અમરુશતક · અધ્યાય 2

(102)
અનાલોચ્ય પ્રેમ્ણઃ પરિણતિમનાદૃત્ય સુહૃદસ્
ત્વયાકાણ્ડે માનઃ કિમિતિ સરલે પ્રેયસિ કૃતઃ ।
સમાકૃષ્ટા હ્યેતે વિરહદહનોદ્ભાસુરશિખાઃ
સ્વહસ્તેનાઙ્ગારાસ્તદ્ અલમધુનારણ્યરુદિતૈઃ ॥112 (?)॥ (80)
(સુભ્. 1170; સદ્. 2.42.1, સૂ. 56.9, સુ. 659)
વેર્સેસ્ fઓઉન્દ્ ઇન્ અર્જુનવર્મદેવઽસ્ વેર્સિઓન્ નોત્ fઓઉન્દ્ હેરે
અઙ્ગુલ્યગ્રનખેન બાષ્પસલિલં વિક્ષિપ્ય વિક્ષિપ્ય કિં
તૂષ્ણીં રોદિષિ કોપને બહુતરં ફૂત્કૃત્ય રોદિષ્યસિ ।
યસ્યાસ્તે પિશુનોપદેશવચનૈર્માનેઽતિભૂમિં ગતે
નિર્વિણ્ણોઽનુનયં પ્રતિ પ્રિયતમો મધ્યસ્થતામેષ્યતે ॥(5)
તદ્વક્ત્રાભિમુખં મુખં વિનમિતં દૃષ્ટિઃ કૃતા પાદયોસ્
તસ્યાલાપકુતૂહલાકુલતરે શ્રોત્રે નિરુદ્ધે મયા ।
પાણિભ્યાં ચ તિરસ્કૃતઃ સપુલકઃ સ્વેદોદ્ગમો ગણ્ડયોઃ
સખ્યઃ કિં કરવાણિ યાન્તિ શતધા યત્કઞ્ચુકે સન્ધયઃ ॥(11)
નાપેતોઽનુનયેન યઃ પ્રિયસુહૃદ્વાક્યૈર્ન યઃ સંહૃતો
યો દીર્ઘં દિવસં વિષહ્ય વિષમં યત્નાત્કથંચિદ્ધૃતઃ ।
અન્યોન્યસ્ય હૃતે મુખે નિહિતયોસ્તિર્યક્કથંચિદ્દૃશોઃ
સ દ્વાભ્યામતિવિસ્મૃતવ્યતિકરો માનો વિહસ્યોજ્ઝિતઃ ॥(42)
રાત્રૌ વારિભરાલસામ્બુદરવોદ્વિગ્નેન જાતાશ્રુણા
પાન્થેનાત્મવિયોગદુઃખપિશુનં ગીતં તથોત્કણ્ઠયા ।
આસ્તાં જીવિતહારિણઃ પ્રવસનાલાપસ્ય સંકીર્તનં
માનસ્યાપિ જલાઞ્જલિઃ સરભસં લોકેન દત્તો યથા ॥(54)
ચપલહૃદયએ કિં સ્વાતન્ત્ર્યાત્તથા ગૃહમાગતશ્
ચરણપતિતઃ પ્રેમાર્દ્રાર્દ્રઃ પ્રિયઃ સમુપેક્ષિતઃ ।
તદિદમધુના યાવજ્જીવં નિરસ્તસુખોદયા
રુદિતશરણા દુર્જાતાનાં સહસ્વ રુષાં ફલમ્ ॥(56)
આસ્તાં વિશ્વસનં સખીષુ વિદિતાભિપ્રાયસારે જને
તત્રાપ્યર્પયિતું દૃશં સુરચિતાં શક્નોમિ ન વ્રીડયા ।
લોકોઽપ્યેષ પરોપહાસચતુરઃ સૂક્ષ્મેઙ્ગિતજ્ઞોઽપ્યલં
માતઃ કં શરણં વ્રજામિ હૃદયે જીર્ણોઽનુરાગાનલઃ ॥(63)
અનલ્પચિન્તાભરમોહનિશ્ચલા વિલોક્યમાનૈવ કરોતિ સાધ્વસમ્ ।
સ્વભાવશોભાનતિમાત્રભૂષણા તનુસ્તવેયં બત કિં નુ સુન્દરિ ॥(65)
ઇતિ પ્રિયે પૃચ્છતિ માનવિહ્વલા કથંચિદન્તર્ધૃતબાષ્પગદ્ગદમ્ ।
ન કિંચિદિત્યેવ જગાદ યદ્વધૂઃ કિયન્ન તેનૈવ તયાસ્ય વર્ણિતમ્ ॥(66)
અમરુશતકમ્}
આમરુશતકમ્
અમરુકવિરચિતમ્}
આમરુકવિરચિતમ્}}
તેxત્
આબ્બ્રેવિઅતિઓન્સ્
થિસ્ એદિતિઓન્ ઇસ્ બસેદ્ ઓન્ થે ઓને ઇન્ કાવ્ય-સઙ્ગ્રહ એદિતેદ્
બ્ય્ જીવાનન્દ વિદ્યાસાગર. ઈત્ હસ્ બેએન્ ચોમ્પરેદ્ wઇથ્ થે
મોતિલલ્ બનર્સિદસ્સ્ એદિતિઓન્ (1983) ચોન્તૈનિન્ગ્ થે ચોમ્મેન્તર્ય્ ઓf
અર્જુનવર્મદેવ. થે નુમ્બેર્ ઇન્ પરેન્થેસેસ્ અત્ થે એન્દ્ ઓf થે લસ્ત્
લિને ઓf એઅછ્ વેર્સે ઇસ્ થે નુમ્બેર્ ઓf થે વેર્સે ઇન્ થે મોતિલલ્ એદિતિઓન્.
થેરે સેએમ્સ્ તો બે અ ગ્રેઅત્ દેઅલ્ ઓf વરિઅતિઓન્ ઇન્ થે ઓર્દેર્ અન્દ્ નુમ્બેરિન્ગ્
ઓf થે વેર્સેસ્ બેત્wએએન્ થે એદિતિઓન્સ્ અન્દ્ થે ચોમ્મેન્તતોર્સ્. થે ઓર્દેર્ ઓf
થે વેર્સેસ્ fઓઉન્દ્ ઇન્ થે કાવ્ય-સઙ્ગ્રહ fઓર્મ્સ્ થે બચ્ક્બોને
ઓf થે ઓર્દેર્ ઓf થે વેર્સેસ્ પ્રેસેન્તેદ્ હેરે, એવેન્ થોઉઘ્ અર્જુનવર્મદેવ
ચોન્સિદેર્સ્ સોમે ઓf થે વેર્સેસ્ fઓઉન્દ્ ઇન્ થત્ એદિતિઓન્ તો બે
ઇન્તેર્પોલતિઓન્સ્. થોસે સુસ્પેચ્ત્ વેર્સેસ્ હવે બેએન્ નોતેદ્ ઇન્ થે fઓઓત્નોતેસ્.
થે પરેન્થેસેસ્ ઇન્ બેત્wએએન્ વેર્સેસ્ ચોન્તૈન્ ચિતતિઓન્સ્ fઓર્ થે મજોર્
અન્થોલોગિએસ્. થેસે હવે બેએન્ તકેન્ fરોમ્ સુરેસ્ છન્દ્ર બનેર્જિઽસ્
એદિતિઓન્ ઓf સ્રીધરદાસઽસ્ સદુક્તિ-કર્ણામૃત. થે અબ્બ્રેવિઅતિઓન્સ્ fઓર્ થોસે
અન્થોલોગિએસ્ અરે થે fઓલ્લોwઇન્ગ્:
સુ. = સુભાષિતરત્નકોષ,
સદ્. = સદુક્તિકર્ણામૃત,
સુભ્. = સુભાષિતાવલી,
સૂ. = સૂક્તિમુક્તાવલી,
પદ્. = પદ્યાવલી,
શા. = શાર્ઙ્ગધરપદ્ધતિ
(થેસે એqઉઇવલેન્ચેસ્ હવે બેએન્ તકેન્ fરોમ્ થે બનેર્જિ એદિતિઓન્ ઓf સદુક્તિ-કર્ણામૃત અન્દ્ થે દે એદિતિઓન્ ઓf પદ્યાવલી}.)
મૈન્ તેxત્
જ્યાકૃષ્ટિબદ્ધખટકામુખપાણિપૃષ્ઠ-
પ્રેઙ્ખન્નખાંશુચયસંવલિતોઽમ્બિકાયાઃ ।
ત્વાં પાતુ મઞ્જરિતપલ્લવકર્ણપૂર-
લોભભ્રમદ્ભ્રમરવિભ્રમભૃત્કટાક્ષઃ

(1)
(સુ. 100, સદ્. 123)
ક્ષિપ્તો હસ્તાવલગ્નઃ પ્રસભમભિહતોઽપ્યાદદાનોંશુકાન્તં
ગૃહ્ણન્ કેશેષ્વપાસ્તશ્ચરણનિપતિતો નેક્ષિતઃ સમ્ભ્રમેણ ।
આલિઙ્ગન્ યોઽવધૂતસ્ત્રિપુરયુવતિભિઃ સાશ્રુનેત્રોત્પલાભિઃ
કામીવાર્દ્રાપરાધઃ સ દહતુ દુરિતં શામ્ભવો વઃ શરાગ્નિઃ

(2)
(હરબાણઃ; સુ. 49, સદ્. 76)
આલોલામલકાવલીં વિલુલિતાં બિભ્રચ્ચલત્કુણ્ડલં
કિઞ્ચિન્મૃષ્ટવિશેષકં તનુતરૈઃ ખેદામ્ભસાં શીકરૈઃ ।
તન્વ્યા યત્સુરતાન્તતાન્તનયનં વક્ત્રં રતિવ્યત્યયે
તત્ત્વાં પાતુ ચિરાય કિં હરિહરબ્રહ્માદિભિર્દૈવતૈઃ

(3)
(વિપરીતરતમ્- સદ્. 1141, શા. 3702)
અલસવલિતૈઃ પ્રેમાર્દ્રાર્દ્રૈર્મુહુર્મુકુલીકૃતૈઃ
ક્ષણમભિમુખૈર્લજ્જાલોલૈર્નિમેષપરાઙ્મુખૈઃ ।
હૃદયનિહિતં ભાવાકૂતં વમદ્ભિરિવેક્ષણૈઃ
કથય સુકૃતી કોઽયં મુગ્ધે ત્વયાદ્ય વિલોક્યતે

(4)
(વાસકસજ્જા; સુ. 508; સદ્. 658)
દત્તોઽસ્યાઃ પ્રણયસ્ત્વયૈવ ભવતા ચેયં ચિરં લાલિતા
દૈવાદ્ અદ્ય કિલ ત્વમેવ કૃતવાન્ અસ્યા નવં વિપ્રિયમ્ ।
મન્યુર્દુઃસહ એષ યાત્યુપશમં નો સાન્ત્વવાદૈઃ સ્ફુટં
હે નિસ્ત્રંશ વિમુક્તકણ્ઠકરુણં તાવત્સખી રોદિતુ

(6)
લિખન્નાસ્તે ભૂમિં બહિરવનતઃ પ્રાણદયિતો
નિરાહારાઃ સ્કહ્યઃ સતતરુદિતોચ્છૂણનયનાઃ ।
પરિત્યક્તં સર્વં હસિતપઠિતં પઞ્જરશુકૈસ્
તવાવસ્થા ચેયં વિસૃજ કઠિને માનમધુના

(7)
(સખીપ્રબોધઃ; સદ્. 713, રસાર્ણવસુધાકર 2.206અ)
નાર્યસ્તન્વિ હઠાદ્ધરન્તિ રમણં તિષ્ઠન્તિ નો વારિતાસ્
તત્કિં તામ્યસિ કિં ચ રોદિષિ મુધા તાસાં પ્રિયં મા કૃથાઃ ।
કાન્તઃ કેલિરુચિર્યુવા સહૃદયસ્તાદૃક્પતિઃ કાતરએ
કિં નો બર્કરકર્કરૈઃ પ્રિયશતૈરાક્રમ્ય વિક્રીયતે

(8)
\fઓઓત્નોતે{મોતીલાલ-બનાર્સીદાસ-સમ્પાદને (1983):
નાર્યો મુગ્ધશઠા હરન્તિ રમણં તિષ્ઠન્તિ નો વારિતાસ્
કોપાત્કોમલલોલબાહુલતિકાપાશેન બદ્ધા દૃઢં
નીત્વા કેલિનિકેતનં દયિતયા સાયં સખીનાં પુરઃ ।
ભૂયોઽપ્યેવમિતિ સ્ખલન્ મૃદુગિરા સંસૂચ્ય દુશ્ચેષ્ટિતં
ધન્યો હન્યત એવ નિહ્નુતિપરઃ પ્રેયાન્ રુદત્યા હસન્

(9)
(શઠનાયકઃ, સદ્. 882, સૂ. 85.3, સુભ્. 1351)
પ્રહરવિરતૌ મધ્યે વાહ્નસ્તતોઽપિ પરેઽથવા
કિમુત સકલે જાતે વાહ્નિપ્રિય ત્વમિહૈષ્યસિ ।
ઇતિ દિનશતપ્રાપ્યં દેશં પ્રિયસ્ય યિયાસતો
હરતિ ગમનં બાલાલાપૈઃ સબાષ્પગલજ્જલૈઃ

(12)
(પ્રસ્થાનભઙ્ગઃ - સુ. 532, સદ્. 921, સુભ્. 1048, શા. 3389, સૂ. 37.7)
યાતાઃ કિં ન મિલન્તિ સુન્દરિ પુનશ્ચિન્તા ત્વયા મત્કૃતે
નો કાર્યા નિતરાં કૃશામિ કથયત્યેવં સબાષ્પે મયિ ।
લજ્જામન્થરતારકેણ નિપતદ્ધારાશ્રુણા ચક્ષુષા
દૃષ્ટ્વા માં હાસિતેન ભાવિમરણોત્સાહસ્તયા સૂચિતઃ

(10)
ધીરં વારિધરસ્ય વારિ કિરતઃ શ્રુત્વા નિશીથે ધ્વનિં
દીર્ઘોચ્છ્વાસમુદશ્રુણા વિરહિણીં બાલાં ચિરં ધ્યાયતા ।
અધ્વન્યેન વિમુક્તકણ્ઠમખિલાં રાત્રિં તથા ક્રન્દિતં
ગ્રામીણૈર્વ્રજતો જનસ્ય વસતિર્ગ્રામે નિષિદ્ધા યથા

(13)
(વર્ષાપથિકઃ, સદ્. 915)
કથમપિ સખિ ક્રીડાકોપાદ્ વ્રજેતિ મયોદિતે
કઠિનહૃદયસ્ત્યક્ત્વા શય્યાં બલાદ્ ગત એવ સઃ ।
ઇતિ સરભસં ધ્વસ્તપ્રેમ્ણિ વ્યપેતઘૃણે જને
પુનરપિ હતવ્રીડં ચેતઃ પ્રયાતિ કરોમિ કિમ્

(15)
દમ્પત્યોર્નિશિ જલ્પતોર્ગૃહશુકેનાકર્ણિતં યદ્વચસ્
તત્પ્રાતર્ગુરુસન્નિધૌ નિગદતસ્તસ્યોપહારં વધૂઃ ।
કર્ણાલઙ્કૃતિપદ્મરાગશકલં વિન્યસ્ય ચઞ્ચૂપુટે
વ્રીડાર્તા પ્રકરોતિ દાડિમફલવ્યાજેન વાગ્બન્ધનમ્

(16)
(શુકોક્તિવ્રીડા, કુવલ્. 173, સુ. 621, સદ્. 1180, સુભ્. 2214, શા. 3743)
અજ્ઞાનેન પરાઙ્મુખીં પરિભવાદ્ આશ્લિષ્ય માં દુઃખિતાં
કિં લબ્ધં ચટુલ ત્વયેહ નયતા સૌભાગ્યમેતાં દશામ્ ।
પશ્યૈતદ્ દયિતાકુચવ્યતિકરોન્ મૃષ્ટાઙ્ગરાગારુણં
વક્ષસ્તે મલતૈલપઙ્કશવલૈર્વેણીપદૈરઙ્કિતમ્

(17)
(ખણ્ડિતા)
એકત્રાસનસંસ્થિતિઃ પરિહતા પ્રતુદ્ગમાદ્ દૂરતસ્
તામ્બૂલાનયનચ્છલેન રભસાશેલ્ષોઽપિ સંવિઘ્નિતઃ ।
આલાપોઽપિ ન મિશ્રિતઃ પરિજનં વ્યાપારયન્ત્યાન્તિકે
કાન્તં પ્રત્યુપચારતશ્ચતુરયા કોપઃ કૃતાર્થીકૃતઃ

(18)
(માનિની, સદ્. 692, રસાર્ણવસુધાકર 2.67ગ્)
દૃષ્ટ્વૈકાસનસંસ્થિતે પ્રિયતમે પશ્ચાદ્ ઉપેત્યાદરાદ્
એકસ્યા નયને પિદ્યાય વિહિતક્રીડાનુબન્ધચ્છલઃ ।
ઈષદ્વક્રિમકન્ધરઃ સપુલકઃ પ્રેમોલ્લસન્માનસામ્
અન્તર્હાસલસત્કપોલફલકાં ધૂર્તોઽપરાં ચુમ્બતિ

(19)
(શઠનાયકઃ, સુ. 603, સદ્. 881)
ચરણપતનપ્રત્યાખ્યાનાત્પ્રસાદપરાઙ્મુખે
નિભૃતકિતવાચારેત્યુક્ત્વા રુષા પુરુષીકૃતે ।
વ્રજતિ રમણે નિઃશ્વસ્યોચ્ચૈઃ સ્તનસ્થિતહસ્તયા
નયનસલિલચ્છન્ના દૃષ્ટિઃ સખીષુ નિવેશિતા

(20)
(માનિનાયકઃ, સદ્. 896)
કાઞ્ચ્યા ગાઢતરાવરુદ્ધવસનપ્રાન્તા કિમર્થં પુનર્
મુગ્ધાક્ષી સ્વૈપ્તીતિ તત્પરિજનં સ્વૈરં પ્રિયે પૃચ્છતિ ।
માતઃ સ્વપ્તુમપીહ વારયતિ મામિત્યાહિતક્રોધયા
પર્યસ્ય સ્વપિતિચ્છલેન શયને દત્તોઽવકાશસ્તયા

(21)
(શયનાધિરોહનમ્, સદ્. 1094, સુભ્. 2081, સૂ. 77.11)
એકસ્મિઞ્શયને પરાઙ્મુખતયા વીતોત્તરં તામ્યતોર્
અન્યોન્યસ્ય હૃદિ સ્થિતેઽપ્યનુનયે સંરક્ષતોર્ગૌરવમ્ ।
દમ્પત્યોઃ શનકૈરપાઙ્ગવલનાન્ મિશ્રીભવચ્ચક્ષુષોર્
ભગ્નો માનકલિઃ સહાસરભસં વ્યાસક્તકણ્ઠગ્રહમ્

(23)
(માનભઙ્ગઃ, સદ્. 723)
પશ્યામો મયિ કિં પ્રપદ્યત ઇતિ સ્થૈર્યં મયાલમ્બિતં
કિં મામાલપતીત્યયં ખલ શઠઃ કોપસ્તયાપ્યાશ્રિતઃ ।
ઇત્યન્યોન્યવિલક્ષદૃષ્ટિચતુરે તસ્મિન્નવસ્થાન્તરે
સવ્યાજં હસિતં મયા ધૃતિહરો બાષ્પસ્તુ મુક્તસ્તયા

(24)
(ઉચ્ચાવચં, કુવલ્., 185; સદ્. 1366)
પરિમ્લાને માને મુખશશિનિ તસ્યાઃ કરધૃતે
મયિ ક્ષીણોપાયે પ્રણિપતનમાત્રૈકશરણે ।
તયા પક્ષ્મપ્રાન્તવ્રજપુટનિરુદ્ધેન સહસા
પ્રસાદો બાષ્પેન સ્તનતટવિશીર્ણેન કથિતઃ

(25)
(ઉચ્ચાવચં, સદ્. 1367, સુભ્. 1608, સૂ. 58.1)
તસ્યાઃ સાન્દ્રવિલેપનસ્તનતટપ્રશ્લેષમુદ્રાઙ્કિતં
કિં વક્ષશ્ચરણાનતિવ્યતિકરવ્યાજેન ગોપાય્યતે ।
ઇત્યુક્તે ક્વ તદ્ ઇત્યુદીર્ય સહસા તત્સમ્પ્રમાર્ષ્ટું મયા
સાશ્લિષ્ટા રભસેન તત્સુખવશાત્તન્વ્યાપિ તદ્ વિસ્મૃતમ્

(26)
ત્વં મુગ્ધાક્ષિ વિનૈવ કઞ્ચુલિકયા ધત્સે મનોહારિણીં
લક્ષ્મીમિત્યભિધાયિનિ પ્રિયતમે તદ્વીટિકાં સંસ્પૃશિ ।
શય્યોપાન્તનિવિષ્ટસસ્મિતમુખીનેત્રોત્સવાનન્દિતો
નિર્યાતઃ શનકૈરલીકવચનોપન્યાસમાલીજનઃ

(27)
ભ્રૂભઙ્ગે રચિતેઽપિ દૃષ્ટિરધિકં સોત્કણ્ઠમુદ્વીક્ષતે
કાર્કશ્યં ગમિતેઽપિ ચેતસિ તનૂરોમાઞ્ચમાલમ્બતે ।
રુદ્ધાયામપિ વાચિ સસ્મિતમિદં દગ્ધાનનં જાયતે
દૃષ્ટે નિર્વહણં ભવિષ્યતિ કથં માનસ્ય તસ્મિઞ્જને

(28)
(અનુરક્તમાનિની, સુ. 695, સદ્. 702, સુભ્. 1580; ઉણ્. 5.25)
કાન્તે કત્યપિ વાસરાણિ ગમય ત્વં મીલયિત્વા દૃશૌ
સ્વસ્તિ સ્વસ્તિ નિમીલયામિ નયને યાવન્ ન શૂન્યા દિશઃ ।
આયાતા વયમાગમિષ્યતિ સુહૃદ્વર્ગસ્ય ભાગ્યોદયૈઃ
સન્દેશો વદ કસ્તવાભિલષિતસ્તીર્થેષુ તોયાઞ્જલિઃ

(યાત્રાક્ષેપઃ, સદ્.731 (વીરસ્ય))
સા પત્યુઃ પ્રથમાપરાધસમયે સખ્યોપદેશં વિના
નો જાનાતિ સવિભ્રમાઙ્ગવલનાવક્રોક્તિસંસૂચનમ્ ।
સ્વચ્છૈરચ્છકપોલમૂલગલિતૈઃ પર્યસ્તનેત્રોત્પલા
બાલા કેવલમેવ રોદિતિ લુઠલ્લોલાલકૈરશ્રુભિઃ

(29)
(મુગ્ધા; સદ્.498)
ભવતુ વિદિતં છદ્માલાપૈરલં પ્રિય ગમ્યતાં
તનુરપિ ન તે દોષોઽસ્માકં વિધિસ્તુ પરાઙ્મુખઃ ।
તવ યથા તથાભૂતં પ્રેમ પ્રપન્નમિમાં દશાં
પ્રકૃતિચપલે કા નઃ પીડા ગતે હતજીવિતે

(30)
(માનિનીવાક્યમ્; સદ્. 708; પદ્. 223)
ઉરસિ નિહિતસ્તારો હારઃ કૃતા જઘને ઘને
કલકલવતી કાઞ્ચી પાદૌ ક્વણન્મણિનૂપુરૌ ।
પ્રિયમભિસરસ્યેવં મુગ્ધે સમાહતડિણ્ડિમા
યદિ કિમધિકત્રાસોત્કમ્પં દિશઃ સમુદીક્ષસે

(31)
પ્રાતઃ પ્રાતરુપાગતેન જનિતા નિર્નિદ્રિતા ચક્ષુષોર્
મન્દાયાં મયિ ગૌરવવ્યપગમાદ્ ઉત્પાદિતં લાઘવમ્ ।
કિં મુગ્ધે ન મયા કૃતં રમણધીર્મુક્તા ત્વયા ગમ્યતાં
દુસ્થં તિષ્ઠસિ યચ્ચ પથ્યમધુના કર્તાસ્મિ તચ્છ્રોષ્યસિ

(33)
સા બાલા વયમપ્રગલ્ભમનસઃ સા સ્ત્રી વયં કાતરાઃ
સા પીનોન્નતિમત્પયોધરયુગં ધત્તે સખેદા વયમ્ ।
સાક્રાન્તા જઘનસ્થલેન ગુરુણા ગન્તું ન શક્તા વયં
દોષૈરન્યજનાશ્રિતૈરપટવો જાતાઃ સ્મ ઇત્યદ્ભુતમ્

(34)
(અનુકૂલનાયકઃ, સુ. 481, સદ્. 872, સુભ્. 1346, સ્.ક્. 3.42)
પ્રસ્થાનં વલયૈઃ કૃતં પ્રિયસખૈરજસ્રં ગતં
ધૃત્યા ન ક્ષણમાસિતં વ્યવસિતં ચિત્તેન ગન્તું પુરઃ ।
ગન્તું નિશ્ચિતચેતસિ પ્રિયતમે સર્વે સમં પ્રસ્થિતા
ગન્તવ્યે સતિ જીવિતપ્રિયસુહૃત્સાર્થઃ કિમુ ત્યજ્યતે

(35)
(પ્રોષિતભર્તૃકાવચનમ્; સુભ્. 1151; શા. 3424; સદ્. 741; સૂ. 37.19)
સન્દષ્ટાધરપલ્લવા સચકિતં હસ્તાગ્રમાધુન્વતી
મામામુઞ્ચ શઠેતિ કોપવચનૈરાનર્તિતભ્રૂલતા ।
શીત્કારાઞ્ચિતલોચના સરભસં યૈશ્ચુમ્બિતા માનિની
પ્રાપ્તં તૈરમૃતં મુધૈવ મથિતો મૂઢૈઃ સુરૈઃ સાગરઃ

(36)
(ચુમ્બનમ્, સદ્. 1105, સુભ્. 1303, શા. 3668)
સુપ્તોઽયં સખિ સુપ્યતામિતિ ગતાઃ સખ્યસ્તતોઽનન્તરં
પ્રેમાવાસિતયા મયા સરલયા ન્યસ્તં મુખં તન્મુખે ।
જ્ઞાતેઽલીકનિમીલને નયનયોર્ધૂર્તસ્ય રોમાઞ્ચિતો
લજ્જાસીન્ મમ તેન સાપ્યપહૃતા તત્કાલયોગ્યૈઃ ક્રમૈઃ

(37)
કોપો યત્ર ભ્રૂકુટિરચના નિગ્રહો યત્ર મૌનં
યત્રાન્યોન્યસ્મિતમનુનયો યત્ર દૃષ્ટિઃ પ્રસાદઃ ।
તસ્ય પ્રેમ્ણસ્તદ્ ઇદમધુના વૈષમં પશ્ય જાતં
ત્વં પાદાન્તે લુઠસિ નહિ મે મન્યુમોક્ષઃ ખલાયાઃ

(38)
(નાયકે માનિની, સદ્. 709)
સુતનુ જહિહિ કોપં પશ્ય પાદાનતં માં
ન ખલુ તવ કદાચિત્કોપ એવં વિધોઽભૂત્ ।
ઇતિ નિગદતિ નાથે તિર્યગામીલિતાક્ષ્યા
નયનજલમનલ્પં મુક્તમુક્તં ન કિઞ્ચિત્

(39)
(માનભઙ્ગઃ, સદ્. 725)
ગાઢાલિઙ્ગનવામનીકૃતકુચપ્રોદ્ભિન્નરોમોદ્ગમા
સાન્દ્રસ્નેહરસાતિરેકવિગલત્શ્રીમન્નિતમ્બામ્બરા ।
મા મા માનદ માતિ મામલમિતિ ક્ષામાક્ષરોલ્લાપિની
સુપ્તા કિં નુ મૃતા નુ કિં મનસિ મે લીના વિલીના નુ કિમ્

(40)
પટાલગ્ને પત્યૌ નમયતિ મુખં જાતવિનયા
હઠાશ્લેષં વાઞ્છત્યપહરતિ ગાત્રાણિ નિભૃતમ્ ।
ન શક્નોત્યાખ્યાતું સ્મિતમુખસખીદત્તનયના
હ્રિયા તામ્યત્યન્તઃ પ્રથમપરિહાસે નવવધૂઃ

(41)
(નવોઢા; સદ્. 512, સુભ્. 2056, શા. 3673; વિષ્ણુદાસ્ ઉ.ણ્. 5.19)
ગતે પ્રેમાબન્ધે પ્રણયબહુમાને વિગલિતે
નિવૃત્તે સદ્ભાવે જન ઇવ જને ગચ્છતિ પુરઃ ।
તદ્ ઉત્પ્રેક્ષ્યોત્પ્રેક્ષ્ય પ્રિયસખિ ગતાંસ્તાંશ્ચ દિવસાન્
ન જાને કો હેતુર્દલતિ શતધા યન્ ન હૃદયમ્

(43)
(ઉચ્ચાવચં, સુ. 697, સદ્. 1368, સુભ્. 1141, શા. 3545, સૂ. 84.1, રસાર્ણવસુધાકર 2.263ચ્)
ચિરવિરહિણોરુત્કણ્ઠાર્તિશ્લથીકૃતગાત્રયોર્
નવમિવ જગજ્ જાતં ભૂયશ્ચિરાદ્ અભિનન્દતોઃ ।
કથમપિ દિને દીર્ઘે યાતે નિશામધિરૂઢયોઃ
પ્રસરતિ કથા બહ્વી યૂનોર્યથા ન તથા રતિઃ

(44)
દીર્ઘા વન્દનમાલિકા વિરચિતા હૃષ્ટ્યૈવ નેન્દીવરૈઃ
પુષ્પાણાં પ્રકરઃ સ્મિતેન રચિતો નો કુન્દજાત્યાદિભિઃ ।
દત્તઃ સ્વેદમુચા પયોધરયુગે નાર્ઘ્યો ન કુમ્ભામ્ભસા
સ્વૈરેવાવયવૈઃ પ્રિયસ્ય વિશતસ્તન્વ્યા કૃતં મઙ્ગલમ્

(45)
કાન્તે સાગસિ શાયિતે પ્રિયસખીવેશં વિધાયાગતે
ભ્રાન્ત્યાલિઙ્ગ્ય મયા રહસ્યમુદિતં તત્સઙ્ગમાકાઙ્ક્ષયા ।
મુગ્ધે દુષ્કરમેતદ્ ઇત્યતિતરામુક્ત્વા સહાસં બલાદ્
આલિઙ્ગ્ય છલિતાસ્મિ તેન કિતવેનાદ્ય પ્રદોષાગમે

(46)
આશઙ્ક્ય પ્રણતિં પટાન્તપિહિતૌ પાદૌ કરોત્યાદરાત્
વ્યાજેનાગતમાવૃણોતિ હસિતં ન સ્પષ્ટમુદ્વીક્ષતે ।
મય્યાલાપવતિ પ્રતીપવચનં સખ્યા સહાભાષતે
તસ્યાસ્તિષ્ઠતુ નિર્ભરપ્રણયિતા માનોઽપિ રમ્યોદયઃ

(47)
(સ્વ્. 1590, સ્પ્દ્ 3537, સ્મ્વ્ 55.11)
સા યાવન્તિ પદાન્યલીકવચનૈરાલીજનૈઃ શિક્ષિતા
તાવન્ત્યેવ કૃતાગસો દ્રુતતરં વ્યાહૃત્ય પત્યુઃ પુરઃ ।
પ્રારબ્ધા પુરતો યથા મનસિજસ્યાજ્ઞા તથા વર્તિતું
પ્રેમ્ણો મૌગ્ધ્યવિભૂષણસ્ય સહજઃ કોઽપ્યેષ કાન્તઃ ક્રમઃ

(48)
દૂરાદુત્સુકમાગતે વિવલિતં સમ્ભાષિણિ સ્ફારિતં
સંશ્લિષ્યત્યરુણં ગૃહીતવસને કિઞ્ચિન્ નતભ્રૂલતમ્ ।
માનિન્યાશ્ચરણાનતિવ્યતિકરે બાષ્પામ્બુપૂર્ણેક્ષણં
ચક્ષુર્જાતમહો પ્રપઞ્ચચતુરં જાતાગસિ પ્રેયસિ

(49)
અઙ્ગાનામતિતાનવં કથમિદં કમ્પશ્ચ કસ્માત્કુતો
મુગ્ધે પાણ્ડુકપોલમાનનમિતિ પ્રાણેશ્વરે પૃચ્છતિ ।
તન્વ્યા સર્વમિદં સ્વભાવજમિતિ વ્યાહૃત્ય પક્ષ્માન્તર
વ્યાપી બાષ્પભરસ્તયા ચલિતયા નિઃશ્વસ્ય મુક્તોઽન્યતઃ

(50)
પુરસ્તન્વ્યા ગોત્રસ્ખલનચકિતોઽહં નતમુખઃ
પ્રવૃત્તો વૈલક્ષ્યાત્કિમપિ લિખિતું દૈવહતકઃ ।
સ્ફુટો રેખાન્યાસઃ કથમપિ સ તાદૃક્ પરિણતો
ગતા યેન વ્યક્તં પુનરવયવૈઃ સૈવ તરુણી

(51)
\fઓઓત્નોતે{અસ્ય શ્લોકસ્ય પરાર્ધઃ:
તતશ્ચાભિજ્ઞાય સ્ફુરદરુણગણ્ડસ્થલરુચા
મનસ્વિન્યા રૂઢપ્રણયસહસોદ્ગદ્ગદગિરા ।
અહો ચિત્રં ચિત્રં સ્ફુટમિતિ નિગદ્યાશ્રુકલુષં
રુષા બ્રહ્માસ્ત્રં મે શરસિ નિહિતો વામચરણઃ ॥
(ગોત્રસ્ખલિતમ્, સદ્. 686)
કઠિનહૃદયે મુઞ્ચ ભ્રાન્તિં વ્યલીકકથાશ્રિતાં
પિશુનવચનૈર્દુખં નેતું ન યુક્તમિમં જનમ્ ।
કિમિદમથવા સત્યં મુગ્ધે ત્વયા હિ વિનિશ્ચિતં
યદ્ અભિરુચિતં તન્ મે કૃત્વા પ્રિયે સુખમાસ્યતામ્

(53)
મન્દં મુદ્રિતપાંશવઃ પરિપતજ્ઝઙ્કારઝઞ્ઝામરુદ્
વેગધ્વસ્તકુટીરકાન્તરગતચ્છિદ્રેષુ લબ્ધાન્તરાઃ ।
કર્મવ્યગ્રકુટુમ્બિનીકુચતટસ્વેદચ્છિદઃ પ્રાવૃષઃ
પ્રારમ્ભે નિપતન્તિ કન્દલદલોલ્લાસાઃ પયોબિન્દવઃ

\fઓઓત્નોતે{પ્રક્ષિપ્તોઽયં શ્લોક ઇતિ અર્જુનવર્મદેવપાદાઃ।
પીતસ્તુષારકિરણો મધુનૈવ સાર્ધમ્
અન્તઃ પ્રવિશ્ય ચષકે પ્રતિબિમ્બવર્તી ।
માનાન્ધકારમપિ માનવતીજનસ્ય
નૂનં બિભેદ યદ્ અસૌ પ્રસસાદ સદ્યઃ

\fઓઓત્નોતે{રુદ્રમદેવકુમારસ્ય ટીકાયામપ્યેષ શ્લોકો દૃશ્યતે।
(મધુપાનમ્, સદ્. 1089, સુભ્. 2022, શા. 3648)
નભસિ જલદલક્ષ્મીં સમ્ભૃતાં વીક્ષ્ય દિષ્ટ્યા
પ્રસરસિ યદિ કાન્તેત્યર્ધમુક્ત્વા કથઞ્ચિત્ ।
મમ પટમવલમ્બ્ય પ્રોલ્લિખન્તી ધરિત્રીં
તદનુકૃતવતી સા યત્ર વાચો નિવૃત્તાઃ

\fઓઓત્નોતે{વેમભૂપાલસ્ય ટીકાયામપ્યેષ શ્લોકો દૃશ્યતે।
ઇયમસૌ તરલાયતલોચના
ગુરુસમુન્નતપીનપયોધરા ।
પૃથુનિતમ્બભરાલસગામિની
પ્રિયતમા મમ જીવિતહારિણી

\fઓઓત્નોતે{પ્રક્ષિપ્તોઽયં શ્લોક ઇતિ અર્જુનવર્મદેવમહાશયાઃ।
સાલક્તકેન નવપલ્લવકોમલેન
પાદેન નૂપુરવતા મદનાલસેન ।
યસ્તાડ્યતે દયિતયા પ્રણયારાધાત્
સોઽઙ્ગીકૃતો ભગવતા મકરધ્વજેન

\fઓઓત્નોતે{વેમભૂપાલસ્ય ટીકાયામેષ શ્લોકઃ કેવલં લભ્યતે।
(અનુકૂલનાયકઃ, સદ્. 873, સૂ. 85.1)
બાલે નાથ વિમુઞ્ચ માનિનિ રુષં રોષાન્ મયા કિં કૃતં
ખેદોઽસ્માસુ ન મેઽપરાધ્યતિ ભવાન્ સર્વેઽપરાધા મયિ ।
તત્કિં રોદિષિ ગદ્ગદેન વચસા કસ્યાગ્રતો રુદ્યતે
નન્વેતન્ મમ કા તવાસ્મિ દયિતા નાસ્મીત્યતો રુદ્યતે

(57)
(માનિની, સદ્. 691, સુભ્. 1614)
નીત્વોચ્ચૈર્વિક્ષિપન્તઃ કૃતતુહિનકણાસારસઙ્ગાન્ પરાગાન્
કૌન્દાન્ આનન્દિતાલીન્ અતિતરસુરભીન્ ભૂરિશો દિઙ્મુખેષુ ।
એતે તે કુઙ્કુમાક્તસ્તનકલસભરાસ્ફાલનાદ્ ઉચ્છલન્તઃ
પીત્વા શીત્કારિવક્ત્રં શિશુહરિદૃશાં હૈમના વાન્તિ વાતાઃ

\fઓઓત્નોતે{રુદ્રમદેવકુમારસ્ય ટીકાયામપ્યેષ શ્લોકો દૃશ્યતે।
શ્રુત્વા તન્વ્યા નિશીથે નવઘનરસિતં વિશ્લથાઙ્કં પતિત્વા
શય્યાયાં ભૂમિપૃષ્ઠે કરતલધૃતયા દુઃખિતાલીજનેન ।
સોત્કણ્ઠં મુક્તકણ્ઠં કઠિનકુચતટાઘાતશીર્ણાશ્રુબિન્દુ
સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પ્રિયસ્ય સ્ખલિતમૃદુવચો રુદ્યતે પાન્થબધ્વા

\fઓઓત્નોતે{રુદ્રમદેવકુમારસ્ય ટીકાયામેષ શ્લોકઃ કેવલં દૃશ્યતે।
શ્લિષ્ટઃ કણ્ઠે કિમિતિ ન મયા મૂઢયા પ્રાણનાથશ્
ચુમ્બત્યસ્મિન્ વદનવિધુતિઃ કિં કૃતા કિં ન દૃષ્ટઃ ।
નોક્તઃ કસ્માદ્ ઇતિ નવવધૂચેષ્ટિતં ચિન્તયન્તી
પશ્ચાત્તાપં વહતિ તરુણી પ્રેમ્ણિ જાતે રસજ્ઞા

(58)
(ઉચ્ચાવચઃ, સદ્. 1369, સુભ્. 2143)
શ્રુત્વા નામાપિ યસ્ય સ્ફુટઘનપુલકં જાયતેઽઙ્ગં સમન્તાત્
દૃષ્ટ્વા યસ્યાનનેન્દું ભવતિ વપુરિદં ચન્દ્રકાન્તાનુકારિ ।
તસ્મિન્નાગત્ય કણ્ઠગ્રહણસરભસસ્થાયિનિ પ્રાણનાથે
ભગ્ના માનસ્ય ચિન્તા ભવતિ મમ પ્નર્વજ્રમય્યાઃ કદા નુ

(59)
રામાણાં રમણીયવક્ત્રશશિનઃ સ્વેદોદબિન્દુપ્લુતો
વ્યાલોલાલકવલ્લરીં પ્રચલયન્ ધુન્વન્ નિતમ્બામ્બરમ્ ।
પ્રાતર્વાતિ મધૌ પ્રકામવિકસદ્રાજીવરાજીરજો
જાલામોદમનોહરો રતિરસગ્લાનિં હરન્મારુતઃ

\fઓઓત્નોતે{રુદ્રમદેવકુમારસ્ય ટીકાયામપ્યેષ શ્લોકો વર્તતે।
(પ્રાભાતિકવાતઃ; સદ્. 459)
અઙ્ગં ચન્દનપાણ્ડુપલ્લવમૃદુસ્તામ્બૂલતામ્રાધરો
ધારાયન્ત્રજલાભિષેકકલુષે ધૌતાઞ્જને લોચને ।
અન્તઃપુષ્પસુગન્ધિરાર્દ્રકવરી સર્વાઙ્ગલગ્નામ્બરં
રોમાણાં રમણીયતાં વિદધતિ ગ્રીષ્માપરાહ્વાગમે

\fઓઓત્નોતે{રુદ્રમદેવકુમારસ્ય ટીકાયામપ્યેષ શ્લોકો દૃશ્યતે।
વરમસૌ દિવસો ન પુનર્નિશા
નનુ નિશૈવ વરં ન પુનર્દિવા ।
ઉભયમેતદ્ ઉપૈત્વથવા ક્ષયં
પ્રિયજનેન ન યત્ર સમાગમઃ

\fઓઓત્નોતે{રુદ્રમદેવકુમારસ્ય ટીકાયામેષ શ્લોકઃ કેવલં લભ્યતે।
લોલૈર્લોચનવારિભિઃ સશપથૈઃ પાદપ્રણામૈઃ પ્રિયૈર્
અન્યાસ્તા વિનિવારયન્તિ કૃપણાઃ પ્રાણેશ્વરં પ્રસ્થિતમ્ ।
પુણ્યાહં વ્રજ મઙ્ગલં સુદિવસં પ્રાતઃ પ્રયાતસ્ય તે
યત્સ્નેહોચિતમીહિતં પ્રિયતમ ત્વં નિર્ગતઃ શ્રોષ્યસિ

(61)
(યાત્રાક્ષેપઃ, સદ્. 735, સ્.વ્. 1060, શા. 3395, સૂ. 37.12)
લગ્ના નાંશુકપલ્લવે ભુજલતા ન દ્વારદેશેઽપિતા
નો વા પાદતલે તયા નિપતિતં તિષ્ઠેતિ નોક્તં વચઃ ।
કાલે કેવલમમ્બુદાતિમલિને ગન્તું પ્રવૃત્તઃ શઠઃ
તન્વ્યા બાષ્પજલૌઘકલ્પિતનદીપૂરેણ બદ્ધઃ પ્રિયઃ

(62)
(પ્રસ્થાનભઙ્ગઃ, સદ્. 922, સુભ્. 1057, શા. 3388, સૂ. 37.5)
ન જાને સંમુખાયાતે પ્રિયાણિ વદતિ પ્રિયે ।
સર્વાણ્યઙ્ગાનિ મે યાન્તિ શ્રોત્રતાં કિમુ નેત્રતામ્

(64)
(નાયિકાભિલાષઃ, સદ્. 960)
વિરહવિષમઃ કામો વામસ્તનું કુરુતે તનું
દિવસગણનાદ્ અક્ષશ્ચાસૌ વ્યપેતઘૃણો યમઃ ।
ત્વમપિ વશગો માનવ્યાધેર્વિચિન્તય નાથ હે
કિશલયમૃદુર્જીવેદ્ એવં કથં પ્રમદાજનઃ

(67)
(માનિનાયકઃ; સદ્. 898, સુભ્. 1633, શા. 3572)
પાદાસક્તે સુચિરમિહ તે વામતા કૈવ કાન્તે
સન્માર્ગસ્થે પ્રણયિનિ જને કોપને કોઽપરાધઃ ।
ઇત્થં તસ્યાઃ પર્જનકથા કોપવેગોપશાન્તૌ
બાષ્પોદ્ભેદૈસ્તદ્ અનુ સહસા ન સ્થિતં ન પ્રયાતમ્

(68)
પુરાભૂદસ્માકં નિયતમવિભિન્ના તનુરિયં
તતો નુ ત્વં પ્રેયાન્વયમપિ હતાશાઃ પ્રિયતમાઃ ।
ઇદાનીં નાથસ્ત્વં વયમપિ કલત્રં કિમપરં
મયાપ્તં પ્રાણાનાં કુલિશકઠિનાનાં ફલમિદમ્

(69)
મુગ્ધે મુદ્ઘતયૈવ નેતુમખિલઃ કાલઃ કિમારભ્યતે
માનં ધત્સ્વ ધૃતિં વધાન ઋજુતાં દૂરે કુરુ પ્રેયસિ ।
સખ્યૈવં પ્રતિબોધિતા પ્રતિવચસ્તામાહ ભીતાનના
નીચેઃ શંસ હૃદિ સ્થિતો નનુ સ મે પ્રાણેશ્વરઃ શ્રોષ્યતિ

(70)
પીતો યતઃ પ્રભૃતિ કામપિપાસિતેન
તસ્યા મયાધરરસઃ પ્રચુરઃ પ્રિયાયાઃ ।
તૃષ્ણા તતઃ પ્રભૃતિ મે દ્વિગુણત્વમેતિ
તાવણ્યમસ્તિ બહુ તત્ર કિમપિ ચિત્રમ્

\fઓઓત્નોતે{પ્રક્ષિપ્તોઽયં શ્લોક ઇતિ અર્જુનવર્મદેવમહાશયાઃ।
ક્વ પ્રસ્થિતાસિ કરભોરુ ઘને નિશીથે
પ્રાણાધિકો વસતિ યત્ર જનઃ પ્રિયો મે ।
એકાકિની વદ કથં ન બિભેષિ બાલે
નન્વસ્તિ પુઙ્ખિતશરો મદનઃ સહાયઃ

(71)
(સુ. 816)
લીલાત્તામરસાહતોઽન્યવનિતાનિઃશઙ્કદષ્ટાધરઃ
કશ્ચિત્કેસરદૂષિતેક્ષણ ઇવ વ્યામીલ્ય નેત્રે સ્થિતઃ ।
મુગ્ધા કુદ્મલિતાનનેન દધતો વાયું સ્થિતા તસ્ય સા
ભ્રાન્ત્યા ધૂર્તતયા ચ વેપથુમતી તેનાનિશં ચુમ્બિતા

(72)
સ્ફુટતુ હૃદયં કામં કામં કરતુ તનું તનું
ન સખિ ચટુલપ્રેમ્ણા કાર્યં પુનર્દયિતેન મે ।
ઇતિ સરભસં માનાટોપાદ્ ઉદીર્ય વચસ્તયા
રમણપદવી સારઙ્ગાક્ષ્યા સશઙ્કિતમીક્ષિતા

(73)
(અનુરક્તમાનિની; સુ. 666, સદ્. 705, સૂ. 55.1)
ગાઢાશ્લેષવિશીર્ણચન્દનરજઃપુઞ્જપ્રકર્ષાદિયં
શય્યા સમ્પ્રતિ કોમલાઙ્ગિ પરુષેત્યારોપ્ય માં વક્ષસિ ।
ગાઢૌષ્ઠગ્રહપૂર્વમાકુલતયા પાદાગ્રસંદંશકે-
નાકૃષ્યામ્બરમાત્મનો યદુચિતં ધૂર્તેન તત્પ્રસ્તુતમ્

(74)
કથમપિ કૃતપ્રત્યાખ્યાને પ્રિયે સ્ખલિતોત્તરે
વિરહકૃશયા કૃત્વા વ્યાજં પ્રકલ્પિતમશ્રુતં ।
અસહનસખીશ્રોત્રપ્રાપ્તિપ્રમાદસસંભ્રમં
વિગલિતદૃશા શૂન્યે ગેહે સમુચ્છ્વસિતં પુનઃ

(75)
આદૃષ્ટિપ્રસરાત્પ્રિયસ્ય પદવીમુદ્વીક્ષ્ય નિર્વિણ્ણયા
વિચ્છિન્નેષુ પથિષ્વહઃપરિણતૌ ધ્વાન્તે સમુત્સર્પતિ ।
દત્તૈકં સશુચા ગૃહં પ્રતિ પદં પાન્થસ્ત્રિયાસ્મિન્ક્ષણે
મા ભૂદાગત ઇત્યમન્દવલિતગ્રીવં પુનર્વીક્ષિતમ્

(76)
આયાતે દયિતે મનોરથશતૈર્નીત્વા કથંચિદ્દિનં
વૈદગ્ધ્યાપગમાજ્જડે પરિજને દીર્ઘાં કથાં કુર્વતિ ।
દષ્ટાસ્મીત્યભિધાય સત્વરપદં વ્યાધૂય ચીનાંશુકં
તન્વઙ્ગ્યા રતિકાતરેણ મનસા નીતઃ પ્રદીપઃ શમમ્

(77)
આલમ્બ્યાઙ્ગણવાટિકાપરિસરે ચૂતદ્રુમે મઞ્જરીં
સર્પત્સાન્દ્રપરાગલમ્પટરટદ્ભૃઙ્ગાઙ્ગનાશોભિનીમ્ ।
મન્યે સ્વાં તનુમુત્તરીયશકલેનાચ્છાદ્ય બાલા સ્ફુરત્-
કણ્ઠધ્વાનનિરોધકમ્પિતકુચશ્વાસોદ્ગમા રોદિતિ

(78)
યાસ્યામિતિ સમુદ્યતસ્ય ગદિતં વિસ્રબ્ધમાકર્ણિતં
ગચ્છન્દૂરમુપેક્ષિતો મુહુરસૌ વ્યાવૃત્ય તિષ્ઠન્નપિ ।
તચ્છૂન્યે પુનરાસ્થિતાસ્મિ ભવને પ્રાણાસ્ત એતે દૃઢાઃ
સખ્યસ્તિષ્ઠત જીવિતવ્યસનિની દમ્ભાદહં રોદિમિ

(79)
શૂન્યં વાસગૃહં વિલોક્ય શયનાદુત્થાય કિંચિચ્છનૈર્
નિદ્રાવ્યાજમુપાગતસ્ય સુચિરં નિર્વર્ણ્ય પત્યુર્મુખમ્ ॥
વિસ્રબ્ધં પરિચુમ્બ્ય જાતપુલકામાલોક્ય ગણ્ડસ્તલીં
લજ્જાનમ્રમુખી પ્રિયેણ હસતા બાલા ચિરં ચુમ્બિતા

(82)
લોલદ્ભ્રૂલતયા વિપક્ષદિગુપન્યાસેઽવધૂતં શિરસ્
તદ્વૃત્તાન્તનિરીક્ષણે કૃતનમસ્કારો વિલક્ષઃ સ્થિતઃ ।
કોપાત્તામ્રકપોલભિત્તિનિ મુખે દૃષ્ટ્યા ગતઃ પાદયોર્
ઉત્સૃષ્ટો ગુરુસન્નિધાવપિ વિધિર્દ્વાભ્યાં ન કાલોચિતઃ

(83)
જાતા નોત્કલિકા સ્તનૌ ન લુલિતૌ ગાત્રં ન રોમાઞ્ચિતં
વક્ત્રં સ્વેદકણાન્વિત ન સહસા યાવચ્છઠેનામુના ।
દૃષ્ટેનાવ મનો હૃતં ધૃતિમુષા પ્રાણેશ્વરેણાદ્ય મે
તત્કેનાત્ર નિરૂપ્યમાણનિપુણો માનઃ સમાધીયતામ્

(84)
દૃષ્ટઃ કાતરનેત્રયા ચિર્તરં બદ્ધાઞ્જલિં યાચિત્
પશ્ચાદંશુકપલ્લવેન વિધૃતો નિર્વ્યાજમાલિઙ્ગિતઃ ।
ઇત્યાક્ષિપ્ય યદા સમસ્તમઘૃણો ગન્તું પ્રવૃત્તઃ શઠઃ
પૂર્વં પ્રાણપરિગ્રહો દયિતયા મુક્તસ્તતો વલ્લભઃ

(85)
(સ્ક્મ્ 726, સ્પ્દ્ 3386, સ્મ્વ્ 37.6)
કૃતો દૂરાદેવ સ્મિતમધુરમભ્યુદ્ગમવિધિઃ
શિરસ્યાજ્ઞા ન્યસ્તા પ્રતિવચનવત્યાનતિમતિ ।
ન દૃષ્ટેઃ શૈથિલ્યં મિલન ઇતિ ચેતો દહતિ મે
નિગૂઢાન્તઃકોપાત્કઠિણહૃદયે સંવૃતિરિયમ્

(14)
એકસ્મિઞ્શયને વિપક્ષરમણીનામગ્રહે મુગ્ધયા
સદ્યઃ કોપપરાઙ્મુખં શયિતયા ચાટૂનિ કુર્વન્નપિ ।
આવેગાદવધીરિતઃ પ્રિયતમસ્તૂષ્ણીં સ્થિતસ્તત્ક્ષણાત્
મા ભૂસ્સુપ્ત ઇવૈષ મન્દવલિતગ્રીવં પુનર્વીક્ષિતઃ

(22)
મલયમરુતાં વ્રાતા યાતા વિકાસિતમલ્લિકા
પરિમલભરો ભગ્નો ગ્રીષ્મસ્ત્વમુત્સહસે યદિ ।
ઘન ઘટયિતું નિસ્નેહં ત્વાં ય એવ નિવર્તને
પ્રભવતિ ગવાં કિન્નશ્છિન્નં સ એવ ધનઞ્જયઃ

(32)
સ્વં દૃષ્ટ્વા કરજક્ષતં મધુમદક્ષીવા વિચાર્યેર્ષ્યયા
ગચ્છન્તી ક્વ નુ ગચ્છસીતિ વિધૃતા બાલા પટાન્તે મયા ।
પ્રત્યાવૃત્તમુખી સબાષ્પનયના માં મુઞ્ચ મુઞ્ચેતિ સા
કોપાત્પ્રસ્ફુરિતાધરા યદવદત્તત્કેન વિસ્મર્યતે

(55)
સાલક્તકં શતદલાધિકકાન્તિરમ્યં
રત્નૌઘધામનિકરારુણનૂપુરં ચ ।
ક્ષિપ્તં ભૃશં કુપિતયા તરલોત્પલાક્ષ્યા
સૌભાગ્યચિહ્નમિવ મૂર્ધ્નિ પદં વિરેજે

\fઓઓત્નોતે{પ્રક્ષિપ્તોઽયં શ્લોક ઇતિ અર્જુનવર્મદેવમહાશયાઃ।
કપોલે પત્રાલી કરતલનિરોધેન મૃદિતા
નિપીતો નિઃશ્વાસૈરયમમૃતહૃદ્યોઽધરરસઃ ।
મુહુઃ કણ્ઠે લગ્નસ્તરલયતિ બાષ્પઃ સ્તનતટં
પ્રિયો મન્યુર્જાતસ્તવ નિરનુરોધે ન તુ વયમ્

(81)
(અનુનયઃ, સુ. 664, સદ્. 720, સ્.ક્.વ્. 489, સુભ્. 1627)
લાક્ષાલક્ષ્મલલાટપટ્ટમભિતઃ કેયૂરમુદ્રા ગલે
વક્ત્રે કજ્જલકાલિમા નયનયોર્સ્તામ્બૂલરાગો ઘનઃ ।
દૃષ્ટા કોપવિધાયિ મણ્ડનમિદં પ્રાતશ્ચિરં પ્રેયસો
લીલાતામરસોદરે મૃગદૃશઃ શ્વાસાઃ સમાપ્તિં ગતાઃ

(60)
(અન્યરતિચિહ્નદુઃખિતા; સદ્. 594; શા. 3740, સુભ્. 2215; સૂ. 82.17; પદ્. 222; દશરૂપક 2.6)
તપ્તે મહાવિરહવહ્નિશિખાવલીભિર્
આપાણ્ડુરસ્તનતટે હૃદયે પ્રિયાયાઃ ।
રથ્યાલિવીક્ષણનિવેશિતલોલદૃષ્ટેર્
નૂનં છનચ્છનિતિ બાષ્પકણાઃ પતન્તિ

(86)
ચિન્તામોહવિનિશ્ચલેન મનસા મૌનેન પાદાનતઃ
પ્રત્યાખ્યાનપરાઙ્મુખઃ પ્રિયતમો ગન્તું પ્રવૃત્તોઽધુના ।
સવ્રીડૈરલસૈર્નિરન્તરલુઠદ્બાષ્પાકુલૈર્લોચનૈઃ
શ્વાસોત્કમ્પકુચં નિરીક્ષ્ય સુચિરં જીવાશયા વારિતઃ

(87)
તન્વઙ્ગ્યા ગુરુસન્નિધૌ નયનજં યદ્ વારિ સંસ્તમ્ભિતં
તેનાન્તર્ગલિતેન મન્મથશિખી સિક્તોઽનુષઙ્ગોદ્ભવઃ ।
મન્યે તસ્ય નિરસ્યમાનકિરણસ્યૈષા મુખેનોદ્ગતા
શ્વાસામોદસમાકુલાલિનિકરવ્યાજેન ધૂમાવલિઃ

(96)
ભ્રૂભેદો રચિતઃ ચિરં નયનયોરભ્યસ્તમામીલનં
રોદ્ધું શિક્ષિતમાદરેણ હસિતં મૌનેઽભિયોગઃ કૃતઃ ।
ધૈર્યં કર્તુમપિ સ્થિરીકૃતમિદં ચેતઃ કથઞ્ચિન્ મયા
બદ્ધો માનપરિગ્રહે પરિકરઃ સિદ્ધિસ્તુ દૈવસ્થિતા

(97)
\fઓઓત્નોતે{રૂપગોસ્વામિપાદસ્ય પદ્યાવલ્યામ્ (231) એતસ્ય શ્લોકસ્યૈષ રૂપઃ:
ભ્રૂભઙ્ગો ગુણિતશ્ચિરં નયનયોરભ્યસ્તમામીલનં
રોદ્ધું શિક્ષિતમાદરેણ હસિતં મૌનેઽભિયોગઃ કૃતઃ ।
ધૈર્યં કર્તુમપિ સ્થિરીકૃતમિદં ચેતઃ કથઞ્ચિન્ મયા
બદ્ધો માનપરિગ્રહે પરિકરઃ સિદ્ધિસ્તુ દૈવે સ્થિતા ॥
(અનુરક્તમાનિની, સુ. 645, સદ્. 703, પદ્. 231)
દેશૈરન્તરિતા શતૈશ્ચ સરિતામુર્વીભૃતાં કાનનૈર્
યત્નેનાપિ ન યાતિ લોચનપથં કાન્તેતિ જાનન્નપિ ।
ઉદ્ગ્રીવશ્ચરણાર્ધરુદ્ધવસુધઃ કૃત્વાશ્રુપૂર્ણાં દૃશં
તામાશાં પથિકસ્તથાપિ કિમપિ ધ્યાયંશ્ચિરં વીક્ષતે

(99)
(પ્રોષિતઃ, સુ. 765, સદ્. 901, શા. 3445)
મ્લાનં પાણ્ડુ કૃશં વિયોગવિધુરં લમ્બાલકં સાલસં
ભૂયસ્તત્ક્ષણજાતકાન્તિ રભસપ્રાપ્તે મયિ પ્રોષિતે ।
સાટોપં રતિકેલિકાલસરસં રમ્યં કિમપ્યાદરાદ્
યત્પીતં સુતનોર્મયા વદનકં વક્તું ન તત્પાર્યતે

(88)
સૈવાહં પ્રમદા નૃણામધિગતાવેતૌ ચ તૌ નૂપુરાવ્
એષાસ્માકમવૃત્તિરેવ સહજવ્રીડાધનઃ સ્ત્રીજનઃ ।
ઇત્થં લજ્જિતયા સ્મૃતેરુપગમે મત્વા તનું સમ્ભ્રમાત્
પુમ્ભાવઃ પ્રથમં રતિવ્યતિકરે મુક્તસ્તતો વલ્લભઃ

(89)
કરકિસલયં ધૂત્વા ધૂત્વા વિમાર્ગતિ વાસસી
ક્ષિપતિ સુમનોમાલાશેષં પ્રદીપશિખાં પ્રતિ ।
સ્થગયતિ મુહુઃ પત્યુર્નેત્રે વિહસ્ય સમાકુલા
સુરતવિરતા રમ્યા તન્વી મુહુર્મુહુરીક્ષતે

(90)
સન્ત્યેવાત્ર ગૃહે ગૃહે યુવતયસ્તાઃ પૃચ્છ ગત્વાધુના
પ્રેયાંસઃ પ્રણમન્તિ કિં તવ પુનર્દાસો યથા વર્તતે ।
આત્મદ્રોહિણિ દુર્જનૈઃ પ્રલપિતં કર્ણેઽનિશં મા કૃથાશ્
છિન્નસ્નેહરસા ભવન્તિ પુરુષા દુઃખાનુવર્ત્યાઃ પુનઃ

(91)
નિઃશ્વાસા વદનં દહન્તિ હૃદયં નિર્મૂલમુન્મથ્યતે
નિદ્રા નેતિ ન દૃશ્યતે પ્રિયમુખં રાત્રિન્દિવં રુદ્યતે ।
અઙ્ગં શોષમુપૈતિ પાદપતિતઃ પ્રેયાંસ્તથોપેક્ષિતઃ
સખ્યઃ કં ગુણમાકલય્ય દયિતે માનં વયં કારિતાઃ

(92)
(પદ્. 237, સદ્. 677; દશરૂપક 2.26)
અદ્યારભ્ય યદિ પ્રિયે પુનરહં માનસ્ય વાઽન્યસ્ય વા
ગૃહ્ણીયાં શઠદુર્નયેન મનસા નામાપિ સંક્ષેપતઃ ।
તત્તેનૈવ વિના શશાઙ્કધવલાઃ સ્પષ્ટાટ્ટહાસા નિશા
એકો વા દિવસઃ પયોદમલિનો યાયાન્મમ પ્રાવૃષિ

(93)
ઇદં કૃષ્ણં કૃષ્ણં પ્રિયતમ તનુ શ્વેતમથ કિં
ગમિષ્યામો યામો ભવતુ ગમનેનાથ ભવતુ ।
પુરા યેનાવં મે ચિરમનુસૃતા ચિત્તપદવી
સ એવાન્યો જાતઃ સખિ પરિચિતાઃ કસ્ય પુરુષાઃ

(94)
ચરણપતનં સખ્યાલાપા મનોહરચાટવઃ
કૃશતરતનોર્ગાઢાશ્લેષો હઠાત્પરિચુમ્બનમ્ ।
ઇતિ હિ ચપલો માનારમ્ભસ્તથાપિ હિ નોત્સહે
હૃદયદયિતઃ કાન્તઃ કામં કિમત્ર કરોમ્યહમ્

(95)
અહં તેનાહૂતા કિમપિ કથયામીતિ વિજને
સમીપે ચાસીના સરસહૃદયત્વાદવહિતા ।
તતઃ કર્ણોપાન્તે કિમપિ વદતાઘ્રાય વદનં
ગૃહીતા ધર્મિલ્લે સખિ સ ચ મયા ગાઢમધરે

(98)
ચક્ષુઃપ્રીતિપ્રસક્તે મનસિ પરિચયે ચિન્ત્યમાનાભ્યુપાયે
રાગે યાતેઽતિભૂમિં વિકસતિ સુતરાં ગોચરે દૂતિકાયાઃ ।
આસ્તાં દૂરેણ તાવત્સરભસદયિતાલિઙ્ગનાનન્દલાભસ્
તદ્ગેહોપાન્તરથ્યાભ્રમણમપિ પરાં નિર્વૃતિં સન્તનોતિ

(100)
કાન્તે તલ્પમુપાગતે વિગલિતા નીવી સ્વયં બન્ધનાદ્
વાસો વિશ્લથમેખલાગુણધૃતં કિંચિન્નિતમ્બે સ્થિતમ્ ।
એતાવત્સખિ વેદ્મિ સામ્પ્રતમહં તસ્યાઙ્ગસઙ્ગે પુનઃ
કોઽયં કાસ્મિ રતં નુ વા કથમિતિ સ્વલ્પાપિ મે ન સ્મૃતિઃ

(101)
પ્રાસાદે સા દિશિ દિશિ ચ સા પૃષ્ઠતઃ સા પુરઃ સા
પર્યઙ્કે સા પથિ પથિ ચ સા તદ્વિયોગાતુરસ્ય ।
હંહો ચેતઃ પ્રકૃતિરપરા નાસ્તિ મે કાપિ સા સા
સા સા સા સા જગતિ સકલે કોઽયમદ્વૈતવાદઃ