બોધિસત્ત્વપ્રાતિમોક્ષસૂત્ર · ભાગ 11

બોધિસત્ત્વપ્રાતિમોક્ષસૂત્રમ્
ઓમ્ નમઃ સર્વ્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વેભ્યઃ । યે ચ તે બોધિસત્ત્વાનાં ત્રયઃ શીલસ્કન્ધા ઉક્તાઃ । સંવર શીલં કુશલધર્મ્મસંગ્રાહકશીલં સત્ત્વાર્થક્રિયાશીલં ચ તેષુ શિક્ષિતુકામેન ગૃહિણા વા પ્રવ્રજિતેન વા ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ કૃતપ્રણિધાનેન સહધાર્મ્મિકસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહાપુણ્યનિધાનસ્ય વાગ્ વિજ્ઞપ્ત્યર્થ ગ્રહણાવબોધસમર્થસ્ય પાદયોર્ન્નિપત્યાધ્યેષણા કાર્યા । તવાહં કુલપુત્રાયુષ્મન્ ભદન્તેતિ વા ઽન્તિકાત્ બોધિસત્ત્વશીલસંવરસમાદાનમાકાઙ્ક્ષાભ્યાદાતુમ્ । તદર્હસ્યનુપરોધેન મુહૂર્ત્તમદનુકમ્પયા દાતું શ્રોતુઞ્ચેતિ ॥ ત્રિરેવમધ્યેષ્ય એકાંસમુત્તરાઙ્ગં કૃત્વાદશસુ દિક્ષ્વતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં સામીચીં કૃત્ત્વા તેષાં ગુણાનામુખીકૃત્ય ઘનરસં ચેતઃપ્રસાદં સંજનય્ય નીચૈર્જાનુમણ્ડલેનોત્કુટુકેન વા સ્થિત્વા તથાગતપ્રતિમાં પુરતઃ સંસ્થાપ્ય સંપૂજ્ય પુરસ્કૃત્યૈવં સ્યાદ્વચનીયઃ ।
અનુપ્રયચ્છ મે કુલપુત્રાયુષ્માન્ ભદન્તેતિ વા બોધિસત્ત્વશીલસંવરસમાદાનમિતિ ।
તત્ એકાગ્રાં સ્મૃતિમુપસ્થાપ્ય ચિત્ત પ્રસાદમેવાનુવૃંહયત । ન ચિરસ્યેદાની મે ઽક્ષયસ્યાપ્રમેયસ્ય નિરુત્તરસ્ય મહાપુણ્યનિધાનસ્ય પ્રાપ્તિર્ભવિષ્યતીતિ । એવમેવાર્થમનુવિચિન્તયતા તૂષ્ણીં ભવિતવ્યમ્ । તેન પુનર્વ્વિજ્ઞેન બોધિસત્ત્વેન સ તથા પ્રતિપન્નો બોધિસત્ત્વો ઽવિક્ષિપ્તેન ચેતસા સ્થિતેન વા નિષણ્ણેન વા એવં સ્યાદ્વચનીયઃ । શૃણુ ત્વમેવન્નામન્ કુલપુત્રાયુષ્મન્ ભદન્તેતિ વા બોધિસત્ત્વો ઽસિ બોધૌ ચ કૃતપ્રણિધાનઃ । તેન ઓમિતિ પ્રતિજ્ઞાતવ્યં । સ પુનરુત્તરિ એવંસ્યાદ્વચનીયઃ । પ્રતીચ્છસિ ત્વમેવન્નામન્ કુલપુત્રાયુષ્માન્ ભદન્તેતિ વા બોધિસત્ત્વો ઽસિ બોધૌ કૃતપ્રણિધાનો મમાન્તિકાત્ સર્વ્વાણિ બોધિસત્ત્વશિક્ષાપદાનિ સર્વ્વઞ્ચ બોધિસત્ત્વશીલં સંવરશીલં કુશલધર્મ્મસંગ્રાહકશીલં સત્ત્વાર્થક્રિયાશીલં ચ યચ્છીલમતીતાનાં બોધિસત્ત્વનામભૂત્ યાનિ ચ શિક્ષાપદાનિ । યચ્છીલમનાગતાનામ્ બોધિસત્ત્વાનાં ભવિષ્યતિ યાનિ ચ શિક્ષાપદાનિ । યચ્છીલમેતર્હિ દશસુ દિક્ષુ પ્રત્યુત્પન્નાનાં બોધિસત્ત્વાનાં ભવતિ યાનિ ચ શિક્ષાપદાનિ । યેષુ ચ શિક્ષાપદેષુ યેષુ શીલેષ્વતીતાઃ સર્વ્વબોધિસત્ત્વાઃ શિક્ષિતવન્તઃ । અનાગતાઃ સર્વ્વબોધિસત્ત્વાઃ શિક્ષિષ્યન્તે । પ્રત્યુત્પન્નાઃ સર્વ્વબોધિસત્ત્વાઃ શિક્ષન્તે । તેન પ્રતિગૃણ્હામીતિ પ્રતિજ્ઞાતવ્યં ॥ ત્રિરેવમ્ ॥
સમન્વાહરન્તુ માં દશદિગ્લોકધાનુસન્નિપતિતા બુદ્ધા ભગવન્તો બોધિસત્ત્વાઃ । સમન્વાહરત્વાચાર્ય્યો ઽહમેવન્નામા યત્કિઞ્ચિત્કાયવાઙ્મનોભિર્બુદ્ધ બોધિસત્ત્વાન્ માતાપિતરૌ તદન્યાન્ વા સત્ત્વાન્ સમાગમ્યેહજન્મન્યન્યેષુ વા જન્માં તરેષુ મયાપાયં કૃતં કારિતમનુમોદિતમ્ વા તત્ સર્વ્વમૈકધ્યમભિસંક્ષિપ્ય પિણ્ડયિત્વા તુલયિત્વા સર્વ્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાનામાચાર્ય્યસ્ય ચાન્તિકે ઽગ્રયા પ્રવરયા પ્રતિદેશનયા પ્રતિદેશયામિ જાનન્ સ્મરન્ ન પ્રતિચ્છાદયામિ ॥ ત્રિરેવમ્ ॥
સોહમેવંનામા એવંદેશિતાત્યય ઇમં દિવસમુપાદાય આવોધિમણ્ડનિષદનાત્ બુદ્ધં ભગવન્તં મહાકારૂણિકં સર્વ્વજ્ઞં સર્વ્વદર્શિનં સર્વ્વવૈરભયાતીતં મહાપુરુષમભેદ્યકાયમનુત્તરકાયં ધર્મ્મકાયં શરણં ગચ્છામિ દ્વિપદાનામગ્ર્યમ્ ॥ સો ઽહમેવંનામા એવંદેશિતાત્યય ઇમં દિવસમુપાદાય આબોધિમણ્ડદિષદનાદ્ધર્મ શરણં ગચ્છામિ શાન્તં વિરાગાણાં પ્રવરમ્ । સો ઽહમેવંનામા એવંદેશિતાત્યય ઇમં દિવસમુપાદાય આબોધિમણ્ડનિષદનાદવૈવર્ત્તિકબોધિસત્ત્વસંઘં શરણં ગચ્છામિ ગણાણાં શ્રેષ્ઠમ્ ॥ ત્રિરેવમ્ ॥
સોહમેવંનામા એવંદેશિતાત્યયસ્ત્રિશરણગતો ઽનન્તસત્ત્વધાતૂત્તારણાયાભ્યુદ્ધરણાય સંસારદુઃખાત્ પરિત્રાણાય સર્વ્વજ્ઞજ્ઞાને અનુત્તરે પ્રતિષ્ઠાપનાય । યથા તે અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્ના બોધિસત્ત્વા બોધિચિત્તમુત્પાદ્ય બુદ્ધત્વમધિગતવન્તો ઽધિગમિષ્યન્તિ અધિગચ્છન્તિ ચ । યથા સર્વ્વબુદ્ધા ઽનાવરણેન બુદ્ધજ્ઞાનેન બુદ્ધ્ ચક્ષુષા જાનન્તિ પશ્યન્તિ યથા ધર્મ્માણાં નિઃસ્વભાવતામ(?) નુજાનન્તિ । તેન વિધિના અહમેવંનામા એવંનામ્ન આચાર્ય્યસ્યાન્તિકાત્ સર્વ્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વાનાં ચ પુરતો ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બોધૌ ચિત્તમુત્પાદયામિ ॥ ત્રિરેવમ્ ॥
ઇદં ચાહમત્યયદેશનાત્રિશરણગમનબોધિચિત્તોત્પાદજનિતં કુશલમૂલમનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામયામિ યદહં લોકે અશરણે અલયને અપરાયણે ઽદ્વિપે ત્રાણં શરણં લયણં પરાયણં દ્વીપો ભવેયમ્ । સર્વ્વસત્ત્વાંશ્ચ ભવાર્ણવાદુતીર્ણસ્તારયેયમ્ । અપરિનિર્વૃતાનનાવરણેન ધર્મ્મધાતુપરિનિર્વાણેન પરિનિર્વ્વાપયેયમ્ । અનાશ્વસ્તાનાશ્વાશયેયમ્ ॥ ત્રિરપિ ॥
સોહમેવંનામા એવમુત્પાદિતબોધિચિત્તો ઽનન્તસત્ત્વધાતું યથા માતાપિતૃભગિનીભ્રાતૃપુત્રદુહિત્રન્યતમાન્યતમજ્ઞાતિસાલોહિતસ્થાનીયાંસ્તથા પ્રતિગૃણ્હામિ । પ્રતિગૃહ્ય ચ યથાશક્તિ યથાબલમ્ યથાજ્ઞાનં કુશલમૂલં સમારોપયામિ । ઇતઃ પ્રભૃતિ યત્કિઞ્ચિત્ દાનં દાસ્યામિ શીલં રક્ષિષ્યામિ ક્ષાંતિ સંપાદયિષ્યામિ વીર્યમારભ્ય ધ્યાનં સમાપત્સ્યે પ્રજ્ઞયા વ્યવચાર્ય્ય ઉપાયકૌશલ્યં વા શિક્ષિષ્યે તત્ સર્વ્વસત્ત્વાનામર્થાય હિતાય સુખાય ॥
ઉત્તરાં ચ સમ્યક્સંબોધિમારભ્ય તેષાં મહાભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાકારુણિકાણાં મહાયાને સામિચીમનુપ્રવ્રજામિ । અનુપ્રવ્રજ્ય બોધિસત્ત્વો ઽહં બોધિસત્ત્વ ઇતિ મામિતઃ પ્રભૃત્યાચાર્ય્યો ધારયતુ ॥ ત્રિરેવમ્ ॥
તતસ્તેનાચાર્ય્યેણ તસ્યાઃ પ્રતિમાયાઃ પુરતો દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધબોધિસત્ત્વાનાં તિષ્ઠતાં ધ્રિયતાં યાપયતાં પાદયોર્ન્નિપત્ય સામિચીં કૃત્વા એવમારોચયિતવ્યમ્ । ગૃહીતમનેનૈવંનામ્ના બોધિસત્ત્વેન મમૈવંનામ્નો બોધિસત્ત્વસ્યાન્તિકાત્ યાવત્ ત્રિરપિ બોધિસત્વશીલસંવરસમાદાનમ્ । સોહમેવંનામા બોધિસત્ત્વ આત્માનં સાક્ષિભૂતં પ્રજાનન્ અસ્યૈવંનામ્નો બોધિસત્ત્વસ્ય પરમાર્ય્યાણાં વિપરોક્ષાણામપિ સર્વત્ર સર્વ્વસત્ત્વાનાં વિપરોક્ષબુદ્ધીનાં દશદિક્ષ્વનન્તાપર્ય્યન્તેષુ લોકધાતુષ્વારોચયામિ । અસ્મિન્ બોધિસત્ત્વશીલસંવરસમાદાનમ્ ॥ ત્રિરેવમ્ ॥
એવં પુનઃ શીલસંવરસમાદાનકર્મ્મસમાપ્ત્યનન્તરં ધર્મ્મતા ખલ્વેષા યદ્ દશસુ દિક્ષ્વનન્તાપર્ય્યન્તેસુ લોકધાતુષુ તથાગતાનાં તિષ્ઠતાં ધ્રિયતાં યાપયતાં મહાભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં તદ્રુપં નિમિત્તમ્ પ્રાદુર્ભવતિ યેન તેષામેવં ભવતિ । એવંનામ્ના બોધિસત્ત્વેન એવંનામ્નો બોધિસત્ત્વસ્યાન્તિકાત્ બોધિસત્ત્વશીલસંવર સમાદાનં સમાત્તમિતિ ॥ એવં તાવત્ પરતઃ સમાદાનવિધિરુક્તઃ ॥

યદિ તૈર્ગુણૈર્યુક્તઃ પુદ્ગલો ન સન્નિહિતઃ સ્યાત્ તતો બોધિસત્ત્વેન તથાગતપ્રતિમાયાઃ પુરતઃ સ્વયમપિ બોધિસત્ત્વશીલસંવરસમાદાને વચનીયમ્ । એવં ચ કરણીયમ્ । એકાંસમુત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દશસુ દિક્ષ્વતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાભૂમિપ્રવિષ્ટાનાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં સામીચીં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય ઉત્કુટુકેન વા ઇદમ્ સ્યાદ્વચનીયમ્ । અહમેવંનામા દશસુ દિક્ષુ સર્વતથાગતાન્ મહાભૂમિપ્રવિષ્ટાંશ્ચ બોધિસત્ત્વાન્ વિજ્ઞાપયામિ । તેષાં પુરતઃ સર્વ્વાણિ બોધિસત્વશિક્ષાપદાનિ સર્વ્વં ચ બોધિસત્ત્વશીલં સમાદદે । યચ્છીલમિત્યાદિ પૂર્વ્વવત્ યાવત્ બોધિસત્ત્વો બોધિસત્ત્વ ઇતિ । મામિતઃ પ્રભૃતિ બુદ્ધ ભગવન્તો બોધિસત્ત્વાશ્ચ ધારયન્ત્વિતિ વિજ્ઞપ્તિઃ ॥ 0 ॥