ભવસઙ્ક્રાન્તિપરિકથા · અધ્યાય 1

નાગાર્જુન: ભવસઙ્ક્રાન્તિપરિકથા
નમઃ કુમારભૂતાય મઞ્જુશ્રિયે ।
ભાવાન્ન જાયતે ઽભાવો નાભાવાદપિ જાયતે ।
ભાવ ઉત્પદ્દ્યતે નિત્યં ભાબો ભ્રાન્તિઃ ખપુષ્પવત્

સતિ ધર્મે નભસ્તુલ્યે ખતુલ્યં જાયતે પરમ્ ।
પ્રતીત્ય સર્વ ખસમં ભાવસ્તસ્માદભાવવાન્

સ્બભાવતઃ કર્મ નાસ્તિ હેતુર્નાસ્તિ ફલં ન ચ ।
ન વિદ્દ્યત ઇદં સર્બં લોકો નાસ્તિ ન ભઞ્જનમ્

અનુત્પન્નશ્ચ યો ભાવઃ પરં (સ) જનયેત્કથમ્ ।
લોકઃ પ્રથમતો ઽજાતઃ કેનાપિ ન હિ નિર્મિતઃ ।
સોમસિંહપુરીતુલ્યો લોકો ભ્રમ્યત્યનર્થકે

લોકો વિકલ્પદુત્પન્નો વિકલ્પશ્ચિત્તસંભવઃ ।
ચિત્તં હિ કાયાશ્રયકં તસ્માત્કાયો વિચાર્યતે

રૂપં શૂન્યં વેદના નિઃસ્વભાવા સંજ્ઞા નાસ્તે નાસ્તિ સંસ્કારભાવઃ ।
ભૂતં હિત્વા ચિત્તચૈત્તે ચ નસ્તસ્તસ્માત્કાયઃ કલ્પહીનસ્વભાવઃ

ચિત્ત નાસ્તિ ન ધર્માસ્તે ન કાયો નાપિ ધાતવઃ ।
અદ્વયીકરણં હીદં તત્ત્વં વિદ્વદ્ભિરુચ્યતે

અનાલમ્બમિદં સર્વમનાલમ્બં પ્રભાષિતમ્ ।
કૃત્વા મતિમનાલમ્બામનાલમ્બં સમુદ્ધિતં

દાનશીલક્ષમાવીર્યધ્યાનાદૌ સુનિષેવિતે ।
અચિરેણૈવ કાલેન પરમાં બોધિમાપ્સ્યતિ

ઉપાયપ્રજ્ઞયોસ્થિત્વા સત્ત્વાંશ્ચ કરુણાપયેત્ ।
સર્વજ્ઞાનં શિઘ્રમેવ લપ્સ્યતે નહિ સંશયઃ

નામમાત્રમિદં સર્વં સંજ્ઞામાત્રે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
નાભિધાનાત્પૃથગ્ભૂતમભિધેયં ન વિદ્યતે

અનામકાઃ સર્વધર્મા નિરાત્માનઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
ઇમે ધર્મા અભૂતાશ્ચ કલ્પનાયાઃ સમુદ્ધિતાઃ ।
કલ્પના સાપિ શૂન્યેયં યયા શૂન્યેતિ કલ્પિતાઃ

ચક્ષુ પશ્યતિ રૂપાણિ તત્ત્વવક્ત્રા યદુચ્યતે ।
મિથ્યાભિમાનલોકસ્ય સાંવૃતં સત્યમીરિતમ્

સામગ્ર્યા દર્શનં યત્ર પ્રકાશયતિ નાયકઃ ।
પ્રાહોપચારભૂમિં તાં પરમાર્થસ્ય બુદ્ધિમાન્

ન ચક્ષુઃ પ્રેક્ષતે રૂપં મનો ધર્માન્ન્વેત્તિ ચ ।
એતત્તુ પરં સત્યં લોકસ્ય વિષયો ન યત્

ચક્ષુર્નાસ્તિ ન રૂપઞ્ચ દૃશ્યં નાસ્તિ ન મનસ્ક્રિયા ।
ચિત્તં સ્વપ્નસમં ભ્રાન્તિઃ સર્વં ન સદસન્ન ચ