બોધિસત્ત્વાદિકર્મિકમાર્ગાવતારદેશના · ભાગ 11

બોધિસત્ત્વાદિકર્મિક-માર્ગાવતાર-દેશના
પરમગુરવે નમઃ ।
સંસારે દુર્ગતિઘ્નં ચ નિર્યાણાભ્યુદયપ્રદમ્ ।
દશદિક્સર્વરત્નં ચ ગુરુપાદં નમામિ ચ ॥ 1 ॥
ઇહ યઃ સ્વભાવતો મહાકરુણાપ્રજ્ઞાવાન્ મહાયાનગોત્રીયઃ, યશ્ચ પૂર્વજન્મસુ મહાયાનભાવુકઃ પુરુષઃ સંસારસુનિર્વિણ્ણચિત્તઃ મરણાનુસ્મૃતિકશ્ચ સમસ્તબાહ્યાધ્યાત્મિક-વસ્તુસ્વલ્પાભિનિવેશઃ, ઽએકસત્કલ્યાણમિત્રત એકાવિપર્યસ્તમાર્ગશ્રવણે કિં ન સ્યાત્? અહમેકં સન્તં અન્વેષ્યામિઽ - એવં ચિન્તયન્ સઃ કલ્યાણમિત્રાનુરુપં ગુરુમન્વિષ્ય અન્યત્ર નિર્દિષ્ટવત્ ત્રિશરણગમનવિશિષ્ટઃ, અનન્તગતીઃ વિષયીકૃત્ય, સદાશયઃ, અનુત્તરમહાબોધાવસાધારણચિત્તોત્પાદઃ, સદધ્યાશયઃ, માયાશાઠ્યરહિતબોધિપ્રસ્થાનમહાચિત્તોઃ બોધિસત્ત્વશીલસ્ય ત્રિશિક્ષાં સુષ્ઠુ ગૃહ્ણીયાત્ । તતઃ શ્વશ્વપચદાસસંજ્ઞકસ્ય માયાશાઠ્યરહિતસ્ય તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય સંભારમાર્ગીયત્વાદ્ અહોરાત્રં કાય-વાક્-ચિત્તસમસ્તકર્માણિ ન વ્યર્થાનિ ભવન્તિ ।
એવં તેન ચિત્તેન ભોજનમાત્રાજ્ઞાનમ્, ઇન્દ્રિયદ્વારસંવરણમ્, અણુમાત્રે ઽપ્યવદ્યે ભયદર્શનમ્, અહર્નિશં યોગઞ્ચ આપાદયેત્ । તતઃ શ્વાસપ્રશ્વાસમપિ પરાર્થમ્ અભિલષિતુકામઃ સઃ પઞ્ચમપ્રહર ઉત્થાય, ઉચ્ચારપ્રસ્રાવત્યાગાદિચર્યા સુનિર્વર્ત્ય મધ્યદેશપ્રત્યન્તજનપદવિશેષે સ્નાત્વા, સમસ્તગતીઃ અવલમ્બ્ય ચતુરપ્રમાણૈર્બોધૌ ચિત્તમુત્પાદ્ય, ત્રિરત્નપ્રતિમાસમક્ષં સુલિપ્ય સુગન્ધપુષ્પપ્રકરં સુવિકીર્ય તદગ્રતો ભૂમૌ જાનુની સંસ્થાપ્ય, કૃતાઞ્જલિઃ દશદિગ્લોકધાત-સમસ્તબુદ્ધ-સમસ્તધર્મમહાયાનસંઘસમક્ષં ચ અસંખ્યાનિર્વાચ્યકાયવ્યૂહાન્ નિર્માય તેષાઞ્ચૈકૈકમ્ ચરણયોઃ સુપ્રણમેત્ । તાન્ અપરિમિતવિપુલાપ્રમેયામિષપૂજયા પૂજયેત્ । તતઃ પ્રતિકાયં અનિર્વચનીયમુખાનિ પ્રતિમુખં ચાનિર્વચનીયજિહ્વા નિર્માય, સ્વપરપાપાન્ અશેષાન્ દિશેત્ । સ્વપરપુણ્યાનિ ચાનુમોદયેત્ । અચિરમ્ અભિસમ્બોધિપ્રાપ્તાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતો ધર્મચક્રપ્રવર્તનાય અધ્યેષયેત્ । યે ધર્મચક્રં પ્રવર્ત્ય આયુઃ સંસ્કારાન્ પરિજિહીર્ષન્તે, (તાન્) આસંસારમ્ અપરિનિર્વાણાય પ્રાર્થયેત । તેષાં સમસ્તકુશલાનામ્ અનુત્તરસમ્યક્સમ્બોધૌ પરિણામનાં કુર્યાત્ । યથા સૂત્રે આગતાનિ તથા પ્રત્યઙ્ગપદાનિ સવિસ્તરં પઠેત્ ।
તતઃ સપ્તપૂજાનન્તરં સર્વસત્ત્વાન્ અવલમ્બ્ય ત્રિશરણગમનપદાનિ ત્રિઃ પઠેત્ । તતઃ બોધિચિત્તમુત્પાદયેત્, યથા વિધૌ પ્રાપ્યતે તથા ચ કુર્યાત્ । અન્તશશ્ચ એવમ્-
બુદ્ધં ચ ધર્મઞ્ચ ગણોત્તમં ચ
યાવદ્ધિ બોધિં શરણં ગતો ઽસ્મિ ।
દાનાદિ-કૃત્યૈશ્ચ કૃતૈર્મયૈભિઃ
બુદ્ધો ભવેયં જગતો હિતાય ॥ 2 ॥ ઇતિ ત્રિઃ પઠેત્ ।
તતઃ સ્વકાયાર્પણં, તતઃ મહાપુરુષાણાં ધર્મનયે મહારથિનાં ચ માર્ગે અવસ્થાનાય પ્રતિજાનીયાત્ । તતઃ સ્વશય્યાયાં પર્યઙ્કમાભુજ્ય ગુરુભટ્ટારક-શ્રી-બોધિભદ્રકૃત-સમાધિ-(સમ્ભાર) પરિવર્ત્તોક્તાનિનવાઙ્ગાનિ જ્ઞાત્વા શમથવિપશ્યનાયોગં ભાવયેત્ । સો ઽપિ લયૌદ્ધત્યાદિસમસ્તદોષાન્ પ્રહાય ભાવનીયઃ ।
તતઃ ચક્ષુરુન્મીલ્ય, નિઃશ્વસ્ય, બાહ્યાભ્યન્તરવસ્તુદર્શને- ઽઅહો! આશ્ચર્યમ્, અહો! આશ્ચર્યમ્ । આકાશોપમાનુત્પાદતઃ પ્રતીત્યસમુત્પાદબલેન નાનાભાસેયમવસ્થિતિઃ અયમ્ઽ અહો! આશ્ચર્યમ્ઽ ઇતિ વિચિન્ત્ય અષ્ટમાયોપમરુપેણ જાનીયાત્ । તતો મહાકરુણચિત્તેન સમસ્તાદૃશ્યસત્ત્વેભ્યો ધર્મદેશનાર્થ યથાબોધિ મહાયાન-સૂત્રપાઠં કુર્યાત્ । તતઃ ભોજનાવસરે- ઽષટ્ત્રિંશદશુચિપરિપૂર્ણેન અસારેણ નાશપર્યવસિતેન કાયેનાનેન તદ્બુદ્ધધર્મકાય-સારમન્વેષયામિઽ ઇતિ વિચિન્ત્ય ન પુષ્ટ્યર્થ, નાપિ રસાસક્તયા યાનધિયા ભોક્તવ્યમ્ । ભોજનમાત્રાપિ જ્ઞાતવ્યા । અષ્ટાઙ્ગચિકિત્સાતન્ત્રે-
અન્નેન કુક્ષેર્દ્વાવંશૌ પાનેનૈકં પ્રપૂરયેત્ ।
આશ્રયં પવનાદીનાં ચતુર્થમવશેષયેત્ ॥ 3 ॥ ઇતિ ।
તદ્ભોજનં ચતુર્ભાગેષુ વિભાજ્યમ્ । પ્રથમો ભાગસ્ત્રિરત્નેભ્યો ગુરવે ચાર્પણીયઃ । એકં ભાગં સ્વયમેવ ભુઞ્જીત્ । એકો ભાગો બાલેભ્યો ઽનાથેભ્યશ્ચ દેયઃ । એકશ્ચ ભાગઃ કુક્કુરકાકાદિતિર્યગ્ભ્યો દેયઃ । કૈશ્ચિચ્ચર્યાસઙ્ગ્રહો ઽન્યથાપિ કથિતઃ । અન્યો નયસ્તુ ચર્યાસઙ્ગ્રહપ્રદીપોક્તવત્ ।
તતઃ પૂર્વાહ્ણયામેષ્વપિ પઞ્ચમપ્રહરે યથોક્તવત્ સર્વં કાર્યમ્ । મધ્યાહ્ને સન્ધ્યાયાં રાત્રેઃ પ્રથમે મધ્યે ચ યામે સર્વથા યથોક્તાઃ સર્વે વિધયઃ પૂરયિતવ્યાઃ । ઽતાદૃગ્યોગિનસ્તસ્ય નિદ્રાશયનકાલનિયમો નાસ્તિઽ એવં ગુરવો વદન્તિ । તાદૃગ્યોગિનઃ સમ્ભારમાર્ગીયાઃ, મોક્ષમાર્ગીયકુશલમૂલોત્પાદકામઆદિકાર્મિકા અહોરાત્રં વ્યર્થમનવસ્થિતાઃ, તાદૃગ્ભ્ય આપત્તિદોષઃ કથં ભવેત્ । યદિ દુર્વાસનાબલાદ્ આપત્તિર્ભવેત્, એવં શીઘ્રમ્ પ્રતિકુર્યાત્ ।
એવં તેષાં ષડ્યામાનામ્ અષ્ટાદશધા વિભાગે કૃતે સતિ ચતુઃપઞ્ચાશત્ક્ષણા ભવિષ્યન્તિ ।
બોધિસત્ત્વા અપિ ઉત્તમમધ્યમા (ઽધમાઃ) નવ સ્યુઃ । ગુરુપદેશતઃ
પ્રતિપત્ત્યુપાયાન્ જાનીયાત્ ।
શ્રેષ્ઠૈઃ સમાખ્યાતતમં સુમાર્ગ બોધિપ્રભાદ્યૈઃ કલિતશ્ચ શિષ્યૈઃ ।
ગત્ત્વા મહાયાનકુલાભિજાતૈઃ પ્રાપ્યં પદં તદ્ દ્વિપદેન્દ્રકસ્ય ॥ 4 ॥
ગુરુર્હિ ભટ્ટારકબોધિસત્ત્વઃ બોધિપ્રભૈર્ભિક્ષુવરૈઃ પ્રણુન્નઃ ।
અનૂદિતા શીલજયેન ભિક્ષુણા ચરેન્ મહાયાનપથાનુયાયી ॥ 5 ॥
ઽબોધિસત્ત્વાદિકર્મિકમાર્ગાવતારદેશનાઽ આચાર્યદીપઙ્કરશ્રીજ્ઞાનવિરચિતા સમાપ્તા ॥
તેનૈવ પણ્ડિતેન લોકચક્ષુષા ચ જયશીલેન અનૂદિતા ॥