અધ્યર્ધશતિકા પ્રજ્ઞાપારમિતા · ભાગ 11

નય - દ્વ્યર્ધશતિકા - અર્ધશતિકાદ્યપરપર્યાયા
અધ્યર્ધશતિકા પ્રજ્ઞાપારમિતા ।
ઓમ્ નમો ભગવત્યૈ પ્રજ્ઞાપારમિતાયૈ નમઃ ।
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્* * * * * * * વજ્રપાણિના બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન, અવલોકિતેશ્વરેણ ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન, આકાશગર્ભેણ ચ, વજ્રમુષ્ટિના ચ, મઞ્જુશ્રિયા, ચ સચિત્તોત્પાદધર્મચક્રપ્રવર્ત(ર્તિ)ના(?) ચ, ગગનગઞ્જેન ચ, સર્વમારપ્રમર્દિના ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન । એવંપ્રમુખૈરષ્ટાભિર્બોધિસત્ત્વકોટિભિઃ* * * આદૌ કલ્યાણં મધ્યે કલ્યાણં પર્યવસાને કલ્યાણં સદર્થં સુપદાક્ષરં પર્યવદાતમ્, સર્વધર્મવિશુદ્ધિનિર્હારં દેશયતિ સ્મ - કામવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । દૃષ્ટિવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । રતિવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । તૃષ્ણાવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । ભૂષણવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । આહ્લાદનવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । આલોકવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । કાયસુખવિશુદ્ધિપદેમતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ ।[વાક્સુખ] વિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । મનોવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । શબ્દવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । ગન્ધવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । રસવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । સ્પર્શવિશુદ્ધિપદમેતત્ યદુત બોધિસત્ત્વપદમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તદ્યથા સર્વધર્માઃ સ્વભાવવિશુદ્ધાઃ । સર્વધર્માઃ [સ્વભાવશૂન્યાઃ] । સ્વભાવશૂન્યતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાવિશુદ્ધિર્ભવતિ ॥
અથ ભગવાન્ વૈરોચનસ્તથાગતઃ પુનરપીદં પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં સર્વતથાગતશાન્તધર્મતાભિસંબોધિનિર્હારં દેશયતિ સ્મ - વજ્રસમતાભિસંબોધિ(ધૌ?) મહાબોધિવજ્રદૃઢતયા । અર્થસમતાભિસંબોધૌ મહાબોધિરેકાર્થતયા । ધર્મસમતાભિસંબોધૌ મહાબોધિઃ સ્વભાવશુદ્ધતયા(?) । સર્વસમતાભિસંબોધૌ મહાબોધિઃ સર્વાવિકલ્પનતયેતિ ॥
અથ ભગવાન્ સર્વદુષ્ટવિનયશાક્યમુનિસ્તથાગતઃ પુનરપિ સર્વધર્મસમતાવિજયસંગ્રહં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનિર્હારં દેશયામાસ - રાગાપ્રપઞ્ચતયા* * * । દ્વેષાપ્રપઞ્ચતયા* * * મોહાપ્રપઞ્ચતા, મોહાપ્રપઞ્ચતયા સર્વધર્માપ્રપઞ્ચતા, સર્વધર્માપ્રપઞ્ચતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાપ્રપઞ્ચતા વેદિતવ્યા ઇતિ ॥
( અધ્શ્, વૈદ્ય 91 ) અથ ભગવાન્ સ્વભાવશુદ્ધસ્તથાગતઃ પુનરપીદં સર્વધર્મસમતાવલોકિતેશ્વરજ્ઞાનમુદ્રં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - સર્વરાગવિશુદ્ધિતા લોકે દ્વેષવિશુદ્ધિતાયૈ સંવર્તતે । સર્વમલવિશુદ્ધિતા લોકે દ્વેષવિ[શુ]દ્ધિતાયૈ સંવર્તતે । સર્વમલવિશુદ્ધિતા લોકે સર્વપાપવિશુદ્ધિતાયૈ સંવર્તતે । સર્વધર્મવિશુદ્ધિતા લોકે સર્વસત્ત્વવિશુદ્ધિતાયૈ સંવર્તતે । સર્વજ્ઞાનવિશુદ્ધિતા લોકે પ્રજ્ઞાપારમિતાવિશુદ્ધ્યૈ સંવર્તતે ઇતિ ॥
અથ ભગવાન્ સર્વત્રૈધાતુકાધિપતિસ્તથાગતઃ પુનરપિ સર્વતથાગતાભિષેકસંભવજ્ઞાનગર્ભં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - અભિષેકદાનં સર્વત્રૈધાતુકરાજ્યપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે । અર્થદાનં સર્વાશાપરિપૂરયે સંવર્તતે । ધર્મદાનં સર્વધર્મતાપ્રાપ્તયે સંવર્તતે । આમિષદાનં સર્વકાયવાક્ચિત્તસુખપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે ઇતિ ॥
અથ ભગવાન્ સર્વતથાગતજ્ઞાનમુદ્રાપ્રાપ્તસર્વતથાગતમુષ્ટિધરસ્તથાગતઃ [શાશ્વત](?) પુનરપિ સર્વતથાગતજ્ઞાનમુદ્રાધિષ્ઠાનવજ્રં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - સર્વતથાગતકાયમુદ્રાપરિગ્રહઃ સર્વતથાગતત્વાય સંવર્તતે । વાગ્મુદ્રાપરિગ્રહઃ સર્વધર્મપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે । ચિત્તમુદ્રાપરિગ્રહઃ સર્વસમાધિપ્રતિલમ્ભાય સંવર્તતે । વજ્રમુદ્રાપ્રતિગ્રહઃ સર્વકાયવાક્ચિત્તવજ્રસત્ત્વસર્વોત્તમસિદ્ધયે સંવર્તતે ઇતિ ॥
અથ ભગવાન્ સર્વધર્માપ્રપઞ્ચસ્તથાગતઃ પુનરપિ ચક્રાક્ષરપરિવર્તં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - શૂન્યાઃ સર્વધર્મા નિઃસ્વભાવયોગેન, નિર્નિમિત્તાઃ સર્વધર્મા નિર્નિમિત્તતામુપાદાય, અપ્રણિહિતાઃ સર્વધર્મા અપ્રણિધાનયોગેન, પ્રકૃતિપ્રભાસ્વરાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાપરિશુદ્ધ્યા ઇતિ ॥
અથ ભગવાન્ સર્વતથાગતચક્રાન્તર્ગતસ્તથાગતઃ પુનરપિ મહાચક્રપ્રવેશં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - વજ્રસમતાપ્રવેશઃ સર્વતથાગતચક્રપ્રવેશાય સંવર્તતે । અર્થસમતાપ્રવેશો મહાબોધિસત્ત્વચક્રપ્રવેશાય સંવર્તતે । ધર્મસમતાપ્રવેશઃ સર્વધર્મચક્રપ્રવેશાય સંવર્તતે । સર્વસમતાપ્રવેશઃ સર્વચક્રપ્રવેશાય સંવર્તતે ઇતિ ॥
અથ ભગવાન્ સર્વપૂજાવિધિવિસ્તરભાજનસ્તથાગતઃ પુનરપિ સર્વપૂજાગ્ર્યં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - બોધિચિત્તોત્પાદનતા સર્વતથાગતપૂજાવિધિવિસ્તરઃ । સર્વસત્ત્વધાતુપરિત્રાણતા સર્વતથાગતપૂજાવિધિવિસ્તરઃ । સદ્ધર્મપરિગ્રહઃ સર્વતથાગતપૂજાવિધિવિસ્તરઃ । પ્રજ્ઞાપારમિતાલિખનલેખનધારણવાચનોચ્ચારણભાવનપૂજનકર્મણ(કર્મ?) સર્વતથાગતપૂજાવિધિવિસ્તરઃ ઇતિ ॥
અથ ખલુ ભગવાન્ સર્વવિનયસમર્થસ્તથાગતઃ પુનરપીદં જ્ઞાનમુષ્ટિપરિગ્રહં સર્વ[સ]ત્ત્વવિનયજ્ઞાનગર્ભં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - સર્વસત્ત્વસમતાયાં ક્રોધસમતા, સર્વસત્ત્વવિનયનતાયાં ક્રોધવિનયનતા, સર્વસત્ત્વધર્મતાયાં ક્રોધધર્મતા, સર્વસત્ત્વવજ્રતાયાં ક્રોધવજ્રતા । તત્કસ્ય હેતોઃ? સર્વસત્ત્વવિનયો બોધિરિતિ ॥
( અધ્શ્, વૈદ્ય 92 ) અથ ભગવાન્ સર્વધર્મસમતાપ્રતિષ્ઠિતસ્તથાગતઃ પુનરપીદં સર્વધર્માગ્ર્યં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - સર્વસમતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાસમતા, સર્વાર્થતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાર્થતા, સર્વધર્મતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાધર્મતા, સર્વકર્મતયા પ્રજ્ઞાપારમિતાકર્મતા વેદિતવ્યા ઇતિ ॥
અથ ભગવાંસ્તથાગતો વૈરોચનઃ પુનરપિ સર્વસત્ત્વાધિષ્ઠાનં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસ - સર્વસત્ત્વાસ્તથાગતગર્ભાઃ સમન્તભદ્રમહાબોધિસત્ત્વસર્વાત્મતયો(યા?) । વજ્રગર્ભા સર્વસત્ત્વા વજ્રગર્ભાભિષિક્તતયા, ધર્મગર્ભાઃ સર્વસત્ત્વાઃ સર્વવાક્પ્રવર્તનતયા, કર્મગર્ભાઃ સર્વસત્ત્વાઃ સર્વસત્ત્વકરણતાપ્રયોગતયા ઇતિ ॥
અથ ભગવાનનન્તાપર્યન્તાનિષ્ઠસ્તથાગતો ઽનન્તાપર્યન્તાનિષ્ઠધર્મા પુનરપ્યસ્ય કલ્પસ્ય પરિનિષ્ઠાધિષ્ઠાનાર્થમિદં સર્વધર્મસમતાપરિનિનધિષ્ઠાનવજ્રં નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાનયં દેશયામાસપ્રજ્ઞાપારમિતાનન્તતયા સર્વતથાગતાનન્તતા, પ્રજ્ઞાપારમિતાપર્યન્તતયા સર્વતથાગતાપર્યન્તતા, પ્રજ્ઞાપારમિતાનૈકતયા સર્વધર્માનૈકતા, પ્રજ્ઞાપારમિતાપરિનિષ્ઠતયા સર્વધર્માપરિનિષ્ઠતા ભવતિ ॥

અથ ભગવાન્ વૈરોચનઃ સર્વતથાગતગુહ્યધર્મતાપ્રાપ્તસર્વધર્માપ્રપઞ્ચઃ પુનરપિ ઇદં મહાસુખવજ્રામોઘ* * * નામ વજ્રામોઘધર્મતાપ્રજ્ઞાપારમિતામુખં પરમમનાદિનિધનમધ્યં દેશયામાસ - મહારોગોત્તમસિદ્ધિર્મહાબોધિસત્ત્વાનાં મહાસુખોત્તમસિદ્ધ્યૈ સંવર્તતે । મહાસુખોત્તમસિદ્ધિર્મહાબોધિસત્ત્વાનાં સર્વતથાગતમહાબોધ્યુત્તમસિદ્ધ્યૈ સંવર્તતે । સર્વતથાગતમહાબોધ્યુત્તમસિદ્ધિર્મહાબોધિસત્ત્વાનાં સર્વમહામારપ્રમર્દનોત્તમસિદ્ધ્યૈ સંવર્તતે । સર્વમહામારપ્રમર્દનોત્તમસિદ્ધિર્મહાબોધિસત્ત્વાનાં સકલમહાત્રૈધાતુકૈશ્વર્યોત્તમસિદ્ધ્યૈ સંવર્તતે । સકલમહાત્રૈધાતુકૈશ્વર્યોત્તમસિદ્ધિર્મહાબોધિસત્ત્વાનામશેષાનવશેષસર્વસત્ત્વધાતુપરિત્રાણસર્વસત્ત્વહિત - સુખપરમાત્યન્તમહાસુખોત્તમસિદ્ધ્યૈ સંવર્તતે ઇતિ ॥ તત્કસ્ય હેતોઃ?
યાવદ્ભવાધિષ્ઠાને ઽત્ર ભવન્તિ વરસૂરયઃ ।
તાવત્સત્ત્વાર્થમતુલં શક્યા કર્તુમનિર્વૃતાઃ ॥ 1 ॥
પ્રજ્ઞાપારમિતોપાયજ્ઞાનાધિષ્ઠાનસાધિતા ।
સર્વકર્મવિશુદ્ધ્યા તુ ભવશુદ્ધા ભવન્તિ હ ॥ 2 ॥
રાગાદિવિનયો લોકે આભવાત્માસકૃત્સદા ।
તેષાં વિશોધનાર્થં તુ વિનયં જ્ઞાતવાન્ સ્વયમ્ ॥ 3 ॥
યથા પદ્મં સુરક્તં તુ રાગદોષૈર્ન લિપ્યતે ।
વાસદોષૈર્ભવે નિત્યં ન લિપ્યન્તે જગદ્ધિતામ્(?) ॥ 4 ॥
મહારાગવિશુદ્ધાસ્તુ મહાસૌખ્યા મહાધનાઃ ।
ત્રિધાત્વીશ્વરતાં પ્રાપ્તા અર્થં કુર્વન્તુ તં દૃઢમ્ ॥ 5 ॥ઇતિ ॥
અધ્યર્ધશતિકા પ્રજ્ઞાપારમિતા સમાપ્તા ॥