ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભરાજસૂત્ર · ભાગ 11

ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભરાજસૂત્રમ્ ।
ઓં નમઃ સર્વજ્ઞાય । નમો ભગવતે ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભરાજાય તથાગતાય ॥
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ જનપદચર્યાં ચરમાણો ઽનુપૂર્વેણ યેન વૈશાલી મહાનગરી તેનાનુપ્રાપ્તો ઽભૂત્ । તત્ર ખલુ ભગવાન્ વૈશાલ્યાં વિહરતિ સ્મ વાદ્યસ્વરવૃક્ષમૂલે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્ધમ્ અષ્ટભિર્બિક્ષુસહસ્રૈઃ ષટ્ત્રિંશદ્ભિશ્ ચ બોધિસત્ત્વસહસ્રૈઃ સાર્ધં રાજામાત્યબ્રાહ્મણગૃહપતિસંહત્યા દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગમનુષ્યામનુષ્યપર્ષદા ચ પરિવૃતઃ પુરસ્કૃતો ધર્મં દેશયતિ સ્મ । અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીર્ ધર્મરાજપુત્રો બુદ્ધાનુભાવેનોત્થાયાસનાદ્ એકંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ - દેશયતુ ભગવંસ્ તેષાં તથાગતાનાં નામાનિ, તેષાં પૂર્વપ્રણિધાનવિસ્તરવિભઙ્ગમ્ । વયં શ્રુત્વા સર્વકર્માવરણાનિ વિશોધયેમ પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે સદ્ધર્મપ્રતિરૂપકે વર્તમાને સત્ત્વાનામ્ અનુગ્રહમ્ ઉપાદાય । અથ ભગવાન્ મઞ્જુશ્રિયે કુમારભૂતાય સાધુકારમ્ અદાત્ - સાધુ સાધુ મઞ્જુશ્રીઃ, મહાકારુણિકસ્ ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ । ત્વમ્ અપ્રમેયાં કરુણાં જનયિત્વા સમાધેસસે(?) નાનાકર્માવરણેનાવૃતાનાં સત્ત્વાનામ્ અર્થાય હિતાય સુખાય દેવમનુષ્યાણાં ચ હિતાર્થાય । તેન હિ ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ શૃણુ, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુ, ભાષિષ્યે । એવં ભગવન્, ઇતિ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષીત્ । ભગવાંસ્ તસ્યૈતદ્ અવોચત્ -
અસ્તિ મઞ્જુશ્રીઃ પૂર્વસ્મિન્ દિગ્ભાગે ઇતો બુદ્ધક્ષેત્રાદ્ દશગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય વૈદૂર્યનિર્ભાસા નામ લોકધાતુઃ । તત્ર ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો વિહરતિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિશ્ ચ શાસ્તા દેવાનાં મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્। તસ્ય ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વં બોધિસત્ત્વચારિકાં ચરત ઇમાનિ દ્વાદશ મહાપ્રણિધાનાન્ય્ અભૂવન્ । કતમાનિ દ્વાદશ મહાપ્રણિધાનાનિ? પ્રથમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ યદાહમ્ અનાગતે ઽધ્વનિ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યેયમ્, તદા મમ શરીરપ્રભયા અપ્રમેયાસંખ્યેયાપરિમાણા લોકધાતવો ભ્રાજેરંસ્ તપ્યેરન્ વિરોચેરન્ । યથા ચાહં દ્વાત્રિંશદ્ભિર્ મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમન્વાગતઃ, અશીતિભિશ્ ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ અલંકૃતદેહઃ, તથૈવ સર્વસત્ત્વા ભવેયુઃ ॥ (દ્વિતીયં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે ઽધ્વનિ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યેયમ્, તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે કાયઃ અનર્ઘવૈદૂર્યમણિર્ ઇવ અન્તર્બહિરત્યન્તપરિશુદ્ધો વિમલપ્રભાસંપન્નઃ સ્યાત્ । વિપુલકાયસ્ તદુપમેન શ્રિયા તેજસા ચ પ્રત્યુપસ્થિતઃ સ્યાત્ । તસ્યાંશુજાલાનિ રવિશશિકરાનતિક્રમેયુઃ તે ચ યે કેચિત્ સત્ત્વા લોકધાતૌ જાતાશ્ ચ, યે ચાપિ પુરુષાઃ, તે તમિસ્રાયાં રત્રાવન્ધકારે નાનાદિશં ગચ્છેયુઃ । સર્વદિક્ષુ મમ આભયાં સ્પૃષ્ટાઃ કુશલાનિ ચ) કર્માણિ કુર્વીરન્ ॥ તૃતીયં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 166 ) યદાહમ્ અનાગતે - - - - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે સત્ત્વા અપ્રમેયપ્રજ્ઞોપાયબલાધાનેન અપરિમાણસ્ય સત્ત્વધાતોર્ અક્ષયાયોપભોગાય પરિભોગાય સ્યુઃ । કસ્યચિ(ત્) સત્ત્વસ્ય કેનચિદ્ વૈકલ્યં ન સ્યાત્ ॥ ચતુર્થં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તો ઽહં યે કુમાર્ગપ્રતિપન્નાઃ સત્ત્વાઃ શ્રાવકમાર્ગપ્રતિપન્નાઃ પ્રત્યેકબુદ્ધમાર્ગપ્રતિપન્નાશ્ ચ, તે સત્ત્વા અનુત્તરે બોધિમાર્ગે મહાયાને નિયોજયેરન્ ॥ પઞ્ચમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે સત્ત્વા મમ શાસને બ્રહ્મચર્યં ચરેયુઃ, તે સર્વે અખણ્ડશીલાઃ સ્યુઃ સુસંવૃતાઃ । મા ચ કસ્યચિ(ત્) શીલવિપન્નસ્ય
મમ નામધેયં શ્રુત્વા ક્વચિદ્ દુર્ગતિગમનં સ્યાત્ ॥ ષષ્ઠં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે સત્ત્વા હીનકાયા વિકલેન્દ્રિયા દુર્વર્ણા જડૈડમૂકા લંગાઃ કુબ્જાઃ શ્વિત્રાઃ કુણ્ડા અન્ધા બધિરા ઉન્મત્તા યે ચાન્યે શરીરસ્થવ્યાધયઃ, તે મમ નામધેયં શ્રુત્વા સર્વે સકલેન્દ્રિયાઃ સુપરિપૂર્ણગાત્રા ભવેયુઃ ॥ સપ્તમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે નાનાવ્યાધિપરિપીડિતાઃ સત્ત્વા અત્રાણા અશરણા ભૈષજ્યોપકરણવિરહિતા અનાથા દરિદ્રા દુઃખિતાઃ, સચે(ત્) તેષાં મમ નામધેયં કર્ણપુટે નિપતેત્, તેષાં સર્વવ્યાધયઃ પ્રશમેયુઃ, નીરોગાશ્ ચ નિરુપદ્રવાશ્ ચ તે સ્યુર્ યાવ બોધિપર્યવસાનમ્ ॥ અષ્ટમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા યઃ કશ્ચિન્ માતૃગ્રામો નાનાશ્ત્રીદોષશતૈઃ સંક્લિષ્ટં સ્ત્રીભાવં વિજુગુપ્સિતં માતૃગ્રામયોનિં ચ પરિમોક્તુકામો મમ નામધેયં ધારયેત્, તસ્ય માતૃગ્રામસ્ય ન સ્ત્રીભાવો ભવેત્ યાવ બોધિપર્યવસાનમ્ ॥ નવમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તે ઽહં સર્વસત્ત્વાન્ મારપાશબન્ધનબદ્ધાન્ નાનાદૃષ્ટિગહનસંકટપ્રાપ્તાન્ સર્વમારપાશદૃષ્ટિગતિભ્યો વિનિવર્ત્ય સમ્યગ્દૃષ્ટૌ નિયોજ્ય આનુપૂર્વેણ બોધિસત્ત્વચારિકાં સંદર્શયેયમ્ ॥ દશમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત - - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે કેચિત્ સત્ત્વા રાજાધિભયભીતાઃ, યે વા બન્ધનબદ્ધાવરુદ્ધાઃ વધાર્હા અનેકમાયાભિર્ ઉપદ્રુતા વિમાનિતાશ્ ચ કાયિકવાચિકચૈતસિકદુઃખૈરભ્યાહતાઃ, તે મમ નામધેયસ્ય શ્રવણેન મદીયેન પુણ્યાનુભાવેન ચ સર્વભયોપદ્રવેભ્યઃ પરિમુચ્યેરન્ ॥ એકાદશમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે સત્ત્વાઃ ક્ષુધાગ્નિના પ્રજ્વલિતાઃ આહારપાનપર્યેષ્ટ્યભિયુક્તાઃ તન્નિદાનં પાપં કુર્વન્તિ, સચે(ત્) તે મમ્ નામધેયં ધારયેયુઃ, અહં તેષાં વર્ણગન્ધરસોપેતેન આહારેણ શરીરં સંતર્પયેયમ્ ॥ દ્વાદશમં તસ્ય મહાપ્રણિધાનમ્ અભૂત્ - યદાહમ્ અનાગતે - - - તદા બોધિપ્રાપ્તસ્ય ચ મે યે કેચિત્ સત્ત્વા વસનવિરહિતા દરિદ્રાઃ શીતોષ્ણદંશમશક્રૈરુપદ્રુતા રાત્રિંદિવં
દુઃખમ્ અનુભવન્તિ, સચે(ત્) તે મમ નામધેયેં ધારયેયુઃ, અહં તેષાં ચ વસ્ત્રપરિભોગમ્ ઉપસંહરેયમ્, નાનારઙ્ગૈ રક્તાંશ્ ચ કામાનુપનામયેયમ્, ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 167 ) વિવિધૈશ્ ચ રત્નાભરણગન્ધમાલ્યવિલેપનવાદ્યતૂર્યતાલાવચરૈઃ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વાભિપ્રાયાન્ પરિપૂરયેયમ્ ॥ ઇમાનિ દ્વાદશ મહાપ્રણિધાનાનિ મઞ્જુશ્રીઃ ભગવાન્ ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પૂર્વં બોધિચારિકાં ચરન્ કૃતવાન્ ॥

તસ્ય ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય યત્ પ્રણિધાનં યચ્ ચ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહં તન્ ન શક્યં કલ્પેન વા કલ્પાવશેષેણ વા ક્ષપયિતુમ્ । સુવિશુદ્ધં તદ્ બુદ્ધક્ષેત્રં વ્યપગતશિલાશર્કરકઠલ્યમ્ અપગતકામદોષમ્ અપગતાપાયદુઃખશબ્દમ્ અપગતમાતૃગ્રામમ્ । વૈદૂર્યમયી ચ સા મહાપૃથિવી કુડ્યપ્રાકારપ્રાસાદતોરણગવાક્ષજાલનિર્યૂહસપ્તરત્નમયી, યદૃશી સુખાવતી લોકધાતુસ્ તાદૃશી । તત્ર વૈદૂર્યનિર્ભાસાયાં લોકધાતૌ દ્વૌ બોધિસત્ત્વૌ મહાસત્ત્વૌ તેષામ્ અપ્રમેયાણામ્ અસંખ્યેયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં પ્રમુખૌ, એકકઃ સૂર્યવૈરોચનો નામ, દ્વિતીયશ્ ચન્દ્રવૈરોચનઃ, યૌ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય સદ્ધર્મકોશં ધારયતઃ । તસ્માત્ તર્હિ મઞ્જુશ્રીઃ શ્રાદ્ધેન કુલપુત્રેણ વા કુલદુહિત્રા વા તત્ર બુદ્ધક્ષેત્રોપપત્તયે પ્રણિધાનં કરણીયમ્ ॥
પુનરપરં ભગવાન્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ - સન્તિ મઞ્જુશ્રીઃ પૃથગ્જનાઃ સત્ત્વાઃ, યે ન જાનન્તિ કુશલાકુશલં કર્મ । તે લોભાભિભૂતા અજાનન્તો દાનં દાનસ્ય ચ મહાવિપાકમ્, બાલાગ્રમૂર્ખાઃ શ્રદ્ધેન્દ્રિયવિકલા ધનસંચયક્ષણાભિયુક્તાઃ । ન ચ દાનસંવિભાગે તેષાં ચિત્તં ક્રમતે । દાનકાલે ઉપસ્થિતે સ્વશરીરમંસચ્છેદને ઇવ વા મનસો (દુઃખં) ભવતિ । અનેકે ચ સત્ત્વાઃ યે સ્વયમ્ એવ ન પરિભુઞ્જન્તિ, પ્રાગેવ માતાપિતૃભાર્યાદુહિતૄણાં દાસ્યન્તિ, પ્રાગેવ દાસદાસીકર્મકરાણામ્, પ્રાગેવાન્યેષાં યાચકાનામ્, તે તાદૃશાઃ સત્ત્વા ઇતશ્ ચ્યુત્વા પ્રેતલોકે ઉપપત્સ્યન્તે તિર્યગ્યોનૌ વા । યૈઃ પૂર્વં મનુષ્યભૂતૈઃ શ્રુતં ભવિષ્યતિ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયમ્, તત્ર તેષાં યમલોકસ્થિતાનાં તિર્યગ્યોનિસ્થિતાનાં વા તસ્ય તથાગતસ્ય નામ સુ(સં?)મુખીભવિષ્યતિ । સહ સ્મરણમાત્રેણ અતશ્ ચ્યુત્વા પુનર્ અપિ મનુષ્યલોકે ઉપપત્સ્યન્તે, જાતિસ્મરાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ । તે તે દુર્ગતિભયભીતા ન ભૂયઃ કામગુણેભિર્ અર્થિકા ભવિષ્યન્તિ, દાનાભિરતાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ દાનસ્ય ચ વર્ણવાદિનઃ । સર્વમ્ અપિ પરિત્યાગેનાનુપૂર્વેણ કરચરણશીર્ષનયનં ચ માંસશોણિતં (ચ) યાચકાનામ્ અનુપ્રદાસ્યન્તિ, પ્રાગેવ અન્યં ધનસ્કન્ધમ્ ॥
પુનર્ અપરં મઞ્જુશ્રીઃ સન્તિ સત્ત્વાઃ યે તથાગતાનુદ્દિશ્ય શિક્ષાપદાનિ ધારયન્તિ, તે શીલવિપત્તિમ્ આપદ્યન્તે, દૃષ્ટિવિપત્તિમ્ આચારવિપત્તિં વા કદાચિદ્ આપદ્યન્તે । શીલવિપન્ના યે પુનઃ શીલવન્તો ભવન્તિ, શીલં રક્ષન્તિ, ન પુનર્ બહુશ્રુતં પર્યેષ્યન્તિ, ન ચ તથાગતભાષિતાનાં ગમ્ભીરમ્ અર્થમ્ આજાનન્તિ । યે ચ પુનર્ બુહુશ્રુતાઃ, તે આધિમાનિકા ભવિષ્યન્તિ માનસ્તબ્ધાઃ, પરેષામ્ ઈર્ષ્યાપરાયણાઃ સદ્ધર્મમ્ અવમન્યન્તે પ્રતિક્ષિપન્તિ । મારપક્ષિકાસ્ તે તાદૃઃઆ મોહપુરુષાઃ સ્વયં કુમાર્ગપ્રતિપન્નાઃ । અન્યાનિ ચાનેકાનિ સત્ત્વકોટિનિયુતઃઅતસહસ્રાણિ મહાપ્રપાતે પ્રપાતયન્તિ । તેષામ્ એવંરૂપાણાં સત્ત્વાનાં ભૂયિષ્ઠેન નરકવાસગતિર્ ભવિષ્યતિ । તત્ર ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 168 ) યૈસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં ઃરુતં ભવિષ્યન્તિ, તેષાં તત્ર નરકે સ્થિતાનાં બુદ્ધાનુભાવેન તસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં સુમુખીભવિષ્યતિ । તે તતઃ ચ્યુત્વા પુનર્ અપિ મનુષ્યલોકે ઉપપત્સ્યન્તે સમ્યગ્દૃષ્ટિસંપન્ના વીર્યવન્તઃ કલ્યાણાઃઅયાઃ । તે ગૃહાન્ ઉત્સૃજ્ય તથાગતઃઆસને પ્રવ્રજિત્વા આનુપૂર્વેણ બોધિસત્ત્વચારિકાં પરિપૂરયિષ્યન્તિ ॥
પુનર્ અપરં મઞ્જુશ્રીઃ સન્તિ સત્ત્વાઃ યે આત્મનો વર્ણં ભાષન્તે મત્સરિણઃ, પરેષામ્ અવર્ણમ્ ઉચ્ચારયન્તિ । આત્મોત્કર્ષકપરપંસકાઃ સત્ત્વાઃ પરસ્પરસત્કૃત્વાઃ ત્ર્યપાયેષુ બહૂનિ વર્ષસહસ્રાણિ દુઃખમ્ અનુભવિષ્યન્તિ । તે અનેકવર્ષસહસ્રાણામ્ અત્યયેન તતશ્ ચ્યુત્વા ગવાશ્વોષ્ટ્રગર્દભાદિષુ તિર્યગ્યોનિષુ ઉપપદ્યન્તે । કશાદણ્ડપ્રહારેણ તાડિતાઃ ક્ષુત્તર્ષપીડિતશરીરા મહાન્તં ભારં વહમાના માર્ગં ગચ્છન્તિ । યદિ કદાચિત્ મનુષ્યજન્મપ્રતિલાભં પ્રતિલપ્સ્યન્તે, તે નિત્યકાલં નીચકુલેષુ ઉપપત્સ્યન્તે, દાસત્વે ચ પરવશગતા ભવિષ્યન્તિ । યૈઃ પૂર્વં મનુષ્યભૂતૈસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રુતં ભવિષ્યતિ, તે તેન કુશલમૂલેન સર્વદુઃખેભ્યઃ પરિમોક્ષ્યન્તે, તીક્ષ્ણેન્દ્રિયાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ પણ્ડિતા વ્યક્તા મેઘાવિનશ્ ચ । કુશલપર્યેષ્ટ્યભિયુક્તા નિત્યં ચ કલ્યાણમિત્રસમવધાનં લપ્સ્યન્તે, મારપાશમ્ ઉચ્છિદ્ય અવિદ્યાણ્ડકોશં ભિન્દન્તિ, ક્લેશનદીમ્ ઉચ્છોષયન્તિ, જાતિજરાવ્યાધિમરણભયશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસેભ્યઃ પરિમુચ્યન્તિ ॥
પુનર્ અપરં મઞ્જુશ્રીઃ સન્તિ સત્ત્વાઃ યે પૈશુન્યાભિરતાઃ સત્ત્વાનાં પરસ્પરં કલહવિગ્રહવિવાદાન્ કારાપયન્તિ । તે પરસ્પરં વિગ્રહચિત્તાઃ સત્ત્વા નાનાવિધમકુશલમ્ અભિસંસ્કુર્વન્તિ કાયેન વાચા મનસા, અન્યોન્યમ્ અહિતકામા નિત્યં પરસ્પરમ્ અનર્થાય પરાક્રામન્તિ । તે ચ વનદેવતામ્ આવાહયન્તિ વૃક્ષદેવતાં ગિરિદેવતાં ચ । શ્મશાનેષુ પૃથગ્ ભૂતાન્ આવાહયન્તિ । તિર્યગ્યોનિગતાંશ્ ચ પ્રાણિનો જીવિતાદ્ વ્યવરોપયન્તિ । માંસરુધિરભક્ષાન્ યક્ષરાક્ષસાન્ પૂજયન્તિ । તસ્ય શત્રોર્ નામ વા શરીરપ્રતિમાં વા કૃત્વા તત્ર ઘોરવિદ્યાં સાધયન્તિ કાખોર્દવેતાલાનુપ્રયોગેણ જીવિતાન્તરાયં વા શરીરવિનાશં વા કર્તુકામાઃ । યૈઃ પુનસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રુતં ભવિષ્યતિ, તેષાં ન શક્યં કેનાન્તરાયં કર્તુમ્ । સર્વે ચ તે પરસ્પરં મૈત્રચિત્તા હિતચિત્તા અવ્યાપન્નચિત્તાશ્ ચ વિહરન્તિ સ્વકસ્વકેન પરિગ્રહેણ સંતુષ્ટાઃ ॥

પુનરપરં મઞ્જુશ્રીઃ એતાશ્ ચતસ્રઃ પર્ષદો ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાઃ, યે ચાન્યે શ્રાદ્ધાઃ કુલપુત્રા વા કુલદુહિતરો વા આર્યાષ્ટાઙ્ગૈઃ સમન્વાગતા ઉપવાસમ્ ઉપવસન્તિ, એકવાર્ષિકં વા ત્રૈમાસિકં વા શિક્ષાપદં ધારયિષ્યન્તિ, યેષામ્ એવંપ્રણિધાનમ્ એવમભિપ્રાયમ્ - અનેન વયં કુશલમૂલેન પશ્ચિમાયાં દિશિ સુખાવત્યાં લોકધાતૌ ઉપપદ્યેમ યત્રામિતાયુસ્ તથાગતઃ । યૈઃ પુનસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રુતં ભવિષ્યતિ, તેષાં મરણકાલસમયે અષ્ટૌ બોધિસત્ત્વા ઋદ્ધ્યાગતા ઉપદર્શયન્તિ, તે તત્ર નાનારઙ્ગેષુ પદ્મેષૂપપાદુકાઃ પ્રાદુર્ભવિષ્યન્તિ । કેચિદ્ પુનર્ દેવલોકે ઉપપદ્યન્તે । તેષાં તત્રોપપન્નાનાં પૂર્વકં ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 169 ) કુશલમૂલં ન ક્ષીયતે, ન ચ દુર્ગતિગમનં ભવિષ્યતિ । તે તતશ્ ચ્યુત્વા ઇહ મનુષ્યલોકે ઉપપત્સ્યન્તે । રાજાનો ભવિષ્યન્તિ ચતુર્દ્વીપેશ્વરાશ્ ચક્રવર્તિનઃ । તે અનેકાનિ સત્ત્વકોટીનિયુતશતસહસ્રાણિ દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યન્તિ । અપરે પુનઃ ક્ષત્રિયમહાશાલકુલેષુ બ્રાહ્મણમહાશાલકુલેષુ પ્રભૂતધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારસમૃદ્ધેષુ ચ કુલેષુ ઉપપત્સ્યન્તે । તે રૂપસંપન્નાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ, એશ્વર્યસંપન્નાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ, પરિવારસંપન્નાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ । યશ્ ચ માતૃગ્રામઃ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રુત્વા ચ ઉદ્ગ્રહીષ્યતિ, તસ્ય સ એવ પશ્ચિમઃ સ્ત્રીભાવઃ પ્રતિકાઙ્ક્ષિતવ્યઃ ॥
અથ ખલુ મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ - અહં ભગવન્ પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે તેષાં શ્રાદ્ધાનાં કુલપુત્રાણાં કુલદુહિતૄણાં ચ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રાવયિષ્યામિ, અન્તશઃ સ્વપ્નાન્તરમ્ અપિ બુદ્ધનામકં કર્ણપુટેષુ ઉપસંહારયિષ્યામિ । યે ઇદં સૂત્રરત્નં ધારયિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ દેશયિષ્યન્તિ પર્યવાપ્સ્યન્તિ, પરેભ્યો વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિષ્યન્તિ, લિખિષ્યન્તિ લિખાપયિષ્યન્તિ, પુસ્તકગતં વા કૃત્વા સત્કરિષ્યન્તિ નાનાપુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનછત્રધ્વજપતાકાભિઃ, તત્ પઞ્ચરઙ્ગિકવસ્ત્રૈઃ પરિવેષ્ટ્ય શુચૌ પ્રદેશે સ્થાપયિતવ્યમ્ । યત્રૈવ ઇદં સૂત્રાન્તં સ્થાપિતં ભવતિ, તત્ર ચત્વારો મહારાજાનઃ સપરિવારાઃ, અન્યાનિ ચ અનેકાનિ ચ દેવકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ ઉપસંક્રમિષ્યન્તિ । તત્રેદં સૂત્રં પ્રચરિષ્યતિ । તે ચ ભગવન્ ઇદં સૂત્રરત્નં પ્રકાશયિષ્યન્તિ । તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનવિશેષવિસ્તરવિભાગં ચ તસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં ધારયિષ્યન્તિ, તેષાં નાકાલમરણં ભવિષ્યતિ । ન તેષાં કેનચિત્ શક્યમોજો ઽપહર્તુમ્, હૃતં વા ઓજઃ પુનર્ અપિ પ્રતિસંહરતિ । ભગવાન્ આહ - એતમ્ એતદ્ મઞ્જુશ્રીઃ, એવમ્ એતત્, યથા વદસિ । યશ્ ચ મઞ્જુશ્રીઃ શ્રાદ્ધઃ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા તસ્ય તથાગતસ્ય પૂજાં કર્તુકામઃ, તેન તસ્ય તથાગતસ્ય પ્રતિમા કારાપયિતવ્યા, સપ્ત રાત્રિંદિવમ્ આર્યાષ્ટાઙ્ગમાર્ગસમન્વાગતેન ઉપવાસમ્ ઉપવસિતવ્યમ્ । શુચિના શુચિમ્ આહારં કૃત્વા શુચૌ પ્રદેશે (નાનાપુષ્પાણિ સંસ્તાર્ય નાનાગન્ધપ્રધૂપિતે નાનાવસ્ત્રચ્છત્રધ્વજપતાકાસમલંકૃતે તસ્મિન્ પૃથિવીપ્રદેશે સુસ્નાતગાત્રેણ શુચિવિમલવસનધારિણા નિર્મલચિત્તેન અકલુષચિત્તેન અવ્યાપાદચિત્તેન સર્વસત્ત્વેષુ મૈત્રચિત્તેન (ઉપેક્ષાચિત્તેન) સર્વસત્ત્વાનામ્ અન્તિકે સમચિત્તેન ભવિતવ્યમ્ । નાનાતૂર્યસંગીતિપ્રવાદિતેન સા તથાગતપ્રતિમા પ્રદક્ષિણીકર્તવ્યા તસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્ણપ્રણિધાનાનિ મનસિ કર્તવ્યાનિ । ઇદં સૂત્રં પ્રવર્તયિતવ્યમ્ । યં ચેતયતિ, યં પ્રાર્થયતિ, તં સર્વાભિપ્રાયં પરિપૂરયતિ । યદિ દિર્ઘમ્ આયુઃ કામયતે, દિર્ઘાયુષ્કો ભવતિ । યદિ ભોગં પ્રાર્થયતે, ભોગસમૃદ્ધો ભવતિ । યદિ ઐશ્વર્યમ્ અભિપ્રાર્થયતે, તદ્ અલ્પકૃચ્છ્રેણ પ્રાપ્નોતિ । યદિ પુત્રાભિલાષી
ભવતિ, પુત્રં પ્રતિલભતે । યે ઇહ પાપકં સ્વપ્નં પશ્યન્તિ, યત્ર વાયસઃ સ્થિતો ભવતિ દુર્નિમિત્તં વા, યત્ર અમઙ્ગલશતં વા સ્થિતં ભવતિ, તૈસ્ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂજા કર્તવ્યા । સર્વદુઃસ્વપ્નદુર્નિમિત્તામાઙ્ગલ્યાશ્ ચ ભાવાઃ પ્રશમિષ્યન્તિ । ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 170 ) યેષામ્ અગ્ર્યુદકવિષશસ્રપ્રતાપચણ્ડહસ્તિસિંહવ્યાઘ્રઋક્ષતરક્ષુદ્વીપિકાશીવિષવૃશ્ચિકશતપદદંશમશકાદિભયં ભવતિ, તૈસ્ તસ્ય તથાગતસ્ય પૂજા કર્તવ્યા । તે સર્વભયેભ્યઃ પરિમોક્ષ્યન્તે । યેષાં ચોરભયં તસ્કરભયમ્, તૈસ્ તસ્ય તથાગતસ્ય પૂજા કર્તવ્યા ॥
પુનર્ અપરં મઞ્જુશ્રીઃ યે શ્રાદ્ધાઃ કુલપુત્રા વ કુલદુહિતરો વા યે યાવજ્જીવં ત્રિશરણમ્ ઉપગૃહ્ણન્તિ, અનન્યદેવતાશ્ ચ ભવન્તિ, યે પઞ્ચ શિક્ષાપદાનિ ધારયન્તિ, યે ચ બોધિસત્ત્વસંવરં ચતુર્વરશિક્ષાપદશતં ધારયન્તિ, યે પુનર્ અપિરં નિષ્ક્રાન્તગૃહવાસા ભિક્ષવઃ, પઞ્ચાધિકે દ્વે શિક્ષાપદશતે ધારયન્તિ, યા ભિક્ષુણ્યઃ પઞ્ચશતશિક્ષાપદાનિ ધારયન્તિ, યે ચ યથાપરિગૃહીતાચ્ છિક્ષાસંવરાદ્ અન્યતરાચ્ છિક્ષાપદાત્ ભ્રષ્ટા ભવન્તિ સચેદ્ દુર્ગતિભયભીતાઃ, તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં ધારયેયુઃ, ન ભૂયસ્ તેષાં ત્ર્યપાયગમનદુઃખં પ્રતિકાઙ્ક્ષિતવ્યમ્ । યશ્ ચ માતૃગ્રામઃ પ્રસવનકાલે તીવ્રાં દુઃખાં ખરાં કટુકાં વેદનાં વેદયતિ, યા તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયમ્ અનુસ્મરેત્, પૂજાં ચ કુર્યાત્, સા સુખં ચ પ્રસૂયતે, સર્વાઙ્ગપરિપૂર્ણં પુત્રં (ચ) જનયિષ્યતિ અભિરૂપઃ પ્રાસાદિકો દર્શનીયસ્ તીક્ષ્ણેન્દ્રિયો બુદ્ધિમાન્ । સ આરોગ્યસ્વલ્પાબાધો ભવિષ્યતિ, ન ચ શક્યતે અમનુષ્યૈસ્ તસ્ય ઓજો ઽપહર્તુમ્ ॥

અથ ખલુ ભગવાન્ આયુષ્મન્તમ્ આનન્દમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ - શ્રદ્દધાસિ ત્વમ્ આનન્દ પત્તીયસિ યદ્ અહં તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય ગુણાન્ વર્ણયિષ્યામિ? અથવા તે કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા વિચિકિત્સા વા અત્ર ગમ્ભીરે બુદ્ધગોચરે? અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ - ન મે ભદન્ત ભગવન્ અત્ર કાઙ્ક્ષા વા વિમતિર્ વા વિચિકિત્સા વા તથાગતભાષિતેષુ સૂત્રાન્તેષુ । તત્ કસ્ય હેતોઃ? નાસ્તિ તથાગતાનામ્ અપરિશુદ્ધકાયવાઙ્ભનઃસમુદાચારતા । ઇમૌ ભગવન્ ચન્દ્રસૂર્યૌ એવં મહર્દ્ધિકૌ એવં મહાનુભાવૌ પૃથિવ્યાં પ્રપતેતામ્, સ સુમેરુર્ વા પર્વતરાજઃ સ્થાનાચ્ ચલેત્, ન તુ બુદ્ધાનાં વચનમ્ અન્યથા ભવેત્ । કિં તુ ભદન્ત સન્તિ સત્ત્વાઃ શ્રદ્ધેન્દ્રિયવિકલાઃ । ઇદં બુદ્ધગોચરં શ્રુત્વાં એવં વક્ષ્યન્તિ કથમ્ એતન્ નામધેયસ્મરણમાત્રેણ તસ્ય તથાગતસ્ય તાવન્તો ગુણાનુશંસા ભવન્તિ? તે ન શ્રદ્દધન્તિ ન પત્તીયન્તિ, પ્રતિક્ષિપન્તિ। તેષાં દીર્ઘરાત્રમ્ અનર્થાય ન હિતાય ન સુખાય વિનિપાતાય્ ભવિષ્યતિ । ભગવાન્ આહ - અસ્થાનમ્ આનન્દ અનવકાશઃ, યેન તસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયં શ્રુતમ્, તસ્ય સત્ત્વસ્ય દુર્ગત્યપાયગમનં ભવેત્, નેદં સ્થાનં વિદ્યતે । દુઃશ્રદ્ધાનીયં ચ આનન્દ બુદ્ધાનાં બુદ્ધગોચરમ્ । યત્ ત્વમ્ આનન્દ શ્રદ્દધાસિ પત્તીયસિ, તથાગતસ્યૈષોનુભાવો દ્રષ્ટવ્યઃ । અભૂમિર્ અત્ર સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનાં સ્થાપયિત્વા એકજાતિપ્રતિબદ્ધાન્ બોધિસત્ત્વાન્ મહાસત્ત્વાન્ ઇતિ । દુર્લભઃ આનન્દ મનુષ્યપ્રતિલાભઃ, દુર્લભં ત્રિરત્ને શ્રદ્ધાગૌરવમ્, સુદુર્લભં તથાગતસ્ય નામધેયશ્રવણમ્ । તસ્ય ભગવતસ્ તથાગતસ્ય ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય આનન્દ બોધિસત્ત્વચર્યામ્ અપ્રમાણમ્, ઉપાયકૌશલ્યમ્ અપ્ય્ અપ્રમાણમ્, અપ્રમાણં ચાસ્ય પ્રણિધાનવિશેષવિસ્તરમ્ । આકાઙ્ક્ષમાણો ઽહં તસ્ય તથાગતસ્ય કલ્પં વા ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 171 ) કલ્પાવશેષં વા બોધિસત્ત્વચારિકાયાં વિસ્તરવિભઙ્ગં નિર્દિશેયમ્ । ક્ષીયેત આનન્દ અલ્પમ્, ન ત્વ્ એવ શક્યં તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનવિશેષવિસ્તરાન્તમ્ અધિગન્તુમ્ ॥
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન તસ્યામ્ એવ પર્ષદિ ત્રાણમુક્તો નામ બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વઃ સંનિપતિતો ઽભૂત્ સંનિષણ્ણઃ । ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાઞ્જલિં પ્રણમ્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ - ભવિષ્યન્તિ ભદન્ત ભગવન્ સત્ત્વાઃ પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે નાનાવ્યાધિપરિપીડિતા દીર્ઘવ્યાધિના (ક્ષીણગાત્રાઃ) ક્ષુત્તર્ષાભ્યાં શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠા મરણાભિમુખા રોરુદ્યમાનેભિર્ મિત્રજ્ઞાતિસાલોહિતૈઃ પરિવારિતા અન્ધકારાં દિશં પશ્યન્તો યમપુરુષૈર્ આકર્ષ્યમાણાશ્ ચ । તસ્ય કલેવરે મઞ્ચશયિતે વિજ્ઞાનં યમસ્ય ધર્મરાજસ્યાગ્રતામ્ ઉપનીયતે । યચ્ ચ તસ્ય સત્ત્વસ્ય સહજાનુબદ્ધમ્ એવ યત્ કિંચિત્ તેન પુરુષેણ કુશલમ્ અકુશલં વા કૃતં ભવતિ, તત્ સર્વં સુલિખિતં કૃત્વા યમસ્ય ધર્મરાજસ્ય ઉપનામ્યતે । તદા યમો ઽપિ ધર્મરાજસ્ તં પૃચ્છતિ, ગણયતિ યથાકૃતં ચાસ્ય કુશલમ્ અકુશલં વા તથાજ્ઞામાજ્ઞાપયતિ । તત્ર યે તે મિત્રજ્ઞાતિસાલોહિતાસ્તસ્યાતુરસ્યાર્થાય તં ભગવન્તં ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભં તથાગતં શરણં ગચ્છેયુઃ, તસ્ય ચ તથાગતસ્ય પૂજાં કુર્યુઃ, સ્થાનમ્ એતદ્ વિદ્યતે યત્ તસ્ય તદ્ વિજ્ઞાનં પુનર્ અપિ પ્રતિનિવર્તેત, સ્વપ્નાન્તરગત ઇવાત્માનં સંજાનીતે । યદિ વા સપ્તમે દિવસે યદિ વા (એકવિંશતિમે) દિવસે યદિ વા પઞ્ચત્રિંશતિમે દિવસે યદિ વા એકોનપઞ્ચાશતિમે દિવસે તસ્ય વિજ્ઞાનં પુનર્ અપિ નિવર્તેત, સ્મૃતિમ્ ઉપલભેત । તસ્ય કુશલમ્ અકુશલં વા કર્મવિપાકં સ્વયમ્ એવ પ્રત્યક્ષં ભવતિ । જ્ઞાત્વા સ જીવિતહેતૌ ન કદાપિ પાપમ્ અકુશલં કર્મ કરિષ્યતિ । તસ્માચ્ છ્રાદ્ધેન કુલપુત્રેણ વા કુલદુહિતા વા તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂજા કર્તવ્યા ॥
અથાયુષ્માન્ આનન્દસ્ ત્રાણમુક્તં નામ બોધિસત્ત્વમ્ એતદ્ અવોચત્ - કથં કુલપુત્ર તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય પૂજા કર્તવ્યા? ત્રાણમુક્તો બોધિસત્ત્વ આહ - યે ભદન્ત આનન્દ મહતો વ્યાધિતઃ પરિમોચિતુકામાઃ, તૈસ્ તસ્યાતુરસ્યાર્થાય સપ્ત દિવસાનિ આર્યાષ્ટાઙ્ગસમન્વાગતમ્ ઉપવાસમ્ ઉપવસિતવ્યમ્, ભિક્ષુસંઘસ્ય ચ આહારપાનૈઃ સર્વોપકરણૈર્ યથાશક્તિ પૂજોપસ્થાનં કર્તવ્યમ્ । ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય નામધેયં ત્રિષ્કૃત્વા રાત્ર્યાં ત્રિષ્કૃત્વા દિવસે મનસિ કર્તવ્યમ્ । નવચત્વારિંશદ્વારે ઇદં સૂત્રમ્ ઉચ્ચારયિતવ્યમ્ । એકોનપઞ્ચાશદ્ દીપાઃ પ્રજ્વાલયિતવ્યાઃ । સપ્ત પ્રતિમાઃ કર્તવ્યા । એકૈકયા પ્રતિમયા સપ્ત સપ્ત દીપાઃ પ્રજ્વાલયિતવ્યાઃ । એકૈકો દીપઃ શકટચક્રપ્રમાણઃ કર્તવ્યઃ । યદિ એકોનચત્વારિંશતિમે દિવસે આલોકો ન ક્ષીયતે, વેદિતવ્યં સર્વસંપદિતિ । પઞ્ચરઙ્ગિકાઃ પતાકાઃ એકોનપઞ્ચાશદધિકાઃ કર્તવ્યાઃ ॥
પુનર્ અપરં ભદન્ત આનન્દ યેષાં રાજ્ઞાં ક્ષત્રિયાણાં મૂર્ધાભિષિક્તાનામ્ ઉપદ્રવા વા ઉપસર્ગા વા પ્રત્યુપસ્થિતા ભવેયુઃ, વ્યાધિપીડા વા સ્વચક્રપીડા વા પરચક્રપીડા વા નક્ષત્રપીડા ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 172 ) વા ચન્દ્રગ્રહસૂર્યગ્રહપીડા વા અકાલવાતવૃષ્ટિપીડા વા અવગ્રહપીડા વા સમુત્થિતા, અમાઙ્ગલ્યા વા સંક્રામકવ્યાધિર્ વા વિપદ્ વા સમુપસ્થિતા, તેન રાજ્ઞા ક્ષત્રિયેણ મૂર્ધાભિષિક્તેન સર્વસત્ત્વેષુ મૈત્રચિત્તેન ભવિતવ્યમ્, બન્ધનગતાશ્ ચ સત્ત્વા મોચયિતવ્યાઃ । તસ્ય ચ ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય યથાપૂર્વોક્તપૂજા કરણીયા । તદા તસ્ય રાજ્ઞઃ ક્ષત્રિયસ્ય મૂર્ધાભિષિક્તસ્ય એતેન કુશલમૂલેન ચ તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનવિશેષવિસ્તરેણ તત્ર વિષયે ક્ષેમં ભવિષ્યતિ સુભિક્ષમ્ । કાલેન વાતવૃષ્ટિશસ્યસંપદો ભવિષ્યન્તિ, સર્વે ચ વિષયનિવાસિનઃ સત્ત્વા આરોગાઃ સુખિતાઃ પ્રમોદ્યબહુલાઃ । ન ચ તત્ર વિષયે દુષ્ટયક્ષરાક્ષસભૂતપિશાચાઃ સત્ત્વાનાં વિહેઠયન્તિ । સર્વદુર્નિમિત્તાનિ ચ ન પશ્યન્તિ । તસ્ય ચ રાજ્ઞઃ ક્ષત્રિયસ્ય મૂર્ધાભિષિક્તસ્ય આયુર્વર્ણબલારોગ્યૈશ્વર્યાભિવૃદ્ધિર્ ભવિષ્યતિ ॥

અથાયુષ્માન્ આનન્દસ્ ત્રાણમુક્તં બોધિસત્ત્વમ્ એવમ્ અવોચત્ - કથં કુલપુત્ર પરિક્ષીણાયુઃ પુનર્ એવાભિવિવર્ધતે? ત્રાણમુક્તો બોધિસત્ત્વ આહ - નનુ ત્વયા ભદન્ત આનન્દ તથાગતસ્યાન્તિકાચ્ છ્રુતમ્ - સન્તિ અકાલમરણાનિ । તેષાં પ્રતિક્ષેપેણ મન્ત્રૌષધિપ્રયોગા ઉપદિષ્ટાઃ । સન્તિ સત્ત્વા વ્યાધિતાઃ । ન ચ ગુરુકો વ્યાધિઃ ભૈષજ્યોપસ્થાપકવિરહિતઃ । યદિ વા વૈદ્યા(ભૈષજ્યં) કુર્વન્તિ । ઇદં પ્રથમમ્ અકાલમરણમ્ । દ્વિતીયમ્ અકાલમરણં યસ્ય રાજદણ્ડેન કાલક્રિયા । તૃતીયમ્ અકાલમરણં યે ઽતીવ પ્રમત્તાઃ પ્રમાદવિહારિણઃ, તેષાં મનુષ્યા ઓજો ઽપહરન્તિ । ચતુર્થમ્ અકાલમરણં યે અગ્નિદાહેન કાલં કુર્વન્તિ । પઞ્ચમં ચાકાલમરણં યે ચ ઉદકેન મ્રિયન્તે । ષષ્ઠકાલમરણં યે (સિંહ)વ્યાઘ્રવ્યાલચણ્ડમૃગમધ્યગતા વાસં કલ્પયન્તિ મ્રિયન્તે ચ । સપ્તમમ કાલમરણં યે ગિરિતટાત્ પ્રપતન્તિ । અષ્ટમમ્ અકાલમરણં યે વિષકાખોર્દવેતાલાનુપ્રયોગેણ મ્રિયન્તે । નવમમ્ અકાલમરણં યે ક્ષુત્તૃષોપહતા આહારપાનમ્ અલભમાના આર્તાઃ કાલં કુર્વન્તિ । એતાનિ સંક્ષેપતો ઽકાલમરણાનિ તથાગતેણ નિર્દિષ્ટાનિ । અન્યાનિ ચ અપ્રમેયાણ્ય્ અકાલમરણાનિ ॥
અથ ખલુ તત્ર પર્ષદિ દ્વાદશ મહાયક્ષસેનાપતયઃ સંનિપતિતા અભૂવન્ યદુત કિંભીરો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, વજ્રશ્ ચ નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, મેખિલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, અન્તિલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, અનિલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, સણ્ઠિલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, ઇન્દલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, પાયિલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, મહાલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, ચિદાલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, ચૌન્ધુલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ, વિકલો નામ મહાયક્ષસેનાપતિઃ । એતે દ્વાદશ મહાયક્ષસેનાપતયઃ એકૈકાનુચરપરિવારિતા એકકણ્ઠેન ભગવન્તમ્ એવમ્ આહુઃ - શ્રુતમ્ અસ્માભિશ્ ચ ભગવતા બુદ્ધાનુભાવેન તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય નામધેયમ્ । ન ભૂયો ઽસ્માકં દુર્ગતિભયમ્ । તે વયં સહિતાઃ સમગ્રા યાવજ્જીવં બુદ્ધં શરણં ગચ્છામઃ, ધર્મં શરણં ગચ્છામઃ, સંઘં શરણં ગચ્છામઃ । સર્વસત્ત્વાનામ્ અર્થાય હિતાય સુખાય ઔત્સુક્યં કરિષ્યામઃ । યો વિશેષેણ ગ્રામે વા ( ભ્ગ્સૂ, વૈદ્ય 173 ) નગરે વા જનપદે વા અરણ્યાયતેને વા એદં સૂત્રં પ્રચારયિષ્યતિ, યો વા તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય નામધેયં ધારયિષ્યતિ, પૂજોપસ્થાનં કરિષ્યતિ, તાવત્ તં સત્ત્વં રક્ષિષ્યામઃ, પરિપાલયિષ્યમઃ, સર્વામાઙ્ગલ્યાચ્ ચ પરિમોચયિષ્યામઃ, સર્વ એષામ્ આશાં પરિપૂરયિષ્યામઃ । અથ ખલુ ભગવાંસ્ તેષાં યક્ષસેનાપતીનાં સાધુકારમ્ અદાત્ - સાધુ સાધુ મહાયક્ષસેનાપતયઃ, યદ્ યૂયં તસ્ય ભગવતો ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય કૃતજ્ઞતામ્ અનુસ્મરમાણાનાં સર્વસત્ત્વાનાં હિતાય પ્રતિપન્નાઃ ॥
અથાયુષ્માન્ આનન્દો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્ - કો નામાયં ભગવન્ ધર્મપર્યાયઃ? કથં ચૈનં ધારયામિ? ભગવાન્ આહ - તેન હિ આનન્દ ધર્મપર્યાયમ્ ઇદં ભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભસ્ય તથાગતસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનવિશેષવિસ્તરમ્ ઇતિ ધારય, દ્વાદશાનાં મહાયક્ષસેનાપતીનાં પ્રણિધાનમ્ ઇતિ ધારય ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમના મઞ્જુશ્રીઃ કુમારભૂતઃ, આયુષ્માંશ્ ચ આનન્દઃ, ત્રાણમુક્તો બોધિસત્ત્વઃ, તે ચ બોધિસત્ત્વાઃ, તે ચ મહાશ્રાવકાઃ, તે ચ રાજામાત્યબ્રાહ્મણગૃહપતયઃ, સર્વાવતી પર્ષત્, સદેવમાનુષાસુરગન્ધર્વશ્ ચ લોકો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્ ॥
આર્યભૈષજ્યગુરુવૈદૂર્યપ્રભરાજં નામ મહાયાનસૂત્રમ્ ॥