આમરૌઘશાસન (ટીકા સહિત) · ભાગ 14

આમરૌઘશાસન
ઊર્ધ્વશક્તિનિપાતઃ કન્દચતુષ્ટયેન જ્ઞાયતે ॥ 1
*
* યચ્ ચન્દ્રપ્રભવં વરામ્બરગતં યલ્ લિઙ્ગસંજ્ઞં જલં સ પ્રાણસ્ તદધઃ સ્થિરં ચ કમલં ધત્તે મુખોર્ધ્વં હૃદિ ॥ 1.1
* બદ્ધ્વા કુમ્ભકમ્ આત્મગાઢરચિતં તદ્ બ્રહ્મનાડીગતં હ્ય્ આનેતું વદને ષડધ્વગકલા સૈવંવિધા સારણા ॥ 1.2]
ષડધ્વગા કથ્યતે ॥ 2
*
* ઘણ્ટાકોટિકપોલકોટરકુટીજિહ્વાગ્રમધ્યાશ્રયાચ્ છઙ્ખિન્યાગતરાજદન્તવિવરં પ્રાન્તોર્ધ્વવક્ત્રેણ યત્ ॥ 2.1
* સંપ્રાપ્તં હનુરન્ધ્રમૂલવિધિના યચ્ ચન્દ્રતોયં મુખે તત્ સર્વં રવિકાલરૂપસદને રક્ષેત્ પરા સારણા ॥ 2.2]
કર્માન્તરેણ પરા સારણા કથ્યતે ॥ 3
*
* નૃત્યન્ નિત્યોર્ધ્વજિહ્વો યદિ પિબતિ પુમાન્ વક્ત્રધારામૃતૌઘં સુસ્વાદં શીતલાઙ્ગં દુરિતભયહરં ક્ષુત્પિપાસાવિનાશિ ॥ 3.1
* પિણ્ડસ્થૈર્યં યદ્ અસ્માદ્ ભવતિ બત મહામૃત્યુરોગા દ્રવન્તે દૌર્ભાગ્યં યાતિ નાશં હરતિ વિષજરાં યાતિ કાલે ભ્રમિત્વા ॥ 3.2]
સારણાનન્તરં સારણા કથ્યતે ॥ 4
*
* જિહ્વાગ્રં ત્વ્ અથ રાજદન્તવિવરં નીત્વા તતો ઘણ્ટિકાં સંસ્થાપ્ય પ્રતિજિહ્વપર્વ શશિનો માર્ગે કલાં ચ ક્ષિપેત્ ॥ 4.1
* એવંસારણિકે પતન્તિ ચ સુધાધારાઃ પુનઃ ષણ્મુખગાન્ધારાપ્ય્ અથ તત્કલાપમથનં નાડીમુખોજ્જૃમ્ભણમ્ ॥ 4.2]
સારણાનન્તરં પ્રતિસારણા કથ્યતે ॥ 5
*
* પ્રાણવાતેન નીત્વોર્ધ્વં કોટરે ચન્દ્રજાં કલામ્ ॥ 5.1
* મન્થિતાં દિવ્યજાતાં ચ તેન ગાન્ધારકર્મણા ॥ 5.2]
ગાન્ધારાનન્તરં પ્રતિસારણા કથ્યતે ॥ 6
*
* નાસાપશ્ચિમમાર્ગવાહપવનાત્ પ્રાણે ઽતિદીર્ઘીકૃતે ચન્દ્રામ્બુ પ્રતિસારણાં સુકૃતિનઃ પ્રાગ્ઘણ્ટિકાયાઃ પથઃ ॥ 6.1
* સિઞ્ચન્ કાલવિશાલવહ્નિવશગં ભૂત્વા સ નાડીશતં તત્ કાર્યં કુરુતે પુનર્ નવતનું જીર્ણદ્રુમસ્કન્ધવત્ ॥ 6.2]
પ્રતિસારણાનન્તરં શઙ્ખસારણા કથ્યતે ॥ 7
*
* પ્રોત્ક્ષિપ્તં વૃષણસ્ય ગોલકયુગં મધ્યે ધ્વજં પ્રોદ્ધ્વજં નિત્યોર્ધ્વે બત શઙ્ખસારણવિધૌ વક્ત્રં વિધેયં નિજમ્ ॥ 7.1
* સર્વસ્થાનશરીરબન્ધનવશાત્ સ્કન્ધોદ્ધૃતાનાં યથા નાડીનાં મુખતઃ સુધાનિધિજલં સિઞ્ચન્ન્ અધો ગચ્છતિ ॥ 7.2]
કર્માન્તરેણ શઙ્ખસારણા કથ્યતે ॥ 8
*
* વૃષણાકર્ષણં કાર્યમ્ અથવા શઙ્ખસારણા ॥ 8.1
* બોધનં ચૈવ કુણ્ડલ્યાસ્ તિષ્ઠેચ્ ચૈવોત્કટાસનમ્ ॥ 8.2]
શઙ્ખસારણાનન્તરં મહાસારણા કથ્યતે ॥ 9
*
* પશ્ચાદ્ આસનશુદ્ધવાતનિકરાન્ આદાય કણ્ઠવ્રણાત્ સંસ્થાપ્યા રવિમણ્ડલે તુ ભુજગી સંભૂતનાડીત્રયાત્ ॥ 9.1
* દેવી મધ્યપથોદિતા પ્રકુરુતે કમ્પં તતો મૂર્છનાં દૂરકર્ષણદર્શનં શ્રુતિગણાંશ્ ચાન્યા મહાસારણા ॥ 9.2]
કર્માન્તરેણ મહાસારણા કથ્યતે ॥ 10
*
* આધારામ્બુજકોશકન્દભુજગી સંભૂય નાડીત્રયાત્ ચન્દ્રાર્કોદ્ભવનાડિકોર્ધ્વયુગલં ચાદ્વૈતપથ્યાગતમ્ ॥ 10.1

* તત્રૈવાઙ્ગુલિભિર્ નિપીડ્ય ક્રમશઃ શાન્તિં મનો મારુતં ચન્દ્રો યાતિ રવિં તતશ્ ચ ભુવને તુલ્યા મહાસારણા ॥ 10.2
* સૂર્યાન્તઃ શશિવીચિદન્તવદનપ્રાન્તપ્લવૌઘોરગી સંપ્રાપ્તે પવનાતિસઙ્ગહરણે ક્ષિપ્રં તતો ધાવિતા ॥ 10.3
* શ્રીમન્મધ્યપથાન્તતો વિદધતી કમ્પાદિ કોપાન્વિતા તસ્યૈવાશ્રયયાયિનો ઽપિ શશિનો દત્તા સુધા સંમતા ॥ 10.4
* આદૌ શોષણિકો ઽત્ર સારણમ્ અતઃ કાર્યં મહાસારણં કર્તવ્યં પ્રતિસારણં ચ ગુરુણા નિર્દિષ્ટમાર્ગં ક્રમાત્ ॥ 10.5
* પશ્ચાદ્ એવ ચ શઙ્ખસારણવિધૌ કાર્યં મહાસારણં સમ્મૂર્છા વિતતાકૃતિઃ પ્રતિદિનં વેલાત્રયં દીયતામ્ ॥ 10.6
* આકુઞ્ચ્યાગજકામરૂપમ્ અચલં બન્ધત્વજાતં તનૌ નાત્યૂર્ધ્વે ચતુરઙ્ગુલાગ્રવિદિતે સ્થાને હૃદા પ્રાણિતે ॥ 10.7
* દન્તૈર્ બન્ધુરિતે ચ વાતયુગલે પ્રશ્લેષણાશ્લેષણાત્ નાભિગ્રન્થિવિમોક્ષપાતસહજે માર્ગે મનઃસિદ્ધયઃ ॥ 10.8
* દૂરાકારવિસર્પિતે ચ પવને નાભેશ્ ચ માર્ગસ્થિતે બન્ધેષુ ત્રિષુ સત્સુ સો ઽપિ શિથિલે મધ્યપ્રબોધે સતિ ॥ 10.9
* ક્ષિપ્રં ચ ધ્રિયતે દ્વિપીઠમરુતો ઽપ્ય્ ઊર્ધ્વક્રમાકર્ષણે સંયુક્તો ગતિચિત્તશોષણમ્ અતઃ પ્રાપ્યે ઽનિલે તિષ્ઠતિ ॥ 10.10
* મૂલે મૂલોર્ધ્વચક્રે વૃષણકુલતલે વહ્નિમાતઙ્ગકૂલે કમ્પક્ષોભભ્રમાઢ્યે ધ્વનિતપરિચયં ઘર્મપાતોર્ધ્વરોમ ॥ 10.11
* ભૂમિત્યાગં કવિત્વં પરપુરવિશનં વશ્યમ્ આકર્ષણં ચ હ્ય્ એવં વા ચેતનાપ્તા પ્રભવતિ નિખિલા ખેચરત્વપ્રતિષ્ઠા ॥ 10.12
* દ્વે બ્રહ્મણી વેદિતવ્યે શબ્દબ્રહ્મ પરં ચ તત્ ॥ 10.13
* હૃદયે પરમે ધામ્નિ મધ્યે તુ રવિચન્દ્રમાઃ ॥ 10.14
* નાદં તુ તં ગૃહીત્વા ચ ચૈતન્યં તત્ર યોજયેત્ ॥ 10.15
* દ્વે બ્રહ્મણી વેદિતવ્યે શબ્દબ્રહ્મ પરં ચ તત્ ॥ 10.16
* શબ્દબ્રહ્મણિ નિષ્ણાતઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥ 10.17
* અન્યત્ સર્વં પરિત્યજ્ય શબ્દબ્રહ્મ સદાભ્યસેત્ ॥ 10.18
* સ્વસંવેદ્યમ્ અસંવેદ્યં શબ્દબ્રહ્મ દ્વિધા સ્થિતમ્ ॥ 10.19
* ચિનોતિ પ્રથમઃ શબ્દશ્ ચિઞ્ચિનોતિ દ્વિતીયકઃ ॥ 10.20
* વિવરશ્ ચ તૃતીયઃ સ્યાચ્ છઙ્ખશબ્દશ્ ચતુર્થકઃ ॥ 10.21
* પઞ્ચમો મેઘનિર્ઘોષઃ ષષ્ઠમ્ એતદ્ ઉદીરણમ્ ॥ 10.22
* સપ્તમં કાંસ્યતાલાખ્યં મેઘશબ્દસ્ તથાષ્ટમમ્ ॥ 10.23
* નવમો ઽપ્ય્ અગ્નિદાહશ્ ચ દશમો દુન્દુભિસ્વનઃ ॥ 10.24
* અનાહતનિનાદો ઽયં પવનાન્તવિનિર્ગતઃ ॥ 10.25
* ધ્વનિતેન વિના યસ્ તુ નાદશ્ ચૈવમ્ અપણ્ડિતઃ ॥ 10.26
* ચિનોતિ રસમ્ ઉદ્ધૃત્ય ચિઞ્ચિનોતિ ભગાશ્રિતમ્ ॥ 10.27
* વિરસાંશેન સંપ્રાપ્તં મેઘશબ્દેન ચાવિશેત્ ॥ 10.28
* મજ્જાં પતતિ નિર્ઘોષઃ સંસ્થિતોદધિભીષણઃ ॥ 10.29
* કાંસ્યતાલે નભઃશબ્દઃ પ્રાણમેઘધ્વનિઃ ક્રમાત્ ॥ 10.30
* જીવશ્ ચૈવાગ્નિદાહઃ સ્યાન્ મોક્ષઃ સમરસો ભવેત્ ॥ 10.31
* વિશુદ્ધમ્ ઇત્થમ્ આત્માનં પશ્યેત ચાત્મનાત્મનિ ॥ 10.32
* પ્રથમે જનવાત્સલ્યં દ્વિતીયે રોગનાશનમ્ ॥ 10.33
* તૃતીયેન કવિત્વં ચ દૂરાકર્ષં ચતુર્થકે ॥ 10.34
* પઞ્ચમે વાચિ કામિત્વં ષષ્ઠે ભૂમિં પરિત્યજેત્ ॥ 10.35
* સપ્તમે દૂરમ્ આલોક્ય ચાષ્ટમે વજ્રવદ્ ભવેત્ ॥ 10.36
* નવમે સ્ફુરતે કાયો દશમે સામરસ્યકમ્ ॥ 10.37
* પૃથ્વીમધ્યે ભવેત્ પૃથ્વી ચાપામ્ આપસ્ તથૈવ ચ ॥ 10.38
* તેજોમધ્યે ભવેત્ તેજો વાયુર્ વાયૌ પ્રલીયતે ॥ 10.39
* આકાશો લીયતે સર્વઃ સતત્ત્વઃ પિણ્ડસંગ્રહઃ ॥ 10.40
* અનાહતો દિવારાત્રૌ ધ્વનતે તુ ધનંજયઃ ॥ 10.41

* તત્રારૂઢો યદા યોગી પ્રાપ્નુયાત્ પરમં પદમ્ ॥ 10.42]
અયં પ્રકૃતિભેદઃ પૃથ્વી આપઃ તેજઃ વાયુઃ આકાશશ્ ચ ઇતિ શરીરે પઞ્ચગુણાઃ મહાભૂતાનિ ભવન્તિ તત્રૈવ તાનિ પઞ્ચવિધાનિ ભવન્તિ ॥ 11
અસ્થિ માંસં ત્વક્ નાડી રોમાણિ ઇતિ પઞ્ચગુણા પૃથિવી ॥ 12
લાલામૂત્રાસ્રુનિઃસ્વેદપ્રસ્વેદાઃ ઇતિ પઞ્ચગુણા આપઃ ॥ 13
ક્ષુધા તૃષ્ણા નિદ્રા આલસ્યં કાન્તિશ્ ચ ઇતિ પઞ્ચગુણં તેજઃ ॥ 14
ધાવનં વલ્ગનમ્ આકુઞ્ચનં પ્રસારણં નિરોધશ્ ચેતિ પઞ્ચગુણો વાયુઃ ॥ 15
રાગો દ્વેષો લજ્જા ભયં મોહશ્ ચેતિ પઞ્ચગુણ આકાશઃ ઇતિ પઞ્ચગુણાલઙ્કૃતાનિ પઞ્ચતત્ત્વાનિ ॥ 16
શબ્દઃ સ્પર્શઃ રસઃ રૂપં ગન્ધશ્ ચેતિ પઞ્ચ ભૂતગુણાઃ ॥ 17
શૃઙ્ગારાદિનવનાટ્યરસાઃ ઇતિ હાસ્યાદિભાવાઃ શૃઙ્ગારાદીનામ્ ॥ 18
કટુકતિક્તકષાયામ્લમધુરલવણાશ્ ચેતિ ષટ્ આસ્વાદાઃ ॥ 19
શુભમ્ અશુભં ચેતિ કર્મદ્વયમ્ ॥ 20
પ્રાણાપાનસમાનોદાનવ્યાના નાગકૂર્મકૃકરદેવદત્તધનંજયાશ્ ચેતિ દશ વાતાઃ ॥ 21
ઇડાપિઙ્ગલાસુષુમ્નાગાન્ધારીહસ્તિજિહ્વાયશસ્વિનીપૂષાલમ્બુસાકુહૂશઙ્ખિનીપ્રભૃતયઃ દ્વાસપ્તતિર્ નાડીસહસ્રાણિ ॥ 22
ઉત્પત્તિસ્થિતિપ્રલયાશ્ ચેતિ માર્ગત્રયમ્ ॥ 23
અસ્થિસંચયં ષષ્ટ્યધિકં શતત્રયમ્ અસ્ત્ય્ અસ્ય પ્રાણેન સંબન્ધઃ ॥ 24
કામક્રોધલોભમોહમદમાનાહઙ્કારાશ્ ચેતિ સપ્ત બન્ધનાનિ ॥ 25
વિવેકબોધસંતોષહર્ષપુલકક્ષમોપશમધ્યાનજ્ઞાનોત્સવરાગવૈરાગ્યાનન્દકમ્પમૂર્છાવિકારમનોવાસનાદીનિ પ્રકૃતિસ્વરૂપાણિ ॥ 26
રોમ્ણાં કોટિત્રયં સાર્ધમ્ ॥ 27
વાતપિત્તશ્લેષ્માણ ઇતિ પ્રકૃતિત્રયમ્ ॥ 28
વાતઃ પ્રાણપ્રકૃતિઃ પિત્તં હુતાશનોદ્ભૂતં શ્લેષ્મા નિરોધાત્ ભવતિ ॥ 29
ત્વક્ અસૃક્ માંસં મેદઃ અસ્થિ મજ્જા શુક્રં પ્રાણો જીવઃ શક્તિઃ ઇતિ દશ ધાતવઃ ॥ 30
પ્રાણરન્ધ્રદ્વયં લોચનરન્ધ્રદ્વયં કર્ણરન્ધ્રદ્વયં મુખરન્ધ્રદ્વયમ્ ઉત્સર્ગરન્ધ્રદ્વયમ્ ઇતિ દશ દ્વારાણિ ॥ 31
અથ દશમદ્વારં દ્વિવિધં શુક્રમાર્ગમ્ અમૃતં કાલમાર્ગશ્ ચેતિ બ્રહ્મદણ્ડમૂલે રવિશશિમધ્યે ભગાકારમ્ અસ્તિ તસ્માદ્ આગતબ્રહ્મદણ્ડાશ્રિતં પશ્ચિમલિઙ્ગમ્ અસ્તિ પશ્ચિમશબ્દેન સ્થાનમ્ અસ્તિ તસ્ય મધ્યે લિઙ્ગાકારમ્ અસ્તિ ॥ 32
પુરુષાણાં રેતોમાર્ગઃ સ્ત્રીણાં રજોમાર્ગઃ સહૈવ તેન બ્રહ્મદણ્ડરેખાશ્રિતપુષ્પસમયે સર્વવ્યાપકનાડીસમૂહાગતં કામિનીરજઃ સ્રવતિ ॥ 33
તત્રૈવ કામવિષહરનિરઞ્જનાનાં સંયોગં બીજપાતાત્ આનન્દાગમઃ પ્રલયકાલવિષકાલયોઃ કર્તા નિરઞ્જનશ્ ચ ઇતિ ॥ 34
શક્તિત્રયવિનિર્ભિન્ને ચિત્તે બીજનિરઞ્જનાત્ ॥ 35
વજ્રપૂજાપદાનન્દં યઃ કરોતિ સ મન્મથઃ ॥ 36
ચિત્તે તૃપ્તે મનોમુક્તિર્ ઊર્ધ્વમાર્ગાશ્રિતે ઽનલે ॥ 37
ઉદાનચલિતં રેતો મૃત્યુરેખાવિષં વિદુઃ ॥ 38
ચિત્તમધ્યે ભવેદ્ યસ્ તુ બાલાગ્રશતધાશ્રયે ॥ 39
નાનાભાવવિનિર્મુક્તઃ સ ચ પ્રોક્તો નિરઞ્જનઃ ॥ 40
નિરઞ્જનાશ્રિતા શક્તિઃ સૂક્ષ્મશક્ત્યા તયાશ્રિતમ્ ॥ 41
મનસ્ય્ આશ્રયતામેતિ જ્ઞેયં શક્તિત્રયં તુ તત્ ॥ 42
શક્તિત્રયોદ્ભવં બીજં બીજાત્ કામો વિષં તતઃ ॥ 43
કામઃ સૃષ્ટિતયા પ્રોક્તો વિષં મૃત્યુપદં ભવેત્ ॥ 44
કિં બહુના કામવિષહરનિરઞ્જનાનાં બ્રહ્મદણ્ડમૂલાઙ્કુરે નિવાસઃ એભિર્ યદ્ અમુખો મોક્ષઃ ભસ્મીભૂતસ્ય દેહસ્ય પુનર્ આગમનકાર્યં નાસ્તિ ॥ 45
અહો મૂર્ખતા લોકસ્ય કેચિદ્ વદન્તિ શુભાશુભકર્મવિચ્છેદનં મોક્ષઃ ॥ 46
કેચિદ્ વદન્તિ વેદપાઠાશ્રિતો મોક્ષઃ ॥ 47
કેચિદ્ વદન્તિ નિરાલમ્બનલક્ષણો મોક્ષઃ ॥ 48
કેચિદ્ વદન્તિ ધ્યાનકલાકરણસમ્બદ્ધપ્રયોગસમ્ભવેન રૂપબિન્દુનાદચૈતન્યપિણ્ડાકાશલક્ષણો મોક્ષઃ ॥ 49

કેચિદ્ વદન્તિ પૂજાપૂજકમદ્યમાંસાદિસુરતપ્રસઙ્ગસાનન્દલક્ષણો મોક્ષઃ ॥ 50
કેચિદ્ વદન્તિ ॥ 51
મૂલકન્દોલ્લાસિતકુણ્ડલિનીસંચારલક્ષણો મોક્ષઃ ॥ 52
કેચિદ્ વદન્તિ સુસમદૃષ્ટિનિપાતલક્ષણો મોક્ષઃ ઇત્ય્ એવંવિધભાવનાશ્રિતલક્ષણો મોક્ષો ન ભવતિ ॥ 53
અથ મોક્ષપદં કથ્યતે યત્ર સહજસમાધિક્રમેણ મનસા મનઃ સમાલોક્યતે સ એવ મોક્ષઃ ॥ 54
કામવિષહરસ્થાનં માનસોદ્ભવઃ મનોમધ્યે કારણં કારણાત્ ઉત્પત્તિસ્થિતિપ્રલયાઃ પ્રવર્તન્તે ॥ 55
ઉક્તં ચ ભગવતા મહેશ્વરેણ ॥ 56
જીવન્મુક્તિપદે દેવિ ચિત્તં બીજનિરઞ્જનમ્ ॥ 57
મૃત્યુમાર્ગસ્થિતો યોગી જ્ઞાત્વા કર્મ સમભ્યસેત્ ॥ 58
ઇતિ જીવન્મુક્તિપદમ્ અનેન માર્ગેણ સ્થિરત્વં ભવતિ ॥ 59
અથાધારણકર્મોદિતશઙ્ખિનીભેદવ્યવસ્થાવ્યાખ્યા ગુદમેઢ્રાન્તરે ત્રિકોણત્રિધાવર્તભગમણ્ડલમ્ ઉચ્યતે તત્ર આધારગ્રન્થય એકદ્વિત્રયશ્ ચેતિ એકદ્વિત્રયાણાં મધ્યે ગ્રન્થીનામ્ ઉપાન્તરે ચતુષ્પત્રં પદ્મમ્ અધોમુખં તિષ્ઠતિ તત્ર કર્ણિકામધ્યે મૃણાલસૂત્રપરિમાણા શઙ્ખાવર્તા તત્ર પ્રવાલાઙ્કુરસન્નિભા દ્વિત્રિનાડીભૂતા કુણ્ડલિની શક્તિઃ ચૈતન્યબીજમુખં ગત્વા સુપ્તા ॥ 60
તત્ર ત્રિપથમધ્યે તુ સૂક્ષ્મીભૂતા વ્યવસ્થિતા ॥ 61
ઊર્ણાતન્તુનિભાકારા ગતા સા નાભિમણ્ડલમ્ ॥ 62
ચતુરઙ્ગુલમાનેનાપ્ય્ અષ્ટધા કુટિલાકૃતિઃ ॥ 63
સ્ફુરિતા નાભિમધ્યે તુ શાખાશાખમ્ અનેકધા ॥ 64
દશનાડ્યાશ્રિતં ચક્રં નાભિમધ્યે પ્રકીર્તિતમ્ ।
ઇડા ચ પિઙ્ગલા ચૈવ સુષુમ્ના ચ તૃતીયકા ॥ 65
ઊર્ધ્વમાર્ગસ્થિતા હ્ય્ એતા બૃહચ્છાખાવલમ્બિતાઃ ॥ 66
જયન્ત્ય્ અલમ્બુસા ચૈકા બૃહચ્છાખાવલમ્બિની ॥ 67
પ્રણીતા સા હ્ય્ અનેકૈસ્ તુ બ્રહ્માવર્તેન સંસ્થિતા ॥ 68
બ્રહ્મદણ્ડચક્રેણાસૌ કપાલકર્પરં યાવત્ તસ્મિન્ કપાલકર્પરે ચન્દ્રમણ્ડલાન્તર્ગતં કપાલલિઙ્ગં લમ્પિકાસ્થાનોર્ધ્વે ઽમૃતધારામ્ અભિસ્રવતિ મસ્તકમધ્યે ગર્ભે તિષ્ઠતિ તદ્ એવામૃતં રાજદન્તમયે શઙ્ખિની બ્રહ્મદણ્ડતલે દમયિત્વા સ્રવતિ ॥ 69
એકં મુખરન્ધ્રં રાજદન્તાન્તરે એતદ્ એવ શઙ્ખિનીમુખં દશમદ્વારમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥ 70
યત્ર ચ મૂલભગમણ્ડલાન્તે કુણ્ડલિની શક્તિર્ વિનિર્ગતા તત્ર વામભાગોદ્ભવસોમનાડિકા દક્ષિણભાગોદ્ભવસૂર્યનાડિકા ચન્દ્રો વામાઙ્ગવ્યાપકઃ સૂર્યો દક્ષિણાઙ્ગવ્યાપકઃ ચન્દ્રો વામાઙ્ગે વામનાસાપુટં સૂર્યો દક્ષિણાઙ્ગે દક્ષિણનાસાપુટમ્ ઇત્ય્ એવં સૂર્યચન્દ્રૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥ 71
યત્ર મૂલકન્દે પવનોદયઃ મનસ ઉદયઃ તપનોદયઃ જીવોદયઃ શબ્દોદયઃ માતૃકાક્ષરોદયશ્ ચેતિ ॥ 72
મનોમધ્યે નિદ્રાવિષયમ્ ઇચ્છાકાર્યો નિરઞ્જનઃ પરમાત્મા ॥ 73
મૂલકન્દોદ્યતો વાયુઃ સોમસૂર્યપથોદ્ભવઃ ॥ 74
શક્ત્યાધારસ્થિતો યાતિ બ્રહ્મદણ્ડકભેદકઃ ॥ 75
મૂલકન્દે તુ યા શક્તિઃ કુણ્ડલાકારરૂપિણી ॥ 76
ઉદ્ગમાવર્તવાતો ઽયં પ્રાણ ઇત્ય્ ઉચ્યતે બુધૈઃ ॥ 77
કન્દદણ્ડેન ચોદ્દણ્ડૈર્ ભ્રામિતા યા ભુજઙ્ગિની ॥ 78
મૂર્છિતા સા શિવં વેત્તિ પ્રાણૈર્ એવં વ્યવસ્થિતા ॥ 79
જન્માવસ્થાનાદ્ અધો લિઙ્ગઃ સ ચાધારકન્દજાતિમધ્યસ્થિતો ગુહ્ય ઊર્ધ્વે ભવતિ તસ્યોર્ધ્વે લિઙ્ગસ્થાનં સ્વાધિષ્ઠાનં નાભિમણ્ડલે મણિપૂરકસ્યોર્ધ્વભાગે ઽનલકઃ તેનોદ્દણ્ડકાદ્યં સમાગચ્છતિ અધઃપ્રદેશે મણિપૂરકસ્ય દક્ષિણપશ્ચિમવર્તિ અમેધ્યસ્થાનમ્ મધ્યે નાભેઃ કન્દઃ તત્ર પદ્માકૃતિઃ તત્ર શરીરનાડીનામ્ આધારઃ કથ્યતે હૃદયે પૃથિવીતત્ત્વં પીતવર્ણં મધ્યે કદમ્બગોલકાકૃતિ તત્ર ચિત્તવિશ્રાન્તિસ્થાનં તદ્ એવ અનલચક્રમ્ કણ્ઠે ચોદકપ્રવાહપૂર્ણમ્ આત્મતત્ત્વં તદ્ વિશુદ્ધિસ્થાનમ્ તાલુમધ્યે દીપશિખાકારઃ સદોદ્દ્યોતઃ તત્ તેજસ્તત્ત્વમ્ કપાલકન્દરાઙ્કુરે વાયુતત્ત્વમ્ નાસાગ્રે આકાશતત્ત્વમ્ તસ્યોર્ધ્વે
આજ્ઞાસ્થાનમ્ આજ્ઞાસ્થાનાન્તરે ગ્રન્થિષોડશાન્તરે અમૃતા ષોડશી કલા તદન્તરે વાલાગ્રશતધાશ્રયા અન્તે તસ્યોર્ધ્વે કલાન્તે બિન્દુઃ બિન્દુભેદાદ્ અનન્તરં શૃંગાટકાકૃતિર્ મસ્તકસ્યોદ્દેશસ્ તસ્મિન્ ચિત્તલયસ્થાનમ્ ચિત્તસ્ય શરીરબન્ધનાદ્વયોપેતસ્ ત્રૈલોક્યવિહારઃ તસ્યાશ્રિતા જ્ઞાનશક્તિઃ એવં શક્તિત્રયાલંકૃતશ્ ચિદ્દર્પણપ્રતિબિમ્બઃ સમો વિવિધભાવકલાકલિતઃ સંસારચેષ્ટાવલોકનકુશલઃ સુપ્તાવસ્થાયાં રૂપી જલચન્દ્રવત્ દૃશ્યતે યઃ સ પરમાત્મા સર્વવ્યાપી મહેશ્વરઃ ચતુર્દશવિધભૂતગ્રામકર્તા ચ ઇતિ સો ઽયં પરમાત્મા ॥ 80