપિપ્પલપત્રવત્ ।
અક્ષિણી આદિસૂત્રે તુ પુચ્છં સ્યાદ્વિગુણ હ્યવઃ ॥
તચ્ચ કુણ્ડલવત્ કાર્યં ક્રમાત્ * *? ન? યન્સુત? ।
વક્ષનેત્રં નિતિં? વક્ત્રં કૃષ્ણાઙ્ગં મણ્ડલાંકિતં ॥
૭૦બ્) વારુણાસ્ત્રં મહાવીરં પાશાખ્યં કથિતં મયા ॥
વાયવ્યમકુશાસ્ત્રં તુ સંક્ષેપેણાવધારય ।
વેદાસ્રં વસુવ * * * * * * * * *
? ॥
અષ્ટમં સંજ?સૂર્યચ્ચન્દ્રં પાદહીનં તથોત્તરે ।
તદધોમલસારન્તુ ભાસાર્દ્ધેન વિનિર્દ્દિશેત્ ॥
મૂલે તુ કલસં તસ્ય દણ્ડમઙ્ગુષ્ઠવદ્ ભવેત્ ।
આકૃષ્ણમંકુશાકાયં મણ્ડિ * * * * * *?
॥
આરક્તં કાઞ્ચનાભં ચ દણ્ડં વા હેમવર્ચસં ।
વાયવ્યાસ્ત્રં સમાખ્યાતમંકુશં નામનામતઃ ॥
ચતુરસ્રે ચતુર્ભક્ત્રે ભાગત્રયવિવર્જનાત્ ।
શમ્નં બુદ્ધિવ * * * * * ગે * યથો ભજેત્ ॥?
મૂલભાગે પુનર્વ? ચૈર્ભુક્ત્વામુક્તિં? વિવર્તયેત્ ।
ભાગમાત્રોર્દ્ધતલિકા વિસ્તારાહ્યે? *? તોગિનિઃ? ॥
ચતુર્ભાગેર્ધ ચન્દ્રન્તુ તેન વૃત્તાશ્રિયં ભજેત્ ।
વિસ્તારાચ્છ્રયેતગ્રાહ્યે? પદિકંચ્ચિપદં? ક્રમાત્ ॥
યચોદરાકૃતિઃ કાર્યા તદધશ્ચર્કલં લિખેત્ ।
સાર્દ્ધભાગેન મધ્યાન્તુ વર્તયેદર્દ્ધ ચન્દ્રવત્ ॥
ગદા તુ દ્વિપદાદર્ઘ્યા તાસ્તકં તત્ર વર્તયેત્ ।
તન્મધ્યાદ્ વર્તયેદૂર્દ્ધ્વં ખણ્ડચણ્ડા કૃતિં શુભં ॥
નવપર્વા ગદાકાર્યા નાનારત્ન સમુજ્વલા ।
કુબેરાસ્ત્રં ગદાનામ શઙ્કરાસ્તુ મતઃ પરં ॥
૭૧અ) યદા શ્રાદ્ધં તતોગૃહ્ય વિસ્તારાદંકભિર્ભજેત્ ।
તદૂર્દ્ધાધસ્તથા કૃત્વા ભાગં ભાગં તુ પાર્શ્વયોઃ ॥
તદધો ભાગમેકન્તુ પુરાસંખ્યાનિગદ્યતે ।
મનુસંખ્યાનિભાગાનિ નારકાર્દ્ધન્તુ વિસ્તૃતં ॥
વિમ્બભાવવિભક્તં તુ મૂલાદૂર્દ્ધં સમુચ્છૃતૈઃ ।
વાયુ નૈર્-ઋતકોણાભ્યાં દ્વાવૃત્યૈ પઞ્ચભાગિકા ॥
અભ્યાં મન્તક્ષયં કાર્યં ત્રિપદાનુપરિભ્રમાત્ ।
તતો ભાગાષ્ટકં મધ્યાદુત્ ભજેદર્દ્ધ ચન્દ્રવત્ ॥
અન્તર્મુખં તુ કર્તવ્યં દ્વિતીયં પદિકં તતઃ ।
કિંતુ નવપદં ભ્રામ્ય ત્રિપદાન્ત ભ્રમાવધિ ॥
ચન્દ્રાર્ધકોટિતોનેયમૂર્દ્ધજીવં ચતુર્થકં ।
બહિર્ભ્રમાચ્છાલસૃંગં તતોપ્યંતરતોપરં ॥
યથૈકં પાર્શ્વશૃગન્તુ વર્તયેદપરં તથા ।
નિવર્ત્યપક્ષશૃંગૌ તુ પદાવર્તન વર્તયેત્ ॥
મૂલાર્દ્ધપદં સ્યાર્દ્ધ મધ્યશૃંગં સમાનભેત્ ।
વેદિકા વૃત્તમધ્યસ્થા પદદીર્ઘ્યા દ્વિપદોચ્છૃતા ॥
ચતુઃપદં તુ કમલં તત્ર કાર્ય સવીથિકં ।
વીથિકયોર્દ્ધરેખા તુ વૃત્ત દ્વિતયમન્તગા ॥
ત્રિગુણં દ્વિગુણં વાથ દણ્ડસ્યાચ્છુલમાનતઃ ।
દ્વિભાગવિસ્તૃતં દણ્ડં તદધો મૂલવર્તના ॥
ભાગભાગં તુ તત્પાર્શ્વે દત્વાસૂત્રં તતોગ્રતઃ ।
સમસૂત્રં ત્રિકોણન્તુ શૂલમૂલન્તુ વર્તયેત્ ॥
મૂલાગ્રે પરિતઃ કાર્યં દ્વિરેખં ખંડ ચન્દ્રકં ।
૭૧બ્) શૂલાચકાગ્રદેશે તુ ખણ્ડચન્દ્ર દ્વયંશિતં ॥
શૃઙ્ગત્રયં સદાકૃષ્ણં તન્મધ્યવરુણં હિતં ।
ચન્દ્રરેખાશિતાશસ્તા વેદિકાકનકપ્રભા ॥
પદ્મં કુંદેન્દુ વર્ણાભં દણ્ડકૃષ્ણાંજનં પ્રભં ।
શૂલં પાવકસકાશં રુદ્રાસ્ત્રં કથિતં મયા ॥
બ્રહ્માસ્ત્રં કમલં જ્ઞેયં લક્ષણં તસ્ય કીર્તિતં ॥
વિષ્ણોરસ્ત્રમથોવક્ષ્યે નામ્ના ચૈવ સુદર્શનં ।
પદ્મક્ષેત્રન્તુ દશધા વૃત્તવત્ કલ્પયેત્ પુરા ॥
પ્રથમે કર્ણિકા કાર્યા કેશરાણિ દલાનિ ચ ।
દલસન્ધિ દલાગ્રાણિ વ્યોમરેખા યુતાનિ ચ ॥
શુદ્ધકુન્દેન્દુ સંકાશં કમલં પઞ્ચભાગિકં ।
વક્ત્રનાભિસ્તુ ભાગેન નેમિબાહ્યે તુ ભાગિકા ॥
ચક્રારકાણિકાર્યાણિ ત્રિપદાનિ ક્રમેણ તુ ।
દ્વાદશાદં લિખેચ્ચક્રમેકૈકં નવભાગિકં ॥
દ્વાદશારં લિખેચ્ચક્રં સમન્તાદ્ વેદવર્જિતં ।
ક્ષેત્રમારકસંસ્થં તુ ત્રિશૃંગાદાનકં લિખેત્ ॥
અરક્તસ્ય તુ યત્ કણ્ઠં સમન્તાદ્ દ્વિપદં હિતં ।
અર્દ્ધચન્દ્રા તુ તદ્બાહ્યે ભ્રમાદન્તર્મુખૌ સ્થિતૌ ॥
વિસ્તારાત્ પદિકાકાર્યા વ્રચ્છ્રયાત્ પદિકો મતૌ ।
અર્દ્ધચન્દ્રં તતઃ કાર્યમધરોર્દ્ધસ્ય મધ્યતઃ ॥
૭૨અ) વક્ત્રારકં ભવેત્ યેવં પરશ્વધ સમાકૃતિ ।
અર્દ્ધાદર્દ્ધારકં કાર્યં દક્ષિણાવર્તમંતગં ॥
અથચ્ચારકહીનન્તુ ચક્રં કાર્યજનાર્દ્ધને ।
અવવિન્દં શિતં મધ્યે નાભિં કનકવર્દ્ધિતો ।
રાત્રાવર્તેન પૂર્યાણિ સદાચક્રારકાણિ તુ ॥
નેમીદરદસંચ્છિન્ના વિષ્ણુસ્ત્રં ચક્રમીરિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે મસ્ત્રવર્તનપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અસ્ત્રયાગં પુરાકાર્યં સર્વકર્મસુસિદ્ધિદં ।
સર્વેષાં ચૈવ પાશાનાં માદૌકાર્યં શિવપ્રદં ॥
ચતુર્હસ્તં પુરાક્ષેત્રં સમન્તાદ્વેદવર્તિતં ।
ભાગાભ્યાં દ્વિતીય જીવાદ્ બ્રહ્મસૂત્રાત્ પરિભ્રમાત્ ॥
ક્ષેત્રમધ્યેન્દ્ર ચન્દ્રં તુ ભ્રમેણાત્ સંપ્રજાયતે ।
ઊર્દ્ધાધો ભાગસંયોગં યથા તત્ર પ્રજાયતે ॥
ચતુષ્.કાષ્ટમતં પદ્મં દ્વારકણ્ઠં તદર્દ્ધતઃ ।
વિસ્તરેણ તુ કર્તવ્યં વિશેષમવધારય ॥
કણ્ઠં ચૈવ કપોલં વા ભાગાર્દ્ધેન વિનિર્દિશેત્ ।
શુક્લવર્ણં ભવેત્ પદ્મં ચન્દ્રાર્ધમઞ્જન પ્રભં ॥
પીતદ્વારં કર્ણિકા ચ ટંકાખ્યો સ્મિન્ પ્રપૂજયેત્ ।
એવં નિષ્પાદ્ પપીઠન્તુ પ્રણવે નાશનં ન્યશેત્ ॥
મધ્યે પૂજ્યં શિવાસ્ત્રન્તુ વજ્રાદીન્ પૂર્વતઃ ક્રમાત્ ।
વક્ત્રં નૈર્-ઋતઃ પત્રે તુ પદ્મમીશાન પત્રકે ॥
૭૨બ્) ઓંકારસંજ્ઞાનતિના ચતુર્થ્યન્તેન ચાર્ચનં ।
પુષ્પગન્ધાર્ઘદીપાદ્યૈઃ પૂજનીયાઃ પ્રયત્નતઃ ॥
મુદ્રા વૈ કાલકર્ણી તુ વધ્વા ચૈવ પ્રયત્નતઃ ।
ધ્યાનં પૂર્વાદિતં કાર્યં વજ્રાદીનાં ક્રમેણ તુ ॥
અથ પાશુપતસ્યૈવ લેશાદ્વ્યાનં શૃણુષ્વતત્ ।
પઞ્ચવક્ત્રં મહાઘોરં દશાબાહું ત્રિલોચનં ॥
વિકૃતં ભાસુરં ચોગ્રં પિઙ્ગભ્રૂસ્મેશ્રુમૂર્ધ્વજં ।
ખડ્ગખેટકનારા ચ ધનુઃ સૂત્રકમણ્ડલુઃ ॥
શક્તિશૂલં પરશુઞ્ચ બ્રહ્મદણ્ડકરાન્વિતં ।
એકપાદં દ્વિપાદં વા સમપાદં સુજાજ્વલં ॥
સર્વાઙ્ગભુજસમ્પન્નં નામયજ્ઞોપવીતિનં ।
ધ્યાતવ્યં સાધકેન્દ્રેણ પ્રણતાર્તિવિનાસનં ॥
કર્મચ્છિદ્રે સમુત્પન્ને ભયે વા કલહ સ્થિતૌ ।
અસ્ત્રયાગાભિશેષેકેણ સર્વવિઘ્નવ્યપોહનં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે અસ્ત્રયાગપટલં ॥
ગ્રહણાં મણ્ડલે પૂજા કર્તવ્યા તુ ચતુષ્કરે ।
ભૂતભક્તે પુરાક્ષેત્રે પદિકં કમલં ભવેત્ ॥
કમલાનાઞ્ચ મધ્યે તુ ત્યક્ત્વા તત્રાઙ્ગુલ દ્વયં ।
નવપદ્માનિ કલ્પાનિ દ્વારાણિ કમલ યથા ॥
દ્વારભાગં દ્વિધા કૃત્વા કણ્ઠાદિ રચનાન્વિતં ।
૭૩અ) પદ્માનિ ગ્રહરૂપેણ પ્રપૂર્યાણિ ગુરૂત્તમૈઃ ॥
આરક્તં ભાસ્કરં પદ્મં ભૂમિજસ્ય તથા હિતં ।
શુક્લમિન્દોર્ભાર્ગવસ્ય પીતં ચન્દ્ર સૂતસ્ય ચ ॥
તથા દેવગુરોઃ શસ્તં સૌચસ્ય કૃષ્ણવર્ચસં ।
રક્તસ્યામં દેવશ ઔધૂમાભં કેનવેહિતં ॥
સ્વવર્ણેનાર્ઘગન્ધાદીન્ પુષ્પનૈવેદ્યકાનિ ચ ।
ભાનુર્મધ્યે શશીપૂર્વમાહેયં વહ્નિ દિગ્ગતં ॥
દક્ષિણસ્યાં બુધઃ શુક્રસ્તુ નૈર્-ઋત્યાં ભૃગુનન્દનઃ ।
કવિવારુણદિગ્ભાગે શનિં સ્યાદ્ વાયુ ગોચરે ॥
શીર્ષશેષમુત્તરસ્યાં કેતુરીશાન ગોચરે ।
સંતાપં કૃન્તયેન્મધ્યે તત્સ્થાને પૂજયેદ્ રવિં ॥
એકૈકસ્યાહુતીનાં તુ શતં ગવ્યેન હોમયેત્ ।
સર્વ એકાદશસ્થાસ્તુ ભવન્તિ ગ્રહપૂજનાત્ ॥
હેમવસ્ત્રાન્નગચિતં તથાશ્વં દાપયેદ્ ગુરોઃ ।
યાત્રારંભે વિષ?દેવ સર્વોત્પાતે શિવ પ્રદાં ॥
ગ્રહશાંતિઃ પ્રકર્તવ્યાઃ ગ્રહાણાં વિધુરે સતિ ।
ઇત્યે તત્ ગ્રહ યોગન્તુ સંક્ષેપાત્ કથિતં તવ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે ગ્રહયાગપટલં ॥
અસ્ત્રશાન્તિ તતો વક્ષ્યે યથાવિધાનુપૂર્વશઃ ।
દિવ્યાન્તરિક્ષભૌમાનામુત્પાતાનાં વિશેષતઃ ॥

ગ્રહલુતાદિ સમને જ્વરાપસ્મારવઞ્ચને ।
૭૩બ્) પરરાષ્ટ્રભયે કાર્યા મહાવ્યાધિ પ્રકોપને ॥
વિનાયકોપ તપ્તૈશ્ચ શાન્તિ કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ ।
અઘોરાસ્ત્રં પુરાજપ્ત્વા લક્ષમાત્રંન્તુ સુવ્રતં ॥
વસ્વાદિત્ય ગ્રહાદીનિ ક્રોધોભૂમાનિ યોજયેત્ ।
લક્ષજાપેણ દિવ્યાનામુત્પાતાનાં વિનાશ કૃત્ ॥
તિલાજ્યાહુતિ હોમેણ તત્સંખેન શિખિધ્વજં ।
તદદ્વાદ્વ્યોમજાતાનાં વિનાશયેત્ ॥
કેવલેન ઘૃતેનૈવ તત્રષ્ઠીમાચ્છિખિધ્વજ ।
લક્ષપાદેન હોમેન ઉત્પાતાનાવિનાશયેત્ ॥
ઘૃતગુગુલહોમેન નાશયેદનૃતં વચઃ ।
ભૂર્વામૃતાજ્યહોમેન સર્વવ્યાધીર્ન્નિકૃન્તયેત્ ॥
લક્ષપાદજપાદ્ વત્સ હવનાત્ પાર્વતી સુત ।
સહસ્રેણ તુ દુઃસ્વપ્નં ઘૃતહોમેન નાશયેત્ ॥
અયુતાત્ ગ્રહદોષાંશ્ચ યવૈર્ઘૃતવિમિશ્રિતૈઃ ।
વિનાયકાર્તિસમનમયુતેન ઘૃતસ્ય તુ ॥
વેતાલોત્થાપને શાન્તિ દ્વ્યાયુતાં ગોઘૃતેન તુ ।
મહાવૃક્ષસ્ય ભઙ્ગે તુ ધ્વજભઙ્ગે વિશેષતઃ ॥
સ્વજનાનાં વિરોધે ચ વ્યાલકાક ગૃહે સ્થિતે ।
અરંણ્યાનાં પ્રવેશેણ ગૃધ્રભાસાદિકે ગૃહે ॥
દૂર્વામૃતાજ્યહોમેન ત્ર્યયુતાં ચ્છન્તિમાદિશેત્ ।
દારુણે ભૂમિકમ્પે ચ ઉલ્કાપાતે શિખિધ્વજ ॥
અયુતાન્તિલહોમેન ન સઘૃતે શાન્તિકં ભવેત્ ।
૭૪અ) શ્રવન્તિ રુધિરં પત્ર શૂન્યદેવ દ્રુમાદયઃ ॥
ધ્વનન્તિ ચારુદન્ત્યત્ર નૃત્યન્તિ ચ હસન્તિ વા ।
અયુતાદ્ યઙ્ગુલે નૈવ શાન્તિકં નાન્યથા ભવેત્ ॥
ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યાભ્યાં પ્રતિબિમ્બવિશેષતઃ ।
દ્વ્યયુતાત્ ઘૃતહોમેન શાન્તિકં તદ્રકારયેત્ ॥
અકાલફલપુષ્પાણાં પક્ષિણાં દર્શનેથવા ।
અયુતાદમૃતાહોમાચ્છાન્તિકં તત્ર જાયતે ॥
ઌતાભયે સમુત્પન્ને ચ્છિન્નયા સઘૃતેન તુ ।
અયુત દ્વય હોમેન શાન્તિકં તત્ર જાયતે ॥
લક્ષેણરાષ્ટ્રભઙ્ગે તુ તિલાજ્યેન ન શાન્તિકં ।
મારીપ્રજાયતે યત્ર પરરાષ્ટ્ર ચતુષ્પદે ॥
ત્ર્યયુતાન્ ઘૃતહોમેન શાન્તિકં તત્ર જાયતે ।
દ્વિપદાનાં પદામારીદુર્ભિક્ષ્યં વા પ્રજાયતે ॥
લક્ષાર્ધેન મહાશાન્તિરાસુ યત્ર ઘૃતેન તુ ।
હસ્તિમારીપ્રસાત્યર્થ તથાહોમં પ્રકલ્પયેત્ ॥
કરિણીદન્તવૃદ્ધૌ તુ હાસ્તિનીમદદર્શને ।
કવન્ધદર્શને રાત્રૌ સ્વપ્ને હોમં યથાપુરા ॥
અયુતાદાશુશાન્તિઃ સ્યાચ્છાસ્ત્રે સ્મિન્ કાલસંજ્ઞકે ।
અકાલભંગર્ભયાને? તુ ઘૃતહોમેન શાન્તિકં ॥
કન્યા પ્રજા ભવેદ્ યત્ર શતતં તત્ર શાન્તિકં ।
અયુતા કૃતિ હોમેન માર્જગુગ્ગુલહોમતઃ ॥
યેષાં વકુલહાનિ સ્યાત્ સ્ત્રી વા ગર્ભં ન ગૃહ્ણતિ ।
૭૪બ્) નપુંસકં વાજાયેજાતં યત્ર વિનશ્યતિ ॥
ક્ષીરામૃતાજ્યહોમેન શાન્તિકં નાન્યથા ભવેત્ ।
વિકૃતા યત્ર જાયંતે રુડં વા જાયતે ક્વચિત્ ॥
વિજાતયો વિવર્લ્લોશ્ચકેવિચ્ચા? પશુરૂપિણઃ ।
તત્રાયુત ઘૃતેનૈવ શાન્તિકમમૃતાસહ ॥
મહાવ્યાધિ ભયં યત્ર મહામારીથવા ભવેત્ ।
સર્વાર્થ ઘૃતલાજાદિઃ શાન્તિકં તત્ર કારયેત્ ॥
કર્મલોપે તુ વર્ણાનાં સ્વજનાનાં વિરોધતઃ ।
તત્રા યુતેન શાન્તિઃ સ્યાત્ પૌર્વે હોમેન ષણ્મુખ ॥
યાત્રાકાલે યુતં હોમ્યં કાપિલં ઘૃતસમ્મિતં ।
તિલાજ્યહોમકારણાદુત્તમાસિદ્ધિસાધને ॥
મધ્યમાયાં તદર્ધેન તત્પાદાદધમાસુચ ।
યથાજાયતથાહોમઃ શસ્ત્રશાન્તૌ પ્રકલ્પયેત્ ॥
અઘોરાસ્ત્રપ્રપન્નાનાં વિઘ્નાયાન્તિ દિશોદશઃ ।
અઘોરાસ્ત્રં મહાસ્ત્રં તુ જ્ઞેયં પાશુપતસ્ય ચ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન અઘોરાસ્ત્ર સમભ્યસેત્ ।
અઙ્ગન્યાસૈઃ પુરાકાર્યા હૃદયાદિ પ્રભેદતઃ ॥
હૃદયં શિરસં ચૈવ શિખાં કવચમેવ ચ ।
અસ્ત્ર પ્રકલ્પયેદ્ યત્નાદેકવૃદ્વ્યાદિતઃ ક્રમાત્ ॥
જાતિ યોગં પ્રકર્તવ્યં ષડઽઽગઞ્ચૈતતો ન્યસેત્ ।
નેત્રવેદમયવર્ણં સાર્દ્ધં શિવમુખાત્મતં ॥
૭૫અ) જપ્તવ્યં સાધકેન્દ્રેણ ન્યાસં કૃત્વા તુ પૂર્વશઃ ।
ધ્યાતવ્યં પઞ્ચમૂર્દ્ધાનં દશવાહું સુતેજસં ॥
ભિન્નાજેન વયે પ્રખ્યં પિઙ્ગત્રાસ્મશ્રુમૂર્ધજં ।
ગોણાસાભરણં દેવં વ્યાલયજ્ઞે પવીતિનં ॥
હિમકુન્દેન્દુ દશનં કોટરાક્ષં સુભીષણં ।
ખડ્ગચર્મધરં દેવં સરચાપસમન્વિતં ॥
પરશ્વધગદાવજ્રશૂલગ્રહણોદ્યતં ।
દંડાકુંશધરં દેવં પ્રણતાર્ત્તિવિનાશનં ॥
એવં વિધં સદા ધ્યેયં પૂજિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ।
જપ્તવ્યં પરયા ભક્ત્યા હોમં કુર્યાદહર્નિશં ॥
યાવદ્ ભૂરિત શાન્તિ સ્યાદ્ યાવદ્ વા સિદ્ધિસાધનં ।
તાવજ્જપાર્ચનં હોમં કર્તવ્યં સિદ્ધિમિચ્છતા ॥
અસ્ત્રજાપી ભવેદ્ યત્ર તત્ર શાન્તિઃ સદાભવેત્ ।
સર્વબાધાપ્રશમનં તત્ર તત્ર પ્રજાયતે ॥
અસ્ત્રજાપી સદાપૂજ્યો યથૌ વૈ ભગવચ્છિવઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે અસ્ત્રપટલં ॥
અથ પાશુપતાસ્ત્રેણ શાન્તિકં કારયેદ્ યથા ।
કથયામિ સમાસેન સંક્ષેપેણાવધારયઃ ॥
દિવ્યાન્તિરિક્ષભૌમાનામુત્પાતાનાં શિખિધ્વજ ।
નાશયેલ્લક્ષજાપેણ તથા હોમેન ષણ્મુખ ॥
પૂર્વોક્તોત્પાતશસને તથા હોમાજપઃ સ્મૃતઃ ।
કિંતુ પંક્તિ ગુણં કાર્યં તદોત્પાતનિવારણં ॥
૭૫બ્) મહાપાશુપતે નાથ કર્તવ્યં પાદતઃ સદા ।
સાષ્ટૌત્તરં શત યસ્ય હ્રદ્ધરુણિ? વ્યવસ્થિતં ॥
તસ્યાપુનૈકહોમેન કૃન્તયેત્ સકલા પદઃ ।
તદર્થં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રમાલા યથા સ્થિતં ॥
ઓં નમો ભગવતે પાશુપતાય અતુલબલવીર્યપરાક્રમાય ત્રિપઞ્ચ નયનાય
નાનારૂપાય નાનાપ્રહરણોદ્પતાય સર્વાઙ્ગવક્ત્રાય
ભિન્નાંજનદયપ્રખ્યાય શાશનવેતાલપ્રિયાય સર્વવિઘ્નનિકૃતં
નાર્હાય સર્વસિદ્ધિપ્રદાય ભક્તાન્ કમ્પિને ।
અસંખ્યવક્ત્રભુજપાદાય । પઠિતસિદ્ધય વેતાલવિડાસિને ।
સાકિનીક્ષોભજનકાય વ્યાધિનિગ્રહકારણે । પાપભક્ષાય સોમસૂર્યાગ્નિ
નેત્રાય વિષ્ણુકવચાય ઇન્દ્રવજ્રહસ્તાય યમદણ્ડાય
વરુણપાશારુદ્રત્રિશૂલાય જ્વલનજિહ્વાય સર્વરોગવિદ્રાવનાય
ગ્રહનિગ્રહકારણે દુષ્ટનાગક્ષયકારિણે ।
ઓં કૃષ્ણપિઙ્ગલાય ફટ્ । ક્રૂરાય ફટ્ । વજ્રહસ્તાય ફટ્ । ઇન્દ્રાય ફટ્ ।
શક્તયે ફટ્ । અગ્નયે ફટ્ । દણ્ડાય ફટ્ । યમાય ફટ્ । ખડ્ગાય ફટ્ ।
નૈર્-ઋતાય ફટ્ । વરુણાય ફટ્ । પાશાય ફટ્ । ધ્વજાય ફટ્ ।
અંકુશાય ફટ્ ।
૭૬અ) વાયવે ફટ્ । ગદાયૈ ફટ્ । કુબેરાય ફટ્ । ત્રિશૂલાય ફટ્ ।
ઈશાનાય ફટ્ । મુદ્ગરાય ફટ્ । ચક્રાયૈ ફટ્ । પદ્માય ફટ્ । નાગાસ્ત્રાય
ફટ્ । ખાદકાસ્ત્રાય ફટ્ । મુણ્ડાસ્ત્રાય ફટ્ । કઙ્કાલાય ફટ્ ।
ઇશાનાસ્ત્રાય ફટ્ । પિચ્છકાસ્ત્રાય ફટ્ । ક્ષુરિકાસ્ત્રાય ફટ્ । માત્રાસ્ત્રાય
ફટ્ । બ્રહ્માસ્ત્રાય ફટ્ । શક્ત્યસ્ત્રાય ફટ્ । ગણાસ્ત્રાય ફટ્ । સિદ્ધાસ્ત્રાય
ફટ્ । પિલિપિચ્છાસ્ત્રાય ફટ્ । ગન્ધર્વાસ્ત્રાય ફટ્ । પૂર્વાસ્ત્રાય ફટ્ ।
દક્ષિણાસ્ત્રાય ફટ્ । વામાસ્ત્રાય ફટ્ । પશ્ચિમાસ્ત્રાય ફટ્ । માત્રસ્ત્રાય
ફટ્ । સાકિણ્યસ્ત્રાય ફટ્ । યોગિન્યસ્ત્રાય ફટ્ । ડાકિન્યસ્ત્રાય ફટ્ ।
ડામરિકાસ્ત્રાય ફટ્ । લોમાસ્ત્રાય ફટ્ । શિવાસ્ત્રાય ફટ્ । ઈશાનાસ્ત્રાય ફટ્
। તત્પુરુષાસ્ત્રાય ફટ્ । અઘોરાસ્ત્રાય ફટ્ । વામાસ્ત્રાય ફટ્ । સદ્યોજાતાસ્ત્રાય
ફટ્ । હૃદયાસ્ત્રાય ફટ્ । શિરીસ્ત્રાય ફટ્ । શિખાસ્ત્રાય ફટ્ । કવચાસ્ત્રાય
ફટ્ । નેત્રાસ્ત્રાય ફટ્ । મહાસ્ત્રાય ફટ્ । ગરુડાસ્ત્રાય ફટ્ । પુરુષાસ્ત્રાય
ફટ્ । રાક્ષસાસ્ત્રાય ફટ્ । દાનવાસ્ત્રાય ફટ્ । ગ્રહાસ્ત્રાય ફટ્ । હઃ અસ્ત્રાય
ફટ્ ।
૭૬બ્) ક્ષઃ નરસિંહાસ્ત્રાય ફટ્ । વારાહાસ્ત્રાય ફટ્ । સર્વાસ્ત્રાય ફટ્ ।
વઃ ફટ્ । લ ફટ્ । યઃ ફટ્ । મઃ ફટ્ । ત્રિં ફટ્ । પ્રોં ફટ્ । પ્રીં ફટ્ ।
ભૂઃ ફટ્ । ભુવઃ ફટ્ । સ્વઃ ફટ્ । મહઃ ફટ્ । જનઃ ફટ્ । તપઃ ફટ્ ।
સત્યલોક ફટ્ । સર્વમાભાસ ફટ્ । સર્વતત્વ સર્વપ્રાણૈ ફટ્ । સર્વનાડી
ફટ્ । સર્વકારણ ફટ્ । સર્વદેવ ફટ્ । હ્રીં ફટ્ । હૂં ફટ્ । ક્રૌં ફટ્ ।
લં ફટ્ । ભૈરવાસ્ત્રાય ફટ્ । માયાસ્ત્રાય ફટ્ । કામાસ્ત્રાય ફટ્ ।
કાયાસ્ત્રાય ફટ્ । ક્ષેત્રાપાલાસ્ત્રાય ફટ્ । ક્રૂરાસ્ત્રાય ફટ્ । ભાસ્કરાસ્ત્રાયૈ

ફટ્ । ચન્દ્રાસ્ત્રાય ફટ્ । વિઘ્નેશ્વરાસ્ત્રાય ફટ્ । ખાં ખૌં ફટ્ । ક્ષાં
ક્ષીં ફટ્ । ભ્રામય ભ્રામય ફટ્ । સંતાપય ૨ ફટ્ । ચ્છેદ્ય ૨ ફટ્ ।
ઉન્મૂલય ૨ ફટ્ । ત્રાસય ૨ ફટ્ । સંજીવય ૨ ફટ્ । વિદ્રાવય ૨ ફટ્ ।
સર્વદુરિતં નાશય ૨ ફટ્ । સર્વદાવર્તનાદેવસર્વવિઘ્નાન્વિનાશયેત્ ।
મહાસ્ત્રેણ મહાશાન્તિર્જાયતે । નેત્ર સંશયઃ કૂષ્માણ્ડાય
યાન્તધ્યાનાશ્ચ દુમ્બરાયે વિનાયકાઃ । શતાવર્તન તેષાં તુ શાન્તિર્ભવતિ
નાન્યથા । જ્વરઌતાદયો દોષાઃ પરખાખોદકાદયઃ । સપ્તાવર્તનયાં
સાન્તિ તપઃ? સૂર્યાદયે યથા ।
૭૭અ) ઉત્તમાધમસિદ્ધીનાં જપ્તવ્યં સિદ્ધિમિચ્છતા ।
અસ્ય લક્ષાર્દ્ધ જાપેન રુદ્રતુલ્યો ભવેન્નરઃ ॥
નિગ્રહાનુગ્રહે શક્તઃ સંભવેન્નાન્યથા સુત ।
હોમસ્તુ જપવત્ કામઃ શસ્ત્રજાપેષુ સર્વસુ ॥
તદાસમર્થો ભવતિ સાધકઃ સિદ્ધિ સાધને ।
દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાનાં મુત્પાતાનાં વિમર્દને ॥
નાશયેત્ નાત્રસંદેહઃ નમઃ સૂર્યોદયે યથા ।
ગુગ્ગુલેન ઘૃતેનૈવ સહસ્રાહુતિ યોગતઃ ॥
નાસયેત્ સર્વદુરિતાનસ્ત્રરાજપ્રભાવતઃ ।
ય ઇદં પઠતે નિત્યં સકૃદ્વિઘ્નૈ ન બાધ્યતે ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે પાશુપતાસ્ત્રપટલં ॥
અથાતઃ પાશુપતેર્મહાપાશુપતાસ્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ તદ્યથા ।
ઓં હઃ ફટ્ । ઓં શ્લીં હૂં ફટ્ । ક્ષૂ ફટ્ । ક્ષ ફટ્ । જ્ઞ ફટ્ । હ્રઃ ફટ્ ।
શ્રીં ફટ્ । સ્રઃ ફટ્ । સ્ત્રીં ફટ્ । સ્ત્રઃ ફટ્ । રીં ફટ્ । રઃ ફટ્ । લ્રીં ફટ્ ।
લ્રઃ ફટ્ । વ્રીં ફટ્ । વ્રઃ ફટ્ । સ્રીં ફટ્ । સ્રઃ ફટ્ । ભ્રીં ફટ્ । ભ્રઃ
ફટ્ । વ્રીં ફટ્ । બ્રઃ ફટ્ । હ્રીં ફટ્ । હ્રઃ ફટ્ । પ્રીં ફટ્ । પ્રઃ ફટ્ ।
ત્રીં ફટ્ । ત્રઃ ફટ્ । દ્રીં ફટ્ । દ્રઃ ફટ્ । ધ્રીં ફટ્ । ધ્રઃ ફટ્ । દ્રીં
ફટ્ । દ્રઃ ફટ્ । હ્રીં ફટ્ । હ્રઃ ફટ્ ।
૭૭બ્) બ્રીં ફટ્ । બ્રઃ ફટ્ । ચ્છ્રીં ફટ્ । ચ્છ્રઃ ફટ્ । જ્રીં ફટ્ । જ્રઃ
ફટ્ । ગ્રીં ફટ્ । ગ્રઃ ફટ્ । ક્રીં ફટ્ । ક્રઃ ફટ્ । ખ્રીં ફટ્ । ખ્રઃ ફટ્ ।
ગ્રીં ફટ્ । ગ્રઃ ફટ્ । ઘ્રીં ફટ્ । ઘ્રઃ ફટ્ । હ્રીં? ફટ્ । ઊઃ ફટ્ । અં
ફટ્ । આં ફટ્ । ઇ ફટ્ । ઈ ફટ્ । ઉં ફટ્ । ઊં ફટ્ । ઋં ફટ્ । ૠં ફટ્ ।
ઌ ફટ્ । ૡ ફટ્ । એં ફટ્ । ઐં ફટ્ । ઓં ફટ્ । ઔં ફટ્ । અં ફટ્ । અઃ
ફટ્ । હા હા ફટ્ । ક્ષ્રં ફટ્ । ક્ષ્રાં ફટ્ । સ સ્રા ફટ્ । શ શ્રા ફટ્ ।
ચ્છ્રૃક્ ૨ ફટ્ । ક્ષ્રીં ક્ષ્રૌ ચ્છૃક્ ૨ । જ્રીં જ્રૌં ચ્છૃક ૨ । ચ્છૃક
ચ્છૃક ફટ્ ૫ । હ્રીં ૨૧ ફટ્ ૨૦ ફટ્ હૂં હૂં ફટ્ હૂં ૧૨૦ । ઔં ઔં
ક્ષઃ ફટ્ ફટ્ ૨૦ । ફટ્ હઃ ૨૦ છટ હ્રૌં ૨૦ ફટ્ હ્રૈં ૨૦ ફટ્ ૧૦ ગ્રોં
૨૦ ફટ્ ૨૦ સ્રૌઃ ૧૧ ફટ્ ૧૧ હ્રીં હ્રં ફટ્ । હ હા હ હા હ હા હ હ હ હ હ
હ હ હા હ હા હા હા હા હા હા હા હા ફટ્ ૮ । હૂં પ્રૈં ફ ૧૦ હન હન
ફટ્ ૧૦ દહ ૨ ફટ્ ૨ પચ ૨ ફટ્ ૨ મથ ૨ ફટ્ ૨ સર્વાન્ દુષ્ટાન્ ચૂર્ણય

ફટ્ ૨ ઘાતય ૨ ફટ્ ૨ સર્વદુરિતાન્વિધ્વંસય ૨ ફટ્ ૨ સર્વગ્રહાન્ મર્દય
૨ ફટ્ ૨ । સર્વવિઘ્નાન્ વિત્રાસય ૨ ફટ્ ૨ સર્વ પાપાન્ ભસ્મસાત્ કુરુ ૨ ફટ્

સર્વવ્યાધીન્ ભક્ષય ૨ ફટ્ ।
૭૮અ) સર્વ જ્વરાન્ પાતય પાતય ફટ્ । સર્વાપસ્મારાન્ દહ ૨ ફટ્

સર્વનાગાન્ નિર્વિષં કુરુ ૨ ફટ્ સર્વાન્ માદાન્ દ્રાવય ૨ ફટ્ । ૨ । સર્વ
કુહકાન્ ચ્છિન્દ ૨ ફટ્ । ૨ । પરયંત્રાન્ ગ્રસ ૨ ફટ્ ૨ પર કૃત્યાન્ ચૂર્ણય

ફટ્ ફટ્ પરમન્ત્રાન્ વિદારય ફટ્ । પરધ્યાનાન્ ભસ્મં કુરુ ૨ ફટ્
સર્વજ્ઞદહ ૨ ફટ્ ૨ શિરોવેદના કર્ણ વેદના ચક્ષુર્વદના હૃદ્વેદના
પાર્શ્વવેદના કોષ્ઠૈ વેદનાપાયુ વેદના પાદવેદનાનિ કૃંતય ૨ ફટ્

રુદ્ર સત્યેન વિષ્ણુસત્યેન બ્રહ્મસત્યેન સર્વદુષ્ટાંસ્તપ્તય ૨ ભંજય

માર્જય ૨ પાતય ૨ ફટ્ ૫૦ ઓં મહાપાશુપતાય ત્રિનયનાય
પઞ્ચાશદ્વર્ણદેહાય સોમસૂર્યદ્રંષ્ટ્રાય દિગ્ભુજાય નમઃ સ્વાહા ।
વષટ્ વૌષટ્ હૂં ફટ્ પ્રહરણાય યમભુજઙ્ગહારાય રુદ્રહૃદયાય
બ્રહ્મશિરો રુહાય વિષ્ણુકવચાય દેવદૈત્યદાનવ
નાગયક્ષરાક્ષસપિશાચપ્રેતભૂતડાકિની સાકિની સિદ્ધવિદ્યાધરાણાં
સમયવ્યુતાનાં પાતય ૨ ફટ્ ૧૦૮ ય ઇદં પઠ માનસ્ય સમીહિત
વિઘ્નકારિણાં મન્ત્રબલં ધ્યાનબલં દ્રવ્યબલં સ્વાહા બલં ભસ્મસાત્
કુરુ

૭૮બ્) પઃ ફટ્ ૧૦૮ હૂં ફટ્ ૨૦ શિવાસ્ત્રાય ફટ્ ૧૦ હ્રીં હૂં
મુંડાસ્ત્રાય ફટ્ ૧૦ ઓં હ્રું હ્રૌં બ્રહ્મશિરે ફટ્

હેત્રૌપિચ્છિકાસ્ત્રાય અપ્રતિહતમતિવીર્યપરાક્રમાય ફટ્ જ્ઞં અઘોરાસ્ત્રાય
ફટ્ । ૫૦ ઓં શ્લીં પશૂં જ્ઞં ફટ્ હાઃ ૨૦ હં ૨૦ મહાસ્વાદકાસ્ત્રાય
ફટ્ । ઓં ક્ષાં ક્ષૌં દક્ષઃ સ્વૌં ગરુડાસ્ત્રાય ફટ્ । ૨૦ ઓં વર્ગ

મુદર્શન મહાચકરાજાય પર ઋત્યાચ્છિન્દ ૨ ફટ્ ૨૦ ઓં આં
વૈનાયકાસ્ત્રાય હૂં ફટ્ ૨૦ ઓં ગન્ધર્વાસ્ત્રાય ફટ્ । ૬૦ । ઓં હું હ્રં
નાગાસ્ત્રાય ફટ્ ૨૦ ઓં હ્રં હ્રીં હલલં દૈત્યાસ્ત્રાય ફટ્ ૨૦ લામાસ્ત્રાય
ફટ્ ૨૦ હૂં ડં મં રં કંકાલાસ્ત્રાય ફટ્ ૨૦ હા હાં હાં હૂં હૂં
હું ક્ષઃ નરસિંહાસ્ત્રાય ફટ્ પ્રં ક્રઃ પ્રં ક્રઃ રેખ ૩ સ્વુઃ

પિચ્છિકાસ્ત્રાય ફટ્ ૨૦ હંસાય ફટ્ પરમહંસાય ફટ્ । છ્રક ફટ્ હૂં
ઓં નમો ભગ્વતે પઠિત સિદ્ધાય મહાપાશુપતાસ્ત્રાય નમો નમઃ ।
બ્રહ્માસ્ત્રાય ચ્છગલાસ્ત્રાય રૂપાસ્ત્રાય સર્વેષાં દુષ્ટાનાં નિપાતયઃ

ગર્ભાન્ પાતય દેવાસુરાણાં મર્ત્યાનાં સમયસ્થિતાનાં ભસ્મશાત્ કુરુ

ફટ્ ફટ્ ॥
ય ઇદં પઠતે નિત્યં ત્રિકાલં સિવસં નિધૌ ।
સર્વાન્ કામાન્ વાપ્નોતિ વિના વિઘનિશ્ચ ષણ્મુખ ।
૭૯અ) દિવ્યાન્તરિક્ષભૌમાનાં મુત્પાતાનાં વિનાશકૃત્ ॥
સર્વોત્પાતેષુ મન્ત્રોયં નાશનેન પરં પરં ।
સર્વારમ્ભં પરિત્યક્ત્વા અસ્ત્રજાપં સમારભેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે મહાસ્ત્રકથનપટલં ॥
શિવશાન્તિં પ્રવક્ષ્યામિ સમાસાત્ ક્રૌંચ સૂદન ।
દિવ્યોત્ પાતેષુ સર્વેષુ વ્યોમજેષુ વિશેષતઃ ॥
ભૌમાત્ પાતેષુ સર્વેષુ દૂર્ન્નિમિત્તેપિ શાકરિ ।
ચતુર્હસ્તે પુરે ભદ્રે ચતુર્ચણૌ પશોભિતે ॥
પૂજયેત્ તત્ર દેવેશ કુંભે વૈ મણ્ડલે તથા ।
ઈશાનં કર્ણિકાયાન્તુ બ્રહ્માઙ્ગ સહિતં ન્યસેત્ ॥
પુરુષં પૂર્વપત્રેષુ અઘોરં દક્ષિણે દલે ।
વામં વામદલે પૂજ્યં બ્રહ્માઙ્ગ સહિતં શિવં ॥
સદ્યોજાતં વારુણે તુ હૃદયાદ્યાસ્ત્રકોણગાઃ ।
સર્વસ્યો દિશિ નેત્રન્તુ રક્ષણં સર્વદિક્ષુ ચ ॥
ચન્દ્રનેત્રેન્દુ કલિકાન્ મન્ત્રાન્ સૂત્રપ્રપૂજયેત્ ।
એકૈકસ્યાહુતીનાઞ્ચ સહશ્રાર્દ્ધન્તુ હોમયેત્ ॥
ઘૃતેન ગુગ્ગુલેનૈવ દિવ્યોત્ પાતેષુ શાન્તયે ।
તદર્ધાદન્તરિક્ષોત્થ દુરિતાનાં વિમર્દને ॥
અમૃતાઘૃતહોમેન ભૂતપત્રે ઘૃતેન વા ।
તદર્દ્ધા હોમજાનાં તુ તિલૈર્ઘૃતવિમિશ્રિતૈઃ ॥
શાન્તિઃ પ્રજાયતે વત્સ ગ્રહદોષે તથૈવ ચ ।
વિનાયકોપ તપ્તાનાં વ્યોમવચ્છાતિ કલ્પના ॥
મહાવૃક્ષસ્ય ભઙ્ગે તુ ધ્વજભઙ્ગેષુ તેન તુ ।
આરણ્યાનાં પ્રવેશેન વામવ્યાલાદિકેષુ ચ ॥
અયુતમાહુતીનાં તુ તિલાજ્યેન તુ કારયેત્ ।
હસ્તિપાતે મહાશાન્તિ દિવ્યવચ્ચ સમાચરેત્ ॥
લૂતાગર્દભરિસ્ફોટે અયુતં ત્રિમધુપ્લુતં ।
કાકોલૂકકષાલાદિ પ્રવિષ્ટે મન્દિરે ક્વચિત્ ॥
અયુતદ્વય હોમેન શાન્તિકં ઘૃતતણ્ડુલઃ ।
ઉલ્કાપાતે તુ નિર્ઘાતે ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥
ભૌમાઙ્ગમે મહાસેન ગન્ધર્વાણાં તુ દર્શને ।
ગન્ધર્વનગરે તદ્વત્ ધ્વજભઙ્ગે વિશેષતઃ ॥
મહાદ્રુમ પ્રભઙ્ગે ચ કીલોલ શ્રવણેન ચ ।
રક્ત વૃષ્ટૌ વસા વૃષ્ટૌ વજ્રપાતે મુદારુણે ॥
રિક્ષતા યત્ર જાયંતે યુગ્મરુંડાણ્ડજસ્તથા ।
કુમાર્યઃ શતતં યત્ર જાયંતે વાન પુંસકાઃ ॥
જાતા યત્ર ન કલ્પન્તિ દ્વિપદા વા ચતુઃ પદા ।
મારી પ્રજાયતે યત્ર ભયં વા રાક્ષસેષુ ચ ॥
શિવશાન્તિસ્તદા તત્ર કર્તવ્યા સિદ્ધિમિચ્છતા ।
દિવ્યાનાં લક્ષહોમેન શાન્તિકન્તુ જપન્તથા ॥
વ્યોમજાનાં તદર્ધેન જપેન હવનેન ચ ।
તદર્દ્ધા હૌમજાનાં ચ તત્ સદ્ વા દારુણેષુ ચ ॥
દિવ્યાનાં તુ તિલાજેન વ્યોમજ્યેનાં ઘૃતગુગ્ગુલં ।
મધુપ્લુતદૂર્વયા ભૌમજાનાં તુ શાન્તિકં ॥
૮૦અ) પઞ્ચમં તુ તનુ શ્રીમાં તત્ર * * * શાન્તિકે ॥
હોં ઈશાનાય * *? । ઓં હોં ઈશાનવક્ત્ર તત્પુરુષાય *
? । ઓં હાં ઈશાનવક્ત્રાયા અઘોરાય * *? । ઓં હાં
ઈશાનવક્ત્રાય વામદેવાય * *? । ઓં ફોં
ઈશાનવક્ત્રસદ્યોજાતાય * *? । ઇતિ ઈશાનબ્રહ્માણિ અનેનૈવ
તથાઙ્ગાનિ ।
સ્વવર્ણૈશ્ચૈવ સર્વેષાં બ્રહ્માણ્યઙ્ગાનિ કલ્પયેત્ ।
આસનં પ્રણવેનૈવ મૂર્તિ તે નૈવ વૈ દ્વિધા ॥
પાદ્યાચમનપૂર્વાણિ દાતવ્યા ભારકેણ તુ ।
એવં જ્ઞાત્વા મહાસેન શિવશાન્તિં સમારભેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે શિવશાન્તિપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રહસ્ય પરમાદ્ભુતં ।
યન્ન કસ્ય ચિદાખ્યાતં તદિદાની નિગદ્યતે ॥
મન્ત્રરાજવિધાનન્તુ સમાસાત્ ક્રૌઞ્ચ સૂદન ।
મન્ત્રરાજં મહામંત્રં સર્વપાપક્ષયંકરં ॥
સપ્તકોટ્યસ્તુ મંત્રાણાં યસ્યાસન ગતા સ્થિતાઃ ।
ભવાન્તકં દુઃખહરં મહાભાગા પ્રદં શુભં ॥
ઉત્તમાધમ મધ્યાનાં વિઘ્નાનાં ધ્વંસનં પરં ।
વિવિધૌત્ પાતસમનં સર્વવ્યાધિનિકૃંતનં ॥
સર્વપાપહરં દેવં સર્વદુષ્કૃતનાશનં ।
૮૦બ્) પ્રાયશ્ચિત્તેષુ સર્વેષુ સમર્થામંત્રરાટ્ સ્વયં ॥
ગ્રહાણાં ગ્રસનં દેવં નાગાનાગર્ભકૃન્તનં ।
પિશાચબ્રહ્મવેતાલ ડાકિનીનાં ભયપ્રદં ॥
દુષ્ટારિમર્દનકરં કૃત્યા ઘોઘોથનાશનં ।
સર્વકામપ્રદં દેવં સર્વમારીવિનાશનં ॥
ભુક્તિદં ભુક્તિકામાનાં મુક્તિકામેષુ મોક્ષદં ।
બહુનાત્ર કિમુક્તેન મન્ત્રચિન્તામણિ નૃણાં ॥
સૌભાગ્યં દુર્ભગાનાન્તુ અલક્ષ્મીવિનિવારણં ।
સર્વાપાસહરં દેવં તસ્ય કલ્પં નિગદ્યતે ॥
દ્વાત્રિંશદક્ષરં ઘોરં યત્ પુરાકથિતં તવ ।
તારકાઢ્યં તુ મંતવ્યમેકવીરં શિવપ્રદં ॥
બ્રહ્માઙ્ગરહિતં દેવમઘોરંઘોરનાશનં ।
સકૃત્કરાભ્યાં વિન્યસ્ય કરન્યાસં તદા ભવેત્ ॥
આપાદાત્ મૂર્ધ્નિ પર્યન્તં સકૃન્ન્યસ્ત્વા શુચિર્ભવેત્ ।
મસ્તકાત્ પાદપર્યન્તં સકૃદ્ દેહે તુ વિન્યસેત્ ॥
દેહન્યાસે કૃતે પશ્ચાદન્તર્યાગં સમારભેત્ ।
પૂજાજપાદિ હવનં કર્તવ્યં વાહ્યમેવ ચ ॥
ધ્યાતવ્યં પઞ્ચમૂર્દ્ધાનં દશધાહ્વિન્દુ? માલિનં ।
સાધકાશયરૂપેણ તસ્ય ધ્યાનં ન ચાન્યથા ॥
શાન્તિકે પૌષ્ટિકે શુક્લં રક્તં વસ્યેરશસ્યતે ।
સ્તમ્ભને પીતવર્ણન્તુ ધૂમ્રમુચ્ચાટને હિતં ॥
મારણે * *? વર્ણે કર્ષણે કપિલં હિતં ।
૮૧અ) મોહને તદ્વ દેવ સ્યાત્ જ્ઞાત્વા કર્મં વિચિન્તયેત્ ॥
બુદ્વ્યાપ્રણવંમુચ્ચાર્ય સકૃત્ પુષ્યેણ વાસનં ।
આશક્તેઃ શક્તિપર્યન્તં વ્યાપ્ત્યા તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ॥
તતોર્ધ પરમામૂર્તિ દ્વાત્રિંશાર્ણિ ન કલ્પયેત્ ।
ઈશ્વરાચ્છક્તિપર્યન્તં કલાકાલતવિગ્રહં ॥
શતો ન મન્ત્રરાજેન પરમાદાહયેત્ તતઃ ।
આવાહ્ય પૂર્વવિધિના તથા સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
મન્ત્રસ્ય પૂર્વસવા તુ કર્તવ્યાશેક પૂર્વકં ।
અઘોરાક્ષરલક્ષન્તુ જપ્તવ્યં સાધકેન તુ ॥
દક્ષિણાં મૂર્તિમાશ્રિત્ય હોમં કુર્યાદ્ દશા મતઃ ।
ગુગ્ગુલેન ઘૃતેનૈવ કાપિલેન ષડાનન ॥
મન્ત્રસિદ્ધિસ્તથા સિદ્ધઃ કરોતિ જન્મનેપ્સિતં ।
ઉત્તમાધમમધ્યાસ્તુ સાધયેન્નાનૃતં વચઃ ॥
સિદ્ધયો ઘોરરૂપેણ સાધયેત્મનસેપ્સિતં ।
યાન્ યાન્ કામયતે કામાન્ સ્તાં સ્તાન્ કામાન્ વાપ્નુયાત્ ॥
ઉત્તમા લક્ષજાપેન સિદ્ધયઃ સાધયેદ્ ધ્રુવં ।
તથા ગુગ્ગુલહોમેન તદર્દ્ધાત્ મધ્યમા સુચ ॥
લક્ષપાદાતૃન્યસાસ્ત્રસિદ્ધયો જપહોમતઃ ।
સાધયેન્નાત્રસંદેહઃ સત્યં સત્યં મહાતપઃ ॥
ત્રિવિધૌત્ પાતશમનમેવમેવ પ્રકલ્પયેત્ ।
સર્વોત્પાતપ્રશમને નાન્યત્રાતાસ્તિ શાઙ્કરિ ॥
૮૧બ્) અઘોરાન્નાપરં મન્ત્રં પ્રાયશ્ચિત્તેષુ દૃશ્યતે ।
અઘોરાન્નાપરં મન્ત્રં મુખં સંપાદયિષ્યતિ ॥
અઘોરાન્નાપરં મન્ત્રં કલિમાસાદ્ય સિદ્ધિદં ।
સિદ્ધિમન્ત્રમઘોરન્તુ ન ચાત્રાશંક્ષં કલ્પના ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન અઘોરં સર્વદાભ્યસેત્ ।
તિષ્ઠન્ જાગ્રન્ જપન્ ગચ્છન્ ભુજાનો મૈથુને રતઃ ॥
અઘોરાપિત ચેતસ્કો મુક્તિભાક્ સ ચ નાન્યથા ।
અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારી અસ્નાતઃ સ્નાતકો ભવેત્ ॥
સકૃત્ સ્મરણમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ ।
આવર્ત્ય પઞ્ચવારન્તુ સર્વતીર્થફલં લભેત્ ॥
સર્વયજ્ઞફલં યાતિ સપ્તવારાનુ વર્તયેત્ ।
ત્રિસપ્તવારમાવર્ત્યપૂજાન્તે નિષમેન તુ ॥
પૂજાફલં સમસ્તન્તુ પ્રાપ્નયાચ્છાસ્ત્રભાષિતં ।
સર્વવાદાન્ પરિત્યજ્ય મન્ત્રવાદં સમભ્યસેત્ ॥
મન્ત્રમૂલાનિ વાદાનિ તસ્માન્ મન્ત્ર પરો ભવેત્ ।
તત્રાપ્ય ઘોરજાપં તુ કર્તવ્યં મન્ત્ર ચિન્તકઃ ॥
દિવ્યાન્તરિક્ષ ભૌમાનાં વિઘ્નાનાં વિનિચારણં ।
અઘોરાસ્ત્રેણ કર્તવ્યં સર્વોત્ પાતેષુ વારણં ॥
દ્વાવિમોમન્ત્રરાજાનૌ સૂર્યસ્યા પરિસંસ્થિતૌ ।
દ્વાત્રિંશારક્ષરકં ઘોરમઘોરાસ્ત્રં વિશેષતઃ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન મન્ત્રદ્વિતયમભ્યસેત્ ।
પૂર્વમેવા પ્રકર્તવ્યા યત્નાત્ મન્ત્ર દ્વવસ્ય તુ ॥
૮૨અ) તદાદહેત વિઘ્નાંશ્ચ યથાકાલઃ સ્વયં શિવઃ ।
ઊપાંશુમાનસં ભાષ્યં જપયજ્ઞં ત્રિધા સ્થિતં ॥
માનસમુત્તમં જ્ઞેયં સાત્વિકં તુ જપંવરં ।
ઉપાંશુ મધ્યમં વિદ્ધિ રાજસં પાર્વતી સુત ॥
અધમન્ત્રમતં ભાસ્યં તામસં તેન કીર્તિતં ।
ઉત્તમાધમમધ્યાનાં સિદ્ધીનામેવસાધને ॥
કર્તવ્યં સુપ્રયત્નેન અઘોરાસ્ત્ર પુરઃસરં ।

ભાવિતવ્યં પ્રયત્નેન યત્નાત્ મન્ત્રવરે પુરા ॥
પૂર્વં સેવા તુ નિર્વત્ય સિદ્ધયઃ સાધયેત્ તતઃ ।
સિદ્ધ્યન્તિ તસ્ય કર્માણિ નાન્યથા ક્રૌંચ સૂદન ॥
વિદ્યાતત્વે તુ યો ભાગ ઉત્તમો સિદ્ધિરિષ્યતે ।
મધ્યમાખ્ય ચરત્વં તુ અધમાઞ્જનપાદુકે ॥
અધમાધમસિદ્ધીશ્ચ વસ્યાકર્ષણમોહણં ।
સાધયેન્ નાત્રસંદેહો મન્ત્રરાજપ્રભાવતઃ ॥
મન્ત્રરાજમવ્જ્ઞાય સિદ્ધયોયસ્તુ સાધયેત્ ।
હવને મુષ્ટિનાકાશં ક્ષુદ્ધર્તઃ કણ્ઠયેત્ તુષાન્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન અઘોરસાધયેત્ સદા ।
યૈઃ કેચિત્ મન્ત્રસિદ્ધાસ્તુ દેવગન્ધર્વદાનવા ॥
સર્વતે વસગાસ્તસ્ય ઘોરસિદ્ધસ્ય સંસ્થિતાઃ ।
મન્ત્રસિદ્ધાઃ કદાચિચ્ચ કાલતો નિર્ધનં ગતાઃ ॥
અઘોરમન્ત્રસિદ્ધાયેત્ મક્ષયામિતતેજ્સસઃ ।
૮૨બ્) અતિરસ્કૃતવીર્યાસ્તે સર્વવામોઘશક્તયઃ ॥
ભવન્તિ સાધકેન્દ્રાસ્તુ સર્વવામોઘશક્તયઃ ।
મન્ત્રાસ્તુ તસ્ય સિદ્ધ્યન્તિ યસ્તુ પૂજારતઃ સદા ॥
સિદ્ધયસ્તેષુ સિદ્ધ્યન્તિ યેષુ પૂજારતઃ સદા ।
સિદ્ધયસ્તેષુ સિદ્ધ્યન્તિ નિત્યં યે મન્ત્રજાપિનઃ ॥
મન્ત્રાસ્તુ ફલદાસ્તેષાં હવને કૃત બુદ્ધયઃ ।
પૂજાહોમં જપં નૈવ તસ્માન્ત્રિતયમભ્યસેત્ ॥
જ્ઞાત્વા તુ પરમં રૂપમઘોરસ્ય મહાત્મનઃ ।
જ્ઞાનપ્રપદ્યતે યોગી જ્ઞેયાશપરિવર્જયેત્ ॥
શન્તાત્સંચિન્મયં બ્રહ્મ નિર્વિકલ્પમરૂપકં ।
સર્વપ્રમાણરહિતં સ્વસંવેદ્યમવાચકં ॥
શ્રદ્ધયાતપસાભક્ત્યા જપહોમાર્ચનાદિભિઃ ।
મહાપુરુષસંપક્કષ્ટિં? જ્ઞાનાત્તીર્થા ન સેચનાત્ ॥
ઉપદેશાત્ તથાભ્યાસા નિયમૈઃ સ વ્રતસ્તથા ।
પ્રાપ્યતે પરમં રૂપં સ ચ સત્યદવર્જિતં ॥
નાદ્વૈતં ન તથાદ્વૈતં ન દ્રવ્યં ન ગુણં તથા ।
ન તદ્ બ્રહ્માદયો દેવાઃ પર્યુપાસતનિત્યસઃ ॥
તદર્થં જ્ઞાપયેજ્જંતુ તર્પયન્તિ અહર્નિશં ।
સીદન્તિ ચ મહામોહાજ્જાયન્તિ ચ મ્રિયન્તિ ચ ॥
૮૩અ) તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન નિષ્કલં પર્યુપાસ્યતે ।
યેન સ્મારિતમાત્રેણ ન ભૂયો જન્મમાપ્નુયાત્ ॥
નાઘોરઃ પૂજયેત્ ઘોરં નાઘોરો મુક્તિભાગ્ભવેત્ ।
સર્વદા સર્વથદા સર્વથાઘોરં સર્વાવસ્થાસુ યઃ સ્મરેત્ ॥
પ્રાપ્યતે પરમં સ્થાનં ના પુનરાવૃત્તિ લક્ષણં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે અઘોરકલ્પં શાન્તિપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
રુદ્રશાંત્યા મહાશાન્તિ યત્નેન ક્રિયતેથ વા ।
અત્ર યાગં મહાસેન સમાસાત્ કથિતં તવ ॥
અરિષ્ટં ધ્વંસનં કાર્યં મણ્ડલં યત્ પુરોહિતં ।
પઞ્ચહસ્તં ચતુર્હસ્તં વસુહસ્તમથાપિ વા ॥
રુદ્રપૂજાવિલોમેન કર્તવ્યા કૃત્તિકાસુત ।
વસ્વગ્નિસંખારુદ્રાસ્તુ રુદ્રશાન્તિં પ્રકલ્પયેત્ ॥
રુદ્રઞ્ચ વૃક્ષં ચૈવ અવિમુક્તમસમ્ભવં ।
પુરુષઞ્ચેતિ પઞ્ચેતાની શાન્યાં પ્રકૃતો ન્યસેત્

ઉત્તરે તુ દલે પઞ્ચ રૂપાન્તાત્ ક્રમસોચયેત્ ।
વિશ્વાખ્યન્તુ મહાવિશ્વં કરાલં વિકૃતં તથા ॥
૮૩બ્) અન્તે વા વિકૃતાખ્યં તુ પઞ્ચામી પુરુષે સ્થિતાઃ

ચત્વારિ પિઙ્ગલાખ્યાનિ નિપતો વાયુપત્રગાઃ ।
એકશ્વેતઃ સ્તથાકૃષ્ણ ચતુર્થો મધુ સંજ્ઞકઃ

અનન્તશ્ચ તથાદ્રશ્ચ શુષ્કશ્ચાવપરોગણઃ ।
કાલતત્વે તુ વારુણ્યાં સ્થિતારુદ્ર મહાબલાઃ

કરાલવિકરાલા ચ માયાયાં નૈર્-ઋતે દલે

ચતુઃ સહસ્રં વિદ્યાયાં યામ્ય પત્રે વ્યવસ્થિતં ॥
શીર્ષાખ્યં વક્ત્રસંજ્ઞં ચ કરાખ્યં ચરણાન્વિતં ।
લિઙ્ગાત્મકં ચતુર્થન્તુ નાસ્તવ્યં તત્વ વેદિના

એકદ્વિત્રિજટાંતાશ્ચ રુદ્રાવહ્નેશ્વરે સ્થિતાઃ ।
સ્વાહાસ્વધાવષટ્કાર હો?ત્રરુદ્ર ત્રયં પુનઃ

ષટ્જાત્યં તાશ્ચ પૂર્વસ્યાં રુદ્રા સ્યુઃ સકલે ધ્વનિ ।
ભૂતતંત્રં મહાભૂતં પશું તત્ર ઉમાપતિં ॥
સર્વભૂત તથાકાલં ષટ્પૂજ્યાઃ શિખિવાહન

ઉમામહેશ્વરો મધ્યે પૂજ્યા તત્વ શિવાત્મકે

શિતપુષ્પૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ ચન્દ્રનાઢ્યૈ વિલેપનૈઃ ।
સંપૂજ્યવિધિવદ્રુદ્રાં પાયસેન ઘૃતેન ચ ॥
તત્વેશ્વરાં સિખંડ્યાદિ વિલોમેનાર્ચયેત્ તતઃ ।
અનન્તાતં શિવં મધ્યે નવતત્વં શૃણુષ્વતઃ ॥
પ્રણવાત્ ધ્રુવપ્રયન્તં શિવપદપીઠં મહાભુવં મધ્યે

૮૪અ) શાશ્વત તત્પુરુષાન્તં પીઠં સદાશિવં પ્રાક્સંસ્થે ।
ઈશ્વરપીઠમઘોરં જ્યોતીરૂપાવધિર્જ્વલન દિક્સંસ્થં ॥
પરમેશાદિ જ્યોતિર્વિદ્યાપીઠં તુ સ્થિતં ચ તદ્વ્યોમા ।
માયાપીઠમરૂપં ભુવઃ પદાન્તં નિશા ચરાવસ્થં

સ્વઃ પદતો દેવાન્તં પીઠકાલાત્મકં જલદસંસ્થં ।
સદ્ભાવતઃ સુખાન્તં પવનાશાસંસ્થિતં નિયતિ પીઠં

સા નિધ્યાત્ પિશાન્તં પીઠં સમ્યક્ સ્થિતં તથા પાક્ષં

જ્ઞાનાત્ મુક્તિ પદાન્તં પીઠં પ્રકૃતિસ્થિતં દિશી શાન્યાં

ઇતિ પદ મહાધ્વરોયં સંપૂજ્યો ન્યાસમાત્રેણ ।
એકૈક પદ વિભાગાદમૃતપુટાન્તસ્થિતાઃ શિવા ॥
સર્વજ્યંકારપરિમણ્ડલપરિગણિતાઃ ।
પ્રણવસંદીપ્તાઃ । સર્વાવસાનતનયસ્ત્વા રૂઢાઃ પૂર્વપીઠપાદે તુ ।
પૂર્વસ્થિતવિનિવિષ્ટાઃ પૂજ્યાશ્ચાનચ્ચિતપદેન । પ્રહ્વેન સ્તોતંવ્યાઃ
સર્વરુદ્રાઃ ક્રમાદિતાઃ પૂર્વ ॥
આજ્યં ક્ષીરં દધિમધુફલાદયો બ્રીહયોમખાસ્નાતાઃ ।
ખણ્ડકૃતો ભક્ષગણઃ પયસા પૂર્વાન્નવર્ગશ્ચ ।
સ ચરુઃ સ પુરોડાશઃ પ્રવિભાગપ્રદર્શિતઃ ॥
૮૪બ્) સંખ્યાસ્તવવિભાગઞ્ચ દ્રવ્યમાહુતિલક્ષણાઃ ।
તત્રાદ્યખણ્ડૈ કથિતં દ્વિતીયૈસ્તુતિરુચ્યતે ॥
સ્ત્રેસતસા ભગવતી મન્ત્રખણ્ડં તૃતીયકં ।
ખણ્ડદ્વયન્તુ પદ્ય ન મન્ત્ર ગદ્યેન કથ્યતે ॥
વિભાગખણ્ડાદપરઃ સ્તુતિ ખણ્ડં નિગદ્યતે ॥
રુદ્રશાન્તિ પ્રવક્ષ્યામિ શિવાં સર્વાર્થસાધની ।
માનુષાણાં હિમર્થાય સમં રુદ્રેણ ભાવિતાં ॥
સર્વવિઘ્નાઃ પ્રણશ્યન્તિ શ્રુત્વૈનાં પાપનાશની ।
દુઃસ્વપ્ના વ્યાધયશ્ચૈવ ગ્રહાશ્ચૈવ દિશોદશઃ ॥
બહુરૂપાય સર્વાય વિશ્વરૂપહં રૂપ ચ ।
પાર્વત્યા સહિતાયૈ વસહનંદીશ્વરાય ચ ॥
રુદ્રશાન્તિ નમસ્યામિ વેતાલાનાં વિનાશનીં ।
નગણામુપસૃષ્ટાનાં દેવાય તતવેશ્મસુ ॥
યેષાં ન ગર્ભસંભૂતિઃ કુલહાનિશ્ચ જાયતે ।
યત્ર જાતા વિનશ્યંતિ ભવંતિ ચ નપુંસકાઃ ॥
મારીચોત્પદ્યતે યત્ર સતતં ચ ગૃહે ગ્રહાઃ ।
ગર્ભઃ પતત્ય કાલે ચ રુડં વા યત્ર જાયતે ॥
દુર્ભિક્ષેણૈવ પીડ્યન્તે રાષ્ટ્રાત્પાતશ્ચ દારુણૈઃ ।
ગણા યત્ર વિરુધ્યન્તે ડાતરશ્ચાપ્યનેકશઃ ॥
પિતામાતાસ્તથા ચૈવ કન્દલોપહતે ગૃહે ।
પશ્યન્તિ ચ કપિં સ્વપ્ને બીજં ક્ષેત્રેણ રોહતિ ॥
યો વાથ પશવશ્ચૈવ દા * *? કર્મકરાસ્તથા ।
૮૫અ) ગૃહેસ્થિતા વિરુધ્યન્તે તત્રશાન્તિં પ્રયોજયેત્ ॥
કૂપો વા ગર્જતે યત્ર પ્ષ્ઠવંશશ્ચ ભિદ્યતે ।
તરવોનાહુતાશ્ચૈવ સ્રવન્તિ રુધેન બહુઃ ॥
દેવ * * * * * * * * * * *
* * *? ।
અકાલં પુષ્પિતા વૃક્ષાઃ ફલિતાશ્ચાષ્યનેકશઃ ॥
ઉલ્કાપાતાશ્ચ જાયંતે ભૂમિકમ્પાશ્ચ દારુણાઃ ।
નિમિત્તેરશુભૈરેતિરન્યશ્ચાગ્નિ સદા * *? ॥
* * * * *? ભૂત્વા તત્ર શાન્તિપયોજયેત્ ।
રુદ્રશાન્તિસમુત્પત્તૌ કથાં વક્ષ્યામિ તત્વતઃ ॥
ગિરિસંજનકો નામ શૈલરાજસ્ય મુર્દ્ધનિ ।
નાના * * * * * * * * * * *
*? તત્ ॥
સ્થના સ્થિતં રુદ્રં પરં તુ તહિતે રતઃ ષણા ।?
યક્ષરાક્ષસકૂષ્માણ્ડૈર્વૃતં ભૂતૈંરનેકશઃ ॥
તતો દેવગણાઃ સર્વ * * * * * * * *? ।
બ્રહ્માસમગ્ર * * *? સર્વયાન્તિ મહેશ્વરંઃ ॥
ઋસ્યજ્યઃ? સોમભિઃ સ્તોત્રૈ પવિત્રૈશ્ચ વરપ્રદૈઃ ।
ઉમયાસહિતં સ્તુત્વા નીલકણ્ઠવૃષધ્વજં ॥
* * * * * * * * * * *##?
વિદિતં તૈસ્તુ દેવેશઃ માનવી દુઃખિતા પ્રજા ॥
તસ્યાઃ શાન્તિં પ્રયચ્છત્વં સર્વગ્રહવિમોચની ।
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા હરસ્ત્રિચ્ચ વનેશ્વરઃ ॥
* * * * *? સર્વાન્ ક્ષિપ્રમાનયતાન્ ગ્રહાન્ ।
૮૫બ્) અગ્નિર્વાયુશ્ચ ભગવાન્ લોકપાલાન્ વિશેષતઃ ॥
સર્વવૈજનપાલાશ્ચ રાષ્ટ્રપાલાશ્ચ દુર્જયાઃ ।
દેવ્યભૂતગણાયક્ષા ગન્ધર્વારગરાક્ષસાઃ ॥
કૂષ્માણ્ડાદારૂણાઘોરાં ગુહ્યકાશ્ચ ધનુર્ધરાઃ ।
દેવાયતન પાલાશ્ચ ભૂતગ્રામનિશાચરાઃ ॥
કાલકર્ણા મહાકાલા યે ચાન્ય હિમકાગ્રહાઃ ।
અહસ્મા * * * * * * * * *?
ગ્રહાસ્તથા ॥
હૃદ્રાયોઃ? કુક્ષિરોગાશ્ચ મુખરોગા જ્વરાક્ષયાઃ ।
શિરો રોગા માત્રરોગા નાયકાશ્ચ સુદારુણાઃ ॥
એતે ચાન્ય દેવહવો વ્યાધયઃ પરિકીર્તિતાઃ ।?
તે ગ્રહાઃ સ્વગણૈઃ સાર્દ્ધમુપનીતં હરાન્તિકં ॥
વિજ્ઞાપયંતિ દેવેશં પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ ।
તેજઃ સાર્દુમશક્તાસ્મઃ કિં પુનર્યા સમીક્ષિતું ॥?
તીક્ષ્ણ?પયમહાદેવ કિં કર્તવ્ય તવાજ્ઞયા ।?
અનુવાદ મહાદેવઃ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥
માનુષાદુઃખિતાઃ કેન કસ્ય દોષેનદાપુનઃ ।?
તેષા? * * *? મઃ પ્રાહવાક્ષં લોકેશ્વરાગ્રતઃ ॥
૮૬અ) એષા વૃત્તિરિહાસ્માકં બ્રહ્મદત્તો હયંવરઃ ।
યે ગ્રસ્તાસ્તમસા લોકે માનુષાઃ પાપકારિણઃ ॥
અત્યર્થં હંતુ કામાશ્ચ બલિકામાશ્ચ યે ગ્રહાઃ ।
હર્ષિતા દુઃખિતાશ્ચૈવ નષ્ટભ્રષ્ટાંશ્ચ માનવાન્ ॥
નાના ચિંતાભિ કૃત્યાંસ્તુ ચ્છિદ્રમીક્ષા વિંશતિતે ।
એતત્ તે કથિતં દેવ પ્રસીદભગવન્ મમ ॥
આજ્ઞાપયસુરશ્રેષ્ઠ કર્તવ્યં કિમતઃ પરં ।
એવમુક્તસ્તુ ભગવાન્ સ્ત્રોવકઃ? પરમેશ્વરઃ ॥
રુદ્રશાન્તિમિમાપ્રાહ વરદો ભૂતવાહનઃ ।
યસ્ત્રં વિદ્યામિમા શ્રુત્વા હ્યકોન નિવર્તતે ॥
સપ્તધા સ્ફુટતે મુર્દ્ધ્ના રુદ્રદણ્ડેન હન્યતે ।
સપ્તજન્મસહશ્રાણિ ચૌરવે પચ્યતે ગ્રહઃ ॥
પુનશ્ચ સ મહાઘોરે યોમં વિદ્યાં વ્યતિ ક્રમેત્ ।
એવ મુક્તાસ્તુ ભગવાન્ ગ્રહાણામગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥
સમયાન્ શ્રાવયિત્વા તુ પ્રાહવિદ્યાં મિમાં પ્રભુઃ ।
ઇદં સ્તુત્વા મહાદેવં ભવાનીં બ્રહ્મણા પુરાઃ ॥
અપ્રમેયાય ધૃષ્યાય નમઃ સ્વસ્તિ પરાયણ ।
૮૬બ્) ઓંકારાથ વષટ્કારો બ્રહ્મસ્વાહા સ્વધાસ્તથા ॥
સાવિત્રી ભૂત સાવિત્રી રુદ્રસાવિત્રિ એવ ચ ।
રુદ્રાણી બ્રહ્મસાવિત્રી દૈવી ચૈવ સરશ્વતી ॥
ઉમાકૃષ્ણા શિવા ચૈવ યો નિત્યા હૃદિસંસ્થિતાઃ ।
સુરાસુરમનુષ્યેષુ સ્થાવરેષુ ચરેષુ ચ ॥
સ્તુત્વૈવં પુરતો દેવા જગ્મુઃ સ્વભુવનાનિ ચ ।
કથા સ્તોત્રે તુ કથિતે મન્ત્રખણ્ડાનિ ગદ્યતે ॥
પૂજને તુ નમસ્કારં સ્વાહાન્તં હવને હિતં ।
આપ્યાયને વષટ્કારં પ્રષ્ટૌ વૌષટ્ નિયોજયેત્ ॥
ઠકાર દ્વિતય સ્થાને જાતિયોગં તુ કારયેત્ ।
ઇતિ સાંકેતિકં પ્રોક્તં સ્થાનં નામ્ના યતો હિતં ॥
ઓં રુદ્રાય નમઃ * *? । ઓં વૃષભાય નમઃ * *##?
ઓં અવિમુક્તાય નમઃ * *? । ઓં અસંભવાય નમઃ *
? । ઓં પુરુષાય નમઃ * *? । ઈશાન પત્રે
રુદ્રપઞ્ચકં ॥
ઓં વિશ્વરૂપાય નમઃ * *? । ઓં મહાવિશ્વરૂપાય નમઃ
*? । ઓં કરાલરૂપાય નમઃ * *? । ઓં
વિકૃતરૂપાય નમઃ * *? । ઓં અવિકૃતરૂપાય નમઃ *
? । ઉત્તરપત્રે પૌરુષે પઞ્ચરૂપાનાં રુદ્રાઃ ॥
ઓં એકપિઙ્ગલાય નમઃ * *? । ઓં સ્વેતપિઙ્ગલાય નમઃ *
? । ઓં કૃષ્ણપિઙ્ગલાય નમઃ * *? ।
૮૭અ) ઓં મધુપિઙ્ગલાય નમઃ * *? । ઓં નિયતૌ વાયુપત્રે
॥
ઓં અનન્તાય નમઃ * *? । ઓં આદ્રાય નમઃ * *? ।
ઓં શ્રુષ્કાય નમઃ * *? । ઓં પયોગણાય નમઃ *
? । કાલતત્વે વારુણાં ચત્વારઃ ॥
ઓં કરાલાય નમઃ * *? । ઓં વિકરાલાય નમઃ * *##?
ઓં સહશ્રષીર્ષાય નમઃ * *? । ઓં સહશ્રવક્ત્રાય નમઃ
*? । ઓં સહશ્રકરચરણાય નમઃ * *? । ઓં
સહશ્રલિઙ્ગાય નમઃ * *? । ચતુઃસહશ્રસંજ્ઞા વિદ્યાતત્વે
દક્ષિણદલે ॥
ઓં એકજટાય નમઃ * *? । ઓં દ્વિજટાય નમઃ * *##?
? । ઓં સ્વધાકારાય નમઃ * *? । ઓં વષટ્કારાય
નમઃ * *? । વહ્નિ પત્રે ॥
ઈશ્વરતત્વસ્થિતા ષટ્રુદ્રાઃ ॥
ઓં ભૂતપતયે નમઃ * *? । ઓં મહાભૂતપતયે નમઃ *
? । ઓં પશુપતયે નમઃ * *? । ઓં ઉમાપતયે નમઃ
*? । ઓં સર્વભૂતપતયે નમઃ * *? । ઓં
કાલાધિપતયે નમઃ * *? । સદાશિવતત્વે ષટ્પૂર્વદલે ॥
ઓં ઉમાયૈક રૂપધારિણે નમઃ * *? । ઓં કુરુ ૨ રુણ્ડિનિ

રુદ્રોસિ દેવાનાં દેવદેવવિશાખ હનહન દહ દહ પચ ૨ મથ ૨ કુરુ

મુરુ ૨ રુદ્રશાન્તિ મનુસ્મરકૃષ્ણપિઙ્ગલ અકાલપિશાચાધિપતયે
વિશ્વેશ્વરાય નમઃ । ઇત્યુમામહેશ્વરૌ કર્ણિકાયાં શિવ તત્વે ॥
ઓં વ્યોમવ્યાપિને વ્યોમ રૂપાય સર્વવ્યાપિને શિવાય અનન્તાય અનાથાય
અનાશ્રિતાય ધ્રુવાય ઇતિ શિવતત્વે નવ પદાનિ ॥
શાશ્વતાય યોગપીઠસંસ્થિતાય નિત્યં યોગિને ધ્યાનાહારાય ઓં નમઃ
શિવાય । સર્વપ્રભવ ઈશાનમૂર્દ્ધાય તત્પુરુષવક્ત્રાય પૂર્વદલે
સાદાખ્યે ॥
અઘોરહૃદયાય વામદેવગુહ્યાય સદ્યોજાતમૂર્તયે ઓં નમો નમઃ ।
ગુહ્યાતિ ગુહ્યાય ગોપ્તે અનિધનાય સર્વયોગાવિકૃતાય જ્યોતીરૂપાય
ઈશ્વરતત્વેઽગ્નિ દલે ॥
પરમેશ્વર પરાય અચેતના ચેતનવ્યોમિન્ ૨ વ્યાપિન્? ૨ અરૂપિન્ ૨ પ્રથમ

તેજસ્તેજજ્યોતિ જ્યોતિ વિદ્યાતત્વયામ્યદિગ્દલે ॥
અરૂપ અનગ્નિ । અધૂમ અભસ્મ અન્યદેન્ નાનાના ધૂ ધૂ ધૂ ઓં ભૂઃ ઓં
ભુવઃ શ્રધાતત્વે? નૈરા? દલે ॥
ઓં સ્વઃ અનિધનનિધનનિધનોદ્ભવશિવસર્વપરમાત્મન મહેશ્વર
મહાદેવકાલતત્વે વારુણદલે ॥
૮૭અ) સદ્ભાવેશ્વર મહાતેજ યોગાધિપતયે મુઞ્ચ ૨ પ્રમથ ૨ સર્વ

ભવ ૨ ભવોદ્ભવ સર્વભૂતસુખપ્રદ વ્યયવ્યદલે નિયતિ તત્વે ॥
સર્વસાનિધ્ય કરબ્રહ્મ વિષ્ણુરુદ્ર પર અનર્ચિત અનર્ચિત અસંસ્તત્ર

પૂર્વસ્થિત । સાક્ષિ ૨ તુરુ ૨ પતંગ ૨ પિઙ્ગ ૨ પુરુષતત્વે ઉત્તરદલે ॥
જ્ઞાન ૨ શબ્દ ૨ સૂક્ષ્મ ૨ શિવસર્વદ ઓં નમઃ શિવાય । ઓં નમો નમઃ
શિવાય નમો નમઃ ઓં પ્રકૃતિતત્વમીશાનદલે ॥
રુદ્રશાન્તિ જપં નિત્યં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
ઉપદ્રવેષુ સર્વેષુ સર્વોત્પાતેષુ ષણ્મુખ ॥
મુચ્યતે નાત્રસંદેહ સત્યં સત્યં શિખિધ્વજ ।
સ્થાપનાર્ચન કર્માદિ દીક્ષાંચારભ્યયો બુધઃ ॥
પશ્ચાન્ ન કુરુતે સાક્ષાદિષ્ટાપૂતવિયુજ્યતે ।
રોગાત્ પયનિમિત્તાપ્તૌ દેશશાન્ત્યા કર્મસુ ॥
શ્મશાનેષુ ચ નિત્યેષુ મારિયાવત્ પ્રવર્તયેત્ ।
શાન્તિ નષ્ટો તથા કર્ષે વસ્યોચ્ચાટનમારિણે ॥
નાયૈક્ષણિયઃ કાલસ્યાદ્ ભાતિકે? નાપિ નિત્યશઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે રુદ્રશાન્તિપટલઃ ॥
દીક્ષિતાનાં ક્રમેણૈવ શિવાવારં નિગદ્યતે ।
૮૭બ્) કિં વર્જ્યં કિં ચ કર્તવ્યં શિવમાર્ગ સ્થિતેષ્વથ ॥
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં પક્ષયોરુભયો યથા ।
વ્યતીપાતેષુ સર્વેષુ દિનવૃદ્ધાદિ નક્ષયે ॥
સંક્રાન્ત્યા ચ પનાન્યાં? તુ ષડગીતિ મુખેષ્વ ચ ।
દ્વિગુણં પૂજનં હોમં જાગ્રં નષ્ણ? ન વર્તનં ॥
ભિતેષુ રક્ષણં કાયં વાન્ચ્છુલાઞ્ચ? તપસ્વિષુ ।
કારુણ્યં સર્વભૂતેષ્વ ક્ષમાસત્યમવાપલં ॥
અનૃતં ગુરુદેવ્યર્થં ન દોષાયપ્રકલ્પને ।
અદણ્ડસ્યા સહાયસ્ય નાદનં શયનં ક્વચિત્ ॥
રુદ્રાખ્ય કટકં કાર્યં વિસમં વા સમંદૃઢં ।
એકત્રિપઞ્ચવદનં પ *? લાભં તુ ધારયેત્ ॥
દ્વિચતુઃ ષણ્મુખં શસ્તમવ્રણં તીક્ષણકણ્ટકં ।
સવ્રણં ક્રિમિ જ્યષ્ઠં ચ કટકૈ રહિતં તથા ॥
વક્ત્રાધારં નિઘૃષ્ટઞ્ચ રુદ્રાખયં નૈવધારયેત્ ।
દક્ષબાહુ શિખાયાં દ્વ્યધાર્યન્તુ ચતુરૂણનં ॥
અબ્રહ્મચારી બ્રહ્મચારી અસ્નાતઃ સ્નાતકો ભવેત્ ।
રુદ્રાક્ષસ્મરણે નૈવ રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
વાઙ્મનઃ કાયિકં પાપં દહત્યગ્નિ નિબન્ધનં ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન રુદ્રાખ્યં ધારયેત્ સદા ॥
અધારણાત્ મહાયેષઃ સિદ્ધયસ્તસ્ય દૂરતઃ ।
રુદ્રાક્ષં ધારણીયં તુ દીક્ષિતૈશ્ચાપ્ય દીક્ષિતૈઃ ॥
૮૮અ) નિત્યં હેમમયાધાર્યા મુદ્રિકા દક્ષિણે કરે ।
પદ્મરાગાન્નિકાર્યાનીલૈ નર ચતાથવા ॥
ધાર્યાવિચિત્રરુષ્માદ્યૈઃ કુણ્ડલે રવિતાન્વિતે ।
ન ચ સપ્તદસાર્દ્ધ સ્યાત્ ત્રિરૂરં દેશિકાદિતઃ ॥
ત્રિસૂત્રં તૃવૃત્તં તં વૃત્તં ઘૃષ્ટં સુવર્તિતં ।
દ્વિગુણં કપિ બધ્વેન નયેદામસ્તકાન્તિકં ॥
તસ્માત્ તદ્વિગુણં કુર્યાત્ ગ્રંથિ તસ્ય વિવેષ્ટનાત્ ।
ઉપવીતં નૃપાદીનાં તં ત્રિદ્વ્યેકસરં ક્રમાત્ ॥
પૂજા તત્ માત્રકં ધાર્યં નોર્દ્ધં તેષાં વિધારણં ।
શિવસંજ્ઞા દ્વિજસ્યૈવ કવચાખ્યા નૃપસ્ય ચ ॥
વૈશ્યાનાં દેવસંજ્ઞા ચ મુદ્રાણાં ચ ગણાન્તિકં ।
પુષ્પપાતાનુસારેણ સંજ્ઞા તત્ માત્રતો હિતા ॥
અનાર્થં દુર્બલં ભીતં દુર્ગસ્થં ન પરિત્યજેત્ ।
ગવામુન્થાપનં કાર્યં મગ્નાનાં કર્દમાદિષુ ॥
ચતુર્ણામપિ વર્ણાનામાચાર્યન્ધ મિહોદિદં ।
સર્વેષાં ચૈવ વર્ણાનાં દ્વિજોનુગ્રહ કૃન્મતઃ ॥
ત્રયાણાં ક્ષત્રિયાં દ્વાભ્યાં વૈશ્યઃ શૂદ્રૈઃ સ્વયોનિજે ।
સંસ્પર્શાત્ કારુકાદીનાં હોતૃસ્તુ પરિવર્જયેત્ ॥
૮૮બ્) એવં ચાનુગ્રહઃ કાર્યઃશ્ચતુર્ભિરપિ દેશિકૈઃ ।
દ્વિજસ્યા શ્રમધર્મિત્વં ચતુર્ધા પરિકીર્તિતં ॥
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ વાનં પ્રસ્થાયતિ ક્રમાત્ ।
ગૃહસ્થશ્રમધર્મિત્વં ક્ષત્રિયાણાં ન ચાપરં ॥
ભાયસ્યં? વા પુનસ્તેષાં બ્રહ્મચર્યાદ્વિધીયતે ।
આશ્રમાણા તુ ભેદોસ્તિ નિષ્ઠાભેદો ન વિદ્યતે ॥
એકઃ ફલં દ્વયં ભુંક્તે મોક્ષં સાધારણં દ્વયોઃ ।
બ્રહ્મચારી દ્વિધા પ્રોક્તા ભાતિકો નૈષ્ઠિકોઽપરઃ ॥
ભૌતિકસ્ત્રિવિધો જ્ઞેયઃ સંક્ષેપેણોચ્યતે યથા ।
વિદ્યા સ્નાતક એવાદ્યા વ્રતસ્નાતકશ્ચાપરઃ ॥
ઉભયસ્નાતકશ્ચાન્યો ભૌતિકસ્ત્રિવિધોપિ હિ ।
વિદ્યાનુતસમાપ્તૌ તુ ગૃહિત્વં તસ્ય કીર્તિતં ॥
દ્વિતીયો નૈષ્ઠિકઃ પ્રોક્તા દેહાન્તં તસ્ય વર્તનં ।
સુમેખલી જટીદંડી મુંડી વા તિક્ષુકઃ શુચિઃ ॥
નિત્યં ગુરુકુલે વાસઃ સંયમી સત્ય ભાષિતા ।
ત્રિકાલા સ્નાપિતા ક્રોધઃ ક્ષાન્તિર્યા બ્રહ્મચારિણે ॥
નિવર્તનં નૈષ્ઠિકસ્ય અઘોરાયુતવર્તનાત્ ।
કૃત્વા વ્રતેશ્વરં યોગં વ્રતમોક્ષસ્તદા ભવેત્ ॥
સ્નાનં દેવાર્ચનં હોમં દાનં ચ પિતૃતર્પણં ।
સ્વદારરક્ષણં કાર્યં પ્રીતિ વૈ શાશ્વતી તથા ॥
૮૯અ) ચતુર્વિધૌ ગૃહસ્થસ્તુ બોદ્ધવ્યઃ પાર્વતી સુત ॥
વને નાસાગ્નિ હવનં શુદ્ધમૂલફલાશનં ।
ભૂશયયાજિતધારિત્વં પ્રતિગ્રહવિવર્જનં ॥
ત્રિકાલં પ્લવનં હોમં પૂજાધ્યાનમહર્નિશે ।
સર્વેન્દ્રિય નિરોધશ્ચ વૃત્તિરેષા ચ ન સ્થિતે ॥
સર્વક્રિયા પરિત્યાગો વિવાસાકથવલ્કલી ।
સર્વત્ર સમદર્શિત્વં સુખદુઃખાદિ કારિતા ॥
સવાહાભ્યન્તરં શૌચમરુણ્યે ધ્યાનનિત્યતા ।
પ્રિયાપ્રિયપરિત્યાગો યતિવૃત્તિરુદાહૃતા ॥
ચતુષ્કમેતત્ કથિતં એકૈકં તુ ચતુર્વિધં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે આશમપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ ચતુર્દ્ધા શિવ ગોચરં ।
શિવઃ શિખા તથા જ્યોતિઃ સાવિત્ર્યશ્ચેતિ ગોચરાઃ ॥
ગોચરન્તુ કુલં જ્ઞેયં તેન જ્ઞેયસ્તુ દીક્ષિતઃ ।
તચ્ચિહ્નતા શૈવાઃ શેષાઃ યા મણ્ડિનો મતા ॥
ચતુર્દ્ધા શિવ દેહન્તુ ગોચરત્વે પ્રકલ્પયેત્ ।
મન્ત્રવાચ્યં શિવકુલં નાદં ચન્દ્ર કલાશિખા ॥
બિન્દ્વર્દ્ધચન્દ્ર જ્યોત્યાખ્યં સાવિત્રીમીશ્વરં તતઃ ।
આશિવાદીશ્વરાન્તન્તુ જ્ઞેયા વા ગોચર સ્થિતિઃ ॥
શિવાવરણવિજ્ઞાનં નાભિર્માત્રં યદા તદા ।
વાગ્વીરમાત્મવિજાનવીજયુક્તં શિવાગમે ॥
૮૯બ્) નિત્યા નન્દાત્મકં જ્ઞેયં તત્કુલં શિવં સંજ્ઞકે ।
નાદશક્તિસ્તતો તાત્મપરમં? બ્રહ્મણઃ પદં ॥
આનાવિદ્ધાદશાન્તં વા નાદસૂર્યવિભેદિતં ।
મન્ત્રમુક્તા કલાયન્ત્ર શિખયા પ્રોતમાતરં ॥
શિખા કુલં તદા જ્ઞેયં નાદતત્વાબલમ્બનાત્ ।
સંસ્થાનં બિન્દુ તત્વે તુ પદસાદા શિવાત્મકે ॥
પશુપાશબલાદ્વસ્ત્રં વિરામે? જ્યોતિસંજ્ઞકે ।
વ્યામિશ્રં તન્ત્ર સર્વેષાં કુલે સાવિત્રિ સંજ્ઞકે ॥
શિવઃ શક્તિશ્ચ સકલં ભૂદધશ્ચૈશ્વરાત્મકં ।
તત્ર તત્ર ચ ભોક્તં ત્વાત્તકસ્ય તસ્ય હિ તત્કુલં ॥
શિવઃ શિખા તથા જ્યોતિ દેયં સાવિત્રિકં કુલં ।
એકૈકસ્ય ચતુર્દ્ધાન્યા બલિભેદોતિ ગૃદ્યતે? ॥
પ્રાજાપત્યા મહીપાલઃ કપોતા ગ્રન્થિકસ્તથા ॥
એતે ભેદાઃ સમાખ્યાતાઃ ગોચરે શિવસંજ્ઞકે ।
કુટિલાશ્ચૈવ વેતાલા પદ્મૌહં સા શિખાકુલે ॥
૯૦અ) ધૃતરાષ્ટ્રા વકાકં કાગોપાલા જ્યોતિ સંજ્ઞકે ।
કુટિલામાઠરાશ્ચૈવ ગુડિકાદંડિનો પરે ॥
સાવિત્રિ ગોચરે પ્રોક્તા વૃત્તિરેષાં શૃણુષ્વ તત્ ॥
અહિંસા ગુરુશુશ્રુષા સ્વાધ્યાયઃ સૌચસંયમઃ ।
સત્યમસ્તેય મેતદ્ધિ પ્રાજાપત્ય મતં હિતં ॥
ક્ષયપુષ્ટ્યર્થ વિદ્વેષ કર્મભિઃ શાન્તિકાદિભિઃ ।
પાલયન્તિ મહીં યસ્માત્ મહીપાલાસ્તુ સાધકાઃ ॥
પતિતાત્ યે કણાન્ ભૂમૌ સંહરન્તિ કપોતવત્ ।
તદ્ધૃત્યા જીવિતં તેષા કષોતાસ્તે તુ સાધકાઃ ॥
વૃહત્ કૃત્વા તુ સંગ્રન્થં સહસૈવ ત્યજંતિ યે ।
હ્યતભુગ્દેવતાર્થન્તુ ગ્રન્થિકાઃ સાધકા મતાઃ ॥
સરિંત્સાગર કુલાસ્તે કુંટિ કૃત્વા સ્થિતાસ્તુ ।
કુટિલાઃ સાધકા જ્ઞેયાઃ શિવારાધન તત્પરાઃ ॥
તીર્થાશક્તાઃ સપત્નીકાઃ યથાલચ્ચાપજીવિનઃ ।
મહાસાહસસંયુક્તા વેતાલાસ્તે તુ સાધકાઃ ॥
સંયતાઃ કમલા શક્તા રાજ્ય કામાર્થ સાધકાઃ ।
૯૦બ્) પદ્માસ્તે સાધકાઃ ખ્યાતા ભિક્ષાચર્યારતાઃ સદા ॥
જ્ઞાનયોગસમાયુક્તા દૈત્યવ્યરૈસ્થિતાસ્તુ યે ।
હંસાસ્તે સાધકાઃ ખ્યાતાઃ સ્વયમુત્પન્નસંવિદઃ ॥
બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન તથાલબ્ધ તથાપિ ચ ।
જિતંજગત્સમસ્તં વૈ ધૃતરાષ્ટ્રા મતાસ્તુતે ॥
સદાશ્ચરન્તિ? યે જ્ઞાનં વ્રતધર્મમથાપિ વા ।
સ્વાર્થૈક ગતિનિષ્ઠાસુ વકાસ્તે સાધકા મતા ॥
જલાશ્રયં સમાશ્રિત્ય સ્થિતાશ્ચોત્કૃષ્ટસિદ્ધયે ।
વિસસૃંગાટકા હારાસ્તે વૈકંકાસ્તુ સાધકાઃ ॥

ગાભિઃ સાર્દ્ધં વ્રજંત્યત્ર ગોષ્ટ ચ નિવસંતિ યે ।
પઞ્ચમવ્યાસનાયે તુ ગોપાલાસ્તે તુ સાધકાઃ ॥
કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદ્યૈશ્ચ ક્ષપયન્તિ સ્વકં વપુઃ ।
તુટિમાત્રાસિનસ્તે તુ તુટિલાઃ સાધકા મતાઃ ॥
કંદમૂલફલા કૃત્વા કુશમયી પત્ની મેધયા ગૃહ મેધની ।
ભૈક્ષવૃત્તિરતાઃ શુદ્ધા માઠરાસ્તે તુ સાધકાઃ ॥
ગ્રાસમાત્રસમાનાભિરથાષ્ટરભિઃ સુયન્ત્રિતાઃ ।
કંદમૂલફલાન્થાભિર્ગુડિકાસ્તે તુ સાધકાઃ ॥
સ્વદેહદણ્ડને યુક્તા રાત્રૌ વીરાસને રતા ।
૯૧અ) દણ્ડિનઃ સાધકાખ્યાતાઃ સવં મેતત્ તવોદિતં ॥
સામાન્યા વા વિશેષસ્થા વ્રતિનો ગૃહિણોપિ વા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે ગોચરપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ દેશિકસ્તુ દ્વિધામઃ ।
તયોર્વર્જ્યં સર્વજ્ય વા કથયામિ તવાખિલં ॥
માંસમુદ્રં વરાશ્વચ્છં હરિદ્રાપાનવર્જનં ।
તથાસ્ત્રીરંગ સંસ્કાર ગીતવાદિત્ર નર્તનં ॥
શિવસમ્બન્ધિનં મુક્ત્વા ગીતં તૌર્યાદિ નૃત્તકૈઃ ।
વિકાલે ભોજનં દાન વ્રતિનાં વર્જનં હિતં ॥
માલાલંકારગન્ધાશ્ચ વર્જયેદ્ યાગવર્જનં ।
મધ્વાપત્સુ ન દુષ્યેન માનશસ્ત્રાદિ ફલ્ગુષં ॥
બ્રહ્મચર્યરતઃ શુદ્ધા ન વ્રતી શ્નાતકો મતે ।
તે ન્યપ્યેવં વિધં વસ્તુરર્જનીયં પુરોદિતં ॥
સોપ્યુક્તો દેશિકસ્તંત્રે પદિનો સિદ્ધિસાધકઃ ।
નૈષ્ઠિકસ્ય વ્રતં કષ્ટં તન્નિષિદ્ધં તુ ભૌતિકે ॥
ગુરુસ્ત્રિગમનં ચૌર્યં પુણ્યકાલે રતિ ક્રિયા ।
ક્ષુરક્રિયા ઘૃતાભાદ્યં? ગૃહિણો વર્જનં મતં ॥
પુષ્પાલંકારગન્ધાઢ્યં સ્વતો વાપિ તથા બલા ।
૯૧બ્) રોગગન્ધા ન દુષ્યન્તિ ભોજનં શક્તિ કારણં ॥
હસ્તમાત્રં તુ વેદાસ્રં ચતુરેખન્તુ મણ્ડલં ।
આચાર્યસ્ય તુ કર્તવ્યં ભોજનાર્થેન નિત્યશઃ ॥
એકૈક રેખાહીનં તુ સાધકાદિષુ કીર્તિતં ।
કેશાનાં ધારણાં શસ્તં મુણ્ડનં વા યથૈચ્છયા ॥
જટાધરાસ્તુ પતયો ભસ્માઙ્કિત શરીરિણઃ ।
જટાનાં વેષ્ટનં કુર્યાત્ શિરોમુણ્ડં ન વેષ્ટયેત્ ॥
તાશ્વકાયો હિ ભોગાનાં વૃત્તાવ્યવેણિકાથ વા ।
કનકાખ્યાસ્તુ વૃત્તાશ્ચ જટાકાર્યા વિજાનતા ॥
વિષમાનાગભોગાભાં નવષટ્કૈક ષોડશઃ ।
ઇતરાસ્તુ પથિચ્છાઅતો યથાશાસ્ત્ર સ્થિતિસ્તથા ॥
તત્વવર્ણ કલાજ્ઞાન પદસ્થાનાદિ કલ્પિતા ।
ક્ષેત્રં સુવર્તિતં કૃત્વા કૂટિલસ્તત્ પૂર્વજેન તુ ॥
ભસ્માશ્રય કર્તવ્યાઃ દૃઢવોચ્છાણકોપિ વા ।
વિતસ્ત્યા યામતઃ શસ્તઃ સૂત્રજેષ્ટાઙ્ગુલોચ્છૃતઃ ॥
ઉત્તરીયો ચ્છ્રયાત્ કાર્યં દ્વાદશાઙ્ગુલસમ્મિતં ।
ચતુરઙ્ગુલવિસ્તીર્ણં તસ્ય મધ્યે સુસંગઃ પ્રતં ॥
અથવાલાબુકં કાર્યં ષોડશાઙ્ગુલસમ્મતં ।
૯૨અ) ભસ્માધારં પ્રયત્નેન વર્જયેત્ ભાદ્યસંભવં ॥
દણ્ડમાત્મસમં કાર્યં સ્થુલમઙ્ગુષ્ઠવત્સમં ।
અથવા હસ્તમાત્રં વારાંસંખાદિરશૈશવં

દ્વાદશાઙ્ગુલવિસ્તીર્ણ મૃચ્છપાદઙ્ગુલાષ્ટકં ।
ભિક્ષાપાત્રં પ્રકર્તવ્યં તામ્રં વા પત્ર કલ્પિતા ॥
પલાશમધુ પત્રૈશ્ચ કદમ્બામ્રૈશ્ચ ચમ્પકૈઃ ।
વર્જયેન્તુ વટાશ્વત્થઃ પિશાચાર્કાદિ કેશ્વરં ॥
ચાતુર્વર્ણં ચરૈર્સૈક્ષં અભિશસ્તં વિવર્જયેત્ ।
તથા પતિત સંભૂતં ભિક્ષાકાર્યા યથાવિધિં ॥
દણ્ડસ્ત્રં હૃદયં પાત્રે ન્યમ્બાયાયાત્? શિવં સ્મરન્ ।
પાત્રૈ પ્રપતિતં રૈક્ષ્યં ભુંજીયાત્ ભૂગતં ત્યજેત્ ॥
સ્થાતવ્યં ન ચિરંકારંલં નિવર્ત ચ નિવર્તનં ।
મૌનં પ્રયત્નતઃ કાર્યં પાત્રપુરણતોથ વા ॥
કણભિક્ષાથ વા કાર્યા વહુદેવસિકાનવા ।
ભિક્ષામાનીયતામેવ સ્થાપ્ય સ્થાને શિતે શમે ॥
હસ્તપાદાદિકં ક્ષાલ્ય પૂર્વવદ્વાચમેદ્બુધઃ ।
હૃદાસંપ્રોક્ષતં દદ્યાચ્છિવાય ગુરવે પુનઃ ॥
૯૨બ્) ભોજનં પરતઃ કાર્યં ત્ર્યક્ષરેણાભિ મન્ત્રિતં ।
તદામૃતં ભવત્યાસુ તત્ખ્યતા મૃત્યુજિમ્ભવેત્ ॥
મૌનમાસ્થાય ભોક્તવ્યં ન રાત્ર્યાનુ વિધારોધકૃત ।
એવં ભિક્ષાટનં પ્રોક્તં સર્વસામાન્યલક્ષણં ॥
નાસ્તિ ભિક્ષાસમં પુણ્યં નાસ્તિ ભિક્ષા સમં તપઃ ।
સર્વતીર્થેષુ યત્પુણ્યં સર્વયજ્ઞેષુ યત્ફલં ॥
યત્ફલં સર્વદાનેષુ તથા ચાન્દ્રાયણાદિષુ ।
તત્ફલં કોટિગુણિતં ભિક્ષાસીપ્રાપ્નુયાન્નરઃ ॥
પાકે નિવર્તિતે યત્રા તિથિર્યાતિ પરાઙ્મુખ ।
દેવાશ્ચ પિતરઃ સર્વેષાન્તિ તસ્માત્ પરાઙ્મુખા ॥
પ્રાપ્તે કાલે તુ દાતવ્ય વિચારેણ પ્રયત્નતઃ ।
કુલાનુદ્ધરતે સો હિ દશપૂર્વાન્ દશાપરાન્ ॥
સર્વેષા ચૈવ પાત્રાણાં પાત્રં ચૈવાતિથિઃ પરં ।
હીનાઙ્ગમથ વા પૂર્ણાઙ્ગં ન વ્રતં જાતિરેવ વા ॥
અવિચારેણ પૂજ્યસ્તુ સોશ્વમેધફલં લભેત્ ।
સંપ્રાપ્તકાલે યો ભૈક્ષ્યં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥
તસ્ય પુણ્ય ફલં સર્વં ગૃહીત્વા યાતિ યા તિથિઃ ।
૯૩અ) અનિષ્પન્ને યદાપાકે પ્રાર્થયેદવિચારતઃ ॥
બ્રહ્મઘ્નઃ કથ્યતે સોહિ વહુરૂપ શતાચ્છ્રુચિઃ ।
એવં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન કાર્યં ભિક્ષાટનં સદા ॥
સિદ્ધયસ્તસ્ય સિદ્ધ્યન્તિ ભિક્ષાસી યો જિતેન્દ્રિયઃ ।
સર્વપ્રતિગ્રહાઃ પ્રોક્તા વિનાભિક્ષાં શિખિધ્વજ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે સમયપટલં ॥
કાર્તિકેય ઉવાચ ॥
ગુરુદ્વયં દ્વયોઃ પ્રોક્તં ભૌતિકં નૈષ્ઠિકં ક્રમાત્ ।
અનુગ્રાહ્યવિભાગં તુ ન જ્ઞાનં તત્વતો મયા ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
શૃણુ ષણ્મુખતત્વેન મોક્ષં ભોગં યથા સ્થિતં ।
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ દ્વિવિધો દેશકો મતઃ ॥
દીક્ષાપ્રતિષ્ઠયોરેતા વુભાવપ્યધિકારિણૌ ।
કિન્તુ મોક્ષૈક ચિત્તાનાં વિભૂતિ વિમુખાત્મનાં ॥
બ્રહ્મચારી ગુરુજ્ઞેયો ગૃહીસ્યાચ્ચ દ્વયાર્થિનાં ।
પૂર્વવર્ણાશ્રમાનાં હિ સ્વે સ્વે કર્મણિ તિષ્ઠતાં ॥
ઉત્પન્નતત્વ તજ્ઞાનાનાં મોક્ષઃ સાધારણઃ સ્મૃતઃ ।
પતીનાં તુ પતિત્વ વે ગૃહસ્થૈરેવમાદ્રિતે ॥
૯૩બ્) ગૃહસ્થ એવતૈરેવ યજ્ઞાર્થિભિરુપાસ્યતે ।
ગૃહસ્થાદિતરેષાં તુ નાસ્તિ ભોગાધિકારિતા ॥
તસ્માત્ ગૃહી ગુરુઃ કાર્યા ભોગમોક્ષાભયાર્થિભિઃ ।
લિઙ્ગિનાં તુ નમસ્કારાત્ સા સહશ્રફલં લભેત્ ॥
ગો સહશ્ર ફલં યાતિ સ્વગુરોઃ પાદ વન્દનાત્ ।
તે નાસૌ પ્રાપ્નુયાત્ સજ્યં યદ્ વૃત્તં શિવ લિંગિને ॥
તેન તૃપ્તેન તૃગ્નં તુ જગતસર્વં ચરાચરં ।
તેન તુષ્ટેન તુષ્ટસ્તુ ભવદ્ દેવ સદાશિવઃ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયતેન પૂજયેચ્છિવલિઙ્ગનઃ ।
બૌદ્ધવૈષ્ણપંચાર્થ શૌરકાલમુખાદિષુ ॥
શૈવઃ સર્વાધિકારી સ્યાન્ન શૈવેમી કથંચનઃ ।
વાસના તત્ર ભેદેન બોદ્ધવ્યાઃ પશવસ્ત્વિહ ॥
દીક્ષિતાનાં પ્રવક્ષ્યામિ વિભાગં ઋચ્છસંભવં ॥
ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી ચ દીક્ષતાદ્વિવિધો મતઃ ।
પિતુરભાવાત્ પુત્રાસ્તુ દાપાદાસ્યુઃ શિખિધ્વજઃ ॥
ઋએપેઅત્ પગે ૯૪ ં

૯૪અ) ઉરસાત્સમભાગેન તદ્વત્ કન્યાવિશેષતઃ ।
ઋચ્છેશ્રેષ્ઠતરો જેષ્ઠસ્તથાન્યે સમવર્તિનઃ ॥
પિતાહરેદપુત્રસ્ય માતા ચ તદભાવતઃ ।
પિતૃવ્યાસ્તદભાવે તુ તથાન્યે પિણ્ડદાયિનઃ ॥
પિતૃપક્ષોદ્ભવાઃ? કેચિત્ સ્વગોત્રપ્રભવા યદા ।
અભાવાત્ પિતૃપક્ષસ્ય રિચ્છિનો માતૃપક્ષજાઃ ॥
તદભાવાદ્વરેદ્રાજા વિત્તં પક્ષદ્વયં વિના ।
એવં માતામહાદીનાં પૌત્રાદૌ ઋચ્છિનઃ સ્મૃતાઃ ॥
વિવાહિતા પ્રજાનારી ભર્તૃપક્ષકુલં વિના ।
પિતૃપક્ષોદ્ ભવૈઃ ઋચ્છં પ્રાર્થિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
પ્રભુત્વાદં મેવોત્થં હિ વિત્તં ગ્રાહ્યં સમાસતઃ ।
એવં ગ્રામ્યજનાનાં તુ તથા શક્તાત્તરાત્મનાં ॥
સત્સ્વપત્યેષુ તેષાં તુ ગ્રાહ્યં ષડ્ભાગમાનતઃ ।
વિધાનસંભવદ્રવ્યે રાજાભાગીન ચેતરઃ ॥
મહાર્થદં તિનોસ્વાદીન્ નૃપતેસ્તુ સમર્પયેત્ ।
ન ગ્રાહ્યં દ્રવિણં વિપ્રાચ્ચતુર્વર્ણવહિઃકૃતં ॥
૯૪બ્) કૈવર્તકાદિકં ગ્રાહ્યમુપસ્પર્શિ સમુદ્ભવં ।
તત્ન? પ્લાવ્યુદ્ભવં વાથ ચૈલપ્લાવીચિનાહરેત્ ॥
ઇત્યષ્ટા દશધા ઋચ્છં શાસ્ત્રબુદ્વ્યા વિભાવયેત્ ।
પ્રકલ્પામન્તરઙ્ગત્વં વહિરઙ્ગત્વમેવ ચ ॥
પિણ્ડદાતૃત્વ સારેણદાપાદાઃ સ્યુર્ન ચાન્યથા ।
ગૃહસ્થ ઋચ્છં કથિતં પ્રોચ્યતે બ્રહ્મચારિજં ॥
બ્રહ્મચાર્યુદ્ભવે ઋક્ષરિક્ષિનસ્તુ સ્વસતતૌઃ ॥
સ્વસંતતેરભાવાચ્ચ દાયાદાશ્ચાન્યસંતતેઃ ।
એવં તુ ઋચ્છિનઃ પ્રોક્તા વર્જયેત્ તદલિંગિનઃ ॥
સ્વસંતતેરભાવાચ્ચ તથા વા પરમં તતેઃ ।
ચિત્તં હનતિ વૈ રાજા ન તેન ઋણવાન્ ભવેત્ ॥
લિખિતં સાક્ષિણો ભુક્તિ ઋણિનાં ત્રિવિધા પ્રમા ।
ન પ્રમાણં વિના ભુક્તિ પ્રમાણં સાક્ષિણં વિના ॥
સ્ત્રીબાલનૃપજં દ્રવ્યં નભો સેનાપહીયતે ।
યત્ર ભોગવિહીનં તુ ત્રિંશવર્ષં વિના હિતં ॥
શ્રાવિતં લેખ્યવિધિના નૃપાગ્રે ચિત્તહૃત્પુનઃ ।
૯૬અ) નિરીક્ષસાક્ષિણો યત્નાદુભયાનુમતે સતિ ॥
વાગ્દણ્ડસ્તેયયુદ્ધેષુ ન પરિક્ષાશ્ચ સાક્ષિણઃ ।
વ્યવહારે પ્રતિજ્ઞાન્તુ સારભૂતાં વિચારયેત્ ॥
તયાહીનો હતોવાદી તયા દૃષ્ટે જયી ભવેત્ ।
ધર્મશાસ્ત્રાર્થ કુશલૈ વિવાદાનિ પરિક્ષયેત્ ॥
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ વિચારં તસ્ય ષણ્મુખ ॥
ઉપકુર્ચાષણકાનાં તુ શિવજ્ઞાનવિધૌયિનાં ।
બ્રહ્મચારી પદે સ્થિત્વા કૃત્વા ચૈવ પ્રતિગ્રહં ॥
વિત્ત ભૂમ્યાદિકં વત્સ ગૃહસ્થાશ્રમમભ્યગાત્ ।
તેષાં રિક્ષવિભાગં તુ કલ્પનીયં ગૃહસ્થવત્ ॥
માતૃપુત્રાદિભ્રાતૃણાં પ્રવિભાગં પ્રકલ્પયેત્ ।
ત્રિવિધેન પ્રમાણેન સાક્ષિપૂર્વસમં તતઃ ॥
અષ્ટાદશ પદં ચાત્ર વ્યવહારં પરીક્ષયેત્ ।
ઇત્યે તત્ પ્રવિચારં તુ સંક્ષેપાન્તે પ્રદર્શિતં ॥
શ્રુતેન વયસા જાત્યા સમાયુક્તોથ કન્યસઃ ।
તત્રાભાવાદ્યા યત્નેન ગુરુવત્ પૂર્વદીક્ષિતઃ ॥
૯૬બ્) પ્રતીક્ષણી યો જ્યેષ્ઠેન ગુરુવચ્ચાભિવાદયેત્ ।
સ પૂજ્યઃ પરયા ભક્ત્યા સ્વગુરુવદ્દિને દિને ॥
તદભાવાન્તુ તદ્ભાર્યાઃ પૂજનીયાઃ પ્રયત્નતઃ ।
ન ગુરુઃ સ્ત્રી ક્વચિત્ કાવ્યા ન તસ્માદ્ ગ્રાહયેદણૂન્ ॥
સમયા સ્ત્રી સમોદેયાઃ ન કાર્યા લિઙ્ગિનઃ ક્વચિત્ ।
ન તાં નમેત્ કદાચિચ્ચ ન નગ્ના ન બલોકયેત્ ॥
જેષ્ઠા ભ્રાતા સદા પૂજ્યઃ શાસ્ત્રગન્ધયેત્ તતઃ ।
અથવાન્યતમાચ્છાસ્ત્રં શ્રોતવ્યં કર્મસિદ્ધયે ॥
ગુરુવત્ પૂજયેન્ નિત્યં નાન્યત્વં પરિવર્જયેત્ ।
વાદકો વોધકશ્ચૈવ મોક્ષદસ્તુ તૃતીયકઃ ॥
શિવવત્ પૂજયેત્ સર્વ યતસ્ત મોક્ષદા નૃણાં ।
યઃ પ્રેરયતિ જંતૂનાં શિવે પરમકારણે ॥
પ્રેરણાચ્ચોદકઃ પ્રાહુ ગુરુદ્ધૌરેય ઉત્તમઃ ।
દીક્ષાગુરુ મોક્ષદંસ્તુ બોધકઃ શાસ્ત્રદર્શકઃ ॥
બોધકસ્તુ પ્રયત્નેન પૂજિતવ્યઃ સદૈવ હિ ।
ઇત્યે તત્ કથિતં લેશાન્નિયોગં ગુરુસંસ્થિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે ગુરુવિચારપટલં ॥
૯૭અ) ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અંશકં સંપ્રવક્ષ્યામિ સાધકાનાં ફલપ્રદં ।
વિચારં ચાનુકર્તવ્યં મન્ત્રાણામંશકેન તુ ॥
અંશકેન વિનામન્ત્રા નિર્બીજાઃ ફલવર્જિતાઃ ।
યથાબિજૈમકાલે તુ ફલદં નૈવ દૃશ્યતે ॥
ઉષરેપ્યથનિક્ષિપ્ત બીજં ફલવિવર્જિતં ।
તદ્ધદંશકહીનં તુ ન મન્ત્રં વાજિયેત્ ક્વચિત્ ॥
અતોશકાત્રિધાવક્ષ્યે જ્ઞાત્વા તુ સિદ્ધ્યર્હો ભવેત્ ।
ભૂમૌ તુ માતૃકાં લિખ્ય કૂટષટવિવર્જિતં ॥
મન્ત્રાક્ષરાણિ વિશ્લેષા અનુસ્વારં નયેત્ પૃથક્ ।
સાધકસ્ય તુ યા સંજ્ઞા તથા વિશ્લેષણં તથા ॥
મન્ત્રસ્યાદૌ તથા ચાન્તે સાધકાર્ણાનિયોજયેત્ ।
સિદ્ધઃ સાધ્યઃ સુસિદ્ધારિઃ સંજ્ઞાતો ગણયેત્ ક્રમાત્ ॥
મન્ત્રસ્યાદૌ તથાન્તે ચ સિદ્ધિદં સ્યાચ્છુભાંશતઃ ।
સિદ્ધાંદિશ્ચાંત સિદ્ધશ્ચ તત્ક્ષણાદેવ સિદ્ધ્યતિ ॥
સુસિદ્ધાદિ સુસિદ્ધાન્તં સિદ્ધવત્ પરિકલ્પયેત્ ।
અરિનામાદૌ તથાન્તે ચ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥
૯૭બ્) સિદ્ધઃ સુસિદ્ધશ્ચૈકાર્થૈ અરિઃ સાધ્યસ્તથૈવ ચ ।
આદૌ સિદ્ધસ્થિતો મન્ત્રે તદન્તે તદ્વદેવ હિ ॥
આદૌ સુસિદ્ધો વા વિદ્ધિ તદન્તે તદ્વદેવ હિ ।
મધ્યે રિપુ સહસ્રાણિ ન યેષાય ભવન્તિ હિ ॥
સિદ્ધઃ સિદ્ધત્ય સંદેહાદુદાસિનો દ્વિતીયકઃ ।
સુસિદ્ધઃ ફલદઃ ક્ષિપ્રમરિનાશકરો ધ્રુવ ॥
આદ્યન્નારિ સમાકાન્તં મૃત્યુદન્તેન વર્જયેત્ ।
અર્યન્તશ્ચ સુસિદ્ધાદિ સિદ્ધાન્ત્યેઽરિપુનઃ પુરા ॥
ઇત્યે તદંશકં જ્ઞાત્વા મંત્રં શિષ્યાય ચાર્ઘયેત્ ।
પ્રસાદપ્રણવાભ્યાં તુ માદ્યાવર્ણસ્ય ષણ્મુખ ॥
નવાત્મઘોરદેવાભ્યાં નાશકં પરિકલ્પયેત્ ।
સર્વાનુગ્રાહકાહ્યેતે મંત્રરાજેશ્વરા મતાઃ ॥
સમર્થાઃ સર્વકાર્યેષુ નાંશકં તેષુ કલ્પયેત્ ।
અથવાન્ય પ્રકારેણ અંશકં કલ્પયેત્ સુધીઃ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણીશશક્રા હિ યક્ષગન્ધર્વરાક્ષસાઃ ।
દૈત્યવિદ્યાધરાઃ ક્ષુદ્રા જ્ઞેયા શુદ્ધસ્તદંશકાઃ ॥
પ્રાતસ્નાયી દ્વિજાશક્ત શૌચ કૃત્સ્નં યતોઘૃણી ।
૯૮અ) બ્રહ્મવિદ્યાત્મ સંયુક્તા જ્ઞેયો બ્રહ્માંશકઃ સ ચ ॥
માયી સત્વ યુતો વીરઃ સ્ત્રી પ્રિયોમત્સરી દૃઢઃ ।
કાર્યોપાયસદાભિજ્ઞો જ્ઞેયોસૌ વૈષ્ણવાંશકઃ ॥
રુદ્રભક્તોઢ્યમીવીરઃ પિશાચનિલયાનયં ।
મહાવ્રતપ્રિયઃ પ્રાજ્ઞ જ્ઞેયારુદ્રાંશકો નરઃ ॥
ગીતનૃત્યાતપત્રાશ્ચ દન્તિદર્શન તત્પરઃ ।
તદૈશ્વર્ય કથાશક્તો જ્ઞેયઃ પૌરન્દરાંશકઃ ॥
ક્ષીરાજીવાનિલોદ્યાન? ગુડખંડોદન પ્રિયઃ ।
સ્તવ્વાક્ષો નાગકન્યાર્થી જ્ઞેયો નાગાંશકો નરઃ ॥
કટકાંગદહારૈશ્ચ ભૂષાભૂપણ ભાવિતઃ ।
સત્વયુક્તાઙ્ગસમ્પન્ના જ્ઞેયા યક્ષેશ્વરાંશકઃ ॥
ગીત્યનૃત્ય પ્રિયો માલ્ય વસ્ત્રસગ્ગંધસુંદરઃ ।
તદૈશ્વર્યાભિલાષી યો ગન્ધર્વાસનરોત્તમઃ ॥
ક્રવ્યાસગ્ગન્ધદશી ચ સ વરાં રસન પ્રિયઃ ।
ભૃકુટીભઙ્ગભીમાખ્યા જ્ઞેયાસૌ રાક્ષસાંશકઃ ॥
ગમ્ભીરાચ્ચિવદક્ષોભ્યા ધરારન્ધ્રનિવધધીઃ ।
૯૮બ્) મહાહવ કથાલાપી જ્ઞેયો દૈત્યાંશકો નરઃ ॥
રોચનં જનનિં સ્ત્રિંશવિદ્યાસિદ્ધિસમીહકઃ ।
તદ્દૃઢ ચેતાઃ સ્વોત્કર્ષી જ્ઞેયા વિદ્યાધરાંશકઃ ॥
દીનાભિતામલાક્રાન્તઃ પ્રતિગન્ધામિષ પ્રિયઃ ।
સ ક્ષુદ્રાતી વરન્વ્રાર્તિઃ પિશાચાંશઃ સ ઉચ્યતે ॥
શુદ્ધાંશકાઃ સમાખ્યાતાઃ મિશ્રાંશ કથ્યતે પુનઃ ।
સુરક્ત નખશ્રજ્ઞાગ્ર પ્રભામંડલમંડિતં ॥
ગૂઢગુન્હાઙ્ગુલીપર્વ કૂર્મપૃષ્ઠ પદઃ પુનઃ ।
સુવૃત્તજં પ્રાજાન્ધગ્રરંભાસ્તમ્ભસમોરુકઃ ॥
નિતમ્બતટવિસ્તીર્ણસ્ત્રિબલી ભઙ્ગભઙ્ગુરઃ ।
આક્ષામમધ્ય દેશાન્ત વિસ્તીર્ણકમલાલયઃ ॥
કમ્બુકણ્ઠ સુબિમ્બોષ્ઠ પ્રલમ્બભુજપંજરઃ ।
પ્રોતુઙ્ગસમનાસાગ્ર વિલોલ ચપલે ક્ષણઃ ॥
સ્વદન્તરસ્મિશુદ્ધાસ્યઃ કાર્મુકદ્રૂપુમાઙ્કિતઃ ।
લલાટતદવિસ્તારઃ શિરચ્છત્રસુશોભિતઃ ॥
મહામયૂરપિચ્છાગ્ર નીલવક્ત્ર શિરોરુહઃ ।
૯૯અ) સત્વબુદ્ધિ બલાક્રાન્તઃ ક્ષાન્તિ પ્રીતિ સમન્વિતઃ ॥
ઉત્સાહહર્ષસમ્પન્નો રુદ્રભક્તાનિ વર્તકઃ ।
મિશ્રાંશક યુતો ધન્યઃ સર્વાહઃ સર્વસિદ્ધિષુ ॥
પ્રતિપત્પૂર્ણિમા તન્ત્ર સકલાદ્યા દ્વિધા સ્થિતાઃ ।
કણ્ઠોષ્ઠાન્તુ સકૃત્મધ્યે પક્ષયોર્માતૃભિઃ સહ ॥
એવં જ્ઞાત્વાંશકં દદ્યાત્ મંત્રં તસ્ય યથા હિતં ।

એકાક્ષરં સમારભ્ય ષડંતં મન્ત્ર ઉચ્યતે ॥
સપ્તાક્ષરાદ્ ભવેદ્ વિદ્યા યાવત્ પઞ્ચ દશાવિધઃ ।
સપ્તાક્ષરા ભવેદ્ બાલા યાવદ્ધિશાક્ષરાવદિ ॥
તતોર્દ્ધન્તુ યુવાવિદ્યા વર્ણાદ્ દ્વાત્રિંશદઙ્ગતાન્તગાઃ ।
તદૂર્ધંસ્થનિરોજ્ઞેયા યાવદ્વર્ણ શતત્રયં ॥
શતત્રયાંત કુમારી સ્યાચ્છતાનાં તુ ચતુષ્ટયં ।
તતઃ સહશ્રવર્ણાન્તં વૃત્સવિદ્યા પ્રકીર્તિતાઃ ॥
સહશ્રાત્ પરતો વિદ્યા દણ્ડંકેતિ પ્રકીર્તિતાઃ ।
દ્વિસહશ્રં સ્તવં વિદ્ધિ સક્ષંજ્જપ્તેન સિદ્ધ્યતિ ॥
પૂર્વાસંધ્યા તુ વાલાનાં જપહોમાર્ચને હિતાઃ ।
૯૯બ્) સૂર્યોદયે કુમારીણાં પ્રહરે યોવનસ્થિતાં ॥
મધ્યાહ્નસ્થવિરાણાં તુ વૃદ્ધાનાં મપરાહ્નિકં ।
દણ્ડકાનાન્તુ સંધ્યાયાં નક્તેશેષેષુ પૂજનં ॥
મન્ત્રાણાં ચૈવ પૂર્વાહ્ને જપહોમાદિકં હિતં ।
અન્યથા કુરુતે યસ્તુ વિઘ્નૈઃ સર્વભિભૂયતે ॥
ન સિદ્ધ્યતિ મનાન્તસ્ય યત્ સાધયિતુ મીહતે ।
નૈવેદ્યં ચૈવ સર્વેષાં પાયસં સ ઘૃતંદધિં ॥
મોદકાનિ વિચિત્રાણિ ખણ્ડખાદ્યાન્યનેકશઃ ।
કાલં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન સિદ્ધિદા નાનૃતં વચઃ ॥
કકારાદિ હકારાન્તા ક્રમાત્ પક્ષાશિતાશિતી ।
આદિ પક્ષસ્તુ ૠ? ૡ? ણૈર્હીનો વત્સ નિગદ્યતે ॥
એવં દશસ્વરાન્ વિદ્ધિ નપુંસક વિવર્જિતાન્ ।
અનુસ્વરવિસર્ગેણ વિનામાત્રા ત્રિધા ન્યસેત્ ॥
હ્રસ્વાઃ શુક્લાઃ સમાદિષ્ટાઃ દીર્ઘાઃ કૃષ્ણાસ્તુ વૈ ત્રિધા ।
પ્રતિપત્પ્રમુખાસ્તત્ર તિથયઃ પરિકલ્પયેત્ ॥
બાલ્યકુમારાયુવતી વૃદ્ધાંચાંતકરી તથા ।
૧૦૦અ) તિથયઃ પઞ્ચવિજ્ઞેયાઃ પ્રતિપક્ષે ત્રિધા સ્થિતાઃ ॥
જન્મહાનિવિનાશં ચ ક્રમાદેકૈક પઞ્ચકં ।
ઉદિતોદમિતઃ સંધ્યા ભ્રામિતોસ્તમિતસ્તથા ॥
ઉદયે શાન્તિકાદીનિ કર્માણિ હસિતે તથા ।
વસ્યાકર્ષણ સ્તંભઞ્ચ સંધ્યાકાલે પ્રકલ્પયેત્ ॥
વિદ્વિષોચ્ચાટને શસ્તં ભ્રામિતં પાર્વતી સુતઃ ।
અસ્તમસ્તમિતે શસ્તં જ્ઞાત્વા કાલં પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥
એકૈકસ્ય તુ કાલસ્ય જ્ઞેયાઃ ષટ્કૃત્તિકાદયઃ ।
તત્રાપ્યભ્યંતરં કાલં વિજ્ઞેયઞ્ચ ત્રિધાસ્થિતં ॥
શાન્તિકાદીનિ કર્માણિ ઇડાચારેણ સિદ્ધિદા ।
વસ્યાકર્ષણમોહાનિ પિઙ્ગલેન પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥
મારણોચ્ચાટનાદીનિ વિષુવસ્થેન ભાવયેત્ ।
એકૈકં પઞ્ચધા જ્ઞેયં નાડીચારં પ્રયત્નતઃ ॥
પૃથિવ્યાપસ્તથા તેજો વાયુરાકાશમેવ ચ ।
અધઃ સ્પૃક્ પ્રવહે યસ્માત્ પૃથિવીનામનામતઃ ॥
ઊર્દ્ધં તેજઃ પ્રવહતિ તાભ્યાં મધ્યે દ્રવો મતઃ ।
રંધપાર્શ્વે વહે વાયુઃ સર્વવ્યાપ્ય વહેશ્વરં ॥
૧૦૦બ્) સ્તંભનં પાર્થિવે માર્ગે શાન્તિકં વારુણે હિતં ।
વસ્યાકર્ષણમોહાદીંસ્તેજસેન ન સંશયઃ ॥
ભ્રમણં વાયુમાર્ગેણ સમરં શૂન્યગેણ તુ ।
ઇત્યે તલ્લેશતઃ ખ્યાતં કાલસ્ય કલનં મયા ॥
અનેન તુ વિનાવત્સ ન કિંચિદપિ સિદ્ધ્યતિ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કાલજ્ઞાનં સમભ્યસેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે અંશકકાલલક્ષણપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ગૌરીસદ્ભાવમુત્તમં ।
યન્ન કસ્ય ચિદાખ્યાતં તવ સ્નેહાત્ ષડાનન ॥
સર્વસૌભાગ્યમતુલં શ્રી મેધાકાન્તિ પુત્રદં ।
ભૂતિકામૈઃ સદામેવામાયુપુષ્ટિવિવર્દ્ધનં ॥
મંત્રધ્યાનં મણ્ડલઞ્ચ મુદ્રાસાધાનમેવ ચ ।
પઞ્ચપ્રકારં સંક્ષેપાત્ કલ્પંતે કથયામ્યહં ॥
ચિત્રભાનું શિવં કાલં મહાશક્તિસમન્વિતં ।
ઉહાઢ્યં પરતો ધૃત્ય સ દેવમધિકારિણં ॥
દ્વિતયતારકાક્રાન્તં ગૌરિનતિ પદાન્વિતં ।
ચતુર્થ્યતં પ્રકર્તવ્યં ગૌર્યાતસ્વર્ણવાચકં ॥
૧૦૧અ) તત્રાઢ્ય ત્રિતયે નૈવ જાતિયુક્તાઙ્ગ ષટ્કકં ।
આસનં પ્રણવેણૈવ ષોઢાવિદ્યાન્તમુચ્ચરેત્ ॥
ઇશ્વરા ચ્છક્તિ પર્યન્તં મૂર્તિ સ્વહૃદયેન તુ ।
ગૌરીમંત્રં સમાખ્યાતં શિવમંત્રમથોચ્યતે ॥
ઉહકશ્ચ તથાકાલં શિવબીજં સમુદ્ધરેત્ ।
પ્રાણં દીર્ઘશ્વરાક્રાન્તં ષડઙ્ગં જાતિસંયુતં ॥
આસનં પ્રણવેનાત્ર ષડુત્થં તુ સકૃન્ન્યસેત્ ।
મૂર્તિન્યાસં હૃદાચાત્ર ધૂપદીપાદિકન્તથા ॥
યામલં કથિતં વત્સ એકવીરમતઃ શૃણુ ।
વ્યાપકં શૃષ્ટિસંયુક્તં વહ્નિમાયા કૃષાણુગં ॥
શિવશક્તિમયં બીજં હૃદાદિ વિધિવર્જિતં ।
સર્વકામપ્રદં વત્સ બીજંબીજપરં વિદુઃ ॥
ધ્યાનમન્ત્રં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
દ્વ્યઙ્ગુલાં તુ સમારભ્ય યાવદ્ રત્નાગુલાવધિઃ ॥
ગૃહે તુ યત્નતઃ કાર્યા વહિપ્રાસાદમાનતઃ ।
હેમરૌપ્યમયીશાસ્તા પિત્તલામધુકાષ્ઠજા ॥
શ્વેતચન્દનશ્રીવાસદેવ દારુમપી શુભા ।
૧૦૧બ્) અવ્યક્તા યત્નતઃ કાર્યા પઞ્ચપિણ્ડિ શિવાન્વિતા ॥
કોણેષુ પઞ્ચવૃત્તાનિ તદૂર્ધ્વે પઞ્ચમં ભવેત્ ।
લલિતા શુભગા ગૌરી ક્ષોભણી શક્તિરેવ ચ ॥
આગ્નેયી રક્ષવાયવ્યૈરોશાની વૃત્તવદ્ ભવેત્ ।
વામાજેષ્ઠાક્રિયાજ્ઞાની દિક્ષુપૂર્વાદિનો ન્યસેત્ ॥
સ પીઠાવરણૈર્યુક્તા વામભાગે શિવઃ સ્થિતઃ ।
અવ્યક્તં તુ શિવં કુર્યાલ્લક્ષ્મરેખાવિવર્જિતં? ॥
એતદવ્યક્તરૂપં તુ શિવયોઃ પરિકીર્તિતં ।
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં જ્ઞેયં સ્ત્રીણાં ચૈવ વિશેષતઃ ॥
વ્યક્તરૂપામતો વક્ષ્યે સર્વસાધારણાં શિવાં ।
દ્વિનેત્રાં વા ત્રિનેત્રા વા શુદ્ધાં વા શંકરાન્વિતાં ॥
સમાંઘ્રિવિષ્ટાપઙ્કજ સંસ્થિતા દ્વિચતુર્ભુજા ।
પદ્મપીઠ દ્વયસ્થા વા સિંહધર્મસ્થિતાપિ વા ॥
ગૌરી યથાયથં સ્થાપ્યા તત્રાદ્યા દ્વિભુજા સતી ।
શ્રુગક્ષસૂત્રકલિકાઃ સલાકાત્ પલપિણ્ડિકાઃ ॥
સરંવર વા સવ્યેન પાણિનાન્યત્ મંવહં ।
વામેન પુસ્તતામ્બૂલદદણ્ડાભયકમણ્ડલું ॥
૧૦૨અ) ગણેશદર્પણેષ્ઠાસાંદદ્યાદ્વેકૈકશઃ ક્રમાત્ ।
અષ્ટાનાં સદ્યહસ્તાનાંમેકૈકસ્ય તરેસ્થિતે ॥
મૂર્છનાદંષ્ટ્રભિર્ભેદૈઃ સ્યાચ્ચતુષષ્ઠિવદ્વિદૌઃ ।
યથોક્તયોરષ્ટકયોઃ પ્રતિપાર્શ્વદ્વયં દ્વયં ॥
વિભ્રતી તુ ચતુર્હસ્તા ભેદાષ્ટગિરિભેદતઃ ।
પ્રત્યષ્ટકં હિ યુગ્માનિ સ્યુરષ્ટપઞ્ચસંખ્યયા ॥
તેષામન્યોન્યમૂર્ચ્છાયામુક્તાસંખ્યાપ્રવર્તતે ।
મુખદશ્યામદૃશ્યાં વા વ્યક્તં વાધ્વપ્રકલ્પયેત્ ॥
લિઙ્ગવત્ સા તુ બોદ્ધવ્યા વ્યક્તાવ્યક્તો ભયાત્મિકા ।
અવ્યકં રૂપસૌર્યાયત્ અવ્યક્તં કારયેચ્છિવં ॥
અવ્યક્તં વા શિવં કુર્યાદ્ વાક્તા વા પરમેશ્વરી ।
વ્યક્તરૂપં દ્વયં વાથ કર્તવ્યં લક્ષણાન્વિતં ॥
અષ્ટતાલોચ્છ્રિતા ગૌરી નવતાલ શિવો ભવેત્ ।
હ્રસ્વાસન કૃષાકાર્યા વિકૃતા વા શિવપ્રદા ॥
અર્દ્ધનારીશ્વરં વાથ કર્તવ્યં સુપ્રમાણતઃ ।
ઇતિ ધ્યાનં સમાખ્યાતં મુદ્રા વૈ કથયામિતે ॥
આસને પદ્મમુદ્રાન્તુ પ્રાગુક્તાં પરિકલ્પયેત્ ।
૧૦૨બ્) લિઙ્ગમુદ્રા શિવસ્યોક્તા મુદ્રા વા વાહની દ્વયોઃ ॥
ગૌર્યા વૈ શક્તિમુદ્રા તુ યોનિમુદ્રા તુ યા સ્મૃતાઃ ।
અન્યોન્યાંગુલિ સશ્લેષાદઙ્ગુષ્ટૌ મધ્યમો ન્યસેત્ ॥
તર્જની ચોચ્છતે ચોભે શક્તિમુદ્રા શિવપ્રદા ।
ક્ષોભણી સર્વસત્વાનાં મન્ત્રપૂર્વા ષડાનન ॥
મણ્ડલં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુ પૂર્વશઃ ।
ચતુરશ્રં ચતુર્હસ્તં સમન્તાદ્ વસુભાજિતં ॥
મધ્યે કોષ્ઠચતુષ્ઠે તુ ત્રિદલં પરિકલ્પયેત્ ।
ત્ર્યશ્રોર્ધ ચાન્દ્રચન્દ્રન્તુ વિપદં દ્વિગુણં ક્રમાત્ ॥
દ્વિપદં દારકંથન્તુ દ્વિગુણમુપકંઠતઃ ।
એવં દ્વારચતુષ્કન્તુ વર્તિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
દ્વારાભ્યાં કોણદેશં તુ દ્વિપદં વજ્રવત્મતં ।
પાર્શ્વે દ્વારર્ધ પસ્યાત્ર કણ્ઠસાર્દ્ધપદં વિના ॥
ત્રિકોણમધ્યે કમલં સાષ્ટપત્રં સ કર્ણિકં ।
શુદ્ધકુન્દેન્દુ વર્ણાભં ત્રિકોણં રક્તવર્ચસં ॥
અર્દ્ધચન્દ્રં તદૂર્ધેન પીતં કાઞ્ચન સપ્રભં ।
દ્વારાણિ પીતં કૃષ્ણાનિ કોણં વજ્રાઞ્જન પ્રભં ॥
૧૦૩અ) એવં નિવર્ત્યદિધત્ મણ્ડલં ભાગ્યવર્દ્ધનં ।
અથવા સર્વતો ભદ્રં મણ્ડલં પરિકલ્પયેત્ ॥
પૂજયેત્ તત્ર વિધિવત્ સ્થણ્ડિલે વા સુસોભને ।
આહ્વાનં કારયેત્ તત્ર સ્થાપનં રોધનં તથા ॥
સન્નિધાનં પ્રકર્તવ્યં સંમુખી કરણં તતઃ ।
અહન્યહનિ કર્તવ્યં સ્થંડિલન્તુ પ્રયત્નતઃ ॥
ધરા વિદ્યા વધિં યાવદાસનં તુ સકૃન્ સ્મરેત્ ।
ઇશ્વરાચ્છક્તિ પર્યન્તં તતોષે મૂર્તિ કલ્પના ॥

પરમાવાહયેચ્છત્ર શક્તિતત્વં પરાપરં ।
ઇત્યેષા વાહના કાર્યા પ્રતિમાદિષુ સાધકઃ ॥
ધ્યાતયા સાધકેન્દ્રેણ સ્ત્રિયા વા ભાગ્યસિદ્ધયે ।
પઞ્ચામૃતાદિ નાગ્નાપ્યા વિલિપ્યં કુંકુમાદિભિઃ ॥
રક્તવસ્ત્રાણિ દેયાનિ કુસુમાનિ વિશેષતઃ ।
સુગન્ધાનિ શુક્લાનિ ગન્ધયુક્તાનિ વા પરે ॥
ધૂપકૃષ્ણા ગુરુર્દેયઃ શિહ્નકં વા શશી યુતં ।
ખંડખાદ્યાનિ દેયાનિ પવિત્રાણિ વહૂનિ ચ ॥
કથિતં ખંડસંમિશ્રં ક્ષીરપાનં પ્રદાપયેત્ ।
કન્દમૂલફલાદીનિ પદાત્ મનસિ રોચતે ॥
૧૦૩બ્) તાંબૂલં ચન્દ્રસંહિતં નાના ભોગં સમર્પયેત્ ।
ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વા પૂજયેત્ પરમેશ્વરીં ॥
સ પૂજ્ય પરયા ભક્ત્યા જપં કાર્યં પ્રયત્નતઃ ।
સાષ્ટોત્તર સહસ્રે તુ શતં વા પ્રત્યહં સુત ॥
હોમે તદ્વત્ પ્રકર્તવ્યમઙ્ગાનાં તુ દશાશતઃ ।
સ્વશક્ત્યા તુ શિવે જાપઃ તથા હોમશ્ચ શાઙ્કરિ ॥
પદ્માભે હવનં શસ્તં તુર્યાસ્રે તદભાવતઃ ।
હસ્તમાત્રે સમે કુંડિ મેખલા ત્રિતયાન્વિતે ॥
અર્ઘપાત્રાદકે નૈવ શકૃન્ કુણ્ડન્તુ પ્રોક્ષયેત્ ।
શ્રુકશ્રુવોહોમદ્રવ્યાણિ સિદ્ધિદાનિ ન ચાન્યથા ॥
જ્ઞાનાગ્નિં કલ્પયેત્ તત્ર હૃદયામ્બુજસંસ્થિતં ।
સૌસુમ્નવત્મનાન્યસ્ય સંપૂજ્ય ચ વિધાનતઃ ॥
ગૌરી રૂપે શતદ્વ્યાત્વા પશ્ચાત્ પૂર્ણાં પ્રદાપયેત્ ।
શ * *? સંભવેદ્ દેવ નિત્યનૈમિત્તિકાદિષુ ॥
સર્વાન્ કામાન્ વાપ્નોતિ જ્ઞાનાગ્નેર્હવનાતસુત ॥
અહન્યહનિ હોમં તુ જાતી પુષ્પૈસ્તુ કલ્પયેત્ ।
ચંપકૈર્વા પલાસૈર્વા કરવીરૈર્ઘૃતપ્લુતઃ ॥
૧૦૪અ) કમલૈર્નીલપદ્મૈર્વા શ્રીફલૈર્મદનૈરધ ।
પૂગૈર્જાતિ ફલૈર્હોમૈઃ કુંકુમૈઃ કેશરેણ વા ॥
કર્પૂરેણ પ્રકર્તવ્યં ચન્દનેન વિશેષતઃ ।
કપિલાઘૃતહોમસ્તુ તથા ગુગ્ગુલુસંયુતઃ ॥
દૂર્વાહોમસ્તથા શસ્તા લાજાહોમાવિશેષતઃ ।
કન્દપુષ્પૈહિતો હોમો જાતીપુષ્પૈર્વિશેષતઃ ॥
સુમનાપુષ્પહોમસ્તુ ઉન્મત્ત વર્જયેત્ સદા ।
દૂર્વામૃતાજ્ય હોમસ્તુ ત્રિમધુઃ શસ્યતે પુનઃ ॥
તથા સિદ્ધાર્થકૈ હોમા બ્રહ્મવૃક્ષસ્ય કુદ્મલૈઃ ।
તત્પાર્શ્વે કોમલૈઃ પત્રૈ શાખાસઃ કોમલાસુ ચ ॥
વસ્યે લવણહોમન્તુ સ જિહ્વાતૈલસંસ્થિતૈઃ ।
આકર્ષણે તથા ચૈતે હોમજ્ઞો હોમમાચરેત્ ॥
નાગકેશરચૂર્ણેન સ્તમ્ભને હોમમિષ્યતે ।
આપ્યાયને શુક્લવર્ણા રક્તાવસ્યે પ્રશસ્યતે ॥
સ્તમ્ભને પીતવર્ણા કૃષ્ણા વૈ કૂરકર્મણિ ।
પૂર્ણા પશ્ચાત્ પ્રદાતવ્યા ત્રિપુંડ્રં કારયેત્ તતઃ ॥
હોમં સમર્પયેદ્ દેવ્યા નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ।
અસ્ત્રાત્ ભૂલાવધિં? યાવત્ વિલોમાર્ઘ પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧૦૪બ્) પ્રતિમાયાં પ્રકર્તવ્યં નૈવ તત્ર વિસર્જનં ।
વિસર્જને સ્થણ્ડિલેગ્નૌ મણ્ડલેગ્નૌ પ્રકલ્પયેત્ ॥
પશ્ચાદ્ ભૂત બલિર્દેયઃ ક્ષેત્રે શસ્ય તથા બહિ ।
સમાચમ્યે કૃતન્યાસઃ સંસ્મરેચ્છક્તિમવ્યયં ॥
સપ્તવારં પ્રયત્નેન આચાર્યાદીંશ્ચ તર્પયેત્ ।
કુમારી પૂજયેદ્ યત્નાત્ પઞ્ચસપ્તાષ્ટ વા સદા ॥
સ્ત્રિયઃ પ્રયત્નતઃ પૂજ્યા ભર્તૃયુક્તાઃ શિખિધ્વજ ।
દેવ્યાદંત્તં તુ યત્ કિંચિત્ કુમારીભ્યઃ પ્રદાપયેત્ ॥
શિવભક્તેષુ વા દદ્યાત્ તાસ્નીયાત્ તત્ સ્વયં ક્વચિત્ ।
ઇત્યે તત્ સ રહસ્યન્તુ સુભગા યાગમીરિતં ॥
જયાર્થા જયમાપ્નોતિ પૂત્રાર્થા લભતે સુતાન્ ।
કન્યાર્થા લભતે કન્યાં ધનાર્થી ચાપ્નુયાદ્ધનં ॥
દુર્ભયા સુભગત્વં ચ પ્રાપ્નુયાચ્ચાપ્યખણ્ડિતં ।
અખણ્ડિત પ્રતાપઞ્ચ જપમાપ્નોતિ ભૂપતિઃ ॥
વિલભેદવની સર્વા નવખંડા સમાગરૂં? ।
સપ્તલક્ષ કૃતે જાપ્યે યદા સિદ્ધિ પ્રજાયતે ॥
૧૦૫અ) વસં ન પતિ ચેન્દ્રાદીન્ માનવાદિષુ કા કથા ।
ઇત્યસ્યા પૂર્વસે વા તુ કર્તવ્યા સાધકેન તુ ॥
સ્ત્રીણાં વા પુરુષાણાં વા દીક્ષાં કૃત્વા તુ દાપયેત્ ।
અસ્મિન્ મંત્રવરે વત્સ નાંશકં પરિકલ્પયેત્ ॥
કલ્પભિઃ કારયેદ્ દીક્ષાં શતાહુત્યા યથાક્રમં ।
પઞ્ચ પઞ્ચ કલ્પ હોમ્યાઃ શક્તૌ પૂર્ણાનિયોજનં ॥
સમયી પુત્રકાભ્યાશ્ચ સાધકાચાર્યકાંસ્તથા ।
સર્વેષાં યોજના કાર્યા શક્તિતત્વ શિખિધ્વજ ॥
માયા તત્વે તુ સમયી શક્તિ તત્વે તુ પુત્રકઃ ।
ઇશ્વરે સાધકો ભોગઃ આચાર્યઃ સકલે સ્થિતઃ ॥
એવં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન લયભાગૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
અજ્ઞાત્વા લયભાગૌ તુ યો દીક્ષાં કુરુતે ગુરુઃ ॥
આચાર્યઃ સહશિષ્યસ્તુ નરકે રૌરવે પચેત્ ।
દેશિકેન પ્રયત્નાત્ તુ જ્ઞાત્વા દીક્ષાં સમાચરેત્ ॥
દીક્ષાંતે સમયાઃ સ્રાવ્યાઃ સાધકાવર યોષિતઃ ।
કલ્પાસ્ત્રી દેવ વિપ્રાણાં ગુરુણાં ચ વિશેષતઃ ॥
૧૦૫બ્) શાસ્ત્રાગ્નિ સાધકાદીનાં નિંદા યત્નેન વર્જયેત્ ।
પરિહાસો ન કર્તવ્યો નાપમાનં કદાચન ॥
દ્રવ્યાપહરં વૈરઞ્ચ મનસા પરિવર્જયેત્ ।
ચાપલાં ચ તથાલોલ્ય ગુર્વાજ્ઞા લંઘનં તથા ॥
ન સ્ત્રીતો ગ્રાહયેદ્ દિક્ષા વ્રતંસ્ત્રીષુ વિવર્જિતં ।
સિદ્ધમંત્રં પ્રયત્નેન સર્વતો ગ્રાહયેત્ સદા ॥
ન ચાત્રકાલનિયમો નાંશકં તત્ર કલ્પયેત્ ।
રક્તવસ્ત્રાણિ ધાર્યાણિ કજ્જલં પાવકં તથા ॥
કજ્જલાક્તૌ સદાનેત્રા પાદૌલક્તકરઞ્જિતૌ ।
સુગન્ધિપુષ્પૈશિરસિધ્યરિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
મુખં તાંબુલસંયુક્તં ગ્રીવાંગ્રૈવેયકાન્વિતાં ।
હસ્તાભ્યાં કઙ્કણૌધાર્યા કુણ્ડલૌ ચાઙ્ગુલીયકૌ ॥
સુગન્ધં રક્તવસ્ત્રાણિ ધારિતવ્યાનિ સર્વદા ।
રમણં તુ દિવાવર્જં તથા પર્વસુ સર્વદા ॥
રજસ્વલાયા કર્તવ્ય મન્તર્યાગં પ્રયત્નતઃ ।
પરોચ્છિષ્ટ ન ભુંજીયાત્ ભુન્નં ન દોષભાક્ ॥
શયયાસનાદિ પાનઞ્ચ પાદુકે પરિવર્જયેત્ ।
ગુરું દૃષ્ટ્વા પ્રયત્નેન ગાવોદૂરાભુવં દયેત્ ॥
૧૦૬અ) ત્રિકાલપૂજનં કાર્યમેકકાલમથાપિ વા ।
યાવન્ ન પૂજિતા ગૌરી ન તાવદ્ ભક્ષણં હિતં ॥
તાંબુલવસ્ત્રગન્ધાઢૈ પૂજયિત્વા તુ ધારયેત્ ।
પ્રભાત સમયે ભક્ત્યા ભવાનીં પૂજયેત્ સદા ॥
નાનાત્વં નૈવ કર્તવ્યં મૂર્તૌ મંત્રં કદાચન ।
કણ્ડનીં પીષણીં બ્રલ્લી? માર્જનીં દેહલીં તથા ॥
કન્યા સ્ત્રી બાલખડ્ગઞ્ચ શસ્ત્રંમગ્નિ દ્વિજં ગુરું ।
સ્થવિરં કર્કરીં રત્નં વસ્ત્રં પાદેન ન સ્પૃશેત્ ॥
વામહસ્તેન પૂજા તુ વર્જનીયા શિખિધ્વજ ।
તૈલમાંસાદિકં વત્સ વર્જ્યં પર્વણિ પર્વણિ ॥
અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં પૂર્ણમાસ્યાં વિશેષતઃ ।
સંક્રાન્તૌ ગ્રહણે ચૈવ ષડસીતિ મુખેષુ ચ ॥
વિશેષપૂજા કર્તવ્યા આચાર્યં પૂજયેત્ સદા ।
તૃતીયાયાં ગરઃ કાર્યઃ ચતુર્થ્યાં પૂજનં તથા ॥
દેવ્યાદત્તં તુ નૈવેદ્યં કુમારીષુ પ્રદાપયેત્ ।
અદીક્ષિતાનાં પુરતઃ પૂજનં પરિવર્જયેત્ ॥
પરિવાર્યઃ કુમાર્યસ્તુ તદભાવાન્તુ યોષિતઃ ।
સુરક્તાઃ સુભગાઃ કાર્યા તિલકં સેચના હિતં ॥
૧૦૬બ્) શિતપુષ્પાણિ સિદ્ધ્યર્થા નીલદૂર્વાઙ્કુરસ્તથા ।
નિત્યં શિરસિ દાતવ્યા દેવ્યામંત્રેણમંડિતાઃ ॥
આદર્શધારયેન્નિત્યં ન ચિતિં ન શવં સ્પૃશેત્ ।
ન ચલનં તથા પુષ્પં મૃતપુષ્પાશ્ચ વે સુત ॥
ન સ્પૃશેત્ ભર્તૃહીનાં તુ કાપિલા વાથકાઞ્ચનં ।
કુણ્ઠિનં કહખંજાટંકેકરં કટિનાશયં ॥ ?
લિઙ્ગાયજીભિનં રજ્યં તથા ભસ્માંકરોદ્ભવં ।
ત્રિકર્ણસૂદલિઙ્ગઞ્ચ મુષ્ણીમરમસત્ ક્રિયાં ॥?
હૈતુકં વેતિતં ચૈવ શિવનિન્દારતાશ્ચ યે ।
નાસ્તિકાભિન્ન પર્યાય ન પૂજા મનસા ક્વચિત્ ॥
મદ્યમાંસાનિ પાદાનિ પ્રયત્નાત્ પરિવર્જયેત્ ।
ખણ્ડખાદ્યાનિ દેયાનિ લેહયે યાનિ યત્નતઃ ॥
અપર્યુષિત ભક્ષાણિ દાતવ્યાનિ પ્રયત્નતઃ ।
તૈલપક્વાનિ વર્જ્યાનિ ભક્ષદીર્ઘાનિ યત્નતઃ ॥
રક્તાસ્તુ વર્તયો દેયા રક્તપુષ્પાણિ યત્નતઃ ।
સુગન્ધાનિ ચ શુક્લાનિ કમલાનિ મરુન્તથા ॥
રક્તાશોકસાપુષ્પૈસ્તુ કરવીરૈસ્તુ પૂજયેત્ ।
૧૦૭અ) ખણ્ડખાદ્યાં તુ યત્ પક્વં નૈવ પર્યુષિત ભવેત્ ॥
કૂથિતં શિતલં દેયં ક્ષીરં ચૈવ દધિ તથા ।
કર્પૂરં યુક્તમુદકં વસ્ત્રપૂતં પ્રદાપયેત્ ॥
પૂતં વૈ વા ગમોત્થં તુ કર્તવ્યં નેતરદ્વિતં ।
ભટ્રાજ્ઞા પાલનં કાર્યં કર્મણા મનસા ગિરા ॥
પૂજાવ્રતાદિકં ત્યક્ત્વા ભટ્રાજ્ઞા શિરસાર્ચયેત્ ।

ન ભર્ત્ય સદુશો? વત્સ સ્ત્રીણાં વૈ તારકો ગુરુઃ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષેષુ ભર્તા વૈ કો ગુરુર્વિદુઃ ।
ભર્તજ્ઞા પાલનાદ્ધર્માશ્ચાર્થો ભર્ત્યજ્ઞપાલભેત્ ॥
ભર્તૃતશ્ચ ભવેત્ કામો મોક્ષોષ ભર્તૃ સેચનાત્ ।
એવં જ્ઞાત્વા પ્રયત્નેન ભર્તાજ્ઞાં નૈવ લંઘયેત્ ॥
અનયા પૂજ્યમાનયા સુભગત્વં પ્રજાયતે ।
પાલનાત્ સમયાનાં તુ પ્રાપ્નુયાત્ મનસેપ્સિતં ॥
લંઘનાત્ સમયાનાં તુ દૌર્ભાગ્યં પ્રતિપદ્યતે ।
દારિદ્રં દુઃખસંતાપં વિયોગં વાન્ધવૈઃ સહ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સમયાત્ પાલયેત્ સદા ।
નિભં યત્વમમર્યાદા સત્યં સાહસ્રકં તથા ॥
૧૦૭અ) દૈનામક્લીવહાસ્યં ચ શયનં શૂન્ય વેશ્મસુ ।
વાપી કૂપ મહાવૃક્ષ દેવતા યતનેષુ ચ ॥
શયનં રોદનં ચૈવ ભોજનઞ્ચ વિશેષતઃ ।
ન રાત્રૌ પૂજનં શસ્તં ભોજનઞ્ચ વિશેષતઃ ॥
અટ્ટહાસો ન કર્તવ્યો દૂષણં મનસા ક્વચિત્ ।
પ્રાણિહિંસા ન કર્તવ્યો પરચ્છિદ્રં ન દર્શયેત્ ॥
દીર્ઘસૂત્રૈસ્તથા મુખૈઃ સંગમં પરિવર્જયેત્ ।
તપસ્વિષુ સદાદાનં શિવભક્તેષુ નાન્યથા ॥
ન પઠેત્ પશુશાસ્ત્રં તુ ભૂતવાદં વિવર્જયેત્ ।
દયા તુ સર્વદા કાર્યા ભૂતાનામભયં તથા ॥
અભયાત્ પરતરઃ પુણ્યં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
સત્યમભય દાનં તુ ન દાનં ચાન્દ્રાયનાદિકં ॥
તત્ સ્નાનમભયં નામન ભુજાઙ્ગવિસેવનં । ?
જ્ઞાનિનાં પરમં જ્ઞાનમહિંસા સર્વજન્તુષુ ॥
સર્વયજ્ઞાદિ તીર્થાનિ તપાંસિ નિયમા યસા ।
દાનાનિ પૂજા હોમાદિ કલાનાર્ઘન્તિ ષોડશીં ॥
અભયસ્ય પ્રદાને હિ ન ભૂસનાં કૃત્તિકાસુત ।
તસ્માદહિંસ્યા ભૂતાનિ શાસ્ત્રે સ્મિન્ કાલ સૂત્રકે ॥
ઇદં ગૌરી વિધાનં તુ કથિતં તે સમાસતઃ ।
૧૦૮અ) નાદીક્ષિતેષુ દાતવ્યં ના ભક્તેષુ કથંચન ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે ગૌરીયાગપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
મૃત્યુંજયં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવિધાનપૂર્વશઃ ।
વેદાશ્રસ્યાર્ધ કોણં તુ કૃત્વા વેદે સ્ત્રિ હાનિતઃ ॥
વૃત્તવત્ કારયેત્ કુમ્ભં સ વક્ત્રં વાસનાન્વિતં ।
પશ્ચિમં વાહયેદ્ દ્વારં તન્મુખં પશ્ચિમા નનું ॥
પૂર્વામુખેન કર્તવ્યં પીઠંજ્યંકાર કૃપ્તિતઃ ।
કર્ણિકાયાં તતો મૂર્તિં પ્રણવેન પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઓં જું સ ત્ર્યક્ષરેણૈવ પરં તત્વં નિવેશયેત્ ।
વૌષડન્તેન મંત્રેણ કુમ્ભમુદ્રાં તુ દર્શયેત્ ॥
વિઘ્નાનાં સનં પુત્ર અસ્ય હોમાત્ પ્રજાયતે ।
મૃત્યુંજયતિ સર્વેષાં યે નિત્યં ભક્તિ સંયુતાઃ ॥
અથવા સ્થંડિલે કાર્યં યજનં કૃત્તિકાસુત ।
આચાર્યે મૂર્તિયશ્ચૈવ અસ્ત્રજાપી તૃતીયકઃ ॥
શુક્લાવરધરાઃ સર્વ યાગદેવકૃતાર્ચના ।
અયુતન્તુ જપેન્ સમ્યક્ તથા હોમં સમારભેત્ ॥
હોમયેત્ ક્ષીર દૂર્વાજ્યમમૃતાઞ્ચ પુનનવાં ।
૧૦૮બ્) પાયસં ચ પુરોડાશં સમિધઃ ક્ષીરવૃજ્યજા ॥
ચતુર્મુખં ચતુર્બાહું ચન્દ્રમણ્ડલમધ્યગં ।
કલશં ધારિણં દ્વાભ્યાં વરદાભયભૂષિતં ॥
કર્પૂરક્ષોદવિશ્વાઙ્ગ પુષ્પસ્રગ્ગન્ધવિગ્રહં ।
એવં ધ્યાત્વા પ્રયત્નેન તતો મુદ્રા પ્રદર્શયેત્ ॥
વામહસ્ત તલે યોજ્યમુષ્ટિં દક્ષસ્ય શોભનં ।
કુમ્ભમુદ્રાસમાખ્યાતા તત્સે કોષ્ટશતેન તુ ॥
એવં મૃત્યુહરં દેવં જપ્તવ્યં તુ દિને દિને ।
આરોગ્યં પુષ્ટિરૈશ્વર્યં વૃદ્ધિસ્તસ્યાયુઃ સુત ॥
ઓષધં યાગપૂર્વન્તુ રસાયનવિધૌ પરં ।
મૃત્યુંજયં સમાખ્યાતં મૃત્યુરોગહરપરં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે મૃત્યુંજયપટલં ॥
વ્રતેશ્વરાઃ સ્મૃતાઃ પઞ્ચ તેષાં પઞ્ચાહકં પરં ।
કથિતં સ વિશેષેણ મણ્ડલં ભૂતિવર્ધનં ॥
ઇશાનાદીનિ વક્ત્રાણિ કથિતાનિ મયાપુરા ।
સકલસ્યાઙ્ગ ભૂતાનિ કલાઢ્યસ્ય તથૈવ ચ ॥
ખમલં કૃતમંત્રસ્ય દુઃખક્ષપણ કસ્ય ચ ।
કઠોષ્ઠસ્ય સમાસેન બ્રહ્માણિ કથિતાનિ તુ ॥
૧૦૯અ) એતેષાં ચૈવ મધ્યા તુ પઞ્ચપૂજાશ્ચ ભક્તિતઃ ।
શુદ્ધવિદ્યાવધિં યાવત્ પ્રણવે નાસનં ન્યસેત્ ॥
પૂજા તુ પૂર્વવત્ તેષાં કર્તવ્યાનુક્રમેણ તુ ।
ત્રિનેત્રં શુદ્ધકુંદાભમીશાનમધ્યમાંબુજે ॥
કમણ્ડલુધરં દેવમક્ષસૂત્રકરાર્ઘિતં ।
ધ્યાતવ્યં પરમેશાનં પ્રણતાર્તિ વિનાશનં ॥
કુંકુમાભન્તુ પુરુષં પૂર્વસ્યાં પઙ્કજે ન્યસેત્ ।
ત્રિશૂલાભયહસ્તઞ્ચ જંતુનામભયપ્રદં ॥
એકવક્ત્રં ત્રિનેત્રઞ્ચ કરાલં કૃષ્ણવર્ચસં ।
કપાલમાલાવરણં ખડ્ગખેટકધારિણા ॥
દક્ષિણે કમલે પૂજ્યમઘોરં ઘોરનાશનં ।
દાડિમી કુસુમપ્રખ્યં જવાસિંદુર સ પ્રભં ॥
નીલોત્પલધરં દેવં બીજપૂરકરાર્ઘિતં ।
કમલે વામદેવં તુ સૌમ્યાયાં દિશિવિન્યસેત્ ॥
હિમાભ્રધવલં દેવં ત્રિનેત્રં દ્વિભુજં વિભું ।
નારા ચ કાર્મુકધરં સૌમ્યામ્યં ચારુલોચનં ॥
સદ્યોજાતં સ્મરાન્નકુંદાભં વારુણેકજે ।
દ્વિભુજાશ્ચૈક વક્ત્રાશ્ચ ત્રિનેત્રાઃ પદ્મમધ્યગાઃ ॥
૧૦૯બ્) ધ્યાતવ્યોઃ સાધકેન્દ્રેણ સ્વવર્ણૈર્દિક્ષુસંસ્થિતાઃ ।
ત્રિપઞ્ચનયના વાથ તદાદશ ભુજા સ્મરેત્ ॥
સ્વેન સ્વેન તુ વર્ણેન તેષુ વક્ત્રાણિ કલ્પયેત્ ।
એવં વ્રતેશ્વરાઃ પ્રોક્તાઃ પૂજનીયાસ્તુ પૂર્વવત્ ॥
એકૈકસ્ય તુ વક્ત્રસ્ય જપે દૃષ્ટશતં શતં ।
તર્પયેત્ તુ તિલાજેન તદ્વદષ્ટશતં શતં ॥
તર્પયિત્વા પ્રણમ્યશં વ્રતમેષાં સમર્ઘયેત્ ।
જટાસમર્પણં કાર્યમીશાનસ્ય પ્રયત્નતઃ ॥
દણ્ડં ચૈવ તુ કૌપીનં પુરુષાય સમર્પયેત્ ।
ભસ્માધારમઘોરાય ભિક્ષાપાત્રં સદોત્તરે ॥
બ્રહ્મદણ્ડં પ્રયત્નેન સદ્યોજાતાયનિર્વિશેત્ ।
વ્રતં સમર્પયિત્વાચ્ચ સ્વેન સ્વેન વિસર્જનં ॥
જટાવતારણં યચ્ચ કૃતં તીર્થે વિનિક્ષિપેત્ ।
મુદ્રાષ્ટકં ક્રમેણૈવ પ્રતિવક્ત્રે પ્રદર્શયેત્ ॥
મુદ્રાં દત્વા ક્રમેણૈવ ક્રમાત્ તેષાં વિસર્જનં ।
ઇત્યે તત્ ક્રમશઃ પ્રોક્તં વ્રતેશાનાં વિસર્જનં ॥
કુર્વીત્ * * * * * * * * * * *
* *? ।
૧૧૦અ) એવં કૃતે વાહાદિ કર્તવ્યં જાતિ સમ્મતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે વ્રતેશ્વરપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ગુરુધામં * * * * * * * * * *
*? ।
* * * * * * * * * *?
સિદ્ધિસાધને ॥
વિવાહયાત્રાસમયે દુષ્ટદુસ્વપ્નદર્શને ।
સ્વપ્નપ્રાપ્તૈર્તથા મંત્ર યાગારર * * * *? ॥
* * * * * * * * * * *
* * *? ।
* * * * * * * * * * *##?
ષટ્ત્રિંશાઙ્ગુલમાનન્તુ યોગપીઠં પુરોહિતં ।
તસ્યામનં તુ સંકલ્પ્ય મૂર્તિ * * * * * * *##?
* * * * * * * * * * *##?
યુધાગન્ધાદિભિઃ પૂજ્ય હૃન્મંત્રેણ પ્રયત્નતઃ ॥
શિવં સાષ્ટોત્તરં જપ્ત્વા તથા હોમં સમાચરેત્ ।
ગુરું * * * *? ધ્યાત્વા પ્રણિપત્ય પુનઃ પુનઃ ॥
હસ્તાશ્ચ ગ્રામે નિવસંદીક્ષાન્માનપુનર્વદેત્ ।
કરોમિ ત્વત્ પુરો દેવ મંડલં પરમેષ્ઠિને ॥
આદિ ત્વત્ પ્રસાદેન યેન સિદ્ધં લભામ્યહં ।
૧૧૦બ્) વિધાનમેતત્ કથિતં ગુ *?ઃ શિવપરે મતે ॥
અથસન્નિહિતં વાથ પૂર્વવત્ પૂજયેત્ ગુરું ।
આજ્ઞાં ગૃહીત્વા યત્નેન તતઃ કર્મસમારભેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે ગુરુયાગપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અનધ્યાયાન્ પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપાન્ ક્રૌઞ્ચ સૂદન ।
પૂર્ણારિક્તાષ્ટમી જ્ઞતા ષષ્ઠી ચ પ્રતિપદ્દ્વયં ॥
વ્યતીપાતેષુ સંક્રાંતૌ તથા તિસ્રોષ્ટકાસુ ચ ।
સંધ્યાસ્તનિતનિર્ઘાતે દિશાદાહે વિશેષતઃ ॥
મૃતે મુનિજને સિદ્ધે મૃતે મહતિ રાજતિ ।
તારકોલ્કાનિ પાને ચ ધૂમકેતુ નિદર્શને ॥
નીહારેતિ વલવાયોસ્તથાકાલપ્રવર્ષણે ।
હકલં સાખમાંડુકમાર્જારશ્ચાન્તરે કૃતે ॥
અનધ્યા યોગતે સર્પ ત્રિરાત્રં દાનપૂજનં ।
ચન્દ્રાર્ક ગ્રહણે તદ્વત્ તથા શક્રોન્ સવેષ્ટ ચ ॥
પવિત્રારોહણે સપ્તકર્તવ્યં દાનપૂજનં ।
અથાન્યા લક્ષણકાન્ વક્ષ્યે સંક્ષેપણાવધારય ॥
તપસ્વીજનસંમર્દ યોગજાશ્ચ પ્રમર્દ *? ।
૧૧૧અ) * * * * * * * * * * *
? પ્રચોદને ॥
દુષ્ટનૃપે તથા ક્રૂરે કાન્તકાણાં ચ દર્શને ।
સ દૂરા સ્વાગતે ઇષ્ટે ગોષુનૃપાનમવેષુ ચ ॥
ક્ષણિકારંગ ગીતે ચ વાંતિ શાન્તિ તથોત્તરે ।
અનધ્યાખિલા જ્ઞેયા બોદ્ધવ્યમર્ચનં દ્વિધા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે અનધ્યાયનપટલં ॥
૧૧૧અ)
ઈશ્વર ઉવાચ ॥

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પવિત્રારોહણમુત્તમં ।
દીક્ષાઙ્ગં સમ્મૃતં નિત્યં નિત્યં તુ તૃતયાત્મકં ॥
દ્રવ્યમન્ત્રક્રિયોપેતં વિકલં વિફલં નૃણાં ।
અતો નિત્યાંગમેવાહુઃ પવિત્રારોહણં યત્ ॥
ઉક્તં વૈ કલ્પતે ઘોરાત્યુનાત્યેવ પવિત્રકં ।
તસ્માત્ કાલે પ્રકર્તવ્યં પ્રાગુક્તં પરમેષ્ઠિના ॥
તેન સાસ્વત્સરીપૂજાં સંપૂર્ણા જાયતે સ્ફુટં ।
યસ્તુ સંપૂજ્યયેત્ ભક્ત્યા દિનૈકં પરમેશ્વરં ॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તુ ન શક્નોમિ શિખિધ્વજ ।
બ્રહ્મોપેન્દ્રાદિભિ દેવૈઃ મનસા પૂજિતં પુરા ॥
આરાધ્ય પરમં સ્થાનં તસ્માત્ કો વા ન પૂજયેત્ ।
ણોટે ઈટ્ આપ્પેઆઋષ્ ટ્ઃઆટ્ ટ્ઃએઋએ ઈષ્ આ ડૃઓપ્ ઓઊટ્ ઃએઋએ. ટ્ઃએ ળીણે આટ્ ટ્ઃએ
એણ્ડ્ ઓf ટ્ઃએ પૃએવીઓઊષ્ fઓળીઓ ઈષ્ ચોંપ્ળેટે, ઃએઋએ ઃઓwએવેઋ ઈટ્
બેઙીણ્ષ્ આબૃઊપ્ટ્ળ્ય્ ઈણ્ ટ્ઃએ ંઈડ્ડ્ળે ઓf આ ળીણે
૧૧૧બ્) * * * * * * * * * *
યત્નેન કલ્પયેત્ ।
તત્વભેદેન લિઙ્ગાનાં ગ્રન્થયો નાન્યથા હિતાઃ ॥
યસ્મિન્ તત્વે તુ યસ્યૈવ પ્રાપ્તિ વક્ષ્યામિ ચાગ્રતઃ ।
તત્વવર્ણકલામન્ત્રૈ પદૈર્વા ભુવનૈસ્તથા ॥
તત્સંખ્યયા પવિત્રાણાં ગ્રન્થયઃ પરિકલ્પયેત્ ।
એકાઙ્ગુલાત્ કરાતન્તુ વ્યાપ્તિર્વ્યાપ્તિક્રમેણ તુ ॥
ધરાદિપ્રકૃતિપ્રાત તત્વન્યાસં સમાદિશેત્ ।
એવં વૈ હસ્તલિઙ્ગાનાં પુરુષાન્તં શિવાન્તિકં ॥
તત્વન્યાસં સમાખ્યાતં સ્થાપને તત્ પ્રકલ્પનં ।
લિઙ્ગમાનેન સંકલ્પ્યં પવિત્રં સ્થંડિલે તથા ॥
ચિત્રે વૈ ગન્ધલિઙ્ગે તુ તદ્વર્તાત્ કાલિકે હિતં ।
કલસે વા જલે વહ્નૌ હસ્તમાત્રં પ્રકલ્પયેત્ ॥
તૃતયં મૂર્દ્ધ્નિ લિઙ્ગાનાં શિવવિદ્યાત્મસંજ્ઞકં ।
લિઙ્ગમૂર્દ્ધ્ના પરીણાહં યથા ચૈવાત્મકં તથા ॥
વિદ્યાત્મકસ્ય પરિણાહં તથા ભાગ દ્વયં વિના ।
તસ્માત્ ભાગદ્વયં ન્યૂનં શિવાખ્યં યત્ પવિત્રકં ॥
મસ્તકાત્ પિણ્ડિકાન્તન્તુ ચતુર્થસાર્વદૈવતં ।
યાષ્ટોત્તરશતેનૈવ તદર્દ્ધેન તદર્ધતઃ ॥
૧૧૨અ) મૂર્દ્ધ્નિ ત્રયં પ્રદાતવ્યં સર્વેષાં સાર્વસિદ્ધિદં ।
તૃતયં વાથ કર્તવ્યં નિત્યં સાષ્ટશતેન તુ ॥
અર્દ્ધાત્ પાદેન વા કાર્યં ત્રિતયં વિત્તકર્જિતૈઃ ।
એવં ચ વ્યક્તલિઙ્ગેષુ યથા વ્યક્તં તથા હિતં ॥
દશદ્વાદશવૃદ્ધિઃ સ્યાત્ તંતૂનાં દશહસ્તતઃ ।
ભૂતવેદકરૈસ્તંતુ વ્યક્તાચ્ચાયાસ્તદંતિકં ॥
યથાઽવ્યક્તે પવિત્રં તુ વ્યક્તાવ્યક્તે તથા હિતં ।
મસ્તકાજ્જાનુપર્યન્તં ચતુર્થન્તુ પવિત્રકં ॥
ચતુર્થં પીઠપર્યન્તં શિવાત્ કાલાગ્નિગોચરં ।
વ્યક્તે ત્રયં દ્વયં વાથ પઞ્ચકં વા પ્રકલ્પયેત્ ॥
અસ્યાઙ્ગાત્ કેવલં યાવત્ મહાન્તં તદનન્તરં ।
સૂત્રકણ્ઠ દ્વયં દ્વેયમેક વા નવતન્તુયુક્ ॥
સ્વવિગ્રહે તથૈકઞ્ચ ગુરોર્ભ્રાતૃગણસ્ય ચ ।
ચણ્ડિશક્ષેત્રપાલાભ્યાં લોકેશવસુરન્ધ્રભિઃ(?) ॥
ઘંટાક્ષસૂત્રયોસ્તદ્વત્ પવિત્રં ચતુરઙ્ગુલં ।
પાત્રાદીનાં ત્રિમૂત્યા તુ વેષ્ટનં કારયેત્ સદા ॥
ગૃહલિઙ્ગાનલં સ્થાન્યં ત્યાગં સ્યાત્ મૃન્મયાત્મનાં ।
શ્રુક્શ્રુવાભ્યાં યત્રયોગઃ પાટ્ટકે યોગપટ્ટકૌ ॥
વિતાનચ્છપાત્રાનાં પરિત્યાગો વિધીયતે ।
૧૧૨બ્)
સૂત્રકેન તુ સંવેષ્ટ્રં સ્વગૃહં વા શિવાલયં ॥
એવં કૃતેર્વ્યપાત્રેણ નિત્યકર્મસમારભેત્ ।
તત્રાદૌ પૂજયેત્ સૂર્યં નિત્યવદ્ વિધિપૂર્વકં ॥
તસ્મિન્ ગન્ધપવિત્રં તુ દત્વા વૈ વક્ષમાપયેત્ ।
દ્વારેશાન્ પૂજ્યગર્ભે તુ વિઘ્નાનુન્માદયેત્ ક્રમાત્ ॥
નારાચવત્ ક્ષિપેત્ પુષ્પ ગૃહમધ્યે શિવાશિના ।
દ્વારેણ પશ્ચિમે નૈવ પ્રવિશેન્નેતરેણ તુ ॥
તાલાપાર્ષ્ણિ ક્રમેણૈવ શત્રમન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
દિક્ષુ ન્યસેત્ ચાસ્ત્રન્તુ કવચેનાવગુણ્ઠનં ॥
ભૂતસુદ્ધિં ધારણાભિઃ સકલીકરણં તથા ।
અન્તર્યાગં વહિઃ પૂર્વં મન્ત્રૈશ્ચૈવાર્ઘકલ્પના ॥
અષ્ટાઙ્ગમર્ઘપાત્રં તુ કાર્યમાચમનાદિકં ।
ભૂમેઃ પરિગ્રહઃ કાર્યઃ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વન્ધનં ॥
દહનાપ્યાયને કાર્ય અમૃતકરણાચ્છુચિઃ ।
દ્રવ્યાણાં પ્રોક્ષણં કાર્યમર્ઘપાત્રોદકેન ચ ॥
તાડનં ચાસ્ત્રમન્ત્રેણ કૃત્વા પ્રોક્ષણં હિતં ।
આપ્યાયનં પ્રકર્તવ્યં ધેનુમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ॥
૧૧૩અ)
વાયવ્યે પૂજયેત્ સર્વાન્ ગણેશાંશ્ચ યથા ક્રમાત્ ।
ઐશાન્યાં ચ ગુરુ પૂજ્ય શકૃત્ પુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
તતઃ પાશુપતાસ્તન્તુ કોણે નૈશાચરેર્ચયેત્ ।
વિકિરં કારયેત્ પશ્ચાત્ લાજાસિદ્ધાર્થકાદિષુ ॥
આરાક્ષસાત્કપર્યન્તં દશદિક્ષુ યથા ક્રમાત્ ।
ઐશાન્યાં કલશં પૂજ્ય અસ્તં તસ્યાગ્રતઃ સ્થિતં ॥
પુષ્પગન્ધાક્ષતૈ હ્યદ્યૈ નૈવેદ્યૈ ખણ્ડકલ્પિતૈઃ ।
સમભ્યર્ચ્ય નમસ્કૃત્ય મુદ્રા વધ્વા તુ પૂર્વવત્ ॥
પૂર્વાદિક્રમયોગેન લોકેશાન્ કુમ્ભગા ન્યસેત્ ।
યથા ગન્ધપ્રદીપાદ્યૈર્ભક્ત્યા સંપૂજ્ય યત્નતઃ ॥
નૈર્-ઋત્યાં વિન્યસેદ્ વિત્ક્રમશાન્યાં કમલોદ્ભવં ।
અવ્યુચ્છિન્નાં તતો ધારા કલસેષ્વન્તસ? દદેત્ ॥
પ્રાવૃત્ય શિવકુમ્ભઞ્ચ શસ્ત્રકુમ્ભસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
શિવાજ્ઞયા તુ લોકેશાન્ ગુરુણા પ્રતિબોધયેત્ ॥
યજ્ઞસંરક્ષણાર્થાય વિઘ્નાનાં ધ્વંસનાય ચ ।
યૂયં સ્વવાહનાસ્ત્રેસ્તુ? સન્નદ્ધા સ્યુઃ શિવાય ચ ॥
તતો વિકિરપૃષ્ઠે તુ કર્કરી તુ નિધાપયેત્ ।
ભૂતિસિદ્ધાર્થ દર્ભસ્તુ પ્રાકાર પરિકલ્પયેત્ ॥
૧૧૩બ્) * * * * * * * * *?
પૂજ્યવિધિવિસ્તરૈઃ ।
મુદ્રાપ્રદર્શનં કાર્ય લિઙ્ગં સંસ્ત્રાપયેત્ તતઃ ॥
પૂર્વોક્તવિધિના સર્વ કર્તવ્યં ચ યથોદિતં ।
* * * * * * * * * * *
* * * ॥?
fઓલિઓ ૧૧૩બ્ - ૧૧૪બ્ ઉન્ચ્લેઅર્
૧૧૫અ)
* * * * * *? ન્તુ સ્થાપ્યમન્યત્ર રક્ષિતં
।
તત્ર વ્યાહ્યતિં હોમન્તુ કાર્યં વ્યસ્તસમસ્તકૈઃ ।
નિરોધન્તુ તત્રૈવ કાર્યનિષ્ઠુરમુદ્રયા ॥
કુણ્ડસ્થમનલં શેષં નમસ્કૃત્ય વિસર્જયેત્ ।
અહન્યહનિ કર્તવ્યં કુણ્ડસ્યાલ્લેખનન્ તતઃ ॥
શિવાગ્નેર્જનન વર્જ્યં વિધૃતં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
યત્ કિઞ્ચિત્ પૂજિતં તત્ર શિવવેશ્મનિ ચોદરાત્ ॥
વિસર્જનેન કર્તવ્યં લઙ્ઘનં વાથ કારયેત્ ।
વાહ્યે મણ્ડયૈકં કાર્યં કપિલાગોમયેન તુ ॥
પ્રાસયેત્ પઞ્ચગવ્યન્તુ સમાચમ્પાય? સંસ્પૃશેત્ ।
સ્યામાકં ક્ષીરસંસિદ્ધં ઘૃતખણ્ડપરિપ્લુતં ॥
આઘારદ્વયસમ્પન્નં ચરું પ્રાસ્ય તતઃ શુચિઃ ।
સમાચમ્ય તતઃ પશ્ચાત્ દણ્ડકાષ્ઠન્તુ કારયેત્ ॥
સમાચમ્યાપસંસ્પૃશ્ય ન્યાસં કૃત્વા તુ પૂર્વવત્ ।
કુશશયયાં સમારુહ્ય પૂર્વદક્ષિણમૂર્ધ્વગં ॥
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં નાનાતોટ્યાદિનર્તનૈઃ ।
તતઃ પ્રભાતે ચોત્થાય સ્નાનં કૃત્વા તુ પૂર્વવત્ ॥
નિત્યં નિવર્તયેત્ પૂર્વશાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
વિશેષપૂજા કર્તવ્યા કર્તવ્યં વહ્નિ તર્પણં ॥
૧૧૫બ્)
શિવવિદ્યાત્મસૂત્રાણિ તુર્યં તુ કલસે ન્યસેત્ ।
કર્કર્યા અસ્ત્રમન્ત્રેણ વિભોઃ પશ્ચાત્ સમર્પયેત્ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિસંયુક્તં પવિત્રં શિવમત્રિતં ।
શતમષ્ટોત્તરં જપ્ત્વા શિવમૂર્દ્ધ્નિ પ્રદાપયેત્ ॥
દાતવ્યં સૃષ્ટિમાર્ગેણ સુધાકલ્લોલસંન્નિભં ।
વિદ્યાત્મકં તદર્દ્ધેન પાદાત્માખ્યપવિત્રકં ॥
મુમુક્ષુભિર્વિલોમેન આત્મવિદ્યાશિવાત્મકં ।
ચાતુર્માસ્ય ચરેત્ તત્ર વ્રતં ચૈવ શિવાત્મકં ॥
સ્વશક્ત્યાવાથ કર્તવ્યં ભૌતિકૈર્વ્રતમુત્તમં ।
માસદ્વયં તુ પક્ષં વા અથવા દિનસપ્તકં ॥
પવિત્રકં સમુત્તાર્યં શુચિદેશે નિધાપયેત્ ।
તતઃ પૂજાવસાને તુ લિઙ્ગં મૂર્દ્ધ્નિ નિધાપયેત્ ॥
પવિત્રકં સમારોપ્ય અહન્યહનિ યત્નતઃ ।
પૂજાહોમાદિકં સર્વં વ્રતાન્તે દ્વિગુણં ભવેત્ ॥
ન્યૂનાધિકવિશુદ્ધ્યર્થમસિના હોમમાચરેત્ ।
વ્રતં સમર્પ્યયેચ્છમ્ભારસ્તુ મે યદ્ધૃદિ સ્થિતં ॥
મુમુક્ષૂણામકામેન શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
૧૧૬અ)
તતસ્તુ પૂજયેત્ સમ્યક્ આચાર્ય સાધકાદયઃ ॥
શિવભક્તાનિ ચાન્યાનિ સ્વકુટ્ટમ્બગણં ચ યત્ ।
હેમ ભૂવસ્તુ યાનાનૈર્યથાશક્ત્યા પ્રપૂજયેત્ ॥
શિલ્પિનોદાસભૃતકાદાસ્યો વૈ કર્મજીવિનઃ ।
નરેશ્વરાઃ પ્રયત્નેન પૂજિતવ્યા મણીષિણા ॥

સદાશિવઃ પ્રસન્નાસ્તુ ક્રિયાપૂર્ણા ભવન્વિતિ ।
પવિત્રારોહણાન્તે તુ ચણ્ડયાગં સમાચરેત્ ॥
પૂર્વોક્તવિધિના પૂજ્યં પુરે વેદકરાન્વિતે ।
ઐશાનીદિશમાશ્રિત્ય કર્તવ્યાદિ સમન્વિતં ॥
સંપૂજ્ય શિવવદ્ ભક્ત્યા પશ્ચાદવભૃથં ચરેત્ ।
સર્વયજ્ઞેષુ તત્ પુણ્યં સર્વતીર્થેષુ યત્ ફલં ॥
સર્વદાનેષુ યત્ પુણ્યં તપઃ સર્વેષુ યત્ ફલં ।
તત્ ફલં કોટિગુણિતંમભિષેકાદવાપ્યતે ॥
સર્વવિઘ્નાનિ નશ્યન્તિ ગ્રહા વૈ વ્યાધયસ્તથા ।
વિનાયકોપઘાતાશ્ચ કૃત્ય ખાખોદકાદયઃ ॥
ભસ્મસાદ્ યાન્તિ તે સર્વ સ્નાનસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
સ્નાનાં તે ચ ગુરું દેવાન્ યથાશક્ત્યા તુ દક્ષયેત્ ॥
આતોદ્યવન્દિઘોષેણ નમસ્કૃત્ય ગુરૂત્તમાન્ ।
૧૧૬બ્)
અભીષ્ટફલમાપ્નોતિ પવિત્રારોહણેન તતઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે પવિત્રારોહણપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
માર્ગસ્થાઃ સાધકાદ્યાશ્ચ લુપ્તાચારા વ્રજંત્યધઃ ।
પાલનીયસ્તતસ્તસ્માદાચારં શિવભાષિતં ॥
દૈવાદ્રોમાત્ તથા મોહાદ્યદિદોષમુપાગતં ।
સ્નાનં જયોપવાસં ચ હોમં વૈ ગડ્ડુકાનિ ચ ॥
પઞ્ચગવ્યાસનં દાનં મલદુઃકૃતનાશનં ।
દમેનાપિ મહાસેન જ્ઞાત્વા કર્મવલાવલં ॥
અત્યન્તસરુજે દેહે ચોરરાજભયે તથા ।
અગ્નિવારિ ભયે ચૈવ સૂતકે ચ તથા પુનઃ ॥
ગુરુદેવાગ્નિકાર્યે ચ નિત્યહાનિર્ન દોષભાક્ ।
સમયી પુત્રકાભ્યા તુ નિત્યમુક્તં શિવેન તુ ॥
સ્વકીયં પરકીયં વા કાર્યં શ્રોતસિસંસ્થિતં ।
નિત્યાદિ ત્રિકયં કાયં ગુરુણા સાધકો દ્વયં ॥
ગુરુસ્તુ ભક્તિતઃ પૂજ્યો ન ચ કર્મણિ યોજયેત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તે તથા નિત્યે સ્વગુરુર્યદિ યોજિતઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં તદા કાર્યં લક્ષૈકં દક્ષિણસ્ય તત્ ।
૧૧૭અ)
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન સ્વગુરું ન નિયોજયેત્ ।
સ્વગુરો યો ભવેદ્ ભ્રાતા ગુરુપુત્રં વિશેષત્ ॥
આજ્ઞાદાનેન તેષાં તુ લક્ષપાદેન શુદ્ધ્યતિ ।
દીક્ષાંતૈરૈવ કર્તવ્યા પવિત્રારોહણં તથા ॥
ગુરુપુત્રં યદાયોગ્યં ત્યક્ત્વાન્યં પરિકલ્પયેત્ ।
નિષ્ફલા તસ્ય વૈ દીક્ષા મહાકલ્પં વ્રજંત્યધઃ ॥
ગુરોરુચ્ચાસને નૈવ મનસા ચારુહેત્ ક્વચિત્ ।
ખટ્વાયાં પાદુકે વાધ્વ શયનં નૈવ કારયેત્ ॥
અશીલવચનોઙ્ગારે તથા માયાદિ વઞ્ચને ।
અપુત્રાદ્ ઘોરજાપેન તથા નક્તેન શુદ્ધ્યતિ ॥
ગુરોરાજ્ઞામતિક્રમ્ય દ્વ્યયુતાન્ નાન્યથા શુચિઃ ।
પ્રણામપુષ્પપાતેન પ્રયત્નાત્ પૂજયેદ્ ગુરું ॥
ગો સહસ્રફલં પ્રાપ્યં ગુરોઃ પાદાદિ વંદનાત્ ।
કુલીનઃ સ્વક્રિયાયુક્તિ શાસ્ત્રાભ્યાસે રતો ગુરુઃ ॥
અહંકારવિનિર્મુક્તઃ પરદારવિવર્જિતઃ ।
શુદ્ધમાર્ગૈકસંશક્ત દપ્યદાક્ષિણ્યસંયુતઃ ॥
પરાપવાદનિમુક્તસત્વયુક્તો દૃઢવ્રતઃ ।
તીર્ણવિદ્યાવ્રતઃ સ્નાતઃ સિદ્ધિસાધન તત્પરઃ ॥
૧૧૭બ્)
નિભીતશ્ચ પ્રસન્નાત્મા શિવભક્તેષુ વત્સલઃ ।
એવં વિધો ગુરુઃ કાર્યા વિપરીતસ્ત્વ શોભનઃ ॥
ગુરુઃપિતાસમાખ્યાતા આરાધ્યાદેશિકાદયઃ ।
આરાધ્યશ્ચ તથાચાર્યા જ્યેષ્ઠા ભ્રાતાથસાધકઃ ॥
બંધુશ્ચ પુત્રકઃ પ્રોક્તા ભ્રાતૃત્વે સમયી હિતઃ ।
ઉત્તરોત્તરભાવેન કલ્પયેચ્ચોત્તરોત્તરં ॥
ગ્રહસ્થા બ્રહ્મચારી ચ પ્રાયશ્ચિત્તી દ્વિધાસ્થિતઃ ।
ભૌતિકસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ નૈષ્ઠિકસ્ય વિશેષતઃ ॥
સકામ્યકામભેદેન પ્રત્યેકં દ્વિવિધં ભવેત્ ।
નિસ્કામસ્ય તુ યા શુદ્ધિઃ સકામે દ્વિગુણા મતા ॥
સ કામસ્ય તુ યા શુદ્ધિ ભૌતિકસ્ય પ્રકીર્તિતા ।
નિસ્કામનૈષ્ઠિકસ્યાપિ શુદ્ધિરુક્તા કપર્દિના ॥
દ્વિગુણા તુ સ કામસ્ય નિત્યાદીનામતિ ક્રમાત્ ।
એકકાલં ત્રિકાલં વા પૂજનીયા મહેશ્વરઃ ॥
પ્રાતમધ્યાહ્ન સમયે અષ્ટમે પ્રહરાર્દકે ।
અસ્તં યાતેરવો પૂજા ન કર્તવ્યો કદાચન ॥
૧૧૮અ)
વિના * *? ગ્રહવત્સ તથા વૈ સાધકેષુ ચ ।
એકાહ પૂજા લોપે તુ? સહશ્રં દક્ષિણં જપેત્ ॥
પ્રમાદે સતિ સંપાતે પ્રાયશ્ચિત્તમકામતઃ ।
દ્વિગુણં કામતઃ કાર્ય દ્વિગુણં પૂજ * * *? ॥
* * * *? કાનાં તુ પ્રાયશ્ચિત્ત પ્રકલ્પયેત્ ।
દેવાદ્રોગાત્ તથા મોહાજૌરરાજભયે તથા ॥
એભિર્દોષૈરકામત્વા શેષજ્ઞેયં તુ કામતઃ ।?
એકાહં * * * * * * * * *?
દિનાવધિઃ ॥
વર્ધયેત્ ત્રિશતં તસ્માત્ પૂજાહોમાદિકં તથા ।
એકાદશદિતાદૂર્દ્ધં યાવત્ મક્ષં સમાપ્યતે ॥
તાવદ્ વિલોપયે મન્ત્રજ્ઞઃ દક્ષિણ ત્ર્યયન્તં? *? ।
* *? પક્ષા ઋતુષવર્ચયેદ યુતાયુતં ॥
ઉર્દ્ધસ્ય સાદૃતા વૃત્યૈ અબ્દાન્ના યુતાયુતં ।
કુર્યાદ્વા દશમાસાન્તંમઘોરં પરિવર્તનં ॥
હોમલોપેત્વેવમેવ? પ્રાયશ્ચિત્તં સમાદિશેત્ ।
અષ્ટમ્યાદિષુ યા પૂજા દ્વિગુણાપરિકીર્તિતા ॥
ચતુર્ગુણં તુ તલ્લોપે પ્રાયશ્ચિત્તં તુ નિત્યશઃ ।
પવિત્રારોહણં ચૈવ માષાઢાદિ ત્રયે કૃતં ॥
૧૧૮બ્)
લક્ષદ્વયમઘોરસ્ય તથા ચાન્દ્રાયણાચ્છુચિઃ ।
પૂજાસંધ્યા જપં હોમમજીર્ણવર્જયેત્ સદા ॥
પ્રમાદાત્ કુરુતે યસ્તુ સહશ્રં દક્ષિણં જપેત્ ।
દૂનાયાતોનિઃ? મહાયોદ્ધા યુતં દક્ષિણં જપેત્ ॥
*? હાય ચતુર્થાસંસંયુતં પ્રવિસેત્ ગૃહં ।?
સંધ્યાવિલાષે તુ સકૃત્ સદ્યોજાત શતાચ્છુચિઃ ॥
અકામતઃ સમાખ્યાતં કામતો દ્વિગુણં વરેત્ ।
ભૌતિકે સમાખ્યાતં નૈષ્ઠિકે દ્વિગુણં તતઃ ॥
ચતુર્ગુણં કામસ્ય નૈષ્ઠિકસ્ય પ્રકલ્પિતં ।
દ્વિત્ર્ય હ્યાદિતિલો યત્ર સહશ્રં દક્ષિણં જપેત્ ॥?
? હૃદે * * * * * * * * *##?
સ્વયં કર્તુ મે શક્તો યઃ પ્રાયશ્ચિત્ત સ દુષ્કરં ॥
ભ્રાતૃબાંધવમિત્રૈશ્ચ કર્તવ્યં દ્વિગુણં પુનઃ ।
ગુરુણા ગુરુ પુત્રેણ પ્રાયશ્ચિત્તં તુ શેષ્યજં ॥
ન કર્તવ્યં મહાસેન શેષતઞ્ચૈવ કારયેત્ ।
ફલમૂલં તથા પુષ્પમન્નવાયચ્ચરે ચયેત્ ॥
તત્તદાદૌ ગુરુ દેયં પશ્ચાદાત્મ નિયોજયેત્ ।
૧૧૯અ)
સામાન્યસિધારક્ષાર્થં પ્રાયશ્ચિત્તાદિકે પુનઃ ।
સર્વાર્થેષુ ન યોક્તવ્યઃ સ્વમન્ત્રઃ પાર્વતીસુત ॥
ગારુડં ભૂતકર્મા ચ લોભાન્ મોહાન્ ન કારયેત્ ।
પ્રમાદાત્ કુરુતે યસ્તુ દક્ષવક્ત્રા યુતાછુચિઃ ॥
યે કુર્વન્તિ ગુરોર્નિન્દાં સમયી પુત્રકાદિષુ ।
તસ્માત્ સ્થાનાત્ વ્રજેદ્દૂરં સદ્યોજાતશતં સ્મરેત્ ॥
કર્મના મનસા વાચા ન કુર્યાત્ પરદારિકઃ ।
શુદ્ધિર્લક્ષાર્દ્ધજાપેન મોહાદ્યદિ સમાચરેત્ ॥
કન્યા યા દ્વિગુણં કાર્યં તથા વર્ણાન્તરેષુ ચ ।
અજ્ઞાત્વા ભક્ષિતં યેન પશ્ચાત્ જ્ઞાતં ષડાનન ॥
સ્પૃષ્ટમન્નાદિકં ચૈવ મદિરાસવકાદિભિઃ ।
રેતો મૂત્રપુરિષોત્થં કાકશ્વાનાવલીદિતં ॥
વિચ્ચરાહ તથા ગૃધઃ ગોમાયુકપિ કુકુટૈઃ ।
સંસ્પૃષ્ટસંત્યજેન્યપિ શૂદ્રાદ્યુચ્છિષ્ટદૂષિતં ॥
અભોજ્યાન્ન તુ વા ભુક્ત્વા સેચિતાન્યસ્ત્રિયા તુ વા ।
સ્નાત્વા કૃત્વાત્વહોરાત્ર પઞ્ચગવ્યં સમાચરેત્ ॥
સહશ્રં પ્રતિસંધ્યા યા દ્વાત્રિંશાર્ણસમભ્યસેત્ ।
૧૧૯બ્)
ત્રિદિનં નક્ત ભોજી સ્યાત્ ત્રિસ્નાયી ધ્યાન તત્પરઃ ।
યદ્વા દેયં ચતુર્થેહ્નિ સહશ્રં હોમયેત્ તતઃ ॥
પૂર્વવત્ ભોજનં દત્વા નક્તાસી શુદ્ધ્યતે તદા ।
શિવાર્પિતૈક ચિન્તસ્તુ નૃપસ્યૈવં વિધીયતે ॥
ત્રિધા સ્નાનં વૈશ્યસ્ય સકૃચ્છૂદ્રસ્ય કીર્તિતં ।
કામતો દ્વિગુણં કાર્યં સર્વેષાં પરિકીર્તિતં ॥
સ્નાત્વા તુ પઞ્ચગવ્યં તુ પ્રત્યેકં શતકલ્પિતં ।
પાતવ્યં વૈ ત્રિરાત્રં તુ દ્વાત્રિંસાર્ણં સમભ્યસેત્ ॥
તસ્ય નિર્ણાસમાયાતિ મહાપાતકસંચયં ।
સ્તેયં પરસ્ત્રી સંભોગં સુરાપાનાદિકઞ્ચ યત્ ॥
કામતો બ્રાહ્મણાન્ હત્વા ગવા મધ્ય સ્થિતં જપેત્ ।
સુયન્ત્રિતમઘોરન્તુ અનિસંવત્સર દ્વયં અયં ॥
ચિતાન્નલઙ્ઘસીત્રિસ્નાયી ન્યાસ કૃત્ સદા ।
સંવત્સર દ્વિતયસ્યાન્તે શિવક્ષેત્રં તદા વ્રજેત્ ॥
તત્ર કુર્યાદ્ વ્રતં શક્ત્યા કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણં ક્વચિત્ ।
વ્રતાન્તે પૂર્વવદ્ દીક્ષા ગ્રાહ્ય પઞ્ચાબ્જ પૂર્વવત્ ॥
સર્વસ્વં ચ ગુરોર્દદ્યાદ્ દેશિકા ચાર્યયોસ્તથા ।
સુરાપીત્વા તુ વમનં કર્તવ્યં સ વિશેષકં ॥
૧૨૦અ)
ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેત્ તોયં સઘૃતં ઘોરજાપિનં ।
શિવાયતનમાસાદ્ય તૃતયં ત્ર્યયુતં જપેત્ ॥

સ્તેયં વા કામતઃ કૃત્વા હેમરુક્માદિકં તુ વૈ ।
પઞ્ચાયુત પ્રમાણેન વિજનસ્થઃ સમાહિતઃ ॥
ત્ર્યયુતં વહુરૂપસ્ય જપેત્ તે નાન્યથા શુચિઃ ।
પયોમૂલફલાહાર શુદ્ધિર્યે ત્વર્ચ્ચને હુતૌ ॥
કામતઃ સંત્યજેદ્ભૂયો દ્રવ્યમેતત્ સમાચરેત્ ।
દ્વિગુણં તદભાવાચ્ચ જાપં પૂર્વોદિતં ચરેત્ ॥
ગુરુસ્ત્રી ગમને ચૈવ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ।
તથા શિવ વ્રતચરે દેશિકે સાધકે તથા ॥
તેષાં તુક્ત પાતૈન લક્ષજાપેન શુદ્ધ્યતિ ।
દંડઘાતાદિકે નૈવ યદા રક્તં ન દૃશ્યતે ॥
તદર્દ્ધા છુધ્યતે મન્ત્રી પાર્થયેત્ તાપયેત્ તતઃ ।
સ્પૃષ્ટં રજસ્વલાષ્યન્નં ભુંક્તે યદ્યપ્ય કામતઃ ॥
શુદ્ધ્યત્ય યુત જાપેન નિરાહારેણ નાન્યથા ।
કામતો દ્વિગુણં ચૈવ સ્નાત્વા હોમાદ્ વિશુદ્ધ્યતિ ॥
યત્ કિઞ્ચિત્ સ્વયમગ્નીયાન્ના? દત્વા પરમેષ્ઠિનઃ ।
ગુરવે વા પ્રમાદેન તથા વ્યષ્ટ શતં જપેત્ ॥
મૃતકે સૂતકે વાથ ભક્ષિતં મૃતસૂતકે ।
૧૨૦બ્)
કામતોઘોરમસ્ત્રસ્ય સહશ્રં પરિવર્તયેત્ ॥
ગણાન્નં ગણિકાન્નઞ્ચ પતિતાનાં પરં તથા ।
સીમન્તો નયને ચૈવ નામધેયે તથા પુન ॥
અન્નપ્રાસન કાલે તુ ભુંક્તે પઞ્ચ શતં જપેત્ ।
યઃ પઞ્ચત્વં પ્રપાતસ્ય ભુક્ત્વા સમ્બરાદિપિ ॥
સદ્યઃ શ્રાદ્વાત્ સમારભ્ય દક્ષિણસ્યા યુતં જપેત્ ।
કામાદકામતો વાપિ સકૃચ્છુદ્રે ચતુર્ગુણં ॥
વૃક્ષારામવાપી કૂપપુષ્કરિણી શિવાલયે ।
વિવાહે તુ વૃષોત્સર્ગે ગોદાનેષ્ટ શતં જપેત્ ॥
નિવેધાન્માંસમધ્યાદૌ પ્રસાદાદ્ ભક્ષતં યદા ।
અઘોરસ્યાયુતં જપ્ત્વા તદાશુદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥
મૈથુન્યહારપાનાનાં નિયમસ્યાપ્યરક્ષણાત્ ।
અભ્યઙ્ગપાતવસ્ત્રયૈ સજ્ઞાંશાર્દ્ધેન શુદ્ધ્યતિ ॥
ભક્ષાન્ન ભોગલોપાચ્ચ શુદ્ધિ સ્યાત્ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ ।
અધઃ શયનસંકલ્પલોપ્યદસ્ત્રં જપેચ્છતં ॥
ગ્રહભૂતપિશાચાદિ વિચ્છેદે તુ કૃતે સતિ ।
શત ત્રયમઘોરસ્ય જપેત્ તુ નાનાપા? શુચિઃ ॥
૧૨૧અ)
ઉપરોધાત્ તથાગ્નેહાત કૃત્વા શાન્તિક પૌષ્ટિકૌ ।
શતત્રયાદ્ ભવેચ્છ્રુચિઃ સૂતકે પૂજનં વિના ॥
શિવધર્મસ્થિતાનાં તુ પ્રાયશ્ચિત્તમુદીરિતં ।
લોકધર્મસ્થિતાનાં ચ મૃતકે પૂજિતે થવા ॥
અન્તર્યાગન્તુ તૈરેવ કર્તવ્યં તદ્વિદા તથા ।
ઉચ્ચાટનાદયઃ કૃત્વા અઘોરસ્યા યુતા શુચિઃ ॥
ન મારણં તુ મંત્રેણ કુર્યાત્ મંત્રી ન કસ્યચિત્ ।
દેવપ્રતિષ્ટા દીક્ષાં ચ કૃત્વા ક્ષેત્રાદિષુ ત્રિષુ ॥
અઘોરસ્યા યુતાચ્છુદ્ધિઃ નિરાહારૈ કૃતઃ શુચિઃ ।
પટ્ટકાપ્યાં? સમૌર્દ્ધં રક્ષૌમમુંજન્તુ વેષ્ટનં ॥
ચર્મ પ્રતિગ્રહં ચૈવ ગૃહીતં યત્ર વા ક્વચિત્ ।
જપ્તવ્યં સ વિશેષેણ ત્રિશતં દક્ષિણસ્ય તુ ॥
ક્ષીરં દધિઘૃતં ચૈવ મધુમાસાદિકઞ્ચ યત્ ।
લવણં તૈલતીક્ષ્ણાદિ ગન્ધાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
ત્રિશતં દક્ષિણં સ્યૈવ જપતઃ શુધ્યતે તદા ।
રજતમણયો હેમવિદ્રુમં મોક્તિકં તથા ॥
ગવાશ્ચ વૃષભો હસ્તી સ્ત્રિયં વાશ્ચતરં વરઃ ।
રમ્યા શિવાલયઃ સર્વ વહુરૂપા યુતાચ્છ્રુચિઃ ॥
મઠપ્રતિગ્રહે કુર્યાજ્જાપં ઘોરાર્દ્ધલક્ષતઃ ।
પાપાનામપ્યનેકાનાં સંકરે સતિ ષણ્મુખ ॥
દ્વાત્રિંશાક્ષરકં જાપ્યં તદા શુદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ।
અન્નસંકર દોષાચ્ચ ભાણ્ડસંકરકસ્તથા ॥
શતત્રયંમઘોરેણ અયુતાદ્ યોનિસંકરાત્ ।
કાષ્ઠાત્પલ તૃણાદીનાહરણાચ્છ તતઃ શુચિઃ ॥
સ્વેદક પ્રાણિઘાતે તુ નિરર્થક હતેપિ વા ।
સદ્યોજાત શતં જાપ્યમકામાન્તુ તદર્દ્ધતઃ ॥
આખુતશ્ચ શતનૈવ માર્જારે તુ સહશ્રતઃ ।
સ્વસૃગાલવધે ચૈવ દ્વિગુણં કપિકુકુટે ॥
સર્પાદ્મણ્ડજઘાતે તુ હંસાદિષુ કૃમિષ્વપિ ।
સિંહાદિ મૃગહાના તુ અજાદિ પશુ ઘાતને ॥
તથા ચતુઃશતાસ્ત્રં તુ વહુરૂપસ્ય વૈ જપેત્ ।
સ્વસૃગાલાદિ સર્પ્યર્વા યદિ દષ્ટઃ પ્રમાદતઃ ॥
સ્નાત્વા સિતાબુનાપ્યસ્ત્રમઘોરં ચાપતં જપેત્ ।
સ્વપચ મ્લેચ્છ ચાણ્ડાલ બૌદ્ધ? કાપાલિકૈઃ સહ ॥
વાક્કસઃસ્યસદ્યૈ હૃદાય શ્મશાનદ્રુમ સ્પર્સનાત્ ।?
કૃત્વા સ્નાન સ ચૈલં તુ દક્ષિણસ્ય શતં જપેત્ ॥
વામાત્ સ સ્પન્દને ચૈવ તથા દુસ્વપ્ન દર્શને ।
૧૨૧અ)
અનિષ્ટ ચિન્તને ચૈવ ભાસનાદ નૃતસ્ય ચ ।
કર્મણા મનસા વાચા સહસ્રં હૃદયં જપેત્ ॥
અકામતઃ પ્રસુપ્તસ્ય શુક્રાદિ સ્પન્દને સતિ ।
સ્નાત્વા પુરા સ ચૈલન્તુ અસ્ત્ર મન્ત્ર શતં જપેત્ ॥
કામતો ગર્ભ પાતે ચ તૃતીયસ્યા યુતં જપેત્ ।
ધેનું પ્રસાદત્વા લક્ષાર્દ્ધેન તુ શુદ્ધ્યતિ ॥
ધેનૂનાં તુ શતં દેય લક્ષાર્દ્ધં જપતઃ શુચિઃ ।
ભુંક્તે પંક્તૌ તુ સુદ્રસ્ય સહશ્રાત્ કામતઃ શુચિઃ ॥
કર્મણા મનસા વાચા સાધકાદિષુ ખેદને ।
સમાચરેત્ તથા કિઞ્ચિન્નિવેદં યેન જાયતે ॥
કૃત્વા પુરા ત્રિરાત્રં તુ દ્વાત્રિંશાર્ણા યુતાચ્છુચિઃ ।
દેવાલયે તુ યઃ કુર્યાત્ પુરીષં મુત્રમેવ વા ॥
દેવતા યતને રામે શિવક્ષેત્રે વિશેષતઃ ।
સહશ્રમેકં જપ્તવ્યં કામાચ્ચ દ્વિગુણાચ્છુચિઃ ॥
સ્ત્રીસૂદ્રવાલકં હત્વા કામતો વાથ કામતઃ ।
દ્વે યુતે ચાયુતાન્યષ્ટૌ જપ્ત્વા ઘોરેણ શુદ્ધ્યતિ ॥
નાધિકારી હ્યનુષ્ઠાને દશાહં તુ ભવેદ્વિજઃ ।
દ્વાદશાહં નૃપસ્યૈવૈશ્યપઞ્ચદશસ્તથા ॥
૧૨૧બ્)
નિવર્તતે જપધ્યાને શુદ્રો માસં પ્રયત્નતઃ ।
નિર્વાણ દીક્ષાનાં તુ સૂતકં નૈવ વિદ્યતે ॥
વિદ્યતે સૂતકં તેષા લોકદીક્ષાનુસારતઃ ।
શિખાચ્છેદો નયત્રાસ્તિ સા દીક્ષા લોકિકી મતા ॥
અન્તર્યાગં પ્રકર્તવ્યં લોકિકૈરપિ દીક્ષિતૈઃ ।
જપપ્રદક્ષિણાદીનિ કર્તવ્યાનિ પ્રયત્નતઃ ॥
સ્વજાતે દીક્ષિતસ્યાથ ઉચ્છિષ્ટાચ્છિષ્ટસંકરાત્ ।
સ્નાત્વા જપેત્મૂલ મન્ત્રં શતમષ્ટોત્તરાઙ્કિતં ॥
કારુકાદિ ગૃહે ભુક્ત્વા તડાગારામસ્થાપને ।
તથાન્ય લિઙ્ગિનાં ભુક્ત્વા સહશ્રં દક્ષિણં જપેત્ ॥
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ ભોજ્યાન્નૌનાપરૌ ક્વચિત્ ।
વાનપ્રસ્થ યતીનાં તુ પૂર્વવદ્દક્ષિણં જપેત્ ॥
દ્વિજાતેશ્ચોપવાસે તુ વિહતસ્તાદૃશો જપન્ ।
યોગોહાચ્ચૈવ પાપિષ્ટો ગુરૂણાં સ પથં કૃતં ॥
દદાતિ ચાન્યો દુષ્ટાત્મા તાબુભૌ નરકં વ્રજેત્ ।
સંકરેષુ ચ સર્વેષુ ચેતસૈઃ શુદ્ધિકારણાત્ ॥
અઘોરમન્ત્રો જપ્તવ્યો યાવચ્ચિત્તં પ્રસીદતિ ।
જપાન્ને તીર્થસેવાયાઃ શિવારાધન યોગતઃ ॥
૧૨૨અ)
ગડ્ડુકાનાં પ્રદાનેન તિલાજ્ય હવનેન તુ ।
આચાર્ય સન્નિધાનેન સંહિતા શ્રાવણેન ચ ॥
દેવ ગો દ્વિજ સેવાયાં કિલ્વિષં શતસો નયેત્ ।
મેઘમુક્તા યથા ભાનુસ્તદ્વલ્લોકે વિરાજતે ॥
તસ્માદઘનિવૃત્યર્થં પ્રાયશ્ચિત્ત સમાચરેત્ ।
સર્વદા કીર્તિશાંત્યર્થં લોકેધરો વ્યવસ્થિતઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે પ્રાયશ્ચિત્તપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
લિઙ્ગાશ્રયમતો વક્ષ્યે પ્રાયશ્ચિત્તં શિખિધ્વજં ।
લિઙ્ગં તુ ત્રિવિધં પ્રોક્તં વ્યક્તો ભયા કૃતિઃ ॥
લિઙ્ગં ભેદો ન કર્તવ્યઃ પ્રાયશ્ચિત્ત વિધિં પ્રતિ ।
તુલ્યં ત્રયાણાં તત્વં તુ દેશિકેન પ્રતિષ્ઠિતં ॥
પ્રાયશ્ચિત્ત નિમિત્તં તુ લિઙ્ગભેદો ન વિદ્યતે ।
યાગેશ્વરં ચલં વિદ્ધિ સ્થિરં ચૈવ દ્વિતીયકં ॥
પ્રાક્સિદ્ધં ચ તથા સ્થાપ્યં દ્વિવિધં લિઙ્ગમાદિશેત્ ।
સાદ્યાનુરોપિતં પૂર્વમપરં તદ્વિના સ્થિતં ॥
અદ્વૈતં ચ તથા દ્વૈતલિઙ્ગન્તુ દ્વિવિધં ભવેત્ ।
અથાસાધારણં પૂર્વમન્યત્ સાધારણં વિના ॥
૧૨૨બ્)
સ્વયં વસ્વષ્ટલિઙ્ગે તુ અપરાધિ વિશોધનં ।
પરૈકૃતેપરાધિ તુ શુદ્ધિસ્તત્ર વિધીયતે ॥
સ્વેષ્ટલિઙ્ગ સાધકે ચ દ્વય સ્યાત્ર વિશોધનં ॥
અપરાધો દ્વિધા જ્ઞેય સ્વકૃત્યશ્ચાપરૈઃ કૃતઃ ।
એકૈકં દ્વિવિધં જ્ઞેયં સ કામાકામભેદતઃ ॥
દ્વિવિધઃ શોપિ વિજ્ઞેયો ભૌતિકૌ નૈષ્ઠિકસ્તથા ।
ભૌતિકો દ્વિવિધો જ્ઞેયઃ સમયયાદિશ્ચ દેશિકઃ ॥
લિઙ્ગાપરાધકર્તૃણાં શોધનં કથ્યતે પુનઃ ।
ચલસ્થાપ્યાદપ્ય ચલે સ્થાપ્યે દ્વિગુણશોધનં ॥
પૂર્વસિદ્ધે ચલે શુદ્ધિં દ્વિગુણાપરિકલ્પયેત્ ।
સ્થિરે ચતુર્ગુણા શુદ્ધિઃ પ્રાક્ સિદ્ધે શુદ્ધિમાદિશેત્ ॥
સાધારણાત્ તથા સાધ્યે દ્વિગુણા શુદ્ધિરીરિતા ।
દ્વૈતા દ્વૈત સંજ્ઞે તુ દ્વિગુણાં શુદ્ધિમાદિશેત્ ॥

યા તુ સાધારણે શુદ્ધિર્દ્વિગુણાદ્વિગુણો મતા ।
સ્વેષ્ટલિઙ્ગાપરાધં તુ પરેણ ચ કૃતં યદા ॥
દ્વિગુણં સ્વકૃતં પ્રાહુઃ પ્રાયશ્ચિત્ત વિશુદ્ધયે ।
નિષ્કામસ્ય સકાસ્ય સ્વયમેવ પરોપિ વા ॥
૧૨૩અ)
જ્ઞાત્વા જ્ઞાત્વા પ્રકર્તવ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં શિખિધ્વજ ।
સાધકેભ્યો દેશિકસ્ય શોધનં દ્વિગુણં મતં ॥
ભૌતિકા નૈષ્ટિકાનાં તુ શોધનં દ્વિગુણં હિતં ।
વર્ણેષુ વર્ણવાહ્યેષુ દુષ્ટે લિઙ્ગવિશોધનં ॥
તથૈવ સ્પર્શિતે લિઙ્ગે શોધનં પુરતઃ શૃણુ ।
ચતુર્વર્ણાત્મકો વર્ગા નટકૈ વર્તકો પરઃ ॥
ઉપસ્પર્શાદ્ ભવેચ્છુદ્દિ વર્ગાત દ્વિતયો મતઃ ।
કાકાદિ વર્ગસ્તૃતીયઃ સ્નાનં યેનોપજાયતે ॥
સ્વપચાદિશ્ચતુર્થસ્તુ સ ચૈલં જલતો વિશેત્ ।
સંસ્પર્શેન મહાસેન ચતુર્વર્ગઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
લિઙ્ગાશ્રિતાનાં દોષાણાં પ્રમાણ કથ્યતે પુનઃ ।
યેષુ સંજાત માત્રેષુ પ્રાયશ્ચિતી ભવેન્નરઃ ॥
પાતકં પ્રથમં પ્રોક્તં લિઙ્ગચ્છાયાનુ લઙ્ઘનં ।
શતત્રયેણ શુદ્ધિઃ સ્યાદઘોરપરિવર્તનાત્ ॥
પરિવર્તિતો લિઙ્ગે તુ સહશ્રા ઘોરતઃ શુચિઃ ।
ત્રિચતુર્લુંઠિતે લિઙ્ગે વિવર્તિત મહીતલે ॥
શુદ્ધિશ્ચૈવા યુતે નૈવ લક્ષા અભ્રચ્યુતે શુચિઃ ।
અભિઘાતે તુ સંયાતે દ્વ્યયુતાચ્છુદ્ધિમાદિશેત્ ॥
૧૨૨બ્)
અદૂરાદયુતેનૈવા અભિઘાતાચ્છુદ્ધિદં ભવેત્ ।
પાદસ્પર્શે લઙ્ઘને ચ ત્ર્યયુતાચ્છુદ્ધિમાદિશેત્ ॥
તથા પાદરજસ્પર્શે શુદ્ધિરુક્તાકપર્દિના ।
ત્ર્યયુતાચ્છૂષ્મ દુષ્ટે તુ દ્વ્યયુતાચ્ચતદમ્ભસ્ય ॥
સૂત્રસુત્રોદકેણૈવ લક્ષપાદં વિના શુચિઃ ।
રક્તશુક્રરજઃ સ્પર્શાલ્લક્ષાચ્છુદ્ધિરુદાહૃતા ॥
તત્સંશિક્તોદકસ્પર્શાત્ પાદેન્યલક્ષિતઃ શુચિઃ ।
વિષ્ઠાસ્પર્શાદ્ દ્વિલક્ષાન્તુ પાદેનાત્ર તદંભસા ॥
નિર્માલ્ય ગર્ત્યલ્લક્ષેણ પતનાચ્છુદ્ધિમાદિશેત્ ।
વિષ્ઠાગર્તે નિપાતાચ્ચ સાર્દ્ધલક્ષાચ્છુચિર્મતા ॥
સ્થિરસ્યાન્મૂલનાલ્લક્ષાચ્છુદ્ધિઃ સ્યાસ્થાપને પુનઃ ।
સમુત્સકાન્નરસ્થે તુ સમુત્સક વિવર્જિતે ॥
સમુત્સક લિઙ્ગે તુ હસ્તાત્ પ્રપતિતે સતિ ।
અયુતં હસ્ત માત્રેણ કલા તૂનાધિકં તતઃ ॥
સમુત્સક વિહીને તુ હસ્તાત્ પ્રપતિતે શિવે ।
હસ્તમાત્ર પ્રમાણાચ્ચ પૂર્વોક્તાદ્ દ્વિગુણાચ્છુચિઃ ॥
અયુતાદગ્નિનાલીદે તુ યદિકાન્તિ ન હીયતે ।
કાન્તિહીને શુચિર્લક્ષાત્ પરિત્યાગે કૃતે પરે ॥
૧૨૩અ)
વ્યઙ્ગિતે પ્યથવિચ્છાયે નદી ગર્તાદિ પાતતઃ ।
હતે નષ્ટે નિપતિતે મહાગર્ત પ્રમાદતઃ ॥
સ્વકાકાલીદિતે લિઙ્ગે નીતે વા ગૃધ્રચાક્ષ્મભિઃ ।
હતૈરાજ્ઞાતસ્કરૈર્વા સ્વપચૈર્વાથ સેચિતે ॥
વિરુદ્ધવર્ગદ્વિતય સ્પૃષ્ટે ત્યાગો વિધીયતે ।
લક્ષૈકં તુ પયેદ્ યત્નાત્ તદ્રૂપં સ્થાપયેત્ પુનઃ ॥
તદા શુદ્ધિમવાપ્નોતિ સાધકોદગ્ધ કિલ્વિષઃ ।
અન્યથા નૈવ મુચ્યેત વિધિ વૈકલ્પસંભવાત્ ॥
એવં ચૈવાક્ષસૂત્રસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં સમારભેત્ ।
કિન્તુ લિઙ્ગાદિ તાર્દ્ધેન શુદ્ધિમત્રમાદિશેત્ ॥
લિઙ્ગં પાદેન ઘંટાયામપરાધેષુ લિઙ્ગવત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાતવ્યં ગુરુણાતંત્ર વેદિના ॥
બ્રાહ્મણાદિ ચતુર્વણૈઃ શિવદીક્ષા વિવર્જિતૈઃ ।
સ્વેષ્ટલિઙ્ગ યદાદુષ્ટે પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ॥
એકદ્વિત્રિચતુશ્ચાન્તૈઃ શતૈઃ શુદ્ધિરુદાહૃતા ॥
કૈવર્તવર્ગૈઃ સંદૃષ્ટે સ્વેષ્ટલિઙ્ગે પ્રમાદતઃ ।
૧૨૩બ્)
અયુતાચ્છુદ્ધિમાપ્નોતિ સાધકો નાન્યથા શુચિઃ ॥
સ્પૃષ્ટે કાકાદિ વર્ગસ્તુ સ્ત્ર્યયુતાચ્છુદ્ધ્યતે નરઃ ॥
વેદાયુતેનસંશુદ્ધિઃ દુષ્ટે તુ સ્વપચાદિભિઃ ।
એવં સંસ્પર્શિતે લિઙ્ગે સાર્દ્ધ દ્વિગુણતઃ શુચિઃ ॥
સ્વશ્રોતો દીક્ષિતૈ લિઙ્ગે સ્પૃષ્ટે તત્ર ન દોષભાક્ ।
વામદક્ષિણમાર્ગસ્થૈઃ સ્પૃષ્ટં લિઙ્ગં પ્રમાદતઃ ॥
અયુતા ચ્છુધ્યતે મંત્રી મહાસ્નાનેન નાન્યથા ।
વામદક્ષિણમાર્ગસ્થં સંપર્કં પરિવર્જયેત્ ॥
શતે નૈવ તથા લાયાદ્ દ્વિશતાન્ સ્પર્શતઃ શુચિઃ ।
પઞ્ચ પાતકં યુક્તાનાં દર્શનં પરિવર્જયેત્ ॥
આલાપાદયુતાચ્છુદ્ધિઃ દ્વિગુણાત્ સ્પર્શતઃ શુચિઃ ।
શયનાન્ત્રાયુતાચ્છુદ્ધિર્ભોજનાલ્લક્ષતઃ શુચિઃ ॥
બૌદ્ધચાર્વાકસંસ્પર્શાત્ શિવનિંદા પરેષુ ચ ।
સ ચ્છાસ્ત્ર દૂષકાયે ચ પતિતાનાં વિશેષતઃ ॥
સંપર્કયત્નતો વર્જ્યં સંસ્પર્કાદ્વિશતા ચ્છુચિઃ ।
કૌલિકાપાલિકાનાં તુ સંપર્કં પરિવર્જયેત્ ॥
૧૨૪અ)
પઞ્ચાર્થ કાલવક્ત્રાનાં વિવાદં નૈવ કારયેત્ ।
સંભાસનં તથા સ્પર્શં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥
તથા સાંખ્યમતાચાર્યૈઃ સ સત્કાર્યાનુ બુદ્ધિભિઃ ।
વિવાદો નૈવ કર્તવ્ય તદ્વચ્ચ પશુલોલુપૈ ॥
દિગમ્બરૈઃ સ્વેત પદૈઃ સંસ્પર્શં પરિપરિર્જયેત્ ।
તથા ભાગવતૈ સાર્દ્ધં વક્તવ્યં નૈવ કારયેત્ ॥
વર્જિતાનાં તુ મૂઢાત્મા યઃ કરોત્યેવ સંગતિં ।
વૃથાપરિશ્રમસ્તસ્ય ન તચ્છિવ પદં લભેત્ ॥
ન ચ દ્વેષઃ પ્રકર્તવ્યો નૈવ વાદઃ કદાચન ।
યઃ કરોતિ હિ મૃદાત્માસૌ યુતાચ્છુદ્ધિ માપ્નુયાત્ ॥
લક્ષાર્દ્ધં જપેલ્લિઙ્ગસ્ય મહાસ્નાનં સમાચરેત્ ।
દ્વ્યયુતાન્તુ મહાપૂજા કર્તવ્યા સ્વેષ્ટ પૂજિતે ॥
યત્ર વૈ લક્ષજાપં તુ તત્ર ભૂયોનુરોપણં ।
પયોદધિઘૃતાદીનાં સહસ્રાષ્ટોત્તર દ્વયે ॥
મહાસ્નાનં પલાદીનાં ફલાનામંપિ તત્ સમં ।
જાતીપૂગફલાનાઞ્ચ સહસ્રદ્વિતયેન ચ ॥
કક્કોલાજાતિપુન્નાગ શ્રીફલાનાં તથૈવ ચ ।
૧૨૪બ્)
રક્તાવર્તિ યુતા સા તુ દિવ્યગન્ધસમન્વિતા ।
મહાવર્તિ તદ્વદેવ શિવસ્યાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ॥
મહાસ્નાનં સમાખ્યાતં મહાપૂજા તદર્દ્ધતઃ ।
અયુતે ચોપવાસં તુ પ્રત્યેકં પરિકલ્પયેત્ ॥
દશાંસેન જપાદ્ધોમં વિંશત્યંશેન ગડુકાં ।
સત્યં વ્રતં બ્રહ્મચર્યં ભૂશયયાં નક્ત ભોજનં ॥
તૈલાભ્યઙ્ગ પરિત્યાગઃ સત્ય વાક્ સ્નાન તત્પરઃ ।
કર્તવ્યં શાસ્ત્ર નિપુણૈઃ જપાન્તં યાવદેવ હિ ॥
પ્રાયશ્ચિત્ત સમાપ્તૌ તુ દેશિકાન્ પૂજયેત્ ક્રમાત્ ।
ભૂહેમવસ્ત્રપાનાદ્યૈર્યથાશક્ત્યાથતોષયેત્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં યદા કશ્ચિત્ કર્તું નો શક્નુયાત્ ક્વચિત્ ।
પ્રાર્થ્યાન્યૈશ્ચ પ્રકર્તવ્યં યથોક્તાદ્ દ્વિગુણં પુનઃ ॥
ન પ્રાર્થ્યં નૈવ કર્તવ્યં ગુરુણા મન્ત્ર વેદિના ।
શિવવત્ પૂજયેત્ કિંતુ સ્વગુરું શિવસાસને ॥
વાલવાલિશવૃદ્ધાનાં ભૌગિનાં વ્યાધિતાત્મનાં ।
સ્ત્રીણાં વૈ કારુકાદીનાં પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥
યતો નિર્બીજિકાદીક્ષા તેષુ કાર્યા ન ચાપરા ।
૧૨૫અ)
સમયાચાર રહિતા દીક્ષૈવ મોક્ષદા સ્મૃતા ।
નિરપેક્ષા તુ સા દીક્ષા સા પેક્ષા વીજસંયુતા ॥
ભક્તાનાં સુસમર્થાનાં સ બીજાદેશિકેષ્વપિ ।
સ્ત્રીવાલાભક્તિતો વાથ લિઙ્ગાર્ચનરતો યદા ॥
વ્યતિક્રમે સમુત્પન્ને પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાપયેત્ ।
પ્રાગુક્તા પાદતસ્તેષાં પ્રાયશ્ચિત્તેન શોધનં ॥
વિશેષપૂજનં દાનં દાતવ્યં નાન્યથા શુચિઃ ।
લિઙ્ગવદ્ધોમલોપે તુ પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ॥
માસત્રયાન્તરે દેવાદકૃત્વા તુ પવિત્રકં ।
લક્ષદ્વયં જપેદ્ઘોર શુદ્ધિ ચાન્દ્રાયણેન તુ ॥
અત્યંત પીડિતે દેહે નૃપ ચૌર ભયે તથા ।
સૂતકે વા ન કર્તવ્યં પૂજનં નાતિ દોષભાક્ ॥
કિં ત્વત્ર માનસં કાર્યં યાગં સર્વાર્થસાધકં ।
પૂજયેત્સૌન્યતતૈસ્તુ સમયી પુત્રકોચિતૈઃ ॥
સ્વશ્રોતઃ સંસ્થિતૈઃ પૂજ્યં ન પૂજ્યં વામદક્ષિણૈઃ ।
સ્વગુરુર્ન નિયોક્તવ્યઃ પૂજન જાપ્યાદિ કર્મસુ ॥
શિવવચ્ચ ગુરુઃ પૂજ્યં પિતૃવદ્દેશિકઃ પુનઃ ।
સાધકાસ્તદ્વદેવાહુઃ પુત્રકાઃ ભ્રાતૃવત્સદા ॥
૧૨૫બ્)
મિત્રવત્સમયસ્થાશ્ચ દ્રષ્ટવ્યા શિવમિચ્છતા ।
સાત્યર્થે દેશિકા યોજ્યાઃ પ્રતિષ્ઠાયાં વિશેષતઃ ॥
સાધને ચ તથા યોજ્યઃ સાધકાસ્ત?ષ્ઠભાવતઃ ।
સ્વકીય પરકીયો વા નિયોજ્યસ્તુ શિવાર્ચને ॥
સમયી પુત્રકો વાથ નાસ્નીયાત્ પૂજનં વિના ।
અતશ્ચ પરતો દેવ સંપૂજ્યમૃતકે સતિ ॥
ગૃહિણી સૂતસંયોગાત્ સૂતકી તેન નાન્યથા ।
પરપાકી વિશેદ્દુરે તદા યોગ્યસ્તુ પૂજને ॥
સૂતકે યદિવેદ્સુજ્ઞ? સંસ્પર્શાદ્વાથ સૂતકી ।
અન્તર્યાગન્તુ તત્રાપિ સૂતકે સનિકારયેત્ ॥

પ્રણામસ્તોત્રકાદ્યૈશ્ચ સંતોષ્યઃ પરમઃ શિવઃ ।
શોધને ચૈવ માયાયાઃ શિખાચ્છેદે કૃતે સતિ ॥
સૂતકં મૃતકંસ્તેષાં ન કલ્પં પૂજને ।
પૂજાકાલે તુ દેવસ્ય વિપ્રુષોઙ્ગ પતન્તિ ચ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં તદા કલ્પ્યં ક્રમેણૈવ ષડાનન ।
આપાદાજ્જાનુ પર્યન્તં સદ્યોજાતં તુ સપ્તધા ॥
સંસારેદ્વિધિવત્મંત્રી તતઃ શુદ્ધો ભવેત્ નરઃ ।
૧૨૬અ)
જાનુતો ગુહ્ય પર્યન્તં વિપ્રુપોત્સ પતતિ ચેત્ ।
ત્રિસપ્તવારં વામન્તુ સ્મરણાદેવ શુદ્ધ્યતિ ॥
આગુહ્યન્તુ હૃદયાન્ તન્તુ વહુરૂપં તથા સ્મરેત્ ।
હૃદયાત્ મસ્તકાન્ તન્તુ શિક્તંવેત્સ્થાનમાચરેત્ ॥
કિત્વિશમ્યગે? તં જાપ્યં શુદ્ધ્યતે તેન નાન્યથા ।
અકામા ભૌતિકૌ યસ્તુ કુર્યાન્તિર્માલ્યલઙ્ઘનં ॥
તસ્યાયુતેન શુદ્ધિસ્યાચ્છેશેષુ ત્રિષુ પૂર્વવત્ ।
દેવચણ્ડગુરુદ્રવ્યલક્ષયિત્વા હ્યકામતઃ ॥
ભોતિકો લક્ષપાદેન શુચિઃ શેષન્તુ પૂર્વવત્ ।
યત્ નિર્માલ્યેન સંસ્પૃષ્ટ તદ્ભુઞ્જન પુરુષેણ વા ॥
પાદોન્નન્તત્ર શુદ્ધિઃ સ્યાત્ સ્પર્શ લઙ્ઘન ભક્ષણે ।
અનુમત્સ પ્રવિષ્ટં યચ્ચન્દનાદિ પ્રમાદતઃ ॥
તત્ર પાદેન નિર્માલ્યા ચ્છુદ્ધિલિઙ્ગાદિ શોધનં ।
દેવદ્રવ્યં ગુરુદ્રવ્યં ચણ્ડદ્રવ્યં શ્વરસ્ય ચ ॥
ભક્ષયેક્ષા પ્રદાનાચ્ચ પ્રાયશ્ચિત્તી ભવેન્ નરઃ ।
પ્રદાને લંઘને તુલ્યમુપેક્ષયાં તદર્દ્ધતઃ ॥
ગુરુદેવ તદર્દ્ધ તદ્વિજાતીર્ના દ્રવ્યં યત્નેન વર્જયેત્ ।
અદ્વૈતં પૂજયેદ્ યસ્તુ દ્વૈતં લિઙ્ગપ્રમાદતઃ ॥
૧૨૬બ્)
અકામાલ્લક્ષપાદન્તુ તૃતીયેષ્વપિ પૂર્વવત્ ।
એવં વૈ દ્વૈતમન્ત્રે તુ નિરાચારે વિવર્જયેત્ ॥
અવિસર્જતેર્ઘપાત્રે તુ ભગ્ને વાથ પ્રવર્તતે ।
દ્વિશતાચ્ચ સહસ્રઞ્ચ ક્રમાદ્ વૈ પઞ્ચભિઃ શુચિઃ ॥
કીટામિપાદિને વેદ્ય પ્રદર્શને શતતઃ શુચિઃ ।
વાતારિઘાતૌ ચોત્પન્ને સામાન્યે કૃત્તિકાસુત ॥
નૃપારિતોયહ્યતભુક સકાસાત્તસ્કરસ્ય ચ ।
તત્રાપ્ય દ્વિશતં જાપ્યમઘોરં ઘોરશાન્તયે ॥
દેશં કાલવલં જ્ઞાત્વા પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાપયેત્ ।
ત્રિપઞ્ચસપ્તદશભિરાચાર્યૈઃ શાસ્ત્રપારગૈઃ ॥
ન મૂર્ખૈર્દીર્ઘસૂત્રૈર્વા નાસ્તિકૈર્વાપિ હેતુકૈઃ ।
સ્વશાસ્ત્ર નિયતાભ્યાસૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાપયેત્ ॥
યથાશાસ્ત્રોપદિષ્ટં તુ ન ન્યૂનં નાધિકં ક્વચિત્ ।
ન્યૂનાધિક પ્રદાનેન દેશિકઃ પાપભાગ્ ભવેત્ ॥
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન શાસ્ત્રાચારં સમાચરેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે પ્રાયશ્ચિત્તપટલં ॥
૧૨૭અ)
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અક્ષસૂત્રવિધાનન્તુ કથ્યમાનં શૃણુષ્વતઃ ।
શતેનાષ્ટોત્તરેણૈવ ઉત્તમં પરિકીર્તિતં ॥
તદર્દ્ધાત્મધ્યમં શસ્તં તદર્દ્ધાત્કનાશંહિતં ।
રુદ્રાક્ષજં મહાભૃત્યૈ મુક્તિદં પરમં શુભં ॥
એકવક્ત્રૈસ્ત્રિવક્ત્રૈશ્ચ ચતુર્વક્ત્રૈશ્ચ પઞ્ચભિઃ ।
ષટ્વક્ત્રૈર્વાધ્વકર્તવ્યં સ્તસ્માત્મિશ્રૈસ્તુ વર્જયેત્ ॥
મુખૈ મુખં પ્રકર્તવ્યં મુખં મૂલે વિવર્જયેત્ ।
એવં વૈ સર્વરત્નાનાં વૃક્ષજેષુ જલેષુ ચ ॥
પુત્રજં પુત્રજીવાર્થં પદ્મજં ચાણિમાદિષુ ।
ઇંદ્રાક્ષં રાજ્યદં સૂત્રંશ્ચક્રાક્ષં તદ્વદેવ હિ ॥
અરિષ્ટસમનેશસ્તં મારિષ્ટં સૂત્રનાયકં ।
હેમતારમયં ભૂતો શેષલોહોચ્છિત પુનઃ ॥
ત્રપુસીસાયસંયોજ્યં મહાશંખં ચ મારણૈ ।
આપ્યાયને સંખસૂત્રમૌક્તિકં પુત્રવર્દ્ધનં ॥
સ્ફાટિકં ભૂતિદં પુંસાં વસ્યે વિદ્રુમસમ્ભવં ।
મૃત્મયં તદભાવાન્તૂચ્ચાટે રાજવર્તનં ॥
સર્વકામપ્રદં પુંસાં સૂત્રંમણિમયં હિતં ।
રત્નજં ભુક્તિમુક્ત્યર્થં શસ્યજં શસ્યવૃદ્ધયે ॥
અથવાતૂત્થિતં શસ્તં રસ્યસ્યૈવ તુ સાધને ।
અથવા સર્વજનૈવકર્તવ્યં વન્ધિતેન તુ ॥
અર્ચને યક્ષમાતૃણાં સાધને ગુહ્યકેષુ ચ ।
સૂત્રદ્રવ્યં મયાપ્રોક્તં પ્રમાણં કથ્યતે પુનઃ ॥
ધાત્રીફલપ્રમાણેન જેષ્ઠમેતદુદાહૃતં ।
વચરાણ્ડપ્રમાણેન ચણકાત્મધ્યમાધમં ॥
નવત્રિતન્તુના પ્રોક્તં કર્તવ્યં પૂર્વવચ્છુભં ।
નાગપાશં તુ સાવિત્રં રુદ્રાક્ષં વાથ ગ્રન્થનં ॥
ગ્રન્થાર્ધકન્તુ મેવાખ્યં કર્તવ્યં નૈવ લંઘયેત્ ।
ક્ષાલયેત્ સદ્યોજાદેવેન વામે દેવેન ઘર્ષયેત્ ॥
ધૂપયેદ્બહુરૂપેણ લેપયેન્ પુરુષેણ તુ ।
મન્ત્રયેત્ પઞ્ચમે નૈવ પ્રત્યેકં તુ શતં શતં ॥
મેરું ચ પઞ્ચમે નૈવ તથાઘોરેણ મન્ત્રયેત્ ।
મુદ્રાષ્ટ પ્રદર્શિતવ્યં પ્રત્યેકં પૂજયેત્ ક્રમાત્ ॥
મેરું ચ પઞ્ચભિઃ પૂજ્યં પૂર્વવચ્ચ યથાશિવં ।
અનામાઙ્ગુષ્ઠા વ્યુક્રમાજાપં કુર્યાત્ તુ માનસં ॥
૧૨૮અ)
સાષ્ટોત્તર શતૈનૈવ ફલં કોટિગુણં ભવેત્ ।
મધ્યમાઙ્ગુષ્ઠા વા ક્રમ્ય જાપં કુર્યાદુપાંશુકં ॥
તદલક્ષફલં તસ્ય શતજાપાન્ પ્રજાયતે ।
તર્જન્યંગુષ્ઠ ચાક્રમ્ય જપં ભાષ્યં તુ કારયેત્ ॥
અક્ષરાક્ષરસંતાનં ન દ્રુતં ન વિલંવિતં ।
ફલં સહસ્ર ગુણિતં પ્રાપ્નુયાન્નાનૃતં વચઃ ॥
ભુક્તયે સૃષ્ટિ માર્ગેણ કર્ષયેદક્ષસૂત્રકં ।
ઊર્દ્ધમાર્ગેણ મુક્ત્યર્થં કર્ષયેચ્ચ શનૈશનૈઃ ॥
મેરુ ન લઙ્ઘયેત્ મન્ત્રી લઙ્ઘનાદ્ દોષ ભાગ્ ભવેત્ ।
સહશ્રં બહુરૂપસ્ય જપ્તવ્યં તેન શુદ્ધ્યતિ ॥
પ્રમાદાત્ પતિતે ભૂમૌ જપ્તવ્યં તુ શતદ્વયં ।
પાદાભ્યાં પતનાન્તસ્ય સહસ્રૈકં જપેત્ તદા ॥
વસ્ત્રે વા પતિતં તચ્ચ શતૈકાચ્છુદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
યથાલિઙ્ગ તથા તસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં પુરોહિતં ॥
કિન્તુ પાદેન પ્રકર્તવ્યં નાન્યથા સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
મેરુહીનાક્ષ માલા તુ કર્તવ્યા વા પ્રયત્નતઃ ॥
તસ્ય શતં ગુણં પુણ્યં તદાકાર્યાક્ષમાલિકા ।
૧૨૮બ્)
તસ્યા ન લંઘને દોષો યતો મેરુ વિવર્જિતા ।
પતને ચ તથાન્યેષુ પ્રાયશ્ચિત્તં તુ સૂત્રવત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે અક્ષસૂત્રમાલાપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ ઘણ્ટાલક્ષણમુત્તમં ।
યસ્યાઃ શબ્દેન વિઘ્નાસ્તુ યાન્તિ સર્વદિશોદશઃ ॥
વ્યાધયો દુર્ગ્રહાઃ સર્વ તથોગ્રાશ્ચ વિનાયકાઃ ।
દુસ્વપ્નરાક્ષસા દુષ્ટાઃ વેતાલા ભૈરવાઃ શિવા ॥
ડાકિન્યો ભૂતસર્પાશ્ચ સર્પ્યાઃ કર્કોટકાદયઃ ।
વલિકામાહન્તુ કામારતિકામાસ્તથા પરે ॥
ઘણ્ટાનિનાદશ્રવણાદ્વતવીર્યા ભવન્તિ ચ ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પૂજાકાલે સદાહનેત્ ॥
તસ્યામાનં પ્રતિષ્ટા ચ કથયામિ તથાધુના ।
વેદાશ્રં ત્રિગુણં કૃત્વા પ્રત્યશ્રં ચાષ્ટધા ભજેત્ ॥
રવક્ષેત્રમધોભાગે મધ્યક્ષેત્રે ગ્રહઃ સ્મૃતઃ ।
ત્રિશૂલં વૃષભં વાથ યથાશાસ્ત્રં પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧૨૯અ)
અર્દ્ધચન્દ્રં રવક્ષેત્રે મધ્યાદૂર્દ્ધવિવર્દ્ધયેત્ ।
વસ્વંશપાર્શ્વતો દત્વા તન્મુખા મૂલતોપિ ચ ॥
વિપરીતેન પૃષ્ટે તુ ચન્દ્રલેખે વવર્તયેત્ ।
અષ્ટાંશાલ્લાલનં શસ્ત્રં નિર્ગમં ચાષ્ટમાંશતઃ ॥
મધ્યક્ષેત્રં તુ નિર્વર્ત્ય પ્રગ્રહં કારયેત્ તતઃ ।
સારકં દ્વિપદં શસ્તં વિસ્તૃતઞ્ચ ચતુષ્પદં ॥
ઉચ્છ્રયેણ સમં શ્લક્ષુ? તતોર્દ્ધમલસારકં ।
ચતુષ્પદન્તુ વિસ્તારા દ્વિપદં તત્ સમુન્નતં ॥
તદૂર્દ્ધં કારયેચ્છુલમથપાશુપતંવરં ।
વૃષં વાથ પ્રકર્તવ્યં કમલં વા સુશોભનં ॥
એવં ઘણ્ટા પ્રકર્તવ્યા પઞ્ચલોહસમુદ્ભવા ।
રવક્ષેત્રોદ્ભવં કાર્યં તારજં વાથ હેમજં ॥
નાનારત્નમયં શસ્તં લલનં તીક્ષણલોહજં ।
નિર્વર્ત્યેવં પ્રયત્નેન ક્ષાલયેદ્ ભસ્મ વારિણા ॥
પઞ્ચગવ્યેન સંપ્રોક્ષ સ્નાપયેદ્ ગન્ધવારિણા ।
અઘોરેણૈવ સંપૂજ્ય પુષ્પધૂપાર્ઘવિસ્તરૈઃ ॥
સહશ્રાષ્ટોત્તરેણૈવ વહુરૂપેણ મન્ત્રયેત્ ।
૧૨૯બ્)
સર્વેષાં ચૈવ દુષ્ટાનાં ભ્રાસં તુ જનયેત્ સદા ।
પ્રીણાતિ સર્વમન્ત્રાણાં શસ્ત્રમસ્ત્રેણ ચાલયેત્ ॥
ધૂપદાને ચાલિતવ્યા તદ્રુતા ન વિલંવિતા ।
પૂજાન્તે યત્નતઃ સ્થાપ્યા યથાભઙ્ગં ન જાયતે ॥
લંઘનાદિ પ્રમાહે તુ પ્રાયશ્ચિત્તં તુ લિંગવત્ ।
કિં ત્વષ્ટાંશેન કર્તવ્યં સ્થાપિતાયાં ન ચાન્યથા ॥
સ્થાપિતા યાસ્તુ ઘંતા યા ન સા દુષ્ટવિમર્દિની ।
કિંતુ તાલિકાનાન્તુ વિઘ્નાનાં દ્રાવણી પરા ॥
યદા ભૂમૌ પતેત્ કસ્માત્ તદા ઘોરશતં જપેત્ ।

ભગ્ન યા તુ સહશ્રન્તુ જપ્ત્વાન્યાં કારયેત્ તદા ॥
તન્ મધ્યે નાપરેણૈવ પૂજયિત્વા તુ કારયેત્ ।
સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ ઘંટા પાશ્ચાલનેન તુ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે ઘંટાલક્ષણપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
પુષ્પાધ્યાયં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુ પૂર્વશઃ ।
હિતાયસાધકાનાઞ્ચ સર્વકામફલાપ્તયે ॥
(દ્યદાદ્યત્મનિ? તુલ્યઞ્ચ ડમરું વાદ્યતે શુભં ।
તથાલયનિવૃતાઞ્ચ પુજાનપૂર્યનમાદિશેત્ ॥ ઠિસ્ ત્wઓ લિને ઇસ્ બોત્તોમ્ ઓf
પગે)
પ્રત્યગ્રૈઃ કુસુમૈઃ પૂજ્યમખણ્ડરજ્યગુપ્સિતૈઃ ।
૧૩૦બ્)
વકપુષ્પૈઃ સદાપૂજ્યઃ શિવઃ સર્વાથકામદઃ ॥
ન મેરુપત્રૈશ્ચ ફલૈસ્તથા કુંકુમકેશરૈઃ ।
સુગન્ધપુષ્પૈર્યત્નેન બ્રહ્મપદ્મૈર્વિશેષતઃ ॥
ઇત્યુત્તમેઃ પ્રયત્નેન પુષ્પૈઃ પૂજ્યો મહેશ્વરઃ ।
તેષાં પર્યુષિતત્વંચ્ચ સ્થિતં સમ્વત્સરાવધિ ॥
પદ્માનિ શિતરક્તાનિ કુમુદાન્યુત્પલાનિ ચ ।
શુક્લપદ્માનિ પીતાનિ પુન્નાગં વિલ્વપત્રકં ॥
ઇતિ પ્રધાનપુષ્પાણિ મધ્યમાનિ પ્રકીર્તિતં ।
એષાં પર્યુષિતાશંકા કાર્યા પઞ્ચદિનોર્દ્ધતઃ ॥
કુન્દકુબ્જકદ્રારમલ્લિકાગસ્ત્ય કિંસુકા ।
અર્કધુતૂરભૃઙ્ગાખ્યા સુરભીદુમ્વિકા તથા ॥
તિલકાશોકજાતી ચ માલતી જાતિ ચમ્પકાઃ ।
મન્દારં મરુવં ચૈવ વર્દ્ધરીકાષ્ટચંપકં ॥
મદનં દમનં ચૈવ દ્રોણાહં પાટલા દ્વયં ।
યુથિકા પારવં ચૈવ તમાલં કર્ણિકારકં ॥
આઢરૂપં સમી ચૈવ કુશા વૈ સંખપુષ્પિકા ।
દ્વિધા કદમ્બપત્રં ચ સુમના કેશરં તથા ॥
૧૩૦બ્)
જયંતી ચ વલામોઢા ચતુર્થી વિજયી તથા ।
સ્થલનીલોત્પલં શસ્તં તથાન્યસ્થલ પઙ્કજં ॥
ગૈરિકા બ્રહ્મપુષ્પાણિ તગરિકા વિનાકિલં ।
ગોવિન્દપુષ્પદાતવ્યં તથા કર્પૂરપત્રિકા ॥
ગોપાલસૂર્યં સૂર્ય કિ ત્વત્ સ્વપ્નઞ્ચ મધ્યમં ।
કાશાયં કર્કટીપુષ્પં કેરલી દાપયેત્ સદા ॥
વર્જયેત્ કેતકી પુષ્પં કુષ્માણ્ડં નિમ્બસમ્ભવં ।
પૈશાચં શાલ્મલી જાતં ગિરિકર્ણિકસમ્ભવં ॥
ઇતિ પુષ્પાણિ દેયાનિ પ્રત્યગ્રાણિ ષડાનન ।
દિવ્યોષધીનાં પત્રાણિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥
દાતવ્યાનિ પ્રયત્નેન કુશપુષ્પાણિ યત્નતઃ ।
રૂપઘ્રાણયુતાન્યાનિ દાતવ્યાનિ પ્રયત્નતઃ ॥
રૂપઘ્રાણિ વિહીનાનિ પ્રાગુક્તાનિ વિનાસુચ ।
વર્જિતાનિ પ્રયત્નેન અપ્રસિદ્ધાનિ ષણ્મુખ ॥
ભુક્તયે ગન્ધપુષ્પાણિ રૂપયુક્તાનિ મુક્તયે ।
ઉક્તેભ્યો ન્યતમગ્રાહ્યં સિદ્ધાર્થસાધકેન તુ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે પુષ્પપટલં ॥
૧૩૧અ)
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અષ્ટપુષ્પી વિધાનન્તુ શૃણુ ષણ્મુખ તત્વતઃ ।
અષ્ટાપુષ્પાણિ દેયાનિ શિવસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ ॥
પુષ્પાષ્ટકપ્રદાનેન પૂજિતો ભવતિ શિવઃ ।
અહિસો પ્રથમં પુષ્પમિન્દ્રિયાણાન્તુ નિગ્રહં ॥
ક્ષાન્તિપુષ્પં દયાપુષ્પં જ્ઞાનપુષ્પં પરં મતં ।
તપઃ પુષ્પં મત્યપુષ્પ ભાવપુષ્પં તથાષ્ટમં ॥
વરસ્થિતાનાં કથિતાં યતીનાં ચાષ્ટપુષ્પિકા ।
અનયા જ્ઞાતમાત્રેણ જીવનમુક્તિત્વમાપ્નુયાત્ ॥
મુષ્ટપુષ્પી વિધાનન્તુ પુનરેવ નિરાદ્યતે ।
વારુણં શલિલં પુષ્પં સોમ્યઘૃત પયોદધિ ॥
પ્રાજાપત્ય તથાન્નાદિ આગ્નેયધૂપદીપનં ।
ફલપુષ્પાદિકઞ્ચૈવ વાનસ્પત્યન્તુ પઞ્ચમં ॥
પાર્થિવં કન્દમૂલાદિર્વાયવ્યં ગન્ધચન્દનં ।
શ્રર્દ્ધાખ્યં શિવપુષ્પં તુ કથિતા ચાષ્ટપુષ્પિકા ॥
આદ્યાનાં સર્વદા શસ્તં સમવસ્થિત ચેતસાં ॥
૧૩૧બ્)
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ અષ્ટપુષ્પી યથાસ્થિતાં ।
આસને પ્રથમં પુષ્પં દાતવ્યં શુદ્ધચેતસા ॥
મૂર્તિદાનં હૃદાકાર્યં પુષ્પૈણેવા પરેણ તુ ।
પઞ્ચપ્રષ્ટં પ્રદાનેન પંચાઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
શિવ તથાષ્ટમે નૈવ કથિતા ચાષ્ટપુષ્પિકા ।
અથવા તસ્ય દાતવ્યં બ્રહ્માઙ્ગૈઃ પઞ્ચપુષ્પકં ॥
ઈશાનં નેત્રમન્ત્રેણ તનુ તત્ પુરુષેણ ચ ।
અઘોરં શિખયા યુક્તં વા મન્ત્રશિરસાન્વિતં ॥
સદ્યોજાતન્તુ હૃન્મન્ત્રં પુષ્પં વૈ પઞ્ચમં મતં ।
શેષમાસનમૂર્ત્યાખ્યં પરં ચૈવામુંમં પુનઃ ॥
મૂલપુષ્પાણિ પદ્માદ્યા વક્ત્રાઙ્ગરહિતં વિભોઃ ।
એતાનિ ચાષ્ટપુષ્પાણિ સર્વસાધારણાનિ ચ ॥
સર્વસિદ્ધિ પ્રદાને ચ તથા સર્વાશ્રમેષુ ચ ।
સર્વેષાં ચૈવ વર્ણાનાં સર્વસાધારણાનિ ચ ॥
એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં પૂજયેચ્છિવં ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્ન સમયે તથા ચાસ્તમિતેરવૌ ॥
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા અષ્ટપુષ્પા વિધાનતઃ ।
૧૩૨અ)
દરિદ્રાણામનાથાના વાલસ્ત્રી વાલિશેષુ ચ ।
ભોગિનાં વ્યાધિ પુષ્ટાનાં તથા ધ્યાનાર્પિતાત્મનાં ॥
શિવશાસ્ત્રાનુરક્તાના નાનાસિદ્ધિ હિતાત્મનાં ।
અનુરક્તવિરક્તાનાં કથિતા ચાષ્ટપુષ્પિકા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે અષ્ટપુષ્પિકાપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ વ્રતાનિ તુ યથાક્રમં ।
અષ્ટમ્યાં તુ ચતુર્દશ્યાં પક્ષયોરુભયોસ્તથા ॥
ઉપોષ્ય સયતો ભૂત્વા ત્રિવિધિનાન્તરાત્મનાં ।
તતો પરેહ્નિ શુચિના વિશેષાન્ પૂજયેચ્છિવં ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન જપહોમાદિ માચરેત્ ।
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા ગુરું વા સાધકાદિકં ॥
તતશ્ચ પઞ્ચગવ્યન્તુ પ્રાસયેચ્ચુલુકૈસ્તતઃ ।
સમાચમ્પોપસંસ્પૃશ્ય હવિષ્યાન્નેન વર્તનં ॥
અનેન વિધિના યત્નાદ્ યાવજ્જીવં વ્રતં ચરેત્ ।
પિતૃન્ પિતામહં ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહં ॥
વાસયેચ્છિવ લોકેસ્તુ વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
૧૩૨બ્)
એતચ્છિવ વ્રતનામવ્રતાનામુત્તમોત્તમં ।
અશક્તાનાં તુ નક્તઞ્ચ વ્રતં પાપહરં પરં ॥
બ્રહ્મચર્યમધઃ શયયા સ્નાનં તૈલાદિ વર્જનં ।
હવિષ્યમન્નં સત્યઞ્ચ વ્રતસ્થે નૈવ કારયેત્ ॥
એતદ્ વ્રતં પરં વત્સ યતીનાં સર્વદાહિતં ।
અષ્ટંમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં ષડશીતિ મુખેષુ ચ ॥
ગૃહસ્થાનિ યમેનૈવ નક્તં સમાસ ચરેત્ ।
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતાનાં પરમં વ્રતં ॥
કર્તવ્યં પરયા ભક્ત્યા મહાપાપક્ષયંકરં ।
શિવસા યોજ્યદં યસ્માત્ તસ્માદ્ યત્નાત્ સમાચરેત્ ॥
માઘશુક્લત્રયોદશ્યામુપોષ્ય ચ પ્રયત્નતઃ ।
નિત્યકૃત્યન્તુ નિર્વર્ત્ય ભદ્રં યત્નેન વર્તયેત્ ॥
મંડપે વેદિકા મધ્યે વિતાનધ્વજશોભિતે ।
વૈજયન્તી સમાયુક્તે નાના સ્રગ્કન્ધમંડિતે ॥
પૂજયેત્ તત્ર દેવેશં યથા વિભવવિસ્તરૈઃ ।
માત્રાષ્ટક ત્રયં પૂર્વમુદ્ધૃત્ય ચ સતારકં ॥
શિવાય સ નમોન્તન્તુ મન્ત્ર ચૈતન્નવાક્ષરં ।
૧૩૩અ)
અનેન પૂજયેત્ તત્ર શિવં પરમકારણં ॥
કુન્દપુષ્પાયુતે નૈવ લક્ષનાથ પ્રપૂજયેત્ ।
યથાસમ્ભવતો વાથ કુન્દપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્ ॥
અગુરું મલયં ચન્દ્રં કુંકુમન્તુ રસં દદેત્ ।
દીપાનાં તુ શતં દદ્યાત્ મહાવર્તિ ચતુષ્ટયં ॥
નૈવેદ્યાનિ વિચિત્રાણિ ફલમૂલાનિ ભૂરિસઃ ।
આદ્રકં ક્ષીરપાનં ચ શિવસ્યાગ્રે પ્રદાપયેત્ ॥
સહશ્રં ચૈવ જપ્તવ્યં પ્રોક્તમન્ત્રં ચ ષણ્મુખઃ ।
હોમે તથા પ્રકર્તવ્યં ગુગ્ગુલેન ઘૃતેન ચ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં નાના તોરવેણ તુ ।
તતઃ પ્રભાત સમયે નિત્યં કૃત્વા તતોર્દ્ધતઃ ॥
શિવં સંપૂજ્ય તત્રસ્થં પ્રાગુક્તેન ક્રમેણ તુ ।
હોમસ્તુ પૂર્વવત્ કામઃ શિવસ્યાગ્રૈ વ્રજેત્ તતઃ ॥
બ્રહ્મોક્તં તન્ત્રિ ભાગન્તુ શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
તથાન્નહેમપાત્રે તુ આચાર્યાય પ્રદાપયેત્ ॥
સુવર્ણપશુ ગોભૂમિસ્તસ્મૈ દેયં યથાક્રમં ।
વ્રતં સમર્પયેદ્ ભક્ત્યા શિવાય નિયમેન તુ ॥
વિસર્જ્ય પરમેશાનં તથામ્નો સંપ્રપૂજિતં ।
૧૩૩બ્)
તતઃ સંપ્રાસનં કુર્યાત્ નક્તકાલેન ચાન્યથા ।
બ્રહ્મકુર્ચાવશેષન્તુ હવિષ્યાન્નેન વર્તનં ॥
વ્રતમેતત્ સમાખાતમાયુઃ શ્રીકીર્તિ પુત્રદં ।
દેહાન્તે શિવલોકે તુ મોદતે પિતૃભિઃ સહ ॥
ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાંમુપોષ્ય વ્રતમાચરેત્ ।
વર્તયેત્ સર્વભદ્રં ચ પ્રાગુક્તે યાગમણ્ડપે ॥
વિશેષસ્નપનં કાર્યં નિત્યકૃત્યાદનન્તરં ।
સાધકેન પુરાકાર્યં શિવસ્ય ચ વિશેષતઃ ॥
તત્ર કુમ્ભોષ્ટકે નૈવ યથાનુ ક્રમ યોગતઃ ।
સાધકેન પ્રકર્તવ્યમભિષેકં યથાક્રમં ॥
સ દેવભૂતજટાભ્યા તથૈવ ચ શતાવર ।
અભયા સહસંયુક્તં કલસં પ્રથમેદ્ ભવેત્ ॥
સદ્યોજાતાભિ જ્યપ્તેન તેન સ્નાયા તુ સાધકઃ ।

સ્વેત ચન્દન યુક્તેન વામમન્ત્રાભિષેચનં ॥
કુંકુમોદક કુંભેન શતાવર્તન પારતઃ ।
પુરુષેણ તથા સ્નાનં મૃગસિદ્ધાર્થ રોચનૈઃ ॥
પઞ્ચમં શશિ સંમિશ્રં સેચનં પઞ્ચમેન તુ ।
ફલકુંભેન ચ હૃદા હ્યેકઃ કાર્યા વિજાનતા ॥
૧૩૪અ)
શિરસા હેમગર્ભેણ શિખા વજ્રોદકેન તુ ।
સ્નાનમેવન્તુ નિવર્ત્ય કામાયાગં સમારભેત્ ॥
ફલાનાન્તુ સહસ્રેન મહાસ્નપન મારભેત્ ।
સાષ્ટોત્તરશતે નાથ ફલાનાં વા ષડાનન ॥
પયસા ચ તથા દધ્ના ઘૃતેન મધુના ક્રમાત્ ।
ગન્ધોદકેન સંસ્નાપ્ય રોચનાયાઃ ફલેન તુ ॥
પલ્યર્ધેણૈવ ચન્દ્રેણ ફલપુષ્પોદકેન ચ ।
સમાલભ્ય તતો ભક્ત્યા વસ્ત્રૈરાચ્છાદ્યશોભનૈઃ ॥
દીપમાલ્યગ્રતો દેયા નૈવેદ્યં પાનકાનિ ચ ।
તતો દમનકૈઃ પૂજ્યઃ શિવઃ પરમકારણઃ ॥
ધૂપં કૃષ્ણાઽગુરું દદ્યાચ્ચન્દ્રકુંકુમકેશરં ।
વાનરં વાનમેરું સંધયં સ્યાદ્ વાયુગોચરે ॥
એવં કૃત્વા જપં કાર્યં સહસ્રં ભાવિતાત્મના ।
હોમં તથા ગુગુલેન મુલમન્ત્રેણ કલ્પયેત્ ॥
હોમં કૃત્વા યથા ન્યાયં શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
આચાર્યાન્ સાધકાદ્યાંશ્ચ સમયી પુત્રકાંસ્તથા ॥
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા વસ્ત્રહેમાનુપૂર્વકૈઃ ।
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં પ્રાસનં તત્ર કથ્યતે ॥
૧૩૪બ્)
કાપિલં પ્રાસયેત્ ક્ષીરમખણ્ડં સ ઘૃતાન્વિતં ।
એતદ્ વ્રતોત્તમં નામ તત્ર પુણ્યફલં શૃણુ ॥
અશ્વમેધ સહશ્રાણિ વાજપેય શતાનિ ચ ।
વ્રતસ્યાસ્ય મહાસેન કલાનાર્ઘન્તિ ષોડશીં ॥
કુલાન્યુદ્ધરતે યસ્માદ્ દશપૂર્વં દશાપરં ॥
વૈશાખમાસે કર્તવ્યં વ્રતમેવં યથોદિતં ।
કિન્તુ ધુત્તૂરપુષ્પૈસ્તુ પૂજયેત્ પરમેશ્વરં ॥
અનેન વ્રત પુણ્યેન શિવસ્યાનુચરો ભવેત્ ।
જ્યેષ્ઠશુક્લત્રયોદશ્યાં રથયાત્રાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
ફાલ્ગુણે વા તથા ચૈત્રે કાર્તિકે સર્વસિદ્ધિદં ।
શિતપક્ષે તથાષ્ટમ્યાં ચતુર્દશ્યાંમથાપિ વા ॥
માતૃણાં શુક્લપક્ષે તુ નાગદૈત્ય ગ્રહેષ્વપિ ।
સપ્તમ્યાં ચ ત્રયોદશ્યાં કુર્યાત્ કુણ્ડલવર્દ્ધનં ॥
મહાપટં વિચિત્રન્તુ સમસ્તં ભ્રામયેત્ પુરે ।
કિંકિની દામસંયુક્તં રચનાં વામરાન્વિતં ॥
ગુરૂણાં ઘોરમન્ત્રેણ શતં જપ્તં તુ કારયેત્ ।
દ્વારસ્યાગ્રે તુ સંસ્થાપ્ય કાર્યં વાદિત્ર નર્તનં ॥
૧૩૫અ)
મહાપટં તથાન્યં ચ વાહ્યદેશે તુ કારયેત્ ।
પૌરાણિકી કથાલાપં તત્ર સીતાદિ વર્તનં ॥
એવં કૃતે દ્વિતીયેહ્નિ પૂજાં કૃત્વા વિશેષતઃ ।
પૂજિતવ્યં પ્રયત્નેન ભૌતિકે નૈષ્ઠિકૈઃ ક્રમાત્ ॥
આચાર્યાઃ સાધકૌન્દ્રાશ્ચ સમયી પુત્રકાદયઃ ।
તતોન્તે રથયાત્રા તુ કર્તવ્યા સાધકેન તુ ॥
નાનાવસ્ત્રૈઃ સુરચિતં પતાકાધ્વજમણ્ડિતં ।
કિંકિણી ચામરૈર્યુક્તં વૃષમાલાપટાન્વિતં ॥
દ્વારેષુ દ્વારપાલાંશ્ચ પટસ્થાં તત્ર કારયેત્ ।
વજ્રાદીનિ તથાસ્ત્રાણિ સાકારાણિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
પંચાયતન યુક્તાપિ ન વા યતનતોપિ વા ।
અથૈકા યતનં કાર્યં વૃષભાગ્રવિભૂષિતં ॥
વૃષભૈર્બીજિભિર્વાથ કુંજરૈઃ કર્ષયેદ્ રથં ।
નૃત્યં ગીતં તદગ્રે તુ ધૂપં નાના વિધં દદેત્ ॥
યજમાનેન સંપ્રાર્થ્ય પભ્રામ્યો નગરે રથઃ ।
રથયાત્રા વસાને તુ રથસ્થં પરમેશ્વરં ॥
ઉત્તાર્ય ભદ્રપીઠિ તુ શિવસ્યાગ્રે તુ નિધાપયેત્ ।
૧૩૫બ્)
તતઃ સંપૂજ્ય યત્નેન પુષ્પધૂપાન્તકૈઃ ક્રમાત્ ।
રથયાત્રા ફલં શમ્ભોઃ શક્તિ હસ્તે સમર્પયેત્ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં ગીતવાદિત્ર નર્તનૈ ।
ઇતિહાસપુરાણોત્થ કથાભિઃ ક્રૌઞ્ચસૂદન ॥
વિશેષપૂજા કર્તવ્યા તૃતીયેહ્નિ પ્રયત્નતઃ ।
સંપૂજ્ય પરયા ભક્ત્યા દેશિકૈઃ શિવયોગિભિઃ ॥
દેવસ્ય પુરતઃ કાર્યં પ્રયત્નાદ્ વલિમણ્ડલં ।
રુદ્રાદિ ક્રમયોગેન નાના ભક્ષસ્તુ પૂજયેત્ ॥
પક્વાગ્નૈઃ સુવિચિત્રૈશ્ચ પિષ્ટસંકલ્પસાલિભિઃ ।
શિતપીતાદિ વર્ણત્વે શાલયસ્તત્ર કલ્પયેત્ ॥
નિર્વર્ત્ય પરયા ભક્ત્યા શિવાય વલિમણ્ડલં ।
ઇતિહાસપુરાણોત્થ નાન્દીશબ્દં સમુચ્ચરેત્ ॥
મોદન્તે પિતરસ્તસ્ય નાન્દીઘોષેણ નાન્યથા ।
નાન્દી ઘોષં પ્રયત્નેન શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
પિતૃન્ પિતામહાશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહાન્ ।
પુત્રપૌત્રાન્ પ્રપૌત્રાશ્ચ તારયેત્ કિમતઃ પરં ॥
૧૩૬અ)
સા લુપ્ત પિણ્ડાયે કેચિત્ તદા કિઞ્ચ હતા પુનઃ ।
પિતિતા વાથ દગ્ધા વા નન્દીઘોષં પ્રકલ્પયેત્ ॥
વસ્ત્રોનુપાનગન્ધૈશ્ચ તથા વૈ દ્રવિણેન ચ ।
પાનૈર્નાનાવિધૈશ્ચૈવ તાપયેત્ તત્ પ્રયત્નતઃ ॥
આષાઢસ્ય ચતુર્દશ્યાશિતાષ્ટમ્યાં વિશેષતઃ ।
સ્નાપયેત્ પરમેશાનં પઞ્ચગવ્યેન ભૂરિણા ॥
પ્રલિપ્ય ચન્દને નૈવ ધૂપં દદ્યાચ્ચ ગુગ્ગુલું ।
પાયસં ઘૃતસંયુક્તં શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
સંપૂજ્યપરયા ભક્ત્યા પદ્માનામયુતેન ચ ।
સહસ્રેણ તદર્દ્ધેણ યથા સંભવતોઽથવા ॥
હોમં પદ્મૈ પ્રકર્તવ્યં પ્રયત્નાચ્ચ ઘૃત પ્લુતેઃ ।
વ્રતં પદ્માત્મકં શમ્ભોઃ સવ્ય હસ્તે સમર્પયેત્ ॥
ગવ્યજાનું ન્યસેદ્ ભૂમૌ સવ્યે પુષ્પં તુ કારયેત્ ।
સંહિતાં તુ સકૃત્ સ્મૃત્વા દેવાય વિનિવેદયેત્ ॥
આચાર્યાન્ શિવભક્તાશ્ચ ભૂવસ્ત્રાદિભિરર્ચયેત્ ।
પ્રાસનં ગોઘૃતે નૈવ કર્તવ્યં ચુલુક ત્રયં ॥
સર્વકામપ્રદં નામ વ્રતં બ્રહ્માત્મસંજ્ઞકં ॥
૧૩૬બ્)
શ્રાવણે શુક્લપક્ષે તુ ચતુર્દશ્યાં વિશેષતઃ ।
સ્નાપયેત્ પરયા ભક્ત્યા શિવં પઞ્ચામૃતેન તુ ॥
વિલેપયેત્ કુંકુમેણ વસ્ત્રૈરાચ્છાદયેત્ તતઃ ।
દીપાનાં તુ શતં દદ્યાત્ મહાવર્તિ ચતુષ્ટયં ॥
શતેકૈકેણ કલ્પાસ્તુ રક્તવસ્ત્રાસ્તુ વર્તયઃ ।
ખણ્ડખાદ્યાન્યનેકાનિ ફલમૂલાનિ કલ્પયેત્ ॥
ઘનં પક્વં દદેત્ ક્ષીરં સીતલં ચન્દ્રસંયુતઃ ।
નીલોત્પલૈઃ તત્ પૂજ્યશ્ચાયુતેન પ્રયત્નતઃ ॥
યથાલાભેન વા પૂજ્યં જાપઃ સાહશ્રિકો ભવેત્ ।
તથ્યહોમઃ પ્રકર્તવ્યસ્તિલૈર્ઘૃતવિમિશ્રિતૈઃ ॥
વ્રતં નિવેદયેત્ પશ્ચાચ્છિવાય વિધિપૂર્વકં ।
અનેન વ્રતમુખ્યેન પ્રીયતાં મે સદાશિવઃ ॥
તતસ્તુ દેશિકાદ્યાંશ્ચ યથાશક્ત્યા પ્રપૂજયેત્ ।
પ્રાસનં કલિંપિલાજેન કર્તવ્યં સિદ્ધિમિચ્છતા ॥
શ્રીકામૈઃ પુત્રકામૈશ્ચ પ્રીતિકામૈશ્ચ કારયેત્ ।
રાજસૂય ફલં યાતિ વ્રતસ્યા સ્યાનુ સેચનાત્ ॥
એવં ભાદ્રપદં કુર્યાત્ કનવીરૈઃ પ્રપૂજનં ।
સ્નાનં સંપૂજનપ્રાગ્વદર્ચનં પ્રાસનં તથા ॥
૧૩૭અ)
પ્રીતિકામઃ સદા કુર્યાત્ ચક્રવર્તિત્વ માપ્નુયાત્ ॥
ન મેરુવકપુષ્પર્વામાસિ આશ્વયુજે યજેત્ ।
સ્નપનં પઞ્ચગવ્યેન સેચનાનુ વિલેપનં ॥
પૂજયેત્ મલ્લિકા પુષ્પૈઃ સુમના સંભવે રથ ।
દધ્ના તુ પ્રાસનં તત્ર પુત્રકામેન કારયેત્ ॥
અશ્વમેધફલં યાતિ વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
કાર્તિકીમાસિસંપ્રાપ્તે ચતુર્દશ્યાં શિતે દિને ॥
ઉપોષ્યમશુચિર્ભૂત્વા પૂજયેત્ પરમેશ્વરં ।
મહાસ્નાનં પ્રકર્તવ્યં સહશ્રૈકેન માનતઃ ॥
પયસા ચ તથા દધ્ના ઘૃતેન મધુના તથા ।
તથા ગન્ધોદકે નૈવ સંપૂજ્ય ચ વિધાનતઃ ॥
વિલ્વપત્રૈસ્તુ સંપૂજ્ય કુંકુમે કેશરેણ ચ ।
દાતવ્યાદીપમાલા તુ માલાવતિ ચતુષ્ટયં ॥
ધૂપં કૃષ્ણાગરું દેયં સ ચન્દ્રં કુંકુમાન્વિતં ।
ભક્ષાણિ વિવિધાન્યત્ર શાકમૂલફલાનિ ચ ॥
દાતવ્યાનિ પ્રયત્નેન સહશ્રં પરિવર્તયેત્ ।
તથાહોમઃ પ્રકર્તવ્યઃ ગુગ્ગુલેન ઘૃતેન તુ ॥
૧૩૭બ્)
આચાર્યાસ્તત્ર વૈ પૂજ્યા દશદ્વાદશપઞ્ચ વા ।
સુવર્ણરત્નવસ્ત્રૈશ્ચ ભૂમિયાનૈર્વિશેષતઃ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં પ્રભાતે પૂજયેત્ તથા ।
વ્રતં સમર્પયેત્ પશ્ચાચ્છિવાય પરમાત્મને ॥
પ્રાસયેદ્ બ્રહ્મકૂર્ચન્તુ ક્રમપ્રાપ્તં નિરુચ્યતે ।
ગોમૂત્રં ગોમયં ક્ષીરં દધિસર્પિકુશોદકં ॥
ગ્રાહ્યં વૈ કાપિલં યત્નાત્ પઞ્ચબ્રહ્માભિમંત્રિતં ।
ગોમુત્ર ગોપલમાત્રં વામદેવાભિમન્ત્રિતં ॥
કર્ષાર્દ્ધં ગોમયન્યૈવ સદ્યોજાતાભિમંત્રિતં ।
અષ્ટધા ઘોરદેવન્તુ પલમાત્રે ઘૃતે ન્યસેત્ ॥
પુરુષેણ પ્રયત્નાન્તુ ત્રિપલં દધિ મન્ત્રયેત્ ।
ઈશાનેન પલાન્યષ્ટો ક્ષીરસ્યેવાભિ મન્ત્રયેત્ ॥
કુશોદકં શિવે નૈવ શતાવર્ત્ય પલદ્વયં ।
પરિતો હોમકુંડાય વેકૈકન્તુ ક્રમાન્ ન્યસેત્ ॥

સાષ્ટોત્તરશતં નૈવ તત્ર સર્વાભિ મંત્રયેત્ ।
તંત્રિભાગં સમુદ્ધૃત્ય શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
આચાર્યાયતદ્વચ્ચ હેમપાત્રે સમર્પયેત્ ।
૧૩૮અ) સ વ્રતો ભૂમિં સંયુક્તૌ વરાશ્વં હેમસંયુતં ।
દાનશોપં તતસ્ત્રાંશં પૂજાન્તે બ્રહ્મમંત્રિતં ॥
અતીત્ય પશ્ચિમાં સંધ્યા સંપ્રાપ્ય બ્રહ્મકૂર્ચકં ।
બ્રહ્મભિઃ કલ્પિતં યસ્માદ્ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ ॥
તેનાયં બ્રહ્મકૂર્ચેતિ ખ્યાતં બ્રહ્માદિ સેવિતં ।
મુચ્યતે પઞ્ચપાપેભ્ય ઇહજન્માદ્યસંચિતં ॥
દીક્ષાન્તે ચ પ્રતિષ્ઠાન્તે પવિત્રાન્તે ચ કારયેત્ ।
આષાઢે કાર્તિકે વાથ ચૈત્રમાઘેથ ફલ્ગુને ॥
યઃ પિબેત્ પ્રયતો ભક્ત્યા શિવસા યોજ્યતાં વ્રજેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે બ્રહ્મકૂર્ચવિધિઃ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ચતુર્દશ્યાં વિશેષેણ માર્ગશીર્ષસ્ય ષણ્મુખ ।
સ્નાપયેત્ પૂર્વવિધિના વિત્તસાધ્યં વિનાયુત ॥
સુગન્ધિપુષ્પઃ સંપૂજ્યં ચંપકૈર્વા વિશેષતઃ ।
જપહોમાદિકં કર્મ પ્રાગુક્તં ચ સમાચરેત્ ॥
ગોમેકાં દક્ષિણાં દદ્યાદાચાર્યાય પ્રયત્નતઃ ।
પ્રાસનં બ્રહ્મકૂર્ચન્તુ કર્તવ્યં પૂર્વવત્ સુત ॥
પૌષ્પે ચૈવ શિવં પૂજ્ય અર્કપુષ્પૈસ્તુ લક્ષતઃ ।
સ્નપનં પ્રાસનં દાનં કાર્તિકે તુ યથા તથા ॥
ય એવં કુરુતે યત્નાદ્ વિદ્યા તત્વ પતિર્ભવેત્ ।
યાવજ્જીવં પ્રકર્તવ્યં પ્રતિસમ્વત્સરં સુત ॥
સમર્પયેદ્ વ્રતં તજ્ઞા મોક્ષમક્ષયમિચ્છતા ।
આગમોત્થિત કાર્યાણિ વ્રતાનિ નિયમાનિ ચ ॥
પરતંત્રાદિ તાન્યસ્મિન્ વર્જનીયાનિ યત્નતઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે વ્રતયાત્રાપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
દરિદ્રાણામનાથાનાંમક્ષમાણાં વિશેષતઃ ।
વાલવૃદ્ધાનાં તુરાણાં ચ ભોગિણાં સ્ત્રીષુ વાલિષુ ॥
વિધાનં તેષુ વક્ષ્યામિ યથામુચ્યન્તિ ષણ્મુખ ।
ભૂતાયાં ફાલ્ગુને કુર્યાન્નિત્યકૃત્યત્વનન્તરં ॥
રાત્રૌ વિશેષ પૂજાન્તુ મહાસ્નપનસંભૃતા ।
મહાદીપ દ્વયં દેયં શતમષ્ટોત્તરં પુનઃ ॥
સ ઘૃતં ગુગ્ગુલં ધૂપં શિવં પશુપતિં યજેત્ ।
ખણ્ડખાદ્યાન્યનેકાનિ ભક્ષાણિ વિવિધાનિ ચ ॥
શુદ્ધાનિ મૃદુમષ્ટાનિ શાલિભક્ષાણાનેકશઃ ।
સંપૂજ્યપરમેશાનં શિવં પરમકારણં ॥
૧૩૯અ)
શિવભક્તાસ્ત્રયે વિપ્રાઃ પૂજિતવ્યાઃ શિવાગ્રતઃ ।
યથાસામર્થ્યતો ભક્ત્યા વિત્તસાઠ્યં વિનાસુત ॥
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં શિવસ્યાગ્રં શિવં યજેત્ ।
એવં વ્રતવરં શમ્ભોઃ પ્રભાતે પૂજ્ય નિવર્તયેત્ ॥
શિવોદાતા શિવોભોક્તા શિવઃ સર્વમિદં જગત્ ।
શિવો યજતિ સર્વત્ર યઃ શિવઃ મોહમેવ ચ ॥
કર્મણા મનસા વાચા દુષ્કૃતં યન્મયાકૃતં ।
ન્યૂનાધિકં મહાદેવ દ્રષ્ટવ્યં ચ ક્રિયાત્મકં ॥
તત્સર્વ પરમેશાન ગૃહાણપરમેશ્વર ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં યત્કૃતં તુ મયાશિવ ॥
તત્સર્વં પરમેશાન મયાતુભ્યં સમર્પિતં ।
કાલાત્મના ત્વયા દેવ સ્થિતોસિ ચિદચિત્યતે ॥
ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટમેવાસ્ત્ર સામ્યયાત્વધિકં પુનઃ ।
કૃપયા સર્વભૂતાનાં કુરુ દેવ જગત્પતે ॥
ન કૃતં તુ મયા કિંચિદ્ વ્રતં દાનાદિકં ક્વચિત્ ।
અનેન વ્રતમુખ્યેન સર્વસંપાદિતં મયા ॥
વ્રતદાનાદિકં શંભોઃ ત્વત્ પ્રસાદાન્ ત્વદાજ્ઞયા ।
ઇદં વ્રતવરં દેવ મયાતુભ્યં સમર્પિતં ॥
૧૩૯બ્)
પરિદ્રેશ્ચ પરીતૈશ્ચ યતિભિર્યોગિભિસ્તથા ।
વાલવાલિશવૃદ્ધૈશ્ચ સ્ત્રીનરૈર્વ્યાધિ પીડિતૈઃ ॥
પ્રયત્નાન્ ફાલ્ગુને કાર્યં શિવસ્યાગ્રે તુ જાગરં ।
યે તસ્મિન્ ભૂતદિવસે વિશેષાન્નાર્ચયન્તિ ચ ॥
શાસ્તો ભૂતપતિસ્તેષાં ભૂતૈશ્ચ પરિભૂયતે ।
ફાલ્ગુને ચૈવ ભૂતાનાં તસ્માત્ ભૂતમતિ જયેત્ ॥
અષ્ટમ્યાં તુ ચતુર્દશ્યાં વ્રતાન્યુક્તાનિ પૂર્વવત્ ।
તાનિ સર્વાણિ તે નૈવ વ્રતાન્યેવ કૃતાનિ ચ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે ફાલ્ગુણકૃષ્ણચતુર્દશીવ્રતપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ચૈત્રશુક્લાન્ સમારભ્ય વ્રતાર્થમથવોચ્યતે ।
ઉપોષ્યશુચિના ષષ્ઠ્યામ્વિશેષાત્ ષણ્મુખ યજેત્ ॥
મૃદયાં પ્રતિમાં કૃત્વા પટે કુર્યાદ્ વિશેષઃ ।
ષણ્મુખ દ્વાદશભુજં વાલવત્ કાઞ્ચન પ્રભં ॥
મયૂરવાહનં દેવં સર્વલાવણ્યપૂરિતં ।
શક્તિઘણ્ટપતાકાક્ષપાશકુર્કુટભૂષિતં ॥
૧૪૦અ)
દણ્ડાભયૌસવરદં વિટ્કેષુવિસરાજિતં? ।
સંપૂજ્યપરયા ભક્ત્યા શુક્લપુષ્પાપચારતઃ ॥
નૈવેદ્યગન્ધવસ્ત્રાદીન્ શુક્લાન્યેવ પ્રદાપયેત્ ।
બ્રાહ્મી રસં સમાદાય કાપિલાજ્ય પલં તથા ॥
ગરશ્વત્યાનુના મન્ત્રા સહશ્રાષ્ટોત્તરેણ તુ ।
આચાર્ય પૂજ્યયેદ્ ભક્ત્યા વસ્ત્ર હેમાન્નવાહનૈઃ ॥
બ્રાહ્મીરસં ઘૃતં પશ્ચાદ્ વ્રતાન્તે પ્રાસનાહતં ।
માસિ માસિ પ્રકર્તવ્યં યાવત્ સમ્વત્સરાવધિઃ ॥
બ્રહ્મચર્યેણ શુચિના અષ્ટમેકં યદાચરેત્ ।
મહાકવિર્ભવેત્ સોહિ ભુવિ વાચસ્પતિર્યથા ॥
શકૃદ્ ગૃહ્નાતિ શાસ્ત્રાણિ વાદિનાં મૂર્દ્ધ્નિ તિષ્ઠતિ ।
રક્ષો વિનાયકાસ્તસ્ય ગ્રહા નાના વિધાસ્તથા ॥
ડાકિન્યા ડામરિકાસ્તેષા ન હિંસન્તિ કદાચન ।
સ્કન્દ ગ્રહા મહાઘોરાસ્તથા પસ્માર દુગ્રહાઃ ॥
ન હિંસન્તિ મહાસેન વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ।
ઇદં વ્રતતમશ્રેષ્ઠં કર્તવ્યં ભૂતિવર્દ્ધનં ॥
ષણ્મુખ પાર્વતી પુત્ર સ્કન્ધં ગુહ્યં કુમારકં ।
૧૪૦બ્)
કાર્તિકેયં તથા વાલં તથાન્યં ક્રૌઞ્ચ સૂદનં ।
તારકારાતિ સંજ્ઞઞ્ચ તથાન્યં કૃતિકાસુત ॥
વૈશાખઞ્ચ વિશાખઞ્ચ માસિ માસિ પ્રપૂજયેત્ ।
સૂર્યં સૂર્યકલાયુક્તં શશિના મૂર્દ્ધ્નિ ભૂષિતં ॥
ક્રમેણ મન્ત્રા બોદ્ધવ્યા દ્વાદશાનાં શિખિધ્વજ ॥
ઇતિ કુમારવ્રતં ॥
ચૈત્રશુક્લનવમ્યાં તુ માતૃવ્રતં સમાચરેત્ ।
ચતુઃષષ્ટિસ્તુ સંપૂજ્યા ભૈરવેણ સમન્વિતાઃ ॥
સ્રગ્ગન્ધવસ્ત્રનૈવેદ્યૈઃ પ્રભૂતૈઃ સુશિતૈઃ શુભૈઃ ।
કન્યાપિ વરમાપ્નોતિ વહુપુત્રાસ્તિ યો ભવેત્ ॥
રાજાવિજયમાપ્નોતિ ભુંક્તે રાજ્યમકંટકં ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ યે ચાન્યે સૂદ્રજાતયઃ ॥
સર્વત્રજયમાપ્નોતિ ભયે ન્યાપિ વિવર્જિતાઃ ।
માતરશ્ચૈવ સંપૂજ્યા યથાશક્ત્યા પ્રયત્નતઃ ॥
તદગ્રે શિવભક્તાંસ્તુ વ્રતાચારાવિશેષતઃ ।
એવં કૃત્વા વિધાનેન સર્વત્ર જપમાપ્નાતિયાત્ ॥
બ્રહ્માણી ચૈવ માહેસી કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ઐન્દ્રી ચામુણ્ડા યોગેશી ગૌરી ચામ્બિકા ॥
૧૪૧અ)
આગ્નેયી વારુણી ચૈવ વાયવ્યા વ્યોમસંજ્ઞકા ।
(ભુરુંણ્ઠા? ચ તથા રાત્રિઃ સુપ્તરાત્રિ?)
લં પદાગજવક્ત્રા ગારુડી ચ જયાં જયેત્ ।
વિજયા ચ જયંતી ચ તથા ચાન્યા પરાજિતા ॥
સિદ્ધારક્તા તથા શુક્લા ઉત્પલાં પૂજયેત્ તથા ।
ભુરુણ્ઠા ચ તથા રાત્રિઃ સુખરાત્રિસ્તથા પુનઃ ॥
કાલરાત્રિ મહાકાલી મૃત્યુદુતી વિશેષતઃ ।
શિવદૂતી વર્ષકર્ણા પૂજિતવ્યાઘઘોદરી ॥
પૂજિતવ્યા ગલગર્જા તથા ઉલ્કામુખી પુનઃ ।
હંસવક્ત્રાશ્ચ વક્ત્રા ચ સિંહવ્યાઘ્રમુખી તથા ॥
જીચૂલૂકમુખા દેવી માર્જારી-ઋક્ષવાનરી ।
ઉષ્ટ્રમુખી વા નવમુખી ગોમુખી સુમુખી તથા ॥
ભૈરવી ચૈવ સંપૂજ્યા તથા વૈ કૃષ્ણરૈવતી ।
શુષ્કરૈવતિ સંજ્ઞા ચ તથા સંકુ ન રૈવતી ॥
લંકેશ્વરી ભદ્રકાલી શ્રીઘોણા સિદ્ધિરેવ ચ ।
ઘંટાકર્ણી તથા નિદ્રા માતરઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
નવમ્યાં પૂજયેદ્ યસ્તુ માસિ વાશ્વ યુજે યદા ।
અખણ્ડિત પ્રભાવાસ્તુ ભવન્તૈ નાત્રસંશયઃ ॥
૧૪૧બ્)
અહન્યહનિ યો ભક્ત્યા સ્મરેત્ પૂજા વસાનતઃ ।
ગ્રહદોષાન્નવાધન્તે પરકૃત્યા વિશેષતઃ ॥
દુઃસ્વપ્નાવ્યાધયો ભૂતા હિંસકાશ્ચ વિનાયકાઃ ।
સ્કન્ધ ગ્રહા પૂતનાશ્ચ ડા*?ડમરિકાસ્તથા ॥
સ્મરણાત્ તસ્ય નશ્યન્તિ મારીદુર્ભિક્ષં કલ્મષં ।
ઉલૂકં કાકવન્દ્યા ચ સુપૂજા ચૈવ જાયતે ॥
ઇતિ માતૃવ્રતં ॥
ચૈત્રશુક્લત્રયોદશ્યાં અનંમંતુ પટે લિખેત્ ।
નીલદૂર્વાકુરસ્યામહસ્તે માત્રં પ્રમાણતઃ ॥
રતિ પ્રીત્યો ભવોર્મધ્યે યોષ્યશાયકદાપધૃક ।
પ્રયકસંસ્થિતઃ કાર્યઃ સર્વતુલ્ય ન મધ્યતઃ ॥
નાન પુષ્પૈસ્તુ સંપૂજ્ય વસ્ત્રનૈવેદ્ય દીપકૈઃ ।
ધૂપૈર્નાના વિધૈ હૃદૌર્નાના તોદ્યરવેણ તુ ॥
પુષ્પમણ્ડલ મધ્યે તુ રમ્યાદ્યાને તુ પૂજયેત્ ।

આચાર્યાનિ વિધયા શક્ત્યા પૂજિતવ્યઃ પ્રયત્નતઃ ॥
તસ્તુ હેમાન્નઘનૈશ્ચ યથાશક્ત્યા તુ ભક્તિતઃ ।
પુમાન્ કામત્વ માપ્નોતિ સર્વસ્યૈવ પ્રિયો ભવેત્ ॥
સૌભાગ્યં પ્રાપ્નુયાન્નારી ઇહલોકે પરત્ર ચ ।
૧૪૨અ)
માસિ માસિ યજેદ્ વાથ યથાનુક્રમયોગતઃ ।
એકસ્મિન્ વાદિને વત્સ વત્સરે તુ સમર્ચયેત્ ॥
મદનંચિત્ત ભૂ કામં મન્મથં તુ રતિ પ્રિયં ।
અનગ્નં ચૈવ કન્દર્પ્યં સંપૂજ્ય મકરધ્વજં ॥
કુસુમાયુધસંજ્ઞઞ્ચ તથા પૂજ્યમનો ભવં ।
તથા વિષમવાણં ચ દ્વાદશં તુ રતિ પ્રિયં ॥
માસિ ભાદ્રપદે યત્નાદનગ્નં પૂજયેત્ સદા ।
ઇત્યેતન્નિયમે નૈવ કામવ્રતં સમાચરેત્ ॥
ઇતિ કામવ્રતં ॥
ગૌરીવ્રતમતો વક્ષ્યે સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યવર્દ્ધનં ।
ચૈત્રશુક્લતૃતીયા યા ગૌરીવ્રતં સમાચરેત્ ॥
ઉપોષ્ય તત્ પ્રયત્નેન વિધાનમિદમાચરેત્ ।
રક્તાંવરવરોભૂત્વા ક્રોધલોભવિવર્જિતઃ ॥
સ્થણ્ડિલે હસ્તમાત્રં તુ કર્તવ્યં ગન્ધમણ્ડલં ।
કુંકુમેન્દુ સુશીતેન વર્તુલં પરિવર્તયેત્ ॥
તત્ર મધ્યે પૂજિતવ્યા પ્રતિમાલોહસમ્ભવા ।
મધુજાતદભાવાન્તુ સુરાઙ્કે નાથ નિર્મિતા ॥
રક્તચન્દનજાવાથ કર્તવ્યા સા પ્રમાણતઃ ।
પઞ્ચવૃતાથવા પૂજ્ય ચૈત્રમાસે વિધાનતઃ ॥
૧૪૨બ્)
રક્તપુષ્પૈસ્તુ સંપૂજ્ય જાતી ચમ્પકસંયુતૈઃ ।
પાટલૈઃ કરવીરૈશ્ચ રક્તપદ્મૈર્યથા તથા ॥
પારિતૈ મલ્લિકાકુક્ષૈ તથા રક્તોત્પલૈરલં ।
સ્થલપદ્મૈઃ કિંસુકૈશ્ચ સુમનોત્પલકંટકૈઃ ॥
એવં પુષ્પૈર્ન ચાન્યૈશ્ચ પૂજનીયા પ્રયત્નતઃ ।
ઇન્દુના કુંકુમે નૈવ ભૂયો ભૂયઃ સમાલભેત્ ॥
નાના વિધાનિ રત્નાનિ મુકુટં કટકાનિ ચ ।
કુણ્ડલા ભરણા નાત્ર રચનાદીનિ દાપયેત્ ॥
ભક્ષાણિ યત્નતો દદ્યાત્ ઘૃતખણ્ડયુતાનિ ચ ।
શીતલઞ્ચ ઘનં દુગ્ધં તથા શિખરિણીં પુનઃ ॥
પાનકં ચૈવ પાનીયં સ ચન્દ્રં દાપયેત્ તતઃ ।
રક્તવસ્ત્રાણિ દેયાનિ ખાનપાનાનિ વા પુનઃ ॥
આચાર્યં ચૈવ પૂજાન્તે પૂજનીયં પ્રયત્નતઃ ।
હેમવસ્ત્રાન્ન પાનૈશ્ચ ચિત્તસાઠ્યં વિનાસુત ॥
* * * * * * * * * * *
* * * ।?
દેવીનામાનિ વક્ષ્યામિ માસિ માસિ યથાક્રમં ॥
* * * * * * * * *?
વદનુપૂર્વશઃ ।
૧૪૩અ)
ગૌરી ઉમા ચ લલિતા સુભગાભગમાલિની ।
મનોન્મની ભવાનિ ચ કામદા ભોગવર્દ્ધિની ॥
અંબિકા ચ તથા કૃષ્ણા રુઢાલી પૂજયેત્ ક્રમાત્ ।
ઇત્યેતાઃ શિતપક્ષે તુ કૃષ્ણ પક્ષે તથા શૃણુ ॥
રતિઃ પ્રીતિર્દ્ધૃતિવૃદ્ધિ મતિ યૃષ્ટિશ્ચ? કીર્તિતાઃ ।
પ્રજ્ઞામેધા તથા ચર્યા શ્રીરક્ષા કીર્તિરેવ ચ ॥
સિતાસિતાભ્યાં પક્ષાભ્યાં વ્રતં યત્નાત્ સમાચરેત્ ।
અશક્તત્વાદભાવાચ્ચ દ્રવ્યાણાં ચ શિતે હિતં ॥
માસિ માસિ પ્રકર્તવ્યમભાવાચ્ચ દ્વત્સરે હિતં ।
પ્રાસનં તત્ર કર્તવ્યં શાસ્ત્રોક્તે નૈવ વર્ત્મના ॥
પ્રતિમાસિ પ્રવક્ષ્યામિ શુક્લપક્ષે ક્રમેણ તુ ।
ક્ષીરં દધિઘૃતં ચૈવ ગોમૂત્રં ચ કુશોદકં ॥
વિલ્વપત્રોદકં ચૈવ તથાન્યં ચન્દનોદકં ।
તથા તિલોદકં ચૈવ પદ્મકેશરમેવ ચ ॥
નાગકેશરસંજ્ઞઞ્ચ લવઙ્ગં શશિમેવ ચ ।
શુક્લપક્ષે તુ કથિતં ચૈત્રાત્ પ્રભૃતિ ષણ્મુખઃ ॥
કૃષ્ણપક્ષે પ્રાસનં તુ કથમાનં શૃણુષ્વતઃ ।
વલાં કક્કોલકં ચૈવ પ્રાસયેત શતાવરીં ॥
૧૪૩બ્)
* * સુરદારુઞ્ચ મારિચા શંખપુષ્પિકાં ।
શૈરીસંસુરભિર્યુક્તં રક્તઞ્ચ મૌક્તિકં તથા ॥
તારોદકં દ્વાદશમં પ્રાસનં કથિતં તવ ।
ઇતિ ગૌરી વ્રતખ્યાતં સૌભાગ્યં સ્ત્રીષુ પુત્રદં ॥
આયુરારોગ્યવત્ સ્ત્રીણામિહલોકે પરત્ર ચ ।
ઇદં વ્રતં વરં ત્યક્તા સ્ત્રીષુ નાનાં વ્રતં હિતં ॥
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન ગૌરીવ્રતસમાચરેત્ ।
અર્ચનં રક્તવસ્ત્રઞ્ચ તાંબુલં કુંકુમં તથા ॥
દર્પણં વ્યજનં ચ્છત્રમાસનં પાનમુત્તમં ।
ગૃહોપકરણં સર્વં હેમજં વાથ તામ્રજં ॥
તાવન્તિ ચૈવ દાતવ્યમાચાર્યા ચ પ્રયત્નતઃ ।
સ્ત્રીણાં ચૈવ કુમારીણાં વસ્ત્રાન્યા ભરણાનિ ચ ॥
દાતવ્યાનિ પ્રયત્નેન યદિચ્છેદ્ભૂતિમાત્મનઃ ।
ઇત્યેતત્ સવ *? સ્યં? કુમારીવ્રતમુદાહૃતં ॥
ઇતિ ગૌરીવ્રતં ॥
નક્ષત્રતિથિયાગઞ્ચ ગ્રહયોગમતઃ શૃણુ ।
અષ્ટમ્યાં તુ ચતુર્દશ્યાં પક્ષયોરુભયોસ્તથા ॥
અશ્વિની રોહિણીતિ *? મઘાસ્વાતિ તથૈવ ચ ।
શ્રવણરૈવતી ચૈવ યદા ભવતિ ષણ્મ્ખ ॥
૧૪૪અ)
ભાસ્કરં ચન્દ્રમાદિત્યં કવિઃ સોમસતો ગુરુઃ ।
નક્ષત્રાણિ ક્રમેણૈવ યદિ સ્યુસ્તિથિતઃ સુત ॥
સુશ્વિન્યાદિત્ય વારે તુ યદિ શુક્લાચતુર્દશી ।
સ્નાનં વિશેષતઃ કાર્યં શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
અઙ્ગરાદ્યં રોચનાયા રક્તપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
કપિલાજ્યં તથાક્ષીરં નૈવેદ્યં પરિકલ્પયેત્ ॥
દીપમાલાઘૃતે નૈવ તિલતૈલેન વાહિતં ।
ઘૃતાક્તં ગુગ્ગુલું ધૂપં શિવસ્યાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ॥
શિવભક્તાય વિપ્રાય હેમદાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
આસનં કુંકુમે નૈવ કર્તવ્યં સાધકેન તુ ॥
એતત્ સૂર્યવ્રતં કાર્યં ભક્ત્યા પુત્રાર્થે ભિન્નરૈઃ ।
પુત્રાસ્તુસ્તસ્ય જાયન્તે સર્વલક્ષણસંયુતા ॥
ઇતિ સુર્યવ્રતં ॥
ચન્દ્રાષ્ટમ્યાં રોહિણી સ્યાત્ તદા ચન્દ્રવ્રતં ચરેત્ ।
શિવં સંપૂજ્ય વિધિવત્ સ્નાનૈઃ પંચામૃતાદિભિઃ ॥
વિલેપનન્તુ ચન્દ્રેણ ચન્દનેન તુ વાહિતં ।
શુક્લવસ્ત્રૈસ્તથા પુષ્પૈ પૂજયેત્ પરમેશ્વરં ॥
નૈવેદ્યં ક્ષીરકુંભૈસ્તુ સિતસર્કરા યુતં ।
૧૪૪બ્)
પ્રાસનં ચન્દને નૈવ રાત્રૌ જાગરણહિતં ।
આયુઃ કામૈઃ સદાકાર્યં કીર્તિશ્રી સાધને હિતં ॥
ઇતિ ચન્દ્રવ્રતં નામહારદાનેન જાયતે ।
ઇતિ સોમવ્રતં ॥
શુક્લપક્ષે ચતુર્દશ્યાં યદા તિથ્યાર્કસંભવં ।
પૂજયેત્ પૂર્વવિધિના સોપવાસે ન લિંગિનાં ॥
કુંકુમેનાંગરાગં તુ ગન્ધપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્ ।
પાયસં સઘતં દેયં શિવાય પ્રસ્થમાનતઃ ॥
ભૂમિદાનં પ્રકર્તવ્યં શિવભક્તાય યત્નતઃ ।
અનેન વ્રતમુખેન પૃથ્વીપતિત્વમાપ્નુયાત્ ॥
એતદ્ ભૂમિવ્રતં નામ પૃથ્વીપાલસ્તુ કારયેત્ ॥
ઇતિ ભૂમિવ્રતં ॥
વૃહસ્પતિમઘાયોગં ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ।
ઉપોષ્ય પૂજયેત્ તસ્યા દેવદેવં મહેશ્વરંઃ ॥
મહાસ્નાન પ્રચારેણ મહાવર્તિ પુરઃસરૈઃ ।
અઙ્ગરાગં ચન્દનેન શુક્લપુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્ ॥
ધૂપં * * * લં દેયં લઘુના ચન્દ્રસમ્મિતં ।
શિતવસ્ત્રાણિ ચાશ્વઞ્ચ આચાર્યાય પ્રદાપયેત્ ॥
૧૪૫અ)
જાતી ફલૌઃ? પ્રાસનઞ્ચ રાત્રૌ જાગરણં હિતં ।
એતદેવવ્રતં નામ આયુશ્રી કીર્તિવર્દ્ધનં ॥
ઇતિ દેવવ્રતં ॥
બુધસ્વાત્યાત્મકં યોગં યદાષ્ટમ્યાં પ્રજાયતે ।
ઉપોષિતેન વિધિના મહાસ્નાન પુરઃસરં ॥
પૂજયેત્ વિરૂપાક્ષમઙ્ગરાગં ચતુઃસમં ।
મહાવર્તિ દ્વયં દેયં દીપં સાષ્ટોત્તરં શતં ॥
લઘુકુંકુમધૂપન્તુ શિતપુષ્પૈશ્ચ પૂજયેત્ ।
ખંડખાદ્યાન્યનેકાનિ નૈવેદ્યં તુ પ્રકલ્પયેત્ ॥
આચાર્યાય શિવસ્યાગ્રે દેયઞ્ચ મુકુટાદિકં ।
રસના કુંડલં ચૈવ કઙ્કણં મુદ્રિકા દ્વયં ॥
વાહનં વેગદણ્ડન્તુ તદભાત્રા દ્વયોત્તમં ।
સંપૂજ્ય પરયા ભક્ત્યા અન્નં સસર્કરં ઘૃતં ॥
રાજરાજેશ્વર પદં પ્રાપ્નુયાદ્રોમસંખ્યયા ।
રાજરાજેશ્વરં તેન વ્રતમેતત્ પ્રકાશિતં ॥
રાજરાજેશ્વરવ્રતં ॥
શુક્રશ્રવણ યોગન્તુ યદાષ્ટમ્યાં પ્રજાયતે ।
ચતુર્દશ્યામથોવત્સ તદાવ્રતં સમાચરેત્ ॥
ઉપોષિતેન વિધિના મહાસ્નાનં સમાચરેત્ ।
૧૪૫બ્)
અઙ્ગરાગં ચન્દનેન ગોરોચનાકુંકુમેન ચ ।
મહાદીપં ચતુષ્ટયં ધૂપં કૃષ્ણાગુરુંહિતં ॥
નૈવેદ્યં ઘૃતભૂયિષ્ઠં પાવકેન સમન્વિતં ।
ભોગાનિ વિવિધાન્યત્ર શિવસ્યાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ॥
આચાર્યં પૂજયિત્વા તુ વસ્ત્ર હેમાન્ન ભૂષણૈઃ ।
પ્રત્યગ્રં કુંજરં તસ્મૈ શિવસ્યાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ॥
ઋગ્યજુઃસામથર્વાણમેકૈકં તદ્વદેવ હિ ।
ઇદં મહાવ્રતં નામ મયા તે પરિકીર્તિતં ॥
વિલસેદવનીં સર્વાં સપ્તદ્વીપાં સ સાગરાં ।
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં મહાવિભવસંયુતં ॥
પિતૄન્ પિતામહાંશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતા મહાન્ ।
પુત્રં પૌત્રાન્ પ્રપૌત્રાશ્ચ શિવલોકેન યત્ફલં ॥
ઇદં મહાવ્રતં નામ કર્તવ્યં પૃથિવીશ્વરૈઃ ॥
ઇતિ મહાવ્રતં ॥

રૈવતી ચન્દ્રયોગે તુ શિતાષ્ટમ્યાં યદા ભવેત્ ।
ભૂતાયાં વા મહાસેન તદા વ્રતમિદં શૃણુ ॥
મહાસ્નાનં પ્રકર્તવ્યં નિત્યકૃત્યાદનન્તરં ।
ચન્દ્રેણૈવાઙ્ગ રાગં તુ રત્નપૂજાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧૪૬અ)
શિતપુષ્પાણિ દેયાનિ ભૂષણાનિ વહૂનિ ચ ।
ચન્દ્રમે ચ દહેદ્ધૂપં નૈવેદ્ય પાયસં ઘૃતં ॥
શ્વેતાશ્વં તરુણં સૌમ્ય શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
અશ્વાષ્ટકં કુંજરઞ્ચ આચાર્યાય પ્રદાપયેત્ ॥
ઋગ્યજુઃ સામથર્વાણાં પ્રત્યશ્વં કુંજરં તથા ।
રાજ્યાર્થી લભતે રાજ્યં યાવદા ભૂમિં સ પ્લવં ॥
પુત્રાર્થી લભતે પુત્રાન્ વસુકુલા પરા ક્રમાત્ ।
ભોગાર્થી લભતે ભોગાન્ વિદ્યાતત્વે તુ શાસ્વતાન્ ॥
યાયાન્ કામયતે મન્ત્રી અનતાન્ કામાન્ વાપ્નુયાત્ ।
વિશ્વરૂપમિદં તેન વ્રતમેતદુદાહૃતં ॥
કુશોદકં પ્રાસનન્તુ રાત્રૌ જાગરણં તતઃ ॥
ઇતિ વિશ્વરૂપવ્રતં ॥
નક્ષત્રતિથિ યોગેન તિથીનાં ગ્રહયોગતઃ ।
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતાનિ તુ યથાસ્થિતં ॥
રોહિણ્યા ચાષ્ટમી યોગં યદા ભવતિ તત્વતઃ ।
વિશેષપૂજા કર્તવ્યા પુત્રકામૈઃ પ્રયત્નતઃ ॥
પૌષશુક્લચતુર્દશ્યાં ગુરુયોગં યદા ભવેત્ ।
અથ વા સોમસંયોગાદ્ વિશેષા પૂજ્યશઙ્કરં ॥
૧૪૬બ્)
પાયસં ઘૃતસંમિશ્રં શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
ધૂપદીપૌ પહારાદ્યૈઃ પૂર્વવત્ પૂજયેચ્છિવં ॥
પ્રાસનં તુ ઘૃતં કાર્યં સર્વકામવ્રતંમિદં ।
આદિત્ય રૈવતી યોગં ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ॥
અષ્ટમ્યાં તુ મઘાયોગા ચ્છિવં સંપૂજ્ય પૂર્વવત્ ।
વિલ્વન્તુ પ્રાસને શસ્તમાદિત્યવ્રતમીરિતં ॥
આરોગ્યં જાયતે તસ્ય પુત્રવન્ધુ ગણૈઃ સહ ।
રોહિણી ચન્દ્રયોગઞ્ચ ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ॥
અષ્ટમ્યાં મૃગસંયોગાત્ તદા ચન્દ્રવ્રતં ચરેત્ ।
પ્રાગુક્તેન વિધાનેન શિવં પૂજ્યવિધાનતઃ ॥
દધિક્ષીરં તુ નૈવેદ્યં પ્રાસનં ક્ષીરમેવ ચ ।
કીર્તિમારોગ્યમૈશ્વર્યં પ્રાપ્નુયાન્નાનૃતં વચઃ ॥
અશ્વિની ભૌમસંયોગં ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ।
અષ્ટમ્યાં ભરણી યોગાત્ તદા સોમવ્રતં ચરેત્ ॥
સંપૂજ્ય પરયા ભક્ત્યા શિવં પંચોપચારતઃ ।
રક્તોત્પલ પ્રાસનં તુ સામ્રાજ્યં પ્રાપ્નુયાત્ સુત ॥
રોહિણી બુધસંયોગં ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ।
૧૪૭અ)
અષ્ટમ્યાં વા મહાસેન બુધવ્રતં સમાચરેત્ ।
શિવં પૂજ્યવિધાનેન મહાસ્નાનપુરઃસરં ॥
મહાવર્તિ સમોપેતં પ્રાસનં પાયસં ઘૃતં ।
પુત્રાર્થી દારપશુવત્ તસ્ય વર્દ્ધતિ ચાન્યથા ॥
રૈવતી ગુરુસંયોગ ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ।
અષ્ટમ્યાં તિથિ યોગાદ્ ગુરુવ્રતં તદા ચરેત્ ॥
પ્રાસનં કપિલાજ્યન્તુ બ્રાહ્મી રસસમન્વિતં ।
વાગીશત્વમવાપ્નોતિ વ્રતસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ ॥
શ્રવણં ભાર્ગવ યુતં ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ।
શુકવ્રતં તદા વિદ્ધિ પુનર્ચ અષ્ટમી યદા ॥
સંપૂજ્યપરમેશાનં યથાવિભવવિસ્તરૈઃ ।
પ્રાસનં મધુ ચૈવાત્ર મહાજ્ઞાનમહાપ્નુયાત્ ॥
ભરણીશનિયોગન્તુ ચતુર્દશ્યાં યદા ભવેત્ ।
એતચ્ચ યોગં તથાષ્ટમ્યાં તદા વ્રતમિદં ચરેત્ ॥
શિવં સંપૂજ્યવિધિવત્ પ્રાસનં શમ્યગે વચ ।
શનિરેકાદશસ્થં હિ ફલં દદાતિ શોભનં ॥
વિરુદ્ધં શોભનં વત્સ તદર્થન્તુ વ્રતં ચરેત્ ।
હેમરુક્મં પ્રવાલઞ્ચ ક્રોકરં મુક્તિરેવ ચ ॥
૧૪૭બ્)
શંખં સતારં લોહઞ્ચ ક્રમાદ્ યત્નેન દાપયેત્ ।
યથાસંભવતો વત્સ આચાર્યાય પ્રયત્નતઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતન્ત્રે ગ્રહવ્રતપટલં ॥
કાર્તિકેય ઉવાચ ॥
વ્રતાનિ સ વિશેષેણ માસિ માસિ વદ પ્રભો ।
યાવદ્વૈવત્સરં કૃત્સં પ્રાણિનાગ્નેહ વત્સ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં માર્ગશીર્ષે નક્તભોજી યદા ભવેત્ ।
સંકરં નામ વૈ રુદ્રં ભવાન્યા સહ પૂજયેત્ ॥
ઇહરં વિન્દુના દેવીં મહતૂશંકરં મમઃ ।
સ્વમન્ત્રૌ પરિપૂજા તુ વિશેષણૈવ કારયેત્ ॥
અગ્નિષ્ટોમસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં શતગુણં લભેત્ ।
ગોમુત્રચુલુકં પીત્વા હવિષ્યાન્નં તુ કારયેત્ ॥
સંભુરુદ્રઞ્ચ સર્વાણ્યપોષ્યસંપૂજ્યપૂર્વવત્ ।
શિવભક્તાસ્તુ સંપૂજ્ય કૃષ્ણાષ્ટમ્યા શિખિધવજ ॥
આચાર્ય પૂજાન્નિર્વર્ત્ય ગોઘૃતં ત્રિપલં પિબેત્ ।
હવિષ્યાન્નં તતો ભુક્ત્વા વાજપેય ફલં લભેત્ ॥
માઘમાસેશ્વરં નામ કૃષ્ણષ્ટમ્યાં પ્રપૂજયેત્ ।
૧૪૮અ)
અંબિકા સહસંયુક્તં પૂર્વવત્ મંત્રસંયુતં ।
શૈવાચાર્યા ન પૂજયિત્વા ક્ષીરપ્રાશાપલત્રયં ॥
ગોમેધશતપુણ્યન્તુ પ્રાપ્નુયાન્નાત્રસંશયઃ ।
ફાલ્ગુણસ્યા શિતાષ્ટમ્યાં મહાદેવં સમર્ચયેત્ ॥
માલિની સહસંયુક્તં નિત્યકૃત્યાદનન્તરં ।
શિવભક્તાયભૂર્દેયા તિલસંપ્રાસયેત્ પલં ॥
રાજસૂયા યુતફલં લભન્તે શિવયોગિનઃ ।
ચૈત્રે સ્થાણુમિન્દ્રાણીં કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં પ્રપૂયેત્ ।
શિવભક્તં વિશેષેણ પ્રત્યષ્ટમ્યાં પ્રપૂજયેત્ ।
સુવર્ણવસ્ત્રે ભૂમ્યાદ્યે વિત્તસાઠ્યં વિના તતઃ ॥
ઈશદૃગ્બંધવં પ્રાસ્ય અશ્વમેધ ફલં લભેત્ ।
વૈશાખ શિવનામાનં શક્ત્યા સહસમર્ચયેત્ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન શિવભક્તં સદાર્ચયેત્ ।
કુશોદકં રસં પ્રાસ્ય નરમેધફલં લભેત્ ॥
જેષ્ઠપશુપતિ પૂજ્ય પાર્વત્યા સહિતં સદા ।
નિત્યં નિર્વર્ત્ય તત્રૈવ સંપૂજ્યવિધિનાસુત ॥
ગોવિષાણોદકં પ્રાસ્ય ગોમેધફલમાપ્નુયાત્ ॥
૧૪૮બ્)
આષાઢે ચોગ્રરુદ્રન્તુ મનોન્મન્યા મહાર્ચયેત્ ।
કુશોદકં તુ સંપ્રાસ્ય રાજ્યસૂયફલં લભેત્ ॥
શ્રાવણે સર્વનામાનં વામશક્ત્યા મહાર્ચયેત્ ।
પદ્માક્ષન્તુ સંપ્રાસ્ય સર્વયજ્ઞફલં લભેત્ ॥
માસિ ભાદ્રપદેષ્ટમ્યાં ત્ર્યંબકં નામપૂજયેત્ ।
જ્યેષ્ઠાશક્તિ સમાયુક્તં પ્રાગુક્તેન વિધાનતઃ ॥
પ્રાસયેદ્ધિત્વ પત્રન્તુ ગુરુપૂજાદનન્તરં ।
સમ્યક્ ક્રતુશતં તેન કૃતં ભવતિ નાન્યથા ॥
માસિ આશ્વ પુરુપૂજ્યં ઈશ્વરં કાંતયો સહ ।
રત્નોદંકં તુ સંપ્રાસ્ય પૌણ્ડરીકા યુતં લભેત્ ॥
કાર્તિકે રુદ્ર નામાનં મનોન્મન્યા મહાર્ચયેત્ ।
ગુરું સંપૂજ્યવિધિવત્ પ્રાસયેત્ તુ ગવ્યં દધિ ॥
અગ્નિષ્ટોમાયુતં તેન ઇષ્ટં ભવતિ ષણ્મુખ ।
વર્ષાન્તે ભોજયેદ્ વિપ્રાન્ શિવભક્તિ પરાયણાન્ ॥
ભૂમિકુંજર પાનૈશ્ચ રત્નદ્રવિણવિસ્તરૈઃ ।
પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા વ્રતાનાં યો ગુરુર્ભવેત્ ॥
૧૪૯અ)
વિત્તસાઠ્યાત્મહાસેન ન તત્ફલમવાપ્નુયાત્ ।
પૌષમાસે તુ સંપ્રાપ્તે પક્ષયોરુભયોઃ સુત ॥
ચતુર્દશ્યામથાષ્ટમ્યાં પૂર્ણમાસ્યામથાપિ વા ।
નિત્યં નિર્વર્ત્યવિધિવત્ તતઃ કામ્યં સમાચરેત્ ॥
વિશેષપૂજા તત્રૈવ કર્તવ્યા શુદ્ધચેતસા ।
નૈવેદ્યપાવકપ્રસ્થં ખણ્ડક્ષીરાદિ સંસ્કૃતં ॥
રુદ્રસંખ્યા તુ વૈ વિપ્રાન્ ભોજયેચ્ચૈવ દક્ષયેત્ ।
વિતસ્તિમાત્રપ્રકૃતિં યવાષ્ટકવિનિર્મિતા ॥
સશૃઙ્ગખુરલાંગુલ્યં કૃતભૂષાં તુ કારયેત્ ।
શિવાય તુ પ્રદાતવ્યા કપિલા ગુરવે તતઃ ॥
સવાનસમાયુક્તા વ્રતપુણ્યમતઃ શૃણુ ।
સૂર્યકોટિપ્રતિકાશૈ વિમાનૈઃ સાર્વકામિકૈઃ ॥
રુદ્રવૃન્દસમાકીર્ણૈઃ રુદ્રકન્યાસમાવૃત્તૈઃ ।
વૃષભસ્ય *?નૈર્યુક્ત નાનાગીતરવાન્વિતં ॥
ત્રિસપ્તકુલસંયુક્તં યોત્યસૌ યત્રશઙ્કરૈઃ ।
યાવત્તદ્રોમસંખ્યાનં તત્પ્રસૂતિ કુલેષુ ચ ॥
૧૪૯બ્)
તાવદ્યુગસહશ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે ।
સામીપં તુ સમાસાદ્ય સા યોજ્યં યાતિ ચાં તતઃ ॥
અનેન વિધિના માયાખડ્ગં પિષ્ટમયં શિવે ।
સમર્પ્ય ચ વિધાનેન ચક્રવર્તિ પદં લભેત્ ॥
ફાલ્ગુને તુ યથા ચક્રં નિવેદ્ય ઇન્દ્ર પદં લભેત્ ।
ચૈત્ર? શ્રુવં પિષ્ટમયં નિવેદ્ય ચ શિવાગ્રતઃ ॥
સમુચ્યતે બ્રહ્મહસ્તત્યાં શિવલોકમવાપ્નુયાત્ ।
વૈશાખે માસિ દણ્ડાસ્ત્રં શિવસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ ॥
હસ્તોર્દ્ધં પિષ્ટકં કાર્યં પૂજાન્તે વિનિવેદયેત્ ।
મુચ્યતે પઞ્ચ પાપેભ્યો રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
જેષ્ઠપિષ્ઠ મયં ચક્રં શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
મુચ્યતે તુ કૃત *? ત્વાત્ રુદ્રલોકઞ્ચ ગચ્છતિ ॥
આષાઢે પિષ્ટજં પાશં શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
મુચ્યતે દુઃકૃતૈઃ પર્વૈરિહજન્મોન્યસઞ્ચિતૈઃ ॥
ધ્વજં પિષ્ટમયં યસ્તુ શિવસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ ।
શ્રાવણે તુ વિધાનેન મોક્ષયં મોક્ષમાપ્નુયાત્ ॥
૧૫૦અ)

માસિ ભાદ્રપદે યસ્તુ ગદાંપિષ્ટ મયીં દદેત્ ।
નિધીશત્વં તુ સંપ્રાપ્ય શિવલોકે મહીયતે ॥
માસિ આશ્વયુજેશૂલં હસ્તાર્દ્ધં પિષ્ટસંભવં ।
શિવાય પુરતોદેયં ભ્રૂણહત્યાં વ્યપોહતિ ॥
કાર્તિકે તુ યદા ચક્રં શિવસ્યાગ્રે સમર્પયેત્ ।
સપ્તજન્મકૃતં પાપં દહત્યગ્નિરવેન્ધનં ॥
માસિ વૈ માર્ગશીર્ષે તુ કમલં પિષ્ટસમ્ભવં ।
શિવાય વિનિવેદ્યેવં સર્વેશ્વર્યમવાપ્નુયાત્ ॥
સર્વેષા ચૈવ નક્તં તુ વ્રતાનાં કીર્તિતં ।
મયાનિત્ય પૂજા તુ નિર્વર્ત્ય કામ્યપૂજાં તુ કારયેત્ ॥
માસિ માસિ ગુરો પૂજા કર્તવ્યં તુ પ્રતિઘણં ।
મહાપૂજા વત્સરાન્તે કર્તવ્યં તુ વિધાનતઃ ॥
ગુરવો દક્ષિતવ્યાસ્તુ હેમવસ્ત્રાન્ન વાહનૈઃ ।
તતઃ ફલમિયાત્ પૂર્ણં યથોક્તં કૃતિકાસુત ॥
વિત્તસાઠ્યાત્ મહાસેન ઇષ્ટામૂર્તૈવિયુજ્યતે ।
અશ્વં વૈ માર્ગશીર્ષે તુ યશ્ચ ષિષ્ટમયં દદેત્ ॥
શિવસંપૂજ્યવિધિવત્ સૂર્યલોકે મહીયતે ।
૧૫૦બ્)
દિવ્યં વર્ષસહશ્રં તુ તદેન્તે સ્યાત્ મહીપતિઃ ।
પૌષ્યપિષ્ટ મયી દન્તૌ શિવસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ ॥
ત્રિસપ્તકુલસંયુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે ।
દિવ્યં વર્ષસહશ્રં તુ તદન્તે સ્યાત્ મહીપતિઃ ॥
ચક્રવર્તી મહાવીરઃ સર્વૈશ્વર્ય સમન્વિતઃ ।
માઘરાશ્વરથં યસ્તુ શિવાયવિનિવેદયેત્ ।
ઉદ્ધરેત્ સોહિ નરકાત્ પિતરૌ રૌરવાદિતઃ ॥
શિવલોકે તુ વસતે દિવ્યં વર્ષાયુત ત્રયં ।
તદન્તે તુ મહીં કૃત્સ્નાં નવખણ્ડપતિર્ભવેત્ ॥
ફાલ્ગુને વૃષયૂથં તુ પિષ્ટોત્થં રુદ્રસંખ્યયા ।
નૈવેદ્યન્તુ શિરસ્યાગ્રે ત્રૈલોક્યાધિપતિર્ભવેત્ ॥
દિવ્યં વર્ષસહશ્રન્તુ તદન્તે સ્યાત્ મહીપતિ ।
ચૈત્રે ગૃહમિક્ષુ મયં દાસદાસિસમન્વિતં ॥
ગૃહોપકરણૈર્યુક્તં વિચિત્રા *? લચર્ચિતં ।
પૂજાન્તે પરયા ભક્ત્યા શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
દિવ્યવર્ષ શતાન્યષ્ટો રુદ્રલોકે મહીયતે ।
જાતિ સ્મરતદન્તેષુ ચક્રવર્તિ પદં તિયાત્ ॥
૧૫૧અ)
માસિ વૈશાખસંજ્ઞે તુ સપ્તવ્રીહિ સરાવકાન્ ।
શિવાય પુરતો દદ્યાત્ પૂજાન્તે પ્રીતિ રેવસા ॥
સયાંતિ શિવયોજ્યં ચ રંધ્રભિઃ સહિતો નરઃ ।
પલાનાં દ્વેશતે યસ્તુ ગુગ્ગુલં તુ દહેત્ સુધીઃ ॥
જ્યેષ્ઠમાસે શિવસ્યાગ્રે પૂજાંતે ભક્તિસંયુતઃ ।
ત્રિસપ્તકુલસંયુક્તઃ શિવલોકે મહીપતે ॥
તદંતેષુ પૃથિવી ભુંક્તે નવખણ્ડાં સ સાંગરાં ।
વર્તિમણ્ડલકં કાર્યં આષાઢે સૂલપાણિનઃ ॥
નાનાભક્ષૈર્વિરચિતં નાનાસ્યલ્પોપશોભિતં ।
નાનાચિત્રસમાકીર્ણં કર્તવ્યં બલિમણ્ડલં ॥
સંપૂજ્યપરમેશાનં તતસ્તસ્ય નિવેદયેત્ ।
પિતૃપિતામહાંશ્ચૈવં તથૈવ પ્રપિતામહાન્ ॥
પુત્રપૌત્રાસમાયુક્તઃ શિવલોકે મહીપતે ।
દિવ્યવર્ષસહસ્રાણિ તદન્તે પૃથિવીપતિઃ ॥
શ્રાવણે માસિ દેવસ્ય વિમાનં પુષ્પસંભવં ।
પૂજાવસાનેઃ દાતવ્યં વિચિત્રરચનાકુલં ॥
વર્ષાયુતપ્રમાણં તુ રુદ્રલોકે મહીપતે ।
યોગીશો જાયતે ચાંતે યેનમોક્ષં વ્રજિષ્યતિ ॥
માસિ ભાદ્રપદે યસ્તુ રુદ્રપૂજાન્તરે યદા ।
૧૫૧બ્)
ગુગ્ગુલું પ્રથમં ધૂપં સુરદારું તતો દહેત્ ॥
વિલ્વમજ્જાઘૃતં તદ્વં તથા નાનાઘૃતાન્વિતમ્ ।
પંચમં અગુરું દેયં ધૂપં સર્વાત્મના વિભોઃ ॥
માસમેકં દહેદ્ યસ્તુ નૈરન્તર્યેણ ષણ્મુખ ।
યાતિસાં યોજ્યતાં શંભોઃ સ પુત્ર પશુવાન્ધવૈઃ ॥
યસ્ત્વેકં યત્ર પુટકં પૂરયે ક્ષીરસર્પિષા ।
માસમશ્વયુજં શંભોઃ નૈરન્તર્યેણ ભક્તિતઃ ॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તુ ન શક્નોસ્મિ ષડાનનઃ ।
તત્કુલોપતિતા યે તુ ડિંવાડિવાહતાઃ પુનઃ ॥
તે પ્રયાંતિ મહામેરૌ રુદ્રલોકે યથાસુખં ।
વર્ષાયુતાયુતં સાગ્રં તદંતે તુ નરેશ્વરાઃ ॥
જાયન્તે શિવભક્તાશ્ચ જ્ઞાનિનો વીતકિલ્વિષાં ।
શિવદીક્ષાસમાસાદ્ય તે યાંતિ પરમાગતિં ॥
વસ્ત્રાધૃતમિક્ષુરસં પુટકં તુ શિવાગ્રતઃ ।
પૂજાંતે દાપયેદ્ યસ્તુ માસમાત્રં નિરંતરં ॥
દેહાન્તે રુદ્રલોકે તુ મોદતે વાંધવૈઃ સહ ।
વ્રતાંતે ચૈવ સંપૂજ્ય શિવભક્તા યથાવિધિઃ ॥
હેમવસ્ત્રા ન પાનૈ વિન્નસાધ્યવિનાસુત ।
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ મેરુદાતં યથાક્રમં ॥
૧૫૨અ)
કાર્તિકાં તુ સમારભ્ય મેરુવ્રતસમાચરેત્ ।
કાર્તિક્યાં રત્નમેરુસ્તુ દાતવ્યસ્તુ શિવાગ્રતઃ ॥
સર્વેષાં ચૈવ મેરૂણાં પ્રમાણં ક્રમતઃ શૃણુ ।
વજ્રપદ્મ મહાનીલ સ્ફાટિકં નીલસંજ્ઞકઃ ॥
પુષ્પમારકતં મુક્ત્વા ગ્રાહ્યાઃ સ્વવિભવેન તુ ।
પ્રસ્થમાત્રાસ્તુ સંગ્રાહ્યા પ્રસ્થસ્યાર્દ્ધાર્દ્ધમેવ ચ ॥
યંથાશક્ત્યાથવા દેયા વિત્તસાઠ્યં વિનાસુતે ।
મેરોર્વિભાગં વક્ષ્યામિ શિવસ્યાગ્રે યથાર્ચયેત્ ॥
કર્ણિકાયાં ન્યસેત્ મેરું બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશભૂષિતં ।
તત્ પૂર્વમાલ્યવાનૌગૈ? પર્વતં પૂજયેત્ તદા ॥
તત્પૂર્વે ભદ્રસંજ્ઞસ્તુ અશ્વવક્ષાભાતઃ? પરં ।
મેરુતઃ પૂર્વદિગ્ભાગે પૂર્વપૂર્વતર ત્રયં ॥
કથિતં સ વિશેષેણ દક્ષિણસ્યાંસ્તતઃ પરં ।
નિષધં હેમકૂટં ચ હિમવાંશ્ચ તથા ત્રયં ॥
એવમુત્તરભાગે તુ નીલઃ શ્વેતશ્ચ શૃંગરાત્ ।
પશ્ચિમે ગંધમાલ્યાખ્યં કેતું વૈ કેતુ માલ્યકં ॥
એવં દ્વાદશસંયુક્તં તુ મેરું પર્વતનાયકં ।
સોપવાસઃ શુચિર્ભૂત્વા વિશેષાત્ પૂજયેચ્છિવં ॥
મહાસ્નાનં પ્રકર્તવ્યં મ્હાપૂજામથાપિ વા ।
પૂજાન્તે દેવદેવાગ્રે રત્નમેરું પ્રકલ્પયેત્ ॥
દાતવ્યં શિવવિપ્રાય શિવમંત્રં સદા સ્મરન્ ।
૧૫૨બ્)
વસ્ત્રાશ્ચ સહિતં મેરું તત્ર પુણ્યફલં શૃણુ ।
લક્ષયોજન માનસ્ય મેરોર્યૈ પરમાણતઃ ॥
તાવત્ કલ્પસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ।
ઉદ્ધરે નરકાત્ સોહિ ત્રિસપ્તકુલસંતતિં ॥
તદત્વયકૃતાયે તુ ડિંવા ડિંવાહતા નરાઃ ।
મહાપાતકિ નશ્વાનો તથા વિશ્વા સ ઘાતકાઃ ॥
ગુરુદ્રોહ કૃતા યે તુ ભ્રૂણહા પિતૃઘાતકાઃ ।
પ્રશવે તુ મૃતાનારી કુમારિ સૂલદૂષિતા ॥
તે તુ રુદ્રસ્ય સામીપ્યં સતયત મેરુદા તતઃ ।
મેરુદાનં ચ મનસા યઃ સ્મરે તુ શિવાગ્રતઃ ॥
યાત્યસૌ શિવલોકં તુ દેહાન્તે ધૌતકિલ્વિષઃ ।
હેમમેરુ પ્રમાણં તુ ફલં ચૈવ શૃણુષ્વતઃ ॥
પલાનાં તુ સહસ્રેણ મધ્યમેરું પ્રકલ્પયેત્ ।
શૃંગત્રયસમાયુક્તં બ્રહ્મવિષ્ણુહરાન્વિતં ॥
એકૈકં પર્વતં તસ્ય શતૈકૈકેન કારયેત્ ।
મેરુણા સહપૂર્વે ચ વિખ્યાતા સૂત્રષોદશ ॥
એવં શિવાગ્રતો મેરુ દાતવ્યસ્તુ પ્રયત્નતઃ ।
અયનેષુ ચ સર્વેષુ ગ્રહણેષુ વિશેષતઃ ॥
આચાર્યાય પ્રદાતવ્યં સંહિતા પારગાય ચ ।
પૂર્વોક્તસ્ય મહામેરોઃ સનગસ્ય મહાત્મનઃ ॥
શિવલોકે વસે શોહિ યાવન્તઃ પરમાણવઃ ।
૧૫૩અ)
પિતૃન્પિતામહાંશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતા મહાન્ ।
પુત્રાન્ પૌત્રાન્ પૌત્રાંશ્ચ તારયેત્ કિમતઃ પરં ॥
ભોગાં ભુક્ત્વા મહીં કૃત્સ્નાં ભુક્તે શિવ વિભાષિતઃ ।
દરિદ્રારૌપ્ય મેરું તુ હેમમાનેન કારયેત્ ॥
પર્વતા દ્વાદશ તથા સંકલ્પો રચનાન્વિતાઃ ।
ઉત્તરે હૃયભેદે તદ્ દ્વયં વા ગ્રહણ દ્વય ॥
પ્રાગુક્તં તુ ફલં તસ્ય ભવતે નાત્રસંશયઃ ।
ભૂમિ મેરુપ્રમાણં તુ કથ્યમાનં શૃણુષ્વથ ॥
વિષયં મણ્ડલં વાથ ગ્રામં વા પર્વતં સ્મરેત્ ।
શેષાસ્તુ દશમાસેન નગા સ્યુઃ પરિસંખ્યયા ॥
ભૂમિપર્વતપુણ્યં તુ કો વા વર્ણયિતું ક્ષમઃ ॥
પરમાણુ વષં? યાવક્ષિતશો ભવતે સુત ।
તાવત્ કોટિ સહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ॥
ભોગાન્ ભુક્ત્વા તતો રાજા જાયતે યોગિનાં કુલે ।
જ્ઞાનપ્રાપ્ત્યા તદા તસ્ય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ॥
હસ્તિ મેરુમતો વક્ષ્યે સંક્ષેપાત્ પાર્વતીસૂત ।
ન વૃદ્ધા ન તથો વાલા દંતપુચ્છસુશોભિતાઃ ॥
શૂરં સર્વગુણો પેતં ઘંટાચામરભૂષિતં ।
નક્ષત્રમાલાસંયુક્તં શાસ્ત્રં ધ્વજવિભૂષિતં ॥
દિવ્યવસ્ત્રસમાયુક્તં સુવર્ણરચનાયુતં ।
સૂર્યસ્ય ગ્રહણં દેયં ગુરવે તુ શિવાગ્રતઃ ॥
૧૫૩બ્)
તે તદન્તે ન દંતન્તુ લક્ષયોજનપર્વતં ।
ગુરુત્રયસંયુક્તં પર્વત દ્વાદશાન્વિતં ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ શિવસ્ય યોજ્યતા વ્રજેત્ ।
પિતરસ્તસ્ય મોદન્તે રુદ્રલોકે સમં તતઃ ॥
એતત્ સમાસતઃ ખ્યાતં હસ્તિદાનં મયા સુતઃ ।
અથાશ્ચ મેરું વા દેયં યદ્દન્તં રચિણા પુરા ॥

સ્વેતૈર્વિનીતૈઃ ન વાલઃ કલ્પયેત્ ય ચ સંખ્યયા ।
મધ્યમેરું કલ્પિતવ્યં રવિસંખ્યંસ્તુ પર્વતાઃ ॥
સ વસ્ત્રહેય પારૈશ્ચ સપ્તયધ્વજભૂષિતૈઃ ।
વૈશાખ્યાં વાથ કાર્તિક્યાં દાતવ્યં તુ શિવાગ્રતઃ ॥
વિપ્રાય શિવ ભક્તાય સંહિતા પારગાય ચ ।
તસ્મૈ દેયં યથોં ચ હેયમેરુ વિધાનતઃ ॥
સંપૂજ્યપરયા ભક્ત્યા હેમકંકણકુણ્ડલૈઃ ।
રસના મુકુટે નૈવ અંગુલીદ્વયમેવ ચ ॥
સર્વેષાં ચૈવ દાનાનાં ભૂષણૈર્ભૂષયેત્ તદા ।
અકૃત્ત્રિમૈર્ભુષણૈસ્તુ રાજામેરૌ વિભૂષયેત્ ॥
અશ્વમેરુ પ્રદાનેન રુદ્રલોકે મહીયતે ।
યાવન્ત્યશ્ચેષુ રોમાણિ તાવદ્વર્ષા યુતાનિ ચ ॥
મહાકલ્પ સહસ્રાણિ રુદ્રલોકે મહીયતે ।
અશ્વા ભાવાચ્ચ દારિદ્રો ગોમેરું વા પ્રકલ્પયેત્ ॥
૧૫૪અ)
અશ્વપ્રમાણેન ફલં વૈ તત્સમં લભેત્ ।
અથવા વસ્ત્ર મેરુસ્તુ દાતવ્યસ્તુ શિવાગ્રતઃ ॥
દિવ્યૈર્શ્વર્ય પદૈર્યાતિ નાના વર્ણૈસ્તુ પર્વતં ।
મધ્યમેરુઃ કલ્પનીયો વસ્ત્રૈઃ શેષાંસ્તુ કલ્પયેત્ ॥
ભાવવસ્ત્રસ્ય માનેન નનાવર્ણૈઃ સુશોભનૈઃ ।
પ્રત્યેકં પર્વતં કલ્પાં હેમં સૃંગં સુવર્ણકં ॥
શિવભક્તાય વિપ્રાય દાતવ્યં તુ શિવાગ્રતઃ ।
દિવ્યૈશ્વર્ય પદં યાતિ સહસ્રકુલસંભવં ॥
દિવ્યં વર્ષશતં સમ્યક્ કુર્યાદ્ ભાગં યથેપ્સયા ।
ચક્રવર્તિત્વ સમ્પ્રતિ જ્ઞાનવ્યક્તાયતે તદા ॥
શિવે લયં તતો યાતિ ન ભૂયો જન્મમાપ્નુયાત્ ।
અથવા ઘૃતમેરુસ્તુ દાતવ્યઃ કથ્યતે મયા ॥
મેરુઃ પલાનાં મધ્યે તુ સહસ્રે પંચભૈર્હિતઃ(?) ।
શતૈઃ પંચભિરેકૈકં પર્વતં તત્ર કલ્પયેત્ ॥
તૃશૃંગં તૃપલં મેરું કાંચનં દેવતાન્વિતં ।
એકૈકં પલિકં શેષં પર્વતાવસ્ત્રભૂષિતાઃ ॥
કૃત્વા પૂજાવિશેષેણ શિવસ્યાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ।
(પંચખારિમિતં મેરું ધામાનપરિકલ્પયેત્ ॥
એકૈકખારિ)
શિવભક્તાય વિપ્રાય દાતવ્યં શિવમિચ્છતા ।
૧૫૪બ્)
કુલમુદ્ધરતે સોહિ માતૃકાન્ પિતૃકાન્ તથા ।
દિવ્યં વર્ષશતં સાગ્રં રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
ભારતે પૃથિવી ખણ્ડે પતિર્ભવતિ નાન્યથા ।
એવં વિખણ્ડમેરું તુ શિતખણ્ડેન કલ્પયેત્ ॥
રુદ્રલોકે પદં યાતિ પિતૃભિઃ સહ મોદતે ।
અથ વા ધાન્યમેરું તુ શિવસ્યાગ્રે પ્રકલ્પયેત્ ॥
પંચખારિ મિતં મેરું ધામ્ય ન પરિકલ્પયેત્ ।
એકૈક ખારિ માત્રેણ પર્વતં શેષનિર્દિશેત્ ॥
પૂર્વવદ્વેમશૃંગં ચ સ વસ્ત્રં પરિકલ્પયેત્ ।
શિવપૂજાવસાને તુ શિવવિપ્રાય દાપયેત્ ॥
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ।
પિતરસ્તસ્ય મોદન્તે બ્રહ્મલોકે તથાચિરં ॥
એતદષ્ટ્રાંશમાતેન તિલમેરું પ્રકલ્પયેત્ ।
શૃંગાણિ પૂર્વવત્ તસ્ય તથાચાન્ય નમેષુ ચ ॥
તિલમેરુઃ પ્રદાતવ્યઃ શિવસ્યાગ્રે ગુરુઃ સદા ।
પ્રજાતિ શિવસાયોજ્યં વંધુભિઃ સહિતો નરઃ ॥
દશકોટિસહશ્રાણિ ભુક્તભોગાન્યથેચ્છયા ।
સમસ્તે મેદિનીં ભુક્તે શિવે પશ્ચાત્ પ્રલીમતે ॥
ઇતિ દ્વાદશસંખ્યાતાઃ પર્વતા કથિતાસ્તવઃ ।
અત્રમંત્રં તથા કાલં જ્ઞાત્વા મેરું પ્રદાપયેત્ ॥
૧૫૫અ)
અયનેષુ ચ સર્વેષુ ગ્રહણે તુ વિશેષતઃ ।
મેરુપ્રદાનં કર્તવ્યં ઉપોષ્ય શુચિના સદા ॥
નમઃ કાંચન દેહાયા દ્વિપ્રવદાય? વૈ નમઃ ।
બ્રહ્મવિષ્ણ્વિશ શૃંગાય ધરાનાભિ સ્થિતાય ચ ॥
નગદ્વાદશનાથાય સર્વપાપાપહારિણે ।
શિવભક્તાય શુદ્ધાય ત્રાણં મે કુરુ સર્વથા ॥
નિઃપાપઃ પિતૃભિઃ સાર્દ્ધં શિવં ગચ્છામિ હૂં નમઃ ।
ત્વં શિવસ્તુ શિવસ્યાર્થે શિવોહં ચ શિવાય ચ ॥
નિવેદયામિ ભક્ત્યા તુ પિતૃણાં તારણાય ચ ॥
ઇતિ મંત્રમેરુદાનં સમાપ્તમ્ ॥
પૃથિવી દાનમેવાથ શૃણુ લેશેન ષણ્મુખ ।
ઉત્તમા મધ્યમા કન્યા પૃથિવી વિવિધા મતા ॥
શતકોટિર્યોજનાનાં ઉત્તમાપરિકીર્તિતાઃ ।
સપ્તદીપા વસાનાં તુ મધ્યમાસમુદાહૃતા ॥
જંબૂદીપાવધિઃ કન્યાઃ ત્રિવિધં પરિકલ્પયેત્ ।
ઉત્તમાપંચભિર્ભારૈઃ કાંચનેન પ્રકલ્પયેત્ ॥
તદર્દ્ધાત્તારજં કૂર્મં તથા પદ્મં સમાદિશેત્ ।
ઉત્તમા કથિતા પૃથ્વી ત્ર્યંસેન મધ્યમા મતા ॥
કન્યસાત ત્રિભાગેન ત્રિહાર્યો કૂર્મપંકજે ।
સમાજ્યઃ સામર્થાનાં તુ શિવભક્તેષુ નિવર્તયેત્ ॥
૧૫૫બ્)
ચતુઃપદાં ષટ્પદાર્થા સંહિતા પાઠિતાય ચ ।
તસ્ય પાદં પ્રદાતવ્યં પૃથ્વીકૂર્મકજેષુ ચ ॥
સેષેષુ ચ યથાન્યાયં જ્ઞાનં જ્ઞાત્વા નિવેદયેત્ ।
સૂર્યસ્ય ગ્રહણે વત્સ શિવસ્યાગ્રે પ્રદાપયેત્ ॥
મેરુવત્ કલ્પયેત્ તત્ર પર્વતાશ્ચ ત્રયોદશઃ ।
સહસ્રેણ પલાનાં તુ તત્ર મેરું પ્રકલ્પયેત્ ॥
સહસ્ર દ્વિતયે નૈવ કલ્પ્યા દ્વાદશ પર્વતાઃ ।
ચતુશતસમાયુક્તા પ્રત્યેકં * ગુહાઃ શત ॥
તથા વૈ દીશયઃ કલ્પ્ય નક્ષત્રાણિ તદર્દ્ધતઃ ।
દ્વીપાસ્તુ ગ્રહવત્ કલ્પ્યા જામ્બૂસંજ્ઞાસ્તુ તત્વતઃ ॥
આરાદ્યાસ્તુ? તથા સપ્ત દેવપિત્રષ્ટકં તથા ।
મૃગાદ્યાશ્ચ તથા ષટ્કં પ્લુતં બ્રહ્માદયસ્ત્રયઃ ॥
પાતાલસપ્તકં કલ્પ્યં દૂર્લોકાશ્ચૈવ સપ્ત ચ ।
સહસ્રખણ્ડકૂર્મં ચ નવખણ્ડં કજોદ્ભવં ॥
એવં કલ્પશિવસ્યાગ્રે શિવવિપ્રેષુ દાપયેત્ ।
અહીનાંગસુવૃત્તેષુ વેદસિદ્ધાન્ત વેદિષુ ॥
દાતવ્યા પૃથિવી તેષાં વહુરૂપં સ્મરં તદા ।
રાહુણા ગૃહ્યમાનસ્ય સૂર્યવિંબસ્ય નિર્વપેત્ ॥
પૃથ્વીદાનં પ્રકર્તવ્યં યથાનુક્રમયોગતઃ ।
સમ્યક્ સમે ચ દાતવ્યા તથા પૂર્વાદિતા નગાઃ ॥
ગ્રહાયક્ષારાસયસ્તુ દ્વિપાસ્તુ ક્ષારવૃત્ તથા ।
૧૫૬અ)
એવં સંકલ્પાવિધિવચ્છિવસ્યાગ્રે પ્રદાપયેત્ ।
પરમાણુ વયં યાવદ્ બ્રહ્માણ્ડસ્ય ભવન્તિહ? ॥
તાવત્ કલ્પ સહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ।
પિતરસ્તસ્ય નંદન્તે *? ગં? યાતિ યથાસુખં ।
રુદ્રાયુર્યાવત્તાવતે? રુજલોકે વસંતિ ચ ॥
મહીભુજસ્તદન્તે તુ શિવભક્તા ભવંતિ હિ ।
પ્રજાયત તેષાં શિવભાવાનુ દીક્ષયા ॥
ઇત્યે તત્પૃથિવી દાનં કથિતં તે મયા શુત ।
યઃ પશ્યતિ મહાદાનં સોપિ સ્વર્ગે વસત્પલં ॥
કલ્પપાદં દાનં વા કર્તવ્યં તુ શિવાગ્રતઃ ।
પલાનાં તુ સહસ્રૈકં કલ્પયેત્ કલ્પપાદપં ॥
મૂલં દણ્ડ સ પત્રં ચ ફલપુષ્પે સમન્વિતં ।
પંચસ્કન્ધં તુ સંકલ્પ્યે પંચાનાં દાપયે શુધીઃ ॥
સદ્યોજાતેન મંત્રેણ દેયં ગ્રાહ્યં શિવાગ્રતઃ ।
દિવ્યૈર્વિમાનૈર્દેહાતે શિવલોકે મહીયતે ॥
યથેપ્સિતાલ્લભેન્કામાન્ કલ્પપાદપદાનતઃ ।
પિતરસ્તસ્ય મોદંતે સત્યલોકે યથાસુખં ॥
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ નાનાભાગસમન્વિતાઃ ।
એતદર્થં હિ પિતરઃ શંશંતિ કુલસંતતિં ॥
શિવભક્તાશ્ચ દાતારો ભવિષ્યંતિ કદાચન ।
તારયંતિ પિતૃન્ સર્વાત્કલ્પ? પાદપદાનતઃ ॥
૧૫૬બ્)
કલ્પપાદપદાનંત યે પશ્યંતિ? મહાત્માનઃ ।
સ્વર્ગસ્થાને મહાભોગાંતે લભન્તે નિરન્તરં ॥
શિવાગ્રે કામધેનું તુ તુલાનાં પંચભિઃ શતૈઃ ।
યો દદાતિ મહાસેન રા * *? દિતાક્ષરં? ॥
તેન દંતં ભવેત્ સર્વમાબ્રહ્મ ભુવનાંતિકં ।
દેવતાસ્તચ્છરીરે તુ યથાતિષ્ઠંતિ તચ્છૃણુ ॥
શૃંગમુલે સ્થિતા દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ ।
શિરો મધ્યે મહાદેવઃ * *? ત્રેવ સમન્વિતઃ ॥
લલાટાગ્રેજમા?દેવીનાશી દેશેષડાનાન ।
કંચનાશ્વતરૌ? નાગૌ નાશાપુટસમાશ્રિતૌ ॥
કર્ણાભ્યાંમશ્વિનૌ વિદ્ધિ ચક્ષુભ્યાં શશિભાસ્કરૌ ।
વસવોદંતદેશે તુ ત્રિ *? યાં ગરુણસ્થિતઃ ॥
વાગીશ્વરી ચ હુંકારે યમયુક્રશ્ચ ગણ્ડયોઃ ।
ઓષ્ઠોસાધ્યસહસ્રો ક્ષોમો ગ્રીવાયાં સદા સ્થિતઃ ॥
ઋક્ષાણિ વક્ત્રદેશે ચ સંધ્યાચોરસિં સંસ્થિતાઃ ।
જંઘાયાં સંસ્થિતો ધર્મઃ ચતુષ્કા ચ સમન્વિતઃ ॥
ખરમધ્યે ચ ગંધર્વા ખરાગ્રેષુ પન્નગાઃ ।
ખુરાણાં સન્ધિમાર્ગેષુ ગણાશ્ચાપ્સરસંસ્થિતાઃ ॥
રુદ્રૈકાદશિકા પૃષ્ટે ચ શરઃ સર્વસન્ધિષુ ।
યોનૌ તુ સર્વ પિ * * * * * * * * *
? ॥
fઓલિઓ ૧૫૭ ઉન્ચ્લેઅર્
૧૫૮અ)
*? ત્સર્વા પ્રયત્નૈન ભૂમિદાનં તુ પાલયેત્ ।
વ્રતાનિ તુ દરિદ્રાણાં શૃણુ તત્વેન ષણ્મુખ ॥
માઘશુક્લચતુર્દશ્યામુપોષ્ય નિયમસ્થિતઃ ।
શિવાય પૌર્ણમાસ્યાં તુ દાતવ્યં ઘૃતકંવલં ॥
કૃષ્ણગોમિથુનં પશ્ચાત્ સ્વરૂપં વિનિવેદયેત્ ।
દિવ્યં વર્ષશતં સાર્દ્ધં શિવલોકે મહીયતે ॥

ફાલ્ગુણે એકભક્તં તુ નિયમસ્થેન કારયેત્ ।
સ્યામાકક્ષીરનીવારૈજિતક્રોધો જિતેંદ્રિયઃ ॥
ચતુર્માસ્યમથાષાઢ્યામુપવાસરતો ભવેત્ ।
પૌર્ણમાસ્યાં તુ સંસ્નાપ્ય શિવં ભક્ત્યા વિધાનતઃ ॥
મૃદાષ્ટકેન વિધિના પંચગવ્યેન યત્નતઃ ।
સંપૂજ્ય ચ વિધાનેન રક્ત્રૌ ગો મિથુનં દદેત્ ॥
પ્રયાતિ શિવસા યોજ્યં વંધુભિઃ સહિતો નરઃ ॥
ચૈત્રમાસે તુ સંપ્રાપ્તે યઃ કુર્યાદેક ભોજનં ।
પિષ્ટકં પયસા યુક્તં ભુંજાનો વિજિતેંદ્રિયૈઃ ॥
દદ્યા ગો મિથુનં શંભોઃ પૂજાંતે સર્વકર્મસુ ।
યા યા ચ્છિવપુરં રમ્યં સુપ્રાપ્ય સુકૃતાત્મભિઃ ॥
વૈશાખમાસે પ્રાપ્તે યઃ કુર્યાદેક ભોજનં ।
માલ્યોદનં તુ સ ક્ષીરં ભુંજીયામુજિતેંદ્રિયઃ ॥
સંપૂજ્યપરમેશાનં દદ્યા ગોમિથુનં શુભં ।
પ્રયાતિ શિવસા યોજ્યં વંધુભિઃ સહિતો નરઃ ॥
૧૫૮બ્)
જ્યેષ્ઠમાસે તુ સંપ્રાપ્તે યઃ કુર્યાનક્ત ભોજનં ।
શાસ્યાદનેન ભુંજીયાદાજ્યક્ષીરપરિપ્લુતં ॥
ઉપોષ્યપૂર્ણમાસ્યાં તુ શિવં પૂજ્યવિધાનતઃ ।
ધૂમ્રવર્ણં તુ ગો યુગ્મં શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
શિવલોકે મવાપ્નોતિ ક્ષયેન પરિવર્જિતં ।
આષાઢમાસે સંપ્રાપ્તે કર્તવ્યમેકભોજનં ॥
જિતેંદ્રિયેણ કર્તવ્યં શક્ત્ર?ગોરસભોજનં ।
દદ્યા ગોમિથુનં ગૌરં શિવાપાલં કૃતં શુભં ॥
અણિમાદિ ગુણૈઃ સ્વર્યૈઃ શિવલોકે મહીયતે ।
સંપ્રાપ્તે શ્રાવણે માસિ યઃ કુર્યાન્નક્ત ભોજનં ॥
જિતેંદ્રિયેણ ભોક્તવ્યં પયસાષષ્ટકોદનં ।
શ્વેતાગ્રપાદપૌ વદદ્યા ગો મિથુનં વિભોઃ ॥
ત્રિસપ્તકુલસંવ્યક્તઃ શિવલોકે સ તિષ્ઠતિ ।
પ્રાપ્તે ભાદ્રપદેમાસિ કર્તવ્યં નક્તભોજનં ॥
હવિઃ શેષ તુ ભુંજીયાચ્છિરપૂજ્યવિધાનતઃ ।
ઉપવાસં ચતુર્દશ્યાં પૂર્ણમાસ્યાં શિવં યજેત્ ॥
નીલં ગો મિથુનં દેયં રુદ્રસાયોજ્યતાં વ્રજેત્ ।
માસિ ચાશ્વ યુજે પ્રાપ્તે એકભક્તં તુ કારયેત્ ॥
ઘૃતોદનં તુ ભુંજીયાત્ બ્રહ્મચર્યેણ વર્તનં ।
૧૫૯અ)
પૂજાન્તે પૂર્ણમાસ્યાં તુ કૃષ્ણં ગોમિથુનં દદેત્ ॥
મુચ્યતે પંચપાપેભ્યો રુદ્રલોકે મવાપ્નુયાત્ ।
સંપ્રાપ્તકાર્તિકે માસિ કર્તવ્યં નક્તભોજનં ॥
ક્ષીરોદનં તુ ભુંજીયાદ્ બ્રહ્મચર્યં દૃઢવ્રતઃ ।
દદ્યા ગોમિથુનં રક્તં શિવલોકે મવાપ્નુયાત્ ॥
માસે વૈ માર્ગશીર્ષે તુ યઃ કુર્યાં નક્તભોજનં ।
યવાનં પયસા યુક્તં ભુક્તાન્નં સંયતેંદ્રિયઃ ॥
દદ્યા ગોમિથુનં ધૂમ્રં શૂલં ચ સમલંકૃતં ।
શિવસાયોજ્યમાયાતિ વંધુભિઃ સહિતો નરઃ ॥
પૌષમાસે તુ સંપ્રાપ્તે કર્તવ્યં નક્તભોજનં ।
ગોમૂત્રપાવકં સાધ્યં ભોક્તવ્યં તુ જિતેંદ્રિયેઃ ॥
ઉપોષ્યમાસ્યાં તુ શિવં પૂજ્યવિધાનતઃ ।
દદ્યાગોમિથુનં રક્તં સાલંકારં શિવાય ચ ॥
પ્રાપ્તોત્યે સ્વર્યમતુલં રુદ્રતુલ્ય પરાક્રમઃ ।
આચાર્યાય વ્રતાંતે ચ પ્રતિમાસ શિવાગ્રતઃ ॥
ભૂહેમવસ્ત્રરત્નાદિ દાતવ્યાનિ પ્રયત્નતઃ ।
નિયમ્ય પશ્ચાદ્ યત્નેન શિવવચ્ચ ક્ષમાપયેત્ ॥
મંત્રપૂજાવિહીનં તુ યત્કૃતં વિધિવર્જિતં ।
નિઃફલં ભવતે પુંસા સુસંપૂર્ણસમાચરેત્ ॥
ઉમામહેશ્વરં નામવ્રતં શૃણુસમાસતઃ ।
૧૫૯બ્)
ભર્તૃ યુક્તાસુનારીષુ ન વ્રતં નોપચાસનં ।
પાર્વત્યા પૃચ્છિતઃ સંભુ વ્રતં મે બ્રૂહિ શંકર ॥
તેન સંપ્રીત મનસા વ્રતં મે તદુદાહૃતં ।
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતાનાં પરમં વ્રતં ॥
સ્ત્રીભિઃ પ્રયત્નતઃ કાર્યં પ્રયત્નાં તુ તદા જ્ઞયા ।
પૂર્ણમાસ્યામમાવાસ્યાં ચતુર્દશ્યાંષ્ટમીષુ ચ ॥
નક્તમબ્દં પ્રકુર્વીત હવિષ્યાંતે ન વર્તનં ।
બ્રહ્મચર્યં પ્રકર્તવ્યં તિલાંજન વિવર્જિતં ॥
ભૂમિશાયી તથા સત્યં પ્રતિમાસમુદાહૃતં ।
ઉમામહેશ્વરૌ કાર્યૌ સુરૂપૌ હેમસંભવૌ ॥
અભાવાન્તારજૌ કાર્યૌ વિતસ્તિ વા તદર્દ્ધતઃ ।
ચતુર્ભુજઃ શિવઃ કાર્યં દ્વિભુજા પરમેશ્વરી ॥
વૃષારૂઢો પ્રકર્તવ્યૌ સુરૂપૌ ન ચ યૌવનૌ ।
કાર્તિકે વામભાગે ગણેશં શિવદક્ષિણે ॥
નદી મધ્ય ગતઃ કાર્યઃ સૂલહસ્તસ્ત્રિલોચનઃ ।
એવં સંપૂજ્યવિધિવત્ તામ્રભાજનમધ્યગં ॥
રક્તવસ્ત્રા વૃત્તં કૃત્વા સંપૂજ્ય વિધિના તતઃ ।
સમુપાષ્ય ચતુર્દશ્યાં પૂર્ણમાસ્યાં સમર્ચયેત્ ॥
૧૬૦અ)
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં વ્રતાનાં કૃતિકાસુત ।
સંપૂજ્યપરયાભક્ત્યા શિવં પરમકારણં ॥
ગન્ધમાલૈરલં કૃત્ય રક્તવસ્ત્રૈશ્વશોભનૈઃ ।
ભક્ષભોજ્યૈર્વિશેષેણ વિતાનધ્વજદર્પણેઃ ॥
ચામરૈર્વ્યજનૈશ્ચૈવ નાનાભોગૈર્વિધાનતઃ ।
સંપૂજ્ય શિવભક્ત્યાશ્ચ રુદ્રસંખ્યાશ્ચ યુગ્મસઃ ॥
ભોજનં તે પ્રદાતવ્યં યુગ્મં વાથ પ્રતર્પયેત્ ।
યથાશક્ત્યા દક્ષિણા ચ દાતવ્યા સાધ્યવર્જિતા ॥
તામ્રપાત્રસ્થિતા દેવ પાત્રં વસ્ત્રેણ ગુંઠયેત્ ।
શિરસ્યા પાયતં પાત્રં વિતાનચ્છાત્રશોભિતં ॥
શંખવાદિત્રઘોષેણ શિવસ્યા યતનં વ્રજેત્ ।
લિંગમૂર્તિર્મહેશસ્ય વ્રતમેતત્ સમર્પયેત્ ॥
પ્રદક્ષિણીકૃત્ય શિવં પ્રણિપત્યમાપયેત્ ।
ઉમામહેશ્વરં નામ હિતં સ્ત્રીષુ વ્રતોત્તમં ॥
વૈશાખ્યં વાથ કાર્તિક્યાં વ્રતારંભ પ્રકલ્પયેત્ ।
વ્રતસ્યાસ્ય મહાસેન કો ગુણાં વર્ણિતું ક્ષમઃ ॥
કિંતુ વક્ષ્યામિ સંક્ષેપા ચ્છૃણુષ્વૈક મનાસુત ।
*? ન્ ભોગાનવાપ્નોતિ શુદ્ધ વિદ્યાષ્ટમધ્યગાં ॥
સર્વૈશ્વર્યં ગુણોપેતાન્ સત્ભિરેવ મહાતપઃ ।
૧૬૦બ્)
સર્વજ્ઞાતા તૃપ્તિરનાવિબોધઃ સ્વતંત્રતા નિત્યમલુપ્તશક્તિઃ ।
અનન્તશક્તિત્વમવાપ્ય યત્નાનિરામયં યસ્તુ પદં પ્રયાતિ ॥
અથલિંગવ્રતં નામ ક્રમપ્રાપ્તં નિગદ્યતે ।
સંસ્નાપ્ય દેવદેવેશં યત્નાત્ પંચામૃતેન તુ ॥
શિતચન્દનતોયેન સ્નાપ્યલિંગં વિલિપ્ય ચ ।
શ્વેતૈર્વિકશિતૈ પદ્મૈઃ સંપૂજ્યપ્રણિપત્ય ચ ॥
નૈવેદ્યાદિ તતો દયાત્ ખણ્ડક્ષીરાજ્યસંયુતઃ ।
ઘારિકં કિરણં ચૈવ લાવકં મોદકં તથા ॥
પૂરયેચ્ચ શિવાગ્રં તુ તતો વિધિ સમાચરેત્ ।
પંકજે વિમલે શુદ્ધે નિચ્છિદ્રે પુષ્પિતે શુભે ॥
કર્ણિકાયાં તુ સંસ્થાપ્ય લિંગં વૈ ગંધસંભવં ।
અંગુષ્ઠનાત્રપ્રમિતં પીઠનાલકભૂષિતં ॥
સ્થાપ્ય દક્ષિણમૂર્તૌ તુ વિલ્વપત્રૈ સમર્ચયેત્ ।
અગુરું દક્ષિણે પાર્શ્વે મનસિલા બ્રહ્મસંસ્થિતા ॥
વૈષ્ણવ્યા ચંદનં સ્થાપ્ય વિષ્ણુકાન્તા પૂર્વદિગ્ગતં ।
સુગન્ધૈશ્ચ વિચિત્રૈશ્ચ કુંકુમૈઃ પૂજયૈચ્છિવં ॥
અગરું સિલ્ફકં ચંદ્રં સુરક્તં ધૂપમીરિતં ।
વિકેશાનિ વિચિત્રાણિ સૂક્ષ્મવાસાંસિ દાપયેત્ ॥
મહાવર્તિ ચતુષ્કં તુ દીપં સાષ્ટોત્તરં તથા ।
નિવેદ્ય શિવ મંત્રેણ ત્રિઃકૃત્વા તુ પ્રદક્ષિણં ॥
૧૬૧અ)
સર્વોપહારં સ યુક્તં લિંગં લિંગે સમર્પયેત્ ।
ઇદંતે દેવદેવેશ તુલ્યં લિંગં સમર્પિતં ॥
એતલ્લિંગવ્રતં નામ વ્રતાનાંમુત્તમોત્તમં ।
અનેન વિધિના દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુત્થતાં ગતાઃ ॥
વ્રતેનાનેન દેવત્વં પ્રાપ્તં ચ મનસેપ્સિતં ।
અમાવાસ્યાં વિશેષેણ પૂજયિત્વા મહેશ્વરં ॥
નક્તં તુ ચરતે યસ્તુ યાવજ્જીવં શિવાજ્ઞયા ।
ગુરું પૂજ્યવિધાનેન વસ્ત્ર હેમાન્નપાનકૈઃ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં શિવસ્યાગ્રે પ્રયત્નતઃ ।
એતચ્છિતવ્રતં નામ શિવત્વં જાયતે નૃણાં ॥
બ્રહ્મચારિ સહસ્રેભ્યો વેદાધ્યાયી વિશિસ્યતે ।
વેદધ્યાયિ સહસ્રેભ્યો હ્યગ્નિહોત્રાંવિશિષ્યતે ॥
અગ્નિહોત્રિસહસ્રેભ્યો યજ્ઞયોજ્જી વિશિષ્યતે ।
યજ્ઞયોજિ સહસ્રેભ્યો મંત્રયોજી વિશિષ્યતે ॥
મંત્રયોજિ સહસ્રેભ્યો સત્રયોજ્યધિકામતઃ ।
સત્રયોજિ સહસ્રેભ્યો સર્વવિદ્યા ગમઃ પરઃ ॥
સર્વવિદ્યાર્થ કોટીનાં શિવભક્તો વિશિષ્યતે ।
તસ્મૈ દેયં પ્રયત્નેન તતોગ્રાહ્યં વિધાનતઃ ॥
ભક્ત્યાદેવં શિવં તસ્માદર્ચયેચ્છાંત માનસઃ ।
પૃથિવ્યાં યોનિઃ તીર્થાનાં પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ॥
વસંતિ લિંગમૂલે તુ તસ્માલ્લિંગં સમર્ચયેત્ ।
૧૬૧બ્)
એકકાલં ત્રિકાલં વા ચતુઃકાલમથાપિ વા ।
અપૂજ્યપરમેશાનં ભુંક્તૈ યસ્તુ પ્રમાદતઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્ પ્રકર્તવ્યમન્યથા નરકં વ્રજેત્ ।
પૂજાલોપ્ય ન કર્તવ્યઃ સૂતકેમૃતકેથવા ॥
જનવુદ્બુદવજ્જીવાસ્તસ્માલ્લિંગં સદાર્ચયેત્ ।
ગીતનૃત્યોપહારેણ સંખત્રાદિત્ર નિઃસ્વનૈઃ ॥

વિધૂયસર્વપાપાનિ શિવલોકે સ ગચ્છતિ ।
યોગાંપયસ્વિનીં દદ્યાતરુણીં ભૂષણાન્વિતં ॥
દક્ષિણામૂર્તિમાસાદ્ય શિવભક્તાય ભક્તિતઃ ।
કાર્તિક્યાં વાથ વૈશાખ્યાં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
પૃથિવીમ્તનદન્તા તુ સ સૈલવનકાનના ।
વૃષોન્સર્ગં તુ કાર્તિક્યાં કર્તવ્યં વિષુવે તથા ॥
નીલવૃષે સમુસૃજ્ય પ્રાપ્નોતિ પરમાગતિં ।
નંદંતિ પિતરસ્તસ્ય બ્રહ્મલોકે ન સંશયઃ ॥
અથ લિંગવ્રતાન્યત્ર શૃણુલેસેન ષણ્મુખ ।
કાર્તિક્યાં તુ સમારભ્ય વ્રતં વૈ સંસિત વ્રતઃ ॥
કાર્તિકસ્ય ચતુર્દશ્યાં શુક્લાયાં પૂજયેચ્છિવં ।
મહાસ્નાનં પ્રકર્તવ્યં મહાપૂજાથવા પુનઃ ॥
લિંગવ્રતાનાં સર્વેષાં તથા નક્તેન વર્તનં ।
પૂજા કૃત્વા પ્રયત્નેન વસ્ત્રનૈવેદ્યકાદિભિઃ ॥
૧૬૨અ)
શાલિપિષ્ટમયં લિંગં કુર્યાદ્રત્નિપ્રમાણતઃ ।
તિલપ્રસ્થં સુવર્ણં ચ લિંગસ્યો પરિસંન્યસેત્ ॥
ધૂપં વૈ કંદુરું દેયં ચંદનં વાગુરું તથા ।
શિવરૂપાય દાતવ્યં શિવં યદક્ષયં તદા ॥
સંપૂજ્ય પૂર્વવલ્લિંગં મહાસ્નાનેન તત્વતઃ ।
વિલેપ્ય કુંકુમે નૈવ શિવં તે નૈવ પૂજયેત્ ॥
સ્વેતચંદન લિંગં તુ કર્તવ્યં પૂર્વમાનતઃ ।
સુવર્ણં તંડુલં પ્રસ્થં પુષ્પેધાર્યં શિવાગ્રતઃ ॥
કર્પૂરે ચ ધૂપં તુ ચતુર્દિક્ષુ પ્રકલ્પયેત્ ।
મહાવર્તાષ્ટકં દેયં દધિપાત્રે શતાષ્ટકં ॥
એવં કૃત્વા વિધાનેન લિંગં લિંગાયનિર્વપેત્ ।
ઇશાનરુદ્રસંજ્ઞાય આચાર્યાય પ્રયોજયેત્ ॥
શિવસા યોજ્યતાં યાતિ વ્રતેનાનેન ષણ્મુખ ।
પૌષ્યશુક્લચતુર્દશ્યાં દૂર્વવત્ પૂજયેચ્છિવં ॥
પૂજાંતે ગુગ્ગુલું શુભ્રં શિવસ્ય પુરતો દહેત્ ।
પાયસંઘૃતસંમિશ્રં સખણ્ડં પ્રસ્થસમ્મિતં ॥
નૈવેદ્યં પુરતો દેયં પતાકા શક્તિસંખ્યયા ।
ધ્વજં તથા પુનઃ શ્વેતં લિંગં વૈ શાલિપિષ્ટજં ॥
તિલાઢકં સુવર્ણ ચ લિંગદક્ષિણ દિક્ ન્યસેત્ ।
શંકરાખ્યસ્ય રુદ્રસ્ય વ્રતમેતત્ સમર્પયેત્ ॥
૧૬૨બ્)
માઘશુક્લચતુર્દશ્યાં શિવં સંપૂજ્યપૂર્વવત્ ।
શાલ્યોદનં કૃતં લિંગં તિલપ્રસ્થં સુવર્ણકં ।
શિવસ્ય દક્ષિણે ભાગે ધારિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
સ્થં? ગોદનં ઘૃતં ચૈવ પૂર્વસ્યાં પ્રસ્થસમ્મિતં ।
અગુરુંસિલ્હકં ચંદ્રં દહેદ્ધૂપં શિવાગ્રતઃ ॥
વ્રતંમેકં વિધાનેન ઉગ્રરુદ્રાય નિર્વપેત્ ।
વ્રતાંતે તુ ગુરું ભક્ત્યા યથાશક્ત્યા પ્રપૂજયેત્ ॥
ફાલ્ગુનશુક્લચતુર્દશ્યાં શિવં પૂજ્યવિધાનતઃ ।
ગુગ્ગુલં સઘૃતં ધૂપં મહાવર્તિ ચતુષ્ટયં ॥
મોદકાનિ વિચિત્રાણિ ક્ષીરિદેયા ઘૃતપ્લુતા ।
ચોક્તેન? વિધાનેન તથા લિંગં નિવેદયેત્ ॥
સર્વાવયવતપૂજ્યમાચાર્યં ભૂરિદક્ષિણં ।
એવં કૃત્વા મહાસેન પ્રાપ્નોતિ ન *? નં ક્વચિત્ ॥
ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાં શિવં પૂજ્યવિધાનતઃ ।
રોચનાપલમાત્રેણ તેન લિંગં વિલેપયેત્ ॥
નૈવેદ્યં પાયપ્રસ્થં ખણ્ડલડુકસંયુતં ।
સ ઘૃતં ગુગ્ગુલું દેયં પલાનાં તુ શતં * *? ॥
નિવેદયેત્ પિષ્ટલિંગં તિલપ્રસ્થં સ હેમં યુક્ ।
શિવદક્ષિણદિગ્ભાગે સ્થાપિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥
ભવરુદ્રાય નિવર્ત્ય આચાર્યં પૂજયેત્ તતઃ ।
એવં કુર્યાત્ પ્રયત્નેન મોક્ષમક્ષયમિચ્છતા ॥
ચતુર્દશ્યાં શુક્લપક્ષે વૈશાખસ્ય પ્રયત્નતઃ ।
૧૬૩અ)
શિવં પૂજ્યવિધાનેન મહાસ્નપનં પૂર્વકં ।
વિલિપ્ય કુંકુમે નૈવ દમનૈરર્ચયેચ્છિવં ॥
લિંગં પિષ્ટમયં કૃત્વા હેમપુષ્પવિભૂષિતં ।
તિલપ્રસ્થં સુવર્ણં ચ લિંગં દક્ષિણં દિક્ ન્યસેત્ ॥
મહાવર્તિ દ્વયં દેયં દીપમાલાઘૃતેન તુ ।
સ ઘૃતં ગુગ્ગુલં દેયં પલાનાં તુ શતદ્વયં ॥
અગુરું સિલ્ફકં ચંદ્રં પ્રત્યેકસ્ય પલં દહેત્ ।
તતો દમનપુષ્પૈસ્તુ શિવં સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
સુવર્ણં તિલલિંગં ચ ભવરુદ્રાયનિર્વપેત્ ।
રુદ્રસંખ્યાસ્તુ ગુરવો દક્ષિતવ્યા પ્રયત્નતઃ ॥
ભૂદાનવસ્ત્રદાનૈશ્ચ સુવર્ણાદિષુ વિસ્તરૈઃ ।
એતદ્ વ્રતોત્તમં નામ પ્રતિસમ્બત્સરે * *? ॥
એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા ગચ્છતે શાશ્વતં પદં ।
પિતરસ્તસ્ય નંદંતિ ભાદ્રલોકે યથાસુખં ॥
દિવ્યં વર્ષાયુતં સાદ્યં તતસ્તેષુ ધનેશ્વરાઃ ।
પ્રાપ્તજ્ઞાનાઃ પુનસ્તેષુ શિવે નિત્યે લયં યયુઃ ॥
યઃ કરોતિ મહાસેન શિવવત્ સ હિ પૂજ્યતે ।
જ્યેષ્ઠશુક્લચતુર્દશ્યાં નિત્યં કૃત્વા શિવં યજેત્ ॥
વિલિપ્ય ચંદને નૈવ જાતીપુષ્પૈશ્ચ પૂજયેત્ ।
કુંકુમં લઘુચંદ્રં ચ ધૂપં દેયં શિવાગ્રતઃ ॥
દીપમાલા તુ સકટાનિ વિચિત્રાણિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ।
૧૬૩બ્)
ચિત્રાણિ ચિત્રયુક્તાનિ પ્રેક્ષણાનિ વહૂનિ ચ ॥
વાદિત્રવાદિવર્ગાશ્ચ વિમાનાનિ શુભાનિ ચ ।
સાયુધાનિ તયાણ્યાયાષ્ટી કાનિ વિશેષતઃ ॥
વીરાણિ મલ્લયુદ્ધાનિ કૃત્વા કાષ્ઠ મૃગાનિ ચ ।
વર્ણકૈરંજયિત્વા તુ શિવસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ ॥
મહાવર્તિ દ્વયં દેયં શિવપૂજાદનંતરં ।
દક્ષિણામૂર્તિમાશ્રિત્ય ગૌરેકા વૈ શિવાય ચ ॥
દાતવ્યા તુ પ્રયત્નેન વસ્ત્ર હેમસુમણ્ડિતા ।
વૃષોત્સર્ગં તતઃ કાર્યં શિવસ્યાગ્રે વિધાનતઃ ॥
શિવભક્તાય વિપ્રાય દેયા વૈ દક્ષિણા શુભાઃ ।
સર્વેષાં ચૈવ યજ્ઞાનાં તીર્થાનાં યત્ફલં શુભં ॥
તત્ફલં કોટિગુણિતં પ્રાપ્નોત્યૈશ્વર્યં સંભવં ।
કુલાનુદ્ધરતો સૌહિ દશપૂર્વાન્ દશાપરાન્ ॥
સુવિપ્રાણાં વિનીતાનાં ભક્તાનાં ભાવિતાત્મના ।
દાનં સમાસતઃ ખ્યાતં સર્વદાનસમન્વિતં ॥
શિવદીક્ષામનુપ્રાપ્ય રક્ષિતવ્યો પ્રયત્નતઃ ।
યમૈશ્ચ નિયમૈશ્ચૈવ વ્રતચર્યાદિભિસ્તથા ॥
સફલા જાયતે તેન રક્ષિતા તુ કૃષિર્યથા ।
અન્યથા યક્ષિણો વૃંદૈઃ નિર્મૂલા ક્રિયતે તદા ॥
૧૬૪અ)
સાપેક્ષતિ ન રક્ષાણિ વ્રતાનિ દ્વિવિધાનિ ચ ।
મુક્તયે કામહીનાનિ સ કામાનિ તુ ભુક્તયે ॥
દીક્ષૈવ મોક્ષ વા પુંસાં કર્મસસ્યા તુ સા ભવેત્ ।
તત્ પ્રેરકઃ શિરઃ સાક્ષાચ્છક્તિપાત વસાન તુ ॥
શક્તિપાતશ્ચતુદ્ધા તુ તીવ્રમદા વિભેદતઃ ।
શક્તિપાતે સ્મૃતં ચિહ્નં શિવભક્તિશ્ચ નિશ્ચલા ॥
ઔદાર્યશાસ્ત્રશક્તિશ્ચ લિંગારાધન તત્પરઃ ।
સમત્વં સર્વભૂતેષુ દયાકારુણ્યસંયુતઃ ॥
ક્ષમાસત્યં શુચિત્વં ચ સર્વભૂત દયા તથા ।
અસ્તિત્વ માર્જવત્વં ચ ચિહ્નાન્યેતાનિ વૈ વિદુઃ ॥
દીક્ષયા શ્રવણૈ યોગ્યા દીક્ષયા પૂજને ક્ષમઃ ।
દીક્ષયા શ્રમધર્માસ્તુ પ્રવર્તતે યથાહતઃ ॥
દીક્ષયા પ્રાપ્યતે જ્ઞાનં દીક્ષયાસિદ્ધયો ભવેત્ ।
મુક્તિદા તેન વૈ દીક્ષા જ્ઞાનદાવાત નંગિણી ॥
શિવદીક્ષાભિસિક્તાયે સર્વત્રવાધિકારિણઃ ।
કૌલપાશુપતાદીનં શૌરસાખ્યમતેષુ ચ ॥
શિવ સર્વાધિકારી તુ નાસેવી તુ કથંચનઃ ।
શિવમૂલાન્યાગમિશ્રૂતયશ્ચ વિશેષતઃ ॥
તત્સદ્ભાવેઽનુસારં તુ સામાન્યસુદૃઢં મતં ।
દ્વ્યણુકાજ્જાયતે સર્વ અણુત્વાત્ પ્રેરકૈઃ શિવઃ ॥
fઓલિઓ ૧૬૪બ્ - ૧૬૫અબ્ ઉન્ચ્લેઅર્
૧૬૬અ)
નિષ્કલસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ વ્યાપ્તિં લેશેન ષણ્મુખ ।
આત્મતત્વં ઉકારં તુ અવિદ્યા તત્વમાદિશેત્ ॥
શિવતત્વમકારં તુ નિઃકલંતે પ્રકાશિતં ।
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રસાદસ્ય તુ નિર્ણયં ॥
હ્રસ્વદીર્ઘં પ્લુતં ચૈવ લક્ષયેત્ મંત્રવિત્સદા ।
હ્રસ્વો દહતિ પાપાનિ દીર્ઘો મોક્ષપ્રદો ભવેત્ ॥
આપ્યાયને પ્લુતશ્ચૈવ ત્રિમાત્રઃ પરમેશ્વરઃ ।
સ્થૂલ ભેદાસ્તુ યઃ પ્રોક્તા વસ્યોચ્ચાટનનારણે ॥
પ્લુતેન તુ સદાવંસ્ય હ્રીકારાદ્યંત યોજનાત્ ।
દીર્ઘમુચ્ચાટને ક્ષિપ્રં ફટ્કારેણોચયાકિતં ॥
આદાવંતે સ રેફાંક ફંટકારં મારણેહિતં ।
આકર્ષયે *? વં યુક્તો યોજનાનાં શતૈઃ સ્થિતૈઃ ॥
એવમાપ્યાયનાદીનિ નામજ્ઞાત્વામ્રયોજયેત્ ।
ઉદિતાનુ ક્રમેણૈવ સ્વરવર્ણાનુ રૂપતઃ ॥
સાધ્યસાધક યો જ્ઞાત્વા સ્વરભેદં પુરોહિતં ।
અવિજ્ઞાયત્વિદં કર્મ નૈવ સિદ્ધ્યંતિ સાધકાઃ ॥
યોગં કૃત્વા તુ પૂર્વોક્તં મંત્રસ્યાર્ઘં પ્રદાપયેત્ ।
અર્ઘં દત્વા તુ મંત્રસ્ય જપં કૃત્વા વિચક્ષણઃ ॥
દેવસ્ય દક્ષિણે ભાગે પંચલક્ષં સ્થિતો જપેત્ ।
જપાંતે ઘૃત હોમં તુ દશાંશેન પ્રકલ્પયેત્ ॥
એવમાપ્યાયિતો મંત્રઃ કર્મયોગ્યો ભવેત્ તતઃ ।
ઉક્તાનિ યાનિ કર્માણિ સિદ્ધિં યાંતિ ન સંશયઃ ॥

૧૬૬બ્)
દશલક્ષં જપેદ્ યસ્તુ જનાઃભ્ય સ્થાનવાસિનઃ ।
વસમાયાંતિ વૈ ક્ષિપ્રમિતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ॥
ત્રિપંચલક્ષણજપ્ત્વા તુ દશગ્રામનિવાસિનઃ ।
તેજનાવસમાયાંતિ આત્મના વધનેન ચ ॥
પંચવિંશતિ લક્ષૈસ્તુ વિષયં ચ સમાનયેત્ ।
ત્રિંશલ્લક્ષં જપેદ્ યસ્તુ વસીલોકો ભવેત્ તુ વૈ ॥
પંચત્રિંશસ્તુ લક્ષાણિ પૃથિવીં વસમાનયેત્ ।
ચત્વારિંશજ્જયાચ્ચૈવ પ્રવિષેદ્વાદકેશ્વરં ॥
લક્ષપંચાશકં જપ્ત્વા વિદ્યાધર સમો ભવેત્ ।
તત્રૈવ મોદતે મંત્રી યાવદાહૂતસંપ્લવં ॥
સાધ્યરાધેયવિજ્ઞાના સાધકો મુચ્યતે તદા ।
આધારં પુરમિસ્કંક્તંધરાં માયાન્ત ગોચરં ॥
આધેયં પરમં શાંતં પ્રમાણાતીત ગોચરં ।
એકં નિત્યમજં વ્યાપી સર્વાનંદમયં શિવં ॥
પુર્યષ્ટકસમોયોગા દધ્વ ઉર્ધ્વં સ ગચ્છતિ ।
શબ્દસ્પર્શશ્ચ રૂપશ્ચ રસો ગન્ધશ્ચ પંચમઃ ॥
બુદ્ધિર્મનસ્ત્વહંકારઃ પુર્યષ્ટકમુદાહૃતં ।
યાવદેતૈર્ન મુચ્યેત કથં મુચ્યેત વંધનાત્ ॥
ગંધ બ્રહ્મણિ સંયોજ્ય કેશવે તુ રસં તથા ।
રુદ્રે રૂપં તતઃ સ્પર્શં બુદ્ધ્યહંકારમીશ્વરે ॥
શબ્દસ્મનશ્ચ શકલે લયં ષષ્ઠિ શિવેહિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે સાધનાસંવિત્તિપટલં ॥
૧૬૭અ)
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
નાડીચક્રં પ્રવક્ષ્યામિ સૂક્ષ્મં યત્નેન લેશતઃ ।
નાભેરધસ્તાદ્ય સ્કંદં અંકુરાસ્તત્ર નિર્ગતાઃ ॥
દ્વાસપ્તતિ સહસ્રાણિ નાભિમધ્યે વ્યવસ્થિતાઃ ।
તિર્યગૂર્ધ્વમધશ્ચૈવ વ્યાપ્તં તાભિઃ સમં તતઃ ॥
ચક્રવત્ સંસ્થિતા હ્યેતાઃ પ્રધાનાદશનાડયઃ ।
ઇડા ચ પિંગલા ચૈવ સુષુમ્ના ચ તથૈવ હિ ॥
ગાંધારી હસ્તિજિહ્વા ચ પૂવો ચૈવ યસા તથા ।
અલંબુષા તુ *? ચૈવ શંખિની દશમી મતા ॥
દશપ્રાણવહા હ્યેતા નાડયઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
પ્રાણોપાનઃ સમાનશ્ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ ॥
નાગઃ કુર્મોધ્વ કૃકરો દેવદત્તધનં યયૌ ।
પ્રાણસ્તુ પ્રથમો વાયુર્દશાનામપિ સ પ્રભુઃ ॥
પ્રાણઃ પ્રાણમયઃ પ્રાણ વિસર્ગાપૂરણં પ્રતિ ।
નિત્યમાપૂરયત્યેષ પ્રાણિનામુરસિ સ્થિતઃ ॥
નિશ્વાસોચ્છ્વાસકામૈસ્તુ પ્રાણોજીવસમાશ્રિતઃ ।
પ્રયાણં કુરુતે યસ્માત્ તસ્માત્ પ્રાણ પ્રકીર્તિતઃ ॥
અપાનસહા?પાનસ્તુ આહારં ચ નૃણામધઃ ।
સૂત્રશુક્રવહોવાયુરપાનસ્તેન કીર્તિતઃ ॥
પીતં ભક્ષિતમાઘ્રાતં રક્તપિતકફાનિલં ।
સમં નયતિ માત્રેષુ સમાનો નામમારુતઃ ॥
૧૬૭બ્)
સ્પદં યભ્યધરં વક્ત્રં નેત્રગાત્ર પ્રકોપનઃ ।
ઉદ્વેજયતિ મર્માણિ ઉદાતો નામમારુતઃ ॥
વ્યાનો વિના મયત્યંગં વ્યાનો વ્યાધિ પ્રકોપકઃ ।
પ્રીતે ચિનાસી કથિતો વાદ્ધિક્યાત્ વ્યાન ઉચ્યતે ॥
ઉત્સારે? નામ ઇત્યુક્તઃ કુર્મ આમીલને સ્થિતઃ ।
કૃકરઃ ક્ષુરિતે ચૈવ દેવદંતો વિજૃંભતે ॥
ધનંજયન્ સ્થિતો ઘોષે મૃતસ્યાપિ ન મુંચતિ ।
નાદિસ્થં વાયુવૃંદં તુ નાભિપદ્મવને સ્થિતં ॥
નાડીચક્રં યથા * *? કથયામિ તવાખિલં ।
દશારં ચક્રમેનં તુ વિભાગો જ્ઞાયતે તથા ॥
ચક્રવદ્ ભ્રમતે જીવો દશસ્થાને સ્વનુક્રમાત્ ।
સ જીવો જીવલોકસ્ય વૃદ્ધ્યન્તે નૈવ મોહિતાઃ ॥
જીવઃ પ્રયાતિ દશધા તેન ચક્રં પ્રકીર્તિતં ।
નાડીચક્રમિતિ પ્રોક્તં યેન સંક્રમયત્યસૌ ॥
હૃદ્યબ્જકર્ણિકા *? નાં નાડી તૃતયમુલ્લસેત્ ।
અક્ષે * *? ર્મીતિ વિખ્યાતાઃ સ્વસ્થાનૈવર્દ્ધસોષ્ટધા ॥
તતો વૈ શક્તિ તત્વે તુ તાસાં નિવંધનં સ્થિતં ।
આન્યભિઃ સક્તિતત્વાતં પ્રાણશ્ચરતિ દેહિનાં ॥
શૂન્યકે હ્યંતરાલે તુ તત્ફલનિયતંત્ફલં ।
ગોલકમિવ હેલાહતં ઉત્પતનિયતં સદા કુરુતે ॥
ઈશ્વર યોગાદ્ વિષુવત્ સંક્રાંતિશ્ચૈવ મધ્યમં ।
૧૬૮અ)
સૌરિ નિયોગાદ્ દક્ષિણમુદગયનં ચંદ્ર સ યોગાત્ ।
અયને સવાપ? સવ્યૈ દ્વૌ પુટૌ યુગ્મતો વિષુચ માહુઃ ॥
સંક્રાંતિરિતશ્ચેતશ્ચ ગચ્છતશ્ચ સમાખ્યાતં ।
સૌરઃ સવ્યો માર્ગશ્ચાંદ્રમસેરતઃ સમાખ્યાતઃ ॥
પતતે વાભિયેકમિદૌઃ સૌરં ખલુવંહ્નિ સંધાને ।
ધ્યાનાદ્યાવિષુ ચેતિ પ્રાગ્દલસંસ્થા નૃપાવયવી સ્યાત્ ॥
તેજસ્વી તૃ ઇટ્ટવુભુક્ષાયીદ્રાજાયતે અગ્નિદિકપત્રે ।
યામ્યે યામ્યો ભાવ્યે નૈર્-ઋતે નૈ-ઋતા વિ?નિર્દિષ્ટઃ ॥
વારુણે પત્રૈ સૌમ્યાસૌ વાયવ્યે તપશ્વ પારુષ્યે સૌમ્યચાર્થ સમીહામૈ
રૌદ્રે જ્ઞાતવલેપિ ચ ।
યાં યાં દિશમભિ ગચ્છતિ તં તં ભાવં સમસ્ત માયાતિ ।
પત્રાંતરાલયોગાચ્છુન્યમિવાત્માનમાભાતિ ।
ઇતિ ખલુપુંગલચારે નાડીસંચારમણ્ડલં ગુહ્યં
કથિતમિહસિદ્ધિહેતુર્વોદ્ધવ્યં યત્નતઃ સિદ્ધ્યૈ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે નાડીચક્રોદ્દેશપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ કાલજ્ઞાનં સુદુભં ।
નાભેધરસ્તાત્ કંદં તુ નાડીનામા લયં મતં ॥
તિર્યગૂર્દ્ધમધશ્ચૈ તતો વૈ નાડયઃ સ્થિતાઃ ।
દ્વાસપ્તતિ સહશ્રાણિ પલાસદલવત્સુતઃ ॥
૧૬૮બ્)
દશપ્રધાનાસ્તાસાં તુ ઇડાદ્યાસ્તુ ત્રયસ્તતઃ ।
આકંય દ્વાદશાતં તુ જીવૈ વાયુના સહ ॥
ગમાગમં કરોત્યેવં યંત્રં વાહનમીરિતં ।
એતિ દ્વાદશાંગુલો ઉર્દ્ધમધપત્ની દશેન તુ ॥
ગમાગમો ગૃહે તસ્ય અહોરાત્રાદ્યુપાસનઃ ।
સ્નસ્થસ્ય મધ્ય ચ યસોનરસ્યૈ ન મહાત્મનઃ ॥
યન્મમાંચ્છ્વસનં ભાવૌ ચ્છ્વાસાં સુચતિમેષણં? ।
તેન લઘ્વક્ષરોચ્ચારઃ તદદ્ધર્દ્ધિ પ્રમાણતઃ ॥
યસ્તુટિ યથાશૂન્યં તુટિસ્તદ્દ્વિતયં મતં ।
તુટિ દ્વયં લયસ્તાભ્યાં માત્રાકાલે પ્રકીર્તિતાઃ ॥
દ્વિમાતૃકો ગુરુસ્તાભ્યાં કાષ્ઠો સાયં ગુણાકલા ।
સાર્દ્ધ કલા દ્વયઃ પ્રાણઃ સ ષષ્ઠિશ્વાસસંખ્યયા ॥
ત્રિંશચ્છ્વાસૈર્ગમસ્તસ્ય ત્રિંશચ્ચ પુનરાગમઃ ।
તેના હોરાત્રમાસાશ્ચ દ્વાદશયવપ્તિ વત્સરાઃ ॥
હૃત્કણ્ઠતાલુનાસાગ્ર દ્વાદશાંતાં તરાલજાઃ ।
પ્રાણસ્યાર્દ્ધમતિરહો યાસારાત્રિરધોગતિઃ ॥
ઉદ્યદિવાકરઃ પ્રાણો હિમાદ્રૌ નિવસન્નધઃ ।
અભિજિદ્યુતિઃ સતત્સ્થુઃ સ્તાસાલુક ઈશ્વરઃ ॥
અધો નિશાદૌ દિનસ્યાંતે ભુક્તિમુક્તી પ્રસિદ્ધ્યતઃ ।
૧૬૯અ)
શિવાર્ચનં જપં ધ્યાનં દાનાદિભિરસંશયઃ ॥
હૃત્તાલુ દ્વાદશાંતે તુ બ્રહ્મવિષ્ણુ હરા સ્થિતાઃ ।
સંધ્યા પૂર્વોદિતઃ કાલઃ સ સંધ્યાયાઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥
અહોરાત્રં પુનર્વક્ષ્ય વહિઃ કૃષ્ણાનિ શાશુચિઃ ।
શ્વાસ દ્વયં અહોરાત્રં યત્રાપિ સ્થિતિરીદૃશી ॥
ગુરુભિઃ પંચદશભિઃ કૃષ્ણપક્ષ ઉદાહૃતઃ ।
શુક્લપક્ષોપિ તૈરેવ તથૈવ સામવસ્થિતૈઃ ॥
પક્ષસ્યાતે તિથિચ્છેદારકસ્ય શશિ યોગતઃ ।
શશિનો કામનો યોગાં ગ્રહણં રવિ ચંદ્રયોઃ ॥
તત્ર સ્નાનં જપં ધ્યાન દાનપૂજાગ્નિ કર્મભિઃ ।
અનંતં પુણ્યમાપ્નોતિ વિકલ્પરહિતઃ પુનઃ ॥
પંચભિઃ પંચભિઃ શ્વાસૈ મેષાદ્યારાશયઃ ક્રમાત્ ।
દિનોત્તરાપણં તત્ર સ્યાદ્રાત્રૈ દક્ષિણાયનં ॥
દ્વાદશાંતે હૃદિ સ્યાતા મયને દક્ષિણોત્તરે ।
એહિકામુષ્મિકં પુણ્યમેતયોરક્ષયં ક્રમાત્ ॥
પૂર્વોક્તં ફલતે તસ્માત્ તાલુસ્થં વિષુવદ્વયં ।
મેષસ્યાદૌ તુલાયાં ચ તદુક્તં તત્વદર્શિભિઃ ॥
વ્યતીપાતાષ્ટકં પક્ષઃ પ્રપંચોરાત્રાપિ સંસ્થિતઃ ।
અનેનૈવ દિશાજ્ઞેયાઃ સ્વયં નિપુનબુદ્ધિભિઃ ॥
માસાદ્વાદશ મે પ્રોક્તાઃ તે તુ દ્વાદશ વત્સરોઃ ।
અત્રાપિ પૂર્વવજ્જ્ઞેયા દિનમાસાયમક્રમઃ ॥
૧૬૯બ્)
ષષ્ઠિશ્વાસૈઃ પુનઃ ષષ્ઠિઃ પક્ષાસ્તે પરિકીર્તિતાઃ ।
પૂર્વોક્તક્રમયોગેન તસ્માદત્રાન્તરાદિકં ॥
એકઃ પ્રાણઃ શિવેનાયં પ્રોક્તઃ પાણવિનિર્ણયઃ ।
તન્મયો નિવિકલ્પગે યોગી તત્ તત્પદં વ્રજેત્ ॥
જીવિતા જીવિતં તસ્ય લાભાલાભં જયાજયં ।
આત્મનશ્ચ પરેષાં ચ સ એવ જ્ઞાતુ મર્હતિ ॥
શુભે દેશે સમાસીનઃ સ્વસ્થાન્ માસ્યદવે નરૈઃ ।
અરિક્તપાણિભિઃ પૃષ્ટો દેતમીક્ષેત તત્વવિત્ ॥
આગમોક્ત ક્રમાણાદાવાલોચિત્ત શુભાશુભં ।
બ્રૂયાદપિ તથા ચાન્યં યથો દ્વેગો ન જાયતે ॥
ઇડાપિ ગો ષુસુમ્નાખ્યા વામદક્ષિણમધ્યમાઃ ।
નાદ્યોમૃતવિષોન્મિશ્રાઃ સોમસૂર્યો નલાત્મકાઃ ॥
સ્થિરાસ્થિર દ્વિરૂપાશ્ચ તાઃ સ્ત્રીપુંક્લીવ સ્વરૂપકાઃ ।
જીવધાતુ મૂલાખ્યા બ્રહ્મવિષ્ણુ હરાત્મકાઃ ॥
તૃપ્તિશોષણસંહાર સૌમ્યક્રૂરો ભયાર્થદાઃ ।

જીવેન વેષ્ટિતાઃ પૂર્ણા રિક્તાસ્તેન વિવર્જિતાઃ ॥
પૂર્ણાયાં પૃચ્છતઃ સિદ્ધિઃ રિક્તાયાં રિક્તતા ભવેત્ ।
પ્રથમોક્તા દ્વિતીયોજયે વાચ્યસ્તયોઃ ક્રમાત્ ॥
યસ્યાં દિશિવહેદ્ધેવ તત્ર પૂર્ણવલં ભવેત્ ।
૧૭૦અ)
બાહુલ્યેન તદન્યત્ર પ્રદારાદિ ક્રમાદિશેત્ ।
સમનામાજયેદ્વામે દક્ષિણે વિષમાક્ષરઃ ॥
વામદક્ષિણયોશ્વરે વિજ્ઞેયાઃ સ્થાયિ સ્થાયિનોઃ ।
સામાશ્રિતે મખંનષ્ટલબ્ધિઃ શાંતિક પૌષ્ટિકં ॥
તૃપ્તિલોભોથ જાયેત ભૂસ્ત્રિજયાંતર જીવિતં ।
મંત્રતંત્ર ક્રિયા વૃદ્ધિ શિવયાત્રાદિ મંગલં ॥
સિદ્ધ્યંતિ સૌમ્યયત્ કિંચિત્ પ્રસ્નાનુ ઘનં? યોઃ સદા ।
વ્યાધિ દુઃખં વિષં વૈરં હાનિ યુદ્ધભયં નૃભિઃ ॥
નાત્રકિંચિદ્ ભવેદ્વારં કિંતુ દષ્ટો ન જીવતિ ।
જીવેદપ્રસ્તદન્યત્ર યુંજંન્મનસિ સંગમઃ ॥
વ્યાયોમં ભોજનં શુદ્ધં સ્ત્રીભોગં વિભવક્ષયઃ ।
દ્યુતમુચ્ચાટનં ભીમ કર્મદ્વૈષપ્રવેશનં ॥
મૃત્યુચ્છદ્વેગ રોગાદિ સર્વક્રૂરં ભવેદિહ ।
ગ્રહલુતાક્ષર પ્રેત ભૂતવેતાલરાક્ષસાઃ ॥
ન શાન્તિ જ્વલિતે ભાનૌ તમાંસી વસમં તતઃ ।
ચંદ્રૈ સૂર્યમૃતવિષં પર્યાયગ્નિ ફલં નૃણાં ॥
પશ્ચાત્ કિંચિત્ ફલં દદ્યાત્ સૂર્યે સોમે વિષામૃતં ।
યોગો વિદ્યાવ્રતં દીક્ષા મોક્ષો જ્ઞાનં ગુરોનતિઃ ॥
સુષુમ્ના યા સદા સિદ્ધિઃ પ્રસૂતિઃ ક્લીવયુગ્મયોઃ ।
દક્ષિણોક્તં ન વામેસ્મિ વામોક્તં નૈવ દક્ષિણે ॥
૧૭૦બ્)
વામાન્તં દક્ષિણોક્તં ચ મધ્યે નૈવ? પ્રસિદ્ધ્યતિ ।
વામદક્ષિણમધ્યે તુ પ્રવેશઃ સફલો યતઃ ॥
ચિંત્યપ્રસ્નાદિકં સર્વ નિર્ગમે નિઃફલં તૃષુ ।
નિર્ગમં ચ પ્રવેશં ચ ઘટી ચારેણ લક્ષયેત્ ॥
અગ્રસ્થે વામચંદ્રસ્થઃ પૃષ્ઠસ્થે દક્ષિણોયમઃ ।
પ્રાણો વાસરસં ચારી સિતપ્રતિપદાદિતઃ ॥
ત્ર્યહં સોમઃ ત્ર્યહં સૂર્યઃ સંક્રામતિ પુનઃ પુનઃ ।
એવમેવાસિતે સૂર્ય સોમાંયાતિ ત્ર્યહત્ર્યહં ॥
દ્વિત્ર્યહા વિપર્યાયાત્ કલહાદિકમાદિશેત્ ।
એકદ્વિત્રિકપક્ષાણા વિપર્યા સા ક્રમાદ્ વિદુઃ ॥
વ્યાધિવંધુવિનાશં રમરણં ચાર્થ વાર્ષિકં ।
યામાદિ વૃદ્ધિતો યામ્યા માત્રા સા ઇતિ માત્રકં ॥
માત્રદ્વયેસ્તથા રોગો દૌસ્થ્યં યોત્રધનક્ષયૌ ।
વર્ષત્રયમહારાત્રં દ્વિરાત્રં તુ દ્વિવાર્ષિકં ॥
વર્ષમેકં ત્ર્યહોરાત્રાજ્જિવેદસ્યાર્દ્ધતો દિનં ।
માસપદધેકં પરંસ્તસ્માદિનોર્દ્ધાદેક વાસરં ॥?
ઉત્તરોત્તરમેતેષાં લક્ષયેત્ * *? નિશ્ચયઃ ।
વિષુવક્ષણસંપ્રાપ્તે સ્પંદતે યસ્ય લોચનૈ ॥
તસ્યાનાશં વિજાનીયાદહોરાત્રાન્નસંશયઃ ।
ઋતુનાં શિશિરાદિ નામાદૌ પંચાહકાહિની ॥
ત્ર્યશ્વામષ્ટોદશપ્રાણાન્ ક્રમાજીવે ત્રિવૃદ્ધિત ।
૧૭૧અ)
તેષ્ટ? કૃત્રિ ત્રિચતુરો વાયુશ્ચ દિવસાન્ વહેત્ ।
અબ્દં ભાગવસાદાયયર્વૃદ્ધિરત્ર પ્રજાયતે ॥
માસમેકં વહેદ્વાયુઃ સદૈવ નિશિસૂર્યયોઃ ।
આવેદયતાહોરાત્રાદર્થનાશાદિકં ક્રમાત્ ॥
દ્વયોરેવ દશાહં ચ સંક્રાન્તિ રહિતો વહેત્ ।
તદાસંક્રમણાન્ મૃત્યુરહ્રાર્દ્ધ ચ ત્રિમાર્ગકઃ ॥
સંક્રાંતિ પંચકં યસ્ય મુખે નૈવ વહેત્ મરુત ।
ઉદ્વેગનાસ્યસ્યાન્તસ્યા ન્યત્રાથવા ગતિઃ ॥
મંદવારી સુષુમ્નાયાં ધર્મૈશ્વર્ય મુખપ્રદઃ ।
ઇતશ્ચેતશ્ચ સંચારી ગ્રહઃ પૂજા પ્રદો મરુત ॥
ગમાગમે સદાલીનસ્તદે તત્ જ્ઞાતુ મર્હતિ ।
અન્યથા ત્રિપ્રકારેણ જાનીયાત્ કાલવંચનં ॥
સમસપ્ત ગતે સૂર્યૈ ચિહ્નવત્યયનેથવા ।
સિંહે વાનુસંયુક્તે તથા વાધનુષિ સ્થિતે ॥
મેરુરોદયવેલાયાં જન્મક્ષે ચંદ્રમાયદિ ।
કાલોસૌ પ્રાષ્ટનામેતિ મૃત્યુ નિર્ણય કારકૈઃ ॥
તદારભ્ય વદ્વાયુ રેકત્રાર્દ્ધ દિનં યદિ ।
ચતુર્દશભિનાવેષ્ટે વત્સરેર્મરણં તદા ॥
દિનમેકમહારાત્રં યષ્ટેકત્ર વહેન્ મરુત્ ।
તદા દ્વાદશભિર્વષૈર્દશભિર્મરણં ક્રમાત્ ॥
અહોરાત્ર દ્વયં વાસુરહોરાત્ર ત્રયં યદિ ।
૧૭૧બ્)
વાત્યેકત્ર તદાષ્ટાભિ વાર્ષૈઃ ષડ્ભિર્ભિવેદ્મતિં ।
વહેદેકત્ર વેદ્વાયુ રહૌરાત્ર ચતુષ્ટયં ॥
ધ્રુવમાદેયેન્ મૃત્યુમબ્દિસંવત્સરૈઃ ક્રમાત્ ।
યયરાત્રિ સમેતાનિ દિનાન્યેક્રત્રમારુતઃ ॥
વહેત્ પઞ્ચ * *? મૃત્યુસ્ત્રિભિર્વર્ષૈભૂ?સંશયઃ ।
દશપઞ્ચદશાહાનિ નાદ્યેકત્ર યદામરુત્ ॥
વત્સરાભ્યાં તદેકેન વર્ષણમરણં ક્રમાત્ ।
દિનાનાવિંશતિ પઞ્ચવિંશતિં ચ મરુદ્યદા ॥
વાત્યેકત્ર તદા ષડ્ભિઃ ત્રિભ્ર્માસૈઃ ક્રમાગતિઃ ।
ષડ્વિંશતિ યદા સપ્ત વિંશતિશ્ચ ક્રમાન્મરુત્ ॥
વહવ્યેકત્રસામાન્યાં માસેન મરણં તદા ।
અષ્ટવિંશતિમેકોન્નત્રિંશતિ મરુદેકતઃ ॥
વાહ્યેતન્મરણં પંચ દશભિર્દશભિર્દિનૈઃ ।
એકત્રત્રિંશતિ ચાતિ યદ્યેક ત્રિંશત મરુત્ ॥
પંચભિસ્ત્રિદિનૈર્મૃત્યુર્ભવે પુંસાં ક્રમેણ તુ ।
દ્વાત્રિંશતિર્યથો ચાત્રિ તપસ્ત્રિંશદ્દિનાનિ તુ ॥
તદા દ્વાભ્યાં દિને કેન મૃત્યુઃ સૂર્ય પથે ક્રમાત્ ।
ભુક્તમાત્રો નરઃ સ્વસ્થઃ આહારં ચ્છેદતે યદિ ॥
પ્રાગ્ગંધં નાભિ જાનાતિ દીપં ગંધં ન જિઘ્રતિ ।
દૃષ્ટદેશેપિ દિગ્જાતો જીવેન્માસ ચતુ * *? ॥
fઓલિઓ ૧૭૨ ઉન્ચ્લેઅર્
૧૭૩અ)
કો મતઃ સૂક્ષ્મઃ સ્થુલો વૈ લોકિકો મતઃ નિમેષસ્ય ચતુર્ભાગઃ તુટિઃ સ્યાત્ત
દ્વયં લવઃ ।
લવદ્વય નિમેષઃ સ્યા કાષ્ઠા તૈ દશપંચભિઃ ।
ત્રિંશત્ કાષ્ઠા કલા પ્રોક્તા ત્રિદશદ્વકલા ક્ષણં ॥
ક્ષણ દ્વયં મુહૂર્તસ્યાચ્ચતુર્ભિર્ઘટિકા મતા ।
અષ્ટભિઃ પ્રહરસ્તાભિર્વસ્ત્રભિસ્તૈરહર્નિશં ॥
પક્ષઃ પંચદશાહાનિ માસઃ પક્ષદ્વયોદ્ ભવેત્ ।
માસદ્વયોદૃતુઃ પ્રોક્તઃ ત્રિભિસ્તૈરયનં મતં ॥
અયન દ્વયાદ્ભવેદબ્દં શૌરમાનમિદં મતં ।
દક્ષિણસર્વરી જ્ઞેયા દેવાનાં મુત્તરં દિનં ॥
તેન પાનેન વર્ષાણાં યુગઃ કાલપ્રવર્તતે ।
કૃતસ્તત્સંખ્યયા જ્ઞેયં સહસ્રાણાં ચતુષ્ટયં ॥
કૃતં ત્રેતાયુગાઢ્યં તુ સંધીસધો ચતુષ્ટયં ।
ત્રેતાદ્વાપરસંખ્યા તુ દ્વાપરા પારતઃ કલિઃ ॥
એષઃ ક્રમઃ ક્રમાદેષ સહસ્રશતસંજ્ઞિતઃ ।
એકસતિ ભેદસ્તુ જ્ઞેયં ગન્ધં તરં ગણં? ॥
(તૈશ્ચતુર્દશભિઃ કલ્પ્યા બ્રહ્મણસ્તદિનં મતં । ઠિસ્ પગે બોત્તોમ્ ઓf
પગે)
એતસ્મિન્નંતરે શક્રા મૃતાજાતા પુનઃ પુનઃ ।
શતત્રયં દિનં ષષ્ઠિસ્તસ્યૈવમબ્દ રુચ્યતે ॥
તત્સંખ્યયા શતં યાવત્ તાવદ્વર્ષા હરેર્મતઃ ।
તેન માનેન વર્ષાણાં શતં યાવદ્વરે સ્થિતૈઃ ॥
૧૭૩બ્)
એતસ્મિન્નન્તરે કાલે દ્વિજાજાતા મૃતાવહૂન્ ।
મમવર્ષા ભવેત્ તાવદ્ વિષ્ણુર્યાતિ તદાક્ષયં ॥
વર્ષાણાં મેશતં યાવન્ મેવસાનાક્ષયોદ્ ભવા ।
દિનમેકં યદીસસામમશાન્તિ તતો ભવેત્ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે કાલે મૃતા વયં પુનઃ પુનઃ ।
સદાશિવનિમેષાચ્ચ તદા તસ્યાપિ સંક્ષયઃ ॥
પરયા તુટિઃ સૂક્ષ્મા તદાસૌ યાતિ તલ્લયં ।
સ્થૂલઃ સ સકલઃ કાલઃ ખ્યાતઃ સૂક્ષ્મમતઃ શૃણુ ॥
મર્મવામસ્તન્ય ભ્યાસે તત્ર યત્ પૂરણં ભવેત્ ।
ત્રિભિઃ કાલ તતસ્તૈસ્તુ ત્રિશક્તિઃ પ્રાણ ઉચ્યતે ॥
પ્રાણ દ્વયેણ વિજ્ઞેયમહોરાત્રં તુ યોગિનાં ।
ઊર્દ્ધ પ્રાણોદિનં ખ્યાતં સ એકધો ગતો નિશિ ॥
પક્ષસ્તૈઃ પંચદશભિસ્તદ્વયાત્મા સ ઉચ્યતે ।
ત્રિંશત્ પ્રાણૈઃ સ વિજ્ઞેયો માસે દ્વાદશભિઃ સમાઃ ॥
સ શતાનિ ત્રિષષ્ટિશ્ચ પ્રાણાનાં ઘટિકા મતા ।
કલયે પ્રહરે સંખ્યા સહસ્રાણાં દ્વયં દ્વયં ॥
પુનસપ્તસશતાનાસ્ય ચતુર્ભિસ્તૈઃ રહઃ સ્મૃતઃ ।
તાવતી રાત્રિ રુદ્દિષ્ટા સાસંખ્યા પ્રોચ્યતેખિલા ॥
તત્ર ષષ્ટિ સમાયાંતિ પ્રાણસંખ્યાધુના શૃણુ ।
૧૭૪અ)
અયુતે દ્વે સહસ્રં ચ ષટ્શતાતિ તથૈવ ચ ।
અહોરાત્રેણ યોગેંદ્રો જપસંખ્યા કરોતિ ચ ॥
? સોચ્છ્વાસ ત્રયેણૈવ સકલસ્ય તુ યો લયઃ ।
ન ભવો ન મૃતિર્કસ્ય શિવતત્વ સ્થિતસ્ય ચ ॥
વિભાગં પુનરેવાત્ર સંક્ષેપેણ નિગદ્યતે ।
સંક્રાંતિ વિષુવે ચૈવ અહો * ત્ર યુનાનિ ચ ॥
અધિમાસં ઋણં ચૈવં ઊનરાત્રધનં તથા ।
ઊનરાત્રં ભવેચ્છિક્કા અધિમાસં વિજૃંભિકા ॥
ઋણં ચ કામો વિજ્ઞેયા નિઃશ્વાસો ધનમુચ્યતે ।
ઉત્તરં દક્ષિણં જ્ઞેયં વામદક્ષિણસંજ્ઞિતં ॥
સમે તુ વિષુવં પ્રોક્તં પુટદ્વય વિનિઃસૃતં ।

સંક્રાંતિ પુનરમ્યૈવ સ્વસ્થાનાત્ સ્થાનમેવ ચ ॥
ઇડા ચૈવ સુષુમ્ના ચ પિંગલા દક્ષિણે સ્થિતા ।
સુષુમ્ના મધ્ય ભાગે તુ ઇડાવામે પ્રતિસ્થિતા ॥
નાડીનાડ્યન્તરં યાતિ તદા સંક્રાંતિરુચ્યતે ।
ઊર્દ્ધપ્રાણો હ્યહશ્ચૈવ અપાનો રાત્રિરુચ્યતે ॥
એકઃ પ્રાણોપિ દશધા યો વેત્તિ સદવેદવિત્ ।
આયામો દેહગન્ધસ્થઃ સોમગ્રહણમિષ્યતે ॥
દેહાતીતં ત્વહર્વિદ્યાદાદિત્ય ગ્રહણં વિદુઃ ।
પ્રાણાયામં સમાંસેન કથયામિ તવાધુના ॥
૧૭૪બ્)
મંત્રસ્યાચ્ચારણં કારણં સ્વરૈક ક્રમયોગતઃ ।
ઉતરં પુરયિત્વા વૈ વાયુના તુ ક્રમેણ તુ ॥
પ્રાણાયામો ભવેદેષ પૂરકો દેહપૂરકઃ ।
પિધાય સર્વદ્વારાણિ ભિઃશ્વાસોચ્છ્વાસવર્જિતઃ ॥
સંપૂર્ણઃ કુંભવતિષ્ટેત્ પ્રાણાયામઃ ય કુંભકઃ ।
મુંચેદ્વાયું તતશ્ચોર્દ્ધં શ્વાસોમેકેન યોગવિત્ ॥
નિઃશ્વાસયોગયુક્તસ્ય ઊર્દ્ધવાયું સ રેચયેત્ ।
રેચકસ્વષવિખ્યાતઃ પ્રાણં સ યમકારકઃ ॥
યુત્તદ્વૃદિ સ્થિતં પદ્મ મધ્યે મુખ વ્યવસ્થિતં ।
વિકસત્યેય પૂર્વં? તુ પુરકેન તુ પુરિતં ॥
ઊર્દ્ધશ્રોતો ભવેત્ પદ્મં કુંભકેન નિરોધિતં ।
રેચકેન તથા ક્ષિપ્તઃ સમ્યક્ પ્રાણહરેણ તુ ॥
મુક્તા હૃદય પદ્મં તુ ઊર્દ્ધશ્રોતો વ્યવસ્થિત ।
રેચિતો ગચ્છતિ હૃદ્ધં પ્રક્ષિભિત્વા ક્ષણેન તુ ॥
ભિત્વા કપાલ દ્વાર તુ જીવો હ્યર્દ્ધં સરેચિત ।
સદાશિવ પદં ગત્વા ન ભૂયો જન્મમાપ્નુયાત્ ॥
આયામં ત્રિપતે તસ્ય નાનાસ્ય તુ કદાચન ।
સ જીતો જીવ લોકસ્ય મયા પ્રોક્તઃ સમાસતઃ ॥
યથાનુક્રમયોગેન સૃષ્ટિં રુદ્દેશતોચ્યતે ।
૧૭૫અ)
ચંદ્રાગ્નિરિદ્ધિસંયુક્તા આદ્યાકુણ્ડલિની તુ યા ।
હૃત્પ્રદેશે તુ સા જ્ઞેયા અંકુરાકારસંસ્થિતા ॥
સૃષ્ટિન્યાસં ભવેત્ તત્ર સ વિસર્ગા વલંવનાત્ ।
સ્રવંતં ચિંતયે તસ્મિન્ ન મૃતં સાધકોત્તમઃ ॥
અગ્નિમાત્મકં યવં જગત્સ્થાવરજંગમં ।
ઇત્યેવં નિયતસ્થા તુ ચિંતયેત્ સાધકોત્તમઃ ॥
સ્વદેહં ચિંતયેદ્ વિદ્વાન્ દિવ્યરૂપં મનોહરઃ ।
શિવાચ્છક્તિશ્ચ સકલમીશ્વરં તદનંન્તરં ॥
શુદ્ધવિદ્યા પંચ પંચ શુદ્ધતત્વં પ્રકીર્તિતં ।
માયા કાલશ્ચ સકલા નિયતિં રાગમેવ ચ ॥
અવિદ્યા પુરુષં તસ્માત્ પ્રકૃતિસ્ત્રિ પ્રણાત્મિકા ।
મનોબુદ્ધિરહંકારસ્તથા બુદ્ધિંદ્રિયાણિ ચ ॥
કર્મેન્દ્રિયાણિ વિષયો ભૂતાનિ ક્રમસો ભવેત્ ।
ઇદં યોભ્યસતે હ્યેવં અમૃતં સર્વતો મુખં ॥
અચિરેણૈવ કાલેન સા સિદ્ધિફલભાગ્ ભવેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે કાલાધિકરણપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ન બુદ્ધ્યતિ પ્રસાદં યઃ પંચમંત્રં મહાતનું ।
અષ્ટત્રિંશકલોપેતં નર આચાર્ય ઉચ્યતે ॥
૧૭૫બ્)
પ્રસાદં સમ્યગજ્ઞાત્વા દીક્ષાં યઃ કુરુતે ગુરુઃ ।
અધસ્તાચ્છિષ્યમાન્માનં નયતે નાત્રસંશયઃ ॥
પ્રસાત્મક? શિખાં તસ્થો યસ્તુ દીક્ષાં કરોતિ સઃ ।
આચાર્યઃ સહ શિષ્યેણ શિવસા યોજ્યતાં વ્રજેત્ ॥
દેવદાનવગન્ધર્વા સ યક્ષોરગરાક્ષસાઃ ।
કિન્નરાપ્સરસઃ સિદ્ધા પ્રસાદાત્ સંભવંતિ હિ ॥
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ ઇંદ્રશ્ચંદ્રો બૃહસ્પતિઃ ।
પ્રજાપતિસ્તથા દૈત્યાઃ શુક્રઃ સ્કંદો ભૃગુસ્તથા ॥
યે ચાન્યે પ્રાણિનઃ કેચિત્ સર્વ પ્રોક્તાઃ પ્રસાદજાઃ ।
એતે વામ્ય? ચ વહવો ઋષયઃ સંશિત વ્રતાઃ ॥
વ્યાયંતિ પરમં હંસં પ્રસાદં નામનામતઃ ।
વિભાગં વામ્ય?વક્ષ્યામિ યં જ્ઞાત્વા મૃતમ્સ્નુતે ॥
સદ્યશ્ચાષ્ટ કલાયુક્તમકારાક્ષરજંવિદુઃ ।
વિદ્યાદુકારજં વામમઘોરં તુ મકારજં ॥
વિંદુજઃ પુરુષો જ્ઞેયઃ ઈશાનં ચ શિખાત્મકઃ ।
પ્રણવસ્ય પ્રસાદસ્ય નાન્તરં કલ્પયેત્ ક્વચિત્ ॥
સદ્યઃ અકારવર્ણાન્ત નિવૃત્તિ બ્રહ્મણા યુતા ।
ઇત્યેવં પાર્થિવં તત્વં પંચધાસંવ્યવસ્થિતં ॥
૧૭૬અ)
ઉકારં વામદેવં તુ વરુણં વિષ્ણુદૈવતં ।
પ્રતિષ્ઠાં તુ કલા તત્ર પંચધા તત્ર કલ્પયેત્ ॥
અર્દ્ધચન્દ્ર તથાઘોરં વિદ્યારુદ્રમથા નલં ।
તત્વમેવમકારં તુ પંચૈધા પરિકલ્પયેત્ ॥
વિંદુ તત્પુરુષં શાંતિ કલાવાયુમથેશ્વરાઃ ।
પંચધા કલ્પયેદૂર્દ્ધ નાદં વિંદુ દ્વયતગં ॥
નાદં બીજમથોંકારં ઈશાનાં તુ સમુત્થિતં ।
સદાશિવં તથા કાશઃ શાંત્યતીત કલા સ્થિતા ॥
બ્રહ્મણૌ હૃદયં સ્થાનં કણ્ઠે વિષ્ણુ વ્યવસ્થિતઃ ।
તાલુદેશે સ્થિતો રુદ્રઃ કાકભ્યામીશ્વરં સ્થિતઃ ॥
સદાશિવં બ્રહ્મરંદ્ર યાવચ્છક્ત્યન્ત ગોચરં ।
તદૂર્દ્ધદ્વાદશાંતે તુ શિવઃ સાક્ષાદ્ વ્યવસ્થિતઃ ॥
સદ્યોસ્યાષ્ટકલા યુક્તં લકારાક્ષરં સંભવં ।
વિદ્યાદ્વકારજં વામમઘોરં ચરસંભવં ॥
દશત્રિકલવામં તુ વહુરૂપં કલાષ્ટભિઃ ।
જિંદ્રજં પુરુષં વિદ્ધિ ચતુષ્કલમિદં હરં ॥
ષટ્ પ્રમેયમથેશાનં કલાપંચ પરાજિતં ।
ષષ્ઠં તુ યત્પરં તત્વમસાદૃશાગુણૈઃ સ્થિતં ॥
તસ્ય દેહો ન વક્તવ્યઃ પ્રાક્તતૈર્ગુણસંભવૈઃ ।
૧૭૬બ્)
જ્ઞાત્વા પરમતિશ્રેણી પંચસંસ્થાન યામિની ।
જ્ઞાતમેવ સકૃદ્યેન વિસ્મૃતેષિત દેવતા ॥
તત્કાલ એવમુસ્ય?સૌ યદા જ્ઞાતં હિ તત્પદં ।
પ્રસાદ પ્રણવાભ્યાં વિભાગઃ કથિતા મયા ॥
પ્રસાદ પ્રણવાભ્યાં તુ નાંતરં કલ્પયેત્ ક્વચિત્ ।
પ્રણવં યેન જાનંતિ યે ભ્રમન્તિ ભવાન્તરે ॥
જ્ઞાત્વા પ્રણવ સદ્ભાવં કોનમુચ્યતે બન્ધનાત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે પ્રસાદપ્રણવવ્યાપ્તિપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શિવજ્ઞાનં યથા સ્થિતં ।
દેહસ્થઃ કંસકલો જ્ઞેયો નિષ્કલો દેહવર્જિતઃ ॥
આપ્તોપદેશ સમાપ્તૌ? સર્વતઃ કિમપિ સ્થિતઃ ।
હંસહંસતિ યો બ્રૂયાદ્ વસો દેવઃ સદાશિવઃ ॥
ગુરુવક્ત્રા તુ લભ્યેત પ્રત્યક્ષં સર્વતો સુખં? ।
તિલૈષુ ચ યથા તૈલ પુષ્પૈગંધં સમાશ્રિતઃ ॥
પુરુષસ્ય શરીરેસ્મિન્ સ વાહ્યાભ્યંતરે સ્થિતઃ ।
ઉલ્કાહસ્તો યથા કશ્ચિદ્રવ્યમાલો કૃતાં વ્રજેત્ ॥
જ્ઞાનેન જ્ઞેય માલોક્ય તદાજ્ઞાનં પરિત્યજેત્ ।
પુષ્પં તુ *?તુલં વિંદ્યા ગંધસ્તસ્ય તુ નિષ્કલઃ ॥
૧૭૭અ)
વૃક્ષં તુ સકલં વિદ્યા ચ્છાયાસ્તસ્ય તુ નિષ્કલા ।
સકલા નિષ્કલો ભાવઃ સર્વત્રૈ વ્યવસ્થિતઃ ॥
સકલૈ સકલં જ્ઞેયં નિષ્કલૈ નિષ્કલં તથા ।
દેહાતીતં પરં વિદ્યા નાભાગ્રદ્વાદશાંગુલ ॥
તદતં તુ વિજાનીયાત્ તત્રસ્થો વ્યાપયેત્ પ્રભુઃ ।
નનોપ્યન્યત્ર મે ક્ષિપ્તં ચક્ષુરનાત્ર પાતી ॥
તથાપિ જ્ઞાનિનાં યોગો અવ્યુચ્છિન્નઃ પ્રવર્તતે ।
એતં તુ પરમં ગુહ્યં મિત્યેતત્ પરમાક્ષરં ॥
નાતઃ પરતરં કિંચિન્ નાતઃ પરતરં શિવઃ ।
શિવજ્ઞાના મૃતં હ્યેતત્ સંક્ષેપાં ન તુ વિસ્તરાત્ ॥
કથિતં દેવદેવેન પરમાક્ષર નિર્ણયં ।
એતંતે શિવસદ્ભાવં શિવવક્ત્રાદ્વિનિઃસૃતં ॥
ગુહ્યાંગુહ્યતરં ગુહ્યં ગૂહિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ।
ના શિષ્યાય પ્રદાતવ્યં ના પુત્રાય કદાચન ॥
ગુરુદેવાય ભક્તાય નિત્યં ભક્તિરતાય ચ ।
પ્રદાતવ્યમિદં શાસ્ત્રમિતરેષાં ન દાપયેત્ ॥
દાતારો નરકા યાંતિ ન સિદ્ધ્યંતિ કદાચનઃ ।
શિવામૃતમિદં ખ્યાતં સત્યં સત્યમિદં તવ ॥
એવં જ્ઞાત્વા તુ મેધાવી વિચરેત્ સ્વં યથાસુખં ।
ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી ચ વાનપ્રસ્થોપભિક્ષુકઃ ॥
૧૭૭બ્)
યત્ર તત્ર સ્થિતો જ્ઞાની પરમાક્ષર કિં સદા ।
વિષયી વિયયા શક્તો યાજિ? દેહાદિકે? શિવં ॥
જ્ઞાનાદેવાશ્ચ શાસ્ત્રસ્ય યયં? વસ્થાપિ? માનવઃ ।
બ્રહ્મહત્યાશ્ચ મેધ્યભ્યાં પાપપુણ્યેન લિપ્યતે ॥
પુનરેવં પ્રવક્ષામિ પ્રત્યક્ષ યજનં ક્રમાત્ ।
સૂર્યયા ગ્રહણે વત્સં પ્રત્યક્ષં યજનં સ્મૃતં ॥
વાક્યથાતીત વિષયં પ્રાપ્યશાન્ત પરં પદં ।
સોમાદયેત્ હૃત્પદ્મૈ પ્રત્યક્ષં યજનં તથા ॥
જ્ઞાતવ્યં સાધકેંદ્રેણ સંજ્ઞામાત્રમનન્તકં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે પ્રત્યક્ષયજનપટલ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
લિંગોદ્ધારં પ્રવક્ષ્યામિ નૈષ્ઠિકાનાં તુ ષણ્મુખ ।
પંચાર્થ કાલ વક્ત્રાનાં સર્વપાષણ્ડિકેષુ ચ ॥
ત્રિરાત્રં પંચરાત્રં વા ક્ષપયિત્વાધિ વાસયેત્ ।
હૃત્મંત્રેણ તુ કર્તવ્યં વ્રતસંહારમુદ્રયા ॥
માત્રિકાં વિન્યસેત્ તત્ર વિધિ દૃષ્ટેન કર્મણા ।
અષ્ટપન્નં લિખેત્ પદ્મં વીથિકા દ્વારભૂષિતં ॥

સંહાર ક્રમ યોગેન મત્રિકાં તત્ર પૂજયેત્ ।
પૂજયિત્વા વિધાનેન સર્વતોદ્ધોમમાચરેત્ ॥
૧૭૮અ)
પંચપંચાહુતી દદ્યાત્ પ્રતિવર્ણે યથા ક્રમાત્ ।
હૃત્મંત્રેણ તુ કર્તવ્યં સંહારેણાથ બુદ્ધિમાન્ ॥
એવં કૃત્વા યથાપૂર્વ જનયેત્ તત્ર નૈયિકં ।
ઇષ્ટિ સંહારિણીં સ્કંદ કૃત્વા વૈ નૈષ્ઠિકૈ * *? ॥
સૃષ્ટિ સંહાર યોગેન કૃત્વા શુદ્ધ્યંતિ નૈષ્ઠિકાઃ ।
આશક્તા વિષયોનં કર્મદોષૈ ન લિપ્યતે ॥
ઇતિ પાષણ્ડિકાનાં તુ યતીનાં ભાવિતાત્મનાં ।
લિંગોદ્ધારં પ્રકર્તવ્યં ગૃહસ્થો પાદનાય તુ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે લિંગોદ્ધારપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ઉક્તાતિ યોગાભ્યાસરતાત્મનાં ।
આત્મનો ન વધઃ કાર્ય ફલમુદ્દિશ્યમંત્રિણા ।
ન ચ દુઃખેન તત્કાર્યં ન ચ કામાનુ રોધતઃ ॥
યદિ નિર્વેદમાપન્નઃ પ્રાપ્તભોગોથ વા નરઃ ।
ધારણાનુ ક્રમેણૈવ શિવે પ્રાણા પરિત્યજેત્ ॥
નિયમ્ય વિષયા યત્નાત્ શબ્દાદ્યા નિંદ્રિયાણિ તુ ।
નિયમા ઇંદ્રિય ગ્રામમનસા બુદ્ધિ ગોચરે ॥
અંહંકારપદં ત્યક્તા કારણાદિ ક્રમેણ તુ ।
અહં બ્રહ્માદિ ભાવેન યાવત્ સકલ ગોચરં ॥
વાડં ચ કરણં કાર્ય સેતું યુક્ત્યા વિલંઘયેત્ ।
માત્રાશતં મરુત્ પ્રાપ્ય કુંભયેત્ તદ્વદેવ હિ ॥
૧૭૮બ્)
વિરે ચ બ્રહ્મરંધં તુ રેચયે રચત્સનૈઃ ।
ભેદયિત્વા કપાલોર્દ્ધ યાતિ જીવઃ પરે પદે ॥
ન ભૂયો જન્મમાપ્નોતિ રસવિદ્ધમિ ચારકં ।
તતોન્તૈષ્ટિઃ કર્તવ્યા સમયાદિ ચતુષ્ટયે ॥
અયુક્તસંશયાનાં વિશેષતઃ ।
શાસ્ત્રાન્તર પ્રપનાનાં તથા તૃપ્તિ ક્રિયેષુ ચ ॥
અનેષ્ટિર્યત્નતઃ કાર્યા નાન્યથા પરમાપ્નુયાત્ ।
આચાર્યેણ ચતુર્ણાં તુ સાધકેન ત્રયસ્ય તુ ॥
દ્વાભ્યાં તુ પુત્રકેણૈવ સમયજ્ઞૈઃ સ્વસંતતૌ ।
અભાવાચ્ચૈવ? સર્વેષાં સમયજ્ઞે ન કારયેત્ ॥
નદીતીર સમાસાદ્ય ગોમયે નોપલેપયેત્ ।
કલસં વાસ્તુ કલસં સંપૂજ્યવિધિવત્ તતઃ ॥
સ્થણ્ડિલે હસ્તમાત્રં તુ શિવં સંપૂજ્ય તર્પયેત્ ।
તદ્વદ્ધોમં પ્રકર્તવ્યં શિવસંપૂજ્યપૂર્વવત્ ॥
મૃદ્ભસ્મ ગોમયો ઘૃષ્ટં સોધિતવ્યં સિવાસિના ।
સવમહૃત્ય તત્રાગ્નૌ દક્ષિણસ્યા દિશિ ન્યસેત્ ॥
પ્રોક્ષિતસ્યાદ્દૂલિત સ્યાથ ચિંતયેત્ પ્રણવં હૃદિ ।
સકલીકૃત્ય સંપૂજ્ય તતો હોમં સમાચરેત્ ॥
૧૭૯અ)
તદા વ્યાનં શિવં ધ્યાત્વા તં દેવાય નિવેદયેત્ ।
પ્રતિગૃહ્ણી સ્વભાવેન શાધ્યામેનાં મહાહુતીં ॥
એવમુક્તા શિવં દેવમુભયસ્થં વિ * * ર ।
તતસ્તમિંધને નાગ્નિં પ્રશક્તેન નયે ચ્છિવં ॥
અવ્યુચ્છિંનાં તતો ધારામસ્ત્રં કુંભેન દાપયેત્ ।
અખણ્ડમણ્ડલાકારં શિવમસ્તુ તવાધુના ॥
સ્નાત્વૌદકં તતો દદ્યાત્ પુનઃ સ્નાત્વા શિવં યજેત્ ।
પશ્ચિમાન્તેન્ત પર્યન્તમાવર્ત્યશવસોધને ॥
શિષ્યૈર્વા ગુરુસંવંધા ગુરુસંબંધિનસ્તથા ।
જપહોમાદિકં કર્મ કર્તવ્યં ચ પરસ્પરં ॥
પુત્રઃ શિષ્યસ્તુ વિજ્ઞેયો ભ્રાતા વૈ પુત્રકો મતઃ ।
નિત્યં સમય નિષ્ઠશ્ચ પુત્રકશ્ચ તથા મતઃ ॥
સાધકાઃ પુત્રકો ભ્રાતા સમયી પુત્રપૌત્રકઃ ।
આચાર્યસ્તુ પિતા તત્ર સર્વેષાં તુ ક્રિયાવતાં ॥
દિનૈકં સાવકં તેષાં શાવા શૌચ નિમિત્તતઃ ।
ગૃહસ્થો લોકમાર્ગં તુ મનસાપિ ન લંઘયેત્ ॥
લોકિક્યા ચારાનુક્ષયેણ સૂતકં યાતિ સમ્મતં ।
પરમાર્થ તયા પુંસા સૂતકં ન ભવેત્ ક્વચિત્ ॥
તે સા દંતેષ્ટિ કર્માત્ર સમાસાત્ કથિતં મયા ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે ઉક્ત્રાત્યા અન્તેષ્ટિપટલં ॥
૧૭૯બ્)
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ નિઃસંશાનાં તપશ્વિનાં ।
યતીનાં યાત વિઘ્નાનાં સૂતકાય હતાત્મનાં ॥
વાહ્યો પરત શક્તીનાં માનસયાગમીરિતં ।
કાર્તિકેય ઉવાચ ॥
દીક્ષિતાનાં મહાદેવ સૂતકં વિદ્યતે કથં ।
યેદ્યસ્તિ ચેત્ તદા તેષાં દીક્ષયા કિં કૃતં વિભૌ ॥
ન જાતેન શરીરસ્ય દીક્ષા પ્રોક્તા પુરાત્મનઃ ।
યદાસૌ દીક્ષિતઃ કસ્ય સૂતકં કથયસ્વ મે ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સબીજા ચૈવ નિર્બીજા દીપપ્રોક્તા દ્વિધા પુરુઃ ।
મોક્ષદા દેહ પાતેન સ બીજા બીજતઃ સ્થિતાઃ ॥
સદ્યો નિર્વાણ દીક્ષા તુ કર્મ સામ્યાત્ પુરોદિતા ।
બાલાદીનાં તુ નિર્બીજા સમયાચાર વર્જિતાઃ ॥
સ બીજા ચૈવ શક્તાનાં સમયાચાર સંયુતાઃ ।
દ્વિવિધાયામપિ તથા દીક્ષિતાનાં શિખા હુનેત્ ॥
યા પ્રાગ્વત્ ખણ્ડસંયુક્તા દીક્ષા સા શિવ ધર્મિણા ।
શિખા ચ્છેદં વિના તદ્વ જ્ઞેયો માલોકધર્મિણી ॥
નિત્યહાનિર્ન તેષાં તુ યેષાં સ્યાસ્થિવધર્મિણી ।
વસિન્તત્ર પૃથક્ પાક્યા સ્નાના તત્ર્ય યુતા ચ્છુચિઃ ॥
૧૮૦અ)
તદન્નત્વસ્વતંત્રાચ્છુદ્ધિ નાન્યતો ન્યથા ક્વચિત્ ।
અહન્યહનિ કર્તવ્યમંતર્યાગં દિનત્રયં ॥
ચતુર્થેહનિ નિત્યં તુ કર્તવ્યં તેન પૂર્વવત્ ।
લોકધર્માત્મિકા દીક્ષા કૃતા યેષાં ષડાનન ॥
તેષાં વૈ સુતકે પૂજા વિનિવર્તતે શાંકરિ ।
તૈરેવ સંપ્રકર્તવ્યમંતર્યાગં યથાર્ચિતં ॥
પ્રમાણૈર્ગીતકૈસ્તોત્રૈ સંતોષ્યઃ પરમેશ્વરઃ ।
અતોન્યથા પિશાચત્વં યોત્યસૌ કતિકાસુત ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન માનસં યાગમાચરેત્ ।
ન કેવલં ધ્યાન તિષ્ઠયંતિભિઃ પર્યુપાસ્ય તે ॥
યાવત્ સંપાત વિઘ્નં ચ માનસં યાગમભ્યસેત્ ।
ઉપવિશ્યાસને શુદ્ધે દ્વાત્રિંશાગુલસમ્મિતં ॥
ત્ર્યંશોચ્છતે ચતુઃપાદે મૃદુપટ્ટાદિ સહ્યતે ।
તત્રાસનાષ્ટકાનાં તુ મધ્યાદેકં તુ વંધયેત્ ॥
સ્વસ્તિકં પદ્મસંજ્ઞં તુ વીરચંદ્રાર્દ્ધમેવ ચ ।
પ્રસારિતં યોગપટ્ટં ચ પર્યકં ચ યથાસુખં ॥
દ્વિગુણં પૃષ્ઠતો નીત્વા વામપાદસ્ય દક્ષિણં ।
તિર્યક્તં દ્વિગુણં કૃત્વા જંઘાલગ્નં તુ સ્વસ્તિકં ॥
ન્યસેદ્વિગુણમન્યોન્યં પાદમેકં તથોત્તરં ।
પદ્મમેવં વિદ્ધિ ચંદ્રાર્દ્ધં લેશતઃ શૃણુ ॥
૧૮૦બ્)
તદ્વત્ પાદ દ્વયં કૃત્વા સ્વતલાન્યોન્ય સંસ્થિતં ।
ચંદ્રાર્દ્ધમેવં કથિતં વીરાસનમતઃ શૃણુ ॥
દ્વિગુણં પાતિતં વામં પદં દક્ષં તદૂર્દ્ધ્વતઃ ।
કૃત્વા ન્યોન્ય તલસ્થં તુ વીરાખ્યં પદમુચ્યતે ॥
દ્વૌપાદૌ દ્વિગુણો કૃત્વા તિર્યદૂર્દ્ધં યથાક્રમં ।
ન્યાસીત્યાલી યથા પટ્ટં શ્રિતશ્લિષ્ટાગુલીયકૌ ॥
પાદદ્વયં પ્રસાર્યાથ સમ્મુખં સુપ્રણામિતં ।
પૃષ્ઠતો યયધાનસ્થં પ્રસાર્યાથ કરદ્વયં ॥
પર્યંકં તત્સમાખ્યાતં યથાસંસ્થં યથાસુખં ।
અભ્યસ્તં માસનં વદ્ધામયૂરાંચિતમસ્તકઃ ॥
જિહ્વાતાલુતલે કૃત્વા દંતૈર્દન્તાન્ન શંસ્પૃશેત્ ।
કૂર્મમુદ્રા તતો વધ્વા લિંગાખ્યા વા ધ્વજાત્મિકાં ॥
અક્ષં સમાનયેત્ પૂર્વમિંદ્રિયાર્થ ગતં શતૈઃ ।
તસ્યસ્થિર્યં તદા કાર્ય માનસં પ્રણવં સ્મરેત્ ॥
તતો દેહતરોઃ કાર્યા શોષણ દહનં ક્રમાત્ ।
ઉદ્દુષનં રેચકેન તેનૈવાત્ પ્લનનં તથા ॥
આધારશક્તઃ શક્ત્યંત માનસં પ્રણભં સ્મરેત્ ।
વિદ્યાત્મ વેદરૂપેણ મૂર્તિન્તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ॥
પ્રણવામૃત કુંભે ચ ન પંચ બ્રહ્મમયેન ચ ।
શિવાબુ પૂરિતે નૈવ સંશિક્તં મનસા સ્મરેત્ ॥
૧૮૧અ)
પરમા વાહ્ય તત્રૈવ વ્યાપકં વહિરન્તરં ।
તત્ર હૃત્પુણ્ડરિકે તુ કર્ણિકોપરિચિંતયેત્ ॥
સૂર્યાયુતસમપ્રખ્યં સકલાકલરૂપતઃ ।
આહ્વાનં સ્થાપનં ચૈવ સંનિધાનં નિવેશનં ॥
પાપમાચમૈનં સ્નાનં વસ્ત્રં પૂપસ્રમાદિભિઃ ।
દિવ્યૈર્વિલેપનૈર્વસ્ત્રૈર્ભૂષણૈરર્ચયેત્ તથા ॥
વિતાનધ્વજચ્છત્રૈશ્ચ નરયાતૈ અદર્પ્યણૈઃ ।
દિવ્યોપચારૈઃ સંપૂજ્ય સંપૂર્ણૈ માનસૈઃ શુભૈઃ ॥
જપં તુ માનસે કાર્યં સૂત્રં ચૈવ પ્રદક્ષિણ ।
પૂજામેવં તુ નિર્વર્ત્ય હોમાગારં તતો વ્રજેત્ ॥
વૃષવષ્કં તુ રાલે તુ સ્થિતં કુણ્ડં ત્રિમેખલં ।
ત્રિકોણં વર્તુલં મતઃ સોમાગ્નિરવિ મેખલં ॥
વિકલ્પાહુતિ હોમસ્તુ શક્તિ હસ્તેન કારયેત્ ।
ઇંદ્રિયાહુતયઃ પંચ જુહુયા સર્વસંયુતાઃ ॥
મંત્રિણો સ્થાપ્ય નાદં તુ મનોધારાં વિભિક્ષિયેત્ ।
માનમસ્ય પદં પ્રાપ્ય બ્રહ્માદીનામ ગોચરં ॥
પ્રાણોદયં સમાશ્રિત્ય ત્રિમુષ્ણાતં ક્રમાદ્ વ્રજેત્ ।
સોમસૂર્યલયં યત્ર તત્ર સ્થિત્વા યથાસુખં ॥
તતો ભ્રૂદ્ધારમાશૃત્ય મંત્રવીર્યં સમાક્રમેત્ ।

તદા ક્રમ્ય વલં મંત્રી સર્વૈશ્વર્ય પદં લભેત્ ॥
ન ધ્યાનં ન તથા ધ્યેયં ન ધ્યાતા તત્ર વિદ્યતે ।
૧૮૧બ્)
નમ્રમાતા પ્રમાણં વા પ્રમેયં નાત્ર વિદ્યતે ॥
કિંતુ પ્રતીતિ માત્રં તુ તત્ર સત્તા પ્રજાયતે ।
પૂજાધ્યાનં તથા હોમં તતઃ સંભોઃ સમર્પયેત્ ॥
ઇત્યેવં માનસં યોગં સર્વેષાં સર્વકામદં ।
અકૃતિમં પ્રધાનં તુ તેનાન્તર્યાગમારભેત્ ॥
વાહુયાગ સ્મૃતં વત્સ અંતર્યાગા તુ સારતઃ ।
અંતર્યાગસ્ય પુરતો કલાનાર્ઘન્તિ ષોડશીં ॥
વાહ્યયાગં મહાસેન વહિરં સંપ્રકીર્તિતં ।
યો યથે ચ સમર્થશ્ચ વહિયોગં પ્રકલ્પયેત્ ॥
સકૃત્સમ્યગાથા શક્ત્યાયઃ પૂજયતિ વૈ શિવં ।
અનંતે સત્વમાપ્નોતિ વિદ્યાભોગપરિસ્ફુટં ॥
કિંતુ દેહાવાસનં તુ યઃ પૂજયતિ ભક્તિતઃ ।
સ શિવઃ સર્વકૃદ્યદ્વજ્જીવ? અન્તશ્ચ કથ્યતે ॥
યસ્યા યસ્યામવસ્થા યા તસ્યા તસ્યા સ્મરેચ્છિવ ।
તિષ્ઠન્ ગચ્છન્ સ્વપન્ જાગ્રન્ ભુંજના મૈથુનૈ રતઃ ॥
યઃ શિવાર્પિત ચેતસ્થો મુક્તિભાક્ મન ચાન્યથા ।
મુદ્રામણ્ડલમંત્રાશ્ચ શિવદેહાદ્ વિનિર્ગતાઃ ॥
સર્વશિવમયં જ્ઞેયં યત્કિંચિત્ સ ચરાચરં ।
શિવ તત્વમવિજ્ઞાય મંત્રવિદ્યાદિ મણ્ડલં ॥
૧૮૨અ)
મૃત્પિણ્ડવં તુ વિજ્ઞેયઃ પતિત્વં તુ ભવેત્ તથા ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન મંત્રવીર્યં સમાક્રમેત્ ॥
વાચ્યવાચકયોરૈક્યં જ્ઞાત્વા ક્ષય ફલપ્રદં ।
વાચ્યં મંત્રા સ્થિતાઃ સર્વ તસ્માદ્ વાક્યં સમાશ્રયેત્ ॥
રાત્રૌ સંપૂજયેદ્ દેવં દિવા હોમં પ્રકલ્પયેત્ ।
સંધ્યાસુ ચ તથા ધ્યાનં દિવા રાત્રૌ જપઃ સ્મૃતઃ ॥
દિવા તુ નામ સંકુર્યા જપં રાત્રૌ તુ રાજસં ।
સંધ્યાયા સાત્વિકઃ પ્રોક્તો જપઃ સર્વાર્થસાધકઃ ॥
વિસ્યષ્ટસ્તોમસઃ પ્રોક્તા રાજસો પાંશુ રુચ્યતે ।
મનસા સાત્વિકઃ પ્રોક્તો જપઃ સર્વાર્થસાધકઃ ॥
તામસં ક્રૂરકર્માદૌ વસ્યાદિષુ ચ રાજસં ।
સાત્વિકં દિવ્યભિદ્વ્યાનાં જપં યોજ્યં પ્રયત્નેનઃ ॥
પ્રાણ વૃત્તિ નિરોધેન તજ્જપં સાત્વિકં મતં ।
મનઃ ચિચ્છક્તિમંત્રાશ્ચ પ્રાણાશ્ચૈવ શિવં તથા ॥
લૈલીભૂતં યદા વત્સ જપં તત્ પરમં મતં ।
સંજ્ઞાવીર્યમથાશ્રિત્ય જપં સર્વાર્થસિદ્ધિદં ॥
નપુંસિ ન પરે મંત્રઃ ફલદઃ કિંતુ શક્તિગઃ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે અન્તર્યાગપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
યોગાભ્યાસઃ પ્રકર્તવ્ય સુસહાયઃ સમાવૃત્તઃ ।
૧૮૨બ્)
અસહાયો યદા ચૈકઃ કર્તવ્યં તુ કમણ્ડલું ॥
હસ્તોતારમયં શસ્તં શલ્વજં વાથયાથાવં ।
બીજપૂરાહૃતિં કાર્યં દ્વાદશાંગુલમુર્ચ્છિતં ॥
ત્ર્યંગુલં મૂલજા દ્વેશા ત્ર્યંગુલં કંઠદેશત્ ।
વેદાગુલોચ્છિતા ગ્રીવા પરિણાહાત્ તથા મતા ॥
તદૂર્દ્ધ ત્ર્યંગુલં ચ્છત્રં તદર્દ્ધ્યંબું વકં મતં ।
ઉચ્છ્રયેણ ચ વિસ્તારાત્ સુસૂક્ષ્ણં તત્ર નાલકં ॥
સાવિસ્ત્રી ત્ર્યંગુલા કાર્યા જઠરસ્યોપરિસ્થિતાઃ ।
પૂરયેત્ તેન માર્ગેણ યાવદ્વૈ ગલકાવધિ ॥
પંચપાનીયસંસોધ્ય પંચગવ્યેન ભસ્મના ।
શિવેનાષ્ટોત્તરં જપ્ત્વા જૃસંસ્થાપયેચ્છુચૌ ॥
નિવેદયેદઘોરાય તતઃ સંપ્રાધારયેત્ ।
નિત્યં ત્રિકટિકાયાં તુ ન ભૂમૌ ના શુચૌ ક્વચિત્ ॥
યથા ન સ્પર્શયેત્ તત્ર સ્પર્શાત્ યાગાં વિધીયતે ।
અથવાપિ પિવેદ્ ભૂયો મંત્રયે પૂર્વવત્ ક્રમાત્ ॥
શૌચં તેન સ્વયં કુર્યાન્ન ભ્રાંતિં તેન કારયેત્ ।
અસહાયૈઃ પ્રકર્તવ્યં નિયમેન કમણ્ડલું ॥
ન ગૃહસ્થૈઃ પ્રકર્તવ્યં શૌચં કાર્યં સ્વયં ક્વચિત્ ।
કમણ્ડલુ વિધાનં તુ સંક્ષેપેણ પ્રકાશિતં ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે કમણ્ડલુપટલં ॥
૧૮૩અ)
કાર્તિકેય ઉવાચ ॥
ગૃહસ્થાના વિશેષેણ સંસ્કારં વક્ત્ર મર્હસિ ।
મૃતોદ્ધારં તથા દીક્ષા કથં કેષુ પ્રકલ્પયેત્ ॥
ક્રમાત્ સંક્ષેપતો દેવ જંતૂનાં હિતકામ્યયા ।
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
મૃતં તુ દીક્ષિતં જ્ઞાત્વા પ્રાર્થિતવ્યો મહાગુરુઃ ।
સ્નેહેન કૃપયા વાથ સહ શિષ્યૈ મહાત્મભિઃ ॥
સ્વનિત્યં કારયેદ્ યત્નાત્ તતો યા યા પ્રયત્નતઃ ।
તતો મૃતસમુત્થાય સ્થાનાદ્ યત્ર મૃતઃ પુરે ॥
અસ્ત્રં મત્રાભિજપ્તેન ગોમયેન મૃદંભસા ।
સુગંધા મલકૈઃ સ્નાપ્ય સર્વોષધ્યોદકેન તુ ॥
ચંદનેન સમાલભ્ય નાના પુષ્પૈશ્ચ વેષ્ટયેત્ ।
સુરક્તૈ વાસિતે તત્ર વાસસી હ્યધરોત્તરે ॥
પરિધાયો પવીતં ચ સોત્તરી તથા નવં ।
ઉત્તરીયં તુ શૂદ્રાણાં કિંતુ સૂત્ર વિવર્જિતં ॥
પવિત્રક દ્વયં તસ્મિન્ દાભ્યં યોજ્યાંગુલિ દ્વયે ।
પુષ્પૈઃ સુભૂષિતં કૃત્વા સ્થિતં યંત્રે પટા વૃત્તે ॥
ગૃહત્વાથ સ્વજાતીયૈ દીક્ષિતૈર્ન હ્યદીક્ષિતૈઃ ।
નયે તુ સંસ્કૃતં સ્થાનમસ્થુ ગારાદિ વર્જિતં ॥
ઉપલિપ્યપુરાત દ્વૈ સમીકૃત્ય યથાવિધિઃ ।
ભિક્ષાપાત્રં તથા ચણ્ડં સ્રુક્સ્રુવં રાક્ષસૂત્રકં ॥
૧૮૩બ્)
પાદુકે ત્વાસનં ચૈવ ઘંટા વે યોગ પટ્ટકં ।
ભદ્રપીઠાદિકં સર્વમર્ઘપાત્રકમણ્ડલું ॥
માત્રોપકરણં સર્વં તદીયંશપતાદિકં ।
હિરણ્યવસ્ત્રશાસ્ત્રં તુ ચ્છત્રમાનાદિકં તથા ॥
તચ્છ્રાદ્ધકાલે દાતવ્યં ગુરુણા ભાવિતાત્મનાં ।
નયે તસ્યાગ્રતઃ પૂર્વમર્ઘાંબુ કુસુમાદિકં ॥
ઉષયોગાં હિ યત્તદ્યુરર્ચનેત્ હોમકર્મણિ ।
તત્ર વૈશાન દિગ્ભાગે માસાદ્યૌ પરિસંગુરુઃ ॥
સકલીકૃત્ય ચાત્માનમંતર્યાગાદિ ચાર્ચનં ।
પરિશિસ્યસ્ય ચાન્યસ્ય આચાર્યસ્યાપિ કસ્યચિત્ ॥
સમયી પુત્રકાભ્યાં તુ દેશિકસ્ય તુ કારયેત્ ।
શાસનસ્થસ્ય ભક્તસ્ય મંત્રૈ વા વિદિતે સતિ ॥
પ્રણવેન તુ કર્તવ્યં પ્રસાદે નાથ ષણ્મુખ ।
પ્રણવેન તુ પુરાપીઠં વિદ્યાંતં તુ સંકૃ? ન્યસેત્ ॥
તત્રાર્ચયેત્ મહેશાનં કલસે સ્થણ્ડિલે તથા ।
તથા વહ્નૌ તુ સંપૂજ્ય તતઃ કર્મસમારભેત્ ॥
મૂલમંત્રં શતંસાષ્ટં તિલે નાગ્નેન વૈ યથા ।
સંહારક્રમ યોગેન સ્મૃત્વા મંત્ર તતો હ્યગં ॥
દત્વા પૂર્ણાહુતિં વત્સ તતશ્ચાર્ઘાંવુના તુ વૈ ।
તચ્છવં પ્રોક્ષણીયં ચ નાડયિત્વા વલોક્ય ચ ॥
૧૮૪અ)
ચક્ષુષાજ્ઞાનસૂત્રેણ કારણકારણાનુ ગતેન તુ ।
દત્વાર્ઘં પુષ્પં શિરસિ દૂરસ્થશ્ચાપ્યસંસ્પૃશેત્ ॥
આનાયા પૃષ્ઠ દેશે તુ કલસાભ્યાં શિખિધ્વજ ।
આસનસ્થા તુ કૃત્સ્નં તુ તં શવં યેન કેનચિત્ ॥
તદ્વીક્ષ્ય કુણ્ડદેશસ્થં સધાયોપવિશેત્ તતઃ ।
પ્રાક્કર્માપરિશૂદ્ધં તુ મૃત્તિ સંસ્કાર વર્જિતં ॥
જીવં ચ કેવલ્લી ભૂતં સામીપ્ય પવીગતઃ ।
મંત્રેણાહુપદેશહસ્થં કૃત્વા તદનુ યોજયેત્ ॥
પૂર્વાવસ્થં ચ પિણ્ડે ચ રત્નદીપો જ્વલપ્રભં ।
પ્રણવાંતે શિખાબીજં સંજ્ઞાં તદનુ યોજયેત્ ॥
તદતં તુ શિખાબીજં પ્રણવાતં ન્યસેત્ પુનઃ ।
આગચ્છા વાહને તસ્ય પૂરેણ્યાથ નિયોજયેત્ ॥
એવં સ્વસ્થાનગે કૃત્વા જીવં શુગ્રમતં તતઃ ।
વ્યાપારશક્તિસંપ્લુષ્ટં લુપ્તં સ્વકાષ્ટંમિવપાવકઃ ॥
દીક્ષયીત ક્રમેણાસ્ય લયહોમં તુ કેવલં ।
કર્તવ્યં ગુરુણા સમ્યક્ પૃથિવ્યાદિ ક્રમેણ તુ ॥
પરે તત્વે ધ્વસંયોજ્ય પૂર્ણાહૃત્યા તુ પૂર્વવત્ ।
દક્ષિણે નાત્મનાવાથ સંપ્રોક્ષાસ્ત્રોદકેન તુ ॥
તિલૈઃ સિદ્ધાર્થકૈરન્યૈર્મિશ્રીભૂતૈસ્તુ ષણ્મુખ ।
નાસ્તિ નેમિ વિહીનં તુ કાલચક્રં સમારભેત્ ॥
વામાવર્તં દ્વિષટ્કોણં વદ્વહિઃ કારયેત્ પરઃ ।
૧૮૪બ્)
કારવર્ણજ્વાલાંકં સ્વસ્તિક ત્રિતયાન્વિતં ।
તદ્વહિશ્ચતુરશ્રં તુ પંચરંગો જ્વલં શુભં ॥
પંચરેખાન્વિતં કાર્યં વજ્રાષ્ટક વિભૂષિતં ।
વિલોમ ગત્યા વામેન પણિના પાતયેદ્ રજઃ ॥
વિમાનવચ્ચિતિં કાષ્ઠૈ વિચિત્યતાં પુરોહિતૈઃ ।
ગોમયૈર્વાથ સંશુદ્ધૈર્મુક્તયે કાષ્ઠસંયુતૈઃ ॥
અંતકાશાદિતા વાથ નૈ-ઋત્યાં વાથ શંકરઃ ।
રોપણીયાસ્તથા * * *? ત્રિરાવર્તન વેષ્ટયેત્ ॥
પૂજાદ્રવ્યં સમસ્તં તુ નૈવેદ્યા *? ચ ષણ્મુખ ।
ઉપસંબાહ્યતૌ? * * *? વહ્નૌ કુણ્ડ ગતે તતઃ ॥
વિસર્જમંત્રં કુંભસ્થં શાસ્ત્રં પીણ્ડાગ્નિ મધ્યગં ।
ખત્વા તુ સિંચયેદ્ ભૂમિં કુંભસ્થેનાંભસા યથા ॥
શાસનં ચ તતઃ સર્વં દક્ષિણાભિ મુખં તતઃ ।
ચિતામુર્દ્ધ્નિ સ્થિત કુર્યાં તસ્ય કુણ્ડે વિનિક્ષિપેત્ ॥

ચિતતં યોગપટ્ટં ચ દક્ષિણે વાક્ષસૂત્રકં ।
વામહસ્તેગ્નિ પાત્રં તુ પ્રણીતં ચ કમણ્ડલું ॥
વામતઃ પાદુકે ચ્છન્નમુષ્ણીયં દક્ષિન્યસેત્ ।
અગ્રતો ભદ્રપીઠં ચ સૂત્રં મુદ્રા ગણં ચ યત્ ॥
સંપૂજ્યપુષ્પધૂપાદ્યૈશ્ચંદનેન તુ તાંચિતિં ।
પ્રજ્વાલ્યદર્ભ વિદ્યાલં કુણ્ડસ્થેન તુ વહ્નિના ॥
જ્વાલયેદ્ દક્ષિણા શાચ વીક્ષમાણસ્તુતા ચિતિં ।
૧૮૫અ)
ગુરુરભિમુખે સ્થિત્વા તસ્ય પૂર્ણાહુતિં ક્ષિપેત્ ॥
આમૂર્દ્ધાદ્ વક્ત્ર વિચરેત્ યજેત્ તત્રૈવ શ્રુક્ શ્રુવૌ ।
તતઃ કુંભસમાદાય વરુણા શાદિતઃ સુતઃ ॥
ક્ષિપેત્ નામૌદકી ધારાં વામતશ્ચ પરિદ્રમેત્ ।
નિક્ષિપ્યૈ દક્ષિણં સ્યાદીક કલસં ગગનોપરિ ॥
તત્ર સંસંરક્ષકં દત્વા ગુરુર્માલાજ્જયાશ્રયં ।
સદૈલે જલમાવિશ્ય મનસા ચોપસંહરેત્ ॥
પૂર્વોક્તં વિગ્રહ ન્યાસં સ્નાત્વાથ વિધિના તતઃ ।
ન્યાસમાચમનાદ્યસ્તુ કૃત્વા દદ્યાજ્જલાંજલીં ॥
ઉત્તરીયં પરિધાયા નામં વરં શુંચિ નિર્મલં ।
ઉદઙ્મુખાસને સ્થિત્વા મંત્રરાજં તતો જયેત્ ॥
સહસ્રં વા શતં સાષ્ટં ધ્યાન યુક્તેન ચેતસા ।
નેતારસ્તુ તદર્દ્ધં તુ તદર્દ્ધં ભાણ્ડવાહકાઃ ॥
પ્રાપ્તે નક્તે જપાંતે વા વિશેષેણ શિવં યજેત્ ।
જપહોમા વસાને તુ સમસ્તીયાં તતો ગુરુઃ ॥
તદ્વાદેવૈઃ(?) સ શિષ્યસ્તુ સંવૃત્તઃ શોકશાતયે ।
અસ્થિસંચયનં કાર્યં તૃતીયેહ્નિ સમાગતે ॥
યષ્ટ્વા પિત્રીશ્વરં રૂપં પૂષ્પાર્ઘ વલિ ધૂપનૈઃ ।
વિમલાંભસિનિક્ષિપ્ય અગાધે વા નદી જલે ॥
ભૂમાવથ કૃતે ખાતે હ્યસ્તાદ્ વિનિવેશ્ય ચ ।
૧૮૫બ્)
ન દીક્ષિતાનાં યત્નેન ક્ષિપેદસ્થીનિ કુત્રચિત્ ।
ઇત્યેતચ્છિવ ભક્તાનાં સંસ્કારયેદ્ યથોદિતં ॥
રહસ્યં પરમં ખ્યાતમપવર્ગ ફલપ્રદં ।
અનુષ્ઠેયમતસ્તસ્મા ચ્છિષ્યાણાં ગુરુણા સદા ॥
વિષ્યેણ?વા ગુરૂણાં રસ્ત્રીણામથ વિશેષતઃ ।
દીક્ષિતાનાં મહાયાગે મંત્રોપકરણં વિના ॥
સંસ્કારમખિલં માત્રં ગુરુણાપિ તુ નાથવા ।
સુતેન પતિના વાપિ કાર્યં નાદીક્ષિતે ક્વચિત્ ॥
કૃપયા ઘાતિતાનાં ચ સંદગ્ધાનાં વિશેષતઃ ।
યતિ ધર્માશ્રિતાનાં ચ કર્મ સંન્યાસિનાઃ તુ વૈ ॥
દાહમાત્રં તુ વિહિતં મંત્રપૂજા વિવર્જિતાઃ ।
પરોક્ષતે વિપન્નાનાં વિધાનમધુનોચ્યતે ॥
યેન યાંતિ પદં શંભો ન સદ્યોનાન્તર સ્થિતા ।
યશ્ચૈવ દીક્ષિતસ્તિષ્ઠેન્નાસનેસ્મિન્ મયોદિતે ॥
કિંતુ યે તુ દીક્ષિતાઃ પૂર્વં ન નિ *? ઢં શિવાર્ચને ।
મ્રિયંતે વા કૃતાર્થાશ્ચ સમયજ્ઞાથ પુત્રકાઃ ॥
તે સ્વ કર્મ વસાદ્યાંતિ કંચિત્ સ્થાનમસાસ્વતં ।
ભૂયસ્તસ્માર્ચ્ચિરણૈવ કેન વિદ્ધિ ગ્રહાત્મના ॥
કાલે શુભે શુભે દેશે ઉત્પદ્યતે શુભેન વા ।
પુણ્યં કુર્વીત પાપં ચ દેશકાલ તયે વસાત્ ॥
૧૮૬અ)
શુભેન કર્મણા મોક્ષમશુભેન પ્રાપ્નુવંત્યધઃ ।
એવં સંસ્થિતિમાપ્નોતિ હ્યષ સંનોસ્ત્વદીક્ષતઃ ॥
મૃતશ્ચાપિ પરોક્ષે તુ યદા વૈ ગુરુણા તથા ।
કૃપારપાસમર્થેન કાર્યં ઉદ્ધરણં મહત્ ॥
શરીરધર્મં સંસ્થેન યથા તદવધારય ।
વિધિવત્ મરણં જ્ઞાત્વા પુરાભક્તસ્ય કસ્ય સ્નાનાદિ હોમપર્યંતમાદૌ
કુર્યાત્ તથાહ્નિકં ॥
સંસ્કૃતસ્તૌ તુ સિદ્ધાન્તૌ તુ સિદ્ધાન્તે ઘૃતક્ષીર સમુપ્લવે ।
આહૂયપરયા ભક્ત્યા દેશિકાશ્ચ ક્રિયાવતા ।
ત્રયશ્ચૌદન્મુખાન્નાપી ચ ન્યાસ ક્રમેણ તુ ॥
ઈશઃ સદાશિવ શિવૌ તૃતીયં તત્ર કલ્પયેત્ ।
દ્વાવાદૌ પૂર્વવક્ત્રૌ તુ વિનિવેશ્યાસન દ્વયે ॥
કાલાગ્નિં ત્વથવાનન્તં દ્વાવેવં પરિકલ્પયેત્ ।
આપાદા મૂર્દ્ધ્નિ પર્યંતં દ્વાભ્યાં તુ મંત્ર દેહગં ॥
અક્ષતૈઃ પુષ્પધૂપશ્ચ દ્વયમાદૌ પ્રપૂજયેત્ ।
તત્રાજ્ઞાનં પ્રકર્તવ્યમીશસ્ય પિતૃસંજ્ઞયા ॥
સદાશિવાખ્ય મંત્રૈશ્ચ કલ્પયેચ્ચ પિતામહં ।
પ્રપિતામહ સંજ્ઞા તુ શિવમંત્રેણ કલ્પયેત્ ॥
વિવિધાનુ ક્રમેણૈવ અર્ઘપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
પ્રાર્થયિત્વા તતોનુજ્ઞા મંત્રેશં લિંગ વા યજેત્ ॥
૧૮૬બ્)
નિભવેનાર્ચયિત્વા દુત્માનાદ્યેન મહાત્મના ।?
ચંદના ભરણૈઃ સ્રગ્ભિઃ વસ્ત્રૈર્સ્રયૈ તથાર્ચનૈઃ ॥
દીપેન ચ ભક્ત્યાદ્યૈશ્ચ પાનૈઃ શુદ્ધૈઃ પ્રપૂરયેત્ ।
સ્તોત્ર મન્ત્ર નમસ્કારૈઃ મુસ્વનાભિરનન્તરં ॥
તમેવાનલમીધાતુ સન્નિધી કૃત્ય પૂજયેત્ ।
તતોસ્ત્ર મંત્ર જપ્તેન પાત્રમુદ્ધૃત્ય ભક્તિતઃ ॥
પિતૃયન્ધાન સિદ્ધ્યર્થ નૈવેદ્યં તૃતયં દદેત્ ।
વ્યંજનાદિ સમાયુક્તં મધ્વાદિ તિલ ભાવિતા ॥
સંપ્રોક્ષ્યવાસ્ત્રમંત્રેણ ક્રમાત્રિ નિવેદયેત્ ।
સંહારક્રમયોગેણ એકૈકસ્ય નિવેદ્ય ચ ॥
એવં સ્મૃત્વા તતો ધ્યાત્વા મંત્રૈઃ સવૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
નામગોત્રાદિના પ્રાગ્વચ્છિવં સંપ્રીણયેત્ તતઃ ॥
તથા વહ્નૌ તુ સંતર્પ્ય પ્રીણનં કારયેત્ તથા ।
ભોજનં ચ તતો દદ્યાત્ પૂજિતાનાં પુરા યુત ॥
યથા કામં તતઃ પૃચ્છે તૃપ્તિરસ્તુ પરં તવ ।
સ્વધા નામા તતો દદ્યા ચ્છિવસ્યાગ્રેથ દક્ષિણાં ॥
તતઃ પૂર્ણાહુતિં દદ્યાત્ કૃત્વા હૃદિસ્થં મંત્રરાટ્ ।
પ્રાગ્વન્ મધ્યે સન્નિવેદ્ય મૂલમંત્રાભિમંત્રિત ॥
૧૮૭અ)
સા તુ પુત્રં જનયતિ વહુકન્યા પ્રસૂયિની ।
જનયેચ્છાં કરં પુત્રં લક્ષ્મી સૌભાગ્ય ભાજનં ॥
જ્ઞાન ધર્મ ક્રિયા શક્તં સત્યવ્રત પરાયણં ।
પાદાર્ઘમાત્રમુદ્ધૃત્ય હૃત્મંત્રેણ તુ વૈ પુરા ॥
સ્વમન્ત્રેણ પિતૃન્ સર્વાન્ તત્ર સ્થાન ગતા સ્મરેત્ ।
અથતે નોદકે નૈવ નેત્રમંત્રેણ લોચને ॥
અપમાર્ગોદકં તદ્વૈ સ્થાને નિક્ષિપ્ય પાવને ।
ઇતિ મંત્ર મયં શ્રાદ્ધં જ્ઞાનધ્યાનસમન્વિતં ॥
સમયજ્ઞાતિકૈઃ કોપં ગુરૂણાં મંત્રસિદ્ધયે ।
પિત્રાદીનાં ચ સ્વસુતૈઃ ગુરુઃ શિષ્યા પ્રકંપયા ॥
સમય વ્રતપૂર્વાણાં શિષ્યાણા ભાવિતાત્મનાં ।
યદ્યત્રાપ્ય તુ યોગ્ય સ્યાત્ સ્રાધં સદ્દીક્ષિતસ્ય ચ ॥
સ્વકાહ્નિકા વસેને? તુ જયેત્ પૂર્માક્તવત્? પ્રભું ।
વિશેષ વિહિતે નૈવ કર્તવ્યં વહ્નિ તર્પણં ॥
તતઃ શ્વેત મૃદાલોદ્ય પંચગવ્યેણ ચાંભસા ।
દ્વાદશાંગુલમાત્રં તુ મૂર્તિ કુર્યાત્ તદા કૃત્તિં ॥
આપાદચૂલિભાતં ચ સર્વાવયવાન્વિતં ।
પલાશાશ્વક્ષજે નૈવ દારુણા ચ નવેન વા ॥
તામગ્રે કુણ્ડદેશસ્થાં કૃત્વા મંત્ર વૃતાં પુરા ।
પ્રણવેન તથાસ્ત્રેણ પ્રોક્ષયેત્ સપ્તધાવુના ॥
અર્ઘપાત્રાદ્ધૃતે નૈવ પંચધા સપ્તધા તથા ।
૧૮૭બ્)
ફડંતેન વિધાતાડ્ય તૃતીયે નાર્ઘ ચાર્ચયેત્ ।
કુસુમૈરથપત્રૈર્વા દર્ભકાંડ યુગેન તુ ॥
તતો વલોકનં કુર્યાત્ મંત્રવિજ્ઞાન ચક્ષુષા ।
સાધિભૂતાદિનાં ધ્યાત્મ સ્વરૂપં તત્વ સંગ્રહં ॥
તત્ર સૃષ્ટિ ક્રમેણૈવ વિનિયોજ્ય યથા પુરા ।
સ્થાને લક્ષ કર્મણાપિ ધ્યાનમાર્ગેણ દેશિકઃ ॥
હોમં કૃત્વા યથા ન્યાયં ત્રિદ્યેકા હુતિભિસ્તથા ।
તત્વાર્થમભિધા યુક્તં મૂલસંપુટ યોગતઃ ॥
આયા હિ પદ શમ્મિશ્રં જ્ઞાતું તાવદ્ધિ ગંધયેત્ ।
તત્વં તત્વં ક્રમેણૈવ પ્રાગુક્ત વિધિના સુત ॥
હૃત્પુણ્ડરીકસ્થં મંત્રધાયેચ્ચ સર્વગં શિવં ।
તજ્જીવા નયને સમ્યબંધકસ્થમિવ સ્થિતં ॥
કરુણાનંદસંપૂજ્યં મહામાનિક્ય દીપિતાં ।
વિજ્ઞાપ્ય મનસા તૂર્ણં ત્રિધા સ્મૃત્વા પુરા શિવં ॥
મહાવિભૂતિ પાલં ચિતિશરીરં મહેશ્વરં ।
હૃદંતે મૂલમંત્રં તુ સંસ્મરેદ્ બ્રહ્મસંયુતં ॥
યત્ર કુત્ર વિ * *(?) કાર્યપદં વસ્થિતં તતઃ ।
તદંતે મૃતજીવં તુ વ્યોમેશેનાહતં સ્મરેત્ ॥
આનયન્તદ્વિધા યોજ્યાંતઃસ્થંજ્ઞં તદનુ દ્વિજઃ ।
નમસ્કારાન્વિતં ચૈવ મંત્રંતં રેચેત્ તદ્વહિઃ ॥
સ્મરેશં પૂરિતં તેન પદધોર્દ્ધ્વે ચ વિદ્યતે ।
૧૮૮અ)
તિર્યક્ ક્ષિપ્તે પુરસ્તા ચ આબ્રહ્મં ભુવનાતિકં ॥
સ તેજસા સમાકૃષ્ય જીવં દુરસ્થિતં શુચિઃ ।
મયાજાલ ક્રમેણૈવ ગ્રાહયેત્ ક્રમયોગતઃ ॥
ચતુર્દશ વિધેનૈવ ગ્રહણં તસ્ય કારયેત્ ।
મૃગાદિ રુદ્ર પર્યન્તં શોધિતો ગ્રાહ્યેત્ તદા ॥
ક્ષિપ્રં વસે સ્વસામર્થ્યાત્ યંતંગં પાતકો યથા ।
તતસ્તુ માત્મ સા કુર્યાત્ મંત્રં જીવ સમન્વિતં ॥
મંત્રમાત્મનિ સંરોપ્ય જીવં વિંવે નિયોજયેત્ ।

પ્રાગ્વત્ સંધાન યોગેન યોજયેત્ સ્વાસ્વતે? પદે ॥
તતસ્તસ્ય વિધાનેન ત્વદીક્ષાં સમાચરેત્ ।
ષડચ્ચ ક્રમ યોગેન યોજયેત્ પરમે પદે ॥
પૂર્ણાહુતિ પ્રદાનેન પ્રાયશ્ચિત્તં તુ હોમયેત્ ।
મહાપાશુપતાસ્ત્રેણ શતં શાષ્ટોત્તરં હુનેત્ ॥
અદર્શને મૃતાનાં તુ ગજાશ્વે પતિતાત્મનાં ।
સ્વપર્યદ્ધરિતાનાં ચ વિષવ્યાલાદિ યંતિતે ॥
ડિંભતતૂનાં સર્વેષામન્યથાનાં વિશેષતઃ ।
સ્ત્રીણાં પ્રસવકાલે તુ વિપંનાનાં વિશેષતઃ ॥
સ્ત્રીણાં પ્રસવકાલે તુ વિપંનાનાં વિશેષતઃ ।
કુલજાનાં દરિદ્રાણાં પાપિષ્ઠાનાં તથૈવ ચ ॥
મહાપાતક યુક્તાનાં તસ્કરૈર્ઘાતિતાત્મનાં ।
વ્રતવિપ્લવમનસ્કાનામિષ્ટસંપરિકલ્પયેત્ ॥
૧૮૮બ્)
મૃતોદ્ધારવિધાનાખ્યા શિવતત્વા પાદના યત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે અંતેષ્ટિમૃતોદ્ધારપટલમ્ ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અથાતસ્ય ક્રિયા કાર્યા સાશ્રયે વા જલાશ્રયે ।
ઉત્તરાભિમુખા ચુલ્લિ તથાસ્ત્રેણા તલં ક્ષિપેત્ ॥
સ્થાનીં નિવેશાતે નૈવ ઉદકં તંદુલાદિકં ।
મધુક્ષીરાજ્યસંમાધ્યં સિદ્ધમુત્તારેન્તતઃ ॥
મણ્ડલં ભૂતલે કુર્યાત્ કેશકં ઢાદિવર્જિતાઃ ।
કૃત્વાર્ઘ પાત્રં તદનુ પ્રોક્ષયેત્ તજ્જલેન તુ ॥
તત્ર ભદ્રાસને ચૈવ અવતાર્યાસ્ત્રમંત્રિતં ।
તત્રોપરિ યથાર્થે તુ મંત્રપીઠં પ્રકલ્પયેત્ ॥
હૃત્મંત્રે સ્વસંજ્ઞાતે પૂજયેત્ પરમેશ્વરં ।
અર્ઘપુષ્પાદિ * *? વં વિનાન્યાસ ક્રમેણ તુ ॥
વહ્નિ પૂજા તથાંતે હિ કાર્યાન્તદ્વન્ન વિસ્તરં ।
વહ્નિ પૂજા તથાંતે હિ કાર્યાંત્તદ્વનં વિસ્તરં ॥
રાજતે તામ્રપાત્રે વા ચરુમુ * * * *? દાઃ ।
કુક્કુ * * * * * *? સ તિલં પિણ્ડકલ્પનં ॥
સંસ્થાપ્યં તુ શિવસ્યાગ્રે હૃત્મંત્રેણ તુ ષણ્મુખ ।
તતો નૈવેદ્ય દીપાદીન્ પ્રદદ્યાદ્ધૃદયેન તુ ॥
સ્વંધાતેન સ્વ *? મ્વા વૈ પૂજયેત્ તદનન્તરં ।
૧૮૯અ)
પુષ્પાર્ઘગંધધૂપૈશ્ચ વસ્ત્રદીપાદિભિસ્તથા ।
પયસાદધિક્ષીરાદ્યૈરન્યૈર્નાનાવિધિસ્તથા ॥
વતસ્તિલૈ ન મધુના ઘૃતગંધોદકેન તુ ।
પૂરયિત્વાંજલિં પાત્રં રાજતં વાથ ખડ્ગજં ॥
નૈવેદ્યસ્યાપસવ્યેન પરિતઃ પ્રોક્ષયેદ્ વહિઃ ।
નમસ્કૃત્ય તથાન્યાધ્યક્ષગોસ્વતિ? વિસર્જયેત્ ॥
મુદ્રયા સહમંત્રેણ પૂર્વોદ્દિષ્ટેન ષણ્મુખ ।
પૂર્ણં હૃદં સમાકૃત્વા કલસં સ તિલ સુત ॥
આચાર્યાય પ્રદાતવ્યં સ વસ્ત્રં કાંચનાન્વિતં ।
જલે પિણ્ડં વિનિક્ષિપ્ય વહ્નૌ વા તદભાવતઃ ॥
તતસ્તિલોદકં જપ્ત્વા હૃત્નામ્ના ચ સ્વધા ।
પ્રસ્થાલ્ય પાણિના પાદૌ આચમ્ય ચ તદનન્તરં ॥
સંહૃત્ય પીઠન્યાસં તુ વહ્નિસ્થં ચ વિશેષતઃ ।
પ્લાવિત્વા પરિલિપ્યાથ કૃત્વા ન્યાસં વિશઙ્સૃં ॥
સ પૂર્વકૃતપક્ષસ્તુ ભુંજીયાત્ પાવનં લઘું ।
પૂર્વાનનેન ગુરુણા ઉદગ્વક્ત્રૈશ્ચ સાધકૈઃ ॥
સમયી પુત્રકૈ વૈ ન ભુંજીયાત્ પશ્ચિમાનનૈઃ ।
એકપંક્તિ સદા વર્જ્યા ભિન્નજાતિષુ ષણ્મુખ ॥
ચતુસ્રિદ્વ્યખરેખ તુ વિપ્રાદીનાં ચ મણ્ડલં ।
શુક્લેન રજસા કાર્યં ભુંજાનાર્થં તુ ષણ્મુખ ॥
પૂર્વોદિતાઃ સનેસ્થિત્વા હૃતવાથ કુશકલ્પિતે ।
૧૮૯બ્)
દ્વાદશાંગુલમાત્રે વા વૃત્તૈ વૈ દ્વાદશાંગુલે ।
અઘોરં ભોજનાતે તુ યથાશક્ત્યા તુ સંજપેત્ ॥
દિનાંતેસ્ત્રેણ સિદ્ધાર્થં ક્ષિપ્ત્વા શયન માચરેત્ ।
વિધાનમેતદખિલં કર્તવ્યં તુ પ્રયત્નતઃ ॥
દિનાનિ દશમેધાવી પ્રેતાનુગ્રહકામ્યયા ।
હૃદયેઙ્નેત્ર પર્યન્તં દિનાનિ પંચકારયેત્ ॥
સદ્યોજાતાદિ વક્ત્રૈશ્ચ તતોર્દ્ધં દીનપંચકં ।
દશાહમેવં નિર્વર્ત્ય પ્રાપ્તે ત્વેકાદશે દિને ॥
શ્રાર્દ્ધ કર્મં તુ વૈ કુર્યાત્ સંયંને ત્વાહ્નિકે ગતિ ।
તદર્થમભાર્દ્ધ ગુરું ગુરુપુત્રં તુ વા તતઃ ॥
સાધકં તદરાવાન્ન પુત્રકં સમયી તુ વા ।
પ્રાયુક્તં યતિ પૂર્વં વા શિવભક્તમથૈકકં ॥
પ્રક્ષાલિતાં શિખા ચાંતઃ કૃત્વા તં સંપ્રવેશ્ય ચ ।
દત્વાસનં તુ સંસ્થાપ્ય ઉત્તરાભિમુખં તુતં ॥
પૂજયેચ્ચ તતો દેવં બ્રહ્માગાંદિ વિભૂષિતં ।
આચાર્યસ્ય તતો વત્સ કુર્યામણ્ડલકં શુભં ॥
તસ્યાસન વરં દદ્યાત્ સંપૂજ્ય વ્યાપ્તિ ભાષિતં ।
વિનિવેશ્યાથ વૈ તત્ર પ્રાહનામનિમંત્રં તં ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન ન્યાસસ્ય વાહનં મતં ।
અર્ઘપાદ્યે તથા દશાં નામગોત્રસમન્વિતં ॥
૧૯૦અ)
પુષ્પધૂપાર્ચિતં કૃત્વા યથાશક્ત્યા સ્વરાદિભિઃ ।
મૃતોપકરણં સર્વં તસ્મૈ સર્વં નિવેદ્ય ચ ॥
અનુજ્ઞાં પૂર્વવલ્લધ્વા પિત્રાર્થં યાગમારભેત્ ।
પ્રાગુક્તેન વિધાનેન પૂરેવ વિધિમાચરેત્ ॥
નૈવેદ્યં પિણ્ડયત્નેન શિવમંત્રેણ દાપયેત્ ।
પિણ્ડમર્ઘાવિધાનેન સંપૂજ્યં ભક્તિ પૂર્વકં ॥
મુદ્રાવધ્વા જપં કુર્યા વહ્નિસ્થૈ ચાગ્રતો હરેત્ ।
તદ્ભોજના વસાને તુ મંત્રપીઠસ્ય ચાગ્રતઃ ॥
અર્ઘપાત્રેણ યત્નેન ભૂયોદદ્યાં તિલોદકં ।
ભુક્તશેષં તુ સિદ્ધાન્નં ગૃહીત્વાર્ઘોદકાન્વિતં ॥
ભૂતાનાં તર્પ્યનાર્થાય વિકિરેત્ પૂર્વવદ્બલિં ।
સનાસ્ય ચાગ્રતશ્ચૈવ કૃત્યે ત્વેવ પ્રયત્નતઃ ॥
પરમેશ્વર પૂર્વેણ નિયુક્તેન મયાદિના ।
સંપન્નમિતિ પૃચ્છાદદ્યાદાચમનં તતઃ ॥
ઉચ્છિષ્ટમપિ સંહૃત્ય અસ્ત્રેણાભ્યુક્ષયેત્ શિવ ।
સંપ્રીણનં કુર્યાં ગૃહીત્વા દક્ષિણાં તુ વૈ ॥
વહ્નિસંસ્થસ્ય મંત્રસ્ય દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં તતઃ ।
હૃદ્યબ્જ કર્ણિકા મધ્યે તેજઃ પૂર્ણપ્રભં મતં ॥
મંત્રિણં મુપસંહૃત્ય પીઠપિણ્ડાગ્નિ મધ્યગાં ।
૧૯૦બ્)
વિધિના તેન વૈ કુર્યાન્ માસિ માસિ શિખિધ્વજ ।
નિષ્પન્ને વત્સરે ચૈવ પ્રાપ્તે માસે ત્રયોદશ ॥
પ્રેતત્વમુપશાત્યર્થં પિતૃશ્રાર્દ્ધં સમાચરેત્ ।
ક્રિયાશક્તેન તત્રાપિ કાર્યમાત્મ હિતાપ્તયે ॥
દીક્ષામયમિદં શ્રાદ્ધં કુરુતે સુગતેઃ પદં ।
કર્તવ્યં દીક્ષિતાનાં તુ યોગ યજ્ઞે તુ શાંકરે ॥
દેશે કાલે તથા પાત્રે શ્રાદ્ધકર્મ સમાચરેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે શ્રાદ્ધપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
લિંગમાશ્રિત્યસિદ્ધ્યંતિ માનવા નાન્યથા ક્વચિત્ ।
તસ્માલ્લિંગાશ્રિતા જ્ઞેયા સિદ્ધયોત્ મનસેપ્સિતાઃ ॥
તાત્કાલિકં દરિદ્રૈસ્તુ કૃત્વા સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ।
પૂજ્યં ગંધમયં લિંગં ત્રિકલાં તુ મુખાવધિ ॥
ચંદ્રેણ ચંદનૌ નાથ કુંકુમેન ચ ગ્રંથિના ।
ચતુઃ સમે ન વા કાર્યં લઘુના કેવલેન વા ॥
એવં વૈ ગંધલિંગં તુ કૃત્વા સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ।
પ્રયાતિ શિવસા યોજ્યં વંધુભિઃ સહિતો નરઃ ॥
અથવા ગુગુલુત્થં તુ કાર્યં લિંગં સુશોભનં ।
લાક્ષાકંદુકસમ્મિશ્રં સ્થિરં વા સંકલ્પયેત્ ॥
અંગુલદ્વારહસ્તૈશ્ચ પ્રતિમાં પ્રતિકલ્પયેત્ ।
૧૯૧અ)
અનંતૈશ્વર્યમાપ્નોતિ શિવે પશ્ચાલ્લયં વ્રજેત્ ॥
અથપંચાનજ લિંગં કર્તવ્યં ચાન સંભવેત્ ।
અંગુલદ્વસ્ત પર્યંતં કર્તવ્યં તુ યથારુચિઃ ॥
ગુણતત્વ પદં પ્રાપ્યશ્ચાચ્છિવ સમો ભવેત્ ।
એવ તુલજં કાર્ય લિંગં ભોગ વિવર્દ્ધનં ॥
પુંતત્વાધિપતિર્ભૂત્વા તતઃ શિવપદં વ્રજેત્ ।
કાર્યગુડમયં લિંગં કલાતો દ્વાદશાંગુલં ॥
પ્રાપ્નોત્યૈશ્વર્યમતુલં મોક્ષમક્ષયમેવ ચ ।
કલ્પં હલમયંમિજ્યયા પરમં પદં ॥
કાર્યમ્ભષ્ય મયં લિંગં ધૂપઘ્રાણસમન્વિતં ।
નવખણ્ડાધરા ભુક્તા ગણેસાધિપતિર્ભવેત્ ॥
ભિર્નિર્મિત્તં લિંગં યઃ પૂજયતિ ભક્ષિતઃ ।
વિદ્યા તત્વ પદં પ્રાપ્ય પશ્ચાચ્છિવ સમો ભવેત્ ॥
મુમુક્ષુભિર્ભસ્મલિંગં તુ સંપૂજ્ય ચ યથારુચિઃ ।
શ્રીકામો ગોશકૃલ્લિંગં મહન્યહનિ પૂજયેત્ ॥
સ્વસ્થેન કપિલે નૈવ કર્તવ્યં ભોગવર્દ્ધનં ।
કાર્યં પિષ્ટમયં લિગં યવગોધૂમશાલિકૈઃ ॥
શ્રીકામૈઃ પુષ્ટિકામૈશ્ચ પુત્રકામૈશ્ચ પૂજયેત્ ।
કીર્તિકામૈર્દર્પણં ચ સંપૂજ્યં પરમેશ્વરં ॥
તસ્ય લવણજં લિંગં તાલત્રિકટુન્વિતં ।
૧૯૧બ્)
ણોટે ઈટ્ આપ્પેઆઋષ્ ટ્ઃઆટ્ ટ્ઃએઋએ ઈષ્ આ ડૃઓપ્ ઓઊટ્ ઃએઋએ. ટ્ઃએ ળીણે આટ્ ટ્ઃએ
એણ્ડ્ ઓf ટ્ઃએ પૃએવીઓઊષ્ fઓળીઓ ઈષ્ ચોંપ્ળેટે, ઃએઋએ ઃઓwએવેઋ ઈટ્
બેઙીણ્ષ્ આબૃઊપ્ટ્ળ્ય્ ઈણ્ ટ્ઃએ ંઈડ્ડ્ળે ઓf આ ળીણે
દાતવ્યા ઘારિકાં કિરણી વહૂન્ ॥

લાવણાન્ ગોલવાંશ્ચૈવ ક્ષીરિણીં ઘૃતસંયુતં ।
ખણ્ડપાત્રાણિ દેયાનિ ઘૃતપાત્રાણિ તદ્વહિઃ ॥
સુવર્ણતિલલિંગં ચ પિષ્ટજં તુ સમર્પયેત્ ।
સર્વરુદ્રાય ભક્ત્યા તુ નમઃસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ॥
આચાર્ય પૂજાં કર્તવ્યા હેમવસ્ત્રાન્ન પાનકૈઃ ।
એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા મોક્ષમક્ષય નિચ્છતા ॥
કુલામુદ્ધરતે સોહિ દશપૂર્વાનુ દશાપરાન્ ।
આષાઢસ્ય ચતુર્દશ્યાં શુક્લપક્ષે વિશેષતઃ ॥
શિવં પૂજ્યવિધાનેન મહાસ્નપનપૂર્વકં ।
વિલિપ્ય ચંદનૈર્વેવં પ્રયત્નાં તુ ચતુઃસમૈઃ ॥
ચંદ્રચંદનકાસ્મીરં ગ્રંથિના ચ શિખિધ્વજ ।
એતચ્ચતુઃ સમં નામ અંગરાગં શિવ પ્રિયં ॥
સ્પૃકકુંકુમકર્પૂર લઘું ચન્દનસંયુતં ।
ધૂપં તુ પુરુતો દેયં નૈવેદ્યં કિરણા વહૂન્ ॥
ઘારિકાં લડુકાં ચૈવ ઘૃતં પૂરં પદતૃકં ।
? દ્યક્ષીરપાનં ચ મહાદેવં પરામયં ॥
પિષ્ટલિંગં સુવર્ણં ચ પૂગપાત્રં ચ નિર્વપેત્ ।
વિતાનં ચ પતાકાશ્ચ વ્યજનં દર્પનં તથા ॥
આચાર્યં પૂજયેત્ પશ્ચા વસ્ત્રહેમાં ન વાહનૈઃ ।
એવં યઃ કુરુતે સમ્યક્ સ યાતિ પરમં પદં ॥
૧૯૨અ)
પિતરસ્તસ્ય મોદન્તે રુદ્રલોકે સમં તતઃ ।
કલ્પકોટિ સહસ્રાણિ કલ્પકોટિ શતાનિ ચ ॥
શ્રાવણસ્ય ચતુર્દશ્યાં શુક્લપક્ષે વ્રતં ચરેત્ ।
નિત્યં નૈમિત્તિકં કૃત્વા તતઃ કામ્યં સમાચરેત્ ॥
સ્નાનં પૂજા જપો ધ્યાનં હોમં ચૈવ તુ પંચમં ।
ઇતિ નિત્યં સમાખ્યાતમહન્યહનિ ષણ્મુખ ॥
અષ્ટમ્યા હિ નિમિત્તેષુ યા પૂજા દ્વિગુણા તથા ।
પવિત્રા રોહણં તદ્વત નિત્યાગં નિવે *? સ્થિતં ॥
દીક્ષા ચૈવ પ્રતિષ્ઠા ચ ગ્રહણ ચાયને તથા ।
ષડાસીતિ મુખાન્યેવં નૈમિત્તિકમુદાહૃતં ॥
કામ્યં વ્રતાસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ કર્તવ્યા દ્વિતયાત્ પરં ।
સંપૂજ્ય પરમેશાનં પૂર્વવચ્ચ વિલેપ *? ત્ ॥
વાનનં તુ હિમધૂપં નૈવેદ્યં પાયસં ઘૃતં ।
વસ્ત્રપૂતોદકં પાનં દેવાય પરિકલ્પયેત્ ॥
તાંવૂલપિષ્ટકં લિંગં સસુવર્ણં સમર્પયેત્ ।
વ્યજનં પાદુકે પટ્ટ ગંધધૂપસમુદ્ગકં ॥
નિવેદ્યં વિધિવદ્ ભક્ત્યા ભીમરુદ્રાય ભક્તિતઃ ।
આચાર્ય પૂજા પરતઃ કર્તવ્યા સાધ્યવર્જિતા ॥
અનેન વ્રતમુખ્યેન શિવે યાતિ લયં પરે ।
કુલાનુદ્ધરતે સોહે દશ પૂર્વવદ્વિશાપરાન્ ॥
પિતરસ્તસ્ય નંદંતિ પિતૃલોકે યથા સુખં ।
૧૯૨બ્)
દિવ્યવર્ષા યુતાન્યષ્ટૌ તતો યાતિ દિવૌકસં ॥
માસિ ભાદ્રપદે શુક્લે ચતુર્દશ્યાં વ્રતં ચરેત્ ।
સ્નાનં પંચામૃતે નૈવ લઘુના તુ વિલેપનં ॥
ધૂપં તુ ચપલં દેયં શશિના લફતેન ચ ।
ધૂપાંવરસમાયુક્તં તદભાવા લતાન્વિતં ॥
ખણ્ડખાદ્યાન્યનેકાનિ મોદકા કિરણાનિ ચ ।
ઘારિકાં વટકાં ચેતિ તથા શિખરિણી શુભા ॥
સાલિતણ્ડુલ પ્રસ્થં તુ પિષ્ટલિંગં સુવર્ણકં ।
તાંવૂલ નિચયં તદ્વત્ વ્યજનાસન પાદુકે ॥
જાનુની ભૂમિગે કૃત્વા નિવેદ્ય ચ પિતાકિને ।
પૂર્વવદ્ ગુરુ પૂજા ચ કર્તવ્યા સાધ્ય વર્જિતા ॥
પ્રયાતિ શિવસા યોજ્યં વક્ષ?ભિઃ સહિતો નરઃ ।
પિતરસ્તસ્ય મોદન્તે રુદ્રલોકેષુ રુદ્રવત્ ॥
શુક્લપક્ષે ચતુર્દશ્યાં માસિ ચાશ્વ પૂજે વ્રતં ।
સ્નાનં પંચામૃતે નૈવ રોચનાયાઃ પલેન તુ ॥
વિલેપનં તુ શ * *? ઉન્મત્તૈસ્તુ સમર્ચયેત્ ।
દીપમાલા શતે નૈવ ભક્ષ્યં શાલ્યોદનં ઘૃતં ॥
પૂયખણ્ડાનિ સિદ્ધાનિ ક્ષીરપાતં ઘૃતં શુભં ।
પલાકક્કોલ પાત્રં તુ જાતિપૂગફલાનિ ચ ॥
ગંધલિંગં સુવર્ણં ચ શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
પ્. ૧૯૩અ)
આચાર્યઃ પરતઃ પૂજ્યં હેમવસ્ત્રા ન વાહનૈઃ ॥
શિવસા યોજ્યતાં યાતિ પિતૃભિઃ સહ શાંકરિ ।
ચતુદશ્યાં કાર્તિકસ્ય શુક્લપક્ષે વ્રતં શૃણુ ॥
મહાસ્નાનં પુરા કાર્યં લેપનં તુ ચતુઃસમૈઃ ।
દીપમાલા શતે નૈવ મહાવર્તિ ચતુષ્ટયં ॥
દ્વારે ધ્વજા વૈજયંત્યો મધ્યે દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ ।
પટે તુ ચંદ્રકં દેયં દિક્ષુ ધૂપ સમુત્સકા ॥
લઘુ વા નરસીતં ચ રક્તચંદનસંયુતાં ।
વિદિક્ષુ ગુગ્ગુલુ ઘૃતં શતૈકૈકેન ધૂપનં ॥
સાલિપિષ્ટેન વૃષભં પૂર્વસ્યા દ્રોણકલ્પિતમ્ ।
તત્પૃષ્ઠે પિષ્ટજં લિંગં દ્વાદશાંગુલમીપ્સિતં ॥
હેમમાલા સમાયુક્તં મુક્તાસ્રગ્દામભૂષિતં ।
*? દ્ય પરયા ભક્ત્યા શાશ્વતાય પ્રયત્નતઃ ॥
ભુક્ત્યર્થં વાથમુક્ત્યર્થં તસ્મિન્ સ્વાત્માર્થમેવ ચ ।
ઇદંતેસ્તુ મહાદેવ ઇદમેવાસ્તુ સિદ્ધિદં ॥
નિવેદ્યં વિધિવત્ સમ્યક્ વ્રતં સમ્યગ્ યથોદિતં ।
પ્રાપ્નોત્યૈશ્વર્યમતુલં મોક્ષમક્ષયમિચ્છતા ॥
કૃતપ્સો? બ્રહ્મહા ચૈવ સોપિ રુદ્ર પદં લભેત્ ।
પૂજાંતે પરયા ભક્ત્યા ગુરું સંપૂજ્ય યત્નતઃ ॥
હેમવસ્ત્રાન્ન પાનૈશ્ચ મણિભિસૃક્તે કાદિભિઃ ।
હસ્તિદાનં પ્રદાતવ્યં અભાવાદગ્ધ સંભવં ॥
૧૯૩બ્)
એવં કૃતે ન સંપૂજ્ય લિંગવ્રતં કૃતં ભવેત્ ।
અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રતિમા વ્રતં મનુત્તમં ॥
મહાસ્નાનં મહાવર્તિ દીપમાલા શતં તથા ।
વિલેપનં કુંકુમેન ધૂપં વૈ ગુગ્ગુલેન તુ ॥
શતેનાષ્ટોત્તરેણૈવ નિવેદ્યં પયસાઘૃતં ।
તાલમાત્રા ચતુર્વક્ત્રાભિ નેત્રાનુ ચતુર્ભુજા ॥
શુલાસિધનુવાણાંગાં નાનાભરણભૂષિતા ।
શાલિપિષ્ટમયં કાર્યં વૃષં પિષ્ટેન શોભનઃ ॥
ચામયૈર્ચાયમાનં તુ શિવં તત્ર પ્રકલ્પયેત્ ।
દર્પણં ચૈવ તાંબૂલં વ્યજનં પાદુકાસનં ॥
વૈજયન્તી ધ્વજં યાનમાચાર્યાય પ્રયત્નતઃ ।
માસિ માસિ પ્રકર્તવ્યં ચતુર્દશ્યાં શિતેહનિ ॥
કાતિકં તુ સમારભ્ય દ્યાવદાશ્ચ પુજાવધિઃ ।
એતદ્ વ્રતોત્તમં નામ પ્રતિમા વ્રતમીરિતં ॥
બ્રહ્મહા ગુરુહાયસ્તુ પંચપાતકસંયુતઃ ।
મિત્રઘ્નશ્ચ કૃતઘ્નશ્ચ યોપિ વિશ્વાસ ઘાતકઃ ॥
સોપિ રુદ્ર પદં યાતિ ત્રિસપ્ત કુરુ?સંયુતૈઃ ।
કોટિ કોટિ સહસ્રં તુ શિવલોકે તુ મોદતે ॥
તદંતે જાયતે રાજા સ એકો વીર્યં વા સુચીઃ ।
જ્ઞાત્વૈશ્વર્યમવાપ્નોતિ શિવદીક્ષાપ્રભાવતઃ ॥
પદં પદમવાપ્નોતિ યેન ભૂયો ન જાયતે ।
૧૯૪અ)
એવં ચોપદિશેત્ તસ્ય ભૂમિદાનં તુ કારયેત્ ।
મોદતે તત્ર ભવને દિવ્યવર્ષા યુત ત્રયં ॥
તદંતે પ્રાપ્નુયાદ્ યોગં શિવં યેન ધ્રુવં વ્રજેત્ ।
કાર્તિકન્તુ સમારભ્ય યસ્તુ નક્તેન વર્તતે ॥
મહાગજં મહાશ્વં વા મહાયાનમથાપિ વા ।
દાતવ્યસ્તુ પ્રયત્નેન તદા તદ્ વ્રતમાપ્નુયાત્ ॥
દૂરિદ્રાણાં મનાથાનાં વ્રતાનિ શૃણુ લેશતઃ ।
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય એક ભુક્તં તુ કારયેત્ ॥
યાવદાશ્વ પૂજાન્તં તુ તત્ર પુણ્યફલં શૃણુ ।
દિવ્યં વર્ષશતં સાર્દ્ધં રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય યાવદાશ્વ પુજાવધિં ।
સંધ્યાકાલે ચરેન્ મૌનં યાવત્ તારાનુ દીક્ષણં ॥
પ્રયાંતિ રુદ્રલોકં તુ દેહાન્તે વન્ધુભિઃ સહ ।
યાવદાશ્વ પૂજાંતં તુ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
વર્ષાયુતષટં તત્ર રુદ્રલોકે ચ સત્યનં ।
તદંતે જ્ઞાનયોગેન સર્વેશ્વર્ય પદં લભેત્ ॥
કાર્તિકે શુક્લપક્ષે તુ ચતુર્દશ્યાં વ્રતં ચરેત્ ।
નિરાહારમથામૌનં પ્રતિમાસિ સમાવધિ ॥
રુદ્રલોકે વસેન્ સોહિ યાવદ્ બ્રહ્મ ચતુર્ભુજં ।
ઉભયોશ્ચ ચતુર્દશ્યાં નિરાહારેણ વર્તતે ॥
કાતિકં તુ સમારભ્ય યાવદાશ્વયુજાવધિ ।
૧૯૪બ્)
રુદ્રલોકે વસેન્ સો હિ યાવદ્ બ્રહ્માયુષઃ શતં ।
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય યાવન્ સંવત્સરાવધિ ॥
શુક્લાષ્ટમ્યાં સોપવાસસ્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
રુદ્રલોકે વસેન્ સોહિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ॥
એવં વૈ કૃષ્ણપક્ષે તુ યોઽષ્ટમ્યાં તસ્ય તત્ફલં ।
દ્વાભ્યાં પૌષવસે ભક્ત્યા તસ્યો શતગુણં ફલં ॥
એવં કૃષ્ણ ચતુર્દશ્યાં ફલં તુ શિવવદ્ ભવેત્ ।
દ્વાભ્યાં સહસ્રં ગુણિતં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
માસિ માસિ વ્રતં કાર્યં પ્રયત્નાચ્છિવમિચ્છતા ।
ફલં વાપ્યથ વા સાકં વસ્ત્રશયયાંગમેવ વા ॥
કુંકુમા ગુરુતાંબૂલ ચંદ્રમાસન વાહનં ।
તથા સા ભરણં રમ્યૈ શયયાં વાપન્મનેપ્સિતં ॥
માસિ માસિ શિવશ્યાગ્રે ન્યસ્તવ્યં શિવમિચ્છતા ।
અક્ષયંતમવાપ્નોતિ યાવદ્ બ્રહ્મદિશોદશ ॥
વ્રતં કૃત્વા ફલયસ્તુ શિવાય વિનિવેદયેત્ ।
મુમુક્ષુણા પ્રકર્તવ્યં શાશ્વતં તેન વાપ્યતે ॥
યદ્રવ્યં યચ્ચ સુસ્વાદનં યદૃશ્યં યચ્ચ દુર્લભં ।

યત્ પવિત્રં તુ તત્પાદ્ય માસં વા વત્સરાવધિં ॥
વ્રતાંતે શિવભક્તાય દત્વા ભૂયસ્તદશ્નિયાત્ ।
કૃતં તુ નિયમં યેન ન યાતિ નિયમાવધિં ।
વ્રતભંગે સમુત્પન્ન વાપ્નોતિ યેન ભૂયો ન જાયતે ॥
૧૯૫અ)
એવં ચોપદિશેત્ તસ્ય ભૂમિદાનં તુ કારયેત્ ।
મોદતે તત્ર ભવને દિવ્યવર્ષા યુત ત્રયં ॥
તદંતે પ્રાપ્નુયાદ્ યોગં શિવં યેન ધ્રુવં વ્રજેત્ ।
કાર્તિકન્તુ સમારભ્ય યસ્તુ નક્તેન વર્તતે ॥
મહાગજં મહાશ્વં વા મહાયાનમથાપિ વા ।
દાતવ્યસ્તુ પ્રયત્નેન તદા તદ્વ્રતમાપ્નુયાત્ ॥
દૂરિદ્રાણાંમનાથાનાં વ્રતાનિ શૃણુ લેશતઃ ।
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય એકભુક્તં તુ કારયેત્ ॥
યાવદાશ્વ યુજાન્તં તુ તત્ર પુણ્ય ફલં શૃણુ ।
દિવ્યં વર્ષશતં સાર્દ્ધં રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય યાવદાશ્વ પુજાવધિં ।
સંધ્યા કાલે ચરેન્ મૌનં યાવત્ તારાનુ દીક્ષણં ॥
પ્રયાંતિ રુદ્રલોકં તુ દેહાન્તે બન્ધુભિઃ સહ ।
યાવદાશ્વ પુજાંતં તુ ભુમ્યપુણ્યફલં શૃણુ ॥
વર્ષા યુતષતં તત્ર રુદ્રલોકે વસત્યનં ।
તદંતે જ્ઞાનયોગેન સર્વૈશ્વર્ય પદં લભેત્ ॥
કાર્તિકે શુક્લપક્ષે તુ ચતુર્દશ્યાં વ્રતં ચરેત્ ।
નિરાહારમથા મૌનં પ્રતિમાસિ સમાવધિ ॥
રુદ્રલોકે વસેન્ સોહિ યાવદ્ બ્રહ્મ ચતુર્ભુજં ।
ઉભયોશ્ચ ચતુર્દશ્યાં નિરાહારેણ વર્તતે ॥
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય યાવદાશ્વ યુજાવધિ ।
૧૯૫બ્)
રુદ્રલોકે વસેન્ સોહિ યાવદ્ બ્રહ્માયુષઃ શતં ॥
કાર્તિકં તુ સમારભ્ય યાવત્ સંવત્સરાવધિ ।
શુક્લાષ્ટમ્યાં સોપવાસસ્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥
રુદ્રલોકે વસેન્ સોહિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ।
એવં વૈ કૃષ્ણપક્ષે તુ યોઽષ્ટમ્યાં તસ્ય તત્ફલં ॥
દ્વાભ્યાં પૌષવસે ભક્ત્યા તસ્યાશતગુણં ફલં ।
એવં કૃષ્ણચતુર્દશ્યાં ફલં તુ શિતવત્ ભવેત્ ॥
દ્વાભ્યાં સહસ્રં ગુણિતં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
માસિ માસિ વ્રતં કાર્યં પ્રયત્નાચ્છિવમિચ્છતા ॥
ફલં વા પ્રાથવા સાકં વસ્ત્રશયયાં ગમેવ વા ।
કુંકુમા ગુરુતાંબૂલ ચંદ્રમાસ ન વાહનં ॥
તથા સા ભરણં રમ્યં શયયાં વાપન્મનેપ્સિતં ।
માસિ માસિ શિવશ્યાગ્રે ન્યસ્તવ્યં શિવમિચ્છતા ॥
અક્ષયંતમવાપ્નોતિ યાવદ્ બ્રહ્મ દિશોદશ ।
વ્રતં કૃત્વા ફલં યસ્તુ શિવાય વિનિવેદયેત્ ॥
મુમુક્ષુણા પ્રકર્તવ્યં શાશ્વતં તેન વાપ્યતે ।
ય દ્રવ્યં યચ્ચ સુસ્વાદનં યદૃશ્યં યચ્ચ દુર્લભં ॥
યત્ પવિત્રં તુ તત્પાદ્યમાસં વા વત્સરાવધિં ।
વ્રતાંતે શિવભક્તાય દત્વા ભૂયસ્તદશ્નિયાત્ ॥
કૃતં તુ નિયમં યેન ન યાતિ નિયમાવધિં ।
વ્રતભંગે સમુત્પન્ન પ્રાયશ્ચિત્તી તદા ભવેત્ ॥
૧૯૬અ)
આચાર્યં પૂજ્યવિધિવચ્છુદ્ધયા દ્રવિણેન તુ ।
શિવસ્યાગ્રે વિધાનેન તદ્ વાક્યં કારયેત્ સદા ॥
વિચાર્ય તેસ્તુ વક્તવ્યં યેન શ્રેયો ભયં ભવેત્ ।
વિચારહીનં યો વક્તિ સતસ્યા શુભ મશ્નુતે ॥
ન સ્નેહાન્ન તથા લોભાન્ન દ્વેષો મોહતોથવા ।
ધર્મચિન્તા પ્રકર્તવ્યા યથાશાસ્ત્રાનુ સારતઃ ॥
યઃ સ્વશાસ્ત્રમતિ ક્રમ્ય પરશાસ્ત્રેણ વર્તતૈ ।
વૃથોપરિ શ્રમસ્તસ્ય ન તત્ફલ મવાપ્તયાત્ ॥
શિવસ્યાગ્રે પ્રયત્નેન પ્રતિમાસ્વાં પ્રકલ્પયેત્ ।
તચ્ચિન્તા દીપકા હસ્તાં તન્મુખાં મે હસંભવા ॥
ત્રૈલોક્યે દાનમૈશ્વર્યં તત્ફલં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ ।
વિત્તહીનસુવિમૃસ્વઃ? શિવસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ ॥
નાનાવિધાનિ ચાસ્ત્રાણિ કાષ્ઠજાનિ શુભાનિ ચ ।
નાનાવિધાનિ ચિહ્નાનિ ધ્વજાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
પક્ષીનિ ચ વિચિત્રાણિ કુસુમાનિ વિશેષતઃ ।
દાસીદાશાશ્વ વહવઃ કુંજરાસ્તુ રગાદયૈઃ ॥
મિથુનાનિ તુ સર્વાણિ પર્વતા સરિતસ્તથા ।
નાના વિદ્યાધરી ચાન્યા બ્રહ્મવિષ્ણુ મહેશ્વરાઃ ॥
લોકપાલાઃ ગ્રહાઃ સર્વ તોરણાનિ ગ્રહાનિ ચ ।
દેવાલયાનિ વૃક્ષાશ્ચ આરામો પવનાનિ ચ ॥
૧૯૬બ્)
વચાઘૃતમયં લિંગં સંપૂજ્યં બુદ્ધિવર્દ્ધનં ।
ભૂતયે વસ્ત્ર લિંગં તુ દુષ્ટઘ્નં શાર્ષપં શિવ ॥
ઇતિ તાત્કાલિકાન્યાહુરહન્યહનિ પૂજયેત્ ।
ભૂયશ્ચિત્રં પુનર્વત્સ વિજ્ઞેયં તચ્ચલાવણં ॥
ચલાચલાનિ ચાન્યાનિ લિંગાનીહ શૃણુષ્વતઃ ।
મૃત્મયં દ્વિવિધં કાર્યં પક્વં વા પક્વમેવ વા ॥
અપક્વાત્ પક્વજે પુણ્યં જ્ઞેયદશગુણં તતઃ ।
પક્વાદ્યરુમયં પુણ્યં જ્ઞેયં દશગુણં ચ્યુતં ॥
દારુજા ચ્છૈલજં પુષ્પં જ્ઞેયં દશગુણ તતઃ ।
મુક્તાશૈલમયં તસ્માત્ ફલં દશગુણં સ્મૃતં ॥
તસ્માચ્છતગુણં લોહે ત્રપુસી સાદૃતે ફલં ।
મહાભૂતિ પ્રદં હેમ તારજં પુત્રવર્દ્ધનં ॥
કીર્તિદં કામ્યજં લિંગં તામ્રં પૂજા વિવર્દ્ધનં ।
પૈત્તલં ભુક્તિ મુક્ત્યર્થં સીસાયસંરિપ્રક્ષયં ॥
ચંગમાયુઃ પ્રદં લિંગં ચિત્રજં સર્વસિદ્ધિદં ।
તતઃ સહસ્રગુણિતં લોહાદ્રત્નમયે ફલં ॥
રત્નાત્તાણિ મયં લિંગં ફલં લક્ષગુણં મતં ।
ઉત્તમાધમ મધ્યાનાં રત્નાનામુત્તરોત્તરં ॥
દીપ્તિપ્રધાનામણયો રત્નાગ્રાહ્યાસ્તથા પુનઃ ।
મણિલિંગોદ્રત્નલિંગે ફલં કોટિ ગુણં ભવેત્ ॥
સંસ્થાપ્ય વાનલિંગં તુ સર્વકામાનવાપ્નુયા ।
૧૯૭અ)
રસલિંગે તતો વાણાત્ ફલં કોટિ ગુણ ભવેત્ ।
કે ગુણાત્ર સ લિંગસ્ય વક્ત્રશક્નોતિ શાંકરિ ॥
સિદ્ધયો રસ લિંગૈ તુ અણિમાદ્યાસ્તુ સંસ્થિતાઃ ।
રસલિંગે તથા મુક્તિઃ ગુણ્યા શિવસમપ્રદા ॥
તસ્માદ્રસમયં લિંગં સંસ્થાપ્યં તુ પ્રયત્નતઃ ।
સકૃદ્રસમયં લિંગં ભક્ત્યાસંપૂજયેદ્ યદિ ॥
અનંતેશ પદં ગચ્છત્ કૌવાતુ અદ્ધવાન્ ભવેત્ ।
રસ લિંગે તુ વૈ પૂજ્યે સર્વેષાં પક્ષયો ભવેત્ ॥
સર્વેણ દૂરિતં હંતિ નમસ્કારેણ દુર્ગ્રહાત્ ।
સંપૂજ્યરસલિંગં તુ પ્રાપ્યતે પરમ પદં ॥
સર્વાત્કામાનવાપ્નોતિ રસલિંગસ્ય પૂજનાત્ ।
માનોન્માદ પ્રમાણાદિ ન તસ્ય પરિકલ્પયેત્ ॥
પૂજયેદ્રસલિંગં તુ દ્વિત્રાજ્ઞિ યસ્તુ ભક્તિતઃ ।
તેણિમાદિ ગુણૈશ્વર્યર્યજ્ઞા યાંતિ પરં પદં ॥
ડિંવાહતાનાં ક્રિયયાં રસલિંગં પ્રપૂજયેત્ ।
ડિંવાહતા વિમુચ્યંતે યાતિ મુક્તિં પરાપરં ॥
તસ્માત્ પ્રયત્નતઃ કાર્ય રસલિંગ શિખિધ્વજઃ ।
વાથલોક્તેન વિધિના રસવંધં તુ કારયેત્ ॥
રસોપરસં લોહાદિ રત્નગર્ભં તુ વંધયેત્ ।
અથવા વલિલેશક્ત્યા વજ્રલેપન વંધયેત્ ॥
૧૯૭બ્)
દીપ્તોષધીરસૌઘેન મૂર્ચ્છયેદ્ વંધયેત્ તદા ।
સિદ્ધયસ્તત્ર તિષ્ઠન્તિ વિઘ્નસંઘ વહિઃ કૃતા ॥
રસલિંગં તુ સંપ્રાપ્ય કોનયાતિ મનોપ્સિતં ।
અથવા રસ વિમદ્વા? તુ મુદ્રિકાં ધારયેત્ કરે ॥
તત્તદક્ષય માપ્નોતિ તદદાનિજ્યહોતિ વા ।
યે પ્રદગ્ધાનરાકે વિન્યે ચ પિણ્ડ વિવર્જિતાઃ ॥
ડિંવાહતાસ્તથા ચાન્યે મૃતાયે ગર્ભ હેતુતઃ ।
તન્મુદ્રિકા કરેણૈવ વદંતાંતષુ પ્રતિષ્ઠિતં ॥
તસ્માદ્રસમયં લિંગં કર્તવ્યં ભૂતિમિચ્છતા ।
સર્વેષાં ચૈવ લિંગાનાં ક્ષેત્રમાનં શૃણુષ્વતઃ ॥
રગવાણ સ્વયંભૂનાં સમન્તાદ્ યોજનેહિતં ।
મણિરત્નોચ્છિતાનાં ચ તદ્ધર્દ્ધં ક્ષેત્રમીરિતં ॥
તદર્દ્ધખરુલોહાનાં પાર્થિવાનાં તદ્વહિઃ ।
ઋષિદૈત્યાર્થિતાનાં ચ નાગગંધર્વવારણૈઃ ॥
સિદ્ધર્વાસ્થાપિતાનાં ચ સુરાપ્સર નરોત્તમૈઃ ।
ન તેષાં રુપામાનં તુ ન ગ્રાહ્યં વાણવદ્યથા ॥
સ્વેચ્છયા કારયેત્ તેષાં પીઠપ્રાસાદ કલ્પના ।
જીર્ણદોષૈર્ન તે યોજ્યા યથાવાણ સ્વયં પ્રભુઃ ॥
યથા સ્વયંભુ ક્ષેત્રં તુ તથા તેષુ વિદુઃ સુત ।
મહાનદીનાં ક્ષેત્રં તુ વિજ્ઞેયં સ્વાયંભુવં વત્ ॥
ધનુસ્થં સચ્ચલાનાં તુ કાષ્ઠમૃદ્વત્ કસૈલજં ।
૧૯૮અ)
દ્વિગુણં લોહજાના તુ દ્વિગુણં દ્વિગુણં તતઃ ।
રત્નજે મણિલિંગં તુ વાણે રસમયે તતઃ ॥
એવં વૈ ક્ષેત્રમાનં તુ સાધકાનાં મુદિરિતં ।
જપં પ્રતિ તથોક્ત્રાસ્તૌ દાને ચાપ્યાયને તથા ॥
પુનરેવ પ્રવક્ષ્યામિ પ્રમાણં તુ યથાસ્થિતં ।
ક્ષેત્રં તુ પંચધા કૃત્વા પદ્મવત્ પરિકલ્પયેત્ ॥
પ્રથમં કર્ણિકા જ્ઞેયા દ્વિતીયં કેશરાણિ તુ ।
તૃતીયં ચૈવ પત્રાણિ દલાગ્રાણિ ચતુર્થકં ॥
વાહ્યં તુ પઞ્ચમં ભાગં ક્ષેત્રેષુ પરિકલ્પયેત્ ।
પ્રાગુક્તં તુ ફલં તત્ર પંચધા પરિકલ્પયેત્ ॥

પૂજ્યાધારાણિ વક્ષ્યામિ સમાસાત્ કૃતિકાસુત ।
સ્વમૂર્તિપૂજનં કાર્યં પૂજારંભે પ્રયત્નતઃ ॥
યોગિનાં વા સ્વમૂર્તૌ તુ પૂજનં વિહિતં સદા ।
યોગારંભે સદા પૂજા ગુરુમૂર્તૌ પ્રકલ્પયેત્ ॥
આશિવાદવનીયાવત્ સકૃચ્ચૈવ શિવં યજેત્ ।
વિદ્યાપીઠે તુ યાગાંતે પૂજા કાર્યા સદૈવ હિ ॥
વિદ્યાપીઠાન્ કોટિનાત્રં પૂજયેદ્ વા સ્વસંહિતાં ।
જલે સદાશિવઃ પૂજ્યઃ સ્નાનાંતેષુ સ કૃત્સુત ॥
અગ્નૌ પૂજાવસાને તુ યષ્ટ્વા હોમં સમાચરેત્ ।
નિર્વિઘ્નાર્થં સ્થણ્ડિલે તુ શિવસંપૂજયેત્ સદા ॥
સ્થણ્ડિલેપિ હિ મંત્રાણાં સિદ્ધિશ્ચાસુ પ્રજાયતે ।
૧૯૮બ્)
શિવં વા સ્થણ્ડિલે પૂજ્ય જલે યત્કલસેહિતં ।
સ્થિરલિંગે સદાકાર્યં સિદ્ધિઃ કામૈઃ પ્રયત્નતઃ ॥
ભુક્તિ મુક્તિ પ્રદં પુંસાં ચલલિંગે શિવાર્ચનં ।
પૂજયેત્ સૂર્યબિંબસ્થં દર્પણપ્રતિબિંબિતે ॥
તદ્ વદ્ વૈ સોમબિંબં તુ પૂજયેત્ મૃત્યુ વંચને ।
સર્વત્ર સંસ્થિતં પૂજ્યં સર્વાધારેષુ સર્વદા ॥
તત્રાપિ લિંગે ભગવાન્ પૂજાં ગૃહ્ણાતિ ધૂર્જટિઃ ।
અસંપૂર્ણા કૃતા પૂજા મંત્રદ્રવ્યક્રિયો ગુણૈઃ ॥
તથાપિ લિંગે પૂર્ણા તુ પૂજા ભવતિ ષણ્મુખ ।
ન ન્યૂનાનાધિકા કાર્યા પૂજા વૈ સ્થણ્ડિલે સુત ॥
ન્યૂનાધિકા તુ ષા પૂજા ફલહીના પ્રકીર્તિતાઃ ।
એતસ્માત્ કારણાદ્ વત્સ લિંગારાધનમારભેત્ ॥
ઇતિ કાલોત્તરે મહાતંત્રે લિંગવર્ણનપટલં ॥
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ઉત્તમાધમ મધ્યાનાં સિદ્ધીનામાલયં શિવઃ ।
દક્ષિણામૂર્તિમાશ્રિત્ય સાધયેત્ સિદ્ધયસ્તથા ॥
સિદ્ધયો લિંગગાયસ્માત્ તસ્માલ્લિંગ શૃણુષ્વથ ।
લયનાત્ સર્વભૂતાનાં તેષાં વૈ સૃજનં પુનઃ ॥
તેન લિંગમિતિ પ્રોક્ત મધ્યયં પરમં શિવં ।
મૃન્મયં શૈલજં લિંગં દારુલિંગાનિ સાંભવં ॥
૧૯૯અ)
મણિજં રત્નજં ચિત્રં ગંધાજ્યાદિ ક્રમાચ્છૃણુ ।
હસ્તાન્તરાવધિઃ સૈલમૃન્મયં તદ્વદેવ હિ ॥
દારુજં ષટ્કરંષ્ટર્તં તદર્દ્ધાસહસંભવં ।
સ્થાસ્યસ્ત્રિહાનતો મધ્યં તદ્વનાત્કન્ય સાધિકં ॥
કન્ય સ મધ્યમં જેષ્ઠં નદધાપરિકલ્પયેત્ ।
શિલપૃત્કરપર્યન્તં દારુજં ષોડશાતિકં ॥
અષ્ટાંગુલં તુ લોહં સ્યાત્ પરમન્યદ્વિકલ્પયેત્ ।
કન્ય સસ્ય તુ પાદેન તદૂર્દ્ધં યે ક્રમાત્ ॥
સપ્તાવિંશતિ સંખ્યાનિ લિંગાનાં કથિતાનિ તુ ।
કન્ય સમ્યોગ્ર પાદં તુ ષ્વષ્વાગ્રેપિ નિવેદયેત્ ॥
ષટ્ત્રિંશચ્ચૈવ લિંગાનિ કથિતાનિ સંખ્યયા ।
ત્રિવિધિનાંગુલે નૈવ જ્ઞાતવ્યાનિ ષડાનન ॥
ષટ્શષ્મોષ્ટ? વયંજ્ઞેયં કન્ય સ મધ્યમોત્તમં ।
ત્રિવિધે નાંગુલે નૈવ હસ્તં વેદષમાંગુલૈઃ ॥
એકહસ્તાદિતઃ કૃત્વા નવાતં કથિતં મયા ।
મૃચ્છૈલજં સમાસેન દારુજં સ્યાત્ ત્રિભિર્વિના ॥
તદર્દ્ધાલ્લોહજં વા ગ્રાહસ્તમાનેન કીર્તિતં ।
પ્રાસાદગર્ભમાનેન પીઠમાનેન ચોચ્યતે ॥
ભૂતરંધ્રાચ્છિ ભક્તે તુ ગર્ભ ચૈવ સમં તતઃ ।
બ્રહ્મભૂતાત્મ ભાગેસ્તુ જ્યેષ્ઠમધ્યાધમં શિવં ॥
તેષાં મધ્યે તથા દ્વે દ્વે કન્યયાધો તથા દ્વયં ।
પ્રાસાદગર્ભમાનેન તવલિંગાનિ સંતિ હિ ॥
એકૈકં તુ ત્રિધા ભુંક્તા સાસંખ્યાતેન જાયતે ।
૧૯૯બ્)
લિંગાનાં ગર્ભમાનેન પીઠમાનેન તત્તથા ।
હસ્તાદધસ્તુ લિંગાનિ ચતુરંગુલ હાનિતઃ ॥
ષટ્ત્રિંશતેન જાયંતે લિગાનિ કરસંખ્યયા ।
હસ્તાધસ્તાચ્ચ લિંગં તુ પ્રાસાદે પરિવર્જયેત્ ॥
કિંતુ રૌદ્રં યવાકં તુ શ્મશાના યૈવ મારણે ।
ષોડશાંગુલ પર્યન્તં પ્રાસાદે દારુજંહિતં ॥
અષ્ટાંગુલં તથા લોહં તદધઃ ભ્યગૃહે હિતં ।
ન શૈલં દારુજં વાપિ સ્વગૃહે પરિવર્જયેત્ ॥
ભુક્તિમુક્તિ પ્રદં લોહં વપુસી સાયસંવિના ।
મહાભુક્તિ પ્રદં હેમં મધ્યમં તારસંભવં ॥
અધિમં ભુક્તિદં શેષમંગુલાં તુ નવાવધિ ।
એકાંગુલાત્ સમારભ્ય ચતુર્વિંત્સાંગુલાવધિ ॥
લિંગાનિ કથિતાન્ પૂર્વં નામાનિ શૃણુષણ્મુખ ।
શિવં સર્વવિભુંશાંતં ધૂર્જટિ નીલ લોહિતં ॥
સ્થાણું મહેશ્વરં સત્યં કષટીમેઘવાહનં ।
ઉમાકાંતં વિશાલાક્ષં શંકરં કારણેશ્વરં ॥
વિસરં લકુલીશં દ્રવરૂપશપતિં તથા ।
ભૂતનાથ ભયંમુગ્રં રુદ્રં વૈ ભૈરવં તથા ॥
એક ત્ર્યંગુલતો જ્ઞેયં ચતુર્વિંશાગુલાવધિ ।
તતો વૈ હસ્તલિંગાનાં પુરુષાં તં શિવાવધિ ॥
હસ્તાદીરંધ્રપર્યંતં વિભાગં કથિતં મયા ।
તથાશાંતરલિંગેષુ વિભાગં દેવતા તથા ॥
૨૦૦અ)
એતદ્ ચ્છ્રુયમાનં તુ વિસ્કારઃ કથ્યતે પુનઃ ।
લિંગાયામધિકારાંશેઃ ક્રમાદ્ધૃત્વ દ્વિપંચભિઃ ॥
સ ત્રિભાગૈસ્તુ લિંગાનાં વિસ્કારઃ કથિતા મયા ।
આદ્યંત્ પુરાયિતં ચૈવ તથા? નાદ્યં? તૃતીયકં ॥
અન્યત્સર્વસમં લિંગં વિભાગેન પ્રકીર્તિતં ।
મુખલિંગં તુ તત્કાર્યં નાવાક્ સંમુક્તિદા નૃણાં ॥
ત્રયોભાગાસ્તુ સર્વષ્યં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકાઃ ।
ચતુરસ્રં તથાષ્ટામ્રં વૃત્તંસ્યાહ્રધમં? કં ॥
કોણાર્દ્ધાદિ તરત્યાગાદષ્ટાસ્રંવિષ્ણુસંજ્ઞકં ।
અસ્ત્રિલોષક્રમેણૈવ વૃત્તાખ્યં રુદ્રતાં ભયેત્ ॥
ક્ષત્રત્રય સંચંદ્રાર્દ્ધં ચતુર્થાં કુક્કુટાંડકં ।
ચતુર્ધાચ્છત્રમુર્દ્ધાનં ફલભેદેન કથ્યતે ॥
લિંગમસ્તકવિસ્તારં નવસુભક્ત તુ કારયેત્ ।
અન્ત્ય ભાગં ચતુર્ધા તુ વિસ્તારો ચ્છ્રાયતો ભવેત્ ॥
ચત્વારિ તત્ર ચ્છત્રાણિ ભાગભાગાનુ પાતનં ।
પુણ્ડરીકં તુ ભાગેન કોણવત્ સ્થાપયેત્ સુત ॥
યશો દીપ્તિ પ્રદં પુંસાં પ્રથમં પરિકીર્તિતં ।
વિશાલાત્ કં પ્રકર્તવ્યં ત્રિભાગાત્ કોણસાતતં ॥
વિપુલં શ્રીપદં પુંસાં વિશાલં તેન સંસ્મૃતં ।
કોણસુત્ર? ક્રમેણૈવ ત્રિપદોર્દ્ધપરિચ્યુતે ॥
તદા શ્રીવત્સસંજ્ઞા તુ સર્વેષા સર્વકામદં ।
ચતુકોણોર્દ્ધતઃ ત્યાગાત્ કોણવત્ કૃત્તિકાસુત ॥
ચ્છત્રં ચતુર્થં વિખ્યાતં નામ્ના વૈ શક્ર મર્દનં ।
ચ્છત્રં ચતુર્દ્ધા કથિતં સદા સર્વાસનેહિતં ॥
* * * * * * * * *? રાઙ્કસ્ય
ન ચાન્યથા ।
ચતુર્ભાગાત્મકે લિંગે ચતુર્થાંશ પરિક્ષયાત્ ॥
પુનરન્યદ્ ભવેલ્લિંગં યોદશારક્ષેતુસંસ્ત્રિકે ।
ભાગ દ્વય પરિત્યાગાત્ ત્રયુયં મસ્તકં તથા ॥
* * * * * * * * *? સ્ય તુ
ષડાનન ।
કં ત્રિધા ભજેત્ કણ્ઠે? પાર્શ્વભાગાર્દ્ધ વિચ્યુતેઃ ॥
કોણસૂત્ર ક્રમેણૈવ ભ્રમણાદર્દ્ધચંદ્રકં ।
આદ્યસ્યૈવ તુ કર્તવ્યં ક્ષયભક્તસ્ય ષણ્મુખ ॥
* * * * * * *? લિંગમસ્તકલક્ષણં
।
લોકપાલાર્ચિતાનાં તુ લક્ષણં કથ્યતે પુનઃ ॥
શત્રૂણાં સ્તંભને શાન્તહીતાશંસ્તતાનં * *? ।?
યામ્યં તુ મારણે યોજ્યં *? ર્ત્યં ક્રુરકર્મણિ ॥
પુષ્ટ્યર્થં વારુણં ત્વિમં ઉચ્ચાટે વાયુ પૂજિતં ।
યોજ્યં દ્રવ્ય પ્રસિદ્ધ્યર્થમૈશાનં ભુક્તિમુક્તિદં ॥
પ્રજે સત્વ પદં બ્રાહ્મં વૈષ્ણવં ભુક્તિમુક્તયે ।?
યત્તત્પર્વમયં લિંગં તદૈવૈદ્રંદાનિ કીર્તિતં ॥?
૨૦૧અ)
ષડસ્રં રુદ્રભાગં સ્યાચ્છક્રમર્દનમસ્તકં ।
દલમર્કૈઃ પુરાભુંક્તા હૌતાસં સપ્ત વિસ્તૃતં ॥
સપ્તાસ્રં તુ પ્રકર્તવ્યં નાપને ભ્યાદિસંવિના ।
નાહાર્દ્ધં રંધ્રભક્તં તુ પંચભિશ્ચોર પૃષ્ઠકં ॥
ભુજો ભાગ ત્રયેણૈવ યમાખ્યં મારાણેહિતં ।
અષ્ટાસ્રં નવભિર્ભાગૈઃ કૃત્વા વેદદ્દિશાનતં ॥
રાક્ષસં વહ્નિવત્ કૃત્વા દશાસ્રં મસ્તકં યદા ।
ગ્રહભક્તં દલં કૃત્વા વિસ્તારં વેદવિદ્ ભવેત્ ॥
શિરોર્દ્ધચંદ્રં કર્તવ્યં શાંતિ પુષ્ટિ પ્રયોધને ।
યથાષ્યં સૌમ્યજંદ્વત્કિતુ સ્યાતં ગુરુદરં ॥
ગદાચિહ્નાતિતં શસ્તં પાશાંક વારુણં મતં ।
કૃષ્ણદીર્ઘં ચ વાયવ્યં યથાસુરગણાર્ચિતં ॥
કિંતુ ધ્વજસમાયુક્તં શત્રૂણામુચ્ચાટનેહિતં ।
રૌદ્રમનાદ્યાવત્કાર્ય રુદ્રં ત્ર્યશ્રી સમન્વિતં ॥
કુક્કુટાંડમૂર્દ્ધાનં જ્ઞાનુસંમ્રાજ્ય સાધનં ।
ત્રિશૂલોકં પ્રકર્તવ્યં મગ્રે શસ્ય તુ લાંચ્છનં ॥
સ્થિતં યાવત્ સર્વસમં લિંગં વક્ત્રાંક વિષ્ણુવં તદા ।
પદ્માકં બ્રહ્મસંજ્ઞં સ્યાત્ કુક્કુટાંડમૂર્દ્ધજં ॥
દંડમસ્તક યામ્યં તુ દંડલાંચ્છનલાંચ્છિતં ।
યં તુ દાઢ્યં પુરાખ્યાતં સહસ્રાંકં પ્રકલ્પયેત્ ॥
સર્વકામપ્રદં યસ્મા સહસ્રાકં તદા મતં ।