આર્યાનિત્યતાસૂત્ર · ભાગ 11

આર્યાનિત્યતા સૂત્રમ્
ઓમ્ નમઃ સર્વજ્ઞાય
એવં મયા શ્રુતમેકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ સ્મ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે મહતા ભિક્ષુસંઘેન સાર્દ્ધં ત્રયોદશભિર્ભિક્ષુશતૈઃ । તત્ર ખલુ ભગવાન્ ભિક્ષૂનામન્ત્રયતે સ્મ -
અનિત્યા ભિક્ષવઃ સર્વસંસ્કારા અધ્રુવા અનાસ્વાસિકા વિપરિણામધર્માણઃ । યદ્યાવત્ ભિક્ષવઃ સર્વેભ્યઃ સંસ્કારેભ્યો ઽલં નિર્વર્તિતુમલં વિરક્તમલં વિમોક્તુમ્ । સર્વેષાં સત્ત્વાનાં સર્વેષાં ભૂતાનાં સર્વેષાં પ્રાણિનાં આમરણાન્ત હિ જીવિત મરણ પર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણમ્ ।
યેપિ તે ભિક્ષવો ગૃહપતયો મહાશાલકુલા બ્રાહ્મણ મહાશાલકુલાક્ષત્રિય મહાશાલકુલા આશાં મહાધનો મહાભોગાઃ પ્રભૂતમણિમાણિક્યમુક્તાવૈદુર્યશંખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતવિકરણાઃ પ્રભૂતધનધાન્યકોષકોષ્ઠાગારસન્નિચયાઃ પ્રભૂતદાસીદાસકર્મકર પૌરૂષેયો પ્રભૂતમિત્રામાત્યજ્ઞાતિસાલોહિતાસ્તેષામપિ મરણાન્તં જીવિતમરણંપર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણં ।
યેપિ તે ભિક્ષવઃ રાજાનઃ ક્ષત્રિયાશ્ચ મુર્દ્ધાભિષિક્તા જાનપદૈ શ્વર્યસ્થામવીર્યમનુપ્રાપ્તા મહાન્તં પૃથ્વીમણ્ડલમભિનિર્જિત્યા વસન્તિ । તેષામપિ મરણાન્તં હિ જીવિતં મરણપર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણં ।
યેપિ તે ભિક્ષવઃ ઋષયો વાનપ્રસ્થાઃ પ્રમુક્ત ફલાહારાઃ પ્રભૂક્તફલ ભોજિનઃ પ્રમુક્ત ફલેન યાપન્તિ તેષામપિ મરણાન્તં હિ જીવિત મરણપર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણં ।
યેપિ તે ભિક્ષવઃ કામાવચારદેવાશ્ચાતુર્મહારાજિકાદેવાસ્ત્રયાસ્ત્રિશાંદેવાનામાસ્તુષિતાદેવાનિર્માણરતયોદેવાઃ પરનિર્મિતવશવર્તિનોદેવાસ્તેષામપિ મરણાન્તં હિ જીવિતં મરણ પર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણં ।
યેપિ તે ભિક્ષવો રૂપિણો દેવાઃ પ્રથમધ્યાનલાભિનો બ્રહ્મકાયિકા બ્રહ્મપુરોહિતા મહાબ્રહ્માણઃ દ્વિતીય ધ્યાનલાભિન પરીતાભા અપ્રમાણાભા આભાશ્વરા સ્તૃતીયધ્યાન લાભિનઃપરીતશુભા અપ્રમાણશુભા શુભકૃત્સ્ના ચતુર્થધ્યાન લાભિનોનભ્રકા પુણ્યપ્રસવા બૃહત્ફલા અવૃહા અતપા સુદૃશાઃ સુદર્શના અકનિષ્ઠાશ્ચદેવાસ્તેષામપિ મરણાન્તં હિ જીવિતં મરણં પર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણં ।
યેપિ તે ભિક્ષવઃ આરૂપિણોદેવા આકાશાનન્તઆયતનોપગા વિજ્ઞાનન્ત્યાયતનોપગા આકિંચન્યાયતનોપગા નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનોપગાશ્ચ દેવાસ્તેષામપિ મરણાન્તહિ જીવિત મરણં પર્યવસાન નાસ્તિ જાતસ્યામરણ । ત્રૈધાતુકમિદં ।
યેપિ તે ભિક્ષવો ઽર્હન્તઃ ક્ષીણાસ્રવા કૃતકૃત્યાઃ કૃતકરણીયા અપહૃતભારા અનુપ્રાપ્તત્વાકાથા પરિક્ષીણભવસંયોજનઃ સમ્યગાજ્ઞાસુવિમુક્તચિત્તાઃ સર્વચેતોવશિપરમપારમિતાપ્રાપ્તાસ્તેષામપિ કાયનિક્ષેપણધર્માઃ ।
યેપિ તે ભિક્ષવઃ પ્રત્યેકબુદ્ધા ખડ્ગ વિષાણકલ્પા એકમાત્માન દમયન્તિ એકમાત્માન શમયતિ એકમાત્માત્માનંપરિનિર્વાયન્તિ તેષામપિ ઽયંકાયોનિક્ષેપણધર્મઃ ।
યેપિ તે ભિક્ષવસ્તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્ સંબુદ્ધાદશવલવલિનઃઉદારાર્ષમાઃસમ્યક્ સિંહનાદનાદિનેશ્ચતુર્વૈશારદ્યધર્મારોહણ વૈશારદ્યં । સર્વધર્મદેશનાવૈશારદ્યં નિર્વાણમાર્ગવતારણવૈશારદ્યં આશ્રવજ્ઞાન પ્રહાણાવૈશારદ્યં । વિશદાદૃઢનારાયણસંહતકાયાસ્તેષામપ્યયંકાયોનિક્ષેપણ ધર્મઃ । તદ્યથાપિ નામ ભિક્ષવઃ કુમ્ભકારકૃતાનિ ભાણ્ડાનિશ્રામાનિવાપક્વાનિ વ ભેદનપર્યન્તાનિ ભેદન પર્યવસાનાન્યેવમેવ ભિક્ષવઃ સર્વેષાં સત્ત્વાનાં સર્વેષાં ભૂતાનાં પ્રાણિનાં આમરણાન્તં હિ જીવિત મરણપર્યવસાનં નાસ્તિ જાતસ્યામરણં । ઈદમવોચદ્ભગવાન્નિદમુક્તો સુગતો હ્યથા પરોવાચ શાસ્તા ।
અનિત્યાવત સંસ્કારા ઉત્પાદ વ્યયધાર્મિણઃ ।
ઉત્પાદ્યહિનિરૂધ્યન્તે તેષાંવ્યપશમઃસુખં ॥
યથા હિ કુમ્ભકારેણ મુત્તિકાભાજનં કૃતં ।
સર્વ ભેદન પર્યન્તં સત્ત્વાનાંજીવિતંતથા ॥
યથાફલાનાં પક્વાનાંશશ્વત્પતનતોભયં ।
તથા સંસ્કારજાઃ સત્વા નિત્યં મરણતો ભયં ॥
સર્વેક્ષયાન્તા નિચયાઃ પતનાન્તાઃ સમુચ્છ્રયાઃ ।
સંયોગાશ્ચ વિયોગાન્તા મરણાન્તહિ જીવિતમ્ ॥
ઇદમવોચદ્ ભગવાનાત્તમનાસ્તે ચ ભિક્ષવઃ સા ચ પર્ષદોભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્ ।
ઇત્યાર્યાનિત્યતા સૂત્રંસમાપ્તં ॥